Oʻzbekiston Respublikasida naqd pulsiz hisob-kitoblar toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida
(resolution, 2020-04-13)

Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1995-y., 12-son, 247-modda), “Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1996-y., 5-6-son, 54-modda), “Elektron toʻlovlar toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2005-y., 51-son, 373-modda) qonunlariga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvi qaror qiladi: 1. Oʻzbekiston Respublikasida naqd pulsiz hisob-kitoblar toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Quyidagilar oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin: Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2002-yil 12-yanvardagi 1/4-sonli “Oʻzbekiston Respublikasida naqd pulsiz hisob-kitoblar toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi qarori (roʻyxat raqami 1122, 2002-yil 15-aprel) (Oʻzbekiston Respublikasi vazirliklari, davlat qoʻmitalari va idoralarining meʼyoriy hujjatlari axborotnomasi, 2002-y., 7-son); Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2004-yil 21-fevraldagi 4/17-sonli “Oʻzbekiston Respublikasida naqd pulsiz hisob-kitoblar toʻgʻrisidagi nizomga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish haqida”gi qarori (roʻyxat raqami 1122-1, 2004-yil 23-iyun) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2004-y., 25-son, 294-modda); Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2004-yil 27-noyabrdagi 25/3-sonli “Oʻzbekiston Respublikasida naqd pulsiz hisob-kitoblar toʻgʻrisidagi nizomga oʻzgartirishlar kiritish haqida”gi qarori (roʻyxat raqami 1122-2, 2004-yil 13-dekabr) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2004-y., 50-son, 502-modda); Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2006-yil 17-yanvardagi 1/4-sonli “Oʻzbekiston Respublikasida naqd pulsiz hisob-kitoblar toʻgʻrisidagi nizomga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish haqida”gi qarori (roʻyxat raqami 1122-3, 2006-yil 8-fevral) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2006-y., 6-7-son, 43-modda); Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2006-yil 8-apreldagi 9/5-sonli “Oʻzbekiston Respublikasida naqd pulsiz hisob-kitoblar toʻgʻrisidagi nizomga oʻzgartirishlar kiritish haqida”gi qarori (roʻyxat raqami 1122-4, 2006-yil 22-aprel) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2006-y., 17-son, 143-modda); Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2006-yil 15-iyundagi 13/8-sonli “Oʻzbekiston Respublikasida naqd pulsiz hisob-kitoblar toʻgʻrisidagi nizomga qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi qarori (roʻyxat raqami 1122-5, 2006-yil 19-iyul) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2006-y., 28-29-son, 286-modda); Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2007-yil 24-apreldagi 12/3-sonli “Oʻzbekiston Respublikasida naqd pulsiz hisob-kitoblar toʻgʻrisidagi nizomga oʻzgartirish kiritish haqida”gi qarori (roʻyxat raqami 1122-6, 2007-yil 17-may) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2007-y., 19-20-son, 211-modda); Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2010-yil 14-avgustdagi 27/4-sonli “Oʻzbekiston Respublikasida naqd pulsiz hisob-kitoblar toʻgʻrisidagi nizomga oʻzgartirish va qoʻshimcha kiritish haqida”gi qarori (roʻyxat raqami 1122-7, 2010-yil 15-sentabr) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2010-y., 37-son, 325-modda); Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2011-yil 9-apreldagi 10/1-sonli “Oʻzbekiston Respublikasida naqd pulsiz hisob-kitoblar toʻgʻrisidagi nizomga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish haqida”gi qarori (roʻyxat raqami 1122-8, 2011-yil 5-may) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2011-y., 18-son, 187-modda); Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2012-yil 23-iyundagi 19/6-sonli “Oʻzbekiston Respublikasida naqd pulsiz hisob-kitoblar toʻgʻrisidagi nizomga oʻzgartirishlar kiritish haqida”gi qarori (roʻyxat raqami 1122-9, 2012-yil 9-iyul) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2012-y., 28-son, 326-modda); Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2012-yil 21-iyuldagi 21/8-sonli “Oʻzbekiston Respublikasida naqd pulsiz hisob-kitoblar toʻgʻrisidagi nizomga oʻzgartirish va qoʻshimcha kiritish haqida”gi qarori (roʻyxat raqami 1122-10, 2012-yil 31-iyul) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2012-y., 31-son, 364-modda). 3. Mazkur qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi. Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi, “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”gi, “Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida”gi, “Elektron toʻlovlar toʻgʻrisida”gi, “Xoʻjalik yurituvchi subyektlar faoliyatining shartnomaviy-huquqiy bazasi toʻgʻrisida”gi hamda “Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish toʻgʻrisida”gi qonunlariga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasida naqd pulsiz hisob-kitoblarni amalga oshirish tartibini belgilaydi. 1. Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasida naqd pulsiz hisob-kitoblarni amalga oshiruvchi yuridik va jismoniy shaxslarga nisbatan tatbiq etiladi. Oʻzbekiston Respublikasi budjet tizimi budjetlarining gʻazna ijrosi boʻyicha amalga oshiriladigan naqd pulsiz hisob-kitoblar Oʻzbekiston Respublikasi budjet tizimi budjetlarining gʻazna ijrosi qoidalariga (roʻyxat raqami 2850, 2016-yil 22-dekabr) muvofiq tartibga solinadi. 2. Oʻzbekiston Respublikasida naqd pulsiz hisob-kitoblar quyidagi shakllarda amalga oshiriladi: toʻlov topshiriqnomalari bilan hisob-kitoblar; akkreditiv boʻyicha hisob-kitoblar; inkasso boʻyicha hisob-kitoblar; cheklar bilan hisob-kitoblar. 3. Naqd pulsiz hisob-kitoblarni amalga oshirishda quyidagi hisob-kitob hujjatlaridan foydalaniladi: mazkur Nizomning 1-ilovasiga muvofiq shakldagi memorial order; mazkur Nizomning 2-ilovasiga muvofiq shakldagi toʻlov topshiriqnomasi; mazkur Nizomning 3-ilovasiga muvofiq shakldagi toʻlov talabnomasi; mazkur Nizomning 4-ilovasiga muvofiq shakldagi inkasso topshiriqnomasi; mazkur Nizomning 5-ilovasiga muvofiq shakldagi akkreditivga ariza; mazkur Nizomning 6-ilovasiga muvofiq shakldagi tijorat bankining hisob-kitob cheki (bundan buyon matnda chek deb yuritiladi). Naqd pulsiz hisob-kitoblar bank plastik kartalaridan (bundan buyon matnda BPK deb yuritiladi) foydalangan holda ham amalga oshirilishi mumkin. 4. Naqd pulsiz hisob-kitoblar shakli va hisob-kitob hujjatlarining turi mablagʻlarni toʻlovchi va mablagʻlarni oluvchi oʻrtasida tuziladigan shartnomaga (bitimga) muvofiq belgilanadi, qonun hujjatlarida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno. 5. Bank hisobvaragʻi shartnomasida boshqa muddatlar belgilab qoʻyilgan boʻlmasa, bank tegishli toʻlov hujjati bankka kelib tushgan kunda mablagʻlarni mijozning hisobvaragʻiga kirim qilishi yoki mablagʻlarni uning hisobvaragʻidan hisobdan chiqarishi shart. Banklar mijozning topshirigʻiga binoan elektron toʻlovni tegishli toʻlov hujjati tushgan kunda, agar u bankning amaliyot kuni mobaynida tushgan boʻlsa, amalga oshirishi shart, qonunda nazarda tutilgan hollar bundan mustasno. Agar toʻlov hujjati amaliyot kuni tugaganidan keyin tushsa, banklar elektron toʻlovni keyingi ish kunidan kechiktirmay amalga oshirishi shart, qonunda nazarda tutilgan hollar bundan mustasno. 6. Banklar “Jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga, terrorizmni moliyalashtirishga va ommaviy qirgʻin qurolini tarqatishni moliyalashtirishga qarshi kurashish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasining Qonuniga (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2004-y., 43-son, 451-modda) muvofiq, hisobvaraqlar boʻyicha operatsiyalarni toʻxtatib turishga yoki ularni amalga oshirishni rad etishga haqli. 7. Etkazib berilgan mahsulot (bajarilgan ishlar, xizmatlar) uchun toʻlovlar bevosita mahsulot yetkazib beruvchilarga toʻlanishi kerak, toʻlovlarning uchinchi shaxslar (xoʻjalik yurituvchi subyektlar) hisobidan undirilishiga yoʻl qoʻyilmaydi, tovarlarni (xizmatlarni) elektron tijorat orqali realizatsiya qilish holatlari va qonun hujjatlarida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno. 8. Mablagʻlar mablagʻlarni toʻlovchining hisobvaragʻidan hisobdan chiqarilgandan soʻng, mablagʻlarni oluvchining hisobvaragʻiga oʻtkaziladi, cheklar va BPKlar boʻyicha hisob-kitob qilish bundan mustasno. 