Moddiy madaniy meros obyektlaridan foydalanish tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida
(resolution, 2025-12-16)

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “2017 — 2021-yillarda Oʻzbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yoʻnalishi boʻyicha Harakatlar strategiyasini “Faol investitsiyalar va ijtimoiy rivojlanish yili”da amalga oshirishga oid Davlat dasturi toʻgʻrisida” 2019-yil 17-yanvardagi PF-5635-son Farmoniga muvofiq, shuningdek, moddiy madaniy meros obyektlaridan oqilona foydalanish tizimini yaratish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Moddiy madaniy meros obyektlaridan foydalanish tartibi toʻgʻrisidagi nizom 1-ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining 2-ilovaga muvofiq ayrim qarorlariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilsin. 3. Oʻzbekiston Respublikasi Madaniyat vazirligi manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda oʻzlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarni bir oy muddatda ushbu qarorga muvofiqlashtirsin. 4. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi madaniyat vaziri B.S. Sayfullayev zimmasiga hamda Vazirlar Mahkamasining Yoshlar siyosati, madaniyat, maʼnaviyat, ommaviy axborot vositalari, ijodiy va jamoat tashkilotlari masalalari kotibiyatiga yuklansin. 1. Ushbu Nizom moddiy madaniy meros obyektlaridan foydalanish tartibini belgilaydi. 2. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi: balansda saqlovchi — davlat mulki hisoblangan obyekt balansida hisobga olingan yuridik shaxs; vakolatli organ — Oʻzbekiston Respublikasi Madaniy meros agentligi; ijaraga beruvchi — Oʻzbekiston Respublikasi Davlat aktivlarini boshqarish agentligi huzuridagi Davlat mulki obyektlaridan samarali foydalanish markazining Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar hududiy boshqarmalari; obyekt — moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyekti va unga tutash hudud; foydalanuvchi — moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektidan doimiy yoki vaqtincha foydalanuvchi yuridik va jismoniy shaxs. 3. Moddiy madaniy meros obyektlarining koʻchadigan ashyolari — madaniy boyliklardan tegishlicha muzeylar, madaniy boyliklarning olib chiqilishi va olib kirilishi, arxiv ishi toʻgʻrisidagi qonunchilikka muvofiq foydalaniladi. 4. Davlat mulki hisoblangan moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlaridan ilovadagi sxemaga muvofiq foydalaniladi. 5. Balansda saqlovchi har yili 1-noyabrga qadar kelgusi yilda foydalanish taklif etilayotgan yangi obyekt, shuningdek, obyektning bir qismi yoki foydalanish maqsadi va shartlarini oʻzgartirish taklif etilayotgan obyekt boʻyicha quyidagilarni koʻrsatgan holda vakolatli organning hududiy boshqarmasiga (keyingi oʻrinlarda hududiy boshqarma deb ataladi) taklif kiritadi: obyektning toʻliq nomi va joylashgan joyi; obyekt va uning hududining egalik huquqini belgilovchi hujjatlar (yer uchastkasiga boʻlgan huquqning davlat roʻyxatidan oʻtkazilgani toʻgʻrisida guvohnoma, binolar, inshootlar, koʻp yillik daraxtlarga boʻlgan huquqning davlat roʻyxatidan oʻtkazilgani toʻgʻrisida guvohnoma) nusxalari; obyektdan taklif etilayotgan foydalanish maqsadlari va shartlari; obyektni ijaraga berishning taklif etilayotgan muddati. Hududiy boshqarma obyektning balansda saqlovchisi boʻlgan holatda, ushbu bandda koʻrsatilgan taklif va hujjatlar hududiy boshqarma tomonidan tayyorlanadi. 