Goʻsht-sut mahsulotlari ishlab chiqaruvchi, shu jumladan zaharlangan xom ashyo bilan ishlovchi xodimlar uchun mehnatni muhofaza qilish qoidalarini tasdiqlash haqida
(order, 2025-12-10)

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 12-iyuldagi 267-son “Mehnatni muhofaza qilishga doir meʼyoriy hujjatlarni qayta koʻrib chiqish va ishlab chiqish toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati qarorlarining toʻplami, 2000-y., 7-son, 39-modda) va 2010-yil 20-iyuldagi 153-son “Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha normativ-huquqiy bazani yanada takomillashtirish toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2010-y., 28-29-son, 234-modda) qarorlariga muvofiq buyuraman: 1. Goʻsht-sut mahsulotlari ishlab chiqaruvchi, shu jumladan zaharlangan xom ashyo bilan ishlovchi xodimlar uchun mehnatni muhofaza qilish qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi. Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasining “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Qonuniga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 223-modda) va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 12-iyuldagi 267-sonli “Mehnatni muhofaza qilishga doir meʼyoriy hujjatlarni qayta koʻrib chiqish va ishlab chiqish toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati qarorlarining toʻplami, 2000-y., 7-son, 39-modda) hamda 2010-yil 20-iyuldagi 153-sonli “Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha normativ-huquqiy bazani yanada takomillashtirish toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2010-y., 28-29-son, 234-modda) qarorlariga muvofiq, goʻsht-sut mahsulotlari ishlab chiqaruvchi, shu jumladan zaharlangan xom ashyo bilan ishlovchi xodimlar uchun mehnatni muhofaza qilish tartibini belgilaydi. 1. Mazkur Qoidalar goʻsht-sut mahsulotlari ishlab chiqaruvchi, shu jumladan zaharlangan xom ashyo bilan ishlovchi barcha tashkilotlarga (bundan buyon matnda tashkilotlar deb yuritiladi) taalluqlidir. 2. Mazkur Qoidalar talablari binolarni va inshootlarni loyihalash, qurish va qayta qurishda, ish joylarini texnik jihozlash va qayta jihozlashda, texnologik jarayonlar hamda uskunalardan foydalanish va taʼmirlashda inobatga olinishi lozim. 3. Mazkur Qoidalar texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablari bajarilishi shartligini istisno etmaydi. 4. Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlariga rioya etilishi ustidan davlat nazorati bunga maxsus vakolat berilgan davlat organlari tomonidan, jamoatchilik nazorati esa mehnat jamoalari va kasaba uyushmasi tashkilotlari tomonidan mehnatni muhofaza qilish boʻyicha vakillar orqali amalga oshiriladi. 5. Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish borasidagi ishlarni tashkil qilish Mehnat muhofazasi boʻyicha ishlarni tashkil etish toʻgʻrisidagi namunaviy nizomga (roʻyxat raqami 273, 1996-yil 14-avgust) muvofiq amalga oshiriladi. 6. Tashkilotlarda quyidagi asosiy hujjatlar ishlab chiqilishi va tasdiqlanishi lozim: mehnat sharoitlari va mehnatni muhofaza qilish ishlarini yaxshilash, sanitariya-sogʻlomlashtirish boʻyicha qoidalarni oʻz ichiga olgan jamoa shartnomasi; tasdiqlangan mehnat sharoitlarini baholash va ish oʻrinlarini attestatsiya qilish uslubiga muvofiq ish oʻrinlarini attestatsiya qilish kartalari; mehnatni muhofaza qilish xizmatining choraklik ish rejalari; xodimlar va muhandis-texnik xodimlarni oʻqitish, yoʻl-yoʻriq berish va bilimlarini sinovdan oʻtkazish dasturlari; mehnatni muhofaza qilish boʻyicha nazorat yuritish jurnali (uch bosqichli nazorat); xodimlarga yongʻinga qarshi yoʻl-yoʻriq berish va yongʻin-texnikaviy minimum mashgʻulotlarini oʻtkazish dasturi; har bir kasb va ish turlari uchun mehnat muhofazasi boʻyicha yoʻriqnomalar. 7. “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 223-modda) 14-moddasiga muvofiq, xodimlar soni 50 nafar va undan ortiq boʻlgan tashkilotlarda maxsus tayyorgarlikka ega shaxslar orasidan mehnatni muhofaza qilish xizmatlari tuziladi (lavozimlar joriy etiladi), 50 va undan ziyod transport vositalariga ega boʻlgan tashkilotlarda esa bundan tashqari yoʻl harakati xavfsizligi xizmatlari tuziladi (lavozimlar joriy etiladi). Xodimlar soni va transport vositalari miqdori kamroq tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish xizmatining vazifalarini bajarish rahbarlardan birining zimmasiga yuklatiladi. 8. Mehnatni muhofaza qilish xizmati oʻz maqomiga koʻra tashkilotning asosiy xizmatlariga tenglashtiriladi va uning rahbariga boʻysunadi hamda tashkilotning faoliyati tugatilgan taqdirda bekor qilinadi. 9. Mehnatni muhofaza qilish xizmatining mutaxassislari lavozim yoʻriqnomasiga binoan ularning majburiyatlari jumlasiga kiritilmagan boshqa ishlarni bajarishga jalb qilinishi mumkin emas. 10. Tashkilotlarda mehnat faoliyati bilan bogʻliq ravishda sodir boʻlgan baxtsiz hodisalar va boshqa jarohatlanishlarni tekshirish va hisobini yuritish Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 6-iyundagi 286-sonli qarori (Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati qarorlarining toʻplami, 1997-y., 6-son, 21-modda) bilan tasdiqlangan Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni va xodimlar salomatligining boshqa xil zararlanishini tekshirish va hisobga olish toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq amalga oshirilishi lozim. 11. Xodimlar oʻz kasblari va ish turlari boʻyicha belgilangan tartibda oʻqishlari, ularning bilimlari sinovdan oʻtkazilishi va ularga yoʻl-yoʻriq berilishi kerak. 12. Xodimlarning mehnatni muhofaza qilish boʻyicha bilimlarini sinovdan oʻtkazish Mehnat muhofazasi boʻyicha oʻqishlarni tashkil qilish va bilimlarni sinash toʻgʻrisidagi namunaviy nizomga (roʻyxat raqami 272, 1996-yil 14-avgust) muvofiq amalga oshiriladi. 13. Har bir kasb va ish turlari uchun mehnat muhofazasi boʻyicha yoʻriqnomalar Mehnat muhofazasi boʻyicha yoʻriqnomalarni ishlab chiqish toʻgʻrisidagi nizomga (roʻyxat raqami 870, 2000-yil 7-yanvar) (Oʻzbekiston Respublikasi vazirliklari, davlat qoʻmitalari va idoralarining meʼyoriy hujjatlari axborotnomasi, 2000-y., 1-son) muvofiq ishlab chiqiladi hamda tashkilot xodimlarini va ish joylarini ushbu yoʻriqnomalar bilan taʼminlash tashkilot rahbariyati zimmasiga yuklatiladi. 14. Tashkilotlar GOST 17.2.3.02-78 “Tabiatni muhofaza qilish. Atmosfera. Sanoat korxonalari zararli moddalarining yoʻl qoʻyiladigan chiqarishlarini oʻrnatish qoidalari” boʻyicha xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari, ularning tavsifi, yuzaga kelish manbalari, xodimlarga taʼsir qilish xususiyatlari va salomatlik uchun xavflilik darajasi va kelgusidagi oqibatlari toʻgʻrisida toʻliq va xolisona maʼlumotga ega boʻlishi lozim. 15. Ish joylaridagi ishlab chiqarish muhiti hamda xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar ishlab chiqarish muhitining fizik, kimyoviy, radiologik, mikrobiologik va mikroiqlim oʻlchovi natijalari, shuningdek mehnat sharoitlarini attestatsiya qilish orqali belgilanishi kerak. 16. Yangi zararli moddalar paydo boʻlishiga yoki xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari yoʻqolishiga olib keladigan texnologik jarayonlar oʻzgarganda, xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarga tashkilot rahbari tomonidan tegishli oʻzgartirishlar kiritilishi lozim. 17. Tashkilotlar oʻta xavfli kasblar va ishlar roʻyxatiga ega boʻlishi lozim. 18. Lavozim yoʻriqnomalariga muvofiq, xavfli moddalar bilan bajariladigan ishlarni, balandlikda, ifloslangan havo va suv muhitida, yuqori harorat va namlik sharoitida bajariladigan ishlarni, bugʻ va suv isitish qozonlari, yuk koʻtarish mexanizmlari, bosim ostida ishlaydigan sigʻimlar, elektr qurilmalarga xizmat koʻrsatish bilan bogʻliq ishlarni hamda tegishli tarmoq tarif-malaka maʼlumotnomasiga muvofiq boshqa xavfli ishlarni bajarishni nazarda tutuvchi kasblar oʻta xavfli kasblar roʻyxatiga, mazkur vazifalarni bir martalik topshiriq asosida bajarilishini nazarda tutuvchi ishlar oʻta xavfli ishlar roʻyxatiga kiritilishi zarur. 