Oʻzbekiston Respublikasi fuqaro aviatsiyasi havo kemalari parvozlarining xavfsizligini taʼminlash davlat dasturini tasdiqlash toʻgʻrisida
(resolution, 2023-07-22)

Oʻzbekiston Respublikasi Havo kodeksining 85-moddasi va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2013-yil 15-iyuldagi PF-2003-son “Qonunlarning havolaki normalarini amalga oshirishga qaratilgan normativ-huquqiy va boshqa hujjatlarni ishlab chiqish rejalarini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Oʻzbekiston Respublikasi fuqaro aviatsiyasi havo kemalari parvozlarining xavfsizligini taʼminlash davlat dasturi ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Oʻzbekiston Respublikasi Parvozlar xavfsizligini nazorat qilish davlat inspeksiyasi manfaatdor tashkilotlar bilan birgalikda uch oy muddatda oʻzining normativ-huquqiy hujjatlarini ushbu qarorga muvofiqlashtirsin. 3. Mazkur qarorning ijrosini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari B.I. Zakirov zimmasiga yuklansin. 1. Mazkur Oʻzbekiston Respublikasi fuqaro aviatsiyasi havo kemalari parvozlari xavfsizligini taʼminlash davlat dasturi (keyingi oʻrinlarda — Dastur) Oʻzbekiston Respublikasi Havo kodeksi talablari hamda Xalqaro fuqaro aviatsiyasi tashkiloti (keyingi oʻrinlarda — IKAO) standartlari va tavsiya etilgan amaliyoti, jumladan, Xalqaro fuqaro aviatsiyasi toʻgʻrisidagi konvensiyaning (keyingi oʻrinlarda — Konvensiya) “Parvozlar xavfsizligini boshqarish”19-ilovasiga muvofiq ishlab chiqilgan boʻlib, Oʻzbekiston Respublikasi fuqaro aviatsiyasi havo kemalari parvozlari xavfsizligini taʼminlash shart-sharoitlari va tartibini belgilaydi. Mazkur Dasturning maqsadi Oʻzbekiston Respublikasi fuqaro aviatsiyasida parvozlar xavfsizligining qabul qilinishi mumkin boʻlgan darajasini taʼminlashdan iborat. 2. Dastur qoidalari havo kemalarini ekspluatatsiya qiluvchilar (aviakompaniyalar) va sertifikatlangan aerodromlar, sertifikatlangan oʻquv muassasalari, havo kemalariga texnik xizmat koʻrsatish va havodagi harakatni tashkil etish bilan shugʻullanuvchi tashkilotlarga (keyingi oʻrinlarda — xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlar) tatbiq etiladi. 3. Mazkur Dasturda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi: aviatsiya hodisasi — odamlarning halok boʻlishiga, havo kemasining jiddiy shikastlanishiga, vayron boʻlishiga yoki yoʻqolishiga olib kelmagan holatlar; Oʻzbekiston Respublikasining aviatsiya qoidalari — Oʻzbekiston Respublikasi havo hududidan foydalanish munosabatlarini va aviatsiya sohasidagi faoliyatni tartibga soladigan, majburiy tarzda bajarilishi lozim boʻlgan normativ-huquqiy hujjatlar; aviatsiya halokati — parvozni amalga oshirish maqsadida havo kemasidan foydalanish davomida yuz bergan, ushbu kema, uning ekipaji, boshqa aviatsiya xodimlari yoki tashqi omillarning taʼsiri bilan bogʻliq holat boʻlib, odamlarning halok boʻlishiga, havo kemasining jiddiy shikastlanishiga, vayron boʻlishiga yoki yoʻqolishiga olib kelgan hodisa; parvozlar xavfsizligi — havo kemalari ekspluatatsiyasiga taalluqli boʻlgan yoki bunday ekspluatatsiyani bevosita taʼminlaydigan aviatsiya faoliyati bilan bogʻliq xavf-xatarlar maqbul darajagacha kamaytirilgan va nazorat qilinadigan holat; parvozlar xavfsizligini taʼminlash davlat dasturi — parvozlar xavfsizligini oshirishga qaratilgan qoidalar va faoliyat turlarining kompleksi; Oʻzbekiston Respublikasining fuqaro aviatsiyasi — davlat aviatsiyasi va eksperimental aviatsiya tarkibiga kirmaydigan aviatsiya; xatar (tahdid) — xodimlarga jarohat yetkazilishi, jihozlar yoki inshootlarga shikast yetkazilishi, moddiy yoʻqotishlar yoki belgilangan funksiyalarni bajarish qobiliyatining pasayishiga olib kelishi mumkin boʻlgan holat, obyekt yoki faoliyat; parvozlar xavfsizligining maqbul darajasi — Oʻzbekiston Respublikasi fuqaro aviatsiyasida havo kemalarining parvoz xavfsizligini taʼminlashning Parvozlar xavfsizligini taʼminlash davlat dasturida belgilangan minimal darajasi; preventivlik — bu xavfsizlikka taʼsir qiluvchi hodisalar sodir boʻlishidan oldin xavfli vaziyatni aniqlash, xavf-xatarni boshqarish va kamaytirish chora-tadbirlari orqali tizimni himoya qilishni nazarda tutuvchi yondashuvdir; parvozlar xavfsizligiga tahdid soluvchi xavf — xavf oqibatlari yoki natijalarining taxminiy ehtimoli va jiddiyligi darajasi; aeronavigatsiya maʼlumotlari toʻplami (keyingi oʻrinlarda — AIR) —, aeronavigatsiya uchun muhim ahamiyatga ega boʻlgan, uzoq muddatli aeronavigatsiya maʼlumotlarini oʻz ichiga olgan, davlat tomonidan tasdiqlangan yoki chop etilgan nashr; sertifikatlangan aerodrom — aerodrom sertifikatiga ega boʻlgan aerodrom ekspluatanti; aerodrom sertifikati — belgilangan qoidalar asosida vakolatli organ tomonidan aerodromni ekspluatatsiya qilish uchun beriladigan sertifikat; sertifikatlangan oʻquv