Qishloq xoʻjaligi korxonalarining davlat ehtiyojlari uchun xarid qilinadigan paxta va gʻalla yetishtirish xarajatlarini tijorat banklari tomonidan kreditlash tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida
(resolution, 2018-04-13)

Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki toʻgʻrisida” va “Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida”gi qonunlari asosida qaror qilamiz: 1. Qishloq xoʻjaligi korxonalarining davlat ehtiyojlari uchun xarid qilinadigan paxta va gʻalla yetishtirish xarajatlarini tijorat banklari tomonidan kreditlash tartibi toʻgʻrisidagi nizom (yangi tahrirda) ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur qaror kuchga kirishi munosabati bilan Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi va Markaziy bank Boshqaruvining 2005-yil 3-avgustdagi “Qishloq xoʻjaligi korxonalarining davlat ehtiyojlari uchun xarid qilinadigan paxta va gʻalla yetishtirish xarajatlarini tijorat banklari tomonidan kreditlash tartibi toʻgʻrisidagi nizomni (yangi tahrirda) tasdiqlash toʻgʻrisida”gi 71-sonli va 266-V-sonli (2005-yil 11-avgust, roʻyxat raqami 1508-son — Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2005-yil, 32-33-son, 262-modda) qarori oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin. 3. Ushbu qaror Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida roʻyxatdan oʻtgan kundan boshlab oʻn kundan soʻng kuchga kiradi. Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki toʻgʻrisida” va “Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida”gi qonunlari asosida tijorat banklari tomonidan qishloq xoʻjaligi korxonalariga davlat ehtiyojlari uchun xarid qilinadigan gʻalla va paxta xomashyosi yetishtirish xarajatlarini moliyalashtirish maqsadlari uchun kreditlar berish tartibini belgilaydi. 1. Tijorat banklari tomonidan ushbu kreditlar qishloq xoʻjaligi korxonalariga muddatlilik, toʻlovlilik, taʼminlanganlik hamda maqsadli foydalanish shartlarida davlat ehtiyojlari uchun xarid qilinadigan gʻalla va paxta xomashyosi yetishtirish xarajatlarini moliyalashtirish maqsadlarida beriladi. 2. Ushbu Nizom asosida kreditlash davlat ehtiyojlari uchun gʻalla va paxta yetishtiruvchi barcha qishloq xoʻjaligi korxonalariga tatbiq etiladi. 3. Kreditlar davlat ehtiyojlari uchun xarid qilinadigan paxta xomashyosi va gʻalla qiymatining 60 foizigacha (tayyorlov korxonasi tomonidan boʻnak tariqasida yetkazib berilgan urugʻlik qiymatini inobatga olgan xolda) miqdorida beriladi. Bunda, kreditlar agrotexnik tadbirlar muddatidan kelib chiqqan holda quyidagi tartibda ajratiladi: paxta xomashyosi yetishtirish xarajatlarini moliyalashtirish uchun hosil yetishtirilayotgan yilning 1-mayiga qadar paxta xomashyosi qiymatining 30 foizigacha, 1-iyulga qadar 50 foizgacha va 1-sentabrga qadar 60 foizgacha; gʻalla yetishtirish xarajatlarini moliyalashtirish uchun hosil yetishtirilayotgan yilning 1-yanvariga qadar gʻalla qiymatining 30 foizgacha, 1-aprelga qadar 50 foizgacha va 1-iyunga qadar 60 foizgacha. Har oy va choraklarda ajratiladigan kredit resurslari miqdori Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi taklifiga asosan Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi bilan kelishilgan holda oʻzgartirilishi mumkin. 