19. Oʻta xavfli ishlarni bajarish faqat belgilangan tartibda rasmiylashtirilgan hujjat (naryad-ruxsatnoma)ga muvofiq amalga oshirilishi lozim. 20. Barcha xodimlar oʻta xavfli ishlarni bajarish topshirigʻini olishdan oldin, mehnat muhofazasi boʻyicha yoʻl-yoʻriq olishlari va ishlarni xavfsiz bajarish usullarini oʻzlashtirishlari shart. 21. Oʻta xavfli ishlarni rejalashtirish, tashkillashtirish va xavfsiz bajarish belgilangan talablarga muvofiq amalga oshirilishi uchun tashkilot rahbariyati javobgardir. 22. Xodimlar xavfli va zararli ishlab chiqarish omillaridan jamoaviy va yakka tartibdagi himoya vositalari bilan himoyalangan boʻlishi lozim. 23. Jamoaviy himoya vositalari xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari ishlab chiqarish xonalari va ish joylaridagi barcha xodimlarga taʼsir qilgan taqdirda qoʻllanilishi zarur hamda tashkilot binolarini qurish yoki rekonstruksiya qilish loyihalariga kiritilishi shart. 24. Jamoaviy himoya vositalariga quyidagilar kiradi: ishlab chiqarish xonalari va ish joylarining havo muhitini normallashtirish vositalari (shamollatish va havo tozalash, isitish, havo harorati va namligini bir xil meʼyorda saqlash va boshqalar); ishlab chiqarish xonalari va ish joylarining yorugʻligini normallashtirish vositalari (yoritish asboblari, yorugʻlikdan himoya qilish moslamalari va boshqalar); shovqindan, tebranishdan, elektr va statik toklar urishidan hamda qurilmalar yuzasini yuqori darajadagi haroratdan himoya qilish vositalari; mexanik va kimyoviy omillarning taʼsiridan himoya qilish vositalari. 25. Xodimlar Goʻsht-sut ishlab chiqarishi xodimlari uchun maxsus kiyim, maxsus poyabzal va boshqa yakka tartibda himoyalanish vositalarini bepul berishning namunaviy meʼyorlariga (roʻyxat raqami 1916, 2009-yil 7-mart) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2009-y., 10-11-son, 123-modda) muvofiq, yakka tartibdagi himoya vositalari bilan taʼminlanishi lozim. 26. Yakka tartibdagi himoya vositalaridan foydalanadigan xodimlar ularni qoʻllash, himoya xususiyatlari va amal qilish muddati toʻgʻrisidagi maʼlumotlarga ega boʻlishi kerak. 27. Tashkilotda quyidagilar taʼminlanishi shart: jamoaviy va yakka tartibdagi himoya vositalarining samaradorligi va sozligi; yakka tartibdagi himoya vositalarining zarur miqdori va nomenklaturasi; yakka tartibdagi himoya vositalarini qoʻllash va ulardan toʻgʻri foydalanish ustidan doimiy nazoratni amalga oshirish; xavfli va zaharli moddalar bilan ishlashda foydalanilgan yakka tartibdagi himoya vositalarini dezinfeksiya qilish, bir marta qoʻllaniladigan vositalar bundan mustasno. 28. Zaharli moddalar bilan ishlashda teri kasalliklarining oldini olish uchun profilaktik pasta va mazlardan foydalanish zarur. 29. Tashkilotlarda tanlov oʻtkazilishi lozim boʻlgan kasblar va mutaxassisliklar roʻyxati boʻlishi lozim. 30. Xodimlar va ishlab chiqarish uchastkalarining rahbarlari tegishli tarmoq tarif-malaka maʼlumotnomasiga muvofiq zarur maʼlumotga va ish tajribasiga ega boʻlishi kerak. 31. Bosim ostida va boshqa oʻta xavfli ishlarda ishlovchi xodimlar maxsus kurslarda tayyorgarlikdan oʻtganligini tasdiqlovchi hujjatga ega boʻlishi shart. 32. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 14-iyuldagi 290-son qarori bilan tasdiqlangan Oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslarning mehnatidan foydalanilishi taqiqlangan ogʻir ishlarning hamda zararli yoki xavfli mehnat sharoitlaridagi ishlarning roʻyxatiga muvofiq oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslar ogʻir ishlarga hamda zararli va xavfli mehnat sharoiti mavjud ishlarga qabul qilinmasligi lozim. 34. Xodimlarni ishlab chiqarish jarayonida qatnashishga qoʻyish oldidan quyidagilar tekshirilishi zarur: ish joyining mazkur Qoidalarda belgilangan sanitariya va gigiyena, xavfsizlik talablariga, shuningdek shovqin va tebranishga, shamollatish va isitishga qoʻyiladigan talablarga muvofiqligi; xodimning mehnatni muhofaza qilish boʻyicha bilimlarini sinovdan oʻtkazish, unga yoʻl-yoʻriq berish va salomatligini nazorat qilish davriyligiga amal qilinganligi; texnologik jarayonlarda ishtirok etuvchi asbob-uskunalar va ularning himoya vositalari sozligi; jamoaviy himoya vositalarining sozligi, xodimning yakka tartibdagi himoya vositalariga egaligi. 35. Tashkilotlarda xodimlarning salomatligini nazorat qilish Xodimlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizom (roʻyxat raqami 2387, 2012-yil 29-avgust) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2012-y., 35-son, 407-modda) asosida amalga oshirilishi lozim. 36. Tashkilot rahbariyati kasaba uyushmasi qoʻmitasi va sogʻliqni saqlash muassasasi bilan birgalikda har yili davriy tibbiy koʻrikdan oʻtishi lozim boʻlgan xodimlarning roʻyxatini tuzishi hamda xodimlarning tibbiy koʻrikdan oʻtishini taʼminlashi zarur. 37. Tibbiy koʻriklar tashkilotga tibbiyot xizmati koʻrsatuvchi davolash-profilaktika muassasalari tomonidan, agar ular boʻlmagan taqdirda tashkilot joylashgan joydagi hududiy davolash-profilaktika muassasasi tomonidan oʻtkaziladi. 38. Tibbiy koʻrikdan oʻtishdan yoki tibbiy komissiyalarning tekshiruvlar natijasida bergan tavsiyalarini bajarishdan boʻyin tovlagan xodimlarni ish beruvchi ishga qoʻymaslikka haqlidir. 39. Tashkilot rahbariyati oʻz xodimlarining majburiy tibbiy koʻrikdan oʻz vaqtida oʻtishi uchun va majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtmagan shaxslarni ishga qoʻyish natijasida fuqarolarning sogʻligʻiga yetkazilgan zararli oqibatlar uchun javobgar boʻladilar. 40. Xodimlarni sogʻligʻining holati tufayli ularga ruxsat etilmagan ishlarga qoʻyish taqiqlanadi. 41. Tashkilot ish hududidagi havoning harorati, nisbiy namligi va harakatlanish tezligi GOST 12.1.005-88 “Ish hududining havosi. Umumiy sanitariya-gigiyenik talablari”ga muvofiq boʻlishi kerak. 42. Tashkilotning ishlab chiqarish xonalari quyidagi talablarga muvofiq saqlanishi lozim: havoning harorati, nisbiy namligi va harakatlanish tezligi ish joylaridagi ortiqcha issiqlik, bajarilayotgan ishning ogʻirlik darajasiga koʻra toifasi va yil mavsumini hisobga olgan holda belgilanishi; ishlab chiqarish, sanitariya-maishiy, xom ashyo va tayyor mahsulotni saqlash xonalarining yorugʻligi QMQ 3.01.05-98 “Tabiiy va sunʼiy yoritish. Loyihalashtirish meʼyorlari”ga muvofiq boʻlishi hamda mehnat sharoitlarini yaratish uchun yetarli yorugʻlik kuchini taʼminlashi; yoritish asboblari chang toʻplanishiga imkoniyat bermaydigan konstruksiyaga ega boʻlishi, shuningdek singan taqdirda uning parchalari sochilib ketmasligi uchun yopiq boʻlishi. 43. Noqulay omillar taʼsiriga qarshi himoya tadbirlarini amalga oshirishda samarali havo almashinuvi tizimini QMQ 2.04.05-97 “Isitish, ventilyatsiya va konditsionerlash” talablariga muvofiq tashkil qilish lozim. 44. Ishlab chiqarish, sanitariya-maishiy, xom ashyo va tayyor mahsulotni saqlash xonalarini gigiyenik jihatdan toza saqlash va xodimlarning shaxsiy gigiyenasiga qoʻyiladigan talablar tegishli normativ hujjatlarda belgilangan qoidalarga muvofiq boʻlishi lozim. 45. Tashkilot maydonlari va binolarining joylashuvi QMQ II 89-80 “Sanoat tashkilotlarining bosh plani” talablariga mos boʻlishi kerak. 46. Tashkilotda transport vositalari va piyodalarning tashkilot hududida harakatlanish chizmasi ishlab chiqilgan va tasdiqlangan boʻlishi hamda tashkilotga kirish va chiqish joylari hamda ish joylarining koʻrinarli qismiga osib qoʻyilishi zarur. 47. Tashkilot maydonlari koʻkalamzorlashtirilgan va suv quyish quvurlari tarmoqlari bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. Maydonlardagi oʻtish joylari mustahkam yopqichlar, suv oqib ketadigan inshootlar bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 48. Yozgi mavsumda yoʻlaklar va oʻtish joylariga suv sepilgan boʻlishi kerak. 