6. Hududiy boshqarma 7 ish kuni mobaynida foydalanishga berish taklif etilayotgan davlat mulki hisoblangan obyektni joyiga chiqib oʻrganadi va obyektdan foydalanish maqsadga muvofiqligi yoki foydalanish maqsadga muvofiq emasligi haqida xulosa tayyorlaydi. 7. Hududiy boshqarma quyidagi hollarda obyektdan foydalanish maqsadga muvofiq emasligi haqida xulosa beradi: obyekt avariya holatida ekanligi — obyektning texnik holati boʻyicha tuzilgan dalolatnoma asosida; obyektda asrashga doir ishlar amalga oshirilayotganligi — moddiy madaniy meros koʻchmas mulk obyektini asrashga doir ishlar uchun ruxsatnoma asosida; obyektning huquqi boʻyicha nizo sudda koʻrib chiqilayotganligi — sud hujjati yoki sudga kiritilgan daʼvo arizasi asosida; obyektning inson hayoti va sogʻligʻiga salbiy taʼsir etishi mumkinligi — davlat sanitariya-epidemiologiya xizmati organlarining xulosasi asosida. 8. Hududiy boshqarma quyidagi hollarda obyektdan taklif etilayotgan foydalanish maqsadlari va shartlarini maqsadga muvofiq emasligi haqida xulosa beradi: ushbu Nizomning 24-bandida koʻrsatilgan foydalanish majburiyatlarini bajarishga mos boʻlmagan hollarda; obyekt sezilarli ravishda dinamik taʼsir ostida qolishi; obyektga yuqori namlik taʼsir etishi; alkogolli mahsulotlarni va hayvonlar terisini sotish; yuklarni tashish uchun moʻljallangan vositalar (konteynerlar) yoki vakolatli organ bilan kelishilmagan holda vaqtincha shoxobchalardan foydalanish; sertifikatga ega boʻlmagan yoki belgilangan yagona texnik talablarga javob bermaydigan tovarlarni sotish, milliy hunarmandchilik mahsulotlari bundan mustasno. Hududiy boshqarma obyektning balansda saqlovchisi bilan birgalikda taklif etilayotgan foydalanish maqsadlari va shartlariga kelishilgan holda oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritishi mumkin. Ushbu holatda obyektdan foydalanish maqsadlari va shartlari yuzasidan ijobiy xulosa berilgan hisoblanadi. 9. Hududiy boshqarma xulosani yetarli dalillar va qonunchilik normalari bilan aniq va toʻliq asoslashi lozim. Xulosa 2 nusxada tuziladi va hududiy boshqarma rahbari tomonidan tasdiqlanadi. 10. Hududiy boshqarma bir ish kuni mobaynida: ijobiy xulosani yoki salbiy xulosani — balansda saqlovchiga; ijobiy xulosani ushbu Nizomning 5-bandida koʻrsatilgan hujjatlar bilan birgalikda — vakolatli organga yuboradi. 11. Vakolatli organ 5 ish kuni mobaynida hududiy boshqarma tomonidan berilgan xulosaning asosli ekanligini tekshiradi, zarur hollarda qoʻshimcha material va axborotlarni soʻrab oladi. Vakolatli organ hududiy boshqarma tomonidan berilgan ijobiy xulosaning asosli ekanligini tekshirish natijalari bilan birgalikda koʻrib chiqish uchun Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 30-martdagi 265-son qaroriga bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasi Madaniy meros agentligining Ilmiy-ekspert kengashiga (keyingi oʻrinlarda Kengash deb ataladi) kiritadi. Kengashga kiritilgan takliflar Kengashning navbatdagi majlisida, biroq 30 kundan koʻp boʻlmagan muddatda koʻrib chiqiladi. 