4. Kredit miqdori qishloq xoʻjaligi korxonasining “Oʻzpaxtasanoat” aksiyadorlik jamiyati va “Oʻzdonmahsulot” AK korxonalari (bundan keyingi matnlarda — tayyorlov korxonalari) bilan davlat ehtiyojlari uchun yetkazib beriladigan mahsulot uchun tuzilgan kontraktatsiya shartnomalaridan kelib chiqqan holda aniqlanadi. Kredit miqdorini aniqlash uchun amaldagi oʻrtacha xarid narx asos qilib olinadi. 5. Mazkur kreditlar faqat quyidagi maqsadlar uchun berilishi mumkin: ish haqi va unga tegishli ajratmalarni toʻlash uchun; mineral oʻgʻit va oʻsimliklarni kimyoviy va biologik himoya qilish vositalarini xarid qilish uchun; yoqilgʻi-moylash mahsulotlarini xarid qilish uchun; MTPlar, muqobil MTPlar, fermer xoʻjaliklari, “Oʻzkimyosanoat” aksiyadorlik jamiyati, “Oʻzdonmahsulot” AK va “Oʻzpaxtasanoat” aksiyadorlik jamiyati tizimidagi korxonalar huzurida faoliyat yuritayotgan muqobil MTP masʼuliyati cheklangan jamiyatlari hamda qishloq xoʻjalik texnikasi mavjud boʻlgan boshqa xoʻjalik subyektlarining xizmatlari uchun toʻlovlarga; Lizingga (moliyaviy ijaraga) berilgan texnika vositalarining lizing toʻlovlariga; SIUlar (suv isteʼmolchilari uyushmalari) xizmatlari uchun toʻlovlarga; yagona yer soligʻi toʻlovlariga. Elektr energiya toʻlovlariga; Urugʻlik uchun toʻlovlarga; Qishloq xoʻjaligi korxonalarining paxta va gʻalla yetishtirish bilan bogʻliq boʻlgan boshqa zaruriy ehtiyojlari uchun ham toʻlovlar amalga oshirilishi mumkin. Boshqa zaruriy ehtiyojlar hisobidan paxta va gʻalla yetishtirish bilan bogʻliq xarajatlariga, bank xizmati, xoʻjalik va idora xarajatlari, ichki xoʻjalik irrigatsiya va kollektor-drenaj tarmoqlarini tozalash xarajatlari, sugʻurta xarajatlari, qonun hujjatlarida nazarda tutilgan hollarda toʻlanadigan Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi hamda Fermyerlar kengashlarini saqlash xarajatlari uchun toʻlovlar amalga oshirilishi mumkin. 6. Bunda, ushbu Nizomning 5-bandida keltirilgan ekinlarni yetishtirish xarajatlarining har bir turini moliyalashtirish uchun beriladigan kreditlarning eng koʻp miqdori yuzasidan tavsiyalar Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi hamda Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi tomonidan har yilgi hosil uchun agrotexkartalardan kelib chiqqan holda belgilanadi. Mazkur tavsiya etilayotgan xarajatlarning agrotexnika meʼyorlari qishloq xoʻjaligi korxonalariga biznes-reja (ilovaga muvofiq) ishlab chiqish uchun asos hisoblanadi. Qishloq xoʻjaligi korxonasining biror-bir xarajat turi boʻyicha toʻlovlarga ehtiyoji boʻlmagan hollarda mazkur Nizomning 5-bandida nazarda tutilgan paxta va gʻalla yetishtirish bilan bogʻliq boʻlgan boshqa ruxsat etilgan xarajat turlari boʻyicha, shuningdek qishloq xoʻjaligi texnikasi sotib olishga, ichki xoʻjalik irrigatsiya va kollektor-drenaj tarmoqlarini tozalashga ishlatilishi (mineral oʻgʻit, kimyoviy yoki biologik vositalar, yoqilgʻi moylash materiallari va urugʻlik material hamda SIU xizmatlari xarajatlari bundan mustasno) mumkin. Agrotexnik tadbirlarni amalga oshirish uchun ajratilgan imtiyozli kredit resurslarining ruxsat etilgan xarajat turlari boʻyicha maqsadli sarflanishi yuzasidan monitoring qishloq xoʻjaligi korxonalariga xizmat koʻrsatuvchi tijorat banklari zimmasiga yuklatiladi. 7. Kreditlar tegishli qishloq xoʻjalik mahsuloti boʻyicha qishloq xoʻjalik korxonalari bilan yakuniy hisob-kitoblar yakunlanguncha, lekin gʻalla yetishtirishni moliyalashtirishga ajratilgan kreditlar boʻyicha 12 oydan va paxta xomashyosi yetishtirishni moliyalashtirishga ajratilgan kreditlar boʻyicha 18 oydan koʻp boʻlmagan muddatga, qaytarish muddatini uzaytirish huquqisiz beriladi. 