49. Qishki mavsumda yoʻlaklar va oʻtish joylari qordan tozalanib, qum sepilgan hamda binolarning tomlari qordan, karnizlari esa muzdan tozalab turilishi zarur. 50. Yoʻlovchilar uchun moʻljallangan yoʻlaklar va tashkilotga kirish joyi tekis, kengligi kamida 1,5 m boʻlib, yon tomonlari devorcha va toʻsiqlarga ega boʻlishi kerak. 51. Tashkilot hududida har kuni tozalab va dezinfeksiya qilib turiladigan axlat tashlanadigan idishlar boʻlishi shart. 52. Tashkilotning hududi chegara boʻylab toʻsilgan va uning hududiga begonalarning kirishi cheklangan va nazorat ostiga olingan boʻlishi lozim. 53. Ishlab chiqarish binolari va inshootlari QMQ 2.09.02-85 “Ishlab chiqarish binolari” talablariga, yordamchi binolar va xonalar QMQ 2.09.04-98 “Tashkilotlarning maʼmuriy va maishiy binolari” talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 54. Ishlab chiqarish binolari va inshootlari hamda yordamchi binolar va xonalardagi havoning harorati, nisbiy namligi va harakatlanish tezligi GOST 12.1.005-88 “Ish hududining havosi. Umumiy sanitariya-gigiyenik talablari”ga muvofiq boʻlishi kerak. 55. Muntazam ishlashga moʻljallangan xonalarning pollariga yogʻoch toʻshamalar va panjaralar yotqizilgan boʻlishi, mazkur pol toʻshamalari zararli moddalar, ishlab chiqarishdagi kirlar va changlardan yengil tozalangan boʻlishi zarur. 56. Binoning transport vositalari kirish joylarida darvozalar va signal asbob-uskunalari oʻrnatilgan boʻlishi lozim. 57. Darvoza tavaqalari darvozaning yopiq va ochiq holatida maxsus moslamalar bilan mustahkam tutib turilgan boʻlishi kerak. 58. Transport vositalarining binoga kirishi uchun darvoza eni foydalanilayotgan transport vositalari enidan ortiq boʻlishi, darvozalarning balandligi transport vositalarining balandligidan kamida 0,2 m ortiq boʻlishi zarur. 59. Tashkilotlarda binolar va inshootlardan foydalanish holatini muntazam kuzatish tashkil etilgan boʻlishi kerak. 60. Barcha ishlab chiqarish binolari va inshootlari bir yilda kamida ikki marta (bahorgi va kuzgi mavsumda) tashkilot rahbari tayinlagan komissiya tomonidan texnik koʻrikdan oʻtkazilishi lozim. Texnik koʻrik xulosalari aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish boʻyicha tadbirlar va ularni amalga oshirish muddatlari koʻrsatilgan dalolatnomalar bilan rasmiylashtirilishi zarur. 61. Xodimlar uchun xavf tugʻdiruvchi halokat tusidagi buzilishlar tezda bartaraf etilishi kerak. Bunda xavfli hududlardagi ish jarayoni halokat bartaraf etilgunga qadar toʻxtatib turilishi va u yerdagi xodimlar xavfsiz joyga koʻchirilishi kerak. 62. Tashkilotning ishlab chiqarish xonalari va omborxonalari yongʻindan xabar beruvchi va yongʻinni bartaraf etuvchi avtomatik qurilmalar bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 63. Kirish va chiqish yoʻllari turli jismlar va asbob-uskunalar bilan toʻsib qoʻyilmasligi kerak. Evakuatsiya chiqish yoʻllarining barcha eshiklari binodan chiqish yoʻnalishi boʻyicha ochilishi zarur. 64. Ish joylarida, xonalarda va tashkilot hududida shovqin va tebranishning darajasi SanQvaM 0120-01 “Ish joylarida shovqinning yoʻl qoʻyilgan darajasining sanitariya meʼyorlari”, SanQvaM 0122-01 “Ish joylarida umumiy va lokal tebranishning sanitariya meʼyorlari”, GOST 12.1.003-89 “Shovqin. Umumiy xavfsizlik talablari” va GOST 12.1.012-90 “Tebranma. Umumiy xavfsizlik talablari”ga muvofiq boʻlishi kerak. 65. Ish joylarida shovqin va tebranish darajasi muntazam nazorat qilib turilishi kerak. Agarda u belgilangan meʼyorlardan yuqori boʻlsa, uni pasaytirish uchun quyidagi tadbirlar qoʻllanishi lozim: detallarning zarbali harakatlarini zarbasiz harakatlarga, ilgarilama-qaytma harakatlarni aylanma harakatlarga oʻzgartirish; shovqin chiqaruvchi agregat yoki uning ayrim qismlariga shovqinni toʻsuvchi qobiqlar oʻrnatish; agregatdan chiqayotgan aerodinamik shovqinlarga qarshi samarali tovush soʻndirgichlar qoʻllash; shovqinli uskunalarni (parraklar, kompressor) toʻsilgan xonalarda yoki ishlab chiqarish xonalaridan tashqariga joylashtirish; tebranish manbalarini (elektr dvigatellar, parraklar va boshqalar) poldan va binoning boshqa konstruksiyalaridan izolyatsiyalangan mustaqil poydevorlarda yoki maxsus hisoblab chiqilgan amortizatorlarga oʻrnatish. 66. Shovqinni texnik vositalar bilan bartaraf etish imkoni boʻlmasa, eshitish aʼzolarini yakka tartibdagi himoya vositalari va shovqinga qarshi kaskalardan foydalangan holda himoyalash kerak. 67. Shamollatish va isitish tizimi QMQ 2.04.05-97 “Isitish, shamollatish va konditsionerlash” talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 68. Oqimli shamollatishlarni tashqi havo tizimidan olish yerdan kamida 2 m balandlikda bajarilishi kerak. 69. Oʻtish joylarida joylashgan isitish jihozlari oʻtish yoʻlaklarining kengligiga qoʻyilgan talablarni buzmasligi zarur. 70. Ish joylaridagi havo harorati yengil jismoniy ishda 210 S, oʻrtacha ogʻir ishda 170 S va ogʻir ishda 160 S dan past boʻlmasligi kerak. 71. Xodimlarning isinishi uchun moʻljallangan xonalardagi havo harorati 220 S dan kam boʻlmasligi kerak. 72. Xodimlarning isinishi uchun moʻljallangan xonalargacha boʻlgan masofa binolarda joylashgan ish joylaridan 75 m dan va bino tashqarisidagi ish joylaridan 150 m dan koʻp boʻlmasligi kerak. 73. Suv bilan taʼminlash va oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimi SHNQ 2.04.01-22 “Binolarning ichki suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish” talabiga mos kelishi kerak. 74. Ichimlik suvi OʻzDSt 950-2011 “Ichimlik suvi. Gigiyenik talablar va sifatini nazorat qilish” talablariga muvofiq boʻlishi, uning harorati 80 S dan 200 S gacha boʻlishi kerak. 75. Ichimlik suvidan foydalanish uchun suv quvuriga ulangan favvorachalar oʻrnatilishi yoki maxsus idishlarda qaynatilgan suv boʻlishi lozim. 76. Tashkilot hududi va ishlab chiqarish xonalarini tabiiy va sunʼiy yoritish QMQ 2.01.05-98 “Tabiiy va sunʼiy yoritish” talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 77. Yoritish vositalari toza va soz holatda boʻlishi zarur. Yorugʻlik tushuvchi oynalar har yili kamida ikki marotaba tozalanishi lozim. 78. Yorugʻlik tushuvchi oyna va eshiklar turli buyumlar bilan toʻsib qoʻyilmasligi kerak. 79. Sunʼiy yoritish umumiy va birlashgan tizim orqali amalga oshirilishi zarur. Birgina mahalliy yoritishni qoʻllash taqiqlanadi. 80. Tashkilot hududi va ishlab chiqarish xonalarida yoritish vositalarining koʻzni qamashtirishidan saqlash choralari koʻrilgan boʻlishi kerak. 81. Ish joylari va xonalarda portlash xavfi boʻlgan gaz va chang konsentratsiyasi yigʻilib qolish ehtimoli mavjud boʻlsa, elektr yoritish tizimi xonadan tashqarida oʻrnatilishi kerak. 82. Xavflilik darajasi yuqori boʻlgan xonalarda kuchlanishi 36 V dan yuqori boʻlmagan koʻchma elektr yoritqichlar ishlatilishi kerak. Uskunalar va inshootlar (bunkerlar, quduqlar, bugʻlantirish kameralari, tunnellar va boshqalar)ning ichki sirtini yoritish uchun ishlatiladigan koʻchma elektr yoritqichlarning kuchlanishi 12 V dan oshmasligi kerak. 83. Koʻchirib yuriluvchi yoritqichlar shishali himoya qopqoqlari va metall toʻr bilan jihozlangan boʻlishi lozim. Ushbu yoritqichlar va boshqa koʻchirib yuriluvchi apparatlar uchun mis tolali egiluvchan elektr oʻtkazgichlar qoʻllanilishi zarur. 84. Evakuatsiya yoʻlaklari va zinapoyalarda avariya yoritqichlari boʻlishi kerak. 85. Avariya yoritqichlari boshqa yoritqichlardan turi, oʻlchami va maxsus tushirilgan belgilari bilan ajralib turishi va vaqti-vaqti bilan changdan tozalab turilishi lozim. 86. Avariya yoritish tarmoqlariga elektr energiya isteʼmolchilarining ulanishi taqiqlanadi. Avariya yoritilishlarining sozligi har chorakda kamida bir marta tekshirilishi zarur. 87. Tashkilotlarning maishiy bino va xonalari SHNQ 2.09.04-09 “Tashkilotlarning maʼmuriy va maishiy binolari” talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 88. Kiyim almashtirish xonalari, dushxonalarning oʻlchamlari, dush setkalari, oyoq vannalari, bet-qoʻl yuvgichlar, ichimlik suvi taʼminoti qurilmalari, hojatxonalar va boshqa maishiy xona va jihozlarning soni smenadagi eng koʻp xodimlar soni hisobga olingan holda belgilanishi zarur. 