9. Mablagʻlarni toʻlovchining hisobvaragʻida unga qoʻyilgan talablarni qondirish uchun yetarli miqdorda mablagʻlar boʻlmagan taqdirda, mablagʻlarni hisobdan chiqarish Xoʻjalik yurituvchi subyektlarning bank hisobvaraqlaridan pul mablagʻlarini hisobdan chiqarish tartibi toʻgʻrisidagi yoʻriqnomaga (roʻyxat raqami 2342, 2012-yil 15-mart) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2012-y., 11-son, 127-modda) muvofiq amalga oshiriladi. 10. Mablagʻlarni toʻlovchi va mablagʻlarni oluvchi tomonidan tuzilgan shartnoma boʻyicha majburiyatlarning bajarilmaganligi yoki lozim darajada bajarilmaganligi uchun toʻlanishi zarur boʻlgan penyani hisoblash va undirish boʻyicha banklar javobgar boʻlmaydi. 11. Mijoz hisob-kitob operatsiyalariga doir barcha masalalar boʻyicha unga xizmat koʻrsatuvchi bankka murojaat qiladi. Bank va mijoz oʻrtasidagi nizolar ular oʻrtasida tuzilgan bank hisobvaragʻi shartnomasiga muvofiq hal qilinadi. Oʻzaro kelishuvga erishilmagan taqdirda, masalalar sud orqali hal etiladi. 12. Banklar oʻrtasidagi oʻzaro hisob-kitoblar Markaziy bankning Hisob-kitoblar markazida ochilgan vakillik hisobvaraqlaridan Markaziy bankning banklararo toʻlov tizimi orqali milliy valyutada amalga oshiriladi. 13. Markaziy bankning banklararo toʻlov tizimi orqali elektron toʻlovlar Markaziy bankning banklararo toʻlov tizimi orqali elektron toʻlovlarni amalga oshirish tartibi toʻgʻrisida nizomga (roʻyxat raqami 1545, 2006-yil 14-fevral) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2006-y., 6-7-son, 48-modda) muvofiq amalga oshiriladi. 14. Hisob-kitob hujjatlarida quyidagi rekvizitlar boʻlishi shart: tartib raqami; hujjatning sanasi; mablagʻlarni toʻlovchining nomi; mablagʻlarni toʻlovchi hisobvaragʻining raqami; mablagʻlarni toʻlovchining — soliq toʻlovchining identifikatsiya raqami; mablagʻlarni toʻlovchi bankning nomi; mablagʻlarni toʻlovchi bankning kodi; mablagʻlarni oluvchining nomi; mablagʻlarni oluvchi hisobvaragʻining raqami; mablagʻlarni oluvchi bankning nomi; mablagʻlarni oluvchi bankning kodi; toʻlov summasi; toʻlov maqsadi. imzolar namunalari va muhr izi qoʻyilgan varaqchada koʻrsatilgan shaxsning(lar) familiyasi toʻliqligicha, ismi va otasi ismining bosh harflari hamda ularning imzolari (chek bundan mustasno). 15. Chekda qoʻshimcha ravishda quyidagi rekvizitlar boʻlishi kerak: chekning seriyasi va tartib raqami; jismoniy shaxsning shaxsini tasdiqlovchi hujjatining seriyasi va tartib raqami; chek amal qilish muddatining oxirgi sanasi. Cheklarda mablagʻlarni toʻlovchining — soliq toʻlovchining identifikatsiya raqami va toʻlov maqsadi koʻrsatilmaydi. 16. Akkreditivga arizada qoʻshimcha ravishda quyidagi rekvizitlar boʻlishi kerak: akkreditivning amal qilish muddati; akkreditiv ochilayotgan shartnomaning tartib raqami va sanasi; buyurtmaning tartib raqami; buyurtma berilgan sana; tovarning (ish, xizmat) nomi; toʻlovlarni amalga oshirish uchun asos boʻlgan hujjatning turi; qoʻshimcha shartlar. 17. Agar taʼsis hujjatlarida nazarda tutilgan boʻlsa, hisob-kitob hujjatlarini toʻldirishda mablagʻlarni toʻlovchi va mablagʻlarni oluvchining qisqartirilgan firma nomidan foydalanish mumkin. 18. Hisob-kitob hujjatlari texnik vositalardan foydalangan holda toʻldiriladi. Hisob-kitob hujjatlarini boʻyash, chizish va tuzatishga yoʻl qoʻyilmaydi. 19. Cheklar havo yoki qora rang pastasi boʻlgan sharikli ruchka bilan yoxud texnik vositalardan foydalangan holda toʻldirilishi mumkin. 20. Bank tomonidan hisob-kitob hujjatlari quyidagi hollarda ijroga qabul qilinadi: yuridik shaxslardan — hisob-kitob hujjatlaridagi imzolar va muhr izi imzolar namunalari va muhr izi qoʻyilgan varaqchada koʻrsatilgan namunaga muvofiq (rahbarlik vazifalarini hamda buxgalteriya hisobi va moliyaviy boshqarish vazifalarini amalga oshiradigan shaxsning) boʻlganda; yakka tartibdagi tadbirkorlik va yuridik shaxs tashkil etmasdan turib dehqon xoʻjaligi faoliyati bilan shugʻullanuvchi shaxslardan — hisob-kitob hujjatlaridagi imzo imzolar namunalari qoʻyilgan varaqchada koʻrsatilgan namunaga muvofiq boʻlgan taqdirda, bank tomonidan ijroga qabul qilinadi. Hisob-kitob hujjatlari imzolar namunalari va muhr izi qoʻyilgan varaqchaga imzo qoʻygan shaxslar tomonidan imzolanishi shart. Hisob-kitob hujjatlarini faksimile usulida nusxa koʻchirish vositalaridan foydalangan holda imzolash taqiqlanadi. Tadbirkorlik subyektlari tomonidan taqdim qilingan hisob-kitob hujjatlariga muhr qoʻyish yoki hujjatlarni muhr bilan tasdiqlash talab etilmaydi. 21. Bank hisobvaragʻi shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, hisob-kitob hujjatlari bank amaliyot kuni davomida bankning mijozlar bilan ishlash vaqtidan kelib chiqqan holda qabul qilinadi. 22. Mijozning hisobvaragʻidan mablagʻlar: hisob-kitob hujjatlarining asl nusxasi asosida; elektron toʻlovlar tizimi orqali olingan elektron toʻlov hujjatlari asosida; bank hisobvaraqlariga masofadan xizmat koʻrsatish tizimlaridan foydalanuvchilar uchun umumiy foydalanishdagi telekommunikatsiya tarmoqlari orqali olingan elektron toʻlov hujjatlari asosida; BPKlardan foydalangan holda tuzilgan elektron hujjatlar asosida hisobdan chiqariladi. 23. Mijozning hisobvaragʻiga mablagʻlar: elektron toʻlovlar tizimi orqali kelib tushadigan elektron toʻlov hujjatlari asosida; chekning asl nusxasi asosida; BPKlardan foydalangan holda tuzilgan elektron hujjatlar asosida dasturiy yoʻl bilan kirim qilinadi. 24. Hisob-kitob hujjatlarining nusxalari, shuningdek mablagʻlarni kirim qilish yoki hisobdan chiqarish amalga oshiriladigan hisob-kitob hujjatlarining elektron nusxalari mijozning hisobvaragʻiga xizmat koʻrsatuvchi buxgalter tomonidan imzolanadi. Mijozning hisobvaragʻiga xizmat koʻrsatuvchi buxgalter tomonidan hisob-kitob hujjatini toʻlovga qabul qilish va mablagʻlarni toʻlash sanalarini koʻrsatgan holda oʻziga biriktirilgan bank shtampi bilan tasdiqlanishi shart. 25. Memorial order banklar tomonidan ishlatiladigan naqd pulsiz hisob-kitob hujjati boʻlib, undan quyidagi hollarda foydalaniladi: mijozlar bilan bogʻliq bank operatsiyalari boʻyicha hisob-kitoblarda; bank xizmatlarini koʻrsatish boʻyicha hisob-kitoblarda; banklarning oʻz ichki operatsiyalarida; mijozning qarzdorlik mablagʻlarini qoplashda, agar banklar bilan mijozlar oʻrtasida tuzilgan shartnomada belgilab qoʻyilgan boʻlsa; buxgalteriya hisobidagi xato yozuvlarni tuzatishda; jismoniy shaxslarning tadbirkorlik faoliyati bilan bogʻliq boʻlmagan yozma topshiriqlari boʻyicha mablagʻlarni naqd pulsiz shaklda oʻtkazishni amalga oshirishda. Bunda toʻlov amalga oshirilgandan soʻng, mazkur topshiriq memorial order bilan birga bankning kunlik hujjatlar yigʻmajildiga tikib qoʻyiladi. 26. “Muddatida toʻlanmagan hisob-kitob hujjatlari” (2-kartoteka 90963 balans hisobvaragʻiga kirim qilingan toʻlov topshiriqnomalari, toʻlov talabnomalari va inkasso topshiriqnomalari) boʻyicha qisman toʻlov amalga oshirish uchun dasturiy ravishda tuzilgan memorial ordyerlarning “Toʻlov maqsadi” grafasida hisob-kitob hujjatining raqami, sanasi va dastlabki summasi koʻrsatilishi shart. 27. Bank mablagʻlarni toʻlovchi boʻlib qatnashganda va buxgalteriya hisobidagi xato yozuvlarni tuzatishda, memorial ordyerlar bank rahbari va bosh buxgalterining imzolari bilan tasdiqlanishi shart. Boshqa hollarda, memorial ordyerlar bosh buxgalter va mazkur operatsiyani amalga oshirgan masʼul xodimning imzosi bilan tasdiqlanadi. 28. Memorial ordyerlar bilan amalga oshirilgan operatsiyalarning toʻgʻriligi uchun bank rahbari, bosh buxgalteri va ushbu operatsiyani amalga oshirgan masʼul xodim javobgar hisoblanadi. 29. Toʻlov topshiriqnomasi — mijozning unga xizmat koʻrsatuvchi bankka oʻz hisobvaragʻidan topshiriqnomada belgilangan summani mablagʻlarni oluvchining hisobvaragʻiga oʻtkazish toʻgʻrisidagi topshirigʻi nazarda tutilgan hisob-kitob hujjati. 30. Toʻlov topshiriqnomalari bilan tovarlar (ishlar, xizmatlar), soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlar hamda qonun hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa toʻlovlar boʻyicha hisob-kitoblar amalga oshirilishi mumkin. Xoʻjalik yurituvchi subyektlar tomonidan Oʻzbekiston Respublikasining interaktiv davlat xizmatlari yagona portali va Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasining rasmiy saytida joylashgan soliq toʻlovchilarning shaxsiy kabineti orqali elektron toʻlov topshiriqnomasi bilan budjetga va davlat maqsadli jamgʻarmalariga soliqlar hamda boshqa majburiy toʻlovlar amalga oshirilishi mumkin. 31. Bank hisobvaragʻi shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, toʻlov topshiriqnomasi bank tomonidan mijozning hisobvaragʻida mablagʻlar mavjud boʻlgandagina qabul qilinadi. 