AXBOROT-KUTUBXONA FAOLIYATI TOʻGʻRISIDA
(law, 2021-04-21)

1. Ushbu Qonunning maqsadi
Ushbu Qonunning maqsadi axborot-kutubxona faoliyati sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat.

2. Axborot-kutubxona faoliyati toʻgʻrisidagi qonunchilik
Axborot-kutubxona faoliyati toʻgʻrisidagi qonunchilik ushbu Qonun va boshqa qonunchilik hujjatlaridan iboratdir. Agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida Oʻzbekiston Respublikasining axborot-kutubxona faoliyati toʻgʻrisidagi qonunchiligida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan boʻlsa, xalqaro shartnoma qoidalari qoʻllaniladi.

3. Asosiy tushunchalar
Ushbu Qonunda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi: axborot-kutubxona resursi — moddiy obyektda matn, ovozli yozuv yoki tasvir tarzida qayd etilgan hamda identifikatsiyalash, saqlash va foydalanishni taʼminlash uchun rekvizitlarga ega boʻlgan axborot; axborot-kutubxona faoliyati — axborot-kutubxona muassasalarining axborot-kommunikatsiya texnologiyalari asosida axborot-kutubxona fondlarini shakllantirish va axborot-kutubxona xizmati koʻrsatishni tashkil etish boʻyicha faoliyati; axborot-kutubxona fondi — tizimlashtirilgan axborot-kutubxona resurslarining majmui; axborot-kutubxona xizmati koʻrsatish — foydalanuvchilarning axborot-kutubxona resurslaridan foydalanishini taʼminlash; yigʻma elektron katalog — axborot-kutubxona muassasalarining elektron kataloglari majmui; foydalanuvchi — axborot-kutubxona xizmati koʻrsatilishi uchun axborot-kutubxona muassasasida roʻyxatga olingan shaxs; elektron katalog — tizimlashtirilgan axborot-kutubxona resurslari roʻyxatining elektron shakli; elektron kutubxona — axborot-kutubxona fondining elektron shakli.

4. Axborot-kutubxona faoliyatining asosiy vazifalari
Axborot-kutubxona faoliyatining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat: foydalanuvchilarning axborot-kutubxona resurslaridan foydalanishini taʼminlash; foydalanuvchilarning intellektual, maʼnaviy-axloqiy, madaniy va taʼlim olish ehtiyojlarini qanoatlantirish uchun shart-sharoitlar yaratish; milliy madaniyatni tiklashga va yanada rivojlantirishga koʻmaklashish, madaniy meros obyektlarini saqlash; axborot-kommunikatsiya texnologiyalari asosida axborot-kutubxona resurslaridan oʻzaro foydalanishni taʼminlash.

5. Axborot-kutubxona faoliyati sohasidagi davlat boshqaruvi
Axborot-kutubxona faoliyati sohasidagi davlat boshqaruvi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi va u axborot-kutubxona faoliyati sohasida maxsus vakolat bergan davlat organi (bundan buyon matnda maxsus vakolatli davlat organi deb yuritiladi) tomonidan amalga oshiriladi.

6. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining axborot-kutubxona faoliyati sohasidagi vakolatlari
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi: axborot-kutubxona faoliyati sohasidagi davlat siyosatining amalga oshirilishini taʼminlaydi; axborot-kutubxona faoliyati sohasidagi davlat dasturlarini tasdiqlaydi; axborot-kutubxona faoliyati sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlarni qabul qiladi; axborot-kutubxona muassasalarini tashkil etish, qayta tashkil etish va tugatish tartibini belgilaydi. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