89. Dushxonalar va hojatxonalardagi tarnovlar, kanallar, traplar, pissuarlar va unitazlar muntazam ravishda tozalanishi, yuvilishi va dezinfeksiya qilinishi lozim. 90. Barcha maishiy imoratlar ozoda saqlanishi, muntazam dezinfeksiya qilinishi va sutkaning qorongʻi paytida yoritilgan boʻlishi kerak. 91. Tashkilot faoliyati atrof tabiiy muhitning (havo, tuproq, suv havzalari) ifloslanishiga va zararli omillarning tegishli normalardan ortiq darajada tarqalishiga olib kelmasligi lozim. 92. Tashkilotlarda ishlab chiqarish jarayonlarini amalga oshirishda atrof tabiiy muhitni oqova suvlarni chiqarib yuborish, shamollatish tizimi chiqindilari va boshqa chiqindilar bilan ifloslanishi ehtimolini istisno etadigan sharoitlar taʼminlanishi lozim. 93. Tashkilotlarda chiqindilarni yigʻish uchun atrofi oʻralgan maxsus joy ajratilishi va chiqindilar uchun maxsus idishlar bilan taʼminlanishi kerak. Ushbu idishlar chiqindilar boʻshatilganda xlorli ohak eritmasi bilan dezinfeksiya qilinishi va yuvilishi kerak. 94. Xodimlarning ish vaqti, shu jumladan qisqartirilgan ish vaqti, dam olish va tanaffuslar vaqti tashkilot tomonidan mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlariga muvofiq belgilanadi. 95. Texnologik jarayonlar GOST 12.3.002-75 “Mehnat xavfsizligi standartlari tizimi. Ishlab chiqarish jarayonlari. Xavfsizlik boʻyicha umumiy talablar”ga muvofiq tashkil etilishi kerak. 96. Ishlab chiqarish xonalaridagi texnologik jarayonlarning xavfsizligi quyidagi talablarni amalga oshirish orqali taʼminlanishi lozim: ishlab chiqarish uskunalariga xizmat koʻrsatish tartibidagi ish turlari va usullarini qoʻllash; xavfli va zararli ishlab chiqarish omillarining tarqalishini cheklovchi vositalarni qoʻllash; texnologik jarayonlar natijasida atrof muhitning (havo, tuproq, suv havzalari) ifloslanishi va zararli omillarning tegishli meʼyorlaridan ortiq darajada tarqalishining oldini olish. 97. Texnologik jarayonlarni amalga oshiruvchi uskunalar ketma-ketligi blokirovka (avtomatik toʻxtatib qoʻyish) tizimi bilan taʼminlangan boʻlishi zarur. 98. Uskuna va avtomatlashtirilgan tarmoqlarda ularning ishga tushirilganligini bildiruvchi ovozli va yorugʻlik signallari boʻlishi kerak. Signal elementlari (elektr qoʻngʻiroq, oʻchib-yonuvchi chiroq) mexanik buzilishlardan himoyalangan va xizmat koʻrsatuvchi xodimlar eshitadigan darajada boʻlishi lozim. 99. Avtomatlashtirilgan liniyalar ogohlantiruvchi yorugʻlik signali berish moslamasiga ega boʻlishi kerak. Avtomatlashtirilgan liniya toʻxtatilgandan soʻng, uni ovozli va yorugʻlik signali bermasdan ishga tushirish taqiqlanadi. 100. Texnologik jarayonlarni amalga oshiruvchi uskunalar ular ishga yaroqli, nazorat-oʻlchash asboblari va blokirovka (avtomatik toʻxtatib qoʻyish) tizimi soz holatda boʻlganida ishga tushirilishi lozim. 101. Barcha tarmoqlarda texnologik jarayonlar xavfsiz bajarilishi lozim. 102. Blokirovka (avtomatik toʻxtatib qoʻyish) tizimi elektr tizimiga ulangandan keyin ishga tushiriluvchi uskunalarda blokirovka (avtomatik toʻxtatib qoʻyish) moslamasi mazkur uskunalar elektr tizimiga ulangandan keyin darhol ishga tushirilishi kerak. 103. Tashkilotlarda texnologik jarayonlarni amalga oshiruvchi barcha uskunalarning texnik hujjatlari (pasporti, chizmasi va ishlatishga doir qoʻllanmasi) boʻlishi kerak. 104. Texnologik uskunalarga tashkilot rahbari tomonidan mazkur ishni bajarish topshirilgan xodim tomonidan xizmat koʻrsatilishi lozim. Begona shaxslarning ishlab chiqarish joylarida boʻlishlariga yoʻl qoʻyilmasligi zarur. 105. Ishlab chiqarish joylaridagi yoʻlaklarga xom ashyo, tayyor mahsulot va chiqindilarni joylashtirish (qoldirish) taqiqlanadi. 106. Barcha ishlab chiqarish joylarida mexanizmlarni tozalash va ish joylarini tartibga keltirish uchun zarur jihozlar boʻlishi lozim. Uskuna ishlab turganda uni artish, sozlash, taʼmirlash va chiqindilarni olib tashlash taqiqlanadi. 107. Uskunalarga elektr energiyasi, suv, bugʻ va moy kelmay qolganda, ular keladigan manbalar berkitilishi va texnologik jarayon toʻxtatilishi kerak. 108. Shamollatish tizimi nosoz holga kelganda, texnologik jarayon toʻxtatilib, avariya-shamollatish tizimi ishga tushirilishi lozim. 109. Agregat mexanizmlarning normal ishidagi har qanday buzilishlar undagi barcha mexanizmlarning avtomatik tarzda toʻxtatilishi bilan yakunlanishi lozim. 110. Ishlab turgan uskunalar joylashgan joylar zarur toʻsiqlar, himoya va saqlovchi moslamalar bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Ish joylari va ishlab chiqarish binolariga begona shaxslarning kirishiga yoʻl qoʻyilmasligi lozim. 111. Ishlab chiqarish jarayonlarini rejalashtirishda, tashkillashtirishda va olib borishda yongʻin va portlash xavfsizligi GOST 12.1.004-91 “Yongʻin xavfsizligi. Umumiy talablari” va GOST 12.1.010-90 “Portlash xavfi. Umumiy talablari”ga muvofiq taʼminlanishi lozim. 112. Belgilangan tartibda sinovdan oʻtkazilmagan yongʻin va portlash xavfi mavjud hamda toksik xususiyatlarga ega boʻlgan moddalar va materiallarni ishlab chiqarishda qoʻllash taqiqlanadi. 113. Ishlab chiqarish binolari va xonalarining portlash jihatidan xavflilik darajalari loyiha tashkiloti tomonidan SHNQ 2.01.19-09 “Bino, xona va tashqi qurilmalarni portlash, yongʻin va yongʻin xavfliligi toifalarini aniqlash”ga muvofiq har bir holat uchun alohida aniqlanishi kerak. 114. Ishlab chiqarish jarayonlarini amalga oshirishda yongʻinlar, portlashlar, avariyalar, zaharlanishlar sodir boʻlishi ehtimolini istisno etadigan sharoitlar taʼminlanishi lozim. 115. Ishlab chiqarish binolari va xonalari dastlabki yongʻinni oʻchirish vositalari bilan taʼminlangan boʻlishi shart. 116. Shamollatish tizimi yongʻindan darak beruvchi signalizatsiya bilan birlashtirilgan boʻlishi lozim. 117. Yongʻin suv manbai yoʻlaklari hamda yongʻinni oʻchirish vositalariga boradigan yoʻlaklar doimo boʻsh boʻlishi kerak. 118. Yongʻin va portlash xavfi mavjud boʻlgan uskunalar va ish joylarida ochiq olovdan foydalanishni taqiqlovchi hamda alangalanuvchi va portlovchi moddalar bilan ishlashda ehtiyotkorlikka rioya qilish zarurligi toʻgʻrisida ogohlantiruvchi belgilar boʻlishi zarur. 119. Aralashganida portlovchi modda hosil qilishi mumkin boʻlgan gazlarni umumiy kollektorga chiqarish taqiqlanadi. 120. Ishlab chiqarish amalga oshiriladigan boʻlimlarda tamaki mahsulotlarini isteʼmol qilish taqiqlanadi. 121. Xodimlar bilan yongʻin xavfsizligi boʻyicha mashgʻulotlar oʻtkazilishi va ularga yongʻinning oldini olish boʻyicha yoʻl-yoʻriqlar berilishi kerak. 122. Tashkilotlarda elektr qurilmalarini oʻrnatishda va ulardan foydalanishda Isteʼmolchilarning elektr qurilmalaridan texnik foydalanish qoidalari (roʻyxat raqami 1383, 2004-yil 9-iyul) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2004-y., 27-son, 317-modda) hamda Isteʼmolchilarning elektr qurilmalaridan foydalanishda texnika xavfsizligi qoidalari (roʻyxat raqami 1400, 2004-yil 20-avgust) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2004-y., 33-son, 379-modda) talablariga rioya qilinishi kerak. 123. Elektr energiyasidan foydalanadigan tashkilotlarda tashkilot rahbarining buyrugʻi bilan muhandis-texnik xodimlardan elektr xavfsizligi uchun masʼul xodim tayinlangan boʻlishi va bu xodim elektr xavfsizligi boʻyicha tegishli malaka guruhiga ega boʻlishi shart. 124. Elektr xavfsizligi uchun masʼul xodim kuchlanishi 1000 V va undan yuqori boʻlgan elektr uskunalarga xizmat koʻrsatishi uchun elektr xavfsizligi boʻyicha V malaka guruhiga, kuchlanishi 1000 V gacha boʻlgan elektr uskunalarga xizmat koʻrsatish uchun esa IV malaka guruhiga ega boʻlishi talab etiladi. Masʼul xodim davriy ravishda va oʻrnatilgan tartibda tashkilotda tuzilgan elektr xavfsizligi boʻyicha komissiyada sinovdan oʻtishi shart. 125. Elektr xavfsizligi uchun masʼul xodim: elektr qurilmalarining ishonchli, tejamli va xavfsiz ishlashini; elektr qurilma va tarmoqlarda rejali taʼmirlash ishlari hamda profilaktik sinovlarning belgilangan muddatlarda oʻtkazilishini; elektr energiya sarfining hisobi olib borilishini; himoya vositalari va yongʻinga qarshi jihozlar mavjudligi hamda ularning oʻz vaqtida sinovdan oʻtkazib turilishini taʼminlashi kerak. 126. Elektr toki oʻtkazuvchi qismlar, taqsimlovchi qurilmalar, apparatlar va oʻlchash asboblari, shuningdek turli saqlovchi qurilmalar, rubilniklar va boshqa ishga tushiruvchi apparatlar va moslamalar faqat yonmaydigan asoslarda montaj qilinishi lozim. 127. Yuqori namlik va issiqlik ajralib chiquvchi xonalarda elektr yoritqichlar namlikdan, elektr dvigatellari esa, suyuqlik sachrashidan himoyalangan boʻlishi shart. 128. Taqsimlovchi qurilmalar izolyatsiyasining qarshiligi va chidamliligi tekshirib turilishi zarur. 129. Ishlab chiqarish binolari va maishiy xonalarda qoʻllaniluvchi lyuminessent yoritqichlar yopiq holda, namlik va chang oʻtkazmaydigan maxsus armaturada bajarilishi lozim. 130. Kabellar va elektr simlarning izolyatsiyasi, tashqi birikmalar, elektr tokidan himoyalovchi yerga ulangan simlar, elektr dvigatellarning ishlash rejimi koʻrikdan oʻtkazilishi va oʻlchash asboblari orqali tekshirib turilishi kerak. 131. Elektr apparatlari va agregatlarining nollash va yerga ulash simlari butunligi kamida 6 oyda bir marta tekshirilishi, tekshirish natijalari dalolatnoma bilan rasmiylashtirilishi zarur. 132. Quyidagi elektr qurilmalari nollanishi yoki yerga ulanishi lozim: kuchlanishi 380 V undan yuqori boʻlgan oʻzgaruvchan tok hamda 440 V va undan yuqori boʻlgan oʻzgarmas tokda ishlovchi barcha elektr qurilmalari; nominal kuchlanishi 42 V dan yuqori, lekin 380 V dan past boʻlgan oʻzgaruvchan tok va 110 V dan yuqori, lekin 440 V dan past oʻzgarmas tokda ishlovchi yuqori xavfli tashqi qurilmalar. 133. Nominal kuchlanishi 42 V gacha boʻlgan oʻzgaruvchan tokda va 110 V gacha boʻlgan oʻzgarmas tokda ishlaydigan elektr qurilmalarini nollash yoki yerga ulash talab etilmaydi, metall konstruksiyaga oʻrnatilgan nazorat kabellari, kuch kabellarining metall qobiqlari hamda portlash xavfi boʻlgan xonalardagi elektr qurilmalar, payvandlash transformatorining ikkilamchi choʻlgʻamalari bundan mustasno. 134. Bitta elektr shtepseliga bir nechta isteʼmolchilarni ulash taqiqlanadi. 135. Changlarning statik elektr razryadlaridan alangalanib ketmasligi uchun uskunalarning gʻiloflari, asosiy vallari va havo quvurlari yerga ulangan boʻlishi lozim. 136. Havo quvurlarining filtrlari mayda katakli metall toʻr bilan oʻralgan va toʻr yerga ulangan boʻlishi lozim. 137. Tashkilotning bino va inshootlari yashin qaytargichlar oʻrnatilgan holda toʻgʻridan-toʻgʻri yashin urishidan himoyalangan boʻlishi zarur. Yashin qaytargichlar har yili bahorgi mavsumda tekshirib turilishi, aniqlangan nosozliklar bartaraf etilishi lozim. 138. Ishlab chiqarishga kelib tushayotgan xom ashyoga uning sifatini tasdiqlovchi hujjat hamda toksikologik va yongʻin tavsifi ilova qilinishi lozim. 139. Qabul qilingan xom ashyo omborlarda ishlab chiqaruvchi (yetkazib beruvchi) tashkilotning birlamchi oʻramida saqlanishi kerak. 140. Xom ashyo ishlab chiqarish jarayoniga qoʻyilishidan oldin laboratoriya tekshiruvidan oʻtkazilishi hamda tashkilotning sifatni nazorat qilish boʻlimining xom ashyoning ilmiy-texnik hujjatlar talablariga muvofiqligi haqidagi xulosasi olinishi zarur. 141. Yarim tayyor va tayyor goʻsht-sut mahsulotlarining mikroblar bilan zararlanishining oldini olish maqsadida, xom ashyoni ishlab chiqarish jarayoniga tayyorlash (idish va oʻramdan olish) ishlari alohida xonada amalga oshirilishi lozim. 142. Xom ashyo, yarim tayyor mahsulot va tayyor mahsulotlarni qoʻlda olish taqiqlanadi, texnologik jarayonlar toʻliq avtomatlashtirilmagan hollarda, ularni olish uchun maxsus jihozlardan foydalanish kerak. 143. Omborlar, ayvonlar, estakadalar va ochiq ombor maydonchalari qurilish meʼyorlari va qoidalari hamda yongʻin xavfsizligi qoidalari talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 144. Omborlarda odamlar oʻtishi uchun moʻljallangan eshiklarning eni va boʻyi 2 m dan kam boʻlmasligi kerak. Tayyor mahsulot omborlari kamida ikkita eshikka ega boʻlishi lozim. 145. Ishlab chiqarish jarayoniga xizmat qiluvchi transport vositalari (aravachalar, elektr yuk ortgichlar va boshqalar) harakatlanadigan omborlardagi oʻtish yoʻlaklarining eni yuk ortilgan transport vositalarining oʻlchami hisobga olingan holda bir tomonlama harakatlanishda yana 0,8 m, ikki tomonlama harakatlanishda devordan kolonnagacha har ikki tomondan 1 m dan masofa qolishini hisobga olgan holda belgilanishi lozim. 146. Ikkinchi va undan yuqori qavatlarda joylashgan omborlarning koʻrinarli joyiga polning bir kvadrat metriga ruxsat etilgan yuk ogʻirligi koʻrsatilgan yozuvlar osib qoʻyilishi zarur. 147. Mahsulotlar joylashtirilgan qutilar shtabellarining balandligi 2,0 — 2,5 m dan ortiq boʻlmasligi lozim. Boʻsh qutilar toʻgʻri burchakli shtabellarga 2 m dan ortiq boʻlmagan balandlikda, undan keyingi qutilar ushbu shtabelga piramida koʻrinishida joylashtirilishi zarur. Piramidaning gorizontga nisbatan nishabligi 450 dan, shtabelning umumiy uzunligi 6 m dan ortiq boʻlmasligi lozim. 148. Omborlarni joylashtirishda ularga avtomobil transportining kelishi inobatga olinishi lozim. 149. Xom ashyo saqlash maydonchalarini ochiq va yopiq holda joylashtirishga ruxsat etiladi. Ochiq xom ashyo maydonchalari bostirmaga ega boʻlishi kerak. 150. Omborlar, qoida tariqasida, binolarning birinchi qavatida joylashtirilishi lozim. Turli maqsadlarga moʻljallangan omborlarni bitta binoda yoki boshqa binolar bilan birgalikda joylashtirish texnologik jarayon shartlari, sanitariya normalari va qoidalari hamda yongʻin xavfsizligi talablari, shuningdek texnik-iqtisodiy sharoitni hisobga olgan holda amalga oshirilishi lozim. 151. Zaharli gaz (sulfidli angidrid va boshqalar) solingan ballonlar maxsus yopiq xonalarda saqlanishi lozim. Zaharli boʻlmagan gazlar solingan ballonlarni yogʻingarchiliklar va quyosh nuri taʼsiridan himoya qilingan holda ochiq joylarda saqlashga ruxsat etiladi. 152. Mahsulotlarni omborda saqlash tegishli normativ hujjatlar talablariga rioya qilgan holda amalga oshirilishi zarur. 153. Xom ashyo maydonchalari muntazam ravishda chiqindilar va boshqa ortiqcha buyumlardan tozalab turilishi lozim. 154. Goʻsht-sut mahsulotlarini ishlab chiqarishda qoʻllaniladigan uskunalardan foydalanishda GOST 12.2.003-91 “Mehnat xavfsizligi standartlari tizimi. Tayyor goʻsht-sut mahsulotlarini ishlab chiqarish texnologik jarayonlari. Umumiy xavfsizlik talablari”ga rioya qilinishi kerak. 155. Texnologik chiqindilar ular atmosferaga chiqarib yuborilishidan oldin zararli mahsulotlardan tozalanishi yoki tizimga qaytarilishi shart. 156. Ishlab chiqarishdagi va boshqa chiqindilar muntazam ravishda maxsus moʻljallangan pechlarda yoqib yuborish yoʻli bilan yoʻq qilinishi yoki maxsus belgilangan joylarga olib chiqilishi lozim. 157. Tashkilotda yoʻq qilinishi lozim boʻlgan oʻrash va qadoqlash materiallarini yoʻq qilish, shuningdek boshlangʻich xom ashyo va yaroqsiz deb topilgan mahsulotlarning oʻgʻirlanishiga yoʻl qoʻymaslik choralari koʻrilishi zarur. 158. Quritish va namunalarni tanlab olish jarayonlari yongʻin va portlash jihatidan xavfli moddalar bilan ifloslanish ehtimolini istisno etishi va zarur boʻlganda mahalliy tortib olish uskunalari bilan jihozlanishi lozim. 159. Toksik, tez alangalanuvchi va agressiv suyuqliklar uchun sigʻimli uskunalardagi sathlarni oʻlchash ishlari uskunalarning qopqogʻini ochish zaruratini istisno etuvchi va yongʻin jihatidan xavfsiz boʻlgan sathoʻlchagichlar yordamida amalga oshirilishi kerak. 160. Zaharli, toksik va tez oʻt oluvchi suyuqliklarning sathini oʻlchash uchun oʻlchov oynalarini qoʻllashga ruxsat etilmaydi. 