32. Mijozning hisobvaragʻida mablagʻ boʻlishi yoki boʻlmasligidan qatʼi nazar, mijozning soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlar boʻyicha taqdim etgan toʻlov topshiriqnomalari bank tomonidan qabul qilinadi. Mijozning hisobvaragʻida mablagʻ boʻlmagan taqdirda, toʻlov topshiriqnomasi “Muddatida toʻlanmagan hisob-kitob hujjatlari” (2-kartoteka) 90963 balans hisobvaragʻiga joylashtiriladi hamda mablagʻlarning kelib tushishiga qarab qonun hujjatlarida belgilangan tartibda toʻlanadi. Mijozning hisobvaragʻida yetarli mablagʻ boʻlmagan taqdirda, bank tomonidan mijozning soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlar bilan bogʻliq toʻlov topshiriqnomalari boʻyicha qisman toʻlov amalga oshiriladi, bunda toʻlov topshiriqnomasining orqa tomonida qisman toʻlangan summa va sana koʻrsatilib, imzo qoʻyiladi. Mablagʻlarning yetarli boʻlmagan qismi doirasida toʻlov topshiriqnomasi “Muddatida toʻlanmagan hisob-kitob hujjatlari” (2-kartoteka) 90963 balans hisobvaragʻiga joylashtiriladi hamda mablagʻlarning kelib tushishiga qarab qonun hujjatlarida belgilangan tartibda toʻlanadi. Mijoz tomonidan soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlar boʻyicha taqdim etilgan toʻlov topshiriqnomalari tegishli davlat soliq xizmati organining yozma ruxsati yoki elektron shakldagi murojaati asosidagina qaytarib olinishi mumkin. 33. Toʻlov topshiriqnomasining sanasi u bankka taqdim etilgan sana bilan bir xil boʻlishi kerak, ular mos kelmagan taqdirda, toʻlov topshiriqnomasi bank tomonidan ijro uchun qabul qilinmaydi. 34. Mijoz pochta aloqasi tashkilotlariga va AT Xalq banki filiallariga pensiyalar, alimentlar va boshqa toʻlovlar boʻyicha oʻtkaziladigan mablagʻlar bilan bogʻliq toʻlov topshiriqnomalariga barcha zarur hujjatlarni (maʼlumotnomalar, oʻtkazmalar roʻyxati va boshqalar) taqdim etishi shart. 35. Xoʻjalik yurituvchi subyektning kechiktirib boʻlmaydigan ehtiyojlari uchun oʻz hisobvaragʻidagi mablagʻlardan foydalanishi Xoʻjalik yurituvchi subyektlarning bank hisobvaraqlaridan pul mablagʻlarini hisobdan chiqarish tartibi toʻgʻrisidagi yoʻriqnomaga (roʻyxat raqami 2342, 2012-yil 15-mart) muvofiq toʻlov topshiriqnomalari asosida amalga oshiriladi. Bunda toʻlov topshiriqnomasining “Toʻlov maqsadi” grafasiga “Kechiktirib boʻlmaydigan ehtiyojlar summasi hisobidan” deb yozib qoʻyiladi. 36. Toʻlov topshiriqnomalari bankka: a) mablagʻlarni toʻlovchi va mablagʻlarni oluvchiga bitta bank tomonidan xizmat koʻrsatilganda, toʻlov topshiriqnomalari uch nusxada taqdim qilinadi. Bunda toʻlov amalga oshirilgandan soʻng, toʻlov topshiriqnomasining: birinchi nusxasi — bankning kunlik hujjatlar yigʻmajildiga tikib qoʻyiladi; ikkinchi nusxasi — mablagʻlarni oluvchining shaxsiy hisobvaragʻidan koʻchirmaga ilova qilingan holda mablagʻlarni oluvchiga taqdim qilinadi; uchinchi nusxasi — mablagʻlarni toʻlovchining shaxsiy hisobvaragʻidan koʻchirmaga ilova qilingan holda mablagʻlarni toʻlovchiga taqdim qilinadi; b) mablagʻlarni toʻlovchi va mablagʻlarni oluvchiga turli banklar tomonidan xizmat koʻrsatilganda — toʻlov topshiriqnomalari ikki nusxada taqdim qilinadi. Bunda toʻlov amalga oshirilgandan soʻng, toʻlov topshiriqnomasining: birinchi nusxasi — bankning kunlik hujjatlar yigʻmajildiga tikib qoʻyiladi; ikkinchi nusxasi — mablagʻlarni toʻlovchining shaxsiy hisobvaragʻidan koʻchirmaga ilova qilingan holda mablagʻlarni toʻlovchiga taqdim qilinadi. 37. Mijozlardan umumiy foydalanishdagi telekommunikatsiya tarmoqlari orqali olingan elektron toʻlov topshiriqnomasi dasturiy nazoratdan oʻtkaziladi va bank amaliyot kunida qayta ishlash uchun uzatiladi. Elektron toʻlov topshiriqnomasi toʻlov amalga oshirilganidan soʻng, roʻyxat koʻrinishida chop etiladi va bankning kunlik hujjatlar yigʻmajildiga tikib qoʻyiladi. Bank hisobvaraqlariga masofadan xizmat koʻrsatish tizimi orqali yuborilgan elektron toʻlov topshiriqnomalarning qogʻoz koʻrinishidagi asl nusxasi bankka taqdim etilmaydi. Elektron toʻlov topshiriqnomalarining rasmiylashtirilishi va ulardagi maʼlumotlarning toʻgʻriligi uchun mijoz javobgar hisoblanadi. 38. Mablagʻlarni oluvchi bank tomonidan toʻlov tizimi orqali olingan elektron toʻlov topshiriqnomalari roʻyxat koʻrinishida chop etilib, bankning kunlik hujjatlar yigʻmajildiga tikib qoʻyiladi. Elektron toʻlov topshiriqnomasining bir nusxasi mablagʻlarni oluvchining shaxsiy hisobvaragʻidan koʻchirmaga ilova qilingan holda unga taqdim qilinadi. 39. Toʻlov talabnomasi — mablagʻlarni oluvchining mablagʻlarni toʻlovchi tomonidan toʻlov talabnomasida koʻrsatilgan summani bank orqali toʻlash toʻgʻrisidagi talabi nazarda tutilgan hisob-kitob hujjati. Toʻlov talabnomasi xoʻjalik yurituvchi subyektlarning faqat asosiy talab qilib olinguncha depozit hisobvaragʻiga taqdim etilishi mumkin. 40. Toʻlov talabnomasi tovarlar (ishlar, xizmatlar) uchun, shuningdek mablagʻlarni oluvchi hamda mablagʻlarni toʻlovchi oʻrtasida tuzilgan shartnomada nazarda tutilgan boshqa toʻlovlar boʻyicha taqdim etilishi mumkin. 41. Toʻlov talabnomalari quyidagi turlarga boʻlinadi: akseptli toʻlov talabnomasi — toʻlov talabnomasida nazarda tutilgan summa mablagʻlarni toʻlovchi tomonidan akseptlanganidan (tan olinganidan) soʻng, toʻlovlar amalga oshiriladigan hisob-kitob hujjati; akseptsiz toʻlov talabnomasi — toʻlov talabnomasida nazarda tutilgan summa mablagʻlarni toʻlovchining roziligi boʻlishi yoki boʻlmasligidan qatʼi nazar, toʻlovlar amalga oshiriladigan hisob-kitob hujjati. 42. Tovarlarni yetkazib beruvchi toʻlov talabnomasining “Toʻlov maqsadi” grafasida: shartnoma turi, sanasi va tartib raqami; tovarni joʻnatish (topshirish) sanasi va tovar-transport yoki qabul qilish-topshirish hujjatlari raqami hamda transport turi, tovarlar pochta aloqasi orqali joʻnatilganda esa, pochta kvitansiyalarining raqami; tovarlar sotib oluvchining transport vositasi bilan olib ketilganda “___-sonli ishonch xati asosida sotib oluvchining transport vositasi bilan olib chiqib ketilgan” degan yozuv koʻrsatilishi shart. 43. Toʻlov talabnomasi bitta operatsiya boʻyicha takroran taqdim etilishi mumkin emas, dastlabki toʻlov talabnomasi mablagʻlarni toʻlovchiga xizmat koʻrsatuvchi bankka kelib tushmagan hollar bundan mustasno. 44. Toʻlov talabnomasi mablagʻlarni oluvchi tomonidan mazkur Nizomning 7-ilovasiga muvofiq shakldagi ikki nusxada tuzilgan Reyestr bilan birga unga xizmat koʻrsatuvchi bankka taqdim qilinadi. Reyestrning birinchi nusxasi tashkilot rahbari va buxgalteriya hisobi va moliyaviy boshqarish vazifalarini amalga oshiruvchi shaxs tomonidan imzolangan hamda tashkilot muhri bilan tasdiqlangan boʻlishi kerak, bunda tadbirkorlik subyektlari tomonidan taqdim qilingan reyestrda muhr izining mavjudligi talab etilmaydi. Reyestrning birinchi nusxasi qabul qilish sanasi koʻrsatilib, bank masʼul xodimining imzosi va bank tomonidan unga biriktirib qoʻyilgan muhr bilan tasdiqlangan holda mablagʻlarni oluvchiga xizmat koʻrsatuvchi bankda qoladi. Reyestrning ikkinchi nusxasi qabul qilish sanasi koʻrsatilib, buxgalterning imzosi va bank tomonidan buxgalterga biriktirib qoʻyilgan muhr bilan tasdiqlangan holda mablagʻlarni oluvchiga qaytariladi. 45. Akseptli toʻlov talabnomalari quyidagicha taqdim qilinadi: a) mablagʻlarni toʻlovchi va mablagʻlarni oluvchiga bitta bank tomonidan xizmat koʻrsatilganda, toʻlov talabnomasi uch nusxada taqdim qilinadi. Bunda toʻlov talabnomasining birinchi va ikkinchi nusxalari — bankda qoldiriladi. Toʻlov talabnomasining uchinchi nusxasi — u kelib tushgandan keyingi ish kunidan kechiktirmay (mablagʻlarni toʻlovchi yoki uning vakili belgilangan muddatda bankka tashrif buyurmagan hollar bundan mustasno), bank tomonidan hujjatni qabul qilish sanasi koʻrsatilgan holda akseptlash uchun mablagʻlarni toʻlovchi yoki uning vakiliga topshiriladi. Mijoz tomonidan toʻlov talabnomasi akseptlanganidan va toʻlov amalga oshirilganidan soʻng, toʻlov talabnomasining: birinchi nusxasi — bankning kunlik hujjatlar yigʻmajildiga tikib qoʻyiladi; ikkinchi nusxasi — mablagʻlarni oluvchining shaxsiy hisobvaragʻidan koʻchirmaga ilova qilingan holda mablagʻlarni oluvchiga taqdim qilinadi; b) mablagʻlarni toʻlovchi va mablagʻlarni oluvchiga turli banklar tomonidan xizmat koʻrsatilganda — toʻlov talabnomalari uch nusxada mablagʻlarni oluvchi bankka taqdim qilinadi. Toʻlov talabnomasining barcha nusxalari mablagʻlarni toʻlovchiga xizmat koʻrsatuvchi bankka yuboriladi. Bunda toʻlov talabnomasining: birinchi va ikkinchi nusxalari — bankda qoldiriladi; uchinchi nusxasi — keyingi ish kunidan kechiktirmay (mablagʻlarni toʻlovchi yoki uning vakili belgilangan muddatda bankka tashrif buyurmagan hollar bundan mustasno), bank tomonidan qabul qilish sanasi koʻrsatilgan holda akseptlash uchun mablagʻlarni toʻlovchi yoki uning vakiliga topshiriladi. v) mablagʻlarni toʻlovchi toʻlov talabnomasini belgilangan muddatda bankka tashkilot rahbarining (yakka tartibdagi tadbirkor va yuridik shaxs tashkil etmasdan turib dehqon xoʻjaligi faoliyati bilan shugʻullanuvchi shaxs) imzosi bilan aksept toʻgʻrisida toʻlov talabnomasining yuqoridagi chap burchagiga belgi qoʻyib qaytarishi kerak. Mablagʻlarni toʻlovchi belgilangan muddatda oʻzining roziligi yoki toʻlovdan toʻlaligicha yoxud qisman bosh tortishi toʻgʻrisida maʼlum qilmagan taqdirda, toʻlov talabnomasi bank tomonidan umumiy tartibda akseptlanadi hamda toʻlov amalga oshirilgandan soʻng, toʻlov talabnomasining: birinchi nusxasi — bankning kunlik hujjatlar yigʻmajildiga tikib qoʻyiladi; ikkinchi nusxasi — mablagʻlarni toʻlovchining shaxsiy hisobvaragʻidan koʻchirmaga ilova qilingan holda mablagʻlarni toʻlovchiga taqdim qilinadi. 