7. Maxsus vakolatli davlat organi
Maxsus vakolatli davlat organi: axborot-kutubxona faoliyati sohasidagi davlat siyosatining amalga oshirilishida ishtirok etadi; axborot-kutubxona faoliyati sohasidagi davlat dasturlarini ishlab chiqadi va amalga oshiradi; axborot-kutubxona muassasalari faoliyatini muvofiqlashtiradi; axborot-kutubxona faoliyati sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlar va normativ hujjatlarni ishlab chiqadi hamda qabul qiladi; axborot-kutubxona resurslarini noyob va alohida qimmatli axborot-kutubxona resurslari sirasiga kiritish tartibini, shuningdek ularni saqlash va ulardan foydalanish tartibini belgilaydi; axborot-kutubxona faoliyati sohasida kadrlarni tayyorlash, qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirishni tashkil etadi; axborot-kutubxona muassasalarining hisobini yuritadi; yigʻma elektron katalogni shakllantirish va yuritish tartibini tasdiqlaydi. Maxsus vakolatli davlat organi qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

8. Axborot-kutubxona muassasalarini davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash
Axborot-kutubxona muassasalarini davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash: ularning moliyaviy va moddiy-texnika bazasini mustahkamlash; axborot-kutubxona faoliyatini rivojlantirishga investitsiyalar jalb etish; axborot-kutubxona faoliyatini amalga oshirishda soliq imtiyozlari va boshqa imtiyozlarni belgilash orqali amalga oshiriladi.

9. Axborot-kutubxona tizimi hamda axborot-kutubxona muassasalarining turlari
Axborot-kutubxona tizimi yagona tashkiliy va uslubiy taʼminot asosida faoliyat koʻrsatuvchi axborot-kutubxona muassasalari majmuidir. Axborot-kutubxona muassasasi mustaqil muassasa boʻlishi yoxud korxona, muassasa yoki tashkilotning tarkibiy boʻlinmasi boʻlishi mumkin. Axborot-kutubxona muassasalariga quyidagilar kiradi: Oʻzbekiston Milliy kutubxonasi; axborot-kutubxona markazlari; axborot-resurs markazlari; davlat hokimiyati va boshqaruvi organlarining kutubxonalari; boshqa kutubxonalar (fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining, nodavlat notijorat tashkilotlarining, tijorat tashkilotlarining kutubxonalari). Axborot-kutubxona muassasalari axborot-kutubxona fondlarining mazmuni va belgilangan maqsadiga koʻra universal hamda maxsus axborot-kutubxona muassasalariga boʻlinadi. Universal axborot-kutubxona muassasalari axborot-kutubxona fondlarini bilimning turli sohalari boʻyicha shakllantiradi va turli toifadagi foydalanuvchilarning axborotga boʻlgan ehtiyojlarini qanoatlantiradi. Maxsus axborot-kutubxona muassasalari axborot-kutubxona fondlarini bilimning bir yoki bir necha turdosh sohalari boʻyicha shakllantiradi va ayrim toifadagi foydalanuvchilarning axborotga boʻlgan ehtiyojlarini qanoatlantiradi.

10. Oʻzbekiston Milliy kutubxonasi
Oʻzbekiston Milliy kutubxonasi milliy va jahon madaniyatini, fani va taʼlimini rivojlantirish manfaatlarini koʻzlagan holda Oʻzbekiston Respublikasida axborot-kutubxona faoliyatini tashkil etuvchi hamda amalga oshiruvchi umumdavlat universal axborot-kutubxona muassasasidir. Oʻzbekiston Milliy kutubxonasi: axborot-kutubxona faoliyati sohasidagi davlat dasturlarini ishlab chiqish va amalga oshirishda ishtirok etadi; axborot-kutubxona fondini shakllantiradi, uning but saqlanishini taʼminlaydi hamda foydalanuvchilarga milliy va xorijiy nashrlarning eng toʻliq toʻplamini taqdim etadi; Oʻzbekiston Respublikasida chiqariladigan nashrlarning majburiy nusxasini, shuningdek dissertatsiyalarning koʻchirma nusxasini oladi; Oʻzbekiston Respublikasida chiqariladigan nashrlarning davlat bibliografik hisobini yuritadi; elektron kutubxona va elektron katalogni shakllantiradi; kutubxonashunoslik, bibliografiyashunoslik va kitobshunoslik sohasida ilmiy-tadqiqot hamda ilmiy-uslubiy faoliyatni amalga oshiradi va muvofiqlashtiradi; noyob va alohida qimmatli axborot-kutubxona resurslarini but saqlash, konservatsiyalash va restavratsiya qilish boʻyicha ishlarni amalga oshiradi; yigʻma elektron katalogni shakllantiradi va yuritadi; axborot-kutubxona resurslaridan oʻzaro foydalanish uchun shart-sharoitlar yaratadi; boshqa axborot-kutubxona muassasalari bilan hamkorlikni amalga oshiradi. Oʻzbekiston Milliy kutubxonasi qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin. Oʻzbekiston Milliy kutubxonasining axborot-kutubxona fondi davlat mulkidir. Oʻzbekiston Milliy kutubxonasi toʻgʻrisidagi nizom Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi tomonidan tasdiqlanadi.

11. Axborot-kutubxona markazlari
Axborot-kutubxona markazlari Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahrida axborot-kutubxona faoliyatini tashkil etuvchi hamda amalga oshiruvchi universal axborot-kutubxona muassasalaridir. Axborot-kutubxona markazlari: axborot-kutubxona fondini shakllantiradi va uning but saqlanishini taʼminlaydi; elektron kutubxona va elektron katalogni shakllantiradi; tegishli hududda chiqariladigan nashrlarning majburiy nusxasini oladi; bibliografik, ilmiy-uslubiy va madaniy-maʼrifiy ishlarni bajaradi; tegishli hududda axborot-kutubxona muassasalari faoliyatini muvofiqlashtiradi va ularni tashkiliy-uslubiy jihatdan taʼminlashni amalga oshiradi; yigʻma elektron katalogni shakllantirishda ishtirok etadi; axborot-kutubxona resurslaridan oʻzaro foydalanish uchun shart-sharoitlar yaratadi; boshqa axborot-kutubxona muassasalari bilan hamkorlikni amalga oshiradi; tegishli hududda axborot-kutubxona muassasalarining depozitar saqlanadigan axborot-kutubxona resurslarini toʻplashni amalga oshiradi va ularning hisobini yuritadi. Axborot-kutubxona markazlari qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin. Axborot-kutubxona markazlarining axborot-kutubxona fondi davlat mulkidir. Axborot-kutubxona markazi toʻgʻrisidagi namunaviy nizom Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi tomonidan tasdiqlanadi.

12. Axborot-resurs markazlari
Axborot-resurs markazlari davlat taʼlim muassasalari huzurida tashkil etilgan, oʻquvchi yoshlarning, shuningdek aholining axborotga boʻlgan ehtiyojlarini qanoatlantirishga qaratilgan axborot-kutubxona faoliyatini amalga oshiruvchi universal axborot-kutubxona muassasalaridir. Axborot-resurs markazlari: taʼlim muassasasining ixtisoslashuviga muvofiq asosan ilmiy-taʼlimga oid mazmundagi axborot-kutubxona fondini shakllantiradi va uning but saqlanishini taʼminlaydi; elektron kutubxona va elektron katalogni shakllantiradi; oʻzidagi va oʻzidan uzoqdagi axborot resurslaridan foydalanish asosida maʼnaviy boy va barkamol shaxsni ijodiy rivojlantirish uchun imkoniyat yaratgan holda, foydalanuvchilarni madaniy meros obyektlaridan bahramand etadi; axborot-kutubxona resurslaridan oʻzaro foydalanishni taʼminlaydi; boshqa axborot-kutubxona muassasalari bilan hamkorlikni amalga oshiradi; yigʻma elektron katalogni shakllantirishda ishtirok etadi; madaniy, taʼlim, axborot dasturlari va loyihalarini hamda boshqa dasturlar va loyihalarni birgalikda amalga oshirish uchun taʼlim, ilmiy muassasalar va arxivlar, mahalliy davlat hokimiyati organlari, milliy madaniyat markazlari va boshqa tashkilotlar bilan hamkorlikni rivojlantiradi. Axborot-resurs markazlari qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin. Axborot-resurs markazlarining axborot-kutubxona fondi davlat mulkidir. Axborot-resurs markazi toʻgʻrisidagi namunaviy nizom Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi tomonidan tasdiqlanadi.

13. Davlat hokimiyati va boshqaruvi organlarining kutubxonalari
Davlat hokimiyati va boshqaruvi organlarining kutubxonalari qonunchilikda belgilanadigan tartibda axborot-kutubxona faoliyatini amalga oshiruvchi maxsus axborot-kutubxona muassasalaridir. Davlat hokimiyati va boshqaruvi organlarining kutubxonalari: axborot-kutubxona fondini shakllantiradi va uning but saqlanishini taʼminlaydi; elektron kutubxona va elektron katalogni shakllantiradi; axborot-kutubxona resurslaridan oʻzaro foydalanishni taʼminlaydi; boshqa axborot-kutubxona muassasalari bilan hamkorlikni amalga oshiradi; yigʻma elektron katalogni shakllantirishda ishtirok etadi. Davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari kutubxonalarining axborot-kutubxona fondi davlat mulkidir. Davlat hokimiyati va boshqaruvi organlarining kutubxonalari toʻgʻrisidagi nizomlar ushbu organlarning rahbarlari tomonidan tasdiqlanadi.

14. Boshqa kutubxonalar
Boshqa kutubxonalar oʻz muassislari tomonidan belgilanadigan tartibda axborot-kutubxona faoliyatini amalga oshiruvchi universal yoki maxsus axborot-kutubxona muassasalaridir. Boshqa kutubxonalar: axborot-kutubxona fondini shakllantiradi va uning but saqlanishini taʼminlaydi; elektron kutubxona va elektron katalogni shakllantiradi; axborot-kutubxona resurslaridan oʻzaro foydalanishni taʼminlaydi; boshqa axborot-kutubxona muassasalari bilan hamkorlikni amalga oshiradi; yigʻma elektron katalogni shakllantirishda ishtirok etadi. Boshqa kutubxonalarning axborot-kutubxona fondi ularning muassislari mulkidir. Boshqa kutubxonalar toʻgʻrisidagi nizomlar ularning muassislari tomonidan tasdiqlanadi.

15. Axborot-kutubxona muassasalarini tashkil etish, qayta tashkil etish va tugatish
Axborot-kutubxona muassasalarini tashkil etish, qayta tashkil etish va tugatish qonunchilikda belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

16. Axborot-kutubxona fondini shakllantirish
Axborot-kutubxona fondini shakllantirish axborot-kutubxona muassasasining maqsadlari va vazifalariga muvofiq uni jamlash, hisobga olish, ishlovdan oʻtkazish, joylashtirish va saqlash orqali amalga oshiriladi.

17. Axborot-kutubxona fondini jamlash
Axborot-kutubxona fondi nashrlarni va boshqa axborot-kutubxona resurslarini sotib olish, ularga obuna boʻlish, ularni ayirboshlash, tekinga olish, shu jumladan hadyaga olish hisobiga jamlanadi.

18. Axborot-kutubxona fondini hisobga olish, ishlovdan oʻtkazish, joylashtirish, saqlash va undan foydalanish
Axborot-kutubxona fondini hisobga olish, ishlovdan oʻtkazish, joylashtirish, saqlash va undan foydalanish qonunchilikda belgilangan tartibda amalga oshiriladi. Axborot-kutubxona fondining nashrlar majburiy nusxasini olish hisobiga jamlanadigan, shuningdek noyob va alohida qimmatli axborot-kutubxona resurslarini oʻz ichiga olgan qismi milliy madaniy boylik boʻlib, moddiy madaniy meros obyekti sifatida saqlanadi. Axborot-kutubxona muassasalarining moddiy-texnika taʼminoti yomonlashuviga, ularni mehnatni muhofaza qilish talablariga, axborot-kutubxona fondlarini saqlash normalari va shart-sharoitlariga mos kelmaydigan binolarga koʻchirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

19. Foydalanuvchilarning huquqlari
Foydalanuvchilar quyidagi huquqlarga ega: axborot-kutubxona muassasalariga kirish va axborot-kutubxona resurslaridan foydalanish; oʻz ehtiyojlariga mos tarzda axborotni erkin tanlab olish; koʻrsatiladigan xizmatlarning, shu jumladan pulli xizmatlarning roʻyxati hamda ularni koʻrsatish shartlari haqida axborot olish; soʻralayotgan axborot-kutubxona resurslarining mavjudligi haqida axborot olish. Foydalanuvchilar qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin.

20. Foydalanuvchilarning majburiyatlari
Foydalanuvchilar: axborot-kutubxona muassasalarida foydalanish qoidalariga rioya etishi; axborot-kutubxona resurslariga ehtiyotkorlik bilan munosabatda boʻlishi, ularning yoʻqolishiga yoki buzilishiga yoʻl qoʻymasligi, zarar yetkazilgan taqdirda esa belgilangan tartibda uning oʻrnini qoplashi; axborot-kutubxona muassasalari ishining sifatini pasaytirishga qaratilgan xatti-harakatlar qilmasligi shart. Foydalanuvchilar zimmasida qonunchilikka muvofiq boshqa majburiyatlar ham boʻlishi mumkin.

21. Jismoniy imkoniyatlari cheklangan foydalanuvchilarga axborot-kutubxona xizmati koʻrsatish
Jismoniy imkoniyatlari cheklangan foydalanuvchilarga axborot-kutubxona xizmati koʻrsatish axborot-kutubxona muassasalarida maxsus texnika vositalaridan foydalangan holda axborot yozilgan maxsus jismlarda axborot-kutubxona resurslarini taqdim etish orqali amalga oshiriladi.

22. Axborot-kutubxona muassasalarini moliyalashtirish
Axborot-kutubxona muassasalarini moliyalashtirish quyidagilar hisobidan amalga oshiriladi: Oʻzbekiston Respublikasining Davlat budjeti mablagʻlari; muassislarning mablagʻlari; pulli xizmatlar koʻrsatishdan olinadigan mablagʻlar; qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar.

23. Axborot-kutubxona muassasalarining birlashmalari
Axborot-kutubxona muassasalari axborot-kutubxona faoliyatini muvofiqlashtirish, shuningdek umumiy manfaatlarini ifodalash va himoya qilish maqsadida qonunchilikda belgilangan tartibda birlashmalar tuzishi mumkin. Axborot-kutubxona muassasalarining birlashmalari: axborot-kutubxona faoliyatini rivojlantirishga koʻmaklashadi; axborot-kutubxona faoliyati sohasidagi davlat dasturlarini ishlab chiqish va amalga oshirishda ishtirok etadi; axborot-kutubxona faoliyati toʻgʻrisidagi qonunchilikni takomillashtirish yuzasidan takliflar tayyorlaydi; axborot-kutubxona muassasalari kadrlarini qayta tayyorlash va malakasini oshirishni tashkil etishda ishtirok etadi. Axborot-kutubxona muassasalarining birlashmalari qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

24. Axborot-kutubxona faoliyati sohasidagi xalqaro hamkorlik
Axborot-kutubxona faoliyati sohasidagi xalqaro hamkorlik Oʻzbekiston Respublikasining qonunchiligi va xalqaro shartnomalariga muvofiq amalga oshiriladi.

25. Nizolarni hal etish
Axborot-kutubxona faoliyati sohasida yuzaga keladigan nizolar qonunchilikda belgilangan tartibda hal etiladi.

26. Axborot-kutubxona faoliyati toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlik uchun javobgarlik
Axborot-kutubxona faoliyati toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlikda aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar boʻladi.

27. Qonunchilikni ushbu Qonunga muvofiqlashtirish
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi: hukumat qarorlarini ushbu Qonunga muvofiqlashtirsin; davlat boshqaruvi organlari ushbu Qonunga zid boʻlgan oʻz normativ-huquqiy hujjatlarini qayta koʻrib chiqishlari va bekor qilishlarini taʼminlasin.

28. Ushbu Qonunning kuchga kirishi
Ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.