161. Goʻsht-sut mahsulotlarini ishlab chiqarish jarayonida qoʻllaniladigan yanchish mashinalari, quritgichlar, qorgichlar, goʻsht-sut mahsulotlarini qadoqlash va oʻramiga solish mashinalari belgilangan turdagi toʻsiqlar va blokirovkalar bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 162. Goʻsht-sut mahsulotlarini ishlab chiqarishda portlash jihatidan xavfli boʻlgan chang ajralishi ehtimoli mavjudligi sababli, texnologik jarayonni tashkil qilish va uskunalardan foydalanish ishlari GOST 12.1.005-88 “Mehnat xavfsizlik standartlar tuzumi. Ishchi doirasi havosiga umumiy sanitariya-gigiyenik talablari”ga muvofiq amalga oshirish lozim. 163. Goʻsht-sut mahsulotlarini ishlab chiqarishni loyihalashtirish va ulardan foydalanishda bitta agregatda bir nechta operatsiyani bajarish nazarda tutilishi zarur. 164. Goʻsht-sut mahsulotlarini koʻzdan kechirish va yaroqsizlarini ajratish stollari mahalliy yoritish asboblari hamda havo tortish qurilmasi bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 165. Yuk ortish va tushirish ishlari hamda yuklarni joylashtirish Yuk ortish va tushirish ishlaridagi yukchilar uchun ishlarning xavfsizligi qoidalari (roʻyxat raqami 1582, 2006-yil 13-iyun) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2006-y., 24-son, 221-modda) talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 166. Vazni 50 kg dan ortiq boʻlgan yuklarni ortish va tushirish ishlari mexanizatsiyalashtirilgan boʻlishi kerak. 167. Ogʻir va yirik yuklarni ortish, tushirish, tashish ishlari maxsus ajratilgan xodim rahbarligi ostida amalga oshirilishi lozim. 168. Yuk ortish, tushirish va tashish ishlarini bajarishda xodimlar koʻtarilayotgan yoki tushirilayotgan yuk ostida, shuningdek tashilayotgan yukning ustida turmasliklari kerak. 169. Yuk saqlash maydonchalarining sathi tekis, chuqurchalarsiz va nishabligi 50 dan oshmaydigan boʻlishi zarur. 170. Yuk saqlash maydonchalari qoplamasining balandligi unga keluvchi yoʻllar qoplamasining balandligiga teng boʻlishi lozim. 171. Ombor yoki yuk saqlash maydonchalari hududiga kirish joyida harakat yoʻnalishi, yuk ortish va tushirish joyi hamda transport vositalarining toʻxtab turish joyini koʻrsatuvchi chizma osilgan boʻlishi kerak. 172. Avtoyuklagichlar faqat qattiq qoplamaga ega boʻlgan tekis maydonchalarda qoʻllanilishi zarur. Mazkur maydonchalarda paydo boʻlgan chuqurlar darhol taʼmirlanishi lozim. 173. Avtoyuklagichlar, avtokarlar va shu kabi boshqa vositalar tashkilotning ichki transporti sifatida qoʻllanilishi mumkin. Bunda avtoyuklagichlarning vilkali ushlagichlari bir tekislikda turishi lozim. Ichki yonuv dvigatelli avtoyuklagichlar va avtokarlarni ishlab chiqarish binolari va omborlarga kiritish taqiqlanadi. 174. Avtoyuklagich va avtokarlarga yuklashga ruxsat etilgan yuk ogʻirligi uning texnik hujjatlariga muvofiq boʻlishi zarur. 175. Avtoyuklagich va avtokarlarda xodimlarni tashish, shuningdek ortilayotgan va tushirilayotgan hamda tashilayotgan yuk (konteynerlar va boshqalar) ustida turish taqiqlanadi. 176. Ishlab chiqarish asbob-uskunalarini va texnologik liniyalarni joylashtirish, oʻrnatish, montaj qilish, ishlatish va taʼmirlash ularning texnik hujjatlari talablari asosida amalga oshirilishi lozim. 177. Ishlab chiqarish asbob-uskunalarida ular bilan ishlaydigan xodimning ishlab chiqarish asbob-uskunalarining harakatlanuvchi yoki tok oʻtkazuvchi qismlari bilan aloqaga kirishish ehtimoli istisno etilgan boʻlishi zarur. 178. Ishlab chiqarish asbob-uskunalarining vallari, ulov muftalari hamda tasmali, zanjirli, friksiyali va ochiq tishli uzatmalari metall toʻrli toʻsiq yoki uzluksiz toʻsiqlar bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 179. Xom ashyoni qayta ishlovchi har bir asbob-uskunalar elektr energiyasi tarmogʻidan uzib qoʻyiladigan ajratish hamda uni toʻxtatish uchun qulay joyga oʻrnatilgan toʻxtatish moslamasiga ega boʻlishi lozim. 180. Uskunalarning boshqaruv tugmachalari, dastaklari, shturval va boshqa qismlari aniq, yaqqol koʻrinadigan yozuv yoki belgilarga ega boʻlishi va belgilangan holatda mustahkam turishi zarur. 181. Uskunalarni ishlatish jarayonini boshqaruvchi bosh pult quyidagilar bilan jihozlangan boʻlishi kerak: quvursimon pech va aralashtirgichlarda suyuq hamda gazsimon moddalarning holati, bosimi va haroratini koʻrsatuvchi moslamalar; havo va asosiy xom ashyoning sarfini oʻlchovchi asboblar; doimiy harorat rejimini ushlab turadigan avtomatik sozlash tizimi. 182. Xodimlar uskunadagi ish rejimi oʻzgarganligi haqida ogohlantiruvchi qurilmaga oʻrnatiladigan tovushli signal tizimi, asosiy uzellar va boshqaruv pultlaridan turib boshqariladigan sirena orqali ogohlantirilishi lozim. 183. Nazorat-oʻlchov asboblari texnologik jarayonning davom etishini kuzatish uchun ularning xizmat koʻrsatiladigan qismlari yoritilishini taʼminlagan holda oʻrnatilishi kerak. Aseptik (yopiq) sharoitlarda qoʻllaniladigan uskunalarda texnologik jarayon parametrlarini nazorat qilish uchun qayd qiluvchi asboblar boʻlishi kerak. 184. Goʻsht-sut mahsulotlarini tayyorlash va ularning sifatini nazorat qilish uchun qoʻllaniladigan tarozi va oʻlchov asboblari davriy ravishda umumiy qabul qilingan usullarda kalibrovka va tekshiruvdan oʻtkazilishi zarur. 185. Uskunalarning konstruksiyasi quyidagi talablarga muvofiq boʻlishi kerak: boshlangʻich xom ashyo, yarim mahsulot yoki tayyor mahsulot tegib turadigan qismlari dezinfeksiyalash vositalarini qoʻllashga chidamli boʻlgan silliq va toksik boʻlmagan, korroziyaga bardoshli materialdan tayyorlangan boʻlishi hamda ularni yuvish, dezinfeksiyalash yoki sterillashni yengillashtirish uchun qismlarga ajraladigan boʻlishi zarur; foydalanish jarayonida qoʻllaniladigan materiallar (masalan, moylash materiallari) tayyor mahsulotlarning ifloslanishi yoki ularning sifati pasayishiga sabab boʻlmasligi lozim; barcha uzatuvchi qurilmalar (transportyorlar, transmissiya privodlari) yopiq yoki toʻsilgan boʻlishi kerak; bunkerlar, idishlar va boshqa turdosh uskunalar yopiq boʻlishi zarur; barcha texnologik idishlar va uskunalarni davriy ravishda tozalash, yuvish hamda dezinfeksiyalash jadvallari tuzilgan, ushbu jadvallarda qoʻllaniladigan barcha vositalar koʻrsatilgan hamda tashkilotning bosh muhandisi yoki rahbari tomonidan tasdiqlangan boʻlishi lozim. 186. Barcha asbob-uskunalarni ishga tushirishdan oldin dezinfeksiyalash yoki sterillash boʻyicha tegishli yoʻriqnomalar talablari bajarilishi kerak. 187. Sut mahsulotlari ishlab chiqarishda qoʻllaniladigan uskunalarning ishlashga tayyorligi SanQvaM 0281-09 “Sut mahsulotlarini ishlab chiqarishga gigiyenik talablar”ga muvofiq nazorat qilinishi zarur. 188. Goʻsht-sut mahsulotlarining yagona turini ishlab chiqarishda qoʻllaniladigan uskunalar mahsulotning turli toifalari aralashib ketishiga yoʻl qoʻymaydigan usulda tozalanishi lozim. 189. Sovutgich uskunalarini oʻrnatish va foydalanish normativ hujjatlar hamda ishlab chiqaruvchi tashkilot tomonidan belgilangan talablarga muvofiq boʻlishi kerak. 190. Sovutgich uskunalari bilan ishlovchi xodim uning tuzilishi, ishlash usullari, texnika xavfsizligi talablari, foydalanishni va ushbu jarayonda hujjatlarni rasmiylashtirish tartibini bilishi shart. 191. Sovutgich mashinalari (agregatlari) oʻrnatilgan ish joylari har tomonlama ihotalangan boʻlishi lozim. Sovutgich mashinalari (agregatlari)ning ustki qismi va devor tarafi oʻralmasligiga ruxsat etiladi. 192. Sovutgich uskunalarining elektr sxemasi va suvutgich mashinalari (agregatlari)ning elektr dvigitellari uzoq muddatli zoʻriqish bilan ishlashdan, shuningdek elektr energiyasining qisqa uzilishlaridan, avtomatik boshqariladigan uskunalar esa, koʻp marta oʻchirib yoqilishdan ham himoyalangan boʻlishi lozim. 193. Sovutgich uskunalari ichidagi elektr simlar namlik tushishidan himoyalangan boʻlishi zarur. 194. Oʻchirib-yoqish va boshqarish tugmalari koʻrsatgich belgilari bilan taʼminlanib, ularni harakatlantirish natijasida yuzaga keladigan holatlar koʻrsatilishi lozim. 