Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida
(order, 2026-05-18)

Oʻzbekiston Respublikasining “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi va “Davlat tili haqida”gi qonunlariga muvofiq buyuraman: 1. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Energetika vazirligi, Oʻzbekiston Respublikasi Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirligi, Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasi hamda Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi bilan kelishilgan. 3. Ushbu buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi. Mazkur Qoidalar issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini texnik ekspluatatsiya qilish tartibini belgilaydi. Ushbu Qoidalarning talablari issiqlik energiyasi ishlab chiqaruvchi tashkilotlar, issiqlik energiyasining uzatilishini, taqsimlanishini amalga oshiruvchi korxona va tashkilotlar, ushbu tashkilotlarga taalluqli ishlarni (taʼmirlash, loyihalash, qurilish-montaj, sozlash va sinash) bajaruvchi korxona va tashkilotlar hamda mulkchilik shaklidan va idoraviy mansubligidan qatʼi nazar issiqlikdan foydalanuvchi isteʼmolchilar (aholidan tashqari) uchun majburiy hisoblanadi. 1. Mazkur Qoidalarda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi: avariya — issiqlik taʼminotining toʻxtatilishiga yoxud hajmining pasayishiga va issiqlik taʼminoti xizmatlari sifatiga taʼsir koʻrsatishga olib kelgan issiqlik taʼminoti tizimlarining buzilishi yoki ishdan chiqishi; amaliyot — nazariy mashgʻulotdan soʻng yoki u bilan bir vaqtda mutaxassislikni amaliy egallash, xizmat koʻrsatish va boshqaruv obyektlariga moslashish, ish joyiga tez moslashish koʻnikmalariga va boshqa ish usullariga ega boʻlish maqsadida mashgʻulotlarga masʼul shaxsning rahbarligi ostida xodimlarni ish joyida oʻrgatish; aylanadigan mexanizmlar — elektr, mexanik yoki boshqa yuritmali nasoslar, ventilyatorlar va boshqalar; balandlikdagi ishlar — ishlarni bajarish jarayonida ishchi yer sathidan, bostirmadan yoki ishchi toʻshama yuzasidan 1,3 metr va undan yuqori balandlikda va balandlik boʻyicha farq chegarasidan 2 metrdan kam masofada bajariladigan ishlar; brigada — tarkibida ish bajaruvchi bilan birga ikki yoki undan ortiq aʼzolari boʻlgan ishchi jamoa; dublyorlik qilish (dublyorlik) — dublyorni tayyorlashga masʼul shaxs kuzatuvi ostida ish joyida issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini boshqarish va boshqa funksiyalarni bajarish; ijozat (ruxsat) — ish joyi toʻgʻri tayyorlanganligini, ish bajarish uchun zarur boʻlgan xavfsizlik choralarining yetarliligini va ular farmoyish yoki topshiriq (naryad) boʻyicha ishning xususiyati va joyiga mosligini taʼminlaydigan tadbir; issiqlik (issiqlik energiyasi) manbai — issiqlik (issiqlik energiyasi) ishlab chiqarishga moʻljallangan energetika qurilmasi; issiqlik taʼminoti — isteʼmolchilarni issiqlik energiyasi bilan taʼminlash; issiqlik taʼminoti korxonasi — issiqlik energiyasidan foydalanish shartnomasi boʻyicha issiqlik energiyasini sotish va taqsimlash huquqiga ega boʻlgan yuridik shaxs, shu jumladan ulgurji isteʼmolchi-qayta sotuvchi; issiqlik taʼminoti tizimi — umumiy issiqlik tarmogʻiga ulangan issiqlik energiyasi manbalari, issiqlik energiyasini yetkazib berish va isteʼmol qilish uchun moʻljallangan uskunalar majmuasi; issiqlik taʼminotining yopiq tizimi — issiqlik taʼminoti tizimining turi boʻlib, bunda isitish suvi issiqlik tarmoqlaridagi sirqib toʻkilishlardan tashqari isteʼmolchi tizimlarida issiqlikni berib, issiqlik energiyasi manbaiga qaytadi; issiqlik taʼminotining ochiq tizimi — issiqlik taʼminoti tizimining turi boʻlib, bunda issiqlik taʼminoti tarmoqlaridan olingan isitish suvining bir qismi toʻgʻridan-toʻgʻri kommunal-maishiy ehtiyojlar uchun issiq suv sifatida foydalaniladi va issiqlik energiyasi manbaiga qaytarilmaydi; issiqlik isteʼmoli tizimlari — issiqlik yuklamasining bir yoki bir nechta koʻrinishini (isitish, shamollatish, issiq suv taʼminoti, texnologik ehtiyojlarni) qondirish uchun moʻljallangan, issiqlikdan foydalanadigan qurilmalar bilan ulovchi quvur oʻtkazgichlar yoki isitish tarmoqlari majmui; issiqlik tarmogʻi — issiqlik energiyasini isteʼmolchilarga uzatish uchun moʻljallangan qurilmalar toʻplami; issiqlik punkti — issiqlikni isteʼmol qilish (isitish, ventilyatsiya, issiq suv taʼminoti) turlariga qarab issiqlik eltuvchisini taqsimlash, issiqlik eltuvchisi parametrlarini, issiqlik energiyasini isteʼmol qilish rejimini nazorat qilish va tezkor qayta ulashlarni amalga oshirish uchun moʻljallangan bogʻlama; issiqlik uzeli — issiqlik energiyasini isteʼmolchilarga tarqatish uchun moʻljallangan qurilmalar toʻplami; issiqlikdan foydalanuvchi qurilma — issiqlikdan isitish, shamollatish, issiq suv taʼminoti va texnologik ehtiyojlar uchun foydalaniladigan qurilmalar majmui; issiqlik energiyasi isteʼmolchisi (isteʼmolchi) — issiqlik taʼminoti korxonasining (tashkilotining) issiqlik tarmoqlariga issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalari yoki issiqlik tarmoqlari bevosita ulangan korxonalar, tashkilotlar, alohida joylashgan sexlar, qurilish maydonlari va boshqa muassasalar; ish joyi — xodimlar ishlarni bajarishi uchun ijozat (ruxsat) beriladigan issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarining qismi; ish joyini tayyorlash — ishlar xavfsiz bajarilishini taʼminlaydigan uskunani oʻchirish, boʻshatish, sovutish, yuvish, shamollatish, uskunaning xatolik bilan ishga kiritilishini oldini olish boʻyicha zarur operatsiyalarni amalga oshirish, ortiqcha bosim va zararli moddalarning yoʻqligini tekshirish, toʻsiqlarni oʻrnatish va ushbu ish joyida xavfsizlik belgilarini oʻrnatish; maʼmuriy-texnik xodimlar — korxona va tashkilotlar rahbarlari, sex, boʻlim, laboratoriya boshliqlari, ularning oʻrinbosarlari, muhandislar va texniklar, ekspluatatsiya va taʼmirlash xizmatlari bilan shugʻullanuvchi ustalar; (tashkilotlarning rahbarlari, boʻlim boshliqlari, ularning oʻrinbosarlari, shuningdek, zimmasiga maʼmuriy vazifalar yuklatilgan muhandislar, texniklar va ustalar); markaziy issiqlik punkti (bundan buyon matnda MIP deb yuritiladi) — bir yoki bir nechta issiqlik punktlarining funksiyalarini bajaradigan uzel; navbatchi xodimlar — smenada navbatchilik qilayotgan, uskunalarni tezkor boshqarish yoki tezkor almashlab-ulashni amalga oshirishga ruxsat etilgan xodimlar (issiqlik punktlari, kondensat stansiyalari va energotaʼminot dispetcherlari, issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlariga xizmat koʻrsatuvchi texnologik sexlarning xodimlari va boshqalar); topshiriq (naryad) — belgilangan shakldagi maxsus blankada rasmiylashtirilgan hamda ish mazmuni va joyini, uni boshlash va tamomlash vaqtini, xavfsiz bajarilish shartlarini, brigada tarkibini, xavfsiz bajarilishi uchun masʼul shaxslarni va boshqalarni belgilab beruvchi topshiriq; rad etish — obyektning ishlash qobiliyati holati buzilganligi aks etilgan hodisa; saqlash klapanlari — qozon, uskuna, quvur oʻtkazgich va boshqa ortiqcha bosimdan saqlash uchun moʻljallangan qurilmalar; taʼmirlash — qurilmaning (uskunaning) ishlash qobiliyati yoki sozligini tiklash va uning resursini yoki tarkibiy qismlarini tiklash boʻyicha operatsiyalar majmui; taʼmirlash xodimlari — issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini taʼmirlash bilan shugʻullanuvchi muhandis, texnik, usta va ishchilar; texnik xizmat koʻrsatish boʻyicha yoʻriqnoma — qurilmaga (uskunaga) texnik xizmat koʻrsatish tartibi va qoidalarini belgilovchi hujjat; tezkor-taʼmirlovchi xodimlar — tasdiqlangan hajmda oʻziga biriktirilgan issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlariga tezkor xizmat koʻrsatish uchun maxsus tayyorlangan va oʻrgatilgan, taʼmirlovchi xodimlar toifasiga kiruvchi xizmatchilar; texnik xizmat koʻrsatish — issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlaridan foydalanish, ularni saqlash va tashish jarayonida qurilmaning (uskunaning) sozligini yoki xizmat koʻrsatish muddatini saqlash boʻyicha operatsiyalar majmui; qurilma (uskunalarga) xizmat koʻrsatish — uskunalarni ekspluatatsiya qilish, taʼmirlash, ishga tushirish va sinovdan oʻtkazish, shuningdek, ularda ishga tushirish-sozlash ishlarini amalga oshirish; ekspluatatsiya — issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlaridan muntazam foydalanish, ularga texnik xizmat koʻrsatish va ularni taʼmirlash; ekspluatatsiya qilish boʻyicha yoʻriqnoma — qurilmani (uskunani) toʻgʻri ekspluatatsiya qilish (foydalanish, tashish, saqlash va texnik xizmat koʻrsatish) va uni doimo ishlashga tayyorligini taʼminlash uchun zarur boʻlgan maʼlumotlar keltirilgan hujjat; ekspluatatsiya qilishga topshirish — issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlaridan maqsadli foydalanish uchun ularning tayyorligini belgilovchi va belgilangan tartibda hujjatlashtiriladigan jarayon; energiya taʼminoti tashkiloti — ixtiyorida issiqlik energiyasini generatsiya qiluvchi uskunalar boʻlgan, issiqlik tarmoqlarini ekspluatatsiya qiluvchi va shartnoma asosida isteʼmolchilarni issiqlik energiyasi bilan taʼminlovchi yuridik shaxs. 2. Mazkur Qoidalarda nazarda tutilmagan, alohida ishlab chiqarish sharoitlariga yoki maxsus issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarga ega boʻlgan korxonalarda (tashkilotlarda) ushbu sharoitlar va qurilmalarning alohida xususiyatlari va ishlab chiqarish xarakteri inobatga olingan holda ekspluatatsiya qilish boʻyicha mahalliy yoʻriqnomalar ishlab chiqilib, korxona yoki tashkilot rahbari yoki uning yuqori turuvchi tashkiloti tomonidan tasdiqlanishi kerak. 3. Korxona rahbarining buyrugʻi yoki farmoyishi bilan ishlab chiqarish boʻlinmalari hamda energiya xizmati oʻrtasida issiqlik tarmoqlari va issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni ekspluatatsiya qilish boʻyicha ularning funksional javobgarligi chegaralari belgilanishi kerak. 4. Isteʼmolchi va issiqlik taʼminoti korxonasi oʻrtasida issiqlik energiyasidan foydalanish boʻyicha javobgarlik taqsimoti issiqlik energiyasidan foydalanish shartnomasida belgilanadi. 5. Foydalanishga topshirilgan issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlari texnik shartlarga muvofiq ishlab chiqilgan boʻlishi va amaldagi standart talablariga javob berishi kerak. Amaldagi xizmat muddati yoki hisoblangan resursi tugagan xavfli ishlab chiqarish obyektidagi issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlari sanoat xavfsizligi ekspertizasi xulosasi asosida ekspluatatsiya qilinishi mumkin. 6. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlari, bino va inshootlarning tuzilishi, ekspluatatsiya qilinishi va taʼmirlanishi, shuningdek xavfsizlik texnikasi boʻyicha ishlarni tashkil etish Oʻzbekiston Respublikasining “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Qonuni, Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik texnikasi qoidalari (roʻyxat raqami 3809, 2026-yil 8-aprel) (bundan buyon matnda XTQ deb yuritiladi) talablariga muvofiq amalga oshirilishi kerak. 