BOGʻLAR HAMDA MADANIYAT VA ISTIROHAT BOGʻLARI XODIMLARI UCHUN MEHNATNI MUHOFAZA QILISH QOIDALARINI TASDIQLASH HAQIDA
(order, 2026-01-14)

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 12-iyuldagi 267-son “Mehnatni muhofaza qilishga doir meʼyoriy hujjatlarni qayta koʻrib chiqish va ishlab chiqish toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati qarorlari toʻplami, 2000-y., 7-son, 39-modda) va 2010-yil 20-iyuldagi 153-son “Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha normativ-huquqiy bazani yanada takomillashtirish toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2010-y., 28-29-son, 234-modda) qarorlariga muvofiq buyuraman: 1. Bogʻlar hamda madaniyat va istirohat bogʻlari xodimlari uchun mehnatni muhofaza qilish qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kundan boshlab oʻn kun oʻtgandan keyin kuchga kiradi. Mazkur Qoidalar bogʻlar hamda madaniyat va istirohat bogʻlari xodimlari uchun mehnatni muhofaza qilish tartibini belgilaydi. 1. Mazkur Qoidalar bogʻlar hamda madaniyat va istirohat bogʻlariga (bundan keyingi oʻrinlarda bogʻlar deb yuritiladi) taalluqlidir. 2. Mazkur Qoidalar ishlab chiqarish binolari va inshootlarini loyihalash, qurish va qayta qurishda, sexlarni texnik jihozlash va qayta jihozlashda, texnologik jarayonlar hamda uskunalardan foydalanishda hisobga olinishi lozim. 3. Mazkur Qoidalar texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar, shaharsozlik normalari va qoidalari, sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari talablari bajarilishi shart ekanligini istisno etmaydi. 4. Bogʻlarda mehnatni muhofaza qilishga doir qonunlar va boshqa normativ hujjatlarga rioya etilishi ustidan davlat nazorati bunga maxsus vakolat berilgan davlat organlari tomonidan, jamoatchilik nazorati esa mehnat jamoalari va kasaba uyushmasi tashkilotlari tomonidan saylanadigan mehnatni muhofaza qilish boʻyicha vakillar tomonidan amalga oshiriladi. 7. Bogʻlarda quyidagi asosiy hujjatlar ishlab chiqiladi (tasdiqlanadi) va yuritiladi: mehnat sharoitlari va mehnatni muhofaza qilish ishlarini yaxshilash, sanitariya-sogʻlomlashtirish chora-tadbirlari boʻyicha boʻlimni oʻz ichiga olgan jamoaviy shartnoma; tasdiqlangan mehnat sharoitlarini baholash va ish oʻrinlarini attestatsiya qilish uslubiga muvofiq ish oʻrinlarini attestatsiya qilish kartalari; mehnatni muhofaza qilish xizmatining choraklik ish rejalari; ishchilar va muhandis-texnik xodimlarni oʻqitish, yoʻl-yoʻriq berish va bilimlarini sinovdan oʻtkazish dasturlari; mehnatni muhofaza qilish boʻyicha maʼmuriy-jamoatchilik nazoratini yuritish jurnali (uch bosqichli nazorat); xodimlar bilan yongʻinga qarshi yoʻl-yoʻriq berish va yongʻin-texnikaviy minimum mashgʻulotlarini oʻtkazish dasturi; har bir kasb va ish turlari boʻyicha mehnatni muhofaza qilish yoʻriqnomalari. 8. Oʻzbekiston Respublikasi “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Qonunining 12-moddasiga muvofiq, ishlab chiqarish faoliyatini amalga oshiruvchi, xodimlarining soni ellik kishi va undan ortiq boʻlgan har bir bogʻda mehnatni muhofaza qilish talablariga rioya etilishini taʼminlash, ularning bajarilishi ustidan nazoratni amalga oshirish maqsadida mehnatni muhofaza qilish xizmati tashkil etiladi yoki mehnatni muhofaza qilish boʻyicha tegishli tayyorgarlikka ega boʻlgan mutaxassis lavozimi joriy etiladi. Ellikta va undan ortiq transport vositasi mavjud boʻlgan bogʻda yoʻl harakati xavfsizligi xizmati ham tashkil etiladi yoki yoʻl harakati xavfsizligi boʻyicha mutaxassis lavozimi joriy etiladi. Xodimlarining soni ellik nafardan kam boʻlgan bogʻda mehnatni muhofaza qilish xizmatini tashkil etish yoki mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassis lavozimini joriy etish toʻgʻrisidagi qaror ish beruvchi tomonidan mazkur bogʻ faoliyatining oʻziga xos xususiyati hisobga olingan holda qabul qilinadi. 