195. Sovutish shkaflari va kameralarining eshiklari konteyner kuchlanishi bilan tashqari va ichkaridan ochilishi lozim. Qulflarning konstruksion tuzilishi eshiklar yopilib qolganda ichkaridan ochilishiga imkon berishi kerak. 196. Konteynerlar va taralarni itarishda foydalaniladigan maxsus moslamalar talab etiladigan darajada qattiq va mustahkam boʻlishi zarur. 197. Sovutish kameralaridagi goʻsht mahsulotlarini osish uchun moʻljallangan ilgichlar 1000 N ogʻirlikdagi kuchni tutib turishi lozim. 198. Sovutgich uskunalarining termokoʻrsatgichlarini ularning eshigini ochmagan holda koʻrish imkoniyati boʻlishi lozim. Bunda simobli termometrlardan foydalanishga ruxsat etilmaydi. 199. Muntazam yorugʻlik talab etadigan uskunalar lyuminessent yoritqichlar bilan taʼminlanishi lozim. Muayyan muddatga yorugʻlik talab etadigan uskunalarni choʻgʻlama lampalar yordamida yoritishga ruxsat etiladi. 200. Sovutish kameralaridan tashqari, muayyan muddatga yoritiladigan uskunalarning chiroqlari eshiklarning ochilib yopilishiga muvofiq avtomatik tarzda yonishi va oʻchishi lozim. Sovutish kameralari tashqaridan yoqib oʻchiriladigan chiroqlar bilan yoritilishi kerak. 201. Ishlab chiqarish uskunalari ularga erkin yaqinlashish imkoniyati taʼminlangan hamda tozalash uchun qiyin va noqulay joylar qoldirmagan holda oʻrnatilishi lozim. 202. Ishlab chiqarish uskunalarini oʻrnatishda quyidagi kenglikdagi yoʻlaklar qoldirilishi nazarda tutilishi lozim: xodimlar doimiy turadigan va boshqarish joyida xizmat koʻrsatish uchun moʻljallangan asosiy yoʻlaklar — 2 m; mashinalar, sigʻimli apparatlar, mahalliy oʻlchov vositalariga xizmat koʻrsatish boʻylab asosiy yoʻlaklar — 1,5 m; aylanasiga xizmat koʻrsatilishi zarur boʻlsa, uskunalar orasidagi hamda ular bilan xona devorlari orasidagi yoʻlaklarning kengligi — 1 m; uskunalarni koʻrikdan oʻtkazish, davriy tekshirish hamda rostlashda foydalaniladigan yoʻlaklarning kengligi — 0,8 m; alohida turuvchi nasoslar orasidagi yoʻlaklarning kengligi — 0,8 m. 203. Pol sathidan 0,6 m va undan yuqori balandlikda joylashgan maydonchalar, oʻtish koʻprikchalari, zinalar, oʻrachalar va bostirmalardagi teshiklar pol sathidan 0,14 m joy qoldirilgan holda balandligi 0,9 m boʻlgan uzluksiz qoplamali panjara bilan toʻsilgan boʻlishi lozim. 204. Bosim ostida ishlovchi idishlar, issiqlik ishlatuvchi qurilmalar, kompressorlar, yuk koʻtaruvchi mashinalar va boshqa uskunalar xavfli yuklarni qurish va ulardan foydalanish xavfsizligi talablariga muvofiq joylashtirilishi lozim. 205. Pol ustidan oʻtkaziladigan quvurlar oʻtish joylari bilan kesishish yerlarida ariqchaga yotqizilgan yoki oʻtish koʻprikchalari (panduslar) bilan qoplangan boʻlishi zarur. 206. Oʻtish joylari tepasidan oʻtgan agressiv suyuqliklar hamda issiq eritmalar va bugʻ oʻtadigan quvurlarning barcha gardishli biriktiruvchi qismlari himoya qurilmalariga ega boʻlishi lozim. 207. Quvurlar GOST 14202-69 “Sanoat korxonalari quvurlari. Tanib olish boʻyoq belgisi, ogohlantirish belgisi va tamgʻa bosish moslamasi” talablariga muvofiq boʻlishi kerak. 208. Uzib qoʻyish qurilmalarida yakuniy (ochiq-yopiq) holatlarni koʻrsatuvchi belgilar boʻlishi lozim. Bunday belgilar, qoida tariqasida, avtomatik rostlovchi qopqoqlar va klapanlar uchun talab qilinmaydi. Agar uzib qoʻyish qurilmalarining holatini yakuniy holatni koʻrsatish usulida belgilash imkoni boʻlmasa, yoʻnalish strelkasi yoki yozuvlardan foydalanish zarur. 209. Yer ustidan oʻtkazilgan quvurlar xavfli egilishi va deformatsiyalanishining oldini olish maqsadida quvurlarning ilgaklari va gardishli biriktiruvchi qismlarining holati nazorat qilib turilishi, aniqlangan har qanday nosozliklar darhol bartaraf etilishi shart. 210. Kristallanuvchi va yopishqoq suyuqliklar uchun quvurlarni oʻtkazishda ularni bugʻ yordamida tozalash, yuvish, zarur hollarda, qismlarga ajratish imkoniyati nazarda tutilishi kerak. 211. Kapital taʼmirlashdan soʻng, uskunalar va quvurlarning mexanik chidamliligi va germetikligi qisilgan havo yoki inert gazi bosimi yordamida sinovdan oʻtkazilishi lozim. 212. Agressiv, zararli va portlash jihatidan xavfli moddalar oqib oʻtadigan tranzit texnologik quvurlarni binolar, inshootlar va qurilmalar ustidan yoki ostidan oʻtkazish taqiqlanadi. 213. Foydalanilmayotgan uskunalar yoki quvurlarning klapanlarini ochiq qoldirish taqiqlanadi va ular ishlayotgan uskunalar yoki quvurlardan uzib qoʻyilishi lozim. 214. Muzlab qolgan quvurlarni ochiq olov yordamida eritish taqiqlanadi. 215. Quvurlarni joylashtirishda quvurlarning oʻzini, qulflash va rostlash klapanini, quvurlarga ulangan yoki bevosita yaqin yerda joylashgan uskunalarni montaj qilish, taʼmirlash, ularga xizmat koʻrsatish ishlarini xavfsiz va qulay bajarish imkoniyati taʼminlanishi lozim. 216. Doimiy ish joylari zarur mebel va jihozlar, xususan, stol-stullar, ish va avariya asboblari uchun shkaf, zarur miqdorda yakka tartibdagi himoya vositalari, tibbiyot qutichasi, ishlab chiqarish yoʻriqnomalari toʻplami hamda yongʻin xavfsizligi boʻyicha yoʻriqnoma bilan jihozlanishi kerak. 217. Texnologik uskunalarni ichki koʻrikdan oʻtkazish va tozalash uchun moʻljallangan darchalar toʻsilmagan boʻlishi zarur. 218. Korroziyaga uchrashi mumkin boʻlgan metall idishlar har 12 oyda ichki koʻrikdan va sinovdan oʻtkazilishi kerak. 219. Taʼmirlash, ichki koʻrik va sinovdan oʻtkazishdan oldin portlash jihatidan xavfli va toksik moddali apparatlarni yuvish, havo yordamida tozalash uchun suv, bugʻ yoki inert gaz tarmoqlarini ulashga moʻljallangan shtutserlar nazarda tutilgan boʻlishi kerak. 220. Idish bilan saqlagich klapani oʻrtasida qulflash qurilmasi boʻlmasligi lozim. 221. Saqlagich qurilmalari va zaharli, yonuvchan yoki portlash jihatidan xavfli boʻlgan gazlar bosimi ostida ishlaydigan statsionar idishlar oʻrtasida ochib-yopish kranini oʻrnatish mumkin. Bunda ochib-yopish krani idishni ikkita saqlagich qurilmalari bilan birlashtiradigan shtutserda montaj qilinishi va kran probkasining istalgan holatida saqlagich qurilmalaridan biri yoki har ikkisi statsionar idish bilan ulangan boʻlishi shart. 222. Zaharli, yonuvchan yoki portlash jihatidan xavfli moddalar boʻlgan uskunalarga oʻrnatilgan saqlagich klapanlarini imkon qadar kam holatda ishga tushishini taʼminlovchi choralar koʻrilishi lozim. 223. Zaharli gazlar boʻlgan uskunalarga oʻrnatilgan klapanlardan chiqadigan havodan ogʻir chiqindilar ularni ishlab chiqarishga qaytarish imkonini beruvchi maxsus yopiq tizimga yuborilishi lozim. 224. Saqlagich plastinasi (membranasi) saqlagich klapanidan oldin, ular oʻrtasida plastina sozligini nazorat qilish imkonini beruvchi qurilma boʻlgandagina oʻrnatilishi mumkin. 225. Barcha saqlagich plastinalarida (membranalarida) ishlab chiqaruvchi tashkilot tamgʻasi boʻlishi va unda plastinani ochuvchi bosim koʻrsatilgan boʻlishi shart. 226. Korroziya belgilari, egilgan, qirilgan joylari va boshqa mexanik shikastlanishlari boʻlgan saqlagich plastinalarini (membranalarini) oʻrnatish taqiqlanadi. 227. Portlovchi plastinalar (membranalar)ni oʻrnatishda zararli va portlash jihatidan xavfli gazlarning ajralishi, portlovchi plastinalar (membranalar) ishlab ketgan taqdirda, uchqun chiqishi hamda uning parchalari va qismlaridan jarohatlanish ehtimolini istisno etish choralari koʻrilishi zarur. 228. Yorilib ketadigan plastinalar (membranalar) oʻrnatilganligi maxsus daftarda qayd qilinishi va masʼul shaxs imzosi bilan tasdiqlanishi lozim. 229. Bosimli idishlarda sath koʻrsatgichlar va novlar toʻlib ketishiga yoʻl qoʻymaydigan saqlagich quvurlari boʻlishi shart. 230. Idishlarni tez alangalanuvchi suyuqliklar bilan erkin oqim usulida toʻldirish taqiqlanadi. 231. Gazlarni siqish maxsus kompressorlar yordamida amalga oshirilishi lozim. 232. Avtoklavlar oʻrnatilayotgan maxsus xonani (avtoklavxonasini) loyihalashtirish hamda avtoklavlarni oʻrnatish va ulardan foydalanish Avtoklavlarda ishlashda mehnatni muhofaza qilish qoidalariga (roʻyxat raqami 1913, 2009-yil 28-fevral) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2009-yil, 10-11-son, 116-modda) muvofiq amalga oshirilishi zarur. 