12. Kengash taklif etilgan foydalanish maqsadlari va shartlarini tasdiqlash yoki yetarli darajada asoslantirilgan holda tasdiqlashni rad etish haqida qaror qabul qiladi va ushbu qarorni vakolatli organga yuboradi. Kengash obyektdan oqilona foydalanishni koʻzlab taklif etilgan foydalanish maqsadlari va shartlarini ularga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritgan holda tasdiqlashi mumkin. Kengash tomonidan tasdiqlangan foydalanish maqsadlari va shartlari boʻyicha vakolatni organ rahbarining buyrugʻi qabul qilinadi. 13. Doimiy va davriy ravishda diniy urf-odatlar va marosimlar oʻtkazib turiladigan davlat mulki hisoblangan obyektdan (diniy taʼlim muassasalari, masjidlar, cherkovlar, sinagogalar, monastirlar va boshqalar binosidan) foydalanish maqsadlari va shartlari vakolatli organ tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Din ishlari boʻyicha qoʻmitasi bilan kelishiladi. Obyektdan foydalanish maqsadlari va shartlari hududiy boshqarma tomonidan turizm sohasidagi vakolatli davlat organi bilan kelishiladi. 14. Vakolatli organ Oʻzbekiston Respublikasi Turizmni rivojlantirish davlat qoʻmitasi bilan kelishgan holda, yuqori turistik salohiyatga va alohida ahamiyatga ega boʻlgan obyektlar roʻyxatini tasdiqlaydi. Hududiy boshqarma mazkur roʻyxatga kiritilgan alohida ahamiyatga ega boʻlgan har bir obyektdan foydalanish konsepsiyasi loyihasini ishlab chiqadi va vakolatli organga kiritadi. 15. Alohida ahamiyatga ega boʻlgan obyektdan foydalanish konsepsiyasining loyihasi Kengash tomonidan koʻrib chiqiladi va tasdiqlanadi. Ushbu roʻyxatga kiritilgan obyektdan foydalanish maqsadlari va shartlari tasdiqlangan konsepsiyaga muvofiq ishlab chiqilishi lozim. 16. Vakolatli organ bir ish kuni mobaynida: Kengash tomonidan tasdiqlangan foydalanish maqsadlari va shartlarini manfaatdor tomonlarga — hududiy boshqarma, obyektning balansda saqlovchisi, Oʻzbekiston Savdo-sanoat palatasi, ijaraga beruvchiga yuboradi va rasmiy veb-saytida eʼlon qiladi; foydalanish maqsadlari va shartlarini tasdiqlash Kengash tomonidan rad etilgan holatda, buning sabablarni koʻrsatgan holda hududiy boshqarma va obyektning balansda saqlovchisiga yozma bildirish yuboradi. 17. Vakolatli organ, uning hududiy boshqarmasi hamda jismoniy va yuridik shaxslar davlat mulki hisoblangan boʻsh turgan yoki oqilona foydalanilmayotgan obyektni foydalanishga berish taklifi bilan chiqishi mumkin va bu taklif ushbu Nizomga muvofiq koʻrib chiqiladi. Davlat mulki hisoblangan boʻsh turgan yoki oqilona foydalanilmayotgan obyekt boʻyicha undan foydalanish maqsadlari va shartlari ushbu Nizomga muvofiq tasdiqlangan holatda, balansda saqlovchi mazkur obyektdan foydalanish maqsadlari va shartlarini bajarishi lozim. 18. Vakolatli organ va uning hududiy boshqarmasi oʻz mablagʻlari hisobidan Internet jahon axborot tarmogʻidagi mamlakatning eng ommabop kamida 2 ta elektron nashrida (saytda) har 3 oyda kamida bir marotaba foydalanishga beriladigan va foydalanishga berilgan davlat mulki hisoblangan obyektlar roʻyxatini eʼlon qilib boradi. Mazkur eʼlon boʻyicha talabgorlar (talabgor) talabnomalari (buyurtmanomalari) ijaraga beruvchi tomonidan qabul qilinadi hamda davlat mulki hisoblangan obyekt yuridik va jismoniy shaxslarga yagona elektron savdo maydonchasida onlayn-auksionlar yoʻli bilan ham ijaraga berilishi mumkinligiga havola koʻrsatiladi. 