7. Yangi va rekonstruksiya qilinayotgan ishlab chiqarish loyihalarining texnik-iqtisodiy qismiga issiqlik energiyasini solishtirma sarfi koʻrsatkichlari, shuningdek, mahsulot ishlab chiqarish (xizmat koʻrsatish) uchun ushbu sohada yuqori koʻrsatkichlarga mos keladigan umumiy energiya sarfi koʻrsatkichlari kiritilishi kerak. 8. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlariga xizmat koʻrsatuvchi xodimlar oʻz korxonasi (tashkiloti) texnologik xususiyatlarini aniq tushunishlari, mazkur Qoidalar, XTQ va boshqa normativ hujjatlar talablarini bilishi va ularga rioya qilishlari, shuningdek, quyidagilarni: issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlari texnik soz holatda boʻlishini; issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlari xavfsiz ekspluatatsiya qilinishini; issiqlik energiyasini isteʼmolchilarga ishonchli yetkazib berilishini taʼminlashi; issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarida yuzaga kelishi mumkin boʻlgan favqulodda holatlarda harakat qilish tartibini bilishlari shart. 9. Issiqlik energiyasi isteʼmolchilarining issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalari va issiqlik tarmoqlari hamda issiqlik xoʻjaligining, shuningdek, texnologik sexlarning texnik holati va xavfsiz ishlashi uchun rahbar buyrugʻi bilan korxona muhandis-texnik xodimlari (bundan buyon matnda MTX deb yuritiladi) orasidan masʼul shaxslar tayinlanadi. Issiqlik energiyasi isteʼmolchilarining qolgan xodimlari oʻz faoliyatlarini ushbu Qoidalar va lavozim yoʻriqnomalariga muvofiq olib borishga masʼul hisoblanadi. 10. Issiqlik energiyasidan faqat isitish, shamollatish va issiq suv taʼminoti uchun foydalanilganda korxonaning (tashkilotning) issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalari va issiqlik tarmoqlarining texnik soz holati hamda xavfsiz ishlashi uchun javobgarlik issiqlik texnikasi boʻyicha maʼlumotga ega boʻlmagan, ammo maxsus kurslarda oʻqitilgan va tegishli nazorat qiluvchi organlar vakili ishtirokida korxona komissiyasida bilimlar sinovidan oʻtgan mutaxassisga berilishi mumkin. Sexlar va boʻlimlar boʻyicha masʼul shaxslarni tayinlash zarurati korxona (tashkilot) rahbariyati tomonidan har bir muayyan holatda korxonaning (tashkilotning) energetika xizmati tuzilmasi, issiqlik eltuvchilarning parametrlari, issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarning quvvati hamda sexlar va boʻlimlarning issiqlik isteʼmoli hajmlaridan kelib chiqqan holda belgilanadi. Issiqlik xoʻjaligi uchun masʼul qilib tayinlanayotgan shaxs Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 21-yanvardagi 26-son qarori bilan tasdiqlangan Xavfli ishlab chiqarish obyektlaridan foydalanuvchi tashkilotlarning rahbar va muhandis-texnik xodimlarini tayyorlash, qayta tayyorlash, ularning malakasini oshirish hamda attestatsiyadan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq sanoat xavfsizligi talablari boʻyicha tayyorgarlikdan va attestatsiyadan oʻtgan hamda tibbiy talablarga muvofiq boʻlishi shart. 11. Issiqlik energiyasi isteʼmolchisi tomonidan issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlariga texnik xizmat koʻrsatishni shartnoma asosida issiqlik texnikasi boʻyicha malakaga ega xodimlari boʻlgan ixtisoslashtirilgan korxonaga (tashkilotga) yoki boshqa korxonaning xodimlariga berishga ruxsat etiladi. Bunda mazkur Qoidalar va shartnoma shartlariga rioya qilish boʻyicha javobgarlik issiqlik energiyasi isteʼmolchisi zimmasida saqlanadi. 12. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlariga texnik xizmat koʻrsatish uchun xodimlari boʻlmagan issiqlik energiyasidan foydalanadigan kichik korxona va tashkilotlar (maktab, kasalxona, doʻkon, mehmonxona, sex, oshxona va boshqalar) ekspluatatsiya ishlarini amalga oshirishni issiqlik texnikasi malakasiga ega xodimlari boʻlgan maxsus ixtisoslashtirilgan korxonalarga (tashkilotlarga) shartnoma asosida topshirishi yoki malakali xodimlarni oʻzida saqlashi kerak. Bunda malakali xodimlarni oʻzida saqlash boshqa kichik korxonalar (tashkilotlar) bilan birgalikda amalga oshirilishi mumkin. Issiqlik energiyasidan foydalanadigan kichik korxona va tashkilotlarning buyrugʻi bilan ushbu Qoidalarning bajarilishini taʼminlash uchun issiqlik xoʻjaligiga masʼul shaxs tayinlanishi lozim. Kichik korxona va tashkilotlarda MTX lavozimi koʻzda tutilmaganda issiqlik xoʻjaligi uchun yuqori tashkilotning MTXlaridan biri masʼul shaxs sifatida belgilanishi mumkin. Agar yuqori turuvchi tashkilot mavjud boʻlmasa, javobgarlik korxona rahbari yoki uning oʻrinbosariga yuklatiladi. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlaridan tegishli tayyorgarlikdan oʻtgan xodimlarsiz foydalanish taqiqlanadi. 13. Issiqlik energiyasi isteʼmolchilari quyidagilarni taʼminlashlari lozim: Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2009-yil 22-avgustdagi 245-son qarori bilan tasdiqlangan Issiqlik energiyasidan foydalanish qoidalari, XTQ va boshqa normativ-huquqiy hujjatlar talablariga va ushbu Qoidalarga muvofiq issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini ishonchli, tejamkor va xavfsiz ekspluatatsiya qilinishini; issiqlik taʼminoti tashkiloti bilan issiqlik energiyasidan foydalanish shartnomasida belgilangan issiqlik energiyasini isteʼmol qilishning gidravlik va issiqlik rejimlariga rioya etilishini; korxona (tashkilot) tomonidan issiqlik yuklamasi jadvaliga rioya etilishi va belgilangan issiqlik isteʼmoli rejimi saqlanishini; issiqlik energiyasini isteʼmol qilishning ilmiy asoslangan standartlari ishlab chiqilishi va amalga oshirilishi, uni tejash choralari koʻrilishi, kondensatning issiqlik energiyasi manbasiga qaytishi koʻpayishini, issiqlik taʼminoti sxemasini takomillashtirish va xoʻjalik yoki texnologik maqsadlar uchun past darajali issiqlikdan foydalanish yoʻli bilan qaytib keladigan suvning haroratini pasaytirishni; mehnat unumdorligini oshirish uchun yangi uskunalar va texnologiyalarni joriy etishni; gidravlik va issiqlik rejimlarini nazorat qilish, shuningdek, issiqlik energiyasi isteʼmolini hisobga olish uchun avtomatlashtirilgan tizimlar va uskunalar joriy etilishini; issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini mukammal va rejali taʼmirlash ishlari tashkil etilishini va oʻz vaqtida oʻtkazilishini, shuningdek, issiqlik uskunalarining uzluksiz ishlashi uchun zarur boʻlgan ehtiyot qismlari va materiallari bilan taʼminlanishini; Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 21-yanvardagi 26-son qarori bilan tasdiqlangan Xavfli ishlab chiqarish obyektlaridan foydalanuvchi tashkilotlarning rahbar va muhandis-texnik xodimlarini tayyorlash, qayta tayyorlash, ularning malakasini oshirish hamda attestatsiyadan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq sanoat xavfsizligi talablari boʻyicha tayyorgarlikdan va attestatsiyadan oʻtganligi; issiqlik manbasiga qaytariladigan kondensatning miqdori va sifati boʻyicha issiqlik energiyasidan foydalanish boʻyicha shartnoma meʼyorlari bajarilishini; issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlariga oʻz vaqtida sifatli texnik xizmat koʻrsatilishi va taʼmirlanishini; korxonaning energiya balanslari ishlab chiqilishi va ularning tahlil qilinishini; Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Elektr energiyasi, neft mahsulotlari va gazdan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasi (bundan buyon matnda Oʻzenergoinspeksiya deb yuritiladi) va issiqlik taʼminoti tashkilotining koʻrsatmalari oʻz vaqtida bajarilishini; issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlari ishidagi nosozliklar, shuningdek, ularni ekspluatatsiyasi bilan bogʻliq baxtsiz hodisalar oʻz vaqtida oʻrganib chiqilishini; ishlab chiqaruvchi korxonalarga but boʻlmagan, sifatsiz yoki buyurtma tasniflari, davlat standartlari va texnik shartlarga mos kelmaydigan asbob-uskunalar yetkazib berilganda eʼtirozlar yuborilishini; montaj tashkilotlariga sifatsiz montaj qilinganda, loyiha hujjatlaridan chetga chiqilganda va montaj jarayonlarida uskunalar shikastlanganda eʼtiroznoma yuborilishini; issiqlik taʼminoti tashkiloti bilan birgalikda issiqlik energiyasidan foydalanish shartnomasiga muvofiq issiqlik taʼminoti korxonalarining issiqlik manbalarida issiqlik energiyasi va quvvati vaqtincha yetishmovchiligi kuzatilganda issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni cheklash hamda oʻchirish jadvallarini ishlab chiqilishi va amalga oshirilishini; texnologik va boshqa boʻlimlar, shuningdek, ixtisoslashtirilgan loyihalashtirish va foydalanishga topshirish tashkilotlari mutaxassislarini jalb qilgan holda mahsulot birligiga issiqlik energiyasining solishtirma sarfi meʼyorlari va mahsulot energiya sigʻimi kamayishiga yoʻnaltirilgan uzoq muddatli rejalar ishlab chiqilishini; issiqlikni ikkilamchi energiya resurslaridan foydalangan holda energiya tejaydigan va ekologik toza texnologiyalar asosida joriy etilishini; energiya tejashni iqtisodiy ragʻbatlantirishning progressiv shakllaridan foydalanishni; yangi va rekonstruksiya qilingan issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni va issiqlik tarmoqlarini amaldagi qonunchilik hujjatlariga muvofiqligi tekshirilishi va ekspluatatsiyaga qabul qilinishini. 14. Korxona va tashkilotlar tomonidan issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarining ishlashidagi avariya va nosozliklarning har bir holati tekshirilishi va hisobga olinishi kerak. Tekshirish maʼlumotlari asosida mazkur avariyalar va nosozliklarni oldini olish chora-tadbirlari ishlab chiqilishi lozim. Bunda ishlab chiqilgan chora-tadbirlar korxona yoki tashkilot rahbariyati tomonidan tasdiqlanishi va oʻz vaqtida bajarilishi kerak. 15. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlaridagi avariyalar va rad etishlar uchun quyidagilar shaxsan masʼul hisoblanadi: issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlariga bevosita xizmat koʻrsatayotgan xodimlar (tezkor, tezkor-taʼmirlash va texnologik xodimlar) — ularning aybi bilan sodir boʻlgan har bir avariya va rad etish, shuningdek, ular xizmat koʻrsatayotgan uchastkada har qanday avariya va ishlashni rad etish notoʻgʻri bartaraf etilishi uchun; qurilmalarni (uskunalarni) taʼmirlovchi xodimlar — taʼmirlash ishlarini sifatsiz bajarganligi tufayli kelib chiqqan avariya va nosozlik uchun, korxonaning muhandislik-texnik xodimlari esa — ularning aybi bilan qurilmalarni (uskunalarni) oʻz vaqtida taʼmirlanmaganligi va taʼmirlashdan soʻng sifatsiz qabul qilinganligi uchun; katta tezkor xodimlar — qoʻl ostidagi xodimlar hamda oʻzlarining ayblari bilan sodir boʻlgan avariyalar va rad etishlar uchun; rahbarlar (yoki bosh muhandislar), bosh energetiklar (mexaniklar), issiqlik va energetika sexlari boshliqlari, issiqlik texnikasi ustalari va boshqa MTXlar — qoʻl ostidagi xodimlarining va oʻzlarining ayblari, shuningdek, taʼmirlash ishlari qoniqarsiz tashkil etilganligi va avariyaga qarshi choralar koʻrilmaganligi tufayli avariyalar va ishlashni rad etishlar sodir boʻlganligi uchun. 16. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini ekspluatatsiya qilishda yuz bergan baxtsiz hodisalar Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 6-iyundagi 286-son qarori bilan tasdiqlangan Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni va xodimlar salomatligining mehnat vazifalarini bajarish bilan bogʻliq boshqa xil zararlanishini tekshirish va hisobga olish toʻgʻrisidagi nizom asosida tekshirilishi va hisobga olinishi lozim. 17. Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalar uchun javobgarlik bevosita Qoidalarni buzgan va baxtsiz hodisalarning kelib chiqish imkoniyati istisno etiladigan tashkiliy-texnik choralar bajarilishini (ish joyi xavfsizlik texnikasi talablariga muvofiqligini, ishlarni xavfsiz olib borilishiga oʻqitishlar oʻtkazilganligini va boshqalarni) taʼminlamagan shaxslar zimmasiga yuklanadi. 18. Korxona (tashkilot) issiqlik xoʻjaligiga xizmat koʻrsatuvchi xodimlarning shtati korxona (tashkilot) rahbari tomonidan mazkur Qoidalar talablarini inobatga olgan holda belgilanadi. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlariga texnik xizmat koʻrsatish va ularni ekspluatatsiya qilish boʻyicha xodimlar oʻrtasida javobgarlik taqsimoti korxona (tashkilot) rahbariyati tomonidan lavozim yoʻriqnomalarida belgilanadi. 19. Mazkur Qoidalar va XTQ talablari bajarilishi ustidan davlat nazorati Oʻzenergoinspeksiya tomonidan amalga oshiriladi. 20. Korxonalarda (tashkilotlarda) XTQ qoidalari talablariga rioya etilishini nazorat qilish, korxonalarning (tashkilotlarning) xavfsizlik texnikasi boʻlimlari va ularning yuqori turuvchi tashkilotlari tomonidan amalga oshiriladi. 21. Korxonaning issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalari va issiqlik tarmoqlarini ekspluatatsiya qilishni maxsus tayyorlangan xodimlar amalga oshirishi kerak. Bunda, mutaxassislar oʻzlarining lavozimlariga muvofiq maʼlumotga, ishchilar esa malaka tavsifi talablari doirasida tayyorgarlikka ega boʻlishlari kerak. 22. Korxonada xodimlarning ishlab chiqarish malakasini oshirish, baxtsiz hodisalar va shikastlanishlarning oldini olishga qaratilgan ishlar tizimli ravishda olib borilishi kerak. 23. Navbatchi va tezkor taʼmirlash guruhi bilan ishlash quyidagilarni oʻz ichiga olishi kerak: yangi lavozimga tayyorlash va tajriba muddatini (stajirovkani) oʻtash; mazkur Qoidalar, XTQ, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 11-noyabrdagi 711-son qarori bilan tasdiqlangan Energetika tashkilotlari uchun yongʻin xavfsizligi qoidalarida (bundan buyon matnda YOXQ deb yuritiladi), belgilangan lavozim yoʻriqnomalari va boshqa normativ hujjatlar boʻyicha bilimlarini sinovdan oʻtkazish; dublyorlik qilishni (tajribali xodimning rahbarligi ostida ish joyida vazifalarini bajarish); mehnatni muhofaza qilish va yongʻin xavfsizligi boʻyicha yoʻriqdan oʻtkazish; avariya va yongʻinga qarshi mashqlar oʻtkazish; kasbiy va iqtisodiy oʻqitish. 24. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlariga texnik xizmat koʻrsatish, sozlash va sinovdan oʻtkazish bilan bogʻliq xodimlar bilan ishlash quyidagilarni oʻz ichiga olishi kerak: yangi lavozimga tayyorlash va tajriba muddatini (stajirovkani) oʻtash; malaka tavsiflari talablari hajmida bilimlar sinovidan oʻtkazish; mehnatni muhofaza qilish va yongʻin xavfsizligi boʻyicha yoʻriqdan oʻtkazish; kasbiy tayyorgarlik. 25. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini boshqarishda yoki ularga texnik xizmat koʻrsatishda bevosita ishtirok etmaydigan mutaxassislar bilan ishlash yangi lavozimga tayyorlashdan, lavozim yoʻriqnomalarida nazarda tutilgan hajmda bilimlarni tekshirishdan, shuningdek kasbiy va iqtisodiy oʻqitishdan iborat boʻlishi kerak. 26. Davlat organlarining nazorati ostidagi obyektlarga xizmat koʻrsatadigan xodimlarni bilimlar sinovidan oʻtkazish ushbu organlarning talablariga muvofiq amalga oshirilishi lozim. 27. Xodimga mustaqil ishga tayinlangunga qadar yoki issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlariga xizmat koʻrsatish bilan bogʻliq boshqa ishga (lavozimga) oʻtganda, shuningdek, ushbu ishda (lavozimda) 6 oydan ortiq mehnat faoliyatini olib bormaganda, ish joyida ishlab chiqarishni oʻrganishi shart. Xodimlar ishlab chiqarish mashgʻulotlaridan oʻtish, amaliy koʻnikmalarni egallash, asbob-uskunalar, jihozlar bilan tanishish bilan bir vaqtda, ushbu lavozim uchun zarur hajmda quyidagilarni: mazkur Qoidalar va XTQni; issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini ekspluatatsiya qilish xususiyatlarini, texnik pasportlarini, tuzilishini, sxemalarini; ishlab chiqarish yoʻriqnomalarini; bajarilgan ishlarga qarab qoʻshimcha qoidalar va yoʻriqnomalarni oʻzlashtirish uchun yetarli vaqt ajratilishini bilishi lozim. Oʻrganayotgan xodimga korxona, sex yoki boʻlim buyrugʻi (farmoyishi) bilan malakali oʻrgatuvchi xodim biriktiriladi. 28. Oʻquv muddati tugashi bilan oʻrganayotgan xodim ushbu Qoidalarning 24 — 27-bandlari talablariga muvofiq maxsus komissiyada bilimlar sinovidan oʻtishi kerak. Bilimlar sinovidan muvaffaqiyatli oʻtgan xodimga komissiya tomonidan belgilangan muddatga dublyorlik qilishga ruxsat etiladi. Taʼmirlovchi xodimlar uchun dublyorlik qilish talab etilmaydi. 29. Yangi lavozimga tayyorlash va amaliyot jarayonida navbatchilar va tezkor taʼmirlovchi xodimlar: ushbu Qoidalar, XTQ, YOXQni oʻzlashtirishi va ularni amaliy qoʻllanilishini oʻrganishi; ushbu lavozimda ishlash uchun zarur boʻlgan mehnatni muhofaza qilish va ishlab chiqarish yoʻriqnomalarini, sxemalarni oʻrganishi; ishlab chiqarish jarayonida zarur boʻlgan amaliy koʻnikmalarni egallashi; xizmat koʻrsatadigan issiqlikdan foydalanuvchi qurilma va issiqlik tarmoqlarining xavfsiz, ishonchli, tejamkor ishlashi usullarini hamda shartlarini oʻrganishi shart. 30. Xodimlarni bevosita korxonaning oʻzida tayyorlash va qayta tayyorlashda, ularning ikkinchi mutaxassislikni egallashida xavfsiz ishlash usullariga oʻqitish, ushbu vazifalar zimmasiga yuklangan xodim tomonidan, zarurat tugʻilganda, korxonaning energiya xizmatining tegishli mutaxassislarini jalb etgan holda tashkil etilishi kerak. 31. Xodimlarni bevosita korxonaning oʻzida tayyorlash va qayta tayyorlashda, ularning ikkinchi mutaxassislikni egallashida xavfsiz ishlash usullariga oʻqitish olib boriladigan ishlar va kasblarning roʻyxati, shuningdek, oʻqitish tartibi, shakli, davriyligi va davomiyligi korxona rahbari tomonidan, kasaba uyushma qoʻmitasi bilan kelishilgan holda soha talablaridan kelib chiqib, kasbning xususiyatlari, ish turi, ishlab chiqarish xususiyatlari va mehnat sharoitlari inobatga olingan xolda belgilanadi. Bunda oʻqitish uchun soha boʻyicha namunaviy dasturlar asosida oʻquv rejalari ishlab chiqilib, rahbar (yoki bosh muhandis) tomonidan tasdiqlanishi va xavfsizlik texnikasi boʻlimi (muhandisi) bilan kelishilishi kerak. Oʻquv dasturlari nazariy va ishlab chiqarish tayyorgarligini, shu jumladan, amaliyot oʻtashni oʻz ichiga olishi kerak. 32. Nazariy mashgʻulotlar mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoki maxsus texnologiyalarning tegishli boʻlimi boʻyicha ishlab chiqilgan 20 soatdan kam boʻlmagan hajmdagi dastur boʻyicha oʻtkazilishi kerak. 33. Xavfsiz mehnat usullari va yoʻnalishlari boʻyicha ishlab chiqarish mashgʻulotlari korxonada maxsus tayyorlangan ish joylarida, sexlarda, ustaxonalarda ishlab chiqarish taʼlimi ustasi yoki yuqori malakali ishchi rahbarligi ostida oʻtkazilishi kerak. Tajriba muddatini oʻtash davomiyligi oʻrganuvchining tayyorgarligi hisobga olingan holda individual ravishda belgilanishi va ikkidan yigirma smenagacha boʻlishi kerak. Tajriba muddatini oʻtashga ijozat (ruxsat) maʼmuriy hujjat bilan rasmiylashtiriladi. Tajriba muddatini oʻtash oxirida oʻrganuvchi dastlabki bilimlar sinovidan oʻtishi kerak, shundan soʻng unga dublyorlik qilish uchun ruxsat beriladi. 34. Xodimning dublyorlik qilishiga ruxsat berish buyruq (farmoyish) bilan rasmiylashtiriladi, unda dublyorlik qilish muddati va dublyorni tayyorlash uchun masʼul shaxs koʻrsatiladi. Dublyorni tayyorlash dasturi va dublyorlik qilish muddati xizmat koʻrsatiladigan uskunaning murakkabligiga bogʻliq. Dublyorlik qilishning muddati ikki ish smenasidan kam boʻlmasligi kerak. Ish joyida dublyorning barcha xatti-harakatlari uchun asosiy ishchi va dublyor teng masʼuldir. Ish joyida dublyorlikni amalga oshirishda oʻrganuvchi xodim, issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni koʻrikdan oʻtkazish, tezkor oʻchirish-yoqish yoki boshqa ishlarni faqat oʻrgatuvchining nazorati ostida amalga oshirishi mumkin. Oʻrganuvchi xodim, uning toʻgʻri harakati, uning ushbu Qoidalarga, shuningdek, XTQga muvofiqligi boʻyicha javobgarlik oʻrgatuvchi va oʻrganuvchining oʻziga yuklanadi. Agar dublyorlik davrida xodimning ushbu faoliyat uchun kasbiy salohiyati yetmasligi aniqlansa, uni oʻqitish toʻxtatiladi. Bunday xodimni kelgusida ishni davom ettirish masalasi korxona maʼmuriyati tomonidan hal qilinadi. 35. Muayyan turdagi ishda, kasbda va mansabda uch yildan ortiq yoki yuqori xavf bilan bogʻliq ishda bir yildan ortiq tanaffus boʻlganda, mustaqil ishni boshlashdan oldin barcha ishchilar ishning xavfsiz usullari va yoʻnalishlari boʻyicha mashgʻulotlardan oʻtishlari shart. 36. Bilimlar sinovida qoniqarsiz baho olgan xodimga mustaqil ishlashga ruxsat berilmaydi va u bir oy ichida qayta bilimlar sinovidan oʻtishi kerak. Qayta bilimlar sinovidan qoniqarsiz baho olgan taqdirda, ushbu shaxsning mazkur lavozimda ishlashiga ruxsat berilmaydi. Mazkur shaxsning kelgusida ishlash masalasi korxona maʼmuriyati tomonidan hal etiladi. 37. Tezkor va tezkor taʼmirlovchi xodim ishda uch haftadan ikki oygacha tanaffus qilgan boʻlsa 1-2 smena, ikki oydan olti oygacha tanaffus qilgan boʻlsa 6 smenagacha oʻz ish joyida dublyorlik qilishi kerak. 38. Yangidan ishga qabul qilingan yoki ishda olti oydan koʻproq tanaffus qilgan tezkor va tezkor taʼmirlovchi xodimlar yoʻriqdan, stajirovkadan, bilimlar sinovidan va dublyorlik qilishdan soʻng, taʼmirlash va sozlash xodimlari esa faqat yoʻriqdan, stajirovkadan, bilimlar sinovidan oʻtganidan soʻng mustaqil ishlashiga ruxsat beriladi. Ishda uch haftadan olti oygacha tanaffus qilgan xodimlarni ishlashiga ruxsat berish shartlari ushbu tanaffusning davomiyligi bilan belgilanadi. 39. Xodimlarni mustaqil ishlashga ruxsat etish korxona yoki tarkibiy boʻlinma rahbarining buyruq (farmoyish) bilan rasmiylashtirilishi kerak. 40. Ishda uch haftadan olti oygacha tanaffus qilgan tezkor va tezkor taʼmirlovchi xodimlar mustaqil ishlashdan avval issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar, issiqlik tarmoqlari ish rejimlari va sxemalari, qurilmalardagi quyida keltirilgan oʻzgarishlar bilan tanishishi kerak: yoʻriqnomalarga kiritilgan oʻzgartirishlar; yangi qabul qilingan normativ hujjatlar; egallagan lavozimi boʻyicha yangi buyruqlar, texnik farmoyishlar va boshqa hujjatlar. 