Aholi punktlarini qurishda shaharsozlik va yer toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga qatʼiy rioya etilishini taʼminlashga, shuningdek tadbirkorlik maqsadlari uchun yer ajratish tartibini yanada takomillashtirishga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida
(law, 2025-03-29)

Aholi punktlarini qurishda shaharsozlik va yer toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga qatʼiy rioya etilishini taʼminlashda mahalliy davlat hokimiyati organlarining masʼuliyatini oshirish, tadbirkorlik maqsadlari uchun yer ajratish tartibini yanada takomillashtirish, oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratni aniqlash hamda bartaraf etish choralarini kuchaytirish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratni aniqlash hamda bartaraf etish (buzib tashlash)ni tashkil etish tartibi toʻgʻrisida nizom 1-ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Quyidagilar Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimlarining aholi punktlarini qurishda shaharsozlik va yer toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga qatʼiy rioya etilishini taʼminlashdagi asosiy vazifalari etib belgilansin: aholi punktlarida va qishloqlararo hududlarda tuman (shahar) hokimlari tomonidan imoratlar qurilishi uchun yer uchastkalarining tegishli ruxsat berish hujjatlarini qonun hujjatlarida belgilangan tartibda rasmiylashtirmasdan berilishining oldini olish; yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan yer uchastkalarini oʻzboshimchalik bilan egallash va oʻzboshimchalik bilan imoratni qurishga yoʻl qoʻymaslik yuzasidan aniq chora-tadbirlarni ishlab chiqish va amalga oshirish; aholi punktlarini qurishda ularning bosh rejalari qoʻpol ravishda buzilganligi, shaharsozlik normalari va qoidalariga rioya etilishi yuzasidan nazoratni susaytirganligi uchun tegishli mansabdor shaxslarni belgilangan tartibda javobgarlikka tortish choralarini koʻrish; aholi punktlarini qurishda shaharsozlik va yer toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga qatʼiy rioya etilishini taʼminlash borasida olib borilayotgan ishlarning ommaviy axborot vositalarida muntazam ravishda yoritib borilishini tashkil etish. 3. Oʻzbekiston Respublikasi Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirligi va Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi Kadastr agentligi: davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari, yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan shaharsozlik va yer toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga rioya etilishi yuzasidan taʼsirchan nazoratni taʼminlasin; boshqa manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda oʻzlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarni bir oy muddatda ushbu qarorga muvofiqlashtirsinlar. 5. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining birinchi oʻrinbosari — “Oʻzbekiston temir yoʻllari” AJ boshqaruvi raisi A.J. Ramatov zimmasiga yuklansin. 1. Ushbu Nizom Oʻzbekiston Respublikasining Shaharsozlik kodeksi, Yer kodeksi va Fuqarolik kodeksiga muvofiq oʻzboshimchalik bilan qurilgan (qurilayotgan) uy-joy, boshqa bino, inshoot yoki oʻzga koʻchmas mulkni (keyingi oʻrinlarda oʻzboshimchalik bilan qurilgan imorat deb ataladi) aniqlash va bartaraf etish (buzib tashlash)ni tashkil etish tartibini belgilaydi. 2. Oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratlarni aniqlash hamda bartaraf etish (buzib tashlash)ni tashkil etish ushbu sohada vakolatga ega davlat organlari tomonidan shaharcha, qishloq, ovul, mahalla fuqarolar yigʻini (keyingi oʻrinlarda fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari deb ataladi) bilan hamkorlikda amalga oshiriladi. 3. Oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratni aniqlash: qurilish maqsadlari uchun yer uchastkasiga boʻlgan huquqni belgilovchi hujjatlarning mavjudligini; ikki qavatdan yuqori (sokolni hisobga olmagan holda), balandligi yer yuzasidan 12 metrdan baland va (yoki) umumiy maydoni 500 kvadrat metrdan ortiq boʻlgan yakka tartibdagi uy-joylarni, shuningdek 300 metr kubdan koʻp hajmdagi noturar bino va inshootlar loyiha hujjatlari ekspertizadan hamda qurilish sohasida hududiy nazorat inspeksiyalaridan roʻyxatdan oʻtkazilganligini; ikki qavatgacha, (sokolni hisobga olmagan holda), balandligi yer yuzasidan 12 metrdan past va (yoki) umumiy maydoni 500 kvadrat metrgacha boʻlgan yakka tartibdagi uy-joylarni, shuningdek 300 metr kubdan kam hajmdagi noturar bino va inshootlar qurish uchun tuman qurilish boʻlimi bilan kelishilgan loyihaning mavjudligini; shaharsozlik normalari va qoidalariga muvofiq qurilganligini tekshirish orqali amalga oshiriladi. 4. Quyidagilar oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratlarni aniqlash hamda ularni bartaraf etish (buzib tashlash)ni tashkil etish sohasidagi vakolatli davlat organlari (keyingi oʻrinlarda vakolatli organlar deb ataladi) hisoblanadi: Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahri, tumanlar (shaharlar) hokimliklari; Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi Kadastr agentligi hamda uning Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar, Toshkent shahar boshqarmalari, tumanlar (shaharlar) boʻlimlari (keyingi oʻrinlarda — hududiy organlari); Oʻzbekiston Respublikasi Qurilish va uy-joy-kommunal xoʻjaligi vazirligi hamda uning hududiy organlari; Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi hamda uning hududiy organlari; Oʻzbekiston Respublikasi Madaniy meros agentligi va uning hududiy boshqarmalari. Vakolatli organlar fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari bilan hamkorlikda faoliyat yuritadi. 5. Vakolatli organlar har yili oʻzlarining oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratni aniqlash hamda bartaraf etish (buzib tashlash)ni tashkil etish chora-tadbirlar rejasini (keyingi oʻrinlarda Chora-tadbirlar rejasi deb ataladi) ishlab chiqadi va tasdiqlaydi. Chora-tadbirlar rejalarining ishlab chiqilishi va ularning ijrosini Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar, Toshkent shahri hamda tumanlar (shaharlar) hokimliklari tegishliligi boʻyicha muvofiqlashtiradi. 6. Oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratlarni aniqlash hamda bartaraf etish (buzib tashlash)ni tashkil etish ushbu Nizomning ilovasidagi sxemaga muvofiq amalga oshiriladi. 7. Har bir vakolatli organning hududiy organi ushbu Nizomning 5-bandida nazarda tutilgan oʻzining Chora-tadbirlar rejasiga muvofiq oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratlarni mustaqil ravishda yoki boshqa organlar bilan birgalikda aniqlab boradi. Ikki qavatdan yuqori (sokolni hisobga olmagan holda), balandligi yer yuzasidan 12 metrdan baland va (yoki) umumiy maydoni 500 kvadrat metrdan ortiq boʻlgan yakka tartibdagi uy-joylarni, shuningdek 300 metr kubdan koʻp hajmdagi noturar bino va inshootlar boʻyicha oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratlarni mustaqil ravishda — Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi sohasida nazorat qilish inspeksiyasining hududiy inspeksiyalari aniqlaydilar va bartaraf etish choralarini koʻradilar. Ikki qavatgacha, (sokolni hisobga olmagan holda), balandligi yer yuzasidan 12 metrdan past va (yoki) umumiy maydoni 500 kvadrat metrgacha boʻlgan yakka tartibdagi uy-joylar, shuningdek 300 metr kubdan kam hajmdagi noturar bino va inshootlar boʻyicha oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratlarni ushbu nizom talablari doirasida — Qoraqalpogʻiston Respublikasi Qurilish va uy-joy-kommunal xoʻjaligi vazirligi, viloyatlar Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi bosh boshqarmalari, Toshkent shahar Qurilish bosh boshqarmasi hamda tuman qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi boʻlimlari hal qiladilar. 8. Vakolatli organ: imoratni qurish uchun ushbu Nizomning 3-bandida nazarda tutilgan hujjatlarning mavjudligi hamda shaharsozlik normalari va qoidalari asosida qurilganligini aniqlaydi; oʻzboshimchalik bilan qurilgan imorat aniqlangan taqdirda ushbu imoratni qurgan shaxsga mazkur qurilishning noqonuniyligi va uning huquqiy oqibatlari haqida batafsil tushuntirishlar beradi hamda imoratni oʻn besh kunlik muddatda ixtiyoriy ravishda bartaraf etish (buzib tashlash) toʻgʻrisida dalolatnoma tuzadi. Ushbu dalolatnomada quyidagilar aks ettiriladi: oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratni aniqlashda ishtirok etgan vakolatli organ vakili lavozimi, familiya va ismi-sharifi hamda imorat qurgan shaxsning nomi (yuridik shaxs boʻlganda) yoki familiya va ismi-sharifi (jismoniy shaxs boʻlganda); oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratning aniq manzili, qurilish maqsadi hamda qurilishning holati va hajmi; oʻzboshimchalik bilan imoratni qurgan shaxs tomonidan uni oʻn besh kunlik muddatda ixtiyoriy ravishda bartaraf etish (buzib tashlash) toʻgʻrisida koʻrsatma. 9. Vakolatli organ oʻzboshimchalik bilan imoratni qurgan shaxsga ushbu Nizomning 8-bandida nazarda tutilgan dalolatnomani fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organi vakili va tuman (shahar) ichki ishlar boshqarmasining (boʻlimining) profilaktika inspektori ishtirokida topshirilishini taʼminlaydi. 10. Oʻzboshimchalik bilan imorat qurgan shaxs dalolatnomani olishni rad etgan holda vakolatli organ ushbu holat toʻgʻrisida kamida uch kishi (vakolatli organ va fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organi vakillari hamda tuman (shahar) ichki ishlar boshqarmasining (boʻlimining) profilaktika inspektori) ishtirokida bayonnoma tuzilishini taʼminlaydi. Bayonnomada dalolatnomani topshirayotgan shaxslarning lavozimi va ismi-sharifi, oʻzboshimchalik bilan imoratni qurgan shaxs tomonidan dalolatnomani olishdan bosh tortgan sana va bosh tortish sabablari (mavjud boʻlganda) koʻrsatib oʻtiladi. 11. Oʻzboshimchalik bilan imoratni qurgan shaxs oʻn besh kun muddat ichida uni oʻz hisobidan bartaraf etishi shart. Oʻzboshimchalik bilan imoratni qurgan shaxs tomonidan ushbu imoratni bartaraf etilishi (buzib tashlanishi)ni vakolatli organ fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organi bilan hamkorlikda nazorat qiladi. Oʻzboshimchalik bilan imoratni qurgan shaxs tomonidan imoratga nisbatan mulk huquqini eʼtirof etish toʻgʻrisida sudga daʼvo berilgan taqdirda daʼvo berilgan kundan boshlab sudning yakuniy qarori qabul qilinishiga qadar ushbu imoratni bartaraf etilishi vaqtincha toʻxtatib turiladi. 12. Oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratni buzib tashlash uchun belgilangan muddat tugagandan soʻng vakolatli organ fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organi bilan hamkorlikda ikki ish kuni mobaynida bu haqda tuman (shahar) hokimiga xabarnoma kiritadi, oʻzboshimchalik bilan egallangan yer maydonida noqonuniy qurilgan imoratlarni buzib tashlash hollari bundan mustasno. Vakolatli organlar tomonidan kiritilgan xabarnoma kelib tushgan sanadan eʼtiboran uch ish kuni mobaynida tuman (shahar) hokimi Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 212-moddasi uchinchi qismiga muvofiq oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratni buzib tashlash toʻgʻrisidagi daʼvo arizasi sudga kiritilishini taʼminlaydi. Bunda oʻzboshimchalik bilan egallangan yer maydonida noqonuniy qurilgan imoratlarni buzib tashlash boʻyicha toʻgʻridan-toʻgʻri sudga Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi huzuridagi Kadastr agentligi va uning hududiy organlari tomonidan belgilangan tartibda murojaat qilinadi. Xabarnomada oʻzboshimchalik bilan imoratni qurgan shaxsning nomi (yuridik shaxs boʻlganda) yoki familiyasi, ismi, otasining ismi (jismoniy shaxs boʻlganda), imoratning aniq manzili, qurilish maqsadi, qurilishning holati va hajmi koʻrsatilgan maʼlumotlar aks ettiriladi hamda unga ushbu Nizomning 8-bandida nazarda tutilgan dalolatnoma va 10-bandida nazarda tutilgan bayonnoma ilova qilinadi. 14. Oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratni bartaraf etish (buzib tashlash) toʻgʻrisidagi daʼvo arizaga ushbu Nizomning 8-bandida nazarda tutilgan dalolatnoma, 10-bandida nazarda tutilgan bayonnoma, 12-bandida nazarda tutilgan xabarnoma, oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratning joylashuv sxemasi, imoratning fotosuratlari (kamida toʻrt tomonidan tushirilgan) ilova qilinadi. 15. Oʻzbekiston Respublikasi Yer kodeksining 91-moddasiga muvofiq oʻzboshimchalik bilan egallab olingan yer uchastkalari ularga gʻayriqonuniy ravishda egalik qilingan va foydalanilgan vaqtda qilingan sarf-xarajatlar qoplanmagan tarzda tegishliligiga koʻra qaytariladi. Yer uchastkalarini foydalanish uchun yaroqli holatga keltirish, shu jumladan undagi imoratlarni buzish yer uchastkalarini oʻzboshimchalik bilan egallab olgan shaxslar hisobidan amalga oshiriladi. Oʻzboshimchalik bilan egallab olingan yer uchastkasini yer egasiga, yerdan foydalanuvchiga, yer uchastkasi ijarachisiga yoki mulkdoriga qaytarish tegishli tuman, shahar, viloyat hokimining qaroriga binoan yoki sudning hal qiluv qaroriga koʻra amalga oshiriladi. 16. Oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratni qonun hujjatlariga muvofiq fuqarolarning huquqlari va qonuniy manfaatlariga ziyon yetkazmagan holda bartaraf etish choralari koʻriladi. 17. Mazkur Nizom talablari buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonun hujjatlariga muvofiq javob beradilar. Subyektlar Mexanizm Muddatlar Vakolatli organning hududiy organlari Oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratni aniqlash hamda bartaraf etish (buzib tashlash)ni tashkil etish chora-tadbirlar rejasiga muvofiq oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratlarni aniqlab boradilar. Vakolatli organning Chora-tadbirlar rejasida belgilangan muddatlarda Vakolatli organ fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari bilan hamkorlikda 1. Oʻzboshimchalik bilan imoratni qurish uchun yer uchastkasini ajratish toʻgʻrisida tuman (shahar) hokimining qarori mavjudligini aniqlaydi. 2. Oʻzboshimchalik bilan imorat qurilganligi aniqlangan taqdirda, ushbu imoratni qurgan shaxsga mazkur qurilishning noqonuniyligi va uning huquqiy oqibatlari haqida batafsil tushuntirishlar beradi hamda imoratni oʻn besh kun muddatda ixtiyoriy ravishda bartaraf etish (buzib tashlash) toʻgʻrisida dalolatnoma tuzadi. 3. Oʻzboshimchalik bilan imorat qurgan shaxsga qurilgan imoratni oʻn besh kun muddatda ixtiyoriy ravishda bartaraf etish (buzib tashlash) toʻgʻrisidagi dalolatnoma fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organi vakili va tuman (shahar) ichki ishlar boshqarmasining (boʻlimining) profilaktika inspektori ishtirokida topshirilishini taʼminlaydi. 4. Oʻzboshimchalik bilan imorat qurgan shaxs dalolatnomani olishni rad etgan taqdirda, vakolatli organ ushbu holat toʻgʻrisida kamida uch kishi (vakolatli organ hamda fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organi vakillari, tuman (shahar) ichki ishlar boshqarmasining (boʻlimining) profilaktika inspektori) ishtirokida bayonnoma tuzilishini taʼminlaydi. Vakolatli organning Chora-tadbirlar rejasida belgilangan muddatlarda Vakolatli organ Oʻzboshimchalik bilan imorat qurgan shaxs tomonidan ushbu imorat bartaraf etilmagan (buzib tashlanmagan) taqdirda, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organi bilan hamkorlikda bu haqda tuman (shahar) hokimiga xabarnoma kiritadi, oʻzboshimchalik bilan egallangan yer maydonida noqonuniy qurilgan imoratlarni bartaraf etish hollari bundan mustasno. Ikki ish kuni mobaynida Tuman (shahar) hokimi Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 212-moddasi uchinchi qismiga muvofiq oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratni bartaraf etish (buzib tashlash) toʻgʻrisida tuman (shahar) hokimining daʼvo arizasi sudga kiritilishini taʼminlaydi. Vakolatli organ kiritgan xabarnoma kelib tushgan sanadan eʼtiboran uch ish kuni mobaynida Kadastr agentligi va uning hududiy organlari Oʻzboshimchalik bilan egallangan yer maydonida noqonuniy qurilgan imoratlarni bartaraf etish (buzib tashlash) boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi huzuridagi Kadastr agentligi va uning hududiy organlari toʻgʻridan-toʻgʻri sudga murojaat qiladi. Oʻzboshimchalik bilan qurilgan imorat bartaraf etish (buzib tashlash) uchun belgilangan muddat tugagandan soʻng bartaraf etilmaganda uch ish kunida