9. Mehnatni muhofaza qilish xizmati va yoʻl harakati xavfsizligi xizmati bogʻning mustaqil tarkibiy boʻlinmalari boʻlib, ular bevosita bogʻ rahbariga boʻysunadi. 10. Mehnatni muhofaza qilish xizmatining mutaxassislari lavozim yoʻriqnomasiga binoan ularning majburiyatlariga kiritilmagan boshqa ishlarni bajarishga jalb qilinishi mumkin emas. 11. Bogʻlarda mehnat faoliyati bilan bogʻliq ravishda sodir boʻlgan baxtsiz hodisalar va boshqa jarohatlanishlarni tekshirish va hisobini yuritish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 6-iyundagi 286-son qarori bilan tasdiqlangan Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni va xodimlar salomatligining mehnat vazifalarini bajarish bilan bogʻliq boshqa xil zararlanishini tekshirish va hisobga olish toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq amalga oshirilishi lozim. 12. Bogʻ xodimlari oʻz kasblari va ish turlari boʻyicha belgilangan tartibda oʻqishlari, ularning bilimlarini sinovdan oʻtkazilishi va ularga yoʻl-yoʻriq berilishi kerak. 14. Ishlarni texnologik reglament boʻyicha xavfsiz yuritish yoʻriqnomalari ishlab chiqiladi hamda bogʻ xodimlarini va ish joylarini ushbu yoʻriqnomalar bilan taʼminlash bogʻ rahbariyati zimmasiga yuklatiladi. 15. Bogʻlar GOST 17.2.3.02-2014 boʻyicha xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari, ularning tavsifi, yuzaga kelish manbalari, xodimlarga taʼsir qilish xususiyatlari va salomatlik uchun xavflilik darajasi va kelgusidagi oqibatlari toʻgʻrisida toʻliq va xolisona maʼlumotga ega boʻlishi lozim. 16. Ish joylaridagi ishlab chiqarish muhiti hamda mehnat jarayonining xavfli va zararli omillari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar ishlab chiqarish muhitining fizik, kimyoviy, radiologik, mikrobiologik va mikroiqlim oʻlchovi natijalari, shuningdek mehnatning ogʻir sharoitlari attestatsiya qilish orqali belgilanishi lozim. 17. Yangi zararli moddalar paydo boʻlishiga yoki xavfli va zararli omillar yoʻqolishiga olib keladigan texnologik jarayonlar oʻzgarishlarida yoki yangi ishlab chiqarish uskunalarini joriy qilishda xavfli va zararli omillar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarga tegishli oʻzgartirishlar kiritilishi lozim. 18. Xodimlarni xavfli va zararli ishlab chiqarish muhiti omillaridan himoya qilish belgilangan standartlar va meʼyorlar talablariga mos jamoaviy va shaxsiy himoya vositalaridan foydalanish orqali taʼminlanishi lozim. 19. Jamoaviy himoya vositalari xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari xonadagi barcha xodimlarga taʼsir qilganda qoʻllanishi shart va bogʻlarni qurish yoki rekonstruksiya qilish loyihalariga kiritilishi lozim. 20. Jamoaviy himoya vositalari xavfli va zararli ishlab chiqarish omillarini ruxsat etilgan miqdorgacha kamaytirish imkonini bermagan hollarda shaxsiy himoya vositalari qoʻllanishi lozim. Bunday hollarda shaxsiy himoya vositalarisiz xodimlarning ishga jalb qilinishi taqiqlanadi. 21. Shaxsiy himoya vositalaridan foydalanadigan xodimlar ularni qoʻllashi, himoya xususiyatlari va amal qilish muddati toʻgʻrisida maʼlumotlarga ega boʻlishi lozim. 22. Bogʻ xodimlari maxsus kiyim, maxsus poyabzal va boshqa yakka tartibda himoyalanish vositalarini bepul berishning meʼyorlariga muvofiq shaxsiy himoya vositalari bilan taʼminlanishi lozim. 23. Bogʻ oʻta xavfli sharoitda bajariladigan ishlar roʻyxatiga ega boʻlishi lozim. Roʻyxatga xavfli moddalar bilan bajariladigan ishlar, balandlikda, ifloslangan havo va suv muhitida, yuqori harorat va namlik sharoitida bajariladigan ishlar, bugʻ va suv isitish qozonlari, yuk koʻtarish mexanizmlari, bosim ostida ishlaydigan sigʻimlar, elektr uskunalarga xizmat koʻrsatish bilan bogʻliq ishlar va amaldagi tarmoq roʻyxatlariga muvofiq boshqa ishlar kiritilishi shart. 24. Barcha xodimlar oʻta xavfli ishlarni bajarish topshirigʻini olishdan oldin, mehnat muhofazasi boʻyicha yoʻl-yoʻriq olishi va ishlarni bajarish usullarini oʻzlashtirib olishi shart. 25. Oʻta xavfli ishlarni bajarish, faqat belgilangan tartibda rasmiylashtirilgan naryad-ruxsatnomaga muvofiq amalga oshirilishi lozim. 26. Bogʻ rahbariyati oʻta xavfli ishlarni rejalashtirishda, tashkillashtirishda va xavfsiz bajarishda belgilangan talablarga muvofiq amalga oshirilishiga toʻla javobgardir. 27. Bogʻlarda tanlov oʻtkazilishi lozim boʻlgan kasblar va mutaxassisliklar roʻyxati boʻlishi lozim. 28. Xodimlar, ishlab chiqarish uchastkalarining rahbarlari tegishli maʼlumotga va ish tajribasiga ega boʻlishi kerak. 29. Bosim ostida ishlovchi uskunalar va xavfi yuqori boʻlgan ishlarda xizmat koʻrsatuvchi xodimlar maxsus kurslarda tayyorgarlikdan oʻtgan va tegishli guvohnomaga ega boʻlishi shart. 30. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 14-iyuldagi 290-son qarori bilan tasdiqlangan Oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslarning mehnatidan foydalanilishi taqiqlangan ogʻir ishlarning hamda zararli yoki xavfli mehnat sharoitlaridagi ishlarning roʻyxatiga muvofiq oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslar ogʻir ishlarga hamda zararli va xavfli mehnat sharoiti mavjud ishlarga qabul qilinmasligi lozim. 32. Bogʻlarda xodimlarning salomatligini nazorat qilish Xodimlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizom (roʻyxat raqami 2387, 2012-yil 29-avgust) asosida amalga oshirilishi lozim. 33. Bogʻ rahbariyati kasaba uyushmasi qoʻmitasi va sogʻliqni saqlash organlari bilan birgalikda har yili davriy majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtishi lozim boʻlgan xodimlarning roʻyxatini tuzishi hamda xodimlarning majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtishini taʼminlashi lozim. 34. Majburiy tibbiy koʻriklar bogʻga tibbiy xizmatlar koʻrsatuvchi davolash-profilaktika muassasalari tomonidan, ular boʻlmagan taqdirda esa bogʻ joylashgan yerdagi davolash-profilaktika muassasalari tomonidan oʻtkazilishi lozim. 35. Majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtmagan yoxud majburiy tibbiy koʻrik natijalariga koʻra tibbiy komissiyalar tomonidan berilgan tavsiyalarni bajarishdan boʻyin tovlagan xodimlarni ishdan chetlashtirishi shart. 36. Davriy majburiy tibbiy koʻriklar oʻz vaqtida, sifatli oʻtkazilishi va ularning natijalariga koʻra tavsiyalar bajarilishi uchun javobgarlik bogʻ rahbariyati zimmasiga yuklanadi. 37. Xodimlarni sogʻligʻi tufayli ularga ruxsat etilmagan ishlarda ishlatish taqiqlanadi. 38. Bogʻ maydonlari va binolarning joylashuvi SHNQ 2.07.01-23 “Aholi punktlarining hududlarini rivojlantirish va qurishni shaharsozlik jihatidan rejalashtirish” talablariga mos boʻlishi kerak. 39. Bogʻda transport vositalarini va piyodalarni bogʻ hududida harakatlanish chizmasi ishlab chiqilgan va tasdiqlangan boʻlishi kerak. 40. Transport vositalari va bogʻ hududida piyodalarning harakati chizmasi boqqa kirish va chiqish hamda ish uchastkalari va sexlarning koʻrinarli joylariga osib qoʻyilishi kerak. 41. Bogʻ maydonlari koʻkalamzorlashtirilgan va suv quyish quvurlari tarmoqlari bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. 42. Bogʻ maydonidagi oʻtish joylari mustahkam yopqichlar, suvlar oqib ketadigan inshootlar bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 43. Yilning yoz vaqtida yoʻlaklar va oʻtish joylariga suv sepilgan, qishda qordan tozalanib, qum sepilgan boʻlishi lozim. 44. Ishlab chiqarish binolari va inshootlari SHNQ 2.09.02-23 “Korxonalarning ishlab chiqarish hamda maʼmuriy-maishiy bino va inshootlari. Loyihalash talablari”ga mos kelishi kerak. 45. Yordamchi binolar va xonalar SHNQ 2.09.02-23 “Korxonalarning ishlab chiqarish hamda maʼmuriy-maishiy bino va inshootlari. Loyihalash talablari”ga mos kelishi lozim. 46. Ishlab chiqarish va yordamchi xonalarning (harorati, nisbiy namligi, havoni harakatlanish tezligi va boshqalar) mikroiqlimi GOST 12.1.005-88 talabiga javob berishi kerak. 47. Nam xonalarda hamda issiq oʻtkazuvchi pollarda (betonli, gʻishtli, plitali va boshqalar) muntazam ishlashga moʻljallangan ish joylarida yogʻoch toʻshamalar va panjaralar yotqizilgan boʻlishi kerak. 48. Pol toʻshamalari zararli moddalar, ishlab chiqarishdagi kirlar va changlardan yengil tozalangan boʻlishi kerak. 49. Binoga transport vositalarini kirish joylari darvozalar va signal asbob va uskunalari bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. 50. Darvoza tavaqalari yopiq va ochiq holatida maxsus moslamalar mustahkam oʻrnatilgan boʻlishi kerak. 51. Transport vositalarini binoga kirishi uchun darvoza eni foydalanilayotgan transport vositalari eni miqdoridan oshiq boʻlishi kerak. 52. Darvozalar balandligi transport vositasining balandligidan kamida 0,2 m dan oshiq boʻlishi kerak. 53. Bogʻlarda binolar va inshootlardan foydalanish holatini muntazam kuzatish tashkil etilgan boʻlishi kerak. 54. Barcha ishlab chiqarish binolari va inshootlari bir yilda ikki martadan (bahor va kuzda) kam boʻlmagan holda bogʻ rahbari tomonidan tayinlangan komissiya tomonidan texnik koʻrikdan oʻtkazilishi lozim. Texnik koʻrik xulosalari, ularda topilgan nuqsonlarni bartaraf etish boʻyicha tadbirlar va muddati koʻrsatilgan dalolatnomalar orqali rasmiylashtirilishi kerak. 55. Xodimlar uchun xavf tugʻdiruvchi halokat tusidagi buzilishlar tezda bartaraf etilishi kerak. Xavfli hududlarda ishlab chiqarish jarayonlari halokat bartaraf etilgunga qadar toʻxtatib turilishi lozim, shuningdek xizmat koʻrsatuvchi xodimlar xavfsiz joyga koʻchirilishi kerak. 56. Ishlab chiqarish xonalarini tabiiy va sunʼiy yoritish SHNQ 2.01.05-24 “Tabiiy va sunʼiy yoritish” talablariga mos boʻlishi lozim. 57. Avariya yoritish tarmoqlariga elektr energiya isteʼmolchilarini ulanishi taqiqlanadi. Avariya yoritishlarni sozligi har chorakda kamida bir marta tekshirilishi lozim. 58. Yoritish vositalari toza va soz holatda boʻlishi kerak. Yorugʻ tushuvchi oynalarni yilda kamida ikki marotaba tozalash lozim. 59. Yorugʻlik tushadigan deraza va eshiklarni turli predmetlar (uskuna, tayyor mahsulot va boshqalar) toʻsib qoʻyishiga ruxsat etilmaydi. 60. Sunʼiy yoritish umumiy va birlashgan tizimda ishlatiladi (umumiy mahalliy bilan birgalikda). Birgina mahalliy yoritishni qoʻllash taqiqlanadi. 61. Uchastka va xonalarda portlash boʻyicha xavfli gaz va changlar konsentratsiyasi yigʻilib qolish ehtimoli boʻlsa, elektr yoritish tizimi portlashdan alohida bajarilishi kerak. 62. Xavflilik darajasi yuqori boʻlgan xonalarda kuchlanishi 36 V dan yuqori boʻlmagan koʻchma elektr yoritqichlar ishlatilishi kerak. Uskunalar va inshootlar (bunkerlar, silososlar, quduqlar, bugʻlantirish kameralari, tunnellar va boshqalar)ni ichki sirtini yoritish uchun koʻchma elektr yoritqichlarning kuchlanishi 12 V dan oshmasligi kerak. 63. Shamollatish va isitish SHNQ 2.04.05-22 “Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash” shaharsozlik normalari va qoidalari talabiga muvofiq boʻlishi lozim. 64. Oqimli shamollatishlarni tashqi havo tizimidan olish yerdan kamida 2 m balandlikda bajarilishi kerak. 65. Oʻtish joylarida joylashgan isitish jihozlari ruxsat etilgan oʻtish yoʻlaklarining enini kamaytirmasligi kerak. 66. Ish joylarida havo harorati yengil jismoniy ishda 21°S, oʻrtacha ogʻir ishda 17°S, ogʻir ishda 16°S dan past boʻlmasligi lozim. 67. Xodimlarning isinishi uchun xonalarda havo harorati 22°S dan kam boʻlmasligi kerak. 68. Isinish xonalarigacha boʻlgan masofa binolarda joylashgan ish joylaridan 75 m dan, bino tashqarisidagi ish joylaridan esa 150 m dan koʻp boʻlmasligi lozim. 69. Suv bilan taʼminlash va oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimi SHNQ 2.04.01-22 “Binolarning ichki suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish” shaharsozlik normalari va qoidalari talabiga mos kelishi kerak. 70. Ichimlik suvidan foydalanish uchun suv quvuriga ulangan favvorachalar boʻlishi kerak. Suv quvurlari yoʻq boʻlganda baklarda qaynatilgan suv boʻlishi lozim. 71. Bogʻ hududidagi hojatxonalar issiq va oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimiga ulangan boʻlishi lozim. 72. Bogʻda oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimi yoʻq boʻlganda Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasining hududiy boshqarmalari yoki tuman (shahar) boʻlimlari bilan kelishilgan holda bogʻda yer qatlamini ifloslantirmagan holda dushxonalardan va yuz-qoʻl yuvgichlardan suv oqmaydigan qurilmali axlat oʻralarini mavjud boʻlishiga ruxsat etiladi. 73. Bogʻlarda elektr qurilmalarini oʻrnatish va ulardan foydalanishda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 11-noyabrdagi 712-son qarori bilan tasdiqlangan Isteʼmolchilar elektr qurilmalarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalari va Isteʼmolchilar elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik texnikasi qoidalari va mazkur Qoidalar talablariga rioya qilinishi kerak. 74. Elektr tok oʻtkazuvchi qismlar, taqsimlovchi qurilmalar, apparatlar va oʻlchash asboblari, shuningdek turli saqlovchi qurilmalar, rubilniklar va boshqa ishga tushiruvchi apparatlar va moslamalar faqat yonmaydigan asoslar (marmar, tekstolit, getinaks va boshqalar)da montaj qilinishi lozim. 75. Yoritish va quvvatli uskunalar hamda elektr tarmoqlarining tuzilishi xonalardagi sharoitlarga va ulardagi ishlab chiqarishning xususiyatiga mos boʻlishi shart. 76. Yuqori namlik va issiqlik ajralib chiquvchi xonalarda elektr yoritqichlar namlikdan, elektr dvigatellari esa suyuqlik sachrashidan himoyalangan yoki yopiq ijroda boʻlishi shart. 77. Taqsimlovchi qurilmalar izolyatsiyasining qarshiligi va chidamliligi tekshirib turilishi lozim. 78. Ishlab chiqarish binolari va maishiy xonalarda qoʻllanuvchi lyuminessent yoritqichlar yopiq holda, namlik va chang oʻtkazmaydigan maxsus armaturada bajarilishi lozim. 79. Koʻchirib yuriluvchi yoritqichlar shishali himoya qalpoqlari va metall toʻr bilan jihozlangan boʻlishi lozim. Ushbu yoritqichlar va boshqa koʻchirib yuriluvchi apparatlar uchun mis tolali egiluvchan kabel va elektr oʻtkazgichlar qoʻllanishi lozim. 80. Evakuatsiya yoʻlaklari va zinapoyalarda avariya yoritqichlari boʻlishi lozim. 81. Avariya yoritqichlari boshqa yoritqichlardan turi, oʻlchamlari va maxsus tushirilgan belgilari bilan ajralib turishi va vaqti-vaqti bilan changdan tozalanib turilishi lozim. 82. Kabellar va elektr oʻtkazgichlarning izolyatsiyasi, tashqi birikmalar, himoyalovchi yerga ulagichlar, elektr dvigatellarning ishlash rejimi koʻrikdan oʻtkazilishi va asboblar bilan oʻlchash orqali tekshirilib turilishi lozim. 83. Elektr apparatlari va agregatlarini nolga va yerga ulash simlarining butunligi bogʻ bosh energetigi boshchiligidagi komissiya tomonidan kamida olti oyda bir marta tekshirilishi lozim. Tekshirish natijalari dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi. 84. Kam quvvatli elektr lampalari va asboblarini kattaroq quvvatlilariga almashtirish tarmoq uchun yoʻl qoʻyiluvchi yuklanishni hisobga olgan holda elektr xoʻjaligi uchun javobgar xodimning ruxsati bilan amalga oshirilishi lozim. 85. Bitta elektr shtepseliga bir nechta isteʼmolchilarni ulash taqiqlanadi. 86. Changlarning statik elektr razryadlaridan alangalanib ketmasligi uchun mashinalarning gʻiloflari, uning asosiy vallari va havo quvurlari yerga ulangan boʻlishi lozim. Havo quvurlarining filtrlari mayda katakli metall toʻrlar bilan oʻralgan va toʻr yer bilan ulangan boʻlishi lozim. 87. Bogʻning barcha turdagi bino va inshootlari yashin qaytargichlar oʻrnatilgan holda toʻgʻridan-toʻgʻri yashin urishidan himoyalangan boʻlishi lozim. Yashin qaytargichlar har yili bahorda tekshirilib turilishi va nosozliklari bartaraf etilishi lozim. 88. Bogʻlarda yongʻin va portlash xavfsizligi, ularni rejalashtirishda, tashkillashtirishda va olib borishda GOST 12.1.033-81 “Mehnat xavfsizligi standartlari tizimi. Yongʻin xavfsizligi. Atamalar va taʼriflar”ga va ushbu Qoidalarga muvofiq taʼminlanishi lozim. 89. Ishlab chiqarish binolari va xonalari dastlabki yongʻinni oʻchirish vositalari bilan taʼminlangan boʻlishi shart. 90. Ishlab chiqarish binolari va xonalari uchun hududiy yongʻin xavfsizligi xizmati bilan kelishilgan yongʻin xavfsizligi boʻyicha yoʻriqnoma ishlab chiqilishi va koʻrinadigan joyga osib qoʻyilishi lozim 91. Xodimlar bilan yongʻin xavfsizligi boʻyicha mashgʻulotlar oʻtkazilishi va yongʻinni oldini olish boʻyicha yoʻl-yoʻriqlar berilishi kerak. 92. Bogʻlarda yongʻin xavfsizligi idoralari tomonidan belgilangan meʼyorlarda yongʻinga qarshi kurashish uchun oʻt oʻchirish vositalari boʻlishi lozim. 93. Bino va yongʻin suv manbai yoʻlaklari hamda yongʻin vositalari va uskunalariga boradigan yoʻlaklar doimo boʻsh boʻlishi kerak. 94. Attraksionlar (attraksion majmualari) ishlatiladigan har bir maydon yongʻinga qarshi vositalar (qum toʻldirilgan yashik, kurak, ilmoq, chelak, suv toʻldirilgan bochka va boshqalar) bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 95. Yuk ortish va tushirish ishlari va yuklarni joylashtirish Yuk ortish va tushirish ishlaridagi yukchilar uchun ishlarning xavfsizligi qoidalari (roʻyxat raqami 1582, 2006-yil 13-iyun) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2006-y., 24-son, 221-modda) talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 96. Bogʻlarda barcha yuk ortish va tushirish va ogʻir mehnat kategoriyasiga tegishli yukni harakatlantirish jarayoni mexanizatsiyalashgan boʻlishi lozim. 97. Attraksionlarning boshqaruv tizimlari ularning vazifasini koʻrsatib beradigan belgi va yozuvlarga ega boʻlishi hamda ular standart talablariga javob berishi kerak. 98. Attraksionlarning boshqaruv tizimi qizil rangli, “Stop” tugmachasiga ega boʻlishi kerak. 99. Qayiqlarda xizmat koʻrsatuvchi xodimlar bogʻ hududidagi suv havzalarining xaritasiga ega boʻlishlari lozim. 100. Qayiqlarda xizmat koʻrsatuvchi xodimlar ish boshlashidan oldin oʻziga biriktirilgan har bir qayiqning barcha qismlarini soz holatda ekanligini koʻzdan kechirishi va sozligiga ishonch hosil qilgandan keyin ishni boshlashi lozim. 101. Qayiqlarda xizmat koʻrsatuvchi xodimlar ish faoliyati vaqtida favqulodda vaziyatlar vujudga kelganda, uni darhol bartaraf etish choralarini koʻrishi lozim. 102. Xodim tuproqqa ishlov berishdan oldin ish qurollari va moslamalarining (kuraklar, xaskashlar, panshaxalar va hokazolar) sozligini tekshirib koʻrishi va shundan soʻng ishni boshlashi lozim. 103. Tuproqni oʻgʻitlashda nam qoʻlqopdan foydalanish taqiqlanadi. 104. Begona oʻtlarni tozalash ishlarini asbob va uskunalarsiz bajarish taqiqlanadi. 105. Daraxtlarni kesish va ularga shakl berish bilan bogʻliq barcha ishlar bevosita brigada boshligʻining rahbarligida amalga oshirilishi lozim. 106. Daraxt shoxlarini kesishda mustahkam havozalar yoki narvonlardan foydalanish lozim. Daraxt tanasi yoki uning shoxlariga tirkalgan narvonlarda turib ishlash taqiqlanadi. 107. Balandligi 3 m dan yuqori boʻlgan narvonlarda ikki nafar xodimdan kam boʻlmagan hollarda ishlashga ruxsat beriladi. 108. Daraxtlarni kesish paytida ularga chiqish, har xil toʻsiqlar va panjaralar ustida turib ish bajarish hamda uni ostida boʻlish taqiqlanadi. 109. Bogʻda mavjud barcha ish qurollari maxsus idishlar va xonalarda saqlanishi lozim. 110. Daraxtlarni kesish ishlari elektr liniyalari atrofida bajariladigan vaqtda, liniyani elektr tokidan uzilganidan keyin amalga oshirilishi lozim. 111. Daraxt qulatilayotganida xodimlar uni yiqilayotgan tomonida turishi taqiqlanadi. 112. Daraxtlarni qulatishda uni tortishga moʻljallangan arqonlar daraxt qulayotganda xodimlarga jarohat yetkazishni istisno etadigan uzunlikda boʻlishi kerak. 113. Daraxtlarni qulatish ishlarida kamida uch nafar xodim ishtirok etishi kerak. 114. Maysalarni oʻrish agregatlari va asboblaridan foydalanishda texnika xavfsizligi talablariga amal qilinishi shart. 115. Agregat pichoqlari va chalgʻilarni qoʻlda oʻtkirlash hamda charxlashda soz asbob va uskunalardan foydalanish lozim. 116. Chalgʻilarni oyoqqa qoʻyib oʻtkirlash taqiqlanadi. 117. Maysa oʻrish agregatlarini ishlatishdan avval uning dvigatel va kesuvchi organlari mustahkamligi tekshirilishi kerak. 118. Maysa oʻrish agregatini oʻt oldirishga moʻljallangan ipini qoʻlga oʻrab tortish taqiqlanadi. 119. Maysa oʻrish agregatining qayishlari va zanjirlarini u ishlab turgan vaqtda almashtirish hamda uning kesuvchi qismi oldida turish taqiqlanadi. 120. Koʻchat joylashtirilgan katta idishlarni bir joydan ikkinchi joyga oʻtkazish ishlari zambillar yoki aravachalar yordamida bajarilishi kerak. 121. Katta ogʻirlikdagi va hajmdagi gultuvaklarni tashish va oʻrnatish ishlarida yuk koʻtarish mexanizmlari yoki boshqa maxsus moslamalardan foydalanish lozim. 122. Bogʻlarni tozalash ishlarini amalga oshiradigan xodimlar soz asbob va uskunalar (kuraklar, supurgilar, qirqgichlar va hokazolar) bilan taʼminlanishi kerak. 123. Chiqindilarni tozalash uchun asbob va uskunalardan hamda maxsus qoʻlqoplardan foydalanish lozim. 124. Chiqindilarni mexanizmlar yordamida tozalashda ushbu hududlarda begona odamlarning boʻlishi taqiqlanadi. 125. Balandlikda tozalash ishlari bajarilayotganda narvon va havozalardan foydalanish kerak. 126. Ishlab chiqarish uskunalari montaj qilish, foydalanish va taʼmirlash paytida ishlarning xavfsizligini taʼminlashi, yongʻin va portlash xavfidan xoli boʻlishi, ulardan foydalanish jarayonida atrof muhitni zararli moddalar bilan sanitariya meʼyorlaridan ortiq miqdorda ifloslantirmasligi va namlik, quyosh radiatsiyasi, mexanik tebranishlar, bosim va haroratning oʻzgarishlari natijasida xavf-xatar yuzaga keltirmasligi lozim. 127. Ishlab chiqarish uskunalarining harakatlanuvchi qismlari toʻsilgan yoki GOST 12.2.062-81 talablariga muvofiq blokirovkalash, toʻxtatish, xabardor qilish tizimlari bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 128. Ishlab chiqarish asbob va uskunalarining texnik holati va ulardan xavfsiz foydalanish uchun javobgarlik, ushbu uskunalar tasarrufida boʻlgan boʻlinmalarning rahbarlari va taʼmirlash xizmatlari rahbarlariga yuklatiladi. 129. Ishlab chiqarish asbob va uskunalarining elementlari (elektr oʻtkazgichlari, kabellari va boshqalar), ularning shikastlanishiga imkon bermaydigan holatda tayyorlangan boʻlishi lozim. 130. Ishlab chiqarish asbob va uskunalarining gaz, bugʻ, pnevmatik, gidravlik va elektr tizimlari, ularning ushbu uskuna tarkibida ishlash sharoitlarini hisobga olgan holda, ushbu tizimlarga tegishli boʻlgan standartlarning talablariga mos boʻlishi lozim. 131. Barcha nazorat moslamalari (termometr, monometr, hisoblagich va boshqalar), shuningdek signal beruvchi chiroqlarning joylashuvi uskunalarni ishlatish va sozlash paytida qulay kuzatish imkoniyatini taʼminlash kerak. 132. Katta oʻlchamli (gabaritli) uskunalari va ularning qismlariga xizmat koʻrsatish, tekshirish, taʼmirlash va sozlash uchun qulay hamda pol darajasidan 2 m va undan balandlikda joylashganda toʻsiqlari va zinalari bor maydonlar bilan taʼminlangan boʻlishi kerak. 133. Elektr va benzin dvigatellari yordamida ishlaydigan mexanizmlarni ishlatishdan avval ularning texnik jihatdan sozligiga ishonch hosil qilish lozim. 134. Maysa oʻruvchi mexanizmlar bilan yomgʻirdan soʻng hamda notekis va botqoq joylarda ishlash taqiqlanadi. 135. Daraxt kesish mexanizmining kesuvchi qismi, sim, yirik va quruq shoxlarga duch kelgan hollarda dvigatelni darhol oʻchirish kerak. 136. Mexanizm dvigatelini oʻchirmasdan bir joydan ikkinchi joyga koʻchirish taqiqlanadi. 137. Bogʻning taʼmirlash xizmati uskunalarni mehnat xavfsizligi standartlari tizimi, ularning pasportlari, texnik yoʻriqnomalari va ishlab chiqaruvchi zavodning boshqa hujjatlarining talablariga mosligini taʼminlashi lozim. 138. Uskunalarni zarur texnik holatda tutib turish uchun bogʻda unga xizmat koʻrsatishni yaxshilash, rejaviy-oldini oluvchi taʼmirlashni qatʼiy bajarilishi va taʼmirlash ishlarining sifatini yaxshilash boʻyicha choralar koʻrilishi lozim. 139. Barcha hollarda taʼmirlash ishlarining bajarilish tartibi va usullari bogʻ rahbariyati bilan kelishilishi lozim. 140. Taʼmirlash ishlari bajariluvchi hudud toʻsilishi va xavfsizlik belgilari oʻrnatilishi lozim. 141. Yechib olingan agregatlar, detallar va metall konstruksiyalar yigʻishtirib qoʻyilishi lozim. 142. Barcha taʼmirlash ishlari bogʻ rahbari tomonidan tayinlangan xodimlarning rahbarligi va nazorati ostida bajarilishi lozim. 143. Taʼmirlash ishlari tugagach, barcha keraksiz konstruksiyalar, materiallar, asboblar va chiqindilar olib ketilishi, toʻsiqlar, saqlovchi moslamalar, blokirovkalar oʻz joyiga oʻrnatilishi lozim. 144. Attraksionlarni montaj qilish (yigʻish, oʻrnatish), uning konstruksiyalarini almashtirish bilan bogʻliq montaj va taʼmirlash ishlari faqat attraksionning ekspluatatsiya va taʼmirlash hujjatlari asosida ruxsatnomaga ega ixtisoslashtirilgan montaj tashkiloti tomonidan amalga oshirilishi kerak. 145. Attraksionlar taʼmirlanishidan oldin elektr taʼminoti manbaidan uzib qoʻyilishi, attraksionni ishga tushirish qurilmasiga esa “Ulanmasin! Odamlar ishlamoqda” yozuvli taqiqlovchi belgi oʻrnatilishi lozim. 146. Taʼmirlash ishlarini amalga oshirilishi uchun xodimlar soz asbob va uskunalar va moslamalar bilan taʼminlangan boʻlishlari kerak. 147. Taʼmirlashni amalga oshirgan tashkilot taʼmirlashni tugallagandan soʻng attraksionni texnik koʻrikdan oʻtkazishi va belgilangan tartibda foydalanishga topshirishi kerak. 148. Barcha attraksionlarga davriy texnik xizmat koʻrsatishni bogʻ rahbariyati tomonidan tasdiqlangan reja-grafikka asosan amalga oshirilishi kerak. 149. Rejali taʼmirlash ishlari bajarilmagan va texnik xizmat koʻrsatish oʻtkazilmagan attraksionlardan foydalanishga ruxsat etilmaydi. 150. Attraksionlarning gidroprivodlari, pnevmoprivodlari va moylash tizimlari standart talablariga javob berishi kerak. 151. Yangidan montaj qilingan (yoki mavsumlar orasida saqlangan) attraksionni foydalanishga qabul qilish, uni statik va dinamik sinovlardan oʻtkazish va attraksiondan foydalanishga ruxsat berish toʻgʻrisida tegishli dalolatnoma rasmiylashtirilishi hamda attraksion uchun foydalanish hujjatiga texnik guvohlik toʻgʻrisida belgi qoʻyilganidan soʻng amalga oshirilishi lozim. 152. Texnik guvohlikda attraksionlar koʻzdan kechirilishi, statik va dinamik sinovlardan, elektr qurilmalari esa kuchlanishini yerga oʻtqazish va izolyatsiya qarshiligi sinovidan oʻtkazilishi kerak. 153. Attraksionlarning statik va dinamik sinovlari ekspluatatsiya hujjatlarida koʻzda tutilgan tartibda oʻtkazilishi kerak. 154. Texnik guvohlik oʻtkazish davomida sinovlar salbiy natijalar koʻrsatgan holatlarda undan foydalanishni toʻxtatish lozim. 155. Jismoniy yeyilish va avariyalar oqibatida nosoz holga kelgan hamda tiklash mumkin boʻlmagan attraksionlardan foydalanish taqiqlanadi. 156. Mazkur Qoidalarga amal qilish uchun javobgarlik bogʻ rahbariyati zimmasiga yuklatiladi. 157. Mehnatni muhofaza qilish qoidalariga rioya qilmagan shaxslar qonunchilik hujjatlariga muvofiq javobgarlikka tortiladilar. 158. Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashi, Oʻzbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish davlat qoʻmitasi, Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi, Madaniyat va sport ishlari vazirligi, “Sanoatgeokontexnazorat” Davlat inspeksiyasi, Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi, “Oʻzdavenergonazorat” inspeksiyasi va Oʻzbekiston standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish agentligi bilan kelishilgan.