233. Uskunalarning harakatlanuvchi va aylanuvchi qismlari, tasmali va tishli uzatmalari, elektr uskunalari kontakti va vallarning chiqib turuvchi uchlarida olib qoʻyilishi mumkin boʻlgan gʻiloflar boʻlishi lozim. 234. Uskunalarni taʼmirlash uchun toʻsiqlarni yechish uskuna oʻchirilganidan va mexanizmlar toʻliq toʻxtaganidan soʻng amalga oshirilishi kerak. 235. Taʼmirlash, koʻrikdan oʻtkazish va tozalash ishlari yakunlangan uskunalar himoya toʻsiqlari joyiga oʻrnatilganidan va uning barcha qismlari mustahkamlanganidan soʻng ishga tushirilishi kerak. 236. Bostirmalardagi barcha oʻtish joylarida va montaj oʻrinlarida balandligi kamida 0,9 m ni hamda pastidan bort balandligi 0,14 m ni tashkil etadigan toʻsiqlar oʻrnatilgan boʻlishi lozim. 237. Tarkibida oltingugurt, xlor, sianli va fosforli birikmalarning bugʻlari va gazlari ajralishi mumkin boʻlgan xonalarda ruxsat etiladigan eng yuqori gaz konsentratsiyasini aniqlovchi uskuna oʻrnatilishi zarur. 238. Portlash jihatidan xavfli miqdor mavjudligi haqida darak beruvchi signalizatorlarning datchiklari: kompressor xonalarida — har bir kompressorga bittadan; nasos xonalarida — nasoslar soniga muvofiq, har bir nasoslar guruhiga bittadan oʻrnatilishi lozim. 239. Yongʻin va portlash jihatidan xavfli boʻlgan barcha ish joylari telefon aloqasi bilan, zarur hollarda, oʻzaro bogʻliq ish joylari oʻzaro bogʻliq agregatlarning ishlashi haqida darak beruvchi signalizatsiya bilan taʼminlangan boʻlishi kerak. 240. Barcha uskunalar ularni ish joyidan bevosita uskuna oldida turgan holda ishga tushirish va toʻxtatish imkoniyati bilan taʼminlangan boʻlishi zarur. 241. Transportyorlar va konveyerlarda ularning butun uzunligi boʻyicha istalgan joydan turib toʻxtatish qurilmalari nazarda tutilgan boʻlishi lozim. 242. Uskunalar ularning texnik hujjatlari talablariga muvofiq holda saqlanishi lozim. 243. Uskunalarni zarur texnik holatda saqlab turish uchun unga xizmat koʻrsatishni yaxshilash, rejaviy-profilaktik taʼmirlashning bajarilishi va taʼmirlash ishlarining sifatini yaxshilash boʻyicha choralar koʻrilishi zarur. 244. Texnologik jarayonda qoʻllaniladigan asosiy asbob-uskunalarni kapital va joriy taʼmirlash tashkilot tomonidan ishlab chiqiladigan va tasdiqlanadigan dasturga muvofiq amalga oshirilishi kerak. 245. Kapital va joriy taʼmirlash dasturlarida taʼmirlashni oʻtkazish uchun masʼul shaxslar, shuningdek taʼmirlash ishlarini bajarish tartibi va xodimlarning xavfsizligini taʼminlash choralari belgilanishi lozim. 246. Taʼmirlash ishlarini oʻtkazishda bajariladigan ishlarning texnologik ketma-ketligi aks ettirilgan taʼmirlash hujjatlari rasmiylashtirilgan boʻlishi va ularda quyidagi maʼlumotlar koʻrsatilishi kerak: ishlarni bajarish usullari va uslublari; amalga oshirilishi lozim boʻlgan xavfsizlik choralari va maxsus texnologik jarayonlar; taʼmirlash uchun zarur boʻlgan asbob-uskuna va anjomlarning turlari; taʼmirlangan uskunalar va ularning qismlari texnik talablarga javob berishi haqidagi hujjatlar. 247. Aralashtiruvchi hovuz va gidroaralashtirgichlarning ichiga xodimlarning tushishi bilan bogʻliq ichki koʻriklar oʻtkazish va taʼmirlash faqatgina naryad-ruxsatnoma asosida amalga oshirilishi zarur. 248. Pudratchi tashkilotlar tomonidan bajariladigan taʼmirlash, qurilish va montaj ishlari naryad-ruxsatnoma bilan rasmiylashtirilishi lozim. 249. Barcha hollarda taʼmirlash ishlarini bajarish tartibi va usullari bosh muhandis yoki uning oʻrinbosari bilan kelishilishi kerak. 250. Taʼmirlash ishlari tashkilot rahbari tomonidan tayinlangan masʼul xodim rahbarligi va nazorati ostida bajarilishi lozim. 251. Taʼmirlash ishlari bajariladigan hudud toʻsilgan va u yerda xavfsizlik belgilari oʻrnatilgan boʻlishi lozim. 252. Taʼmirlash ishlarini boshlashdan oldin unda ishtirok etadigan barcha xodimlar taʼmirlash ishlarini tashkil etish loyihasi bilan tanishtirilishi va ularga taʼmirlash ishlarini bajarish paytida xavfsizlik choralariga rioya qilish boʻyicha yoʻl-yoʻriq berilishi zarur. 253. Taʼmirlash jarayonida yechib olingan agregatlar, detallar va metall konstruksiyalar yigʻishtirib qoʻyilishi lozim. 254. Taʼmirlash paytida ish joylari, yoʻllar va zinapoyalarni turli buyumlar bilan toʻsib qoʻyish taqiqlanadi. 255. Suyuq yonilgʻi saqlanadigan sigʻimlar, bitum saqlagichlar, konveyerlar, shimdirish vannalari va neft mahsulotlari mavjud boshqa sigʻimlarni taʼmirlashda ushbu sigʻimlar undagi mahsulotlardan boʻshatilishi zarur. 256. Qismlarga ajratish bilan bogʻliq taʼmirlash ishlari amalga oshiriladigan kompressorlar boshqa barcha texnologik quvurlar va oʻtkazgichlardan uzib qoʻyilishi lozim. 257. Sigʻimlar, bunkerlar va boshqa chuqur joylarda ishlayotgan xodim mahkamlangan qutqaruv arqoniga ega boʻlishi, arqonning ikkinchi uchi tashqariga chiqarilgan va kuzatuvchi nazorati ostida boʻlishi kerak. 258. Balandlikda taʼmirlash ishlarini bajarishda havoza va taxta toʻshamalardan foydalanish zarur. 259. Havoza va taxta toʻshama oʻrnatishning imkoni boʻlmasa, xodimlar balandlikda ishlash uchun ehtiyot kamarlari va arqonlardan foydalanishlari shart. Ehtiyot kamarlari va arqonlar mahkamlanadigan joylar konstruksiyalarda oldindan belgilab qoʻyilgan boʻlishi lozim. 260. Balandlikda taʼmirlash ishlarini bajarganda, asbob-uskuna va materiallarni maydoncha qirgʻogʻiga qoʻyish yoki yerga tashlash taqiqlanadi. Asbob-uskunalarni saqlash va tashishda maxsus sumka yoki qutilardan foydalanish zarur. 261. Qizigan uskunaning ichiga kirgan holda taʼmirlash ishlarini olib borishga uskuna shamollatilib, ichidagi gazlar butunlay chiqarib yuborilgandan va undagi harorat kamida 400 S gacha pasaytirilgandan soʻng ruxsat etiladi. 262. Materiallarni uskunaning ish maydonchasiga uzatish mexanizatsiyalashgan boʻlishi va tushib ketmaydigan usulda bajarilishi kerak. 263. Yoritish chiroqlarini taʼmirlash ishlarida faqat 12 V kuchlanishdagi koʻchma lampalar, portlashdan himoyalangan akkumulyatorli chiroqlardan foydalanish kerak. 264. Yoritish maqsadida mashʼala, gugurt, kerosinli fonarlar, shamchiroqlardan foydalanish taqiqlanadi. 265. Asbob-uskunalarni taʼmirlash va sozlash ishlari maxsus oʻqitilgan va yoʻl-yoʻriq berilgan, tegishli bilim va malakaga ega xodim tomonidan amalga oshirilishi kerak. 266. Kapital taʼmirlashdan soʻng asbob-uskunani ishga tushirishga tashkilot bosh mexanigi (bosh energetik), mehnat muhofazasi xizmati xodimi, ishlab chiqarish majmuasi boshligʻi va kasaba uyushmasi vakillaridan iborat tarkibdagi komissiya tomonidan tashkilot rahbari yoki bosh muhandis tasdiqlaydigan tegishli dalolatnoma tuzilib, qabul qilingandan soʻng ruxsat beriladi. 267. “Yoqilmasin, odamlar ishlayapti!” deb yozilgan yozuvni olib tashlash, xavfsizlik texnikasi boʻyicha talablar qoʻyiladigan ishlar bajarilgandan soʻng uskunani ishga tushirish, faqat masʼul xodim ruxsati bilan amalga oshirilishi lozim. 268. Taʼmirlash ishlari tugagach, barcha keraksiz konstruksiyalar, asbob-uskunalar, materiallar va chiqindilar ish joyidan olib ketilishi, toʻsiqlar, saqlovchi moslamalar oʻz joyiga oʻrnatilishi kerak. 269. Mazkur Qoidalarga amal qilish uchun javobgarlik tegishli ishlarni bajaruvchi tashkilotlar zimmasiga yuklatiladi. 270. Mansabdor shaxslar va xodimlar mehnatni muhofaza qilish qoidalariga rioya qilmaganliklari uchun qonunchilik hujjatlariga muvofiq belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladi. 271. Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasi, Oʻzbekiston Kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashi, Sogʻliqni saqlash vazirligi, “Sanoatgeokontexnazorat” davlat inspeksiyasi, Ichki ishlar vazirligi, “Oʻzdavenergonazorat” inspeksiyasi, Oʻzbekiston standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish agentligi, Oʻzbekiston Fermerlari kengashi va Oziq-ovqat sanoati korxonalari uyushmasi bilan kelishilgan.