8. Qishloq xoʻjaligi korxonalarini kreditlash bank marjasini hisobga olgan holda, imtiyozli foiz stavkasi bilan amalga oshiriladi. Bu kreditlar boʻyicha imtiyozli foiz stavkasi gʻalla hosilini yetishtirish xarajatlari uchun yillik 5 foiz, paxta hosilini yetishtirish xarajatlari uchun yillik 3 foiz miqdorida belgilanib, ularning 2 foizi bank marjasini tashkil etadi. 9. Kredit qishloq xoʻjaligi korxonasiga uning asosiy talab qilib olinguncha depozit hisob raqami ochgan va unga xizmat koʻrsatayotgan bank tomonidan beriladi. Ushbu kreditlarni ikkilamchi talab qilib olinguncha depozit hisob raqami ochilgan bank tomonidan berilishiga ruxsat berilmaydi. Oldingi yillarda ajratilgan imtiyozli kreditlar toʻliq soʻndirilgandan soʻng joriy yil hosili uchun imtiyozli kreditlar beriladi. 10. Qishloq xoʻjaligi korxonalari tayyorlov korxonalari bilan kontraktatsiya shartnomalari tuzganlaridan keyin kredit olish uchun ularning asosiy talab qilib olinguncha depozit hisobvaragʻiga xizmat koʻrsatayotgan bankka ariza bilan murojaat etishadi. Arizaga quyidagi hujjatlar ilova qilinadi: tayyorlov tashkilotlari bilan tuzilgan kontraktatsiya shartnomalari nusxalari; kreditga boʻlgan talabni aniqlash uchun tayyorlangan biznes-reja; moliyaviy natijalar toʻgʻrisida hisobot (2-shakl). 11. Kreditlar qaytishini taʼminlash maqsadida, tijorat banki davlat ehtiyojlari uchun xarid qilinadigan paxta xomashyosi va gʻalla yetishtirishni moliyalashtirish maqsadida qishloq xoʻjaligi korxonalariga berilgan imtiyozli kreditlar qaytarilishi boʻyicha oʻzining tadbirkorlik xavfini sugʻurta qilishi mumkin. Bunda, sugʻurta tashkilotlari tomonidan taqdim etilgan sugʻurta polisi kredit shartnomasida belgilangan kreditning butun qaytarish muddatiga beriladi. Sugʻurta tashkiloti bilan kelishilgan sugʻurta puli taqdim etilayotgan kredit miqdoridan koʻp boʻlmasligi zarur. Doimiy ravishda davlat buyurtmasini va tijorat banki oldidagi majburiyatlarini bajarib kelayotgan fermer xoʻjaliklariga kreditlar qonunchilikda belgilangan tartibda taʼminotsiz (ishonchli kreditlar) ajratilishi mumkin. Tayyorlov korxonalari tijorat banklari tomonidan paxta va gʻalla yetishtirish xarajatlarini qoplash uchun berilgan kreditlar va ularga hisoblangan foizlarning qarzdor qishloq xoʻjalik korxonalari tomonidan muddatida qaytarilishi borasida kafillik berishlari mumkin. Kafillik qonunchilikda belgilangan tartibda rasmiylashtiriladi. 12. Mazkur Nizomning 10-bandida keltirilgan barcha zarur hujjatlar taqdim etilganidan soʻng, bank qishloq xoʻjaligi korxonasining arizasini koʻrib chiqishi va 3 kun muddat ichida u bilan kredit shartnomasi tuzishi lozim. Bank kredit qoʻmitasi tomonidan kredit berishni rad etish toʻgʻrisida qaror qabul qilingan hollarda, u raddiyani yozma shaklda izohlab berishi shart. 13. Kredit shartnomasi kuchga kirgandan soʻng, keyingi ish kunidan kechiktirmasdan qishloq xoʻjaligi korxonasiga ssuda hisobvaragʻi ochiladi. Qishloq xoʻjalik korxonalarining ssuda hisobvaragʻidan toʻlovlar ushbu Nizomning 5 va 6-bandlarida koʻrsatilgan maqsadlar uchun naqd pulsiz shaklda (ish haqidan tashqari) qishloq xoʻjalik korxonalarining toʻlov topshiriqnomalariga asosan amalga oshiriladi. Ushbu Nizomning 5-bandida koʻrsatilgan maqsadlarga joriy yil hosili uchun yetkazib berilgan moddiy-texnik resurslar va koʻrsatilgan xizmatlar uchun 2-kartotekaga kirim qilingan va belgilangan tartibda qarz oluvchi tomonidan akseptlangan toʻlov talabnomalariga muvofiq toʻlovlar amalga oshiriladi. Toʻlov talabnomalari qarz oluvchi tomonidan akseptlanmagan taqdirda, toʻlovlar sud qarori asosida undiriladi. Shuningdek, “Oʻzneftmahsulot” aksiyadorlik kompaniyasi, “Qishloqxoʻjalik-kimyo” hududiy aksiyadorlik jamiyatlari va MTP (mashina-traktor parklari) tuman korxonalari va tashkilotlari bilan tuzilgan shartnomalarda fermer xoʻjaligining joriy va kelgusi oyda amalga oshiriladigan agrotexnik tadbirlariga qilinadigan xarajatlar qiymati miqdorida (oʻgʻitlash, shudgorlash) oldindan toʻlovni amalga oshirish belgilangan taqdirda fermer xoʻjaliklari ushbu xarajatlar summasini toʻlov topshiriqnomalari orqali oldindan toʻlovlarni oʻtkazishlari mumkin. Shu bilan birga, paxta va gʻalla hosilini yetishtiruvchi qishloq xoʻjalik korxonalarining 13301-sonli va 14301-sonli hisobvaraqlaridan toʻlovlar, topshiriq shartnomasi asosida mazkur Nizomning 5-bandida koʻrsatilgan maqsadlar uchun memorial orderga asosan amalga oshiriladi. 14. Bunda, toʻlovlar quyidagi tartibda amalga oshiriladi: a) oylik ish haqi toʻlovlari uchun agrotexkartalarda belgilangan meʼyorlarda; b) qishloq xoʻjalik korxonalarining mineral oʻgʻit va oʻsimliklarni himoya qilishning kimyoviy vositalari, “Oʻzagromashservis” uyushmasi MTP larining xizmatlari, yoqilgʻi-moylash mahsulotlari, foydalanilgan elektroenergiya va urugʻlik materiali qiymati uchun toʻlovlarda, mablagʻlar “Qishloqxoʻjalikkimyo” HAJ filiallari, “Oʻzagromashservis” uyushmasi MTP lari, “Oʻzneftmahsulot” kompaniyasi, “Oʻzbekenergo” AJ korxonalari hamda tayyorlov korxonalarining maxsus 23210 (23220)-sonli hisob raqamlariga oʻtkaziladi; v) SIUlar (Suv isteʼmolchilari uyushmalari), oʻsimliklarni biologik usulda himoya qilish uchun biolaboratoriya va biofabrikalar tomonidan koʻrsatilgan xizmatlar uchun toʻlovlar ularning maxsus 23210 (23220)-sonli hisob raqamlariga oʻtkaziladi; g) muqobil MTPlar, fermer xoʻjaliklari, “Oʻzkimyosanoat” aksiyadorlik jamiyati, “Oʻzdonmahsulot” AK va “Oʻzpaxtasanoat” aksiyadorlik jamiyati tizimidagi korxonalar huzurida faoliyat yuritayotgan muqobil MTP masʼuliyati cheklangan jamiyatlari hamda qishloq xoʻjalik texnikasi mavjud boʻlgan boshqa xoʻjalik subyektlari tomonidan koʻrsatilgan va koʻrsatiladigan texnika xizmatlari uchun toʻlovlarda, mablagʻlar ularga xizmat koʻrsatuvchi tijorat banklarida ochilgan maxsus 23210 (23220)-sonli hisob raqamlariga oʻtkazib beriladi. d) boshqa tashkilotlar tomonidan koʻrsatilgan xizmatlar hamda ehtiyot qismlar uchun toʻlovlarda, mablagʻlar ushbu tashkilotlarning talab qilib olinguncha depozit hisob raqamlariga oʻtkazib beriladi. 15. Tijorat banklar toʻlovlarning ssuda hisobvaragʻidan mazkur Nizomning 5 va 6-bandlardagi maqsadlar va agrotexnik meʼyorlar boʻyicha amalga oshirilishini nazorat qiladi. Tijorat banklar sugʻurta tashkilotlari va Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligining tuman boʻlinmalari bilan birgalikda sugʻurta shartnomasi asosida har bir qishloq xoʻjaligi korxonasi boʻyicha paxta va gʻalla ekinlarining holatini va boʻlajak hosilning berilgan kreditlarning qaytarilishini taʼminlash uchun yetarliligini aniqlash maqsadida doimiy monitoring oʻrnatadilar. 