Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga norasmiy bandlikni qisqartirishga qaratilgan oʻzgartishlar va qoʻshimcha kiritish toʻgʻrisida
(law, 2023-06-16)

Mamlakatimizda aholining bandligini taʼminlash va ijtimoiy himoyasini yanada kuchaytirish, norasmiy bandlik ulushini qisqartirish, shuningdek oʻzini oʻzi band qilgan shaxslarni har tomonlama qoʻllab-quvvatlash yuzasidan keng koʻlamli islohotlar amalga oshirilmoqda. Shu bilan birga yakka tartibdagi tadbirkorlar bilan mehnat munosabatlarida boʻlgan jismoniy shaxslar uchun har oylik ijtimoiy soliq summasi miqdorining yuqoriligi, shaxsiy tomorqa yer uchastkasida faoliyatni amalga oshirayotgan fuqarolar uchun mehnat stajini hisoblab chiqarish chogʻida ortiqcha talablar va tartib-taomillarning mavjudligi qonunchilikda nazarda tutilgan imkoniyatlardan toʻliq foydalanish imkonini bermaydi. Shu sababli ushbu Qonun bilan Oʻzbekiston Respublikasining Soliq kodeksiga savdo majmualari va bozorlarda faoliyatni amalga oshirayotgan yakka tartibdagi tadbirkorlarni istisno etgan holda, yakka tartibdagi tadbirkorlar bilan mehnat munosabatlarida boʻlgan jismoniy shaxslar uchun toʻlanishi lozim boʻlgan har yilgi ijtimoiy soliq summasining miqdori yiliga bazaviy hisoblash miqdorining olti baravaridan bir baravarigacha miqdorga kamaytirilishini, shuningdek shaxsiy tomorqa yer uchastkalarida faoliyatning ayrim turlari bilan band boʻlgan fuqarolar tomonidan tomorqa yer uchastkasi maydonidan hamda ular parvarish qilayotgan uy hayvonlari va parrandalar sonidan qatʼi nazar, ijtimoiy soliqni ixtiyoriy ravishda toʻlash imkoniyatini nazarda tutuvchi oʻzgartishlar kiritilmoqda. Shuningdek “Tomorqa xoʻjaligi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga tomorqa xoʻjaligida mehnat faoliyatini tartibga soluvchi tegishli oʻzgartishlar kiritilmoqda. Mazkur Qonun bundan buyon norasmiy bandlik ulushini qisqartirishga, yakka tartibdagi tadbirkorlar bilan mehnat munosabatlarida boʻlgan jismoniy shaxslar, tomorqa xoʻjaligida mehnat faoliyatini amalga oshirayotgan fuqarolar uchun ijtimoiy soliq toʻlovining hisob-kitobini va ularning mehnat staji hisoblanishini soddalashtirishga, shuningdek yakka tartibdagi tadbirkorlar tomonidan yanada koʻproq ish oʻrinlari soni yaratilishiga xizmat qiladi. 1-modda. Oʻzbekiston Respublikasining 2019-yil 30-dekabrda qabul qilingan OʻRQ-599-sonli Qonuni bilan yangi tahrirda tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasining Soliq kodeksiga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2019-yil, 12-songa 1-ilova; 2020-yil, № 3, 198-modda, № 10, 593-modda, № 11, 652-modda, № 12, 690, 691-moddalar; 2021-yil, № 1, 6-modda, № 4, 294-modda, 4-songa ilova, № 8, 800-modda, № 9, 901-modda, № 10, 968, 969, 972, 973-moddalar, № 12, 1199-modda; 2022-yil, № 2, 79-modda, № 3, 215, 216-moddalar, № 5, 461, 464, 467-moddalar, № 6, 570-modda, № 7, 664, 666-moddalar, № 12, 1190-modda) quyidagi oʻzgartishlar va qoʻshimcha kiritilsin: 1) 408-modda: birinchi qismining: birinchi xatboshisidagi “ikkinchi qismida” degan soʻzlar “ikkinchi va uchinchi qismlarida” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 2-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “2) savdo majmualari va bozorlarda faoliyatni amalga oshirayotgan yakka tartibdagi tadbirkor bilan mehnat munosabatlarida boʻlgan jismoniy shaxslar tomonidan — oyiga bazaviy hisoblash miqdorining 50 foizi miqdorida”; 3-bandi uchinchi xatboshisining oʻzbekcha matni “50 foizi miqdorida” degan soʻzlardan keyin “majburiy tartibda toʻlanadi” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin; ikkinchi va uchinchi qismlari quyidagi mazmundagi ikkinchi, uchinchi va toʻrtinchi qismlar bilan almashtirilsin: “Mehnat stajini hisoblab chiqarish uchun yiliga bazaviy hisoblash miqdorining kamida bir baravari miqdorida: oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar; shaxsiy tomorqa yer uchastkalarida band boʻlgan yoki mazkur maydonda chorvachilik (qoramol, qoʻylar, echkilar, otlar va boshqalar), issiqxona xoʻjaligi, parrandachilik (tovuqlar, bedanalar, kurkalar, gʻozlar, oʻrdaklar), quyonchilik, asalarichilik, baliqchilik, bogʻdorchilik, limonchilik, gulchilik bilan shugʻullanayotgan shaxsiy tomorqa yer uchastkalarining egalari yoki ularning oila aʼzolari boʻlgan fuqarolar tomonidan (ularga tegishli tomorqa yer uchastkasining maydonidan yoki ular tomonidan parvarish qilinayotgan uy hayvonlari va parrandalarning sonidan qatʼi nazar); dehqon xoʻjaligining aʼzolari (bundan dehqon xoʻjaligi boshligʻi mustasno) va dehqon xoʻjaligida band boʻlgan jismoniy shaxslar; mehnat shartnomasi asosida chet elda yollanib ishlayotgan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari; Oʻzbekiston Respublikasining davlat organlari va boshqa tashkilotlari tomonidan chet davlatlarda tashkil etilgan (ochilgan) savdo uylarida, vakolatxonalarda (shu jumladan yuridik shaxs tashkil etmasdan), tashkilotlarda ishlayotgan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari; ishlamaydigan eri (xotini) uchun soliq toʻlovini amalga oshiruvchi ishlayotgan fuqarolar tomonidan ixtiyoriy tartibda soliq toʻlanadi. Mehnat stajini hisoblab chiqarish uchun yiliga bazaviy hisoblash miqdorining kamida bir baravari miqdorida: “Hunarmand” uyushmasining aʼzosi boʻlgan hunarmandchilik faoliyati subyektlari; “Usta-shogird” maktablari oʻquvchilari — ular yigirma besh yoshga toʻlguniga qadar ishlagan davrda; dehqon xoʻjaligi boshligʻi; yakka tartibdagi tadbirkor bilan mehnat munosabatlarida boʻlgan jismoniy shaxslar (bundan ushbu modda birinchi qismining 2-bandida koʻrsatilgan jismoniy shaxslar mustasno) tomonidan majburiy tartibda soliq toʻlanadi. Yoshga doir pensiya va nafaqa oluvchi hunarmandchilik faoliyati subyektlari boʻlgan “Hunarmand” uyushmasining aʼzolari soliq toʻlashdan ozod etiladi, ushbu moddaning birinchi, ikkinchi va uchinchi qismlarida koʻrsatilgan, yoshga doir pensiya olish huquqiga ega boʻlgan qolgan shaxslar, shuningdek I va II guruh nogironligi boʻlgan shaxslar uchun esa soliq miqdori uning belgilangan eng kam miqdorining kamida 50 foizini tashkil etishi kerak. Mazkur imtiyozlar pensiya guvohnomasi yoki tibbiy-ijtimoiy ekspert komissiyasining maʼlumotnomasi asosida beriladi. Imtiyozlarga boʻlgan huquq kalendar yil davomida vujudga kelgan yoki tugatilgan taqdirda, soliqni qayta hisob-kitob qilish ushbu huquq yuzaga kelgan yoki tugatilgan oydan eʼtiboran amalga oshiriladi”; toʻrtinchi — oʻn birinchi qismlari tegishincha beshinchi — oʻn ikkinchi qismlar deb hisoblansin; beshinchi qismining uchinchi xatboshisidagi “ikkinchi qismida” degan soʻzlar “ikkinchi va uchinchi qismlarida” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; yettinchi qismining uchinchi xatboshisidagi “yakka tartibdagi tadbirkorning xodimlari uchun” degan soʻzlar “yakka tartibdagi tadbirkor bilan mehnat munosabatlarida boʻlgan jismoniy shaxslar uchun” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; sakkizinchi qismidagi “(dehqon xoʻjaliklari aʼzolari uchun — yil)” degan soʻzlar “(dehqon xoʻjaliklari aʼzolari va dehqon xoʻjaligida band boʻlgan jismoniy shaxslar, shuningdek ushbu modda uchinchi qismining beshinchi xatboshisida koʻrsatilgan jismoniy shaxslar uchun — yil)” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; oʻn ikkinchi qismi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Ushbu moddaning birinchi qismida, uchinchi qismi beshinchi xatboshisida koʻrsatilgan soliq toʻlovchilar soliqni ushbu Kodeksning 405-moddasida koʻrsatilgan soliq stavkalari boʻyicha jami yillik daromad toʻgʻrisida deklaratsiyada koʻrsatilgan mehnatga haq toʻlash tarzida olingan daromadlar summasidan kelib chiqib, biroq ushbu moddada belgilangan uning eng kam miqdoridan kam boʻlmagan holda, soliqni ixtiyoriy ravishda toʻlash haqida jami yillik daromad toʻgʻrisidagi deklaratsiyani taqdim etish bilan bir vaqtda beriladigan ariza asosida toʻlashga haqli. Bunda toʻlanishi lozim boʻlgan soliqning uzil-kesil summasi ushbu moddaning birinchi — oltinchi qismlariga muvofiq toʻlangan summalarni hisobga olgan holda aniqlanadi”; 2) 482-modda beshinchi qismining 1-bandidagi “408-moddasining toʻrtinchi qismida” degan soʻzlar “408-moddasining beshinchi qismida” degan soʻzlar bilan almashtirilsin. 2-modda. Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 1-aprelda qabul qilingan “Tomorqa xoʻjaligi toʻgʻrisida”gi OʻRQ-681-sonli Qonuni (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2021-yil, № 4, 287-modda) 11-moddasi ikkinchi qismining birinchi jumlasi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Shaxsiy tomorqa yer uchastkasida band boʻlgan yoki mazkur maydonda chorvachilik (qoramol, qoʻylar, echkilar, otlar va boshqalar), issiqxona xoʻjaligi, parrandachilik (tovuqlar, bedanalar, kurkalar, gʻozlar, oʻrdaklar), quyonchilik, asalarichilik, baliqchilik, bogʻdorchilik, limonchilik, gulchilik bilan shugʻullanayotgan shaxsiy tomorqa yer uchastkasining egasi yoki uning oila aʼzolari (ularga tegishli tomorqa yer uchastkasining maydonidan yoki ular tomonidan parvarish qilinayotgan uy hayvonlari va parrandalarning sonidan qatʼi nazar) ijtimoiy soliq toʻlashi mumkin”. 3-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi hamda boshqa manfaatdor tashkilotlar ushbu Qonunning ijrosini, ijrochilarga yetkazilishini hamda mohiyati va ahamiyati aholi oʻrtasida tushuntirilishini taʼminlasin. 4-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi: hukumat qarorlarini ushbu Qonunga muvofiqlashtirsin; respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari ushbu Qonunga zid boʻlgan oʻz normativ-huquqiy hujjatlarini qayta koʻrib chiqishlari va bekor qilishlarini taʼminlasin. 5-modda. Ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi. Ushbu Qonun 1 va 2-moddalarining qoidalari 2023-yil 1-yanvardan eʼtiboran yuzaga kelgan munosabatlarga nisbatan ham tatbiq etiladi.