19. Vakolatli organ Oʻzbekiston Respublikasi Turizmni rivojlantirish davlat qoʻmitasi, Monopoliyaga qarshi kurashish qoʻmitasi, Davlat aktivlarini boshqarish agentligi va Oʻzbekiston Savdo-sanoat palatasi bilan kelishgan holda obyektdan foydalanish maqsadlari va shartlarining asosiy talablarini hamda tanlovga tushgan takliflarni baholash mezonlarini belgilaydi. 20. Davlat mulki hisoblangan obyektni bir yilgacha boʻlgan muddatga foydalanishga berish uni qisqa muddatda foydalanishga berish hisoblanadi. Quyidagi faoliyat (xizmat) turlari uchun davlat mulki hisoblangan obyekt qisqa muddatga foydalanishga berilishi lozim: savdo faoliyati; esdalik sovgʻalari va hunarmandchilik buyumlarini sotish; kompyuter, nusxa koʻchirish va Internet xizmatlarini koʻrsatish; foto, video va ekskursiya xizmatlarini koʻrsatish. 21. Ushbu Nizomning 20-bandida koʻrsatilgan faoliyat (xizmat) turlaridan boshqa holatlarda obyektni besh yilgacha muddatga foydalanishga berish mumkin, davlat mulki hisoblangan obyektni va unga tutash hududlarni investitsiya majburiyatlari olgan holda ijaraga berish bundan mustasno. 22. Besh yildan oʻttiz yilgacha boʻlgan muddatga obyektni ijaraga berish uning uzoq muddatga foydalanishga berish hisoblanadi. Obyektni uzoq muddatga ijaraga (foydalanishga) berish investitsiya majburiyatlari olgan holda, obyekt hududida turizm infratuzilmasi obyektlari, shu jumladan joylashtirish vositalari joylashgan yoki barpo etiladigan obyektlar berilishi mumkin. 23. Foydalanuvchi: yuridik va jismoniy shaxslardan obyektni muhofaza qilish va ulardan foydalanishga oid zarur maʼlumot, axborot, tushuntirish va hujjatlarni soʻrash hamda belgilangan tartibda olish; obyektni ommalashtirish va uni targʻib qilish; obyektni muhofaza qilish va undan oqilona foydalanishni tashkil etish boʻyicha vakolatli organga taklif kiritish; obyekt boʻyicha davlat nazoratini amalga oshirishda ishtirok etish; davlat mulki hisoblangan obyektdan ularning belgilangan maqsad va shartlarda foydalanish huquqiga ega. Foydalanuvchi qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin. 24. Foydalanuvchi: davlat mulki hisoblangan obyektdan uning belgilangan maqsadiga va shartlariga koʻra oqilona foydalanishi; obyektda yongʻinlarning oldini olish yuzasidan chora-tadbirlar koʻrishi, yongʻin oʻchoqlarining oʻz vaqtida tugatilishini taʼminlashi; obyekt zararkunandalariga qarshi kurashish tadbirlarini amalga oshirishi va obyektga tabiiy va texnogen taʼsirlarning salbiy oqibatlarining oldini olishi; obyektni muhofaza qilishga qaratilgan belgilangan talablarga rioya etishi; foydalanish obyektning tarixiy, ilmiy, badiiy yoki oʻzgacha madaniy qimmatiga salbiy taʼsir qilmasligini taʼminlashi; foydalanishda obyektga har qanday salbiy taʼsirlarning oldini olishi va avariya holatiga qarshi ishlarni amalga oshirishi; foydalanish va foydalanish uchun obyektni jihozlash obyekt va unga tutash obyekt, ularning umumiy ansamblini buzmasligini, obyektning ichki va tashqi koʻrinishi bilan uygʻunlashgan holda amalga oshirilishini taʼminlashi; alohida muhofaza qilinadigan tarixiy-madaniy hududlardagi, shu jumladan YUNESKOning Umumjahon merosi roʻyxatiga kiritilgan hududlardagi obyektdan foydalanish ushbu hududlarning tarixiy muhiti bilan uygʻun boʻlishini taʼminlashi; obyektdan foydalanishdan, jumladan, davlat mulki hisoblangan obyektdan foydalanishdan topilgan mablagʻlar va ularning sarflanishi haqida vakolatli organ va uning hududiy boshqarmasiga ularning soʻroviga asosan axborot taqdim etishi; fuqarolar kirishi uchun obyektning ochiqligini taʼminlashi va obyektni ilmiy va ilmiy-texnik tadqiq etish uchun sharoit yaratishi, qonun hujjatlarida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno; vakolatli organ va uning hududiy boshqarmasi mansabdor shaxslariga qonun hujjatlarida belgilangan tartibda obyekt holati boʻyicha davlat nazoratini amalga oshirishga sharoit yaratishi shart. Foydalanuvchi qonunchilikka muvofiq boshqa majburiyatlarni ham olishi mumkin. 25. Kengash tomonidan tasdiqlangan foydalanish maqsadlari va shartlari asosida: davlat mulki hisoblangan obyektni ijaraga berish — Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 14-dekabrdagi 660-son qarori bilan tasdiqlangan Davlat mulkini ijaraga berish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq; davlat mulki hisoblangan obyektni va unga tutash hududlarni investitsiya majburiyatlari olgan holda ijaraga berish — Vazirlar Mahkamasining 2014-yil 6-martdagi 53-son qarori bilan tasdiqlangan Moddiy madaniy meros obyektlarini va ularga tutash hududlarni ularni obodonlashtirish va zarur holatda saqlash boʻyicha investitsiya majburiyatlari olgan holda ijaraga berish tartibi toʻgʻrisida nizomga muvofiq amalga oshiriladi. 26. Tasdiqlangan foydalanish maqsadlari va shartlari ushbu obyekt boʻyicha ijara shartnomasining ajralmas qismi (shartnoma shartlarining bir qismi) hisoblanadi. 27. Davlat mulki hisoblangan obyektni tekin foydalanishga biriktirish maqsadga muvofiqligi haqidagi vakolatli organning xulosasini inobatga olib, ushbu obyekt Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti yoki Vazirlar Mahkamasining qaroriga asosan: moddiy madaniy meros obyektini saqlash maqsadida faoliyat yuritayotgan nodavlat notijorat tashkilotlariga; bolalar nodavlat notijorat tashkilotlariga; nogironligi boʻlgan shaxslar nodavlat notijorat tashkilotlariga; diniy tashkilotlarga tekin foydalanishga biriktirilishi mumkin. 28. Davlat mulki hisoblangan obyektni tekin foydalanishga biriktirib berish boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti yoki Vazirlar Mahkamasining qaroriga muvofiq ijaraga beruvchi, balansda saqlovchi va tekin foydalanuvchi oʻrtasida tekin foydalanish shartnomasi tuziladi. 29. Hududiy boshqarma quyidagilar bilan obyektni muhofaza qilish va saqlash shartnomasini tuzadi va uning bajarilishini nazorat qiladi: balansda saqlovchi bilan — obyekt balansda saqlovchining hisobida boʻlgan muddatga; ijaraga oluvchi, tekin foydalanuvchi, investitsiya majburiyatlari bilan ijaraga oluvchi bilan — tegishlicha shartnomaning amal qilish muddatiga; obyektdan tekin foydalanuvchi bilan ushbu obyektdan tekin foydalanish boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti yoki Vazirlar Mahkamasining qarorida muddat koʻrsatilmagan boʻlsa — cheklanmagan muddatga. Obyektni muhofaza qilish va saqlash shartnomasining namunaviy shakli vakolatli organ tomonidan tasdiqlanadi. 