muassasasi — Oʻzbekiston Respublikasi Transport vazirligi huzuridagi Fuqaro aviatsiyasi agentligi tomonidan aviatsiya xodimlarini tayyorlash, qayta tayyorlash va malakasini oshirish uchun sertifikatlangan oʻquv muassasasi; IKAO standartlari — Konvensiyaga muvofiq Ahdlashuvchi davlatlar rioya qiladigan, bir xil qoʻllanilishi aeronavigatsiya xavfsizligi va muntazamligini taʼminlash uchun zarur deb topilgan jismoniy xususiyatlar, konfiguratsiya, moddiy qism, texnik xususiyatlar, xodimlar yoki qoidalarga qoʻyiladigan har qanday talab; parvozlar xavfsizligini boshqarish tizimi — xavfsizlikni boshqarishga qaratilgan tizimli yondashuv boʻlib, zarur tashkiliy tuzilma, masʼuliyat iyerarxiyasi, boshqaruv qoidalari va tartib-taomillarini oʻz ichiga oladi; aerodrom ekspluatanti — Oʻzbekiston Respublikasining yoki Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalariga muvofiq boshqa davlatning yuridik shaxsi yoki fuqarosi boʻlib, muayyan aerodromga mulk huquqi asosida (aerodrom egasi sifatida), ijara shartnomasi boʻyicha yoki Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa asoslarda egalik qiladigan hamda aerodromning muvofiqlik sertifikatiga ega boʻlgan shaxs; havo kemasi ekspluatanti — havo kemasi ekspluatatsiyasini amalga oshirish imkoniyati ekspluatant sertifikati bilan tasdiqlangan, mulk huquqi yoki boshqa ashyoviy huquqlar asosida havo kemasiga egalik qiladigan yuridik yoki jismoniy shaxs. 4. Oʻzbekiston Respublikasining fuqaro aviatsiyasi faoliyati Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va qonunlari, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining qarorlari, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari, qarorlari va topshiriqlari, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlari, shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasining Aviatsiya qoidalari va Xalqaro fuqaro aviatsiya tashkiloti (IKAO) standartlari va tavsiya etilgan amaliyotlari bilan tartibga solinadi. 5. Oʻzbekiston Respublikasi Transport vazirligi huzuridagi Fuqaro aviatsiyasi agentligi (keyingi oʻrinlarda — Agentlik) Oʻzbekiston Respublikasining Aviatsiya qoidalarini ishlab chiqish, nashr etish va takomillashtirish boʻyicha masʼul hisoblanadi. Oʻzbekiston Respublikasining Aviatsiya qoidalarini ishlab chiqish parvozlar xavfsizligining qabul qilingan darajasini taʼminlash boʻyicha davlat tadbirlarining tarkibiy qismi hisoblanadi. 6. Oʻzbekiston Respublikasining Aviatsiya qoidalari Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligi talablariga mos boʻlishi va IKAO standartlari hamda tavsiya etiladigan amaliyotlariga (Konvensiyaning tegishli ilovalariga) asoslanishi shart. IKAO standartlari va tavsiya etilgan amaliyotlari talablaridan farqlar mavjud boʻlgan holatda, Agentlik Konvensiyaning 38-moddasiga muvofiq bu haqda IKAOni xabardor qiladi. 7. Agentlik Oʻzbekiston Respublikasining Aviatsiya qoidalariga oʻz vaqtida oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritadi. Bu qoidalarni Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligi, IKAO standartlari va tavsiya etilgan amaliyotlarga mosligini taʼminlash maqsadida talablarni muntazam qayta koʻrib chiqish va yangilash orqali amalga oshiriladi. 8. Fuqaro aviatsiyasi va samoviy hududdan foydalanish toʻgʻrisida 1991-yil 30-dekabrdagi Hukumatlararo bitimga muvofiq ishlab chiqilgan va amalga kiritilgan Davlatlararo aviatsiya qoʻmitasining (bundan keyin — DAQ) aviatsiya qoidalari Oʻzbekiston Respublikasi fuqaro aviatsiyasining hujjatlari sifatida foydalaniladi va Agentlik direktorining buyrugʻi bilan amalga kiritiladi. DAQ Kengashi tomonidan tasdiqlangan DAQning Aviatsiya qoidalariga kiritilgan barcha oʻzgartirish va qoʻshimchalar Agentlik direktorining buyrugʻi bilan amalga kiritilgan paytdan boshlab haqiqiy hisoblanadi. 9. IKAO ilovalari va qoʻllanmalari, aviatsiya texnikasi ishlab chiquvchilarining parvoz va texnik ekspluatatsiya hujjatlari, shuningdek, ushbu hujjatlarga kiritilgan keyingi oʻzgartirish va qoʻshimchalar Oʻzbekiston Respublikasi fuqaro aviatsiyasida toʻliq yoki qisman Agentlik direktori buyrugʻi bilan kuchga kiritilishi mumkin. 10. Oʻzbekiston Respublikasi IKAO standartlari va tavsiya etilgan amaliyotiga muvofiq, “Aeronavigatsiya axboroti xizmati” 15-ilovasida bayon etilganidek, aeronavigatsiyani taʼminlash uchun zarur boʻlgan uzoq muddatli aeronavigatsiya maʼlumotlarini xalqaro miqyosda almashish ehtiyojlarini qondirish maqsadida AIR nashr etadi. 11. Oʻzbekiston Respublikasi fuqaro aviatsiyasi va xalqaro aeronavigatsiyaning meteorologik taʼminoti davlat tomonidan vakolat berilgan meteorologiya organi tomonidan amalga oshiriladi. Bu jarayon IKAOning “Xalqaro aeronavigatsiyaning meteorologik taʼminoti” nomli 3-ilovasida keltirilgan standartlar va tavsiya etilgan amaliyot talablariga hamda Jahon meteorologiya tashkilotining Texnik reglamentiga muvofiq ravishda olib boriladi. 12. Parvozlar xavfsizligini taʼminlash boʻyicha tezkor nazoratni amalga oshirish maqsadida Agentlik xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlar uchun majburiy boʻlgan buyruqlar, koʻrsatmalar va talabnomalar chiqaradi. 13. Xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlar oʻz hujjatlarini ishlab chiqadi va amalga tatbiq qiladi, bunda ularning talab darajasi Oʻzbekiston Respublikasining normativ-huquqiy hujjatlarida belgilangan talablar darajasidan past boʻlmasligi lozim. 14. Xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlar tomonidan ishlab chiqilgan hujjatlar mahalliy maqomga ega boʻlib, faqat ushbu tashkilotlarga nisbatan tatbiq etiladi. 15. Oʻzbekiston Respublikasi aviatsiya qoidalariga rioya qilish majburiydir. Biroq, favqulodda hollarda, bartaraf etib boʻlmaydigan geografik yoki boshqa sabablarga koʻra, ayrim talablar bajarilmasligi mumkin. Bunday holatda, ushbu chekinishlar parvozlar xavfsizligining ekvivalent darajasini taʼminlaydigan choralar joriy etilishi sharti bilan ruxsat etiladi. Bunday hollarda manfaatdor xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlar parvozlar xavfsizligining ekvivalent darajasini taʼminlash boʻyicha xulosa tayyorlab, uni Agentlik bilan kelishishi va parvozlar xavfsizligini taʼminlashga oid hujjatlarda eʼlon qilishi lozim. 16. Agentlik Oʻzbekiston Respublikasi fuqaro aviatsiyasi sohasidagi normativ-huquqiy va boshqa hujjatlar roʻyxatini shakllantiradi hamda uni rasmiy veb-saytida (www.uzcaa.uz) eʼlon qiladi. 17. Parvozlar xavfsizligi Oʻzbekiston Respublikasi fuqaro aviatsiyasi faoliyatining eng ustuvor yoʻnalishi boʻlib, mamlakatning milliy xavfsizligining ajralmas qismi hisoblanadi. 18. Oʻzbekiston Respublikasining fuqaro aviatsiyasida parvozlar xavfsizligini taʼminlashning maqsadi davlat hokimiyati organlari, Agentlik, xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlar va boshqa aviatsiya xodimlari, shuningdek, yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan amalga oshiriladigan, fuqarolarning hayoti yoki sogʻligʻiga, davlat mulki va atrof-muhitga, jismoniy va yuridik shaxslar mulkiga zarar yetkazilishining oldini olishga qaratilgan faoliyatni qamrab oladi. Shuningdek, ushbu faoliyat xalqaro aeronavigatsiyada parvozlar xavfsizligini taʼminlashga koʻmaklashadi. 19. Agentlik Oʻzbekiston Respublikasi fuqaro aviatsiyasida parvozlar xavfsizligini taʼminlash va havodagi harakatni tartibga solish sohasidagi aviatsiya maʼmuriyati hisoblanadi. 20. Agentlik parvozlar xavfsizligini boshqarish tizimi strategiyasini ishlab chiqadi, joriy etadi va takomillashtiradi hamda uning aviatsiya faoliyatida milliy va xalqaro standartlarga muvofiq qabul qilinishi mumkin boʻlgan darajada saqlanishini kafolatlovchi jarayonlarni taʼminlaydi. 22. Agentlik parvozlar xavfsizligini boshqarish boʻyicha nizomlarni ishlab chiqadi va Oʻzbekiston Respublikasi fuqaro aviatsiyasi faoliyatiga joriy etadi. Agentlikning inspektor xodimlariga parvozlar xavfsizligi strategiyasini rivojlantirish va ishlab chiqish hamda uni amalga oshirish boʻyicha muayyan masʼuliyat va majburiyatlar yuklanadi. 23. Oʻzbekiston Respublikasida fuqaro aviatsiyasi havo kemasi bilan sodir boʻlgan har bir aviatsiya halokati yoki insidenti tekshirilishi shart. 24. Aviatsiya hodisalari va insidentlarini tekshirishni tashkil qilish va oʻtkazish boʻyicha vakolatli organ Oʻzbekiston Respublikasi Transport vazirligi (keyingi oʻrinlarda — Transport vazirligi) hisoblanadi. Transport vazirligiga Konvensiyaning 13-ilovasi “Aviatsiya hodisalari va insidentlarini tekshirish”ga muvofiq tekshiruvlarni amalga oshirishda mustaqillik beriladi. 25. Aviatsiya hodisalari va insidentlarini tashkil qilish va tekshirish Oʻzbekiston Respublikasining Havo kodeksi hamda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 27-dekabrdagi 505-son qarori bilan tasdiqlangan “Oʻzbekiston Respublikasida fuqaro havo kemalari bilan sodir boʻlgan aviatsiya hodisalari va insidentlarini tekshirish qoidalari”ga (keyingi oʻrinlarda — AHITQ) muvofiq amalga oshiriladi. 26. Aviatsiya hodisalarini tekshirishning asosiy maqsadi kelgusida aviatsiya hodisalar va insidentlarining oldini olishdan iborat. Tekshiruv natijalaridan kelib chiqib, parvozlar xavfsizligini taʼminlash boʻyicha tavsiyalar ishlab chiqiladi. Hodisalar va insidentlarini tekshirishda asosiy eʼtibor xavf-xatar omillarini samarali nazorat qilishga qaratilishi kerak. Aviatsiya hodisalar va insidentlarni tekshirish natijalari boʻyicha hisobotlar manfaatdor xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlarga, Oʻzbekiston Respublikasining vazirlik va idoralariga yuboriladi. 27. Konvensiyaning 13-ilovasi “Aviatsiya hodisalar va insidentlarni tekshirish” qoidalariga muvofiq Transport vazirligi maksimal uchish massasi 2250 kg dan ortiq boʻlgan havo kemalari bilan sodir boʻlgan aviatsiya hodisalar hamda 5700 kg dan ortiq boʻlgan havo kemalari bilan bogʻliq aviatsiya insidentlari haqidagi maʼlumotlarni IKAOga taqdim etadi. Ushbu maʼlumotlar parvozlar xavfsizligini taʼminlash va aviatsion hodisalarning oldini olish maqsadida muhim ahamiyatga ega. 28. Transport vazirligi AHITQ talablariga muvofiq aviatsiya hodisalari va insidentlarni tekshirish natijalari asosida chora-tadbirlarni ishlab chiqish va amalga oshirish tizimini joriy qiladi. 29. Xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlar AHITQ talablariga muvofiq majburiy tekshiruvdan oʻtkazilishi talab etilmaydigan xavfli omillar boʻyicha ichki tekshiruvlarni oʻtkazishlari mumkin. Bunday xavfli omillarni tekshirish tartibi xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlarning ichki hujjatlari bilan belgilanadi. 30. Aviatsiya hodisalar va insidentlarni tekshirish maxsus tayyorgarlikdan oʻtgan Transport vazirligining mutaxassislari tomonidan amalga oshiriladi. Aviatsiya hodisalar va insidentlarni tekshirish boʻyicha mutaxassislarni tayyorlash quyidagilarni oʻz ichiga oladi: boshlangʻich tayyorgarlik, ish joyidagi tayyorgarlik, aviatsion hodisalarni tekshirish boʻyicha bazaviy va ilgʻor kurslar, shuningdek, maxsus ixtisoslashtirilgan kurslar. Xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlarda aviatsiya hodisalarni tekshirish boʻyicha mutaxassislarni tayyorlash Transport vazirligi tomonidan tasdiqlangan dastur asosida oʻquv muassasalarida yoki Transport vazirligi qoshida tashkil etilgan maxsus kurslarda amalga oshiriladi. 31. Olingan maʼlumotlarni samarali tahlil qilish maqsadida Transport vazirligi va xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlar aviatsion hodisalar, insidentlar va xavfli omillar haqidagi maʼlumotlarni saqlash tizimini maʼlumotlar bazasi shaklida yaratadilar. 32. Fuqaro aviatsiyasining har bir faoliyat yoʻnalishi Oʻzbekiston Respublikasining normativ-huquqiy hujjatlari bilan tartibga solinadi. Uchuvchilar tarkibi, shuningdek, havodagi harakatni tashkil qilish va xizmat koʻrsatish hamda havo kemalarini texnik xizmat koʻrsatishni amalga oshiradigan shaxslar Oʻzbekiston Respublikasining fuqaro aviatsiyasi mutaxassislari uchun amal qiluvchi guvohnomalarga ega boʻlishlari shart. Havo kemalari ekspluatantlari (aviakompaniyalar), aerodromlar, havo kemalariga texnik xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlar va oʻquv muassasalari belgilangan talablarga muvofiqlik sertifikatiga ega boʻlishi shart, havo kemalari esa uchishga yaroqlilik sertifikatiga ega boʻlishi kerak. 33. Agentlik qonun hujjatlarida belgilangan tartibda berilgan sertifikatlar va guvohnomalarning amal qilishini toʻxtatib turish, bekor qilish yoki tugatish vakolatiga ega. 34. Parvozlar xavfsizligini taʼminlashga oid qonunchilik talablariga rioya qilish majburiydir. Ushbu talablarni buzganlik uchun xodimlar va xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlar qonun hujjatlarida belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladi. 35. Parvozlar xavfsizligini boshqarish tizimi (keyingi oʻrinlarda — PXBT) xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlar tomonidan parvozlar xavfsizligini taʼminlash uchun tashkil etilgan va tizimli yondashuvni amalga oshirishga moʻljallangan boʻlib, parvozlar jarayonida qabul qilinadigan xavfsizlik darajasiga erishishni koʻzlaydi. 36. Xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlar kamida quyidagilarni taʼminlovchi PXBTni joriy etadi: a) parvozlar xavfsizligi uchun xavf-xatarlarni aniqlash; b) parvozlar xavfsizligining qabul qilingan darajasini saqlash maqsadida kamchiliklarni bartaraf etish uchun zarur chora-tadbirlarni amalga oshirish; v) parvozlar xavfsizligining taʼminlangan darajasini doimiy nazorat qilish va muntazam baholab borish; g) parvozlar xavfsizligining umumiy darajasini doimiy ravishda oshirishga intilish. 37. PXBT doirasida xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlar tomonidan butun tashkilot boʻylab parvozlar xavfsizligi masalalarida masʼuliyat iyerarxiyasi aniqlanadi. Xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlarning yuqori turuvchi rahbariyati parvozlar xavfsizligi uchun shaxsan javobgar hisoblanadi. 38. PXBT doirasida xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlar ekspluatatsiya xodimlari uchun rahbarlik va foydalanish maqsadida parvozlar xavfsizligiga doir hujjatlar tizimini yaratadilar. 39. Xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlar rahbarlari oʻz tashkilotlarida parvozlar xavfsizligini boshqarishni amalga oshiradilar. Parvozlar xavfsizligini muvaffaqiyatli boshqarish barcha darajadagi rahbarlarning funksional vazifasi boʻlib, doimiy nazoratni talab qiladi. 40. Xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlar tomonidan PXBT yaratilishi quyidagi toʻrt tarkibiy elementga asoslanishi lozim: a) parvozlar xavfsizligi siyosati va uning maqsadlari; b) parvozlar xavfsizligiga tahdidlarni aniqlash va xavf-xatarlarni boshqarish; v) parvozlar xavfsizligini taʼminlash; g) parvozlar xavfsizligi darajasini oshirish. 41. Xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlar tomonidan PXBT joriy etilishi boshqaruv qadamlarining izchilligini aniqlash va uni joriy etishda ish hajmini samarali boshqarish maqsadida bosqichma-bosqich amalga oshirilishi lozim. 42. PXBT joriy etish toʻrt bosqichni oʻz ichiga oladi. 1-bosqich PXBT talablarini xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlar faoliyatiga joriy etish va integratsiya qilish rejasi hamda uni amalga oshirish uchun masʼuliyat sxemasini ishlab chiqish: a) Parvozlar xavfsizligi uchun masʼul ijrochi shaxsni aniqlash va uning xavfsizlik boʻyicha masʼuliyat darajasini belgilash. b) Tashkilot ichida PXBTni joriy etish uchun masʼul shaxsni (yoki rejalashtiruvchi guruhni) aniqlash. v) Xizmat koʻrsatuvchi tashkilotning PXBTni tasvirlab berish va uning mazmunini tushuntirish. g) Tashkilotning mavjud resurslarini tahlil qilish va ularning PXBTni joriy etish boʻyicha milliy va xalqaro talablarga mosligini baholash. d) PXBTni joriy etish rejasini ishlab chiqish. Rejada milliy talablar, xalqaro standartlar va tavsiya etilgan amaliyotlar asosida PXBT joriy etish jarayonining bosqichlari hamda aniqlangan nomutanosibliklarni tahlil qilish natijalari aks ettirilishi lozim. e) Parvozlar xavfsizligini boshqarish siyosati va uning maqsadlariga oid zarur hujjatlarni ishlab chiqish. j) Aviatsiyada xavfsizlikni boshqarish tizimi doirasida axborot almashish uchun vositalarni ishlab chiqish va aniqlash. i) Milliy talablar, xalqaro standartlar va tavsiya etilgan amaliyotga, shuningdek, belgilangan talablardan aniqlangan nomutanosibliklar tahlili natijalariga asoslangan holda PXBTni joriy etish rejasini ishlab chiqish. Bu rejada PXBTni joriy etish jarayonining bosqichlari aks ettirilishi lozim. k) Parvozlar xavfsizligini boshqarish siyosati va uning maqsadlariga oid zarur hujjatlarni ishlab chiqish. l) Aviatsiya xavfsizligini boshqarish tizimida axborot almashinuvini taʼminlovchi vositalarni ishlab chiqish va belgilash. 2-bosqich PXBTni joriy etish rejasiga oid quyidagi elementlarni amaliyotda tatbiq etish: a) parvozlar xavfsizligiga tahdidlarni aniqlash va xavf-xatarlarni boshqarish; b) PXBT elementlarini joriy etish, shuningdek, parvozlar xavfsizligiga tahdidlarni aniqlash va xavf-xatarlarni boshqarish boʻyicha aviatsiya xodimlarini tayyorlash. 3-bosqich PXBTni joriy etish rejasining quyidagi elementlarini amaliyotda tatbiq etish: a) parvozlar xavfsizligiga tahdidlarni aniqlash va xavf-xatarlarni boshqarish; b) profilaktik chora-tadbirlarni qoʻllash boʻyicha tayyorgarlik; v) profilaktik chora-tadbirlarga oid hujjatlarni tayyorlash va ularni rasmiylashtirish. 4-bosqich quyidagilarni oʻz ichiga oladi: a) Parvozlar xavfsizligini ekspluatatsiya jarayonida taʼminlash, buning uchun xavfsizlikning qabul qilingan darajasini (darajalarini) ishlab chiqish, uning maqsadlari va mezonlarini belgilash, shuningdek, parvozlar xavfsizligini boshqarish tizimini doimiy ravishda takomillashtirishni nazarda tutadi; b) Favqulodda vaziyat yuzaga kelgan hollarda koʻriladigan chora-tadbirlarni rejalashtirish; v) ekspluatatsiya jarayonida parvozlar xavfsizligini taʼminlash va favqulodda vaziyatlarda javob chora-tadbirlarini rejalashtirish uchun zarur boʻlgan tayyorgarlikni oʻtkazish; g) Ekspluatatsiya jarayonida parvozlar xavfsizligini taʼminlash va favqulodda holatlarda koʻriladigan chora-tadbirlarni rejalashtirishga oid tegishli hujjatlarni tayyorlash va tanlash. 43. Xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlar tomonidan parvozlar xavfsizligini boshqarish tizimini joriy etish va uning faoliyati ustidan nazoratni Agentlik amalga oshiradi. 44. Xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlar tomonidan ishlab chiqilgan parvozlar xavfsizligini boshqarish tizimi (PXBT) Agentlik bilan kelishiladi. 45. Oʻzbekiston Respublikasi fuqaro aviatsiyasida parvozlar xavfsizligining qabul qilingan darajasi oʻrnatiladi, bu daraja kalendar yil davomida quyidagi koʻrsatkichlar orqali ifodalanadi: a) havo kemalari ekspluatantlari uchun 100 000 soatlik parvoz vaqti hisobi boʻyicha: odamlar halok boʻlishiga olib kelgan aviatsiya hodisalari soni 0,5 tadan oshmasligi, odamlar halok boʻlishisiz sodir boʻlgan aviatsiya hodisalari soni 1 (bir) tadan oshmasligi, havo kemalarida sodir boʻladigan aviatsiya insidentlari soni 50 tadan oshmasligi; b) havo kemalarining texnik xizmat koʻrsatish tashkilotlari uchun: 100 000 soatlik parvoz vaqti hisobida havo kemalarida sodir boʻladigan aviatsiya insidentlari soni 50 tadan oshmasligi; v) aerodromlarni ekspluatatsiya qiluvchilar uchun: 1000 havo kemasi operatsiyasi hisobida qushlar bilan toʻqnashuv holatlari soni 1 (bir) tadan oshmasligi, 40 000 havo kemasi operatsiyasi hisobida uchish-qoʻnish yoʻlagiga ruxsatsiz chiqish holatlari soni 1 (bir) tadan oshmasligi lozim. g) havodagi harakatni tashkil qilish xizmatini koʻrsatuvchi tashkilotlar uchun havodagi harakat xizmati koʻrsatilgan 100 000 havo kemasi hisobida havo boʻshligʻida sodir boʻladigan aviatsiya insidentlari soni 40 tadan oshmasligi lozim. 46. Parvozlar xavfsizligini samarali boshqarishning asosiy elementi xizmat koʻrsatuvchilar faoliyatining tegishli jihatlari ustidan doimiy nazoratni amalga oshirishni nazarda tutuvchi parvozlar xavfsizligini taʼminlash ustidan nazorat tizimi hisoblanadi. 47. Parvozlar xavfsizligini taʼminlash boʻyicha nazorat, xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlar tomonidan davlat tomonidan belgilangan qoidalar, normativ talablar, standartlar va tartiblarga rioya etilishini tasdiqlaydi. 48. Oʻzbekiston Respublikasi fuqaro aviatsiyasida parvozlar xavfsizligini taʼminlash boʻyicha davlat nazorati Agentlik tomonidan quyidagi tadbirlarni amalga oshirish orqali taʼminlanadi: a) aviatsiya tizimi faoliyatining turli jihatlari boʻyicha real koʻrsatkichlarni tanlab tekshirish maqsadida oldindan xabar bermasdan inspeksiyalarni oʻtkazish; b) rejali inspeksiyalarni oʻtkazish; v) havo kemalarini ekspluatatsiya qilish sertifikati, aviatsiya xodimlarining guvohnomasi, aerodromning muvofiqlik sertifikati, havo kemalarini texnik xizmat koʻrsatish tashkilotlarini, oʻquv markazlarini tasdiqlash (maʼqullash), tibbiy parvoz-ekspert komissiyalarini tayinlash, havo kemasining uchishga yaroqlilik sertifikati va boshqa shu kabi hujjatlarni berishga oid tartiblarni amalga oshirish. g) tarmoqning turli sektorlarida parvozlar xavfsizligi koʻrsatkichlari ustidan nazoratni amalga oshirish; d) parvozlar xavfsizligiga taʼsir koʻrsatuvchi holatlarga (masalan, jiddiy mehnat nizolari, aviakompaniyalarning toʻlov qobiliyatsizligi, ish hajmlarining keskin koʻpayishi yoki qisqarishi) xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlarda munosabat bildirish; e) aviakompaniyalarda, havodagi harakatni tashkil qilish organlarida, texnik xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlarda, oʻquv muassasalarida, aerodromlarda va aeroportlarda parvozlar xavfsizligini taʼminlash boʻyicha nazoratni tashkil etish darajasini tekshirish. 49. Agentlik parvozlar xavfsizligini taʼminlashning barcha funksional sohalarida milliy qoidalar, tartiblar va amaliy tajribalarga rioya etilishini nazorat qilish maqsadida xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlar uchun tipik nazorat dasturlarini va Agentlik inspektorlari uchun texnik yoʻriqnomalarni ishlab chiqadi. 50. Parvozlar xavfsizligini taʼminlash boʻyicha nazoratni samarali amalga oshirish uchun Agentlik tayyorlangan xodimlar bilan taʼminlanadi. Ushbu xodimlarning taʼlim darajasi va maxsus (texnik) tayyorgarligi (malakalari) xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlarning inspeksiya qilinadigan xodimlaridan kam boʻlmasligi lozim. Parvozlar xavfsizligini taʼminlash boʻyicha nazoratni amalga oshiradigan Agentlik xodimlarining mehnat sharoitlari va haq toʻlash darajasi ularning maʼlumoti, malakasi va tajribasiga mos kelishi, shuningdek, faoliyati nazorat qilinayotgan xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlar xodimlarining haq toʻlash sharoitlariga yaqin boʻlishi kerak. 51. Agentlikning inspektorlar tarkibi parvozlar xavfsizligini taʼminlash boʻyicha nazoratni amalga oshirishda oʻz vakolatlari doirasida quyidagi huquqlarga ega: xizmat guvohnomasini koʻrsatgan holda fuqaro aviatsiyasiga tegishli havo kemalari va obyektlarga hamda hujjatlarni tekshirish uchun aviatsiya xavfsizligini taʼminlash talablariga rioya qilgan holda toʻsiqsiz kirish huquqi; parvozlar xavfsizligiga tahdid soluvchi aniqlangan qonunbuzarliklarni bartaraf etish boʻyicha xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlarga koʻrsatmalar berish huquqi; parvozlar xavfsizligiga tahdid soluvchi omillar aniqlanganda qoidabuzarliklarni bartaraf qilish boʻyicha tekshirilgan xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlarga taqdimnomalar kiritish; fuqaro aviatsiyasi mutaxassislarining harakatlari yoki tayyorgarlik darajasi parvozlar xavfsizligiga tahdid solishi mumkin boʻlgan holatlarda, bu haqda ularning toʻgʻridan-toʻgʻri rahbarlari hamda Agentlik rahbariyatini xabardor qilish yoʻli bilan Oʻzbekiston Respublikasining fuqaro aviatsiyasi mutaxassislari guvohnomasining amal qilishini toʻxtatib turish; havo kemasiga, uning davlat roʻyxatidan oʻtganligi va parvozga yaroqliligini tasdiqlovchi majburiy bort hujjatlariga qoʻyiladigan talablar buzilgan holatlarda havo kemasining parvozini kechiktirish; parvozlar xavfsizligiga tahdid soluvchi nomutanosibliklar aniqlangan hollarda, belgilangan qonunchilik tartibida Agentlik tomonidan berilgan amaldagi sertifikatlar (guvohnomalar)ning amal qilishini toʻxtatish yoki bekor qilish boʻyicha takliflarni Agentlik rahbariyatiga kiritish; Agentlik mansabdor shaxslarining qonuniy talablari tekshirilayotgan xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlar uchun bajarilishi majburiy hisoblanadi. 52. Xizmat koʻrsatuvchi tashkilotning ayrim yoʻnalishlaridagi faoliyati boʻyicha inspeksiya natijalari tegishli hisobotlar (maʼlumotnomalar)da qayd etiladi, ular asosida xizmat koʻrsatuvchi tashkilotni tekshirishning yakuniy dalolatnomasi rasmiylashtiriladi. Rasmiylashtiriladigan hisobotlar (maʼlumotnomalar) va dalolatnomalar shakli Agentlik tomonidan belgilanadi. 53. Xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlar inspeksiya va tekshiruvlar davomida Agentlikning inspektorlar tarkibiga xodimlarning shaxsiy ish hujjatlari, havo kemalari, vositalar va xizmatlarga, shuningdek, tegishli hisobot hujjatlariga kirish uchun zarur sharoitlarni yaratib beradi hamda tekshiruvchilarga oʻz vazifalarini bajarishda koʻmak koʻrsatadi. 54. Xizmat koʻrsatuvchi tashkilot oʻz tashkilotida parvozlar xavfsizligi holatini nazorat qilish boʻyicha ichki tizimni ishlab chiqadi va joriy etadi. 55. Xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlar parvozlar xavfsizligining zarur darajasini taʼminlash uchun quyidagi tadbirlarni amalga oshiradilar: a) rahbariyat tomonidan tashkilotning kundalik faoliyatini nazorat qilishni amalga oshirish; b) parvozlar xavfsizligini taʼminlash uchun muhim boʻlgan barcha sohalarda kundalik faoliyatni muntazam inspeksiya tekshiruvlarini oʻtkazish; v) parvozlar xavfsizligi sohasida soʻrovlar oʻtkazish orqali aviatsiya xodimlarining fikrlarini tanlovli ravishda oʻrganish (ham parvozlar xavfsizligining umumiy holati, ham alohida jihatlari boʻyicha); g) kundalik faoliyatning aniq natijalarini aks ettiruvchi maʼlumotlarni tizimli ravishda toʻplash; d) parvozlar xavfsizligi sohasida aniqlangan muammolar haqidagi barcha maʼlumotlarni tizimli ravishda tahlil qilish va tegishli chora-tadbirlarni qabul qilish; e) parvozlar xavfsizligi holatini tahlil qilish (parvozlar xavfsizligi boʻyicha tadqiqotlar oʻtkazish); j) xavfsizlikning turli jihatlarini qamrab olgan doimiy tezkor tekshiruvlar dasturini amalga oshirish (ichki va tashqi tekshiruvlarni oʻz ichiga olgan holda); z) barcha manfaatdor aviatsiya xodimlarini parvozlar xavfsizligi koʻrsatkichlari toʻgʻrisida xabardor qilish. 56. Oʻzbekiston Respublikasining Fuqaro aviatsiyasi havo kemalari bilan bogʻliq aviatsiya hodisalari va insidentlari haqida majburiy maʼlumot taqdim etish (hisobot berish) tizimi Oʻzbekiston Respublikasi Havo kodeksining 87-moddasi va AHITQ talablari asosida amalga oshiriladi. Aviatsiya hodisasi yoki insidentini, shuningdek, unga oid maʼlumotlarni qasddan yashirgan yoki maʼlumotlarni buzib koʻrsatgan shaxslar Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligida belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladilar. 57. Aviatsiya hodisalari va insidentlari toʻgʻrisidagi xabarnomalar xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlar mansabdor shaxslari va aviatsiya xodimlari tomonidan AHITQda belgilangan tartib va muddatlarda, eng sodda va samarali aloqa vositalaridan foydalangan holda amalga oshiriladi. 58. Havo kemalari ekipajlari tomonidan berilgan majburiy xabarnomalar bort jurnallarida qayd etiladi, shuningdek, Transport vazirligi tomonidan belgilangan maxsus xabarnoma va hisobotlar orqali rasmiylashtiriladi. Havo kemalari ekipajlari tomonidan parvozdagi maxsus holatlar haqidagi majburiy xabarnoma shakllari quyidagilardan iborat: a) aviatsiya insidenti toʻgʻrisidagi xabarnoma shakli; b) havodagi harakat bilan bogʻliq insident toʻgʻrisidagi xabarnoma shakli; v) qushlar bilan toʻqnashuv haqidagi xabar berish shakli. 59. Majburiy maʼlumot taqdim etish tizimi doirasida har doim ham qayd etilmaydigan maʼlumotlarni yigʻishga koʻmaklashish maqsadida, Agentlik ixtiyoriy ravishda insidentlar haqidagi maʼlumotlarni taqdim etish tizimini yaratadi. Insidentlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni taqdim etish tartibi va shakli Agentlik tomonidan belgilanadi va Agentlikning rasmiy veb-sayti www.uzcaa.uz orqali eʼlon qilinadi. Ixtiyoriy ravishda insidentlar haqidagi maʼlumotlarni taqdim etish tizimi faqat aviatsiya insidentlari haqidagi maʼlumotlar bilan cheklanib qolmasligi kerak. U shuningdek, insidentlarga olib kelishi mumkin boʻlgan xavfli omillar yoki xavfsiz boʻlmagan sharoitlar haqida maʼlumotlarni yigʻishni ham nazarda tutishi lozim. 60. Ixtiyoriy ravishda insidentlar haqidagi maʼlumotlarni taqdim etish tizimi jazo qoʻllamaslik tamoyiliga asoslanadi va maʼlumot manbalarini himoya qilishni nazarda tutadi. Ixtiyoriy xabar berishda jazo qoʻllanmaslik mazkur tizimning, shu jumladan, insidentlar va xavfli omillar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni yigʻishning asosiy tamoyili hisoblanadi. 61. Agentlik aviatsiya insidentlari va xavfli omillar toʻgʻrisida taqdim etilgan xabarnomalar va ixtiyoriy xabarlarni yigʻish, hisobga olish va tahlil qilishni amalga oshiradi. Majburiy tarzda tekshirilishi lozim boʻlgan hodisalar roʻyxatiga kiruvchi xavfli omillar boʻyicha Agentlik Transport vazirligi bilan hamkorlikda ularni tekshirishni tashkil qiladi. Boshqa xavfli omillar yuzasidan esa ularni bartaraf etish uchun profilaktik chora-tadbirlar ishlab chiqadi. 62. Parvozlar xavfsizligi holatini tahlil qilish aviatsiya hodisalari va insidentlarini tekshirish natijalari hamda ularning maʼlumotlar bazasi, xavfli omillarni aniqlash boʻyicha turli dasturlarni amalga oshirish, shuningdek, xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlarning faoliyati ustidan nazorat qilishga asoslanadi. Bu tahlil parvozlar xavfsizligi holatini baholash va oldindan profilaktik chora-tadbirlarni ishlab chiqish uchun moʻljallangan. 63. Agentlik va xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlar parvozlar xavfsizligi holatini obyektiv va sifatli tahlil qilish hamda profilaktik chora-tadbirlarni ishlab chiqish uchun parvozlar xavfsizligi boʻyicha komissiyalar tuzadilar. 64. Agentlik Oʻzbekiston Respublikasi fuqaro aviatsiyasi havo kemalari parvozlar xavfsizligi holati boʻyicha oylik, choraklik, yarim yillik va yillik tahlillarni tayyorlaydi va chop etadi. Parvozlar xavfsizligi holati tahlillari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga, Transport vazirligiga hamda xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlarga yuboriladi. 65. Parvozlar xavfsizligi boʻyicha tahlillarni Vazirlar Mahkamasiga taqdim etish muddatlari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining tegishli Kompleksi qarori bilan belgilanadi. 66. Xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlar parvozlar xavfsizligi holati boʻyicha yarim yillik va yillik tahlillarni tayyorlaydi. Xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlar tomonidan tayyorlangan parvozlar xavfsizligi holati tahlillari umumlashtirish va fuqaro aviatsiyasida xavfsizlik darajasini oshirish uchun profilaktik chora-tadbirlar ishlab chiqish maqsadida Agentlikka taqdim etiladi. 67. Parvozlar xavfsizligi boʻyicha tahlillarni tayyorlash metodikasi va ularni xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlar tomonidan taqdim etish muddatlari Agentlik tomonidan belgilanadi. 68. Aviatsiya hodisalarini oldini olish va parvozlar xavfsizligini taʼminlash boʻyicha ishlarga tizimli yondashuvni taʼminlash maqsadida parvozlar xavfsizligi kunlari joriy etiladi. 69. Parvozlar xavfsizligi kunlari xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlar tomonidan har oyda kamida bir marta, Agentlikda esa yilda bir marta oʻtkaziladi. 70. Parvozlar xavfsizligi kuni natijalariga koʻra, ish faoliyatini takomillashtirish, aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish va parvozlar xavfsizligi darajasini oshirish boʻyicha chora-tadbirlar qabul qilinadi. 71. Oʻzbekiston Respublikasi fuqaro aviatsiyasi havo kemalari parvozlar xavfsizligining hisobot yilidagi holati Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining tegishli Kompleks majlisida koʻrib chiqiladi. 72. Agentlik xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlar shu jumladan, xorijiy aviakompaniyalar havo kemalari ekspluatatsiya qiluvchilar parvozlar xavfsizligini boshqarish tizimida (PXBT) nomutanosibliklar aniqlangan hollarda, parvozlar xavfsizligi nuqtai nazaridan eng muammoli yoki qoʻshimcha tekshiruv talab etuvchi xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlar faoliyati sohalarida navbatdan tashqari inspeksiyalar, tekshiruvlar va tahlillar oʻtkazadi. Bunday sohalar xavflar, ularning ishlab chiqarish faoliyatiga taʼsiri va parvozlar xavfsizligiga boʻlgan xatarlarni baholash natijalari tahlili orqali aniqlanadi. 73. Agentlik inspektorlar tarkibini dastlabki tayyorlash, qayta tayyorlash va maxsus (texnik) tayyorlash tizimini ishlab chiqadi va joriy etadi. 74. Davavianazorat parvozlar xavfsizligi ustidan nazoratni amalga oshiradigan xodimlari uchun sertifikatlangan oʻquv muassasalarida, jumladan, xalqaro oʻquv markazlarida oʻquv kurslarini oʻtkazadi. Bu tadbirlar xodimlarning parvozlar xavfsizligi ustidan nazorat qilish uchun zarur boʻlgan professional bilim darajasini olish, saqlash va oshirish maqsadida amalga oshiriladi.