16. Ekinlar (toʻliq yoki qisman) mavjud boʻlmagan yoki ular ahvolining qoniqarsizligi, jumladan agrotexnik tadbirlarning kechikishi, ekin maydonlarini begona oʻtlar bosib ketishi natijasida kutiladigan hosil olishning imkoni yoʻqligi aniqlanganda, bu haqda bank va sugʻurta tashkiloti hamda Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligining tuman boʻlinmalari (Oʻzbekiston Fermyerlari kengashi vakilligi) birgalikda uch tomonlama dalolatnoma tuzadilar. Ushbu dalolatnoma asosida bank kreditlashni toʻxtatadi va kreditlar hamda ularga hisoblangan foizlarni muddatidan oldin soʻndirish choralarini koʻradi. Bu choralar kredit shartnomasida kelishilgan boʻlishi kerak. Shu bilan bir vaqtda Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligining tuman boʻlinmalari tomonidan ushbu dalolatnoma xizmat koʻrsatuvchi tarmoq korxonalariga yetkazilishi lozim. 17. Kreditlar va unga hisoblangan foizlar qishloq xoʻjaligi korxonalarining maxsus 23210 (23220) hisob raqamlariga qishloq xoʻjalik mahsulotlarini tayyorlov korxonalariga sotishdan tushgan mablagʻlar hisobidan, birinchi navbatda bank tomonidan memorial ordyerlar bilan undiriladi. Kredit shartnomasi asosida berilgan kreditlarni qaytarish muddati yetib kelganda, ularni undirib olish uchun, qarzdor — qishloq xoʻjaligi korxonasining mablagʻi yetarli boʻlmaganda, tijorat banklari sugʻurta polisi asosida sugʻurta tashkilotlariga sugʻurta hodisasi roʻy berganligi toʻgʻrisida murojaat qiladilar. Sugʻurta tovoni, tijorat banklari va sugʻurta tashkilotlari oʻrtasida tuzilgan Bosh polis asosida tijorat banklariga 5 kun muddatda toʻlab beriladi. Topshirilgan mahsulot uchun yakuniy hisob-kitoblarda tayyorlov korxonalari tomonidan qishloq xoʻjaligi korxonalariga yetkazib berilgan moddiy boyliklar qiymati va avvalgi yillar qarzlarini chegirib qolishga yoʻl qoʻyilmaydi. Ushbu moddiy boyliklar uchun hisob-kitoblar va kreditor qarzlarni undirish ajratilgan bank kreditlari toʻliq qaytarilgach, qishloq xoʻjalik korxonasining hisob raqamidan oʻrnatilgan tartibda toʻlov hujjatlariga asosan amalga oshiriladi. 18. Kreditlardan foydalanganlik uchun foizlar kreditning amaldagi qoldigʻiga har kuni hisoblab boriladi va qishloq xoʻjalik mahsulotlarini tayyorlov korxonalariga sotishdan tushgan mablagʻlar hisobidan: gʻalla yetishtirishni moliyalashtirishga ajratilgan kreditlar boʻyicha yilning iyul oyidan boshlab va kreditni toʻliq qaytarish vaqtigacha; paxta xomashyosi yetishtirishni moliyalashtirishga ajratilgan kreditlar boʻyicha yilning noyabr oyidan boshlab va kreditni toʻliq qaytarish vaqtigacha undiriladi. Bunda qishloq xoʻjaligi korxonalari kreditni va unga hisoblangan foizlarni muddatidan oldin qaytarishlari mumkin. 19. Ajratilgan kreditlarning maqsadli ishlatilishi xizmat koʻrsatuvchi bank rahbarlari zimmasiga yuklatiladi. Shuningdek, ajratilgan kreditlardan maqsadli foydalanish Moliya vazirligining Nazorat-taftish bosh boshqarmasi tomonidan tekshirib boriladi. 191. Davlat ehtiyojlari uchun yetishtiriladigan qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini yetishtirish xarajatlarini moliyalashtirish uchun tijorat banklari tomonidan ajratilayotgan imtiyozli kreditlarni belgilangan maqsadlar boʻyicha yoʻnaltirishga mansabdor shaxslarning aralashuvi qatʼiyan taqiqlanadi”. 20. Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi, “Oʻzagrosugʻurta” DASK va Oʻzbekiston fermer xoʻjaliklari uyushmasi bilan kelishilgan.