30. Ushbu Nizom talablari buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilikda belgilangan tartibda javobgar boʻladi. BosqichlarMasʼullarAmalga oshiriladigan tadbirlarAmalga oshirish muddati1-bosqichBalans saqlovchiFoydalanish taklif etilayotgan yangi obyekt, obyektning bir qismi yoki foydalanish maqsadi va shartlari oʻzgartirish taklif etilayotgan obyekt boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi Madaniy meros agentligining (keyingi oʻrinlarda — vakolatli organ) hududiy boshqarmasiga (keyingi oʻrinlarda — hududiy boshqarma) taklif kiritadi.Har yili1-noyabrga qadar,yil davomida zaruratga qarab2-bosqichHududiy boshqarma1. Foydalanishga berish taklif etilayotgan davlat mulki hisoblangan obyektni joyiga chiqib oʻrganadi va obyektdan foydalanishga maqsadga muvofiqligi yoki foydalanish maqsadga muvofiq emasligi haqida xulosa tayyorlaydi.2. Foydalanish maqsadlari va shartlarini turizm sohasida vakolatli davlat organi bilan kelishiladi.3. Ijobiy xulosani yoki salbiy xulosani balansda saqlovchiga, ijobiy xulosani va tegishli hujjatlar bilan birgalikda vakolatli organga yuboradi.7 ish kuni1 ish kuni3-bosqichVakolatli organ1. Berilgan xulosaning asosli ekanligini tekshiradi, zarur hollarda qoʻshimcha material va axborotlarni soʻrab oladi.2. Doimiy va davriy ravishda diniy urf-odatlar va marosimlar oʻtkazib turiladigan davlat mulki hisoblangan obyektdan foydalanish maqsadlari va shartlari Oʻzbekiston Respublikasi Din ishlari boʻyicha qoʻmitasi bilan kelishiladi.3. Vakolatli organ hududiy boshqarma tomonidan berilgan ijobiy xulosani asosli ekanligini tekshirish natijalari bilan birgalikda koʻrib chiqish uchun vakolatli organning Ilmiy-ekspert kengashiga kiritadi.5 ish kuni4-bosqichVakolatli organningIlmiy-ekspert kengashiKengash taklif etilgan foydalanish maqsadlari va shartlarini tasdiqlash yoki yetarli asoslantirilgan holda tasdiqlashni rad etish haqida qaror qabul qiladi va ushbu qarorni vakolatli organga yuboradi.Navbatdagi majlisida,biroq 30 kundan koʻp boʻlmagan muddatda5-bosqichVakolatli organ1. Tasdiqlangan foydalanish shartlarini rasmiy veb-saytida eʼlon qiladi va manfaatdor tomonlarga yuboradi.2. Tasdiqlangan foydalanish shartlariga rioya qilinishini nazorat qiladi.1 ish kunimuntazam — kamida har chorak6-bosqichIjaraga beruvchiQonunchilikda belgilangan tartibda tanlovni tashkil etadi va ijara shartnomasini rasmiylashtiradi. belgilangan muddatda 2. Vazirlar Mahkamasining 2014-yil 6-martdagi 53-son qarori (Oʻzbekiston Respublikasi QT, 2017-y., 3-son, 22-modda) bilan tasdiqlangan Moddiy madaniy meros obyektlarini va ularga tutash hududlarni ularni obodonlashtirish va zarur holatda saqlash boʻyicha investitsiya majburiyatlari olgan holda ijaraga berish tartibi toʻgʻrisida nizomda: a) 5-band quyidagi tahrirda bayon qilinsin: “5. Roʻyxatlar, shu jumladan obyektlardan foydalanish maqsadi va shartlari ishchi organ tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan tasdiqlanadigan Moddiy madaniy meros obyektlaridan foydalanish tartibi toʻgʻrisida nizomga muvofiq koʻrib chiqilib, tasdiqlanadi yoki tegishli asoslar koʻrsatilgan holda tasdiqlash rad etiladi”; b) 9-bandning ikkinchi xatboshi quyidagi tahrirda bayon qilinsin: “Obyektlardan ushbu Nizomda nazarda tutilmagan boshqa maqsadlarda foydalanish faqat ishchi organning Ilmiy-ekspert kengashining qaroriga muvofiq amalga oshirilishi mumkin”.