46. Toʻlov talabnomasiga debitorlik-kreditorlik qarzlarini solishtirish dalolatnomasi, tovarlar (ishlar, xizmatlar) toʻgʻrisidagi dalolatnomaning ilova qilinishi toʻlov talabnomasini akseptlash uchun asos boʻlmaydi. Toʻlov talabnomasini boshqa usullar bilan (debitorlik-kreditorlik qarzlarini solishtirish dalolatnomasi va bajarilgan ishlar (xizmatlar) boʻyicha dalolatnomaning toʻlov talabnomasiga ilova qilinishi) akseptlashga yoʻl qoʻyilmaydi. 47. Akseptsiz toʻlov talabnomalari bankka: a) mablagʻlarni toʻlovchi va mablagʻlarni oluvchiga bitta bank tomonidan xizmat koʻrsatilganda, toʻlov talabnomalari uch nusxada taqdim qilinadi. Bunda toʻlov amalga oshirilgandan soʻng, toʻlov talabnomasining: birinchi nusxasi — bankning kunlik hujjatlar yigʻmajildiga tikib qoʻyiladi; ikkinchi nusxasi — mablagʻlarni toʻlovchining shaxsiy hisobvaragʻidan koʻchirmaga ilova qilingan holda mablagʻlarni toʻlovchiga taqdim qilinadi; uchinchi nusxasi — mablagʻlarni oluvchining shaxsiy hisobvaragʻidan koʻchirmaga ilova qilingan holda mablagʻlarni oluvchiga taqdim qilinadi. b) mablagʻlarni toʻlovchi va mablagʻlarni oluvchiga turli banklar tomonidan xizmat koʻrsatilganda — toʻlov talabnomalari ikki nusxada taqdim qilinadi. Bunda mablagʻlarni oluvchiga xizmat koʻrsatuvchi bank tomonidan toʻlov talabnomasining barcha nusxalari mablagʻlarni toʻlovchiga xizmat koʻrsatuvchi bankka yuboriladi va toʻlov amalga oshirilgandan soʻng, toʻlov talabnomasining: birinchi nusxasi — bankning kunlik hujjatlari yigʻmajildiga tikib qoʻyiladi; ikkinchi nusxasi — mablagʻlarni toʻlovchining shaxsiy hisobvaragʻidan koʻchirmaga ilova qilingan holda mablagʻlarni toʻlovchiga taqdim qilinadi. 48. Elektron toʻlovlar tizimi orqali bankka kelib tushgan elektron toʻlov talabnomalari roʻyxat koʻrinishida chop etilib, bankning kunlik hujjatlar yigʻmajildiga tikib qoʻyiladi. Elektron toʻlov talabnomasining nusxasi mablagʻlarni oluvchining shaxsiy hisobvaragʻidan koʻchirmaga ilova qilingan holda mablagʻlarni oluvchiga taqdim qilinadi. 49. Mablagʻlarni toʻlovchining hisobvaragʻida mablagʻlar mavjud boʻlmagan taqdirda, toʻlov talabnomasi “Muddatida toʻlanmagan hisob-kitob hujjatlari” (2-kartoteka) 90963 balans hisobvaragʻiga joylashtiriladi hamda bu haqda uch ish kuni ichida mablagʻlarni oluvchiga xizmat koʻrsatuvchi bankka maʼlum qilinadi va mablagʻlarni kelib tushishiga qarab toʻlab boriladi. Mablagʻlarni toʻlovchining hisobvaragʻida yetarli mablagʻ boʻlmagan taqdirda, bank tomonidan hisobvaraq qoldigʻi doirasida toʻlov amalga oshiriladi. Mablagʻlarning yetarli boʻlmagan qismi doirasida toʻlov talabnomasi “Muddatida toʻlanmagan hisob-kitob hujjatlari” (2-kartoteka) 90963 balans hisobvaragʻiga joylashtiriladi, bunda toʻlov talabnomasining orqa tomonida qisman toʻlangan summa va sana koʻrsatilib, imzo qoʻyiladi. 50. Akseptli va akseptsiz toʻlov talabnomalarining “Muddatida toʻlanmagan hisob-kitob hujjatlari” (2-kartoteka) 90963 balans hisobvaragʻidan hisobdan chiqarilishi mablagʻlarni oluvchining yozma arizasiga asosan amalga oshiriladi hamda unga xizmat koʻrsatuvchi bankka ijro etilmasdan qaytarib yuboriladi. 51. Akseptli toʻlov talabnomasining nusxasi bankka kelib tushgandan keyingi kundan kechiktirmay, mablagʻlarni toʻlovchi yoki uning vakiliga “Toʻlov muddatini kutayotgan hisob-kitob hujjatlari” jurnalida imzo qoʻydirgan holda topshiriladi hamda “Toʻlov muddatini kutayotgan hisob-kitob hujjatlari” (1-kartoteka) 90962 balans hisobvaragʻiga joylashtiriladi. Akseptli toʻlov talabnomasining nusxasini mablagʻlarni toʻlovchi yoki uning vakiliga imzo qoʻydirgan holda topshirish imkoni boʻlmagan taqdirda, toʻlov talabnomasi u kelib tushgandan soʻng, oʻn ish kuni oʻtgach mablagʻlarni oluvchiga xizmat koʻrsatuvchi bankka toʻlov talabnomasining yuqori chap burchagiga “Mijozning kelmaganligi sababli ijro etilmadi” deb yozib qoʻyiladi va ijro etilmasdan qaytarib yuboriladi. Agar oʻn kun ichida mablagʻlarni toʻlovchining topshirigʻiga koʻra uning hisobvaragʻidan mablagʻlarni hisobdan chiqarish operatsiyalari (jumladan, naqd pul berish) amalga oshirilgan boʻlsa, mablagʻlarni oluvchi mablagʻlarni toʻlovchiga xizmat koʻrsatuvchi bankdan Hisob raqamlar ochish, mijozlar hisob raqamlaridan mablagʻlarni oʻtkazish va koʻchirish, mehnatga haq toʻlash va qonun hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa ehtiyojlar uchun naqd pul berish boʻyicha belgilangan talablarni buzganlik uchun tijorat banklariga jazo jarimalarini qoʻllash tartibi toʻgʻrisidagi nizomga (roʻyxat raqami 1044, 2001-yil 30-iyun) (Oʻzbekiston Respublikasi vazirliklari, davlat qoʻmitalari va idoralarining meʼyoriy hujjatlari axborotnomasi, 2001-y., 12-son) muvofiq jarima undirishga haqli. 52. Mablagʻlarni toʻlovchiga xizmat koʻrsatuvchi bank tomonidan akseptli toʻlov talabnomalarini akseptlash boʻyicha quyidagi muddat belgilanadi: bir hududda (viloyatlar, Toshkent shahri, Qoraqalpogʻiston Respublikasi) joylashgan mijozlar uchun — toʻlov talabnomasi topshirilganidan keyingi kundan boshlab uch ish kuni; boshqa hududda joylashgan mijozlar uchun — toʻlov talabnomasi topshirilganidan keyingi kundan boshlab besh ish kuni; mablagʻlarni toʻlovchining yozma talabiga koʻra — toʻlov talabnomasi topshirilganidan keyingi kundan boshlab oʻn ish kuni. Mablagʻlarni toʻlovchi ushbu muddat ichida toʻlov talabnomasini akseptlashni toʻla yoki qisman yozma ravishda rad etish huquqiga ega. 53. Mablagʻlarni toʻlovchining yozma ravishdagi arizasi imzolar namunalari va muhr izi qoʻyilgan varaqchada koʻrsatilgan shaxslar tomonidan imzolanishi va arizada toʻla yoki qisman rad etish sabablari koʻrsatilishi shart. 54. Mablagʻlarni toʻlovchi tomonidan bankka akseptlashni toʻla rad etish boʻyicha murojaat kelib tushgan taqdirda, toʻlov talabnomasi shu kunning oʻzida “Toʻlov muddatini kutayotgan hisob-kitob hujjatlari” (1-kartoteka) 90962 balans hisobvaragʻidan olinib, ijro etilmasdan mablagʻlarni oluvchiga xizmat koʻrsatuvchi bankka murojaatning nusxasi bilan birga qaytarib yuboriladi. Mablagʻlarni toʻlovchi tomonidan akseptlash qisman rad etilgan taqdirda, toʻlov akseptlangan summa doirasida amalga oshiriladi. Mablagʻlarni toʻlovchining hisobvaragʻida mablagʻ boʻlmagan taqdirda, toʻlov talabnomasi “Muddatida toʻlanmagan hisob-kitob hujjatlari” (2-kartoteka) 90963 balans hisobvaragʻiga joylashtiriladi. Bunda mablagʻlarni oluvchiga xizmat koʻrsatuvchi bank uch ish kuni ichida mablagʻlarni toʻlovchiga xizmat koʻrsatuvchi bank tomonidan toʻlov talabnomasini akseptlashning qisman rad etilganligi toʻgʻrisida yozma ravishda xabardor qilinadi. 55. Mablagʻlarni toʻlovchi mazkur Nizomning 52-bandida belgilangan muddatda toʻlov talabnomasini akseptlash yoxud akseptlashni toʻla yoki qisman rad etish boʻyicha bankka murojaat qilmagan taqdirda, toʻlov talabnomasi akseptlangan hisoblanadi. Toʻlov talabnomasini akseptlashni toʻla yoki qisman rad etish sabablari va ularni asoslashga doir nizolar banklar tomonidan koʻrib chiqilmaydi. 56. Mablagʻlar quyidagi hollarda akseptsiz hisobdan chiqariladi: toʻlov talabnomasiga mablagʻlarni toʻlovchining summani tan olganligi toʻgʻrisidagi yozma xati asl nusxada ilova qilinganda. Debitorlik-kreditorlik qarzlarini solishtirish dalolatnomasi, tovarlar (ishlar, xizmatlar) toʻgʻrisidagi dalolatnomaning toʻlov talabnomasiga ilova qilinishi akseptsiz hisobdan chiqarish uchun asos boʻlmaydi; banklar tomonidan — mablagʻlarni toʻlovchining asosiy hisobvaragʻiga xizmat koʻrsatuvchi bankka — mablagʻlarni toʻlovchining kreditlar boʻyicha qarzlari oʻz vaqtida soʻndirilmaganda; qonun hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa hollarda. Bunday hollarda, toʻlov talabnomasining yuqori oʻng burchagiga “Akseptsiz” degan yozuv kiritiladi. 57. Bank amaliyot kuni davomida mablagʻlarni toʻlovchiga xizmat koʻrsatuvchi bankka kelib tushgan akseptsiz toʻlov talabnomalari boʻyicha tegishli summa shu kunning oʻzida toʻlanadi, mablagʻlarni toʻlovchining hisobvaragʻida mablagʻ boʻlmagan yoki yetarli mablagʻ boʻlmagan taqdirda, toʻlov talabnomasi toʻlanmagan summa doirasida “Muddatida toʻlanmagan hisob-kitob hujjatlari” (2-kartoteka) 90963 balans hisobvaragʻiga joylashtiriladi. 58. Inkasso topshiriqnomasi — mablagʻlarni oluvchining inkasso topshiriqnomasida koʻrsatilgan summani mablagʻlarni toʻlovchining hisobvaragʻidan soʻzsiz ravishda hisobdan chiqarish boʻyicha topshirigʻi nazarda tutilgan hisob-kitob hujjati. Inkasso topshiriqnomasi xoʻjalik yurituvchi subyektlarning faqat asosiy talab qilib olinguncha depozit hisobvaragʻiga taqdim etilishi mumkin. 59. Quyidagilar inkasso topshiriqnomalarini taqdim etish huquqiga ega: a) davlat soliq xizmati organlari: davlat budjetiga toʻlanadigan soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlarni undirish uchun; Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasiga majburiy toʻlovlarni undirish uchun; Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi Budjetdan tashqari taʼlim va tibbiyot muassasalarining moddiy-texnika bazasini rivojlantirish jamgʻarmasiga majburiy toʻlovlarni undirish uchun; Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Respublika yoʻl jamgʻarmasiga majburiy toʻlovlarni undirish uchun; fuqarolarning shaxsiy jamgʻarib boriladigan pensiya hisobvaraqlariga jamgʻarib boriladigan badallar boʻyicha toʻlovlarni undirish uchun; savdo tashkilotlarini istisno qilganda, mikrofirmalar va kichik korxonalar tomonidan hisoblangan yagona soliq toʻlovi miqdorining qonun hujjatlarida belgilangan tegishli foizini oʻzaro qoʻllab-quvvatlash toʻgʻrisidagi shartnomalar asosida Oʻzbekiston yoshlar ittifoqining rivojlantirish jamgʻarmasiga undirish uchun; debitorlarning bank hisobvaraqlariga oʻzaro hisob-kitoblarning solishtirma dalolatnomasini ilova qilgan holda soliq toʻlovchining soliq qarzi summasini undirish uchun; b) bojxona organlari — oʻz muddatida toʻlanmagan bojxona toʻlovlari va jarimalarni undirish toʻgʻrisida; v) davlat ijrochilari va undiruvchilar — ijro hujjatlari boʻyicha pul mablagʻlarini undirish toʻgʻrisida; v1) Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi huzurida Majburiy ijro byurosi va uning hududiy tuzilmalari yetkazib berilgan energiya resurslari hamda suv taʼminoti va suv chiqarish xizmati uchun qarzdorlikni isteʼmolchilar — yuridik shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlarning bank hisobvaraqlariga; g) Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi: respublika budjetidan moliyalashtirish jarayonida belgilangan miqdordan ortiq oʻtkazilgan mablagʻlarni qaytarish uchun budjet tashkilotlarining budjet hisobvaraqlariga; tijorat banklariga shartnoma asosida depozitga qoʻyilgan Oʻzbekiston Respublikasining respublika budjeti mablagʻlari va ular boʻyicha hisoblangan foizlari oʻz vaqtida qaytarilmagan taqdirda, ularning istalgan hisobvaraqlariga; Oʻzbekiston Respublikasi kafolati ostida berilgan xorijiy kreditlarni qaytarish va foizlar toʻlash bilan bogʻliq majburiyatlar boʻyicha qarzdorlarning milliy va chet el valyutasidagi bank hisobvaraqlariga. d) Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi Qishloq xoʻjaligini davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash jamgʻarmasi (bundan buyon matnda Jamgʻarma deb yuritiladi) — Jamgʻarma mablagʻlari hisobidan tijorat agentlariga (“Oʻzpaxtasanoat” AJ, “Oʻzdonmahsulot” AK, “Oʻzagrolizing” AJ, “Oʻzmashlizing” MChJ) ajratilgan maqsadli mablagʻlarni qaytarish boʻyicha majburiyatlar tijorat agentlari tomonidan bajarilmagan taqdirda, ularning bank hisobvaraqlariga. 60. “Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 7-moddasida nazarda tutilgan hujjatlar ijro hujjatlari hisoblanadi. 61. Mablagʻlarni ijro hujjatlari asosida undirish boʻyicha inkasso topshiriqnomalari ijro hujjatining asl nusxasi taqdim qilingan taqdirda, bank tomonidan qabul qilinadi. Ijro hujjatining asl nusxasi yoʻqolgan taqdirda, uning dublikati undiruv uchun asos boʻladi. Mablagʻlarni ijro hujjatlarining nusxalari asosida hisobdan chiqarish taqiqlanadi. Davlat ijrochilari tomonidan qoʻyiladigan inkasso topshiriqnomalari davlat ijrochisining qaroriga ilova qilingan holda taqdim qilinadi. Davlat ijrochilari energiya resurslari hamda suv taʼminoti va suv chiqarish xizmati boʻyicha qarzdorlikni undirishda inkasso topshiriqnomalarini bevosita mablagʻlarni toʻlovchiga xizmat koʻrsatuvchi bankka davlat ijrochisining qarorini ilova qilmagan holda taqdim etishi mumkin. Mablagʻlarni ijro hujjatlari asosida undirish boʻyicha inkasso topshiriqnomalari “Toʻlov maqsadi” grafasida ijro hujjatining tartib raqami va sanasi, shuningdek davlat boji xarajatlari va qarz summalari alohida ajratib koʻrsatilishi kerak. 62. Inkasso topshiriqnomalarini toʻgʻri taqdim etilishi boʻyicha javobgarlik inkasso topshiriqnomasini taqdim etgan organlar zimmasiga yuklatiladi. Inkasso topshiriqnomalari boʻyicha toʻlovlarni mablagʻlarni toʻlovchilarning hisobvaraqlaridan soʻzsiz ravishda hisobdan chiqarishga oid eʼtirozlar bank tomonidan koʻrib chiqilmaydi. 63. Inkasso topshiriqnomalari boʻyicha mablagʻlarni undirib olishni toʻxtatib qoʻyish yoki chaqirib olish inkasso topshiriqnomasini taqdim etgan organ tomonidan yoki undiruvchining arizasiga koʻra yoxud sud qaroriga muvofiq amalga oshiriladi. Inkasso topshiriqnomasi sud qaroriga asosan bekor qilinishi mumkin. 64. Inkasso topshiriqnomasini topshirish yoki joʻnatishda u bankning bosh buxgalteri va mijozning hisobvaragʻiga xizmat koʻrsatuvchi buxgalterning imzosi va bankning muhri bilan tasdiqlanadi hamda quyidagi maʼlumotlar koʻrsatilgan holda ustxat yoziladi: inkasso topshiriqnomasining bankka kelib tushgan sanasi; inkasso topshiriqnomasi boʻyicha mablagʻ qisman toʻlangan boʻlsa, undirib olingan summaning miqdori; inkasso topshiriqnomasini topshirish yoki joʻnatish sanasi. 65. Inkasso topshiriqnomalari: bir hudud ichidagi hisob-kitoblarda — mablagʻlarni oluvchiga xizmat koʻrsatuvchi bankka yoki mablagʻlarni toʻlovchiga xizmat koʻrsatuvchi bankka taqdim qilinadi; hududlararo hisob-kitoblarda — faqat mablagʻlarni oluvchiga xizmat koʻrsatuvchi bankka taqdim qilinadi. 66. Mazkur Nizomning 59-bandida nazarda tutilgan inkasso topshiriqnomalarini taqdim etish huquqiga ega boʻlgan subyektlar inkasso topshiriqnomalarini elektron shaklda mablagʻlarni toʻlovchiga xizmat koʻrsatuvchi bankka taqdim etishi yoki chaqirib olishi mumkin. Inkasso topshiriqnomasi bitta operatsiya boʻyicha takroran taqdim etilishi mumkin emas, dastlabki inkasso topshiriqnomasi mablagʻlarni toʻlovchiga xizmat koʻrsatuvchi bankka kelib tushmagan hollar bundan mustasno. 67. Inkasso topshiriqnomasi bankka quyidagi tartibda taqdim qilinadi: a) mablagʻlarni toʻlovchi va mablagʻlarni oluvchiga bitta bank tomonidan xizmat koʻrsatilganda — inkasso topshiriqnomalari toʻrt nusxada taqdim qilinadi. Bunda inkasso topshiriqnomasining: birinchi, ikkinchi va uchinchi nusxalari — ijro uchun bankda qoldiriladi; toʻrtinchi nusxasi — qabul qilish sanasi koʻrsatilgan holda mijozning hisobvaragʻiga xizmat koʻrsatuvchi buxgalter tomonidan imzolanadi va unga biriktirilgan muhr bilan tasdiqlanib, mablagʻlarni oluvchiga qaytarib beriladi; b) bir hudud ichida hisob-kitoblarni amalga oshirishda inkasso topshiriqnomalari uch nusxada bevosita mablagʻlarni toʻlovchiga xizmat koʻrsatuvchi bankka taqdim qilinishi mumkin. Bunda inkasso topshiriqnomasining: birinchi va ikkinchi nusxalari — ijro hujjatlari ilova qilingan holda ijro uchun bankda qoldiriladi; uchinchi nusxasi — qabul qilish sanasi koʻrsatilgan holda mijozning hisobvaragʻiga xizmat koʻrsatuvchi buxgalter tomonidan imzolanadi va unga biriktirilgan muhr bilan tasdiqlanib, mablagʻlarni oluvchiga qaytarib beriladi; v) hududlararo hisob-kitoblarni amalga oshirishda inkasso topshiriqnomalari uch nusxada faqatgina mablagʻlarni oluvchiga xizmat koʻrsatuvchi bankka taqdim qilinadi. Bunda inkasso topshiriqnomasining: birinchi va ikkinchi nusxalari — qabul qilish sanasi koʻrsatilgan holda mijozning hisobvaragʻiga xizmat koʻrsatuvchi buxgalter tomonidan imzolanadi va unga biriktirilgan muhr bilan tasdiqlanib, mablagʻlarni toʻlovchiga xizmat koʻrsatuvchi bankka yuboriladi; uchinchi nusxasi — qabul qilish sanasi koʻrsatilgan holda mijozning hisobvaragʻiga xizmat koʻrsatuvchi buxgalter tomonidan imzolanadi va unga biriktirilgan muhr bilan tasdiqlanib, mablagʻlarni oluvchiga qaytarib beriladi. 68. Mablagʻlarni toʻlovchiga xizmat koʻrsatuvchi bank tomonidan inkasso topshiriqnomasini bajarish quyidagi tartibda amalga oshiriladi: a) mablagʻlarni toʻlovchi va mablagʻlarni oluvchiga bitta bank tomonidan xizmat koʻrsatilgan taqdirda, toʻlov amalga oshirilgandan soʻng, inkasso topshiriqnomasining: birinchi nusxasi — bankning kunlik hujjatlar yigʻmajildiga tikib qoʻyiladi; ikkinchi nusxasi — ijro hujjatlari ilova qilingan holda shaxsiy hisobvaragʻidan koʻchirma bilan birga mablagʻlarni toʻlovchiga beriladi; uchinchi nusxasi — shaxsiy hisobvaragʻidan koʻchirma bilan birga mablagʻlarni oluvchiga beriladi; b) bir hudud ichida hisob-kitoblar amalga oshirilganda, toʻlov amalga oshirilgandan soʻng, inkasso topshiriqnomasining: birinchi nusxasi — bankning kunlik hujjatlar yigʻmajildiga tikib qoʻyiladi; ikkinchi nusxasi — ijro hujjatlari ilova qilingan holda shaxsiy hisobvaragʻidan koʻchirma bilan birga mablagʻlarni toʻlovchiga beriladi; v) hududlararo hisob-kitoblar amalga oshirilganda, toʻlov amalga oshirilgandan soʻng, inkasso topshiriqnomasining: birinchi nusxasi — bankning kunlik hujjatlar yigʻmajildiga tikib qoʻyiladi; ikkinchi nusxasi — ijro hujjatlari ilova qilingan holda shaxsiy hisobvaragʻidan koʻchirma bilan birga mablagʻlarni toʻlovchiga beriladi. 69. Bir hudud ichidagi va hududlararo hisob-kitoblar boʻyicha mablagʻlarni oluvchiga xizmat koʻrsatuvchi bankka elektron toʻlovlar tizimi orqali kelib tushgan inkasso topshiriqnomalari roʻyxat koʻrinishida chop etilib, bankning kunlik hujjatlar yigʻmajildiga tikib qoʻyiladi. Elektron inkasso topshiriqnomasi nusxasi bank tomonidan mablagʻlarni oluvchining shaxsiy hisobvaragʻidan koʻchirmaga ilova qilingan holda mablagʻlarni oluvchiga taqdim qilinadi. 70. Mablagʻlarni toʻlovchining hisobvaragʻida mablagʻ boʻlmagan taqdirda, inkasso topshiriqnomasi “Muddatida toʻlanmagan hisob-kitob hujjatlari” (2-kartoteka) 90963 balans hisobvaragʻiga joylashtiriladi va bu haqda mablagʻlarni oluvchiga xizmat koʻrsatuvchi bankka uch ish kuni ichida xabar beriladi hamda mablagʻlarning kelib tushishiga qarab qonun hujjatlarida belgilangan tartibda toʻlanadi. 71. Mablagʻlarni toʻlovchining hisobvaragʻida yetarli mablagʻ boʻlmagan taqdirda, bank tomonidan hisobvaraq qoldigʻi doirasida inkasso topshiriqnomasi boʻyicha toʻlov amalga oshiriladi. Qolgan summa “Muddatida toʻlanmagan hisob-kitob hujjatlari” (2-kartoteka) 90963 balans hisobvaragʻiga joylashtiriladi hamda inkasso topshiriqnomasining orqa tomonida qisman toʻlangan summa va sana koʻrsatilib, imzo qoʻyiladi. Bunda mablagʻlarni oluvchiga xizmat koʻrsatuvchi bank uch ish kuni ichida mablagʻlarni toʻlovchiga xizmat koʻrsatuvchi bank tomonidan “Muddatida toʻlanmagan hisob-kitob hujjatlari” (2-kartoteka) 90963 balans hisobvaragʻiga kirim qilingan summa toʻgʻrisida yozma ravishda xabardor qilinadi. 72. Mablagʻlarni toʻlovchiga xizmat koʻrsatuvchi bank inkasso topshiriqnomasining oʻz aybi bilan bajarilmaganligi yoki lozim darajada bajarilmaganligi uchun qonun hujjatlarida belgilangan tartibda javobgar boʻladi. 73. Akkreditiv boʻyicha hisob-kitob qilinganida mijozning (mablagʻlarni toʻlovchining) topshirigʻi bilan va uning koʻrsatmalariga muvofiq akkreditiv ochgan bank (bank-emitent) mablagʻlarni oluvchi yoki u koʻrsatgan shaxs hujjatlarni taqdim etgan va akkreditivda nazarda tutilgan boshqa shartlarni bajargan taqdirda toʻlovni amalga oshirish majburiyatini oladi. 74. Akkreditivning amal qilish muddati va u boʻyicha hisob-kitob qilish tartibi mablagʻlarni toʻlovchi bilan mablagʻlarni oluvchi oʻrtasidagi shartnomada belgilab qoʻyiladi. 75. Shartnomada yana quyidagilar boʻlishi kerak: mablagʻlarni toʻlovchiga xizmat koʻrsatuvchi bankning nomi; akkreditivning turi va uni bajarish usuli; akkreditiv ochilganligi haqida mablagʻlarni oluvchini xabardor qilish usuli; akkreditiv boʻyicha mablagʻlar olish uchun mablagʻlarni oluvchi tomonidan taqdim etiladigan hujjatlarning toʻliq roʻyxati va aniq tavsifi; tovarlar joʻnatilganidan (xizmatlar koʻrsatilgan, ishlar bajarilganidan) keyin hujjatlarni taqdim etish muddatlari, ularni rasmiylashtirishga qoʻyiladigan talablar. 76. Akkreditiv quyidagi turlarga boʻlinadi: qoplangan (deponentlangan) akkreditiv; qoplanmagan akkreditiv. 77. Qoplangan (deponentlangan) akkreditiv ochilgan taqdirda, mablagʻlarni toʻlovchiga xizmat koʻrsatuvchi bank uni ochish vaqtida mijozning oʻz mablagʻlarini yoki unga berilgan kreditni mablagʻlarni toʻlovchiga xizmat koʻrsatuvchi bankning majburiyatlari amal qilib turadigan butun muddatga mablagʻlarni oluvchiga xizmat koʻrsatuvchi bank ixtiyoriga oʻtkazishi shart. Qoplanmagan akkreditiv ochilgan taqdirda, mablagʻlarni toʻlovchiga xizmat koʻrsatuvchi bank mablagʻlarni oluvchiga xizmat koʻrsatuvchi bankka akkreditivning butun summasini mablagʻlarni toʻlovchiga xizmat koʻrsatuvchi bankning mablagʻlarni oluvchiga xizmat koʻrsatuvchi bankda yuritilayotgan hisobvaragʻidan oʻchirish huquqini beradi. Qoplangan va qoplanmagan akkreditivlar chaqirib olinadigan va chaqirib olinmaydigan shaklda boʻlishi mumkin. Akkreditivda uning chaqirib olinmasligi nazarda tutilmagan boʻlsa, bunday akkreditiv chaqirib olinadigan akkreditiv hisoblanadi. 78. Akkreditivlar banklar tomonidan koʻzda tutilmagan holatlar boʻyicha alohida balans hisobvaraqlarida va “Mijozlarning akkreditivlar boʻyicha depozitlari” 22602 balans hisobvaragʻida hisobga olinadi. Mablagʻlarni oluvchi uchun unga xizmat koʻrsatuvchi bankda akkreditivlar boʻyicha alohida depozit hisobvaraqlar ochiladi. 79. Chaqirib olinadigan akkreditiv mablagʻlarni toʻlovchiga xizmat koʻrsatuvchi bank tomonidan mablagʻlarni oluvchi bilan oldindan kelishilmasdan oʻzgartirilishi yoki bekor qilinishi mumkin. Akkreditivning chaqirib olinishi mablagʻlarni toʻlovchiga xizmat koʻrsatuvchi bank uchun hech qanday majburiyatni vujudga keltirmaydi. Chaqirib olinadigan akkreditiv shartlarini oʻzgartirish yoki bekor qilish boʻyicha mablagʻlarni toʻlovchining topshiriqlari mablagʻlarni toʻlovchiga xizmat koʻrsatuvchi bank orqali beriladi va mablagʻlarni toʻlovchiga xizmat koʻrsatuvchi bank tomonidan mablagʻlarni oluvchiga xizmat koʻrsatuvchi bankka, mablagʻlarni oluvchiga xizmat koʻrsatuvchi bank tomonidan esa mablagʻlarni oluvchiga xabar beriladi. 80. Mablagʻlarni oluvchiga xizmat koʻrsatuvchi bank akkreditivni oʻzgartirish yoki bekor qilish boʻyicha xabarnoma olmagan taqdirda, chaqirib olinadigan akkreditiv boʻyicha barcha operatsiyalarni amalga oshirishga majbur. 81. Chaqirib olinmaydigan akkreditiv mablagʻlarni oluvchining roziligisiz oʻzgartirilishi yoki bekor qilinishi mumkin emas. 82. Mablagʻlarni oluvchiga xizmat koʻrsatuvchi bank chaqirib olinmaydigan akkreditivni mablagʻlarni toʻlovchiga xizmat koʻrsatuvchi bank bilan tuzilgan shartnoma asosida tasdiqlashi mumkin. Bunda chaqirib olinmaydigan akkreditiv tasdiqlangan akkreditiv hisoblanadi. Tasdiqlangan akkreditivlarda mablagʻlarni oluvchiga xizmat koʻrsatuvchi bank toʻlovni amalga oshirish boʻyicha qoʻshimcha majburiyatlar oladi. Tasdiqlangan akkreditiv mablagʻlarni oluvchiga xizmat koʻrsatuvchi bankning roziligisiz oʻzgartirilishi yoki bekor qilinishi mumkin emas. 83. Akkreditivlar boʻyicha hisob-kitoblar, agar qonun hujjatlarida boshqacha tartib belgilab qoʻyilgan boʻlmasa, naqd pulsiz tartibda amalga oshiriladi. Akkreditivni boshqa shaxslar nomiga qayta rasmiylashtirish taqiqlanadi. 84. Mablagʻlarni toʻlovchi akkreditiv ochish uchun unga xizmat koʻrsatuvchi bankka shartnomani ilova qilgan holda ikki nusxada akkreditivga ariza bilan murojaat qiladi. Bunda arizaning: birinchi nusxasi — toʻlovlar amalga oshirilgandan soʻng bankning kunlik hujjatlar yigʻmajildiga tikib qoʻyiladi; ikkinchi nusxasi — mablagʻlarni toʻlovchining shaxsiy hisobvaragʻidan koʻchirmaga ilova qilinadi. Akkreditiv summasi bir vaqtning oʻzida koʻzda tutilmagan holatlar balans hisobvaragʻiga kirim qilinadi. 85. Akkreditiv boʻyicha shartnomada mazkur Nizomning 75-bandida nazarda tutilgan maʼlumotlar boʻlmagan taqdirda, mablagʻlarni toʻlovchiga xizmat koʻrsatuvchi bank tomonidan akkreditiv ochilmaydi. 86. Akkreditivda nazarda tutilgan summa elektron toʻlovlar tizimi orqali mablagʻlarni oluvchiga xizmat koʻrsatuvchi bankning hisobvaragʻiga mijozning arizasiga asosan oʻtkaziladi. Bunda bank akkreditivda nazarda tutilgan summa mablagʻlarni oluvchining hisobvaragʻiga kelib tushganligi haqida uni xabardor qiladi. 87. Elektron toʻlovlar tizimi orqali kelib tushgan akkreditivga arizalar bank tomonidan ikki nusxada chop etilib, uning bir nusxasi bankning kunlik hujjatlar yigʻmajildiga tikib qoʻyiladi, ikkinchi nusxasi “Toʻlov muddatini kutayotgan hisob-kitob hujjatlari” (1-kartoteka) 90962 balans hisobvaragʻiga joylashtiriladi. 88. Akkreditivni muddati tugaguniga qadar mablagʻlarni oluvchi va mablagʻlarni toʻlovchi oʻrtasida tuzilgan shartnomada belgilangan va mablagʻlarni oluvchi tomonidan akkreditiv shartlari bajarilganligini tasdiqlovchi hujjatlar ikki nusxada taqdim qilingan taqdirda, tegishli summa uning hisobvaragʻiga oʻtkazib beriladi. Bunda bank tomonidan mablagʻlarni oluvchining akkreditiv shartlariga rioya qilganligi hamda ularning bajarilganligini tasdiqlovchi hujjatlarni toʻgʻri rasmiylashtirganligi tekshirilishi shart. 89. Mablagʻlarni toʻlovchi va mablagʻlarni oluvchi oʻrtasida tuzilgan akkreditiv boʻyicha shartnomada belgilangan shartlarning bittasi bajarilmagan taqdirda ham akkreditiv boʻyicha toʻlovlar amalga oshirilmaydi. 90. Mablagʻlarni oluvchining hisobvaragʻiga mablagʻlarni oʻtkazishda bank tomonidan toʻrt nusxada memorial order rasmiylashtirilib, uning “Toʻlov maqsadi” grafasida toʻlov qaysi shartnoma asosida amalga oshirilayotgan boʻlsa, shu shartnomaning tartib raqami va sanasi koʻrsatiladi. Bunda memorial orderning: birinchi nusxasi — tasdiqlovchi hujjatlar nusxasi bilan birga bankning kunlik hujjatlari yigʻmajildiga tikib qoʻyiladi; ikkinchi va uchinchi nusxalari — ularga tasdiqlovchi hujjatlar nusxasi ilova qilingan holda mablagʻlarni toʻlovchiga xizmat koʻrsatuvchi bankka yuboriladi; toʻrtinchi nusxasi — shaxsiy hisobvaragʻidan koʻchirma bilan birga mablagʻlarni oluvchiga beriladi hamda akkreditiv boʻyicha toʻlangan summa “Toʻlov muddatini kutayotgan hisob-kitob hujjatlari” (1-kartoteka) 90962 balans hisobvaragʻidan hisobdan chiqariladi. 91. Mablagʻlarni toʻlovchiga xizmat koʻrsatuvchi bank tomonidan akkreditivning ijro etilganligi toʻgʻrisidagi hujjat mablagʻlarni oluvchiga xizmat koʻrsatuvchi bankdan olingandan soʻng, akkreditiv summasi koʻzda tutilmagan hollar hisobvaragʻidan memorial orderga asosan hisobdan chiqariladi va memorial orderning bir nusxasi tasdiqlovchi hujjatlar ilova qilingan holda mablagʻlarni toʻlovchiga beriladi. 92. Akkreditiv mablagʻlarni oluvchiga xizmat koʻrsatuvchi bankda: akkreditiv muddati tamom boʻlgach; mablagʻlarni oluvchining akkreditivning amal qilish muddati tamom boʻlgunga qadar undan foydalanishdan voz kechishi haqidagi arizasiga koʻra, agar bunday voz kechish mumkinligi akkreditiv shartlarida nazarda tutilgan boʻlsa; mablagʻlarni toʻlovchining akkreditivni butunlay yoki qisman chaqirib olish haqidagi talabiga muvofiq, agar bunday chaqirib olishga akkreditiv shartlari boʻyicha yoʻl qoʻyilsa, yopiladi. Akkreditiv yopilganligi haqida mablagʻlarni oluvchiga xizmat koʻrsatuvchi bank mablagʻlarni toʻlovchiga xizmat koʻrsatuvchi bankni xabardor qilishi kerak. 93. Akkreditiv mablagʻlarni toʻlovchiga xizmat koʻrsatuvchi bank tomonidan xabarnoma olingan kunda “Mijozlarning akkreditivlar boʻyicha depozitlari” 22602 balans hisobvaragʻidagi summadan kam boʻlmagan summaga kamaytiriladi yoki yopiladi. 94. Qoplangan (deponentlangan) akkreditivning foydalanilmagan summasi akkreditiv yopilishi bilan bir vaqtda mablagʻlarni toʻlovchiga xizmat koʻrsatuvchi bankka qaytarib berilishi kerak. Mablagʻlarni toʻlovchiga xizmat koʻrsatuvchi bank qaytarib berilgan summalarni mablagʻlarni toʻlovchining mablagʻlar deponentlangan hisobvaragʻiga kiritib qoʻyishi shart. 95. Akkreditivdan toʻliq foydalanilmaganligi sababli, mablagʻlar toʻlovchiga xizmat koʻrsatuvchi bankka qaytarilgan taqdirda, bank tomonidan ochilgan koʻzda tutilmagan holatlar balans hisobvaragʻi ham yopiladi. 96. Akkreditiv boʻyicha qisman toʻlovlar amalga oshirilgan taqdirda, mablagʻlarni toʻlovchiga xizmat koʻrsatuvchi bank amalga oshirilgan qisman toʻlovlarni koʻzda tutilmagan holatlar balans hisobvaragʻidan hisobdan chiqarib boradi. 97. Chek — chek beruvchining hisobvaragʻidan chek oluvchining hisobvaragʻiga chekda belgilangan summani oʻtkazish boʻyicha topshiriq nazarda tutilgan hisob-kitob hujjati. 98. Cheklar banklar buyurtmasiga muvofiq “Davlat belgisi” davlat-ishlab chiqarish birlashmasi tomonidan tayyorlanadi. Chekning seriyasi va tartib raqami, mablagʻlarni toʻlovchiga xizmat koʻrsatuvchi bankning nomi va firma belgisi bosma shaklda chop etiladi. 99. Cheklar jismoniy va yuridik shaxslar oʻrtasidagi naqd pulsiz hisob-kitoblarda qoʻllaniladi. 100. Chekning maksimal summasi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan, minimal summasi, shuningdek chekning amal qilish muddati banklar tomonidan belgilanadi. 101. Bank tomonidan chek berilganda jismoniy shaxsning arizasiga asosan chekning summasiga “Jismoniy shaxslarning talab qilib olinguncha saqlanadigan depozitlar” 20206 balans hisobvaragʻida alohida ikkilamchi shaxsiy hisobvaraq ochiladi va toʻlovlar ushbu hisobvaraq orqali amalga oshiriladi. 102. Chek jismoniy shaxslar tomonidan omonat hisobvaragʻidagi mablagʻlar yoki topshirilgan naqd pul mablagʻlari hisobidan beriladi. 103. Chek amal qilish muddati davomida bankka taqdim qilinmagan boʻlsa, u holda chek summasi “Harakatsiz depozit majburiyatlari” 29842 balans hisobvaragʻida hisobga olinadi. Chek egasi amal qilish muddati tugagan chek bilan bankka murojaat qilgan taqdirda, bank chek egasining shaxsini tasdiqlovchi hujjati asosida chekni qabul qilishi va unda koʻrsatilgan summani toʻlab berishi lozim. 104. Cheklarni berish tartibi: a) chek berilayotgan vaqtda, unda bankning masʼul xodimi tomonidan quyidagi rekvizitlar koʻrsatilishi shart: chek berilgan sana; chek boʻyicha beriladigan summa; jismoniy shaxsning (chek beruvchining) familiyasi, ismi va otasining ismi; shaxsni tasdiqlovchi hujjatning seriyasi va tartib raqami; chek beruvchining hisobvaragʻi; chek bergan bankning nomi va unikal kodi (xos raqami); chek amalda boʻladigan oxirgi sana. Mazkur rekvizitlar toʻldirilgandan soʻng, bank buxgalteri va kassiri tomonidan chekka imzo qoʻyilib, kesish chizigʻida qolgan sonlar chek summasiga muvofiq boʻlishi va muhr bilan tasdiqlanishi kerak. Chek milki imzolash uchun chek oluvchiga berilishi kerak. Chekning seriyasi va tartib raqami, chek yozilgan shaxsning familiyasi, ismi va otasining ismi, shuningdek chek summasi va uning kelib chiqish manbalari koʻrsatilgan holda alohida daftarga yozib qoʻyiladi; b) bank kassiri bankning masʼul xodimidan barcha zarur hujjatlarni olgach: hujjatlarni toʻgʻri rasmiylashtirganligini tekshiradi va ularni imzolaydi; chek oluvchi shaxsni chaqiradi, undan chek uchun toʻlovni qabul qiladi; chek oluvchiga chekni beradi; amaliyot kunining oxirigacha chek milkini oʻzida saqlaydi; v) amaliyot kunining oxirida bank kassiri naqd pullarda olingan summa va omonat daftarchasidan hisobdan chiqarilgan summani koʻrsatadi hamda chekning milklarini bankning masʼul xodimiga topshiradi. Chekning milki “Jismoniy shaxslarning talab qilib olinguncha saqlanadigan depozitlar” 20206 balans hisobvaragʻidagi alohida ikkilamchi shaxsiy hisobvaraqdan hisobdan chiqarish uchun kelgunga qadar bankda saqlanadi. Cheklarning milklari bankning kunlik hujjatlar yigʻmajildiga tikib qoʻyiladi; g) chek blankasini toʻldirishda xatoga yoʻl qoʻyilgan taqdirda, ushbu blanka buzilgan deb topiladi va oʻrniga yangisi toʻldiriladi. Buzilgan chek blankasi quyidagi tartibda hisobdan chiqariladi: “hisob-kitob cheki” degan soʻzlarning bir qismi qirqib olinadi; chek blankasiga “buzilgan” degan yozuv kiritiladi va sana koʻrsatiladi; bosh buxgalter va kassir tomonidan imzolanadi; d) qabul qilingan, ishlatilgan va qaytarilgan chek blankalarining hisobi qatʼiy hisobda turuvchi blankalar hisobi qayd etib boriladigan daftarda va koʻzda tutilmagan holatlar balans hisobvaragʻida yuritiladi. Amaliyot kuni davomida chek blankalari chiqim orderi boʻyicha koʻzda tutilmagan holatlar balans hisobvaragʻidan hisobdan chiqarib boriladi. 105. Cheklar bilan toʻlovlar quyidagicha amalga oshiriladi: a) chek toʻlovga taqdim qilingandan soʻng, chekni toʻlovga qabul qilgan tashkilot xodimi chekning orqa tomoniga tashkilot muhri va mansabdor shaxsining imzosini qoʻyadi; b) tovar (ish, xizmat) qiymati chekda koʻrsatilgan summadan kam boʻlgan taqdirda, chekni toʻlovga qabul qilgan tashkilot ushbu chek summasining 25 foizigacha boʻlgan qiymatini naqd pulda berishi mumkin; v) toʻlovga qabul qilingan cheklar uni toʻlovga qabul qilgan tashkilot tomonidan xizmat koʻrsatuvchi bankka pul tushumi bilan birga inkassator orqali yuboriladi; g) bank tomonidan qabul qilingan cheklar boʻyicha toʻlovlar quyidagi tartibda amalga oshiriladi: chek beruvchi va chek oluvchiga bitta bank tomonidan xizmat koʻrsatilgan taqdirda, cheklar boʻyicha toʻlovlar chekni toʻlovga qabul qilgan tashkilot hisobvaragʻining krediti va “Inkasso qilingan pul tushumlari va cheklar” 19903 balans hisobvaragʻi orqali chek taqdim etuvchi hisobvaragʻining debeti boʻyicha oʻtkaziladi. Chekning asl nusxasi bankning kunlik hujjatlar yigʻmajildiga tikib qoʻyiladi; chek beruvchi va chek oluvchiga turli banklar tomonidan xizmat koʻrsatilgan taqdirda: chekda koʻrsatilgan summa chek oluvchiga xizmat koʻrsatuvchi bank tomonidan chek oluvchining hisobvaragʻiga oʻtkaziladi; bankning elektron hisob-kitob cheki elektron toʻlovlar tizimi orqali chek beruvchiga xizmat koʻrsatuvchi bankka yuboriladi hamda chekning asl nusxasi bankning kunlik hujjatlar yigʻmajildiga tikib qoʻyiladi; elektron chekda koʻrsatilgan summa chek beruvchiga xizmat koʻrsatuvchi bank tomonidan dasturiy ravishda chek beruvchining ikkilamchi hisobvaragʻidan hisobdan chiqariladi hamda elektron chek chop etilib, bankning kunlik hujjatlar yigʻmajildiga tikib qoʻyiladi; d) chek merosxoʻrlar va boshqa vakolatli shaxslar tomonidan chekning amal qilish muddati oʻtganligidan qatʼi nazar, xizmat koʻrsatuvchi bankka taqdim qilinishi mumkin. Bank tomonidan merosxoʻrlar va boshqa shaxslarning chekni tasarruf qilish uchun vakolatliligi aniqlangach, chekda koʻrsatilgan summa toʻlab beriladi; e) foydalanilmagan cheklar bankka taqdim qilingan taqdirda, bank xodimi: chekning haqiqiyligini va uni taqdim qilgan shaxsning vakolatliligini tekshiradi; chekning old tomoniga “Summa _______-sonli hisobvaraqqa oʻtkazilsin” deb ustxat yozadi; chekni bosh buxgalterga beradi; j) yoʻqotilgan cheklar boʻyicha unda koʻrsatilgan summa hisobdan chiqarilganligi uchun bank javob bermaydi. 106. BPK — bank tomonidan emissiya qilingan, personalizatsiyalangan, toʻlov vositasi sifatida ishlatiladigan va oʻz saqlovchisiga bank hisobvaragʻidagi mablagʻlari doirasida operatsiyalarni, jumladan, hisobvaraq orqali naqd pulsiz hisob-kitoblarni (toʻlovlarni) amalga oshirish, undan naqd pul mablagʻlarini va bank kreditini olish imkonini beruvchi bank plastik kartasi. 107. BPKlardan jismoniy va yuridik shaxslar tomonidan amalga oshiriladigan naqd pulsiz hisob-kitoblarda, shuningdek naqd pul beradigan shoxobchalar va bankomatlardan naqd pul mablagʻlarini olishda foydalaniladi. 108. Xalqaro BPKlar vakolatli banklar tomonidan muomalaga chiqariladi va ularga xizmat koʻrsatiladi. 109. BPKlarga xizmat koʻrsatish boʻyicha tuziladigan shartnoma quyidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olishi shart: taraflarning nomi; shartnoma predmeti; taraflarning huquqlari va majburiyatlari; taraflarning javobgarligi; hisob-kitoblarni amalga oshirish shartlari; shartnomaning amal qilish muddati va uni bekor qilish shartlari; nizolarni hal qilish tartibi; taraflarning yuridik manzili. 110. BPKlar personalizatsiya qilingan taqdirda, unda quyidagi rekvizitlar koʻrsatilishi shart: identifikatsiyalovchi maʼlumotlar (BPKning seriyasi va tartib raqami); bank-emitentning unikal kodi (xos raqami); hisobvaraqning tartib raqami va BPK saqlovchisining familiyasi, ismi, otasining ismi (tashkilotning nomi); BPKning amal qilish muddati. BPKga operatsiyalarni amalga oshirish va ular hisobini olib borish uchun boshqa qoʻshimcha maʼlumotlar ham kiritilishi mumkin. 111. Qayta personalizatsiya qilish uchun bankka qaytarilgan BPKlar hisobi “Saqlanayotgan qimmatbaho buyumlar” 93609 koʻzda tutilmagan holatlar balans hisobvaragʻining alohida shaxsiy hisobvaragʻida yuritiladi. 112. BPKlardan foydalangan holda amalga oshirilgan hisob-kitoblar qogʻozda (slip, elektron terminal kvitansiyasi) yoki elektron shaklda (bankomat yoki terminalning elektron hujjati) yoki boshqa maʼlumotnomalar bilan tasdiqlanadi. Bunda mazkur maʼlumotnomalar hisob-kitoblarni amalga oshirishda ishtirok etuvchi tomonlarga yetarli nusxalarda shakllantiriladi. Maʼlumotnomalar BPK orqali amalga oshirilgan operatsiyalar toʻgʻrisidagi barcha maʼlumotlarni oʻz ichiga olishi kerak. 113. Maʼlumotnomalarda BPK va BPK saqlovchilarning bankdagi hisobvaraqlari rekvizitlari, shuningdek tashkilotlar, naqd pul berish punktlari va bankomatlarning hisobvaraqlari rekvizitlari boʻlishi shart. 114. Elektron maʼlumotnomalar bank-ekvayerga, bank-emitentga yoki shartnomada nazarda tutilgan protsessing markaziga yuboriladi. 115. BPKlar boʻyicha banklar oʻrtasidagi hisob-kitoblar: elektron toʻlovlar tizimi orqali umumiy asosda amalga oshiriladi; amaliyot kuni davomida oʻzaro majburiyatlarni yakuniy hisob-kitobi va yakuniy hisob-kitoblar summasini banklarning vakillik hisobvaraqlari orqali hisobga oʻtkazish asosida hisob-kitob ishtirokchilari tomonidan tashkil qilingan protsessing markazi orqali hisob-kitoblarni amalga oshirish. 116. Amalga oshirilgan operatsiyalar boʻyicha umumiy hisob-kitoblar elektron toʻlovlar tizimi orqali quyidagicha amalga oshiriladi: a) bank-emitent tomonidan avtorizatsiya qilinmagan holda amalga oshirilgan hisob-kitoblarda: bank tomonidan xizmat koʻrsatilayotgan tashkilotdan olingan elektron hujjatlar asosida bank-ekvayer uning hisobvaragʻiga tegishli mablagʻlarni oʻtkazadi, bunda avtomatik ravishda debet elektron memorial order shakllanadi va elektron toʻlovlar tizimi orqali bank-emitentga yuboriladi; mijozning BPK hisobvaragʻidagi mablagʻlar bank-emitent tomonidan debet elektron memorial order asosida dasturiy ravishda hisobdan chiqariladi. Debet elektron memorial order roʻyxat koʻrinishida chop etilib, bankning kunlik hujjatlar yigʻmajildiga tikib qoʻyiladi; b) bank-emitent tomonidan avtorizatsiya qilingan holda amalga oshirilgan hisob-kitoblarda: bank tomonidan xizmat koʻrsatilayotgan tashkilotdan olingan elektron hujjatlar asosida bank-ekvayerda avtomatik ravishda elektron xabarnoma shakllanadi hamda oʻtkazmalarni avtorizatsiya qilish va amalga oshirish uchun elektron toʻlovlar tizimi orqali bank-emitentga yuboriladi; bank-emitent elektron xabarnoma asosida tranzaksiyani avtorizatsiya qilib, mablagʻlarni elektron toʻlovlar tizimi orqali tegishli tashkilotlar hisobvaragʻiga oʻtkazish uchun bank-ekvayerga yuboradi hamda mablagʻlarni BPK hisobvaragʻidan hisobdan chiqarish uchun elektron memorial orderni dasturiy ravishda shakllantiradi; mablagʻlar bank-ekvayer tomonidan bank-emitentdan olingan elektron memorial order asosida tegishli tashkilotlarning hisobvaragʻiga oʻtkaziladi va memorial order roʻyxat koʻrinishida chop etilib, bankning kunlik hujjatlar yigʻmajildiga tikiladi. 117. Protsessing markazi orqali hisob-kitoblar quyidagicha amalga oshiriladi: amaliyot kuni davomida BPKlar boʻyicha protsessing markazi orqali amalga oshirilgan barcha operatsiyalar hisob-kitob ishtirokchilari uchun ochilgan alohida shaxsiy hisobvaraqlarda yuritiladi; yakuniy summalar Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankning hisob-kitob markazida ochilgan banklarning vakillik hisobvaraqlari orqali shartnomada nazarda tutilgan muddatda oʻtkaziladi; banklar tomonidan protsessing markazidan olingan maʼlumotlar asosida mijozning BPK hisobvaragʻiga mablagʻlar oʻtkaziladi yoki hisobdan chiqariladi. 118. Qayta tashkil etilayotgan (qoʻshib yuborish, qoʻshib olish, boʻlish, ajratib chiqarish, oʻzgartirish) yuridik shaxsning hisob-kitob hujjatlari boʻyicha toʻlovlar qonun hujjatlariga muvofiq uning asosiy hisobvaragʻidan amalga oshiradi. 119. Kreditorlar va huquqiy voris oʻrtasida nizo yuzaga kelgan taqdirda, mablagʻlar sud qaroriga asosan huquqiy vorisning hisobvaragʻidan hisobdan chiqariladi. 120. Tugatilayotgan yuridik shaxsning hisobvaragʻidan mablagʻlarni hisobdan chiqarish zarurligi toʻgʻrisida tugatish komissiyasi tomonidan bankka ariza taqdim qilinadi hamda tugatilayotgan yuridik shaxsning barcha hisobvaraqlari tugatish komissiyasining ixtiyoriga oʻtadi. Tugatilayotgan yuridik shaxsning imzolar namunalari va muhr izi qoʻyilgan varaqchasi oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilib, uning oʻrniga tugatish komissiyasi aʼzolarining imzo namunalari tushirilgan imzolar namunalari va muhr izi qoʻyilgan varaqcha rasmiylashtiriladi. Bunda imzo namunalari oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilmagan shaxslarning topshiriqlariga asosan tugatilayotgan yuridik shaxsning hisobvaraqlaridan mablagʻlarning hisobdan chiqarilganligi uchun banklar javobgar boʻlmaydi. 121. Hisob-kitob intizomiga rioya qilmagan banklar Hisob raqamlar ochish, mijozlar hisob raqamlaridan mablagʻlarni oʻtkazish va koʻchirish, mehnatga haq toʻlash va qonun hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa ehtiyojlar uchun naqd pul berish boʻyicha belgilangan talablarni buzganlik uchun tijorat banklariga jazo jarimalarini qoʻllash tartibi toʻgʻrisidagi nizomga (roʻyxat raqami 1044, 2001-yil 30-iyun) muvofiq javobgar boʻladi. 122. Banklarning vakillik hisobvaraqlari orqali oʻtkaziladigan operatsiyalar, agar overdraft (qisqa muddatli kredit berish) nazarda tutilmagan boʻlsa, banklarning vakillik hisobvaragʻidagi mablagʻlar doirasida amalga oshiriladi.