41. Bilimlar sinovi majburiy boʻlgan shaxslarning mustaqil ish bajarishlari uchun ijozat (ruxsat) muddati keyingi bilimlar sinovigacha saqlanadi. Agar ular ishlab chiqarish yoki lavozim yoʻriqnomalarida belgilangan qoidalarni buzsalar, korxona va tarkibiy boʻlinma rahbariyati yoki davlat nazorati organining qaroriga binoan ijozat (ruxsat) muddati toʻxtatilishi mumkin. 42. Ishda bir oydan ikki oygacha tanaffus qilgan taʼmirlovchi va sozlovchi xodimlarning ishlashiga ijozat (ruxsat) berishdan avval ular rejadan tashqari yoʻriqdan, ishda ikki oydan olti oygacha tanaffus qilganda yoʻriq va bir yoki ikki smena stajirovkadan, ishda olti oydan ortiq tanaffus qilganda yoʻriq, stajirovka va bilimlar sinovidan oʻtishlari kerak. 43. Xodimlarning ushbu Qoidalar, XTQ va ishlab chiqarish yoʻriqnomalari boʻyicha bilimlar sinovidan oʻtishlari quyidagi muddatlarda amalga oshiriladi: issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlariga bevosita xizmat koʻrsatuvchi yoki ularni montaj qilish, sozlash va taʼmirlash ishlarini bajaruvchi xodimlar bir yilda bir marta; issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini ekspluatatsiya qilish va taʼmirlash bilan bogʻliq boʻlgan muhandis-texnik xodimlar har uch yilda bir marta; tezkor xodimlar toifasiga kiruvchi muhandis-texnik xodimlar bir yilda bir marta. 44. Bilimlar sinovi ushbu Qoidalar, XTQ, YOXQ, ishlab chiqarish va lavozim yoʻriqnomalari boʻyicha quyidagi holatlarda oʻtkazilishi kerak: birlamchi — oʻqitilgandan va yangi lavozimga tayyorlangandan soʻng mustaqil ishlashga ijozat berishdan avval va boshqa ishga (lavozimga) oʻtganda; davriy — mazkur Qoidalarning 43-bandida koʻrsatilgan muddatlarda; navbatdan tashqari — mazkur Qoidalar, XTQ yoki ishlab chiqarish yoʻriqnomalarini buzgan xodimlar; Oʻzenergoinspeksiya, Oʻzbekiston Respublikasi Togʻ-kon sanoati va geologiya vazirligi huzuridagi Togʻ-kon sanoati va geologiya sohasini nazorat qilish inspeksiyasi (bundan buyon matnda Kontexnazorat deb yuritiladi), Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasi va Davlat mehnat inspeksiyasi (bundan buyon matnda nazorat qiluvchi organlar deb yuritiladi), shuningdek, kasaba uyushmalarining inspeksiyalari talabiga binoan; qoidabuzarlikni oʻrganish yoki tekshirish komissiyalarining xulosasi boʻyicha va yuqori turuvchi tashkilotlarning qaroriga binoan; normal va avariya holatlarida xodimning notoʻgʻri xatti-harakatlari yoki bilimlari yetarli darajada emasligi aniqlanganda; mehnat muhofazasi va ekspluatatsiya qilish boʻyicha yangi qoidalar yoki normativ hujjatlar kuchga kirganda; yangi texnologik uskunalar tatbiq etilganda; ishda bir yildan ortiq tanaffus boʻlganda; xodim mehnat muhofazasi va ekspluatatsiya qilish boʻyicha qoʻshimcha bilim talab etadigan boshqa ish joyiga oʻtkazilganda yoki boshqa lavozimga tayinlanganda. 45. Navbatdan tashqari bilimlar sinovini oʻtkazish davriy bilimlar sinovidan oʻtkazish muddatlarini bekor qilmaydi (yangi qoidalar kuchga kirgan holatlar bundan mustasno). 46. Har bir lavozim, ish joyi boʻyicha bilimlar hajmiga qoʻyiladigan talablar lavozim yoʻriqnomalarida belgilanishi kerak. Barcha toifadagi xodimlar uchun xavfsizlik texnikasi boʻyicha bilishi zarur boʻlgan talablar mehnat muhofazasi boʻyicha yoʻriqnomalarda belgilanadi. 47. Har bir xodimning bilimini sinash yakka tartibda amalga oshirilishi kerak. Bunda quyidagilar tekshiriladi: ushbu Qoidalar, xavfsizlik texnikasi va yongʻin xavfsizligi qoidalari; lavozim va ishlab chiqarish yoʻriqnomalari va sxemalari; lavozim yoʻriqnomalarida xodim bilishi nazarda tutilgan boshqa hujjatlar. 48. Korxonada (tashkilotlarda) ushbu Qoidalar, shuningdek TEQ va XTQ boʻyicha bilimlar sinovi kamida uch kishidan iborat tarkibdagi malaka komissiyalari tomonidan amalga oshirilishi lozim. Bunda: korxona (tashkilot) issiqlik xoʻjaligiga masʼul shaxs, uning oʻrinbosari, xavfsizlik texnikasi muhandisi uchun — korxonaning bosh muhandisi yoki direktori (komissiya raisi), tegishli nazorat qiluvchi organlar va kasaba uyushmalarining inspeksiyasining vakili ishtirokida; issiqlikdan foydalanuvchi uskunalar va issiqlik tarmoqlarining texnik holati va xavfsiz ishlashi uchun masʼul issiqlik sexlari rahbarlari uchun — issiqlik xoʻjaligiga masʼul shaxs yoki uning oʻrinbosari (komissiya raisi), xavfsizlik texnikasi boʻlimi vakili, bosh energetik (mexanik) boʻlimi vakili tarkibidan iborat komissiya tomonidan; qolgan MTXlar uchun — mazkur bandning uchinchi xatboshisiga muvofiq komissiyada bilimlar sinovidan oʻtgan shaxs (rais) va bosh energetik boʻlimi, xavfsizlik texnikasi boʻlimi va korxonaning (tashkilotning) kasaba uyushmasining vakilidan iborat komissiya tomonidan oʻtkaziladi; qolgan ekspluatatsiya qiluvchi xodimlar uchun — tarkibi, bosh energetik yoki issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlari uchun masʼul shaxs tomonidan belgilangan bir necha komissiya tuzilishi mumkin; issiqlik va issiq suv taʼminotiga kuniga 15 Gkal dan kam issiqlik energiyasi isteʼmol qiladigan kichik korxonalar xodimlari bilimlar sinovidan oʻtkazilmaydi. Bunda kichik korxonalardagi issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini texnik ekspluatatsiya qilish boʻyicha masʼul shaxs tegishli nazorat qiluvchi organlarda issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini texnik ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik texnikasi boʻyicha yoʻriqdan oʻtkaziladi va alohida isteʼmolchilar jurnalida rasmiylashtiriladi. Nazorat qiluvchi organlar va kasaba uyushmasi inspeksiyasi vakillari oʻz xohishlariga koʻra mazkur Qoidalarning uchinchi va toʻrtinchi xatboshilarida koʻrsatilgan bilimlar sinovidan oʻtkazish boʻyicha malaka komissiyalarida ishtirok etishlari mumkin. Bunda nazorat qiluvchi organlar va kasaba uyushmasi inspeksiyasi vakillari malaka komissiyasi ish boshlashidan kamida oʻn kun oldin korxona (tashkilot) tomonidan xabardor qilinishi kerak. 49. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasining nazorati ostidagi xavfli ishlab chiqarish obyektlarida xizmat koʻrsatadigan ishchilar va ayrim toifadagi mutaxassislarni bilimlar sinovidan oʻtkazish belgilangan tartibda ushbu Qoʻmita vakillari ishtirokida amalga oshiriladi. 50. Mazkur Qoidalarning 48-bandida nazarda tutilgan malaka komissiyalari bilimlar sinovidan oʻtayotgan xodim ishlayotgan korxonada (tashkilotda) oʻtkazilishi kerak (xizmat safaridagi va mazkur Qoidalarning 48-bandning oltinchi xatboshisidagi xodimlar bundan mustasno). Bilimlar sinovi natijalari ushbu Qoidalarning 1-ilovasida keltirilgan shakldagi jurnalda qayd etiladi. Bilimlar sinovidan muvaffaqiyatli oʻtgan har bir xodimga mazkur Qoidalarning 2-ilovasida keltirilgan shaklda guvohnoma beriladi. 51. Xavfsizlik texnikasi boʻyicha yoʻriqlardan issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini boshqarish, bevosita ularga xizmat koʻrsatish bilan shugʻullanuvchi barcha xodimlar va rahbarlar oʻtishlari kerak. 52. Yoʻriqlar quyidagilarga boʻlinadi: kirish yoʻrigʻi; ish joyida birlamchi yoʻriq; takroriy (davriy) yoʻriq; rejadan tashqari yoʻriq; maqsadli (joriy) yoʻriq. 53. Yoʻriqlarning maqsadi xodimlar va rahbarlarga XTQga rioya etish va xavfsiz ish sharoitlarini tashkil etishdagi asosiy talablarni yetkazishdan, ish joyida yuzaga kelgan yoki yuzaga kelish ehtimoli boʻlgan xatolarni tahlil qilish, xavfsiz ishlash boʻyicha bilim va koʻnikmalarni chuqurlashtirish, yongʻin xavfsizligi qoidalari boʻyicha bilimlarni oʻzlashtirish va chuqurlashtirishdan iboratdir. Yoʻriqlar berish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 18-oktabrdagi 608-son qarori bilan tasdiqlangan Elektr energetikasi obyektlarida xodimlar bilan ishlashni tashkil etish qoidalarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi. Yoʻriqlar berilishi tegishli jurnalda qayd etilishi kerak. 54. Avariyaga qarshi mashgʻulotlar ish joylarida yoki trenajyor qurilmalarida oʻtkaziladi. Avariyaga qarshi va yongʻinga qarshi mashgʻulotlar natijalari maxsus jurnallarda qayd etiladi. 55. Avariyaga qarshi mashgʻulotlar yongʻinga qarshi mashgʻulotlar bilan birgalikda oʻtkazilishiga ruxsat beriladi. Mashgʻulotlar oʻtkazish davriyligi mahalliy sharoitlarga qarab korxonaning bosh energetigi tomonidan belgilanadi. Mashgʻulotlar maxsus dasturlar boʻyicha oʻtkaziladi. 56. Yangi ishga qabul qilingan rahbar xodimlar va mutaxassislar, kirish yoʻrigʻidan tashqari, yuqori turuvchi mansabdor shaxslar tomonidan: unga biriktirilayotgan obyektda (sex, boʻlim va boshqalar) ish sharoitlari va ish muhiti holati; ishlab chiqarishning xavfli va zararli omillari taʼsiridan ishchilarni himoya qilish vositalarining holati; ishlab chiqarishdagi shikastlanishlar va kasbiy kasalliklar; mehnat muhofazasi va ish sharoitlarini yaxshilash boʻyicha zarur choralar; mehnat muhofazasi boʻyicha lavozim majburiyatlari va rahbariy hujjatlar bilan tanishtirilishi kerak. 57. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlariga xizmat koʻrsatish quyidagilar tomonidan amalga oshiriladi: tezkor xodimlar tomonidan (korxonalarning tezkor xodimlariga issiqlik punktlari va kondensat stansiyalariga xizmat koʻrsatuvchi barcha xodimlar hamda energiya taʼminoti boʻyicha dispetcherlar kiradi); tezkor-taʼmirlovchi xodimlar tomonidan (ichki va tashqi quvur oʻtkazgichlarga, issiqlik taʼminoti tizimlariga xizmat koʻrsatuvchi texnologik, mexanika va boshqa sexlarning navbatchi xodimlari tezkor-taʼmirlovchi xodimlariga kiradi); texnologik xodimlar tomonidan (texnologik xodimlarga issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarga xizmat koʻrsatuvchi texnologik sexlar xodimlari kiradi). Sexlar, shuningdek, sex va bosh energetik (mexanik) boʻlimi oʻrtasidagi issiqlik oʻtkazgichlariga xizmat koʻrsatish va texnik holati boʻyicha javobgarlik chegaralari mazkur Qoidalarning 142-bandi talablariga muvofiq belgilanadi. 58. Navbatchi xodimlarning huquqlari va majburiyatlari lavozim yoʻriqnomasida belgilanadi. Lavozim yoʻriqnomalaridan tashqari quyidagi yoʻriqnoma va hujjatlar ishlab chiqarish boʻlinmasining javobgar shaxsi tomonidan tuzilishi va korxona issiqlik xoʻjaligiga javobgar shaxs yoki bosh muhandis tomonidan tasdiqlanishi lozim: ekspluatatsiya qilish boʻyicha yoʻriqnoma; xavfsizlik texnikasi va yongʻin xavfsizligi boʻyicha yoʻriqnoma; avariyalarni bartaraf etish boʻyicha yoʻriqnoma; texnologik xaritalar va issiqlik sxemalari; mehnat muhofazasi boʻyicha yoʻriqnomalar. Navbatchi xodimlar quyidagi tezkor jurnallarni yuritishlari kerak: tezkor jurnal (smenalarni topshirish-qabul qilish, topshiriq (naryad) boʻyicha ishlarni yozib borish, issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini taʼmirga chiqarish hamda taʼmirdan keyin qabul qilib olish va boshqalar); nosozliklar va bajarilgan taʼmirlash ishlari, issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlaridagi nosozliklar jurnali. Ushbu jurnalda yozuv kiritilgan sana, nosozlik xarakteri va kimga tegishliligi koʻrsatiladi. Masʼul shaxs nosozliklar bilan tanishtirilganligi va ushbu nosozliklar bartaraf etilganligi haqida yozuvlar kiritiladi. 59. Navbatchi xodim sex (boʻlim) boshligʻi tomonidan tasdiqlangan jadvalga muvofiq ishlashi kerak. Zarur hollarda, navbatchi xodimni ikkinchisiga almashtirishga faqat sex (boʻlim) boshligʻi yoki uning oʻrinbosarining ruxsati bilan yoʻl qoʻyiladi. Ketma-ket ikki smena davomida ishlash taqiqlanadi. 60. Navbatchi xodimlar toifasidan boʻlgan har bir xodim ishga kirishayotganda oʻzidan oldin ishlagan xodimdan smenani qabul qilib olishi, ishni tugatganidan soʻng esa jadval boʻyicha oʻzidan keyingi xodimga topshirishi shart. Smenani topshirmasdan navbatchilikdan ketish taqiqlanadi. 61. Navbatchi xodim smenani qabul qilishda quyidagilarni bajarishi shart: oʻzining uchastkasidagi issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlari, armatura va qurilmalarning holati, sxemasi va ishlash rejimi bilan tanishishi va shaxsan lavozim yoʻriqnomasida belgilangan hajmda koʻrikdan oʻtkazishi; smenani topshiruvchidan ishda avariyaga va buzilishga olib kelishi mumkin boʻlgan, alohida kuzatish talab etiladigan uskunalar, zaxira va taʼmirdagi uskunalar haqida maʼlumotlarni olishi; ish joyi, xona va uskunalarning (qurilmalar) tozaligini tekshirishi; uskunalar (qurilmalar), materiallar, xonalarning kalitlari, tezkor jurnallar va ish joyining hujjatlarini tekshirishi va qabul qilib olishi; oʻzining oxirgi navbatchiligidan keyingi barcha yozuvlar va farmoyishlar bilan tanishib chiqishi; smenani qabul qilish-topshirishni jurnalga yozib, uni qabul qiluvchi va topshiruvchi imzosi bilan rasmiylashtirishi. Lavozim yoʻriqnomasida navbatchilikni qabul qiluvchi va topshiruvchi navbatchi xodimlarning vazifalari doirasi, huquqlari va majburiyatlari koʻrsatilishi; bevosita smenadagi boshliqqa navbatchilikni qabul qilganligini va smenani qabul qilishda aniqlangan barcha kamchiliklar toʻgʻrisida xabar berishi; yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalari mavjudligini tekshirib koʻrishi va qabul qilib olishi. 62. Avariyani bartaraf etish paytida smenani qabul qilish va topshirish, shuningdek issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni ishga tushirish va toʻxtatish taqiqlanadi. 63. Uskunalar (qurilmalar) ishdan chiqqanda smenani qabul qilish va topshirishga faqat sex (boʻlim) boshligʻi, oʻrinbosari yoki korxonaning bosh energetigi (mexanigi) ijozati bilan ruxsat etiladi. 64. Smenadagi navbatchi xodim unga biriktirilgan uchastkada joylashgan barcha uskunalarga (qurilmalarga) toʻgʻri xizmat koʻrsatishi va ularning avariyasiz ishlashi uchun masʼul hisoblanadi. Navbatchi xodim oʻzidan yuqori turuvchi navbatchi xodimlarning tezkor topshiriqlariga va tasdiqlangan texnologik rejimlarga muvofiq uskunaning tejamkor va ishonchli ishlashini taʼminlashi kerak. 65. Har bir navbatchi xodim ishlash rejimlari, ishlab chiqarishdagi almashlab ulashlar, issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini ishga tushirish va oʻchirishlar, ishlashni rad etilishi, topshiriqning (naryadning) raqami va ish mazmunini koʻrsatgan holda topshiriq (naryad) boʻyicha ishlashga ruxsat etishni va ishning tugallanishi vaqtini koʻrsatib tezkor jurnalga yozuvlar kiritib borishi kerak. 66. Ish rejimlari buzilganda yoki uskuna shikastlanganda navbatchi, unga boʻysunuvchi xodimlardan foydalanib, zudlik bilan uskunaning (qurilmaning) normal ish rejimini tiklash yoki avariyani bartaraf etish va texnologik buzilishlarning rivojlanishini oldini olish choralarini koʻrishi va bu haqida smena boshligʻiga yoki boshqa, uni almashtiruvchi shaxsga xabar berishi kerak. 67. Navbatchi ekspluatatsiya qiluvchi xodimning notoʻgʻri xatti-harakatlarida, maʼmuriy-texnik shaxslar tezkor jurnalga tegishli yozuvlar kiritgan holda masʼul navbatchini chetlatishgacha chora koʻrib, avariyani bartaraf etishga rahbarlik qilishga va javobgarlikni oʻzlariga olgan holda avariyani bartaraf etishga aralashishga majbur. 68. Har bir texnologik buzilish sinchkovlik bilan oʻrganilishi kerak. Texnologik buzilishni tekshirishda maxsus tuzilgan komissiya yoki masʼul xodim tomonidan quyidagilar aniqlanishi kerak: texnologik buzilishning kelib chiqishi va rivojlanishi sabablari; texnologik buzilishning sodir boʻlishi va rivojlanishiga aybdor shaxslar; xodimlar xatti-harakatlarining toʻgʻriligi; uskunalar (qurilmalar) nuqsonlari va shikastlanish xarakteri; kelgusida shu kabi texnologik buzilishlarni oldini olish imkoniyatlari. Avariyaga qarshi chora-tadbirlar korxona (tashkilot) rahbari (yoki bosh muhandisi) tomonidan tasdiqlanadi, shundan soʻng ularning bajarilishi majburiy hisoblanadi. 69. Texnologik buzilishlarning klassifikatsiyasi “Isteʼmolchilar energetika xoʻjaligi obyektlari ishida avariyalar, nomuvofiq va boshqa buzilishlarni tekshirish boʻyicha namunaviy yoʻriqnoma”ga muvofiq belgilanadi. 70. Kunlik issiqlik energiyasi isteʼmoli oʻrtacha 15 Gkal va undan ortiq boʻlgan barcha korxonalar (tashkilotlar) kun, oy, yil mobaynida quyidagilarni aniqlash imkonini beradigan nazorat-oʻlchash vositalari (qurilmalari) bilan jihozlangan boʻlishi kerak: korxona (tashkilot) boʻyicha, korxonaning (tashkilotning) har bir sexi boʻyicha, isitish, issiq suv taʼminoti va texnologik ehtiyojlar uchun xarajatlarni ajratgan holda bugʻ, issiq suv sarfi va kondensatning qaytarilishini; oʻzining qozonxonasidan va issiqlik taʼminoti manbaidan olingan issiqlik energiyasi miqdorini; bugʻ, issiq suv va qaytayotgan kondensat parametrlarini (harorat va bosimni); toʻgʻridan-toʻgʻri va qaytib kelayotgan isitish suvi haroratini; issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarida isitish suvining sizib chiqish miqdorini. 71. Korxonada quyidagilar tashkil etilishi kerak: korxona (tashkilot) boʻyicha, korxonaning (tashkilotning) texnologik va yordamchi sexlari boʻyicha, meʼyorlashning qismlar va boshqa isteʼmollar boʻyicha issiqlik eltuvchisi va issiqlik energiyasi sarfini hisobga olish; issiqlik energiyasining solishtirma sarflarini meʼyorlash, nazorat va tahlil qilish; issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarining holati va ish rejimlarini baholash uchun ularning texnik-iqtisodiy koʻrsatkichlarni tahlil qilish; energiyani tejash boʻyicha amalga oshirilayotgan tashkiliy-texnik tadbirlarning samaradorligini tahlil qilish; issiqlik eltuvchisi va issiqlik energiyasini tejash uchun xodimlarni iqtisodiy ragʻbatlantirish; issiqlik energiyasidan foydalanish natijalari boʻyicha hisobotni yuritish. 72. Issiqlik taʼminoti tashkiloti bilan, shuningdek, korxonaning issiqlik energiyasi isteʼmolchilari bilan hisob-kitob qilish uchun issiqlik tashuvchi va issiqlik energiyasi sarfining tijoriy hisobi Vazirlar Mahkamasining 2009-yil 22-avgustdagi 245-son qarori bilan tasdiqlangan Issiqlik energiyasidan foydalanish qoidalariga muvofiq amalga oshiriladi. 73. Issiqlik eltuvchisi va issiqlik energiyasi sarflarini meʼyorlash, ularning amaldagi solishtirma sarfi va energiyani tejash boʻyicha tadbirlarning samaradorligi energiyani tejash va meʼyorlash boʻyicha idoraviy normativ hujjatlarga muvofiq boʻlishi kerak. 74. Korxonada issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarning energetika sinovlari oʻtkazilishi va ularning natijalari boʻyicha Sanoat korxonasining energetika quvvati 10 MVt va undan yuqori boʻlgan har bir issiqlik elektr stansiyasida, quvvati 30 MVt va undan yuqori boʻlgan gidroelektr stansiyalarda, issiqlik ishlab chiqarish unumdorligi 50 Gkal/soat (209,5 GDj/soat) va undan yuqori boʻlgan qozonxonada, uskunalar ishining texnik-iqtisodiy koʻrsatkichlarining mutlaq yoki nisbiy hisoblangan elektr va issiqlik yuklamalariga bogʻliqligini belgilovchi energetik xarakteristikalari ishlab chiqilgan boʻlishi shart. Bunda energetika sinovlari oʻtkazilishi kerak boʻlgan issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar roʻyxati korxona rahbari yoki bosh muhandisi tomonidan tasdiqlanishi kerak. Energetika tavsiflari va alohida koʻrsatkichlar normalari rejim xaritalari, jadvallar, grafiklar shaklida ekspluatatsiya qilish boʻyicha yoʻriqnomalarda keltirilishi yoki ekspluatatsiya qiluvchi xodimlarga yetkazilishi kerak. 75. Korxonalar (tashkilotlar) har yili mazkur Qoidalarga 3-ilovada keltirilgan shaklda bugʻ-kondensat balansini tuzishlari shart. 76. Sanoat korxonalari va ularga tenglashtirilgan korxonalar energetika koʻrsatkichlari boʻyicha hisobotlarni Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligida belgilangan muddatlarda va shakllarda taqdim etadilar. 77. Kunlik issiqlik energiyasi isteʼmoli 5,0 Gkal/soat va undan ortiq boʻlgan sanoat korxonalarida foydalanilmayotgan ikkilamchi energiya resurslari aniqlanganda, Oʻzenergoinspeksiya talabiga binoan, lekin kamida 5 yilda bir marta issiqlik balansi tuzilishi kerak. 78. Korxonaning issiqlik xoʻjaligiga masʼul shaxs har oyda butun korxonaning va uning alohida sexlarining issiqlik va bugʻ-kondensat balansini tahlil qilishi, issiqlik energiyasidan foydalanish samaradorligi va kondensat qaytishini oshirish boʻyicha zarur choralarni koʻrishi kerak. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarning issiqlik balansini koʻrib chiqishda har bir issiqlikdan foydalanuvchi qurilma hamda uning alohida elementlarining issiqlik samaradorligi koʻrsatkichlari tahlil qilinishi kerak. 79. Har bir korxonada issiqlik energiyasi, yoqilgʻi va kondensat qaytarilishi tejalganligi uchun amaldagi namunaviy nizomlarga muvofiq mukofotlash tizimi ishlab chiqilishi kerak. 80. Korxonada (tashkilotda) issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlariga texnik xizmat koʻrsatish va ularni taʼmirlash tashkil etilishi kerak. 81. Texnik xizmat koʻrsatish va taʼmirlash tizimi quyidagilarni oʻz ichiga olishi kerak: texnik xizmat koʻrsatish va taʼmirlashga tayyorlash; uskunani (qurilmani) taʼmirlashga chiqarish; issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarining texnik holatini baholash hamda nuqsonlar roʻyxatini tuzish; texnik xizmat koʻrsatish va taʼmirlash; uskunani (qurilmani) taʼmirdan qabul qilish; texnik xizmat koʻrsatish va taʼmirlash amalga oshirilishi yuzasidan nazorat va hisobot. 82. Texnik xizmat koʻrsatish va taʼmirlash boʻyicha javobgarlik, korxona (tashkilot) issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlariga masʼul boʻlgan maʼmuriy-texnik xodimlarga yuklanadi. 83. Texnik xizmat koʻrsatish va taʼmirlash hajmi issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarining ishlash qobiliyati holatiga qarab belgilanishi kerak. 84. Texnik xizmat koʻrsatish jarayonida nazorat xususiyatiga ega boʻlgan operatsiyalar (koʻrikdan oʻtkazish, ekspluatatsiya boʻyicha yoʻriqnomalarga rioya etilishini nazorat qilish, texnik sinovlar va texnik holatni tekshirish) hamda tiklash xususiyatiga ega ayrim texnologik operatsiyalar (sozlash va qayta sozlash, tozalash, moylash, katta hajmda ajratmasdan ishdan chiqqan qismlarni almashtirish, turli mayda nuqsonlarni bartaraf etish) amalga oshirilishi lozim. 85. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va uskunalarni taʼmirlash boʻyicha barcha turdagi yillik va oylik rejalashtirilgan profilaktik taʼmirlashlar jadvallari tuzilishi, korxona rahbari (yoki bosh muhandisi) tomonidan tasdiqlanishi kerak. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va uskunalarni taʼmirlash jadvallari energiya taʼminoti tashkilotining (sexning) tegishli ishlab chiqarish uskunalarini taʼmirlash jadvallariga muvofiq boʻlishi kerak. 86. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini taʼmirlashning asosiy turlari mukammal va joriy taʼmirlash hisoblanadi. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni mukammal taʼmirlash oʻtkazilganda uskuna va jihozlarning uzluksiz ishlash muddatini koʻpaytirish va texnik-iqtisodiy koʻrsatkichlarini yaxshilash, eskirgan butlovchi qismlarni tiklash va almashtirish, shuningdek, zarurat boʻlganda, ekspluatatsiya qilishning ilgʻor tajribalarini va yangi texnika joriy etishni inobatga olgan holda ularni modernizatsiya qilish choralari koʻrilishi kerak. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni joriy taʼmirlashda uning keyingi taʼmirgacha nominal quvvat, unumdorlik va samaradorlik bilan ishlashini taʼminlaydigan koʻrikdan oʻtkazish, tozalash va taʼmirlash boʻyicha ishlar amalga oshiriladi. 87. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini mukammal va joriy taʼmirlash oʻtkazilishida, bir paytning oʻzida unga tegishli yordamchi qurilmalarni ham taʼmirlashi oʻtkaziladi. Yordamchi issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar zaxirasi mavjud boʻlganda, ularni asosiy issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni mukammal taʼmirlash oraligʻida taʼmirlash mumkin. 88. Har bir issiqlikdan foydalanuvchi qurilma va boshqa uskunalarini (qurilmalarni) mukammal taʼmirlashga chiqarishdan avval quyidagi tayyorgarlik choralari koʻrilishi kerak: uskunani (qurilmani) ochish va tekshirishdan keyin aniqlik kiritiladigan nuqsonlar va ishlar hajmi roʻyxatlari tuzilishi; taʼmirlash ishlarini oʻtkazish jadvali tuzilishi; nuqsonlar va ishlar hajmi roʻyxatlariga muvofiq zarur materiallar va ehtiyot qismlar, shuningdek, yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalari tayyorlanishi; uskunalar (qurilmalar), moslamalar, mahkamlash uskunalari, koʻtarish-transport mexanizmlari toʻliq jihozlangan hamda foydalanishga tayyor boʻlishi; taʼmirlash uchun ish joylari tayyor boʻlishi, qismlar va detallarning joylashuvi koʻrsatilgan holda maydon rejalashtirilishi; butun ish hajmini oʻz vaqtida bajarilishini taʼminlaydigan taʼmirlash brigadalari tashkil etilishi. 89. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini mukammal taʼmirlash boʻyicha hujjatlar belgilangan tartibda tuzilishi va korxona (tashkilot) rahbari (yoki bosh muhandisi) tomonidan tasdiqlanishi kerak. Mukammal taʼmirlash paytida issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarda va issiqlik tarmoqlarida konstruktiv oʻzgarishlar kiritish va prinsipial issiqlik sxemalarini oʻzgartirish faqat tasdiqlangan loyihaga muvofiq amalga oshirilishi mumkin. 90. Mukammal va joriy taʼmirlash jadvali ushbu uchastkadagi boshqa sexlarning taʼmirlash ishlari bilan kelishilgan boʻlishi kerak. Jadvalda uchastkalar boʻyicha ishchi guruhlar va masʼul rahbarlar oʻrtasida ish taqsimoti koʻrsatilishi kerak. 91. Mukammal va joriy taʼmirlashni tashkil etish va uni bajarilishini nazorat qilish taʼmirlanayotgan uskunaga (qurilmaga) biriktirilgan shaxs tomonidan amalga oshirilishi kerak. 92. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini taʼmirlash uchun korxonada (tashkilotda) ushbu korxona (tashkilot) rahbari (yoki bosh muhandis) tomonidan tasdiqlangan nomenklaturaga muvofiq zarur ehtiyot qismlar va materiallar tayyorlangan boʻlishi kerak. 93. Korxonada (tashkilotda) ehtiyot qismlar, ehtiyot uskunalar va avariya materiallari mavjudligining aniq hisobi yuritilishi kerak, ular taʼmirlash ishlarida sarflanishiga qarab oʻz vaqtida toʻldirib borilishi lozim. 94. Ehtiyot qismlar va ehtiyot uskunalarni saqlashda ularni buzilish va korroziyadan saqlanishi taʼminlanishi shart. Namlikda oʻz xususiyatlarini yoʻqotadigan issiqlik izolyatsiyasi va boshqa materiallar yopiq omborlar yoki ayvonlarda saqlanishi kerak. 95. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini mukammal taʼmirlashdan qabul qilish korxona (tashkilot) buyrugʻi bilan tayinlangan ishchi komissiya tomonidan amalga oshiriladi. Joriy taʼmirlashdan qabul qilish ushbu issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarning taʼmirlanishi, texnik holati va xavfsiz ishlashi uchun masʼul boʻlgan shaxslar tomonidan amalga oshiriladi. 96. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini mukammal va joriy taʼmirlashdan soʻng qabul qilishda nuqsonlar roʻyxatida koʻrsatilgan barcha ishlar bajarilgan boʻlishi va qabul sinovlari oʻtkazilishi kerak, shundan soʻng taʼmirlash sifatiga baho beriladi. 97. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini mukammal taʼmirlash boʻyicha bajarilgan ishlar dalolatnoma asosida qabul qilinadi. Qabul qilish dalolatnomalariga taʼmirlash boʻyicha barcha texnik hujjatlar (eskizlar, fotosuratlar, individual komponentlar uchun oraliq qabul qilish dalolatnomalari va oraliq sinovlar bayonnomasi, taʼmirlashni bajarish jadvali va boshqalar) ilova qilinishi kerak. 98. Qurilmalar va jihozlarni taʼmirdan qabul qilish dalolatnomalari barcha texnik hujjatlar pasportlari bilan birga saqlanishi kerak. Mukammal va joriy taʼmirlash vaqtida aniqlangan va kiritilgan barcha oʻzgarishlar pasportlar, sxemalar va chizmalarga kiritilishi kerak. 99. Mukammal va joriy taʼmirlashni tashkil etish, taʼmirlash ishlarining texnologiyasi, taʼmirlashga tayyorgarlik koʻrish va taʼmirga chiqarish tartibi, shuningdek, taʼmirlangan issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini qabul qilish va baholash belgilangan normativ hujjatlar talablariga muvofiq boʻlishi kerak. 100. Har bir issiqlikdan foydalanuvchi qurilma uchun quyidagilar boʻlishi kerak: belgilangan shakldagi pasporti, sinov, tekshiruv va taʼmirlash bayonnomalari va dalolatnomalari; issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarning ishchi chizmalari; tegishli sertifikatlar va yangi oʻrnatiladigan elektrotexnik moslama va uskunalarni elektrmagnit moslashuvchanligi talablariga muvofiqligini tasdiqlovchi sinov bayonnomasi; barcha quvur oʻtkazgichlarning armaturasi raqamlangan va nazorat-oʻlchash priborlari joylashtirilgan ijro sxemalari; ekspluatatsiya qilish va taʼmirlash boʻyicha yoʻriqnomalar; xodimlarning huquqlari va majburiyatlari toʻgʻrisidagi nizom; yashirin ishlar boʻyicha koʻrik dalolatnomalari, issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni, texnologik quvur oʻtkazgichlarni, issiq suv taʼminoti, isitish va ventilyatsiya tizimlarini, issiqlik tarmoqlarini yakka tartibda sinovdan oʻtkazish dalolatnomalari; oraliq qabul qilish dalolatnomalari hamda ishchi va davlat komissiyalari tomonidan issiqlik tarmoqlari, issiqlik punktlari, nasos stansiyalari va issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni ekspluatatsiyaga qabul qilish dalolatnomalari. 101. Korxona (tashkilot) rahbariyati navbatchi va tezkor taʼmirlovchi xodimlar uchun zarur texnik hujjatlarni belgilashi hamda mazkur hujjatlarni ish joyida boʻlishini taʼminlashi kerak. 102. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarning sxemalari va chizmalarining toʻliq toʻplami texnik arxivda saqlanishi kerak. Qurilmalarning tezkor sxemalari va chizmalari sex (uchastka) boshligʻida va navbatchi xodimlarning ish joyida boʻlishi kerak. Zarur issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarning sxemalari navbatchi xodimlarning xonalarida koʻrinadigan joylarda joylashtirilishi kerak. Sxemalardagi oʻzgarishlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar barcha xodimlarga yetkazilishi kerak, xodimlar uchun ushbu sxemalarni bilish majburiydir. Har uch yilda kamida bir marta ishchi sxemalarning korxona (tashkilot) issiqlik taʼminoti tizimidagi barcha elementlarning haqiqiy holatiga muvofiqligi obyektning bosh muhandisi yoki issiqlik xoʻjaligiga javobgar shaxs tomonidan tekshiriladi. 103. Sxemalar va chizmalar mavjud sharoitlarga (amaldagi holatga) mos kelishi kerak. Qurilma, uskuna, jihoz va hokazolardagi har qanday oʻzgarish darhol chizma yoki sxemada, kim tomonidan, qachon va nima sababdan kiritilgani keltirilgan holda koʻrsatilishi shart. 104. Har bir ish joyi uchun lavozim yoʻriqnomasida quyidagilar koʻrsatilishi kerak: xodimlar bilishi majburiy boʻlgan yoʻriqnomalar va boshqa normativ hujjatlar roʻyxati, qurilmalar (uskunalar) sxemalari roʻyxati; xodimlarning huquqlari, majburiyatlari va javobgarligi; xodimning yuqori turuvchi, unga boʻysunuvchi va boshqa tegishli xodimlar bilan munosabatlari. 105. Har bir ish joyida ekspluatatsiya qilish boʻyicha yoʻriqnomalar va xizmat koʻrsatiladigan qurilmaning (uskunaning) asosiy tavsiflari koʻrsatilgan yaqqol koʻrinadigan holda joylashtirilgan sxemasi boʻlishi kerak. 106. Ekspluatatsiya qilish boʻyicha yoʻriqnomada quyidagilar koʻrsatilishi lozim: qurilmani (uskunani) ishga tushirish va toʻxtatish boʻyicha operatsiyalar ketma-ketligi; normal ish holatida qurilmani (uskunani) ekspluatatsiya qilish tartibi va avariya sodir boʻlganida koʻriladigan choralar; qurilmani (uskunani) taʼmirlashga ijozat (ruxsat) berish tartibi; xavfsizlik va yongʻin xavfsizligi choralari. Agar mazkur Qoidalarning 3-bandida belgilangan alohida ishlab chiqarish sharoitlariga yoki maxsus issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarga ega boʻlgan korxonalardagi (tashkilotlardagi) xizmat koʻrsatuvchi xodimlarning huquqlari, majburiyatlari, oʻzaro munosabatlari va javobgarligi ekspluatatsiya qilish boʻyicha yoʻriqnomalarida qoʻshimcha ravishda koʻrsatiladi. Uskunalarga (qurilmalarga) xizmat koʻrsatish boʻyicha yoʻriqnomalar ushbu uskunalarni ekspluatatsiya qilish boʻyicha namunaviy yoʻriqnomalarga muvofiq, zavod maʼlumotlari va yoʻriqnomalari, ekspluatatsiya va avariyaga qarshi sirkulyarlar hamda boshqa direktiv hujjatlar asosida, shuningdek mahalliy sharoitlar va uskunaning oʻziga xos xususiyatlarini inobatga olgan holda ekspluatatsiya tajribasi asosida tuzilishi kerak. Maʼmuriyatning qaroriga koʻra, uskunaning (qurilmaning) murakkabligini hisobga olgan holda, qoʻshimcha ravishda uning texnik xizmat koʻrsatish boʻyicha yoʻriqnomalari va texnik tavsifi ishlab chiqilishi mumkin. 107. Yoʻriqnomalar sex boshligʻi tomonidan imzolanishi, bosh energetik (mexanik) bilan kelishilishi va korxona (tashkilot) rahbari (yoki bosh muhandis) tomonidan tasdiqlanishi kerak. Yoʻriqnomalar uch yilda kamida bir marta ekspluatatsiya sharoitlari oʻzgarishi, yangi texnologiyalarning joriy etilishi, shuningdek, chiqarilayotgan rahbariy hujjatlar inobatga olingan holda qayta koʻrib chiqilishi va qayta tasdiqlanishi kerak. Amaldagi yoʻriqnomalarga kiritilgan barcha muhim oʻzgartirish va qoʻshimchalar, ularni bilishi zarur boʻlgan xodimlarga farmoyishlar jurnaliga yozib qoʻyish yoki boshqa usullar bilan yetkazilishi kerak. 108. Yoʻriqnomada korxonaning (tashkilotning) bosh energetik (mexanik) boʻlimi va ishlab chiqarish sexlari xodimlari oʻrtasida uskunaga (qurilmaga) texnik xizmat koʻrsatish va taʼmirlash boʻyicha aniq chegaralar belgilanishi va ushbu yoʻriqnomani bilishi majburiy boʻlgan xodimlar roʻyxati koʻrsatilishi kerak. 109. Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻriqnomalarda umumiy xavfsizlik talablari, ish boshlanishidan avval, ish bajarish vaqtida, avariya holatlarida va ish tugaganida xavfsizlik talablari koʻrsatilgan boʻlishi kerak. 110. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasida roʻyxatga olinadigan va roʻyxatga olinmaydigan barcha issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar (idishlar), bosim ostida ishlaydigan uskunalarning tuzilishi va ularni xavfsiz ekspluatatsiya qilish talablariga muvofiq, egalari tomonidan korxonadagi uskunalarni (idishlarni) nazorat qiluvchi yoki issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarning texnik holati va xavfsiz ishlashi uchun masʼul shaxsda saqlanadigan uskunalarni qayd etish va tekshirishdan oʻtkazish maxsus kitobida hisobga olinishi kerak. 111. Quvur oʻtkazgichlar uchun, uning pasportiga qoʻshimcha ravishda quyidagi hujjatlar tuzilishi kerak: quvurlarning diametrlarini; tayanchlar, kompensatorlar, armaturalar, drenaj qurilmalari va nazorat oʻlchash vositalari joylashishini koʻrsatgan holda quvur oʻtkazgichlarning ijro sxemalari; quvur oʻtkazgichlar ishlab chiqarilishi va oʻrnatilishi sifati toʻgʻrisida guvohnomalar; quvur oʻtkazgichlarning egasi tomonidan montaj tashkilotidan foydalanishga qabul qilinganligi toʻgʻrisidagi dalolatnoma. issiqlik tarmoqlarining ajralmas qismi boʻlgan uskunalar uchun pasportlar va boshqa hujjatlar (suv ajratgichlar, loy kollektorlari va boshqalar). 112. Navbatchi xodimlar quyidagi roʻyxatga muvofiq tezkor hujjatlarni yuritishlari kerak: tezkor jurnal unda issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarning (issiqlik tarmoqlarining belgilangan rejimini taʼminlash uchun amalga oshirilayotgan tezkor harakatlar va yuqori turuvchi va maʼmuriy-texnik xodimlar farmoyishlarini xronologik tartibda (bir daqiqagacha aniqlik bilan) roʻyxatga olishlar, uskunalarning (qurilmalarning) nosozliklari va rad etishlari hamda normal rejimni tiklash boʻyicha choralar toʻgʻrisida yozuvlar, topshiriq (naryad) va farmoyishlar boʻyicha ishlashga dastlabki va kunlik ijozat berish toʻgʻrisida maʼlumotlar, uskunalar holati qayd etilgan holda (ishda, taʼmirlashda, zaxirada) smenani qabul qilish va topshirish toʻgʻrisida va navbatchilik bilan bogʻliq boshqa yozuvlar qayd etiladi); isitish (suv, bugʻ, kondensat) tarmoqlarining tezkor sxemasi — quvur oʻtkazgichlarning diametri va raqami, armaturasi, tushirish, puflash va drenaj qurilmalari koʻrsatilgan isitish tarmoqlarining sxemasi; issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarning tezkor sxemasi — issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni tushirish, puflash va drenaj qurilmalari koʻrsatilgan sxemasi, kiruvchi va chiquvchi quvur oʻtkazgichlari bilan; farmoyishlar jurnali — korxona (tashkilot) rahbariyati, energiya xizmati rahbar xodimlarining farmoyishlari yozuvi; naryad va farmoyishlar boʻyicha ishlarni qayd etish jurnali — XTQga muvofiq; uskunalarni (qurilmalarni) ishlashdan chiqarish talabnomalari jurnali — uskunalarni ishlashdan chiqarishga sexlarning (boʻlimlarning) uskuna (qurilma) nomi, uni ishlashdan chiqarish sababi va vaqti, shuningdek, oʻchiriladigan uskunaning (qurilmaning) issiqlik isteʼmoli hajmi koʻrsatilgan talabnomalarini roʻyxatga olish jurnali; nuqsonlar jurnali — issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar (isitish tarmoqlari) nosozliklari toʻgʻrisidagi yozuvlar. Bunda yozuv sanasi, nosozlik xarakteri va qurilma kimga tegishliligi qayd etiladi. Texnik holat va xavfsiz ekspluatatsiya uchun masʼul shaxs tanishtirilganligi toʻgʻrisida va nuqsonlarning bartaraf etilishi boʻyicha yozuvlar; almashlab ulash blanki — almashlab ulashlar hajmi, ularning boshlash va tugash vaqti, oʻtkazish sharoitlari, almashlab ulashni amalga oshiradigan xodimlar toʻgʻrisida maʼlumotlar, almashlab ulash ketma-ketligi, ular tugaganidan soʻng berkitish va boshqarish armaturalarining holati yozilgan blank hamda almashlab ulash jarayonini nazorat qiladigan va ular uchun masʼul boʻlgan xodimning familiyasi; issiqlik taʼminoti tizimini markaziy tartibga solishning harorat jadvali — isitish tarmogʻining yetkazib berish va qaytarish issiqlik tarmoqlarida tarmoq suvi haroratining tashqi haroratga bogʻliqligi grafigi; rejim xaritasi — issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarining ishonchli va samarali ishlashiga erishish uchun parametrlarning maqbul qiymatlari roʻyxatini oʻz ichiga olgan hujjat. Mahalliy sharoitga qarab, tezkor hujjatlar roʻyxati korxona (tashkilot) rahbari yoki bosh muhandisi qarori bilan oʻzgartirilishi mumkin. 113. MTX tomonidan har kuni ekspluatatsiya hujjatlari tekshirilishi va korxonaning (tashkilotning) issiqlik taʼminoti tizimidagi uskunalar (qurilmalar) kamchiliklari va xodimlar tomonidan sodir etilgan nosozliklarni bartaraf etish choralari koʻrilishi lozim. 114. Qurilish va montaj ishlari tugallangan issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 20-apreldagi 200-son “Qurilish sohasiga oid yagona maʼmuriy qurilish reglamentlarini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi qaroriga asosan qabul qilinadi va foydalanishga topshiriladi. Isteʼmolchilarning barcha yangidan montaj qilingan, rekonstruksiya va modernizatsiya qilingan issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalari, issiqlik tarmoqlari va issiqlik energiyasini oʻlchash vositalari amaldagi qonunchilik hujjatlari va davlat standartlariga muvofiq amalga oshirilishi kerak. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik energiyasini oʻlchash vositalari muvofiqlik sertifikatiga ega boʻlishi kerak. 115. Ekspluatatsiyaga qabul qilinayotgan barcha issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar issiqlik taʼminoti loyihasiga muvofiq amalga oshirilishi va mazkur Qoidalar, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasi tomonidan qabul qilingan qoidalar, sanoat xavfsizligi talablari va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2009-yil 22-avgustdagi 245-son qarori bilan tasdiqlangan Issiqlik energiyasidan foydalanish qoidalari talablariga javob berishi shart. Issiqlik taʼminoti loyihasi boʻlmagan va amaldagi qoidalarni buzgan holda oʻrnatilgan issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni ekspluatatsiya qilishga ijozat (ruxsat) berilmaydi. 116. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasida roʻyxatdan oʻtkazilishi kerak boʻlgan yangidan oʻrnatilgan issiqlikdan foydalanuvchi uskunalarni (idishlarni) ekspluatatsiyaga kiritish ushbu qoʻmita inspektori koʻrigidan soʻng amalga oshiriladi. 117. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasida roʻyxatdan oʻtkazilishi kerak boʻlmagan uskunalar va tarmoqlarni ekspluatatsiyaga qabul qilish bugʻ va suv isitish qozonlari, bosim ostida ishlaydigan uskunalar va issiqlik tarmoqlarining texnik holati va xavfsiz ishlashi uchun masʼul shaxs tomonidan hujjatlarni tekshirish va pasportga tegishli yozuvlarni qayd etish natijalari asosida amalga oshiriladi. 118. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini ekspluatatsiyaga kiritishdan avval: qabul komissiyasi hamda Oʻzenergoinspeksiya tomonidan belgilangan nuqsonlar va kamchiliklar bartaraf etilishi; issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini toʻliq quvvat bilan ishonchli ishlashini aniqlash uchun, ular sinalishi va kafolat hamda loyiha maʼlumotlariga muvofiqligi tekshirilishi kerak. 119. Qurilish yoki rekonstruksiya ishlari tugallangandan soʻng issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 20-apreldagi 200-son “Qurilish sohasiga oid yagona maʼmuriy qurilish reglamentlarini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi qaroriga asosan qurilishi tugallangan obyektni soha talablariga muvofiq ekspluatatsiyaga qabul qilinadi. 120. Qurilish-montaj ishlari tugallangandan soʻng issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlari ishga tushirilishidan avval, yakka tartibda va kompleks sinovlari amalga oshirilishi kerak. Qurilish va montaj qilish davomida yoʻl qoʻyilgan nuqsonlar va kamchiliklar, shuningdek, yakka tartibda va kompleks sinovlari jarayonida aniqlangan uskunalarning (qurilmalarning) nuqsonlari qurilish-montaj tashkilotlari va ishlab chiqaruvchi zavodlar tomonidan kompleks sinovlar boshlangunga qadar bartaraf etilgan boʻlishi shart. 121. Issiq suv taʼminoti, isitish, shamollatish tizimlarining hamda issiqlikdan foydalanuvchi texnologik uskunalarning yakka tartibdagi sinovlari SHNQ 2.04.05-22 “Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash” shaharsozlik normalari va qoidalari (hisob raqami 287, 2024-yil 11-sentabr) talablariga muvofiq amalga oshiriladi. 122. Kompleks sinashda asosiy agregatlar va ularning yordamchi uskunalarini birgalikda yuklama ostida ishlashi tekshirilishi kerak. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarning kompleks texnologik sinovlari, ushbu qurilmalar yuklama ostida ishlagan holda loyiha quvvati oʻzlashtirilishini boshlangʻich davri uchun oʻrnatilgan hajmdagi mahsulotning birinchi partiyasi ishlab chiqarilishini taʼminlaydigan loyihaviy texnologik rejimga chiqqanda, oʻtkazilgan hisoblanadi. Kompleks sinovlarning davomiyligi sohaning qabul qilish qoidalari bilan belgilanadi. Issiqlik tarmoqlarining kompleks sinovi, uskunalar (qurilmalar) loyihada koʻzda tutilgan nominal bosim bilan 24 soat davomida uzluksiz va normal ishlaganda, oʻtkazilgan hisoblanadi. Bino va sexlarni (shu jumladan, ular ichida mavjud boʻlgan issiqlikdan foydalanuvchi isitish-shamollatish qurilmalarini), shuningdek, ushbu binolar va sexlarni taʼminlaydigan issiqlik tarmoqlarini ishga tushirilishi isitish mavsumlari orasidagi davrga toʻgʻri kelganda, issiqlik isteʼmoli tizimi va issiqlik tarmoqlarini kompleks sinovdan oʻtkazish muddatini isitish mavsumi boshlanishiga qadar qoldirishga ruxsat beriladi. 123. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarining qabul qilish sinovlari boshlanishiga qadar xodimlar oʻqitilgan va bilimlar sinovidan oʻtkazilgan, shuningdek, issiqlikdan foydalanuvchi uskunalar va issiqlik tarmoqlarining tegishli texnik holati va xavfsiz ishlashi uchun masʼul shaxslar tayinlangan boʻlishi kerak. 124. Sanoat xavfsizligi qoidalari talablariga muvofiq barcha bosim ostida ishlovchi bugʻ va issiq suv quvur oʻtkazgichlarini ekspluatatsiyaga qabul qilishdan oldin, ularning toifasidan kelib chiqib, Qoʻmitaning hududiy boshqarmalarida yoki egalik qilayotgan korxonaning oʻzida roʻyxatga olinishi lozim. 125. Issiqlik isteʼmoli tizimlarini issiqlik energiyasi manbalariga ulash Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2009-yil 22-avgustdagi 245-son qarori bilan tasdiqlangan Issiqlik energiyasidan foydalanish qoidalariga muvofiq amalga oshiriladi. 126. Har bir korxona (tashkilot): belgilangan ish rejimlarini olib borish; ish rejimini qayta tiklash hamda ishdagi buzilishlar va nosozliklarni mahalliylashtirish hamda bartaraf etish; taʼmirlash ishlari uchun almashlab ulashlarni amalga oshirish, ish joylarini tayyorlash, ishga tushirish va toʻxtatishlardan iborat boʻlgan issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarining ishlash rejimini kechayu-kunduz boshqaruvi tashkil etilishi kerak. 127. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini boshqarish qurilmasi mahalliy sharoitlardan kelib chiqqan holda korxona (tashkilot) rahbariyati tomonidan belgilanadi. Bunda tezkor nazorat va boshqaruvning alohida darajalari oʻrtasida boshqaruv funksiyalarining taqsimlanishi, shuningdek, boshqaruvning quyi darajalarini yuqori darajalariga boʻysunuvi nazarda tutilishi kerak. 128. Korxonaning (tashkilotning) issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini boshqaruvi ikki darajaga (ikki toifaga): korxona (tashkilot) boʻyicha navbatchining (dispetcherning) tezkor boshqaruvi va tezkor yurituviga ega boʻlishi kerak. Korxona (tashkilot) boʻyicha navbatchining (dispetcherning) tezkor boshqaruvi ostida operatsiyalar bajarilishida quyi dispetcher xodimlarning harakatlarini muvofiqlashtirish talab qilinadigan issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlari boʻlishi kerak. Koʻrsatilgan uskunalar (qurilmalar) va issiqlik tarmoqlari bilan operatsiyalar faqat korxona (tashkilot) boʻyicha navbatchi (dispetcher) rahbarligi ostida amalga oshirilishi kerak. Korxona (tashkilot) boʻyicha navbatchining (dispetcherning) tezkor yurituvida holati va ishlash rejimi korxona (tashkilot) isitish tarmoqlarining ishlashiga va ishonchliligiga taʼsir qiladigan issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va alohida issiqlik tarmoqlari boʻlishi kerak. Ushbu qurilmalar bilan operatsiyalar korxona (tashkilot) boʻyicha navbatchining (dispetcherning) ruxsati bilan amalga oshirilishi kerak. 129. Barcha issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlari korxona (tashkilot) rahbari (yoki bosh muhandisi) tomonidan boshqaruv darajalari boʻyicha taqsimlanishi kerak. Turli xil boshqaruv darajasidagi mutaxassislarning oʻzaro munosabatlari mahalliy yoʻriqnomalar bilan tartibga solinadi. Korxonada (tashkilotda) energiya taʼminoti tashkiloti bilan muloqotlar olib borish huquqiga ega boʻlgan shaxslar roʻyxati tuzilishi va rahbar (yoki bosh muhandis) tomonidan tasdiqlanishi kerak. Ushbu roʻyxat energiya taʼminoti tashkilotiga taqdim etilishi kerak. 130. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlari tezkor navbatchi yoki tezkor taʼmirlovchi xodimlar tomonidan boshqarilishi kerak. Navbatchi xodimning xonasi (ish joyi) aloqa, texnik hujjatlar, yongʻinga qarshi vositalar, uskunalar, ehtiyot qismlari va materiallar bilan taʼminlanishi kerak. 131. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar yoki issiqlik tarmoqlarini zudlik bilan oʻchirish kerak boʻlganda, ushbu oʻchirish navbatchi yoki tezkor-taʼmirlovchi xodim tomonidan, ishlab chiqarish yoʻriqnomasi talablariga muvofiq, oldindan yuqori turuvchi tezkor xodimni ogohlantirib (agar buning iloji boʻlsa), yoki keyinchalik zudlik bilan uni xabardor qilgan holda amalga oshirilishi kerak. 132. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarining issiqlik sxemalaridagi barcha almashlab ulashlar ekspluatatsiya qilish boʻyicha yoʻriqnomalarga muvofiq amalga oshirilishi kerak. Murakkab almashlab ulashlar, shuningdek, ikki yoki undan ortiq ijrochi tomonidan amalga oshirilishi kerak boʻlgan almashlab ulashlar, almashlab ulash blanklari boʻyicha amalga oshirilishi kerak. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarining issiqlik sxemalaridagi murakkab almashlab ulashlar, shuningdek, oʻchirish moslamalarini boshqarishga vakolatli shaxslar roʻyxati korxona (tashkilot) rahbari yoki bosh muhandisi tomonidan tasdiqlanishi kerak. 133. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlari, bino va inshootlarning tuzilishi, ekspluatatsiya qilinishi va taʼmirlanishi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 11-noyabrdagi 711-son qarori bilan tasdiqlangan Energetika tashkilotlari uchun yongʻin xavfsizligi qoidalari talablariga javob berishi kerak. 134. Har bir xodim yongʻin xavfsizligi qoidalari talablarini bilishi va ularga rioya qilishi, shuningdek, yongʻin kelib chiqishi mumkin boʻlgan harakatlarga yoʻl qoʻymasligi shart. 135. Xodim yongʻinga qarshi yoʻriqdan oʻtishi, malakasini oshirishda yongʻin xavfsizligi qoidalari boʻyicha bilimlarini toʻldirilishi, yongʻinga qarshi mashqlarda ishtirok etishi va davriy ravishda yongʻin xavfsizligi qoidalari boʻyicha bilimlar sinovidan oʻtishi kerak. 136. Har bir korxonada (tashkilotda) yongʻinga qarshi rejim oʻrnatilishi hamda ishlab chiqarish xususiyatlari va soha normalaridan kelib chiqib yongʻinga qarshi choralar koʻrilishi kerak. 137. Obyekt hududi, xona, bino va inshootlar yongʻin xavfsizligi qoidalari talablariga muvofiq yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalari bilan taʼminlanishi kerak. 138. Payvandlash va boshqa ochiq olovdan foydalanish bilan bogʻliq ishlar yongʻin xavfsizligi qoidalariga muvofiq amalga oshirilishi lozim. 139. Korxonalarda (tashkilotlarda) yongʻinga qarshi rejimni tashkil etish, yongʻinga qarshi rejim uchun mansabdor shaxslarning javobgarligi, yongʻin hamda yongʻinga olib keluvchi holatlarini tekshirish va qayd etish tartibi mazkur sohadagi qoidalar va yoʻriqnomalarga muvofiq boʻlishi kerak. 140. Yongʻin va oʻt olishning har bir holati yongʻin sabablarini bartaraf etish va yongʻinga qarshi choralar ishlab chiqish uchun tekshirilishi kerak. 141. Issiqlik tarmoqlarini ekspluatatsiya qiluvchi xodimlarning asosiy vazifasi issiqlik uzatilishidagi yoʻqotishlarni kamaytirgan holda issiqlik energiyasi isteʼmolchilarini belgilangan parametrlardagi issiq suv va bugʻ bilan uzluksiz taʼminlashdan iborat. 142. Sanoat korxonasining barcha isitish tarmoqlari va kirish qismlari korxonaning bosh energetik (mexanik) boʻlimi boshqaruvida boʻlishi kerak, odatda sexlar tomonidan ekspluatatsiya qilinadigan sexlarning ichki tarmoqlari bundan mustasno. Sexlar (uchastkalar) oʻrtasidagi issiqlik quvurlarining mansublik chegarasi berkitish armaturasi bilan belgilanadi. Issiqlik quvurlarini sexlar oʻrtasida taqsimlanishi korxona (tashkilot) rahbariyati tomonidan tasdiqlanadi. Masʼul xodimga biriktirilmagan issiqlik tarmoqlari va uchastkalarini ekspluatatsiya qilish taqiqlanadi. 143. Issiqlik tarmoqlarini oʻtkazish, quvur oʻtkazgichlar konstruksiyasi va issiqlik izolyatsiyasi SHNQ 2.04.07-22 “Issiqlik tarmoqlari” shaharsozlik normalari va qoidalari (hisob raqami 125, 2022-yil 19-dekabr) talablariga javob berishi kerak. 144. Korxonalar hududi boʻylab issiqlik tarmoqlarini yer ustidan alohida ustunlar va estakadalarda oʻtkazilishi nazarda tutilishi kerak. 145. Issiqlik tarmoqlarining trassalari boʻyicha yer yuzasi yer usti suvlarining kanallarga tushishiga yoʻl qoʻymaydigan tarzda rejalashtirilishi kerak. 146. Issiqlik tarmoqlari uchun materiallar, quvurlar va armaturalar amaldagi normativ-huquqiy hujjatlar talablariga muvofiq qoʻllanilishi lozim. 147. Issiqlik tarmoqlarining xizmat koʻrsatish mumkin boʻlgan joylariga yotqizilgan va metall qoplamaga ega boʻlmagan barcha issiqlik quvurlari ushbu Qoidalarning 4-ilovasiga muvofiq tashqi rangga yoki rangli uchlarga va yozuvlarga ega boʻlishi kerak. 148. Sanoat xavfsizligi qoidalari talablariga muvofiq xavfli ishlab chiqarish obyektlarida foydalaniladigan bosim ostida ishlovchi barcha quvur oʻtkazgichlar ishga tushirilishidan avval, ularning toifasiga qarab, Qoʻmitaning hududiy boshqarmalarida yoki quvur oʻtkazgich egasi boʻlgan korxonada roʻyxatga olingan boʻlishi kerak. 149. Issiqlik tarmoqlarining holatini nazorat qilish uchun korxonaning (tashkilotning) ekspluatatsiya qiluvchi xodimlari tomonidan issiqlik kirishlari, oʻtish kanallari, kameralar va barcha tarmoqlar tizimli ravishda aylanib chiqilishi kerak. Aylanib chiqish haftada kamida bir marta korxonaning sex boshligʻi, bosh energetik (mexanik) tomonidan tasdiqlangan jadval boʻyicha amalga oshiriladi. Aylanib chiqish paytida uskunalarning holati, ishlash rejimi hamda tarmoqlar, kirishlar va ichki tizimlarning zichligi tekshirilishi kerak. Aylanib chiqish natijalari aylanib chiqish jurnalida qayd etilishi kerak. Aniqlangan nuqsonlar darhol yoki imkon qadar tezroq bartaraf etilishi kerak. Uskuna ishdan chiqishiga olib kelishi mumkin boʻlgan kamchilik va nuqsonlar darhol tuzatilishi kerak. Quvur oʻtkazgichlarni berkitmasdan bartaraf etib boʻlmaydigan, ishdan chiqish darajasida xavf tugʻdirmaydigan nuqsonlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar quvurlarni keyingi berkitishda yoki taʼmirlash paytida ushbu nuqsonlarni bartaraf etish uchun taʼmirlash jurnaliga kiritilishi kerak. 150. Issiqlik tarmoqlarining ekspluatatsiyasi mazkur Qoidalarga 5-ilovada koʻrsatilgan talablarga muvofiq amalga oshiriladi. 151. Oʻz issiqlik manbalariga ega korxonalarda (tashkilotlarida) issiqlik punkti ushbu Qoidalarning talablariga javob beradigan alohida xonada yoki qozonxonada jihozlanishi mumkin. 152. Korxonalarning (tashkilotlarning) issiqlik punktlari markaziy issiqlik punktlariga (MIP) va individual issiqlik punktlariga (IIP) ga boʻlinadi. Issiqlik punktlari xonalarining qurilish qismi SHNQ talablariga muvofiq boʻlishi kerak. Issiqlik punktlari xonasi kiritish-chiqarish ventilyatsiyasi bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 153. Barcha issiqlik punktlari, ularning balans boʻyicha mansubligidan qatʼiy nazar, issiqlik taʼminoti tashkiloti (issiqlik energiyasi manbai) nazorati ostida boʻlishi kerak. 154. Issiqlik punktlarida bugʻ va suv tarmogʻining sxemasi, kondensat yigʻish va qaytarish sxemasi, issiqlik eltuvchisi sarfining belgilangan meʼyorlari hamda xizmat koʻrsatish yoʻriqnomalari va rejim jadvali boʻlishi kerak. 155. Issiqlik punktidagi barcha berkitish va boshqarish armaturalari sxema boʻyicha raqamlanishi kerak. Quvur oʻtkazgichlar va sigʻimlar mazkur Qoidalarga 4-ilovaga muvofiq farqlanadigan rangga ega boʻlishi kerak. 156. Suv isitkichlari orqali isitish tarmoqlariga ulangan issiq suv taʼminoti tizimlarining uskunalari va quvurlarini choʻkindilardan va korroziyadan himoya qilish uchun suvga ishlov berish odatda MIPda amalga oshirilishi kerak. Bunda uning sifati sanitariya meʼyorlariga mos kelishi kerak. 157. Issiqlik punktlarini ekspluatatsiyasi navbatchilar yoki tezkor taʼmirlovchi xodimlar tomonidan amalga oshirilishi kerak. Issiqