Bolalar uylari toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida
(resolution, 2024-12-28)

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Mustahkam oila yili” Davlat dasturi toʻgʻrisida” 2012-yil 27-fevraldagi PQ-1717-son qarorini bajarish yuzasidan, Bolalar uylari faoliyatini takomillashtirish, yetim bolalar va ota-ona qarovisiz qolgan bolalarni, psixofizik rivojlanishi buzilgan bolalarni huquqiy himoya qilishni kuchaytirish hamda tibbiy-ijtimoiy kafolatlarni taʼminlash chora-tadbirlari samaradorligini oshirish, ularni tarbiyalash, jamiyatga integratsiyalash, ularga taʼlim berish uchun zarur shart-sharoitlar yaratish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Bolalar uylari toʻgʻrisidagi Nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi hamda Moliya vazirligi bilan birgalikda bir oy muddatda Bolalar uylarining amaldagi shtat normativlarini qayta koʻrib chiqsin, ularda tarbiyalanuvchi bolalarni ijtimoiy-huquqiy himoya qilish ishlari uchun xodimlarni, shuningdek pedagog va xizmat koʻrsatuvchi kichik xodimlar yuklamasining amaldagi hisoblangan normalari kamaytirilishini nazarda tutsin. Belgilansinki, Bolalar uylarining koʻrsatib oʻtilgan xodimlari sonining koʻpaytirilishi munosabati bilan budjetning qoʻshimcha xarajatlari sogʻliqni saqlash muassasalarining tarmogʻi va oʻrinlar fondini maqbullashtirish hisobiga qoplanadi. 3. Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi Bolalar uylari tarbiyalanuvchi bolalarini tarbiyalash, taʼlim berish, psixologik va intellektual rivojlantirishning zamonaviy texnologiyalarini hisobga olgan holda pedagoglar hamda tarbiyachilarni tayyorlash, qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish tadbirlarini muntazam ravishda amalga oshirsin. 4. Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi: Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari bilan birgalikda Bolalar uylarining moddiy-texnika bazasini yanada mustahkamlash va ularda tarbiyalanuvchi bolalarga yordam berish uchun zarur shart-sharoitlar yaratish chora-tadbirlarini koʻrsin, shuningdek Bolalar uylari faoliyati yuzasidan muntazam nazoratni taʼminlasin, ularga yuklangan vazifalarni amalga oshirishda ularga har tomonlama koʻmaklashsin; manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda bir oy muddatda qonun hujjatlariga oʻzgartirishlar toʻgʻrisida Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritsin, shuningdek idoraviy normativ-huquqiy hujjatlarni ushbu qarorga muvofiqlashtirsin. 5. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari A.N.Aripov zimmasiga yuklansin. 1. Ushbu Nizom Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tizimining Bolalar uylarini tashkil etish va ularning faoliyati, shuningdek ularda yetim bolalar, ota-ona qarovisiz qolgan bolalar hamda psixofizik rivojlanishi buzilgan bolalarga tibbiy-ijtimoiy, psixologik-pedagogik yordam berish va taʼlim-tarbiya jarayonini tashkil etish tartibini belgilaydi. 2. Bolalar uyi yetim bolalar, ota-ona qarovisiz qolgan bolalar hamda psixofizik rivojlanishi buzilgan bolalar (keyingi oʻrinlarda tarbiyalanuvchilar deb ataladi) uchun davlat taʼlim-tarbiya va davolash-sogʻlomlashtirish muassasasi hisoblanadi. 3. Bolalar uyi oʻz faoliyatida Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va qonunlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining qarorlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari, qarorlari va farmoyishlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlari va farmoyishlariga, boshqa qonunchilik hujjatlariga, Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalariga, shuningdek ushbu Nizomga va oʻz Ustaviga amal qiladi. 4. Bolalar uyi qonunchilikka muvofiq tibbiy-ijtimoiy va psixologik-pedagogik faoliyatni takomillashtirish masalalari boʻyicha xalqaro hamkorlikni amalga oshirish huquqiga ega. 5. Bolalar uyi Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari bilan kelishgan holda, belgilangan tartibda Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan tashkil etilishi, qayta tashkil etilishi yoki tugatilishi mumkin. Bolalar uyini tugatishda tarbiyalanuvchilarni boshqa tegishli muassasalarga oʻtkazish taʼminlanadi. 6. Bolalar uyi davlat muassasasi shaklida tashkil etiladi va yuridik shaxs sifatida tegishli tuman hokimligida roʻyxatdan oʻtkaziladi, oʻz ustaviga, mustaqil balansiga, gʻaznachilikning tegishli hududiy boʻlinmasida shaxsiy hisob raqamiga va bankda valyuta hisob raqamiga, Oʻzbekiston Respublikasi Davlat gerbi tasviri tushirilgan va oʻz nomi koʻrsatilgan muhrga, shtampga, blankalarga ega boʻladi. 7. Bolalar uyi ustavi Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan tasdiqlanadigan namunaviy ustav asosida Qoraqalpogʻiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi, viloyatlar sogʻliqni saqlash boshqarmalari va Toshkent shahar sogʻliqni saqlash bosh boshqarmasi tomonidan tasdiqlanadi. 8. Bolalar uyi quyidagi tiplarga boʻlinadi: a) bolalar 3 yoshgacha boʻladigan umumiy tipdagi Bolalar uyi. Zaruriyat boʻlganda ushbu muassasalarda 4 yoshgacha qabul qilinadigan, ular 7 yoshgacha boʻlishi mumkin boʻlgan psixofizik rivojlanishi buzilgan bolalar uchun ixtisoslashtirilgan guruhlar tashkil etiladi; b) 4 yoshgacha qabul qilinadigan, ular bu yerda 7 yoshgacha boʻlishi mumkin boʻlgan psixofizik rivojlanishi buzilgan bolalar uchun ixtisoslashtirilgan tipdagi Bolalar uyi. 9. Bolalar uyining tipi va oʻrinlari soni Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan belgilanadi. Bolalar uyi kecha-kunduz faoliyat koʻrsatadi. 10. Bolalar uyi faoliyatini muvofiqlashtirish Qoraqalpogʻiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi, viloyatlar sogʻliqni saqlash boshqarmalari va Toshkent shahar sogʻliqni saqlash bosh boshqarmasi tomonidan amalga oshiriladi. 11. Quyidagilar Bolalar uylarining asosiy vazifalari hisoblanadi: tarbiyalanuvchilarni tibbiy yordam bilan taʼminlash, tarbiyalash va ularga taʼlim berish, ularni kamol toptirish va qoʻllab-quvvatlash; tarbiyalanuvchilarni toʻlaqonli psixologik reabilitatsiya qilishga, ijtimoiy moslashishga va jamiyatga integratsiyalashga koʻmaklashadigan uy sharoitiga yaqinlashtirilgan shart-sharoitlar yaratish; tarbiyalanuvchilarning huquqlari va qonuniy manfaatlarini ijtimoiy-huquqiy himoya qilishni taʼminlash; tarbiyalanuvchilarni psixologik, intellektual va jismoniy kamol toptirishni taʼminlash; tarbiyalanuvchilarni dispanserizatsiyalash, profilaktika, davolash va sogʻlomlashtirishni, psixofizik rivojlanishi buzilgan bolalar uchun korreksiya-tiklash tadbirlarini, tarbiyalanuvchilarni tibbiy-psixologik-pedagogik reabilitatsiya qilishni oʻz ichiga oladigan davolash-sogʻlomlashtirish ishlarini tashkil etish; davolash-sogʻlomlashtirish, taʼlim-tarbiya va, zaruriyat boʻlganda, korreksiya-rivojlantirish jarayoni sifatini oshirishga yoʻnaltirilgan ish shakllari va usullarini takomillashtirish; zarur tarzdagi sanitariya-gigiyena va epidemiyaga qarshi rejimlarni taʼminlash, infeksiyalar paydo boʻlishi va tarqalishining oldini olish. 12. Quyidagilar Bolalar uyiga qabul qilinadi: a) yetim bolalar va ota-ona qarovisiz qolgan bolalar: ota-onalari vafot etgan, ota-onalar ota-ona huquqlaridan mahrum etilgan, ota-onalarning ota-ona huquqlari vaqtincha cheklangan, ota-onalar huquqiy layoqatsiz deb eʼtirof etilgan, ota-onalar kasal boʻlgan, ota-onalar uzoq vaqt (6 oydan ortiq) boʻlmagan, shu jumladan ota-onalar oʻz bolalarini tibbiyot muassasalaridan olishni rad etgan hollarda, shuningdek ota-ona qarovi mavjud boʻlmagan boshqa hollarda; tashlandiq (topilgan) bolalar; qoldirib ketilgan bolalar (tugʻruq muassasasidagi yoki statsionardagi hamda tekshirish va davolashning toʻliq kursidan oʻtgan, biroq uzrli sabablarsiz uch kun muddatda ota-onalar yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxslar tomonidan olinmagan bolalar); b) oʻziga oʻzi xizmat koʻrsatish imkoni yoʻqligi tufayli doimiy ravishda yakka tartibda parvarish qilishga muhtoj psixofizik rivojlanishi buzilgan bolalar ota-onalar roziligi bilan va ota-onalari bor-yoʻqligidan qatʼi nazar; v) oʻzini oʻzi boshqarish organlari tomonidan taqdim etilgan tegishli hujjat boʻyicha kam taʼminlangan oilalarning bolalari, shuningdek faqat ota-onasining biriga (ona yoki otaga) ega boʻlgan bolalar tuman (shahar) hokimining qarori boʻyicha, bolaning bu yerda boʻlishi muddatini uzaytirish keyinchalik qayta koʻrib chiqilgan holda 1 yilgacha muddat bilan. 13. Bolalar uyiga bolalar yangi tugʻilgan paytdan boshlab qabul qilinadi va 3 yoshgacha tarbiyalanadi, bolada psixofizik rivojlanish buzilishi mavjud boʻlgan hollarda esa – 4 yoshgacha tarbiyalanadi, tuman (shahar) hokimining belgilangan tartibdagi qarori asosida bu yerda ularga 7 yoshgacha boʻlish imkoni beriladi. 14. Quyidagilar Bolalar uyiga qabul qilishga vaqtinchalik monelik hisoblanadi: jarayonning faol bosqichidagi sil kasalligi; teri va sochning yuqumli kasalliklari; oʻtkir, shu jumladan virusli yuqumli kasalliklar; markaziy asab tizimining oʻtkir kasalliklari; teri-tanosil kasalliklari. Koʻrsatib oʻtilgan kasalliklarga chalingan bolalar statsionar davolanish uchun hududiy davolash-profilaktika muassasalariga yuborilishi zarur va davolanish tugallangandan keyin Bolalar uyiga yuboriladi. 15. Bolalar uyiga yuboriladigan bola uchun vasiylik va homiylik organi tomonidan ushbu Nizomga 1-ilovaga muvofiq roʻyxat boʻyicha hujjatlar taqdim etiladi. 16. Tashlandiq (topilgan) bolalar Bolalar uyiga ichki ishlar organlarida tuzilgan dalolatnoma yoki Bolalar uyida ichki ishlar organlari xodimi ishtirokida tuzilgan dalolatnoma boʻyicha, hududiy davolash-profilaktika muassasalarida tashlandiq (topilgan) bolaning sogʻligʻi holati toʻgʻrisida tibbiy dalolatnoma majburiy tartibda tuzilgan, shuningdek keyinchalik tashlandiq (topilgan) bolani 1 oy muddatga Bolalar uyiga vaqtincha joylashtirish toʻgʻrisidagi bitim rasmiylashtirilgan holda qabul qilinadi. Dalolatnoma 3 nusxada tuziladi. Dalolatnomaning bir nusxasi hududiy ichki ishlar organida, ikkinchi nusxasi – bolaning shaxsiy hujjatlar yigʻmajildida, uchinchi nusxasi – fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish organlarida saqlanadi. Tashlandiq (topilgan) bolani Bolalar uyiga vaqtincha joylashtirish toʻgʻrisidagi bitim bola topilgan tuman (shahar)ning vasiylik va homiylik organi va Bolalar uyi maʼmuriyati tomonidan imzolanadi. Ushbu bitimning bir nusxasi vasiylik va homiylik organida, ikkinchi nusxasi bolaning shaxsiy hujjatlar yigʻmajildida saqlanishi kerak. Vasiylik va homiylik organlari Bolalar uyining tibbiy-ijtimoiy va psixologik-pedagogik xizmati bilan birgalikda tashlandiq bolaning yoshini aniqlaydilar, uning tugʻilgan sanasini belgilaydilar, unga familiya, ism va ota ismini beradilar hamda yuqorida koʻrsatib oʻtilgan dalolatnoma asosida bolani fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish organlarida roʻyxatdan oʻtkazadilar. 17. Bola ota-onalar yoki ota-onalarning oʻrnini bosuvchi shaxslar tomonidan tashlab ketilgan taqdirda tugʻruqxonada yoki boshqa davolash-profilaktika muassasasida ushbu muassasaning maʼmuriyati va yuristi tomonidan vasiylik va homiylik organlari va muassasa joylashgan joy boʻyicha ichki ishlar organlari xodimi ishtirokida dalolatnoma tuziladi. Ushbu dalolatnoma muassasaning muhri bilan tasdiqlanadi. Uning asosida bola qoldirilgan bolani Bolalar uyiga bir oy muddatga vaqtincha joylashtirish toʻgʻrisidagi bitimga muvofiq qabul qilinadi. Ushbu bitim vasiylik va homiylik organi hamda muassasa maʼmuriyati tomonidan imzolanadi. Bitimning bir nusxasi vasiylik va homiylik organida, ikkinchi nusxasi bolaning shaxsiy hujjatlar yigʻmajildida saqlanishi kerak. Ham tashlandiq (topilgan), ham qoldirib ketilgan bolalar uchun koʻrsatib oʻtilgan oy mobaynida vasiylik va homiylik organlari qonunchilikda belgilangan tartibda bolaga hujjatlarni rasmiylashtiradilar, keyinchalik Qoraqalpogʻiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi, viloyatlar sogʻliqni saqlash boshqarmalari va Toshkent shahar sogʻliqni saqlash bosh boshqarmasi tomonidan yoʻllanma rasmiylashtirilgan holda bolani Bolalar uyiga joylashtirish zarurligi toʻgʻrisida tuman (shahar) hokimining qarorini chiqarish uchun tavsiyanoma tayyorlaydilar. 18. Ota-onalar yoki ota-onalarning oʻrnini bosuvchi shaxslar bolani tarbiyalashni rad etgan taqdirda bolalar ushbu Nizomga 1-ilovaga muvofiq roʻyxat boʻyicha vasiylik va homiylik organi tomonidan hujjatlar taqdim etilgan holda tuman (shahar) hokimining qarori asosida Bolalar uyiga qabul qilinadilar. 19. Har bir tarbiyalanuvchi uchun bolaning rivojlanishi tarixi rasmiylashtiriladi. 20. Tarbiyalanuvchilar Bolalar uyida boʻlgan davr uchun tarbiyalanuvchilarning barcha hujjatlarini saqlash tartibi bosh vrach tomonidan belgilanadi. Barcha tarbiyalanuvchilarning hujjatlari alohida temir sandiqda saqlanishi kerak, hujjatlar bilan tanishish huquqiga ega boʻlgan shaxslar roʻyxati bosh vrach tomonidan belgilanadi. 21. Bolalar uyiga qabul qilingan bolalar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar qabul qilish jurnaliga yoziladi. Jurnalga tartib raqami qoʻyiladi, u ip oʻtkazib tikiladi, muhr bilan tasdiqlanadi va Bolalar uyi arxivida saqlanadi. Jurnalni saqlash muddati — 75 yil. Tarbiyalanuvchilar hududiy davolash-profilaktika muassasalariga joylashtirilgan taqdirda ular Bolalar uyidan chiqib ketgan deb hisoblanmaydi, qaytganlaridan keyin yangi qabul qilinganlar deb hisoblanmaydi va qabul qilish jurnalida roʻyxatdan oʻtkazilmaydi. Tarbiyalanuvchi hududiy davolash-profilaktika muassasasiga davolanish uchun yuborilganda Bolalar uyi maʼmuriyati bu haqda ota-onalarga yoki ota-onalarning oʻrnini bosuvchi shaxslarga xabar berishi, bolaning sogʻligʻi holatini kuzatib borishi, uning rivojlanishi tarixiga davolashning borishi, u boshqa hududiy davolash-profilaktika muassasasiga oʻtkazilganligi toʻgʻrisida yozib qoʻyishi, shuningdek Bolalar uyining unga qaraydigan xodimlari tomonidan kecha-kunduz navbatchilik qilinishini tashkil etishi va bolani bir yoshgacha sut aralashmasi bilan taʼminlashi shart. 22. Bolalar ushbu Nizomning 8-bandiga muvofiq oilaga qaytarilgan, “Mehribonlik” uyiga, “Muruvvat” bolalar internat-uyiga oʻtkazilgan, farzandlikka, patronatga, vasiylik va homiylikka hamda joylashtirishning boshqa muqobil shakllariga oʻtkazilgan hollarda Bolalar uyi hisobidan chiqariladi. 23. Tarbiyalanuvchini ota-onalarga yoki ota-onalarning oʻrnini bosuvchi shaxslarga qaytarish vasiylik va homiylik organlarining xulosalari hamda ularning yashash joyi boʻyicha tuman (shahar) hokimining qarori asosida amalga oshiriladi. Tarbiyalanuvchining Bolalar uyida boʻlish muddati tamom boʻlgandan keyin ota-onalar uzrli sabablarsiz oʻz bolasini qabul qilishni rad etgan taqdirda bolalarning huquq va manfaatlarini himoya qilish maqsadida muassasa maʼmuriyati ularni ota-onalik huquqlaridan mahrum etish toʻgʻrisida sudga daʼvo arizasi berishga haqlidir. 24. Tarbiyalanuvchilarni Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi tizimining “Mehribonlik” uylariga oʻtkazish ular 3 yoshga toʻlganidan keyin majburiy ravishda qonunchilikda belgilangan tartibda amalga oshiriladi. Psixofizik nuqsonlari boʻlgan, oʻqitilishi kerak boʻlgan tarbiyalanuvchilar 7 yoshga toʻlganidan keyin Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi tizimining “Mehribonlik” uylariga oʻtkaziladi, oʻqitilishi kerak boʻlmagan psixik nuqsonli tarbiyalanuvchilar esa 4 yoshga toʻlganidan keyin qonunchilikda belgilangan tartibda Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tizimining “Muruvvat” bolalar internat-uylariga oʻtkaziladi. “Mehribonlik” uylariga va “Muruvvat” bolalar internat-uylariga oʻtkazilishi kerak boʻlgan tarbiyalanuvchilar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar oʻtkazish muddatidan 6 oy oldin vasiylik va homiylik organlariga hamda tarbiyalanuvchining yashash joyi boʻyicha tuman (shahar) tibbiyot birlashmalariga maʼlum qilinadi. Oʻtkazish Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Ijtimoiy himoya milliy agentligining hududiy boshqarmalari qoshidagi psixologik-tibbiy-pedagogik komissiyaning xulosasiga muvofiq amalga oshiriladi. Tarbiyalanuvchini oʻtkazishda tegishli ravishda Nizomga 1-ilovaga muvofiq roʻyxat boʻyicha uning barcha hujjatlari oʻtkaziladi va har bir bola uchun alohida tuman (shahar) hokimining qarori majburiy tartibda chiqariladi. Bunda barcha hujjatlarning nusxalari Bolalar uyida qoladi. 25. Tarbiyalanuvchilarni farzandlikka (patronatga), vasiylik va homiylikka hamda joylashtirishning boshqa muqobil shakllariga berish qonunchilikda belgilangan tartibda amalga oshiriladi. Tarbiyalanuvchini farzandlikka berishda qabul qilish jurnaliga, farzandlikka oluvchining familiyasi va manzili koʻrsatilmagan holda bola farzandlikka berilganligi, farzandlikka berish toʻgʻrisida tuman (shahar) hokimining qarori va sanasi toʻgʻrisida yozib qoʻyiladi. Ushbu maʼlumotlar belgilangan tartibda bosh vrachda saqlanadi va faqat tergov va sud organlarining rasmiy soʻrovi boʻyicha taqdim etiladi. Aka-ukalar va opa-singillarni farzandlikka berishda, shuningdek ularni “Mehribonlik” uylariga va “Muruvvat” bolalar internat-uylariga hamda joylashtirishning boshqa shakllariga oʻtkazishda ularni ayirishga tibbiy koʻrsatkichlar boʻyicha yoki boshqa sabablarga koʻra ular alohida tarbiyalanishi va saqlanishi kerak boʻlgan alohida holatlar mavjud boʻlgan taqdirda faqat istisno sifatida yoʻl qoʻyilishi mumkin. Qonun bilan muhofaza qilinadigan farzandlikka olish siri oshkor etilganligi uchun Bolalar uyi xodimlari qonunchilikka muvofiq javob beradilar. 26. Tarbiyalanuvchilarni tibbiy-ijtimoiy taʼminlash, tarbiyalash, moddiy taʼminlash, hayotiy koʻnikmalarga oʻqitish toʻliq davlat taʼminoti asosida amalga oshiriladi. 261. Bolalar uylariga tarbiyaga olingan yetim bolalarga (yigirma besh yoshga toʻlmagan) Oʻzbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasining harbiy xizmatchi va xodimlari biriktiriladi. Biriktirilgan harbiy xizmatchi va xodimlar vasiylik va homiylik organlari bilan hamkorlikda bir oyda kamida bir marotaba tarbiyalanuvchi bolalar bilan suhbatlar oʻtkazish asosida ularning taʼlim-tarbiya olish ahvolini va maishiy shart-sharoitlarini oʻrganadi, shuningdek, mavjud muammolarni bartaraf etish, ularni ota-onasi yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxslarga qaytarish, vasiy yoki homiy tayinlash, farzandlikka berish va joylashtirishning boshqa shakllarini qoʻllash choralarini koʻrib boradi. 27. Tarbiyalanuvchilar belgilangan tartibda quyidagilar bilan taʼminlanadilar: ularga nisbatan inson shaʼni va qadr-qimmatini kamsitmaydigan insonparvarlik munosabatida boʻlish; oilasi bilan aloqada boʻlish, miqdorlari cheklanmagan holda joʻnatmalar, banderollar olish; bepul ovqatlanish, kiyim-kechak, poyabzal va ashyoviy taʼminlashning boshqa buyumlari hamda tasdiqlangan normalar boʻyicha yumshoq anjomlar bilan taʼminlanish. Zaruriyat boʻlganda tarbiyalanuvchilar protez-ortopediya buyumlari va reabilitatsiyaning texnik vositalari bilan bepul taʼminlanadilar. 28. Tarbiyalanuvchilarga tibbiy yordam shtatdagi tibbiyot xodimlari tomonidan, zaruriyat boʻlganda esa – belgilangan tartibda tegishli hududiy davolash-profilaktika muassasalari tomonidan taʼminlanadi. Tarbiyalanuvchining sogʻligʻi holati yomonlashgan yoki u vafot etgan taqdirda Bolalar uyi maʼmuriyati bu haqda darhol yuqori tashkilotni va ota-onalarni yoki ota-onalarning oʻrnini bosuvchi shaxslarni, bunday shaxslar boʻlmaganda – tarbiyalanuvchi doimiy yashaydigan joy boʻyicha fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlarini xabardor qiladi. 29. Vafot etgan tarbiyalanuvchilarni dafn etish qonunchilikda belgilangan tartibda amalga oshiriladi. Vafot etgan tarbiyalanuvchi dafn etilganda Bolalar uyi maʼmuriyati tomonidan dafn xarajatlari budjet mablagʻlari, shuningdek xayriya ehsonlari hisobidan amalga oshiriladi. 30. Tarbiyalanuvchining Bolalar uyi hududidan tashqariga chiqishi faqat Bolalar uyi xodimlari yoxud ota-onalar yoki ota-onalarning oʻrnini bosuvchi shaxslar hamrohligida, Bolalar uyi maʼmuriyatining yozma ruxsati bilan, ota-onalar yoki ota-onalarning oʻrnini bosuvchi shaxslarning yashash joyi boʻyicha vasiylik va homiylik organining tegishli xulosasi olingandan keyin amalga oshiriladi. Tarbiyalanuvchi hududdan tashqariga oʻzboshimchalik bilan chiqqan taqdirda Bolalar uyi maʼmuriyati bu haqda uning ota-onalarini yoki ota-onalarning oʻrnini bosuvchi shaxslarni, ichki ishlar organlarini, yuqori sogʻliqni saqlash organlarini va tarbiyalanuvchining yashash yoki boʻlish joyi boʻyicha fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlarini xabardor qiladi hamda birgalikda uni topish va qaytarish choralarini koʻradi. 31. Tarbiyalanuvchilar oziq-ovqat mahsulotlari isteʼmol qilishning tasdiqlangan oʻrtacha sutkalik oqilona normalariga binoan oziq-ovqat, shuningdek mazkur Nizomning 2 va 3-ilovalariga muvofiq normalar boʻyicha kiyim-kechak, poyabzal, yumshoq anjomlar bilan taʼminlanadilar. 32. Ota-onalar yoki ota-onalarning oʻrnini bosuvchi shaxslar tarbiyalanuvchilarni kelib koʻrish, Bolalar uyining tibbiy va tarbiyaviy faoliyati, agar bu bolaning manfaatlariga zid boʻlmasa oʻz bolalarining tibbiy-pedagogik reabilitatsiyasining borishi bilan tanishish huquqiga egadirlar. 33. Tarbiyalanuvchilar “Mehribonlik” uylariga yoki “Muruvvat” bolalar internat-uylariga oʻtkazilganda ularga ichki kiyim, kiyim-bosh va mavsumiy poyabzal beriladi. 34. Bosh vrach ushbu Nizom talablariga muvofiq tarbiyalanuvchilarni Bolalar uyiga qabul qilish va undan chiqarish yuzasidan shaxsan javob beradi. 35. Tarbiyalanuvchilarni tibbiy taʼminlash, tarbiyalash va moddiy taʼminlash tartibi ularning individual xususiyatlari, yoshi, jinsi, psixik va jismoniy holati hisobga olingan holda belgilanadi. Maishiy shart-sharoitlar reabilitatsiya jarayoniga koʻmaklashishi, tarbiyalanuvchilardagi hissiy zoʻriqishni yumshatish uchun shart-sharoitlar yaratishi kerak. Bolalar uyining binosi, qattiq va yumshoq anjomlar, tibbiy va xoʻjalik jihozlari, oʻyinchoqlar sanitariya-gigiyena talablariga javob berishi, bolalarning yoshi, sogʻligʻining holati va psixik rivojlanishiga muvofiq boʻlishi zarur. 36. Bolalar uyidagi davolash-sogʻlomlashtirish ishlari kasallikka chalinish xavfi omillarini barvaqt aniqlashga, ular rivojlanishining oldini olishga, bolalarni kompleks tibbiy-pedagogik reabilitatsiya qilishga, shuningdek asoratlarning, nogironlikning oldini olishga yoʻnaltirilgan boʻlishi kerak. 37. Tarbiyalanuvchilar shtatdagi tibbiyot xodimlari, pediatr va tor ixtisosli mutaxassislar tomonidan kuzatib boriladi. Tarbiyalanuvchilar hududiy davolash-profilaktika muassasasining mutaxassislari tomonidan bir yilda 2-marta puxta tibbiy tekshiruvdan oʻtkaziladi va zaruriyat boʻlganda, profilaktik va sogʻlomlashtirish tadbirlari amalga oshiriladi; izolyatordagi bemor bolalarni davolash taʼminlanadi; psixofizik rivojlanishi buzilgan bolalar davolanadi va ular oʻrtasida korreksiya-tiklash tadbirlari oʻtkaziladi. Kasal boʻlib qolgan tarbiyalanuvchilar tibbiy koʻrsatkichlar boʻyicha hududiy, viloyat va respublika bolalar davolash-profilaktika muassasalariga yotqiziladi. 38. Bolalar uyida yangidan qabul qilingan bolalar uchun karantin guruhi va statsionar davolashni talab etmaydigan kasalliklarga chalingan bolalar uchun izolyator tashkil etiladi. Izolyatordagi oʻrinlar soni Bolalar uyidagi shtatli oʻrinlar sonining kamida 10 foizini tashkil etishi kerak. 39. Tarbiyalanuvchilar yoshi, jismoniy holati, aqliy rivojlanish darajasi hisobga olingan holda guruhlarga ajratiladi. Guruhlardagi bolalar soni 1 yoshgacha boʻlgan bolalar uchun – 8 nafar bolani va 1 yoshdan katta yoshdagi bolalar uchun – 10 nafar bolani, ixtisoslashtirilgan guruhlarda, yoshidan qatʼi nazar – 8 nafar bolani tashkil etishi kerak. Taʼlim-tarbiya faoliyati Bolalar uyining pedagoglari va tarbiyachilari tomonidan amalga oshiriladi. 40. Bolalar uylaridagi tarbiyaviy ishlar belgilangan tartibda Oʻzbekiston Respublikasi Maktabgacha taʼlim vazirligi tomonidan tasdiqlangan maktabgacha taʼlim tashkilotlari uchun davlat taʼlim talablari asosida ishlab chiqilgan taʼlim-tarbiya dasturiga muvofiq olib boriladi. Taʼlim-tarbiya jarayonini tashkil etishda tarbiyalanuvchilarning psixologik xususiyatlari hisobga olingan holda maqbul texnologiyalar, tarbiyalash shakllari va usullari tanlanadi. 41. Psixofizik rivojlanishi buzilgan tarbiyalanuvchilarning taʼlim-tarbiya jarayoni ularning rivojlanishidagi buzilishlarga muvofiq, taʼlim va tarbiyaning individual yoʻnaltirilgan dasturlari boʻyicha tashkil etiladi. 42. Tarbiya, dam olish va turli tadbirlarning tibbiy-ijtimoiy va psixologik-pedagogik asoslangan holda birga qoʻshib olib borilishini taʼminlaydigan kun tartibi tarbiyalanuvchilarning Bolalar uyida kecha-kunduz boʻlishi hisobga olingan holda tuziladi. 43. Tarbiyalanuvchilar, pedagoglar, tarbiyalanuvchilarning ota-onalari yoki ota-onalarning oʻrnini bosuvchi shaxslarga tibbiy-ijtimoiy va psixologik-pedagogik yordam berish maqsadida Bolalar uyida tibbiy-ijtimoiy va psixologik-pedagogik xizmat (keyingi oʻrinlarda xizmat deb ataladi) tashkil etiladi. Xizmat tarkibi mutaxassislardan – Bolalar uyi xodimlaridan iborat boʻladi. Xizmatning tarkibi bosh vrachning buyrugʻi bilan tasdiqlanadi. Xizmat tarkibiga xizmatga boshchilik qiladigan Bolalar uyining bosh vrachi, ijtimoiy maxsus xodim, psixolog, vrach-pediatr, katta tarbiyachi va defektolog kiradi. 44. Xizmat: tarbiyalanuvchilarning huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qiladi; tarbiyalanuvchilar bilan diagnostik, profilaktik, korreksion, maslahat berish va reabilitatsiya ishlarini muvofiqlashtiradi; vrachlar, tarbiyachilar, pedagoglar, muassasa maʼmuriyati va Bolalar uyining boshqa xodimlari bilan profilaktik, maslahat berish, taʼlim (seminarlar, treninglar) ishlarini olib boradi; tarbiyalanuvchilarning ota-onalari yoki ota-onalarning oʻrnini bosuvchi shaxslar bilan maslahat berish va reabilitatsiya ishlarini olib boradi. 45. Xizmat aʼzolari ishlarni quyidagi yoʻnalishlar boʻyicha olib boradilar: a) tarbiyalanuvchilarning huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish sohasida: tarbiyalanuvchilarning shaxsiy hujjatlar yigʻmajildini oʻrganish va uning ijtimoiy maqomi barqarorligini aniqlash; tarbiyalanuvchilarning mulkiy va nomulkiy huquqlari himoya qilinishini taʼminlash; yetishmayotgan hujjatlarni izlash va toʻplash ishlari; tarbiyalanuvchilarga va ularning mol-mulkiga nisbatan qonun buzilishiga yoʻl qoʻygan shaxslarni qonunchilikda nazarda tutilgan javobgarlikka tortishga koʻmaklashish; tarbiyalanuvchilarning qarindoshlarini aniqlash va ular bilan mustahkam aloqalar oʻrnatish; tarbiyalanuvchilarning manfaatlarini koʻzlab sud majlislarida qatnashish; b) Bolalar uyidagi hayotga moslashish uchun bolaning zarur boʻlgan imkoniyatlarini aniqlash va rivojlantirish sohasida: rivojlanishning tibbiy, ijtimoiy, psixologik, pedagogik muammolari tashxisi; bolalarning individual-psixologik va fiziologik xususiyatlarini hisobga olgan holda rivojlanishning yakka tartibdagi dasturlarini tuzish, pedagogik taʼsir koʻrsatish metod va usullarini tizimli rivojlantirish; bolalarning ijobiy his-tuygʻularini rivojlantirishga yoʻnaltirilgan tadbirlarni ishlab chiqish va amalga oshirish, ularni atrofdagi voqelikka moslashtirish, ijobiy koʻnikma va odatlarni, muayyan bilimlar va uquvlarni shakllantirish; v) tarbiyalanuvchilarni joylashtirishning boshqa muqobil shakllari sohasida: ota-onalar yoki ota-onalarning oʻrnini bosuvchi shaxslarni tarbiyalanuvchini oilaga qabul qilishga tayyorlash; tarbiyalanuvchini tayyorlash va oʻz oilasiga qaytarish; tarbiyalanuvchini qabul qiladigan oila hayotiga tayyorlash; bolalarni joylashtirishning oilaviy shakllarini va bolani tarbiyalash uchun oilaga qabul qilishni xohlovchi shaxslarni tanlash. 46. Xizmat tomonidan Bolalar uyi hayotiga toʻlaqonli kirishib ketishni va keyinchalik uni jamiyatga ijtimoiy moslashtirishni taʼminlash uchun tarbiyalanuvchilar bilan yakka tartibda korreksion-tarbiyaviy ishlar dasturi ishlab chiqiladi. 47. Xodimlarni ishga qabul qilish qonunchilikda belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 48. Tibbiy xizmat koʻrsatish Bolalar uyining tibbiyot xodimlari tomonidan amalga oshiriladi (hududiy davolash-profilaktika muassasalaridan mutaxassislar jalb etilgan holda). Tibbiyot xodimlari (Bolalar uyi maʼmuriyati bilan birgalikda) tarbiyalanuvchilarning sogʻligʻi va jismoniy rivojlanishi, rejim va ovqatlanish sifati, davolash-profilaktika tadbirlari oʻtkazilishi va sanitariya-gigiyena normalariga rioya etilishi uchun javob beradilar. Bolalar uyidagi davolash-maslahat yordami va amalga oshirilgan davolash-profilaktika tadbirlari tahlili Qoraqalpogʻiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi, viloyatlar sogʻliqni saqlash boshqarmalari va Toshkent shahar sogʻliqni saqlash bosh boshqarmasi tomonidan amalga oshiriladi. 49. Bolalar uyida taʼlim-tarbiya jarayoni pedagog xodimlar tomonidan amalga oshiriladi. 50. Bolalar uyida taʼlim-tarbiya jarayonini psixologik taʼminlash psixolog tomonidan amalga oshiriladi. 51. Bolalar uyida tarbiyalanuvchilarni ijtimoiy muhofaza qilish va ijtimoiy kuzatib borish ijtimoiy xodim tomonidan amalga oshiriladi. 52. Bolalar uyi maʼmuriyati tibbiyot xodimlari, pedagog, psixologik va ijtimoiy xodimlarning kasb mahorati doimiy ravishda takomillashtirib borilishi, qonunchilikda belgilangan tartibda ularning malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash tashkil etilishi uchun javob beradi. 53. Xodimlar ushbu Nizom normalariga, ichki mehnat tartibi qoidalariga rioya qilishga, kasb odob-axloqiga qatʼiy amal qilishga, taʼlim-tarbiya jarayonining yuqori samaradorligini taʼminlashga, tarbiyalanuvchilarni tibbiy-ijtimoiy kuzatib borishga, oʻz kasb malakasini muntazam oshirib borishga majbur. 54. Xodimlar qonunchilikda belgilangan imtiyozlarga ega boʻlish huquqiga egadir. 55. Xodimlar Bolalar uyi ustavida belgilangan tartibda uni boshqarishda qatnashish, kasb obroʻ-eʼtiborini himoya qilish huquqiga egadirlar. 56. Xodimlarning lavozim huquqlari va majburiyatlari, rahbarlarning vakolati va funksiyalari qonunchilikda, ushbu Nizomda, shuningdek Bolalar uyi ustavida belgilanadi. 57. Bolalar uyida bolalarning Bolalar uyida boʻlishining quyidagilarni nazarda tutadigan maxsus shart-sharoitlari taʼminlanadi: hududni qoʻriqlash; hudud tashqarisiga erkin chiqishni cheklash; tarbiyalanuvchilarni kecha-kunduz, shu jumladan uyqu uchun ajratilgan vaqtda nazorat qilish. 58. Bolalar uyiga bevosita rahbarlikni oliy tibbiy maʼlumotli, maxsus tayyorgarlikka, kamida 5 yil tibbiy stajga va malaka toifasiga ega boʻlgan bosh vrach amalga oshiradi. Bosh vrachni ishga qabul qilish qonunchilikda belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 59. Bosh vrach Bolalar uyining barcha ishlarini tashkil etadi hamda tibbiy-ijtimoiy, psixologik yordam koʻrsatish, tarbiya, taʼlim jarayonlari va Bolalar uyidagi hayot faoliyatining holati uchun toʻliq javob beradi. 60. Bosh vrach Bolalar uyi nomidan ish koʻradi, uning manfaatlarini ifodalaydi, qonunchilikda belgilangan tartibda Bolalar uyining mol-mulkini tasarruf etadi va shartnomalar tuzadi. 61. Bosh vrach: Bolalar uyining vakolatiga kiradigan masalalar boʻyicha qarorlar qabul qiladi va Bolalar uyiga yuklangan vazifalarning bajarilishi uchun shaxsan javob beradi; oʻz xodimlari oʻrtasida vazifalarni taqsimlaydi, ularning vakolatlarini va javobgarligi darajasini belgilaydi; oʻz vakolatlari doirasida barcha xodimlar uchun majburiy boʻlgan buyruqlar chiqaradi va koʻrsatmalar beradi; moddiy-texnik bazani mustahkamlash, tibbiy-ijtimoiy xizmat koʻrsatishni takomillashtirish, tarbiya va taʼlim ishlari, malakali kadrlar bilan taʼminlash boʻyicha ayrim masalalarni hal etish va Bolalar uyi faoliyatining boshqa masalalari boʻyicha takliflarni koʻrib chiqish uchun tegishli organlarga kiritadi; qonunchilikka muvofiq xodimlar bilan mehnat shartnomalari tuzadi va ularni toʻxtatadi; tegishli buyruq chiqarish yoʻli bilan ragʻbatlantirish va intizomiy jazolash choralarini koʻradi hamda qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni amalga oshiradi. 62. Bolalar uyining moddiy-texnika bazasi zarur imoratlarni, kommunikatsiyalar, asbob-uskunalar, transport vositalarini hamda tibbiy taʼminlash va tarbiyalash uchun foydalaniladigan boshqa mol-mulkdan iborat boʻladi. Bolalar uyi binosi texnika xavfsizligi qoidalariga va sanitariya-gigiyena normalariga muvofiq jihozlanadi va undan foydalaniladi. 63. Bolalar uyi faoliyatini moliyalashtirish Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjetidan ajratiladigan mablagʻlar, jismoniy va yuridik shaxslarning xayriya ehsonlari hamda maqsadli badallari, qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobiga qonunchilikda belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 64. Bolalar uyini moliyalashtirish tegishli moliya organlarida roʻyxatdan oʻtkazilgan va qonunchilikda belgilangan tartibda tasdiqlangan xarajatlar smetasi asosida amalga oshiriladi. 65. Budjet mablagʻlarini va budjetdan tashqari mablagʻlarni sarflash qonunchilikka muvofiq amalga oshiriladi. 66. Shtat jadvali namunaviy shtat normativlariga muvofiq ishlab chiqiladi va qonunchilikda belgilangan tartibda tasdiqlanadi. 67. Bolalar uyi vakolatli davlat organlari tomonidan belgilangan moliya va statistika hisobotlarini yuritadi. 68. Bolalar uyi moliya-xoʻjalik faoliyatini nazorat qilish qonunchilikda belgilangan tartibda tegishli moliya organlari tomonidan amalga oshiriladi. 1. Bolani Bolalar uyiga joylashtirish zarurligi toʻgʻrisida tuman (shahar) hokimining qarori (bola, uning oilasi, turar joyni sotish huquqisiz bolaga biriktirish toʻgʻrisidagi aniq taʼrif bilan birga turar joy mavjudligi toʻgʻrisidagi dalillangan va toʻliq maʼlumotlar mavjud boʻlgan qaror). 2. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi, viloyatlar sogʻliqni saqlash boshqarmalari, Toshkent shahar sogʻliqni saqlash bosh boshqarmasi tomonidan berilgan yoʻllanma. 3. Tugʻilganlik toʻgʻrisidagi guvohnoma (guvohnoma mavjud boʻlmagan taqdirda – rasmiylashtirish va bolani qabul qilish Nizomning 17-bandiga muvofiq amalga oshiriladi). 4. Analizlar natijalari va bola turgan yoki yashagan joy boʻyicha davolash-profilaktika muassasasining tibbiy komissiyasi xulosasi ilova qilingan holda bolaning sogʻligʻi va rivojlanishi holati toʻgʻrisidagi tibbiy hujjatlar. 5. Belgilangan tartibda berilgan nogironlik toʻgʻrisidagi maʼlumotnoma nusxasi (agar nogironlik mavjud boʻlsa). 6. Belgilangan tartibda berilgan nogironni reabilitatsiya qilishning yakka tartibdagi dasturi (agar nogironlik mavjud boʻlsa). 7. Ota-onalar yoki ota-onalarning oʻrnini bosuvchi shaxslar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar (ota-onalarning pasportlari va oʻlimi toʻgʻrisidagi guvohnomalar nusxalari, sud hukmlari yoki qarorlari, ota-onalarning uzoq vaqt kasalligi toʻgʻrisidagi maʼlumotnoma, boladan voz kechilgan taqdirda – ota-onalar yoki ota-onalarning oʻrnini bosuvchi shaxslarning notarial tasdiqlangan arizasi va ota-onalar yoʻqligini yoki ular oʻz bolalarini tarbiyalay olmasligini tasdiqlaydigan boshqa hujjatlar). 9. Mol-mulk qayerdaligi, uni saqlash taʼminlanishi uchun qanday choralar koʻrilganligi va ularning saqlanishi uchun javob beradigan shaxslar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar koʻrsatilgan holda ota-onalardan keyin qolgan bolaning mol-mulki roʻyxati (agar u mavjud boʻlsa). 10. Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahri yer tuzish va koʻchmas mulk kadastri davlat korxonasining tegishli tuman (shahar)dagi filialidan turar joy maydoni bolalarga biriktirilganligi toʻgʻrisidagi hujjatlar (dalolatnoma, uy daftari, kadastr ishi nusxalari, turar joyning egasi va turar joyni xususiylashtirish fakti toʻgʻrisidagi), ular mavjud boʻlganda. 11. Boquvchisini yoʻqotganlik boʻyicha pensiya oluvchi bolaning pensiya daftarchasi, sudning bola foydasiga aliment undirish toʻgʻrisidagi qarori nusxasi, jamgʻarma daftarchasi (ular mavjud boʻlgan taqdirda). 12. Bolalar uyida rasmiylashtiriladigan bolaning 2 dona fotosurati (6 sm x 4 sm oʻlchamli). Nizomning 12-bandi “b” va “v” kichik bandlariga muvofiq bolani Bolalar uyiga yuborishda bolaning ota-onalarining yoki ota-onalarning oʻrnini bosuvchi shaxslarning bolani Bolalar uyiga rasmiylashtirish toʻgʻrisidagi arizasi taqdim etiladi. Bunda ushbu Nizomning 8, 9, 10 va 11-bandlarida koʻrsatilgan hujjatlar taqdim etilmaydi.