Oʻzbekiston Respublikasida fuqarolarning vijdon erkinligini taʼminlash va diniy sohadagi davlat siyosati konsepsiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida
(law, 2025-02-25)

1-modda. Oʻzbekiston Respublikasida fuqarolarning vijdon erkinligini taʼminlash va diniy sohadagi davlat siyosati konsepsiyasi tasdiqlansin (ilova qilinadi). 2-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi: ushbu Qonunning ijrosini tashkil etsin va taʼminlasin; hukumat qarorlarini ushbu Qonunga muvofiqlashtirsin; respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari ushbu Qonunga zid boʻlgan oʻz normativ-huquqiy hujjatlarini qayta koʻrib chiqishlari va bekor qilishlarini taʼminlasin. 3-modda. Ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi. 1. Oʻzbekiston Respublikasida fuqarolarning vijdon erkinligini taʼminlash va diniy sohadagi davlat siyosati konsepsiyasi (bundan buyon matnda Konsepsiya deb yuritiladi) vijdon erkinligiga boʻlgan huquqni va Oʻzbekiston Respublikasi dunyoviy davlat ekanligiga oid konstitutsiyaviy qoidalarni roʻyobga chiqarish hamda diniy sohadagi davlat siyosatining maqsadi, vazifalari, prinsiplarini va ustuvor yoʻnalishlarini belgilaydi. Konsepsiya davlatchiligimiz rivojining boy milliy-tarixiy tajribasiga va umuminsoniy qadriyatlarga tayangan holda ishlab chiqilgan boʻlib, koʻpmillatli va koʻpkonfessiyali Oʻzbekistonda umumjamiyat manfaatlarini roʻyobga chiqarish, demokratiya, dunyoviylik, erkinlik, tenglik, ijtimoiy adolat va birdamlik asosida oʻzaro totuvlikda yashash hamda izchil taraqqiy etish uchun zarur barqaror muhitni taʼminlashga qaratilgan. 2. Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida (bundan buyon matnda Konstitutsiya deb yuritiladi) Oʻzbekiston — boshqaruvning respublika shakliga ega boʻlgan suveren, demokratik, huquqiy, ijtimoiy va dunyoviy davlat ekanligi belgilangan. Konstitutsiyaning 35-moddasida hamma uchun vijdon erkinligi kafolatlanadi. Har kim xohlagan dinga eʼtiqod qilish yoki hech qaysi dinga eʼtiqod qilmaslik huquqiga ega. Diniy qarashlarni majburan singdirishga yoʻl qoʻyilmaydi. 3. Dunyoviy davlatda diniy qadriyatlar ham muhim oʻrin tutadi. Diniy qadriyatlar Oʻzbekiston xalqining madaniyati, turmush tarzi, urf-odatlari, odob-axloqining shakllanishiga hamda ularning avloddan-avlodga meros boʻlib oʻtishiga xizmat qilib kelmoqda. Diniy eʼtiqodlar va diniy bagʻrikenglik, dinlarning asl insonparvarlik mohiyati jamiyatning maʼnaviy-axloqiy asoslaridan biri boʻlib, Oʻzbekiston xalqini birlashtirish va jipslashtirishga xizmat qiluvchi, oilalarda oʻzaro hurmat-izzat va mehr-oqibatni mustahkamlovchi asriy qadriyatlar manbaidir. Vijdon erkinligiga boʻlgan konstitutsiyaviy huquq dunyoviy davlatdagina toʻlaqonli amalga oshirilishi mumkin. Dunyoviy davlat diniy qadriyatlarning, eʼtiqodlarning hurmat va himoya qilinishi, izchil rivojlanishi uchun zarur ijtimoiy muhit yaratadi. 4. Konsepsiyada qoʻllanilgan asosiy tushunchalar: vijdon erkinligi — fuqarolarning xohlagan dinga eʼtiqod qilish yoki hech qaysi dinga eʼtiqod qilmaslik boʻyicha kafolatlangan konstitutsiyaviy huquqi; dunyoviylik — vijdon erkinligi, fikrlash erkinligi hamda Konstitutsiya va qonunlarga muvofiq insonparvar qadriyatlarga, umumjamiyat manfaatlariga asoslangan axloq va xulq-atvorni nazarda tutuvchi norma va qarashlar tizimi; dunyoviy davlat — har kim uchun vijdon erkinligi, mafkura va fikrlar xilma-xilligi kafolatlangan, davlat hokimiyati diniy-konfessiyaviy qarashlar va institutlardan ajratilgan hamda ijtimoiy munosabatlarni tartibga solishda, qarorlar qabul qilishda va ularni ijro etishda Konstitutsiyaga va qonunlarga, umumjamiyat manfaatlariga asoslangan tarzda boshqariladigan davlat; dunyoviy qadriyatlar — vijdon erkinligiga, qonun ustuvorligiga, mafkura va fikrlar xilma-xilligiga, dinlararo bagʻrikenglik va millatlararo totuvlikka asoslangan jamiyatdagi umuminsoniy prinsiplar, normalar va qarashlar majmui; umumjamiyat manfaatlari — jinsi, irqi, millati, tili, dini, eʼtiqodi, ijtimoiy kelib chiqishi, ijtimoiy mavqeyidan qatʼi nazar, har bir shaxsning huquqlari, erkinliklari va qonun oldida tengligini taʼminlash, birgalikda tinch-totuv yashash, moddiy-maʼnaviy neʼmatlardan adolatli tarzda foydalanish hamda taraqqiy etish uchun zarur shart-sharoitlarni yaratish borasidagi jamiyatning ongli ehtiyojlari yigʻindisi. 5. Oʻzbekistonda vijdon erkinligini taʼminlash sohasidagi munosabatlarni tartibga solishning normativ-huquqiy asoslarini shakllantirish 1990-yillarda boshlandi. 1991-yil 14-iyunda “Vijdon erkinligi va diniy tashkilotlar toʻgʻrisida”gi Qonun qabul qilindi. Mazkur Qonun turli dinlarga eʼtiqod qiluvchi fuqarolar hamda diniy tashkilotlar, shuningdek din va davlat oʻrtasida yangi munosabatlarni shakllantirishga qaratildi. 1992-yil 8-dekabrda qabul qilingan Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi siyosiy institutlar, mafkuralar va fikrlar xilma-xilligi oʻrnatilishi bilan bogʻliq siyosiy huquqlarga, shuningdek fikrlash, soʻz va eʼtiqod erkinligi bilan bogʻliq shaxsiy huquq va erkinliklarga uygʻun ravishda fuqarolarning vijdon erkinligiga boʻlgan huquqining konstitutsiyaviy kafolatlarini belgilab berdi. Shu bilan birga Markaziy Osiyoda diniy taassublar zamirida radikal, ekstremistik va terroristik guruhlarning qonunga xilof faoliyati jadallashishi, shu jumladan ularning klerikal davlat tuzishga boʻlgan urinishlari fuqarolarning vijdon erkinligiga boʻlgan konstitutsiyaviy huquqiga tahdidlarni yuzaga keltirdi. Mazkur sharoitlarda 1998-yil 1-mayda “Vijdon erkinligi va diniy tashkilotlar toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni yangi tahrirda qabul qilindi. 2000-yillarda jahon tarixida xalqaro terroristik tashkilotlar aʼzolari faoliyatining haddan tashqari faollashuvi kuzatildi. Mazkur jarayon Oʻzbekistonni ham chetlab oʻtmadi. Shunga qaramay, vijdon erkinligiga nisbatan tahdidlarni bartaraf etishga qaratilgan choralar izchil amalga oshirilib, jamiyatda barqarorlik muhiti saqlab qolindi. 6. 2017-yildan keyin fuqarolarning vijdon erkinligiga boʻlgan konstitutsiyaviy huquqini bevosita amalga oshirish, konfessiyalararo totuvlik va bagʻrikenglikni taʼminlash, milliy va diniy qadriyatlarni qoʻllab-quvvatlash, ziyoratgohlarni va muqaddas qadamjolarni obodonlashtirish, buyuk ajdodlarimizning ilmiy merosini oʻrganish va targʻib qilish boʻyicha izchil ishlar yangicha mazmun va surʼat kasb etdi. Xususan, davlat tarixiy, diniy, madaniy ahamiyatga ega boʻlgan binolarni obodonlashtirish ishlarida faol ishtirok etdi. Mamlakat boʻylab yuzlab masjidlar, cherkovlar qurildi va taʼmirlandi. Koʻplab madaniy meros obyektlari, shu jumladan masjidlar, cherkovlar binolari diniy tashkilotlarga foydalanish uchun berilgan boʻlib, u yerda fuqarolar diniy marosimlarni emin-erkin ado etib kelmoqda. Turli diniy konfessiyalar vakillari diniy bayramlarni erkin oʻtkazmoqda. Shuningdek ziyorat turizmini sifatli tashkil etish uchun zarur shart-sharoitlar yaratilmoqda. Oʻzbekiston uchun haj kvotasi 3 barobar oshirildi, umra ziyoratiga kvotalar toʻliq bekor qilindi. Natijada Saudiya Arabistoniga qariyb 800 ming musulmonlar haj va umra ziyoratini amalga oshirish uchun bordi. Shuningdek 10 mingdan ziyod nasroniylar, yahudiylar, baxoiylar, krishnaviylar, buddaviylar Rossiya, Turkiya, Italiya, Armaniston, Isroil, Hindiston, Koreya Respublikasi, Gruziya va Gretsiyadagi diniy ziyoratgohlarga tashrif buyurishdi. Diniy taʼlim tizimining rivojlanishiga katta eʼtibor qaratilmoqda. Bugungi kunda Oʻzbekistonda 4 ta oliy islom taʼlim muassasasi, 10 ta oʻrta maxsus islom taʼlim muassasasi, shu jumladan 2 ta ayollar madrasasi, shuningdek pravoslav va protestant seminariyalari faoliyat koʻrsatmoqda. Dunyoviy va diniy bilimlarni uygʻunlashtirish, diniy sohada kadrlarni tayyorlash, qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirishning yagona tizimini shakllantirish maqsadida 2018-yilda Oʻzbekiston xalqaro islom akademiyasi tashkil etildi. Mamlakatda tarkibi barcha diniy konfessiyalar rahbarlaridan iborat boʻlgan Konfessiyalar ishlari boʻyicha kengash faoliyati yoʻlga qoʻyildi. Mazkur Kengash turli konfessiyalar oʻrtasida oʻzaro muloqotni oʻrnatish, konfessiyalararo totuvlik va hamjihatlikni mustahkamlashning samarali maydoni sifatida xizmat qilmoqda. Islom sivilizatsiyasi rivojiga ulkan hissa qoʻshgan mutafakkirlar merosini ilmiy-amaliy yondashuv asosida oʻrganish, shuningdek diniy taassublar bilan bogʻliq xavflarning mafkuraviy asoslarini tadqiq etish maqsadida Oʻzbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi, Imom Buxoriy, Imom Moturudiy, Imom Termiziy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazlari faoliyat koʻrsata boshladi. Vijdon erkinligiga boʻlgan konstitutsiyaviy huquqni amalga oshirish yoʻnalishida soxta diniy eʼtiqodlar taʼsiri ostida taqiqlangan tashkilotlar tarkibiga kirib qolgan shaxslarning ijtimoiy moslashuviga alohida eʼtibor qaratilmoqda. Taqiqlangan tashkilotlar faoliyatida ishtirok etganligi uchun jazo oʻtayotgan, oʻz qilmishiga chin koʻngildan pushaymon boʻlgan va tuzalish yoʻliga qatʼiy oʻtgan shaxslarga nisbatan tarixda birinchi bor har yili Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan afv etish toʻgʻrisidagi qarorlar qabul qilinishi yoʻlga qoʻyildi. 2019 — 2021-yillarda “Mehr” insonparvarlik operatsiyalari doirasida mamlakatimizning 531 nafar fuqarosi Yaqin Sharqdagi harbiy-mojaroli hududlardan Oʻzbekistonga qaytarildi. Diniy sohada amalga oshirilayotgan izchil islohotlarning xalqaro miqyosda munosib eʼtirof etilishi ularning samaradorligidan dalolat bermoqda. Masalan, 2018-yilda Oʻzbekistonning tashabbusi bilan BMT Bosh Assambleyasi “Maʼrifat va diniy bagʻrikenglik” rezolyutsiyasini qabul qildi. Fuqarolarning vijdon erkinligiga boʻlgan huquqini yanada mustahkam taʼminlash borasida amalga oshirilgan keng koʻlamli islohotlarga mos ravishda 2021-yil 5-iyulda Oʻzbekiston Respublikasining “Vijdon erkinligi va diniy tashkilotlar toʻgʻrisida”gi yangi Qonuni qabul qilindi. 7. Bugungi kunda Oʻzbekiston millatlararo va konfessiyalararo totuvlik amalda taʼminlangan suveren, demokratik, huquqiy, ijtimoiy va dunyoviy davlat sifatida barqaror rivojlanib kelmoqda. Mamlakatda 16 ta konfessiyaga mansub boʻlgan 2 300 dan ortiq diniy tashkilotlar erkin faoliyat yuritmoqda, 130 dan ziyod millatlar va elatlar vakillari istiqomat qilmoqda. Davlat tomonidan 7 tilda taʼlim olish imkoniyati yaratilganligi, 12 tilda teleradiodasturlar efirga uzatilayotganligi, 14 tilda gazeta va jurnallar chop etilayotganligi, 155 ta milliy madaniy markaz erkin faoliyat yuritayotganligi millatlararo totuvlik, dinlararo bagʻrikenglik va hamjihatlik muhitining amaldagi namunasi hisoblanadi. Shu bilan birga qonunlar bilan tartibga solingan ijtimoiy munosabatlarga muayyan bir dinga xos qoidalarni joriy etishga boʻlgan urinishlar, ayollar va erkaklar huquqlari tengligini shubha ostiga qoʻyish, fuqarolik majburiyatlarini bajarishdan bosh tortish, ijtimoiy axloq normalarini, milliy va umuminsoniy qadriyatlarni inkor etish, tibbiy xizmatdan, ilm-fan va madaniyat yutuqlaridan, tovarlar va xizmatlardan foydalanishga boʻlgan huquqlarni cheklash, ayrim davlat xizmatchilarining dunyoviy davlatchilik mohiyatini teran anglamasligi hamda jamiyat taraqqiyoti, birdamligi va barqarorligiga putur yetkazuvchi qonunga xilof gʻoyalar va qarashlar tarqalishi hollari uchramoqda. Qolaversa, axborot makonining globallashuvi natijasida ijtimoiy tarmoqlardan erkin foydalanilishi, yoshlarning migratsiya jarayonlariga keng jalb qilinishi sharoitlarida radikallashuvga sabab boʻluvchi omillarni toʻliq nazorat qilish imkoniyati cheklangan. Bunday holatlar yagona Oʻzbekiston xalqining, jamiyat va davlatning hamjihatligiga xatar boʻlib, qonun hujjatlariga rioya etilmasligiga, boshqa shaxslarning huquqlari buzilishiga, fuqarolarning huquqiy tartibotga munosabati salbiy tomonga oʻzgarishiga, vatanparvarlik tuygʻulari yemirilishiga, oilaviy nizolarga olib kelishi mumkin. Diniy sohadagi davlat siyosati prinsiplari aniq belgilanmaganligi uning aholi oʻrtasida turlicha tushunilishiga, dunyoviy davlat asoslarining buzib talqin qilinishiga, jamiyatda ziddiyatli vaziyatlarning kuchayishiga olib kelishi mumkin. Shuningdek ilm-fan va texnologik yutuqlar bilan hisoblashmaslik, ularning davlat va jamiyat taraqqiyotidagi ahamiyatiga eʼtiborsizlik, zamon bilan hamqadam boʻlmaslik mamlakatning global raqobat maydonida munosib oʻrin egallash yoʻlidagi dolzarb vazifalarni amalga oshirishni murakkablashtiradi. Hozirgi kunda jamiyatimizda barqarorlik taʼminlab kelinmoqda, davlat tomonidan fuqarolarning vijdon erkinligiga boʻlgan huquqlari qonun ustuvorligi asosida ishonchli himoya qilinmoqda. Davlat organlarining va fuqarolik jamiyati institutlarining turli diniy konfessiyalar vakillarining vijdon erkinligiga boʻlgan huquqini roʻyobga chiqarishi uchun teng imkoniyatlar yaratish boʻyicha tizimli faoliyati mamlakatimizda diniy bagʻrikenglik va millatlararo totuvlikni taʼminlashning samarali modelini izchil rivojlantirishga imkon bermoqda. 8. Oʻzbekiston Respublikasida diniy sohadagi davlat siyosatining maqsadi fuqarolarning vijdon erkinligiga boʻlgan huquqlarini amalga oshirish uchun teng shart-sharoitlar yaratishdan, turli dinlarga mansub diniy tashkilotlar oʻrtasida oʻzaro murosa va hurmat oʻrnatilishiga koʻmaklashishdan, konfessiyalararo totuvlikni mustahkamlashdan, jamiyatda diniy bagʻrikenglikni va dunyoviylikni taʼminlashdan iborat. 9. Oʻzbekiston Respublikasida diniy sohadagi davlat siyosatining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat: jinsi, irqi, millati, tili, dini, eʼtiqodi, ijtimoiy kelib chiqishi, ijtimoiy mavqeyidan qatʼi nazar, fuqarolarning erkinligini va qonun oldida tengligini taʼminlash hamda konstitutsiyaviy huquq va erkinliklari kamsitilishiga yoʻl qoʻymaslik choralarini koʻrish; koʻp millatli va koʻpkonfessiyali Oʻzbekiston xalqining birligi va birdamligini, urf-odatlariga nisbatan hurmat ruhini mustahkamlash, ularning rivojlanishi uchun teng shart-sharoitlar yaratish; fuqarolarning ijtimoiy hayotda faol ishtirok etishi uchun teng huquqiy shart-sharoitlar yaratish; fuqarolarning dinga munosabatidan qatʼi nazar, diniy qarashlarni majburan singdirishga yoʻl qoʻymagan holda, ularning vijdon erkinligiga boʻlgan konstitutsiyaviy huquqlarini amalga oshirishi uchun shart-sharoitlar yaratish; davlat oʻzining ichki va tashqi siyosatini amalga oshirishida konstitutsiyaviy normalarga muvofiq dunyoviylikka tayanish; konstitutsiyaviy normalarga muvofiq davlat boshqaruvi organlari, Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari va huquqni muhofaza qiluvchi organlar, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, fuqarolik jamiyati boshqa institutlarining faoliyatini, shuningdek ijtimoiy munosabatlarni dunyoviylik asosida tartibga solinishini taʼminlash; jamiyatda diniy bagʻrikenglik va qonuniylikni qaror toptirish borasida fuqarolarning faol fuqarolik pozitsiyasini mustahkamlash boʻyicha izchil chora-tadbirlarni amalga oshirish; davlat xizmatchilarining oʻz kasbiy faoliyatida va funksional vazifalarni bajarishda biror-bir dinga yoki eʼtiqodga ustunlik berishiga yoxud biror-bir dinni yoki eʼtiqodni kamsitishiga yoʻl qoʻymaslik; jahon ilm-fani, madaniyati, sanʼati va adabiyotining ilgʻor yutuqlaridan bahramand boʻlgan holda mamlakatning ilm-fani va madaniyatini rivojlantirish; fuqarolarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlariga, aholining sogʻligʻiga, ijtimoiy axloqqa, jamoat xavfsizligiga va jamoat tartibiga tahdid soluvchi radikallashuvga qarshi kurashish, ekstremizm va terrorizm gʻoyalarining tarqatilishiga yoʻl qoʻymaslik. 10. Oʻzbekiston Respublikasida diniy sohadagi davlat siyosati quyidagi asosiy prinsiplarga tayanadi: qonuniylik; vijdon erkinligi; dinning davlatdan ajratilganligi; tenglik; erkin tanlov; dinlararo muloqot va oʻzaro tushunish. 11. Qonuniylik prinsipiga muvofiq diniy sohadagi davlat siyosati Konstitutsiyaga va qonunchilik hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi. Davlat organlari va ularning mansabdor shaxslari tomonidan qabul qilingan qarorlarning Konstitutsiyaga va qonunchilik hujjatlariga zid boʻlmasligi taʼminlanadi. 12. Vijdon erkinligi prinsipiga binoan Oʻzbekiston Respublikasida barcha shaxslar uchun din va eʼtiqod erkinligi kafolatlanadi. Fuqarolar xohlagan dinga eʼtiqod qilish, eʼtiqodni oʻzgartirish yoki hech qaysi dinga eʼtiqod qilmaslik huquqidan erkin foydalanadi. Diniy qarashlarni yoki dinga eʼtiqod qilmaslikni majburan singdirishga yoʻl qoʻyilmaydi. Fuqarolarning huquqlarini ularning muayyan diniy taʼlimotga munosabatiga qarab cheklashga, toʻgʻridan-toʻgʻri yoki bilvosita ustunlik berishga, ularning diniy eʼtiqodi mavjud yoki mavjud emasligi bilan bogʻliq his-tuygʻularini haqoratlashga yoʻl qoʻyilmaydi. 13. Dinning davlatdan ajratilganligi prinsipi diniy tashkilotlar va davlat organlari oʻzaro bir-birining faoliyatiga aralashmasligi, davlat diniy tashkilotlar zimmasiga davlatning biror-bir vazifalarini yuklamasligi, diniy tashkilotlarning davlat funksiyalarini amalga oshirishiga yoʻl qoʻymasligiga oid qoidalarni nazarda tutadi. Ushbu prinsip diniy qarashlardan qatʼi nazar, konstitutsiyaviy huquqiy tizim (huquq normalari va ularni qoʻllash), demokratiya, dunyoviylik, erkinlik, tenglik, insonparvarlik, ijtimoiy adolat va birdamlik, inson huquqlari gʻoyalariga tayanadi. 14. Tenglik prinsipiga muvofiq fuqarolar jinsi, irqi, millati, tili, dini, eʼtiqodi, ijtimoiy kelib chiqishi va ijtimoiy mavqeyidan qatʼi nazar, qonun oldida teng boʻlib, bir xil huquq va erkinliklarga ega boʻladi. Fuqarolarga biror-bir dinga eʼtiqod qilishi yoki eʼtiqod qilmasligidan kelib chiqib imtiyozlar berishga yoki ulardan mahrum qilishga yoʻl qoʻyilmaydi. Qonunlar diniy eʼtiqodidan yoki biror-bir dinga eʼtiqod qilmasligidan qatʼi nazar, barcha fuqarolarga nisbatan bir xilda qoʻllaniladi. 15. Erkin tanlov prinsipiga koʻra, fuqaro dinga, dinga eʼtiqod qilishga yoki eʼtiqod qilmaslikka, ibodatlarda, diniy rasm-rusumlar va marosimlarda ishtirok etishga yoki ishtirok etmaslikka, diniy taʼlim olishga nisbatan oʻz munosabatini belgilayotganda uni u yoki bu tarzda majburlashga yoʻl qoʻyilmaydi. 16. Dinlararo muloqot va oʻzaro tushunish prinsipi asosida turli dinlarga eʼtiqod qiladigan yoki biror-bir dinga eʼtiqod qilmaydigan fuqarolar, turli konfessiyalarga oid tashkilotlar oʻzaro diniy bagʻrikenglik, murosa, hurmat va oʻzaro tushunish asosida muloqot oʻrnatadi. Davlat turli dinlarga eʼtiqod qiladigan yoki hech qanday dinga eʼtiqod qilmaydigan fuqarolar, turli konfessiyalarga mansub diniy tashkilotlar oʻrtasida oʻzaro murosa va hurmat, bagʻrikenglik ruhi oʻrnatilishini taʼminlaydi, radikallashuvga, ekstremizmga, terrorizmga, turli dinlarga mansub aqidalarni bir-biriga qarama-qarshi qoʻyishga va keskinlashtirishga, shu asosda fuqarolar totuvligini buzishga, turli konfessiyalar ichida va boshqa konfessiyalar oʻrtasida adovat qoʻzgʻatishga qaratilgan xatti-harakatlarga yoʻl qoʻymaydi. 17. Fuqarolarning vijdon erkinligiga boʻlgan huquqini izchil roʻyobga chiqarish, jamiyatda konfessiyalararo munosabatlarni yanada mustahkamlash yoʻnalishida davlat siyosatini amalga oshirishning asosiy mexanizmlari quyidagilardan iborat: a) fuqarolarning vijdon erkinligiga boʻlgan huquqini amalga oshirish kafolatlarini taʼminlash, diniy tashkilotlarning qonuniy faoliyati uchun zarur tashkiliy-huquqiy shart-sharoitlar yaratish; b) davlat organlarining diniy tashkilotlar bilan oʻzaro aloqalari va hamkorligini vakolatli davlat organi orqali muvofiqlashtirish; v) konfessiyalararo totuvlikni va diniy bagʻrikenglikni taʼminlashda davlat organlari, diniy tashkilotlar va fuqarolik jamiyatining boshqa institutlari oʻrtasidagi hamkorlikni mustahkamlash; g) ziyorat turizmi, boshqa diniy rasm-rusumlar va marosimlar xavfsiz oʻtkazilishini taʼminlash masalalari boʻyicha fuqarolar, diniy tashkilotlar va davlat organlarining hamkorligini taʼminlash; d) diniy konfessiyalarning bayramlarini tashkil etish va oʻtkazish uchun zarur shart-sharoitlar yaratish; e) ziyoratgohlarni va muqaddas qadamjolarni obodonlashtirish hamda asrab-avaylash; j) davlat roʻyxatidan oʻtgan diniy taʼlim muassasalarida diniy tashkilotlar uchun yuqori malakali xodimlarni tayyorlashga koʻmaklashish; z) diniy taʼlim muassasalarida Oʻzbekiston Respublikasida diniy sohani tartibga soluvchi va dunyoviy davlat asoslarini belgilab beruvchi qonunchilik hujjatlari boʻyicha bilim berish uchun shart-sharoitlar yaratish; i) fuqarolarning vijdon erkinligiga boʻlgan huquqini roʻyobga chiqarish, jamiyatda konfessiyalararo munosabatlarni mustahkamlash borasida amalga oshirilayotgan ishlardan fuqarolarning xabardorligini oshirish. 18. Dinlarning ilmiy-madaniy merosini oʻrganish, dinshunoslik va diniy sohadagi ilmiy tadqiqotlarni rivojlantirish yoʻnalishida davlat siyosatini amalga oshirishning asosiy mexanizmlari quyidagilardan iborat: a) Oʻzbekiston xalqining turli tarixiy davrlarda shakllangan dinlarga oid madaniyati hamda islom sivilizatsiyasining yorqin yutuqlari sifatida tan olingan buyuk mutafakkir va olimlarning diniy-falsafiy merosini, tarixiy asarlar, meʼmorchilik, sheʼriyat, ijtimoiy-tabiiy fanlar sohasiga oid qoʻlyozma manbalarni oʻrganish boʻyicha fundamental va ilmiy-amaliy tadqiqotlarni qoʻllab-quvvatlash; b) davlat oliy taʼlim muassasalarida dinshunoslik boʻyicha malakali mutaxassislarni tayyorlash, qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish; v) xorijiy va mahalliy olimlar, diniy konfessiyalar boʻyicha malakali ekspertlar ishtirokida diniy sohadagi dolzarb muammolarni oʻrganishga oid ilmiy-maʼrifiy tadbirlarni tizimli ravishda tashkil etish; g) ilmiy-tadqiqot muassasalari tomonidan radikallashuvga, ekstremizmga va terrorizmga qarshi kurashish boʻyicha xalqaro, mintaqaviy va milliy miqyosda ilmiy-tadqiqot loyihalari amalga oshirilishini qoʻllab-quvvatlash; d) aholining diniy-ijtimoiy jarayonlarga munosabatini oʻrganish boʻyicha ilmiy tadqiqotlar va sotsiologik soʻrovlar oʻtkazib borilishini taʼminlash. 19. Diniy sohada fuqarolarning vijdon erkinligiga, jamoat xavfsizligiga va jamoat tartibiga tahdid soluvchi omillarga qarshi kurashish yoʻnalishida davlat siyosatini amalga oshirishning asosiy mexanizmlari quyidagilardan iborat: a) diniy radikallashuvga, yaʼni shaxsiy diniy qarashlar asosida maʼlum bir dinning yoki konfessiyaning boshqalariga nisbatan ustunligini, shaxsiy diniy qarashlarni talqin qilishda qonunchilik talablariga va boshqa fuqarolarning vijdon erkinligiga boʻlgan huquqiga rioya etilmasligini targʻib qiluvchi xatti-harakatlarga yoʻl qoʻymaslik; b) radikal diniy oqimlar, ekstremistik va terroristik tashkilotlar gʻoyalariga qarshi kurashish va ularning mafkurasi tarqalishining oldini olish, bu maqsadda davlat organlarining va fuqarolik jamiyati institutlarining diniy tashkilotlar bilan samarali hamkorligini yoʻlga qoʻyish; v) radikal diniy oqimlar, ekstremistik va terroristik tashkilotlar gʻoyalari taʼsiriga tushib qolgan shaxslarni, ayniqsa yoshlarni ijtimoiy moslashtirishga, ularning jamiyatda hukm surayotgan tinchlik va totuvlik muhitiga integratsiyalashuvini taʼminlashga qaratilgan tadbirlarni amalga oshirish; g) dinning insonparvarlik mohiyatini, jamiyat va davlat hayotidagi muhim oʻrnini ochib berish boʻyicha zamonaviy strategiyalarni amalga oshirishga qaratilgan davlat, fuqarolik jamiyati institutlari va media sohasi vakillari oʻrtasidagi samarali hamkorlik tizimini yaratish; d) axborot makonida dindan qonunga xilof ravishda va siyosiy maqsadlarda foydalanish hollarini aniqlash hamda ularga nisbatan qonunda belgilangan choralarni koʻrib borish; e) axborot makonida diniy masalalarga bagʻishlangan materiallarning milliy qonunchilik talablariga muvofiq holda yoritilishini taʼminlash; j) vijdon erkinligini taʼminlash sohasidagi qonunchilik hujjatlarini buzish hollariga oʻz vaqtida munosabat bildirish va adolatli huquqiy taʼsir choralarini qoʻllash, huquqiy va profilaktik taʼsir koʻrsatishning zamonaviy, taʼsirchan usullarini ishlab chiqish va joriy etish; z) milliy, irqiy, etnik yoki diniy adovatni qoʻzgʻatishga, shu jumladan biror-bir dinga ustunlik berish yoki boshqa dinlarga nisbatan murosasizlik gʻoyalarini targʻib qilishga turtki boʻladigan materiallar tarqatilgan, shu jumladan Internet jahon axborot tarmogʻida tarqatilgan taqdirda, bunday axborot resurslaridan foydalanishni qonunda belgilangan tartibida cheklash; i) diniy taassublar zamirida sodir etiladigan ekstremizm va terrorizmga oid jinoyatlarning barvaqt oldini olish va ularga chek qoʻyish choralarini koʻrish. 20. Dunyoviy davlatda umumjamiyat manfaatlari quyidagilarni qamrab oladi: har bir insonning Konstitutsiya va qonunlarda belgilangan shaxsiy, siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy, madaniy va ekologik huquqlari hamda erkinliklarini tenglik va adolatlilik asosida roʻyobga chiqarish; har bir shaxsning qonun asosida teng huquq, imkoniyat va himoyaga ega boʻlishini taʼminlash, har bir inson qadrlanadigan va hurmat qilinadigan, uning fikri inobatga olinadigan ijtimoiy muhitni yaratish; moddiy neʼmatlar va imkoniyatlarni mutanosib ravishda taqsimlashga, tizimli tengsizliklarni bartaraf etishga hamda barcha shaxslarning birlamchi ehtiyojlarini (taʼlim, sogʻliqni saqlash, xavfsizlik va iqtisodiy imkoniyatlar) yetarli darajada qanoatlantirishga qaratilgan ijtimoiy adolatni roʻyobga chiqarish; turli qarashlar va nuqtai nazarlarga ega ijtimoiy guruhlar oʻrtasida birdamlik hamda bagʻrikenglik, tinch-totuv yashash va hamjihatlik ruhini shakllantirish, ular oʻrtasida muloqot, oʻzaro tushunish va hamkorlikni yoʻlga qoʻyish hamda bir-biri haqida yanglish tasavvurlar va adovat paydo boʻlishining oldini oluvchi barqarorlik va totuvlik muhitini yaratish; biror-bir ijtimoiy guruhning manfaatlariga ustuvorlik bermagan holda, barcha fuqarolarning umumiy farovonligini taʼminlashga qaratilgan qarorlar qabul qilish; jamiyat va davlat ishlarini boshqarishda fuqarolarning diniy eʼtiqodi va qarashlaridan qatʼi nazar, demokratiya, erkinlik va tenglik, ijtimoiy adolat va birdamlik gʻoyalari asosida istisnosiz ishtirok etishi uchun shart-sharoitlar yaratish; biror-bir diniy qarash asosida atrof-tabiiy muhit barqarorligiga putur yetkazuvchi qaror qabul qilishga yoki amaliyotlarga yoʻl qoʻymaslik; jamiyatning har qanday tajovuzlardan, ijtimoiy va millatlararo nizolardan, turli konfessiyalar oʻrtasida adovat va nafrat uygʻotishdan, favqulodda vaziyatlar va boshqa tahdidlardan himoyalanganligini taʼminlash. 21. Dunyoviy davlatda umumjamiyat manfaatlari va vijdon erkinligi uygʻunligining asosiy shartlari quyidagilardan iborat: fuqarolarning oʻz shaxsiy makoni doirasida boshqa shaxslarning, jamiyat hamda davlatning huquqlari, erkinliklariga va qonuniy manfaatlariga daxl qilmasdan, qonunchilik va jamoat tartibini buzmasdan xohlagan dinga eʼtiqod qilishi yoki hech qaysi dinga eʼtiqod qilmasligi; diniy jamoa makonida fuqarolar qonunchilikda belgilangan tartibda diniy tashkilotlarda, diniy rasm-rusumlar va marosimlar oʻtkazilayotgan joylarda, qonunchilikda belgilangan tartibda, boshqa shaxslarning, jamiyat hamda davlatning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlariga daxl etmagan holda oʻz diniy qarashlarini ifodalashi, ibodatlarni, rasm-rusumlarni yakka holda yoki guruh boʻlib bajarishi; ijtimoiy-siyosiy makonda huquqiy tartibga solinadigan masalalar boʻyicha din va dinsizlik bilan bogʻliq aqida va qarashlarni qonunga xilof ravishda tarqatishga hamda diniy belgilarga koʻra siyosiy partiyalarni va siyosiy maqsadlarni koʻzlovchi ommaviy jamoat harakatlarini tashkil etishga va qarorlar qabul qilishga yoʻl qoʻyilmasligi. 22. Davlat boshqaruvi yoʻnalishidagi dunyoviylik bu — davlat boshqaruviga oid qarorlarni qabul qilish hamda amalga oshirishda Konstitutsiya va qonunlarga muvofiq umummilliy va umuminsoniy qadriyatlarni va madaniy merosni hurmat qilgan holda, umumjamiyat manfaatlarini koʻzlash, ilmiy asoslangan yondashuvlarga tayanishdir. 23. Davlat boshqaruvi yoʻnalishidagi dunyoviylikni taʼminlashning asosiy mexanizmlari quyidagilardan iborat: a) normativ-huquqiy hujjatlarni, xalqaro shartnomalarni va boshqaruvga oid qarorlarni ishlab chiqish, qabul qilish hamda amaliyotga joriy etish jarayonida umumjamiyat manfaatlarini koʻzlash, ilmiy asoslangan xulosalarga tayanishni qatʼiy taʼminlash; b) davlat boshqaruviga oid qarorlarni qabul qilishda fuqarolar, fuqarolik jamiyati institutlari va turli ijtimoiy guruhlar vakillarini keng jalb qilish; v) diniy belgilarga koʻra siyosiy partiyalarni va ommaviy jamoat harakatlarini tashkil etishga yoʻl qoʻymaslik yuzasidan tashkiliy va huquqiy choralar koʻrish; g) diniy tashkilotlar professional xizmatchilarining saylov toʻgʻrisidagi qonunchilikda belgilangan cheklovlarga rioya etishini taʼminlash; d) davlat organlari va tashkilotlari xodimlari, Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari harbiy xizmatchilarining va huquqni muhofaza qiluvchi organlar xodimlarining diniy qarashlari ularning professional faoliyatiga va funksional vazifalarini amalga oshirishiga taʼsir qilmasligini taʼminlash; e) sud hokimiyatining milliy, irqiy yoki siyosiy va diniy taʼsirlardan mustaqil va xoli boʻlishini taʼminlash; j) davlat xizmatchilarini tayyorlash, qayta tayyorlash va ular malakasini oshirish tizimining dunyoviy qadriyatlar asosida tashkil etilishini taʼminlash; z) davlat xizmatiga kadrlarni tanlash va joy-joyiga qoʻyishda ularning umumjamiyat manfaatlarini anglash, oqilona va ilmiy asoslangan qarorlar qabul qilish koʻnikmalariga ega boʻlishini taʼminlash; i) davlat fuqarolik xizmatchilarining va harbiy xizmatchilarning, huquqni muhofaza qiluvchi organlar xodimlarining hamda fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining, fuqarolik jamiyatining boshqa institutlari vakillarining faoliyatini qonunchilik hujjatlari asosida olib borishini taʼminlash; k) dunyoviylik asoslari va umumjamiyat manfaatlariga rahna soluvchi ichki va tashqi xavflarni barvaqt aniqlash hamda bartaraf etish boʻyicha tizimli chora-tadbirlarni amalga oshirish. 24. Iqtisodiyotni tartibga solish yoʻnalishidagi dunyoviylik bu — davlat tomonidan iqtisodiyotni, iqtisodiyot subyektlari oʻrtasidagi munosabatlarni tartibga solishda empirik dalillar, oqilona tahlil va obyektiv kuzatuvlarga asoslangan iqtisodiy qonuniyatlar, prinsiplar va institutlarga tayanishdir. 25. Iqtisodiyotni tartibga solish yoʻnalishidagi dunyoviylikni taʼminlashning asosiy mexanizmlari quyidagilardan iborat: a) davlatning iqtisodiy siyosatga doir qarorlari empirik dalillar, oqilona tahlil va obyektiv kuzatuvlar asosida qabul qilinishini taʼminlash; b) iqtisodiy siyosat yuritishning ilmiy va uslubiy asoslarini kengaytirib borish; v) iqtisodiyot subyektlarining moliya va bank xizmatlariga boʻlgan ishonchini mustahkamlash; g) iqtisodiyot subyektlari tomonidan isteʼmolchilarning qonunda belgilangan huquqlarini va qonuniy manfaatlarini diniy qarashlar asosida cheklashga yoʻl qoʻymaslik; d) iqtisodiyot subyektlari tomonidan iqtisodiy faoliyat turlarini, biznes-hamkorlarni, savdo-sheriklarni tanlashda iqtisodiy erkinlik va ochiq bozor prinsiplariga rioya etishning ahamiyatini tushuntirib borish; e) iqtisodiyotning hayotiy muhim tarmoqlari, shu jumladan oziq-ovqat, dori-darmon, tibbiy texnika, gigiyena vositalari va boshqa mahsulotlar ishlab chiqarish hamda ularning muomalasi sohalaridagi iqtisodiy munosabatlarda umumqabul qilingan axloq normalariga amal qilinishini taʼminlash; j) fuqarolarning iqtisodiyot qonuniyatlari, prinsiplari va institutlari haqidagi obyektiv tasavvurlarini boyitish, ularda bozor iqtisodiyoti haqida empirik dalillar toʻplash, oqilona tahlil va obyektiv kuzatuv asosida iqtisodiy qarorlar qabul qilish koʻnikmalarini mustahkamlash; z) ilm-fan, innovatsiyalar va tadbirkorlik faoliyatini rivojlantirish, ularni tizimli qoʻllab-quvvatlash choralarini koʻrish. 26. Taʼlim yoʻnalishidagi dunyoviylik bu — taʼlim jarayonida, uni tashkil qilishda va taʼlim xizmatlarini koʻrsatishda taʼlim oluvchilarda diniy aqida va qarashlardan xoli tarzda ilmiy bilimlarni, mantiqiy fikrlash koʻnikmalarini, milliy va umuminsoniy qadriyatlarni shakllantirish, qarashlar xilma-xilligini hurmat qilish, umumjamiyat manfaatlariga hissa qoʻshish gʻoyalariga tayanishdir. 27. Taʼlim yoʻnalishida dunyoviylikni taʼminlashning asosiy mexanizmlari quyidagilardan iborat: a) taʼlim tizimining dunyoviy xususiyatini taʼminlashga doir izchil va tizimli chora-tadbirlarni amalga oshirish; b) fuqarolarning qonunda belgilangan tartibda dunyoviy va diniy taʼlim olish huquqini taʼminlash; v) qonunlarga asosan belgilangan majburiy taʼlim olishni biror-bir asosga koʻra cheklashga yoʻl qoʻymaslik boʻyicha choralar koʻrib borish; g) mamlakat aholisida, ayniqsa yoshlarda ilmiy, aqliy salohiyatni yuksaltirish, vatanparvarlik tuygʻularini, milliy qadriyatlar va ijtimoiy axloq normalariga boʻlgan hurmat ruhini kuchaytirish; d) xotin-qizlarning taʼlim olishi uchun keng shart-sharoitlar yaratish hamda ularni ilm-fanga faol jalb etish orqali ularning ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy faolligini oshirish; e) taʼlim tizimida diniy betaraflikni saqlash va diniy qarashlarni majburan singdirishga yoʻl qoʻymaydigan muhitni taʼminlab borish; j) taʼlim tizimida oʻquv dasturlarining inklyuzivligini taʼminlab borish; z) taʼlim oluvchilarda ularga keng imkoniyatlarni taqdim etadigan aniq va gumanitar fanlar va ijtimoiy fanlarni, sanʼatni oʻz ichiga olgan bilim va koʻnikmalarni shakllantirish; i) taʼlim oluvchilar uchun tanqidiy-tahliliy fikrlash qobiliyatini rivojlantiradigan, maʼlumotlarni tahlil qilish, ilmiy farazlarni tekshirish, dalillarni baholash koʻnikmasini shakllantiradigan izlanish va oʻrganish muhitini yaratish; k) insonparvarlik va adolat, doʻstlik va hamjihatlik, milliy va umuminsoniy gʻoyalarga hurmat kabi qadriyatlar singdirilishini, axloqiy masalalarga maqbul yechim topish koʻnikmalari shakllantirilishini taʼminlash; l) turli diniy eʼtiqodlar va taʼlimotlarning tarixi, rivojlanish bosqichlari va zamonaviy tendensiyalari toʻgʻrisida xolisona bilim berish; m) turli dinlar, madaniyatlar va dunyoqarashlarga nisbatan hurmat, bagʻrikenglik va tushunish muhitini taʼminlab borish; n) pedagog kadrlarni tayyorlash va tanlashda ularning diniy bagʻrikenglikni saqlagan holda bilim berish, axloq va estetikani singdirish qobiliyatini oʻstirish hamda mustahkamlash. 28. Tibbiyot yoʻnalishidagi dunyoviylik bu — sogʻliqni saqlash tizimini tashkil etish, tibbiy xizmatlar koʻrsatish va tibbiy madaniyatni shakllantirishda ilmiy tadqiqotlar, dalillar, tibbiy-odob qoidalari, fuqarolarning sogʻliqni saqlash huquqlari ustuvorligi prinsiplariga tayanishdir. 29. Tibbiyot yoʻnalishidagi dunyoviylikni taʼminlashning asosiy mexanizmlari quyidagilardan iborat: a) klinik va ilmiy tasdiqlangan muolajalarni hamda dori vositalarini qoʻllash boʻyicha qaror qabul qilishda ilmiy asoslanmagan qarashlarga, taʼsirlarga yoʻl qoʻymaslik choralarini koʻrish; b) bemorlarning toʻliq xabardorligi asosidagi tibbiy muolajalar va patologoanatomik amaliyotlar oʻtkazishga ixtiyoriy rozilik berishga toʻsqinlik qiluvchi qarashlarning zararlarini tushuntirib borish; v) noilmiy rasm-rusumlarga asoslangan muolaja amaliyotlari tibbiyot fanida va amaliyotda mavjud ilmiy davolash usullarining oʻrnini bosa olmasligi haqida fuqarolarda aniq tasavvurlarni shakllantirish; g) tibbiy amaliyotlar va tajribalar shaxs va jamiyat uchun foydali natija keltirishini, insonning sogʻligʻi yaxshilanishiga olib kelishini taʼminlaydigan ishonchli mexanizmlarni joriy etish; d) har bir shaxsga ehtiyojiga mos tibbiy xizmatlardan foydalanish uchun teng imkoniyatlar yaratish; e) aholi oʻrtasida tibbiy muolajani va davolashni rad etuvchi, jamoat salomatligini xavf ostida qoldiruvchi qarashlar va yanglish tasavvurlarni bartaraf etish boʻyicha tushuntirishlar olib borish; j) klinik tasdiqlanmagan davolash amaliyotlarini cheklash yuzasidan normativ-huquqiy va tashkiliy chora-tadbirlarni amalga oshirish; z) har qanday ilmiy asoslangan tibbiy yordam va muolaja insonning hayoti uchun zarur boʻlgan chora sifatida qoʻllanilishi mumkinligini targʻib qilish; i) insonning sogʻligʻini va hayotini saqlash uchun tibbiy aralashuv zarur boʻlgan hollarda fuqarolarni tibbiy yordam koʻrsatilishini rad etishga chaqirishga yoʻl qoʻymaslik boʻyicha tashkiliy va huquqiy choralar koʻrish; k) emlashdan, inson aʼzolari va toʻqimalarining transplantatsiyasidan, qon quyish va boshqa tibbiy yordamni turli sabablarga koʻra rad etgan shaxslar oʻrtasida tushuntirish ishlarini olib borish hamda tashkiliy-huquqiy choralar koʻrish; l) tibbiyot xodimlari tomonidan tibbiy yordam va tibbiy xizmat koʻrsatish hamda farmatsevtika faoliyati jarayonida oʻz eʼtiqodidan kelib chiqib, bemorlarning hayoti va sogʻligʻiga, boshqa manfaatlariga daxl qiladigan har qanday harakatlarni (harakatsizlikni) bajarishga, shuningdek bunday xatti-harakatlarga (harakatsizlikka) chaqirishga yoʻl qoʻymaslik yuzasidan normativ-huquqiy va tashkiliy chora-tadbirlarni amalga oshirish; m) xalq tabobati usullaridan qonunchilikda belgilangan tartibda foydalanish uchun imkoniyatlar yaratish. 30. Madaniyat yoʻnalishidagi dunyoviylik bu — jamiyatning madaniy rivojlanishi jarayonida, jumladan urf-odatlar, badiiy va amaliy sanʼat (adabiyot, musiqa, xoreografiya, teatr, kino va boshqalar) sohalarini rivojlantirishda insonparvarlik, tabiatga gʻamxoʻrlik, milliy va umuminsoniy madaniy merosga hurmat gʻoyalariga tayanishdir. 31. Madaniyat yoʻnalishidagi dunyoviylikni taʼminlashning asosiy mexanizmlari quyidagilardan iborat: a) barcha millat va elatlar, konfessiyalarga mansub fuqarolarning madaniyatini rivojlantirish uchun adolatli shart-sharoitlar yaratish; b) madaniy xilma-xillikni qoʻllab-quvvatlash, milliy va dunyoviy qadriyatlarni targʻib qiluvchi asarlar va loyihalarni qoʻllab-quvvatlash; v) oqilona tafakkur, tanqidiy fikrlash, insonparvarlik gʻoyalarini, estetika va etikani targʻib qiluvchi badiiy va amaliy sanʼat, ijod mahsulotlarini qoʻllab-quvvatlash; g) madaniyat sohasida cheklovlar va senzuraning oldini olishga qaratilgan huquqiy va tashkiliy chora-tadbirlarni amalga oshirish; d) madaniyat sohasida insonparvarlik gʻoyalariga asoslanadigan sanʼat, badiiy adabiyot va ijod, musiqa, teatr, xoreografiya, estradani rivojlantirish uchun shart-sharoitlar yaratish; e) konfessiyalararo totuvlik, muammoli masalalarni kelishuv yoʻli bilan hal etish, maʼnaviy-axloqiy qadriyatlarni shakllantirish, fikrlar xilma-xilligini hurmat qilish va jamiyatning umumiy maqsadlariga ijobiy hissa qoʻshish hamda umummilliy qadriyatlarni kino, teatr, adabiyot va sanʼat asarlari orqali tarqatishni taʼminlash; j) moddiy madaniy meros obyektlarini va diniy yodgorliklarni asrash, ularga hurmat ruhini shakllantirish; z) axborotni qabul qilishda uni tanqidiy jihatdan tahlil etish madaniyatini shakllantirish. 32. Nikoh institutini tartibga solish yoʻnalishidagi dunyoviylik bu — nikoh munosabatlarini huquqiy jihatdan tartibga solishda fuqarolarning huquq va erkinliklariga, fuqarolik va oila toʻgʻrisidagi qonunchilikka tayanishdir. 33. Nikoh institutini tartibga solish yoʻnalishidagi dunyoviylikni taʼminlashning asosiy mexanizmlari quyidagilardan iborat: a) nikoh institutini tartibga soluvchi huquqiy normalarning dunyoviy qadriyatlarga asoslanishi; b) nikoh Oʻzbekiston xalqining anʼanaviy oilaviy qadriyatlariga, nikohlanuvchilarning ixtiyoriy roziligiga va teng huquqliligiga asoslanishini taʼminlash; v) nikoh tuzishga doir diniy marosimning faqat nikoh qonunda belgilangan tartibda qayd etilganidan keyingina amalga oshirilishini taʼminlash; g) ikki yoki undan ortiq xotin yoxud ikki yoki undan ortiq er bilan er-xotin boʻlib yashashni targʻib qilishni cheklash choralarini koʻrish; d) jamiyatda shakllangan va amaldagi qonunchilikka asoslangan anʼanaviy nikoh munosabatlarini, milliy qadriyatlar va udumlarni qoʻllab-quvvatlash. 34. Ijtimoiy axloq va xulq-atvor normalarini shakllantirish yoʻnalishidagi dunyoviylik bu — shaxsning boshqa shaxslar va jamiyat bilan munosabatlarda, shaxsiy eʼtiqodidan qatʼi nazar, boshqalarning huquq va erkinliklarini, shu jumladan vijdon erkinligi huquqini hurmat qilgan holda oʻzini oqilona tutishi, insonparvarlik gʻoyalari, milliy va dunyoviy qadriyatlarga tayanishidir. 35. Ijtimoiy axloq va xulq-atvor normalarini shakllantirish yoʻnalishidagi dunyoviylikni taʼminlashning asosiy mexanizmlari quyidagilardan iborat: a) ijtimoiy axloq va xulq-atvor normalarining milliy va diniy qadriyatlar hisobga olingan holda dunyoviy qadriyatlar asosida shakllanishini taʼminlash; b) oilaviy va maishiy munosabatlardagi ijtimoiy axloq normalarining milliy va diniy qadriyatlar bilan uygʻunlikda, dunyoviy qadriyatlar asosida shakllantirilishini ragʻbatlantirish; v) ijtimoiy adolatga nisbatan axloqiy normalarning umumjamiyat manfaatlariga uygʻunligini taʼminlash; g) insonparvarlik gʻoyalarini va dunyoviy qadriyatlarni jamiyatning barcha qatlamlari orasida ommalashtirish choralarini koʻrish; d) atrof-muhitga, shu jumladan hayvonot va oʻsimlik dunyosi xilma-xilligiga nisbatan insonparvarlik gʻoyalariga asoslanadigan munosabatni shakllantirish; e) jamiyatda ijtimoiy munosabatlar birdamlik, tenglik, hamkorlik, adolat va boshqalarning shaxsiy qarashlarini hurmat qilish prinsiplariga asoslanishini taʼminlash boʻyicha chora-tadbirlarni amalga oshirish; j) diniy eʼtiqodidan qatʼi nazar, jamiyatdagi fuqarolar va guruhlarning umummilliy qadriyatlar va umumjamiyat manfaatlari asosida totuvlikda hayot kechirishini taʼminlash boʻyicha tizimli choralar koʻrish; z) ijtimoiy munosabatlarga oid u yoki bu masala yuzasidan jamoatchilik muhokamalarini oqilona, asosli, oʻzaro hurmat prinsiplari asosida olib borish; i) ijtimoiy munosabatlar ishtirokchilari oʻrtasida, ularning eʼtiqodidan qatʼi nazar, ochiq muloqot va oʻzaro tushunishni taʼminlash; k) haqiqiy yoki faraz qilingan huquqlarning oʻzboshimchalik bilan amalga oshirilishiga yoʻl qoʻymaslik. 36. Konsepsiyada belgilangan vazifalarni amalga oshirish natijasida quyidagilarga erishiladi: fuqarolarning xohlagan dinga eʼtiqod qilish yoki hech qaysi dinga eʼtiqod qilmaslik boʻyicha kafolatlangan konstitutsiyaviy huquqini amalga oshirish uchun shart-sharoitlar yaratiladi; jamiyatda qonun ustuvorligi mustahkamlanadi, fuqarolarning konstitutsiyaviy huquq va erkinliklarini himoya qilish samaradorligi oshadi; jamiyatda totuvlik, ijtimoiy hamjihatlik va birdamlik muhiti mustahkamlanadi, yuzaga kelishi mumkin boʻlgan nizolarning barvaqt oldini olish va ularni profilaktika qilish imkoniyati yaratiladi; dunyoviylikni taʼminlashga doir qonunchilik yanada takomillashtiriladi, mavjud huquqiy boʻshliqlar va ziddiyatlar bartaraf etiladi; dunyoviy davlat prinsipini roʻyobga chiqarishga toʻsiq boʻluvchi omillar minimallashtiriladi; dunyoviy davlatda vijdon erkinligini taʼminlash shart-sharoitlari yaratiladi; Oʻzbekiston Respublikasida davlat va konfessiyalar oʻrtasida diniy bagʻrikenglik va konfessiyalararo totuvlikni taʼminlashga asoslangan munosabatlar modelini rivojlantirishning tashkiliy-huquqiy asoslari takomillashtiriladi; diniy va dinshunoslik taʼlim yoʻnalishlari boʻyicha mutaxassislarning malakasini oshirishni nazarda tutadigan diniy sohada kadrlar tayyorlash tizimi takomillashadi; diniy sohadagi davlat siyosatining axborot makonida tizimli ravishda yoritilishini taʼminlash uchun davlat organlari, fuqarolik jamiyati institutlari va media sohasi vakillarining hamkorlik mexanizmlari yaratiladi; diniy masalalarni oʻrganish boʻyicha ilmiy-tadqiqot va ekspert-tahliliy loyihalarni amalga oshirish tizimi yoʻlga qoʻyiladi. 37. Konsepsiya yoʻnalishlari boʻyicha tadbirlar davriy qabul qilinadigan dasturlar orqali amaliyotga joriy etib boriladi. 38. Oʻzbekiston Respublikasida fuqarolarning vijdon erkinligini taʼminlash maqsadida yagona davlat siyosatini amalga oshirish va uning natijalari fuqarolarning teng huquqliligini kafolatlaydi, shuningdek dunyoviylik turlicha talqin qilinishining hamda buzilishining oldini olishga xizmat qiladi. 39. Konsepsiya mamlakat aholisining, ayniqsa yoshlarning maʼnaviyatini yanada yuksaltirishga, koʻpmillatli Oʻzbekiston xalqining totuvligi va tengligini taʼminlashga, davlatchilikning huquqiy asoslarini mustahkamlashga xizmat qiladi. 40. Konsepsiyada belgilangan maqsad va vazifalarning bajarilishini tashkil etish Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining, barcha darajadagi davlat organlari, tashkilotlar, muassasalar hamda mahalliy davlat hokimiyati organlari rahbarlarining, shu jumladan davlat xizmatchilarining zimmasiga yuklatiladi. Konsepsiyani amalga oshirishda keng jamoatchilik, nodavlat notijorat tashkilotlari, diniy tashkilotlar va fuqarolik jamiyatining boshqa institutlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, ommaviy axborot vositalari, ilmiy-tadqiqot muassasalari hamda fuqarolar bilan hamkorlik qilinadi. 41. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining qarori bilan Konsepsiyada belgilangan asosiy vazifalarning bajarilishi ustidan parlament nazoratini amalga oshirish maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Komissiyasi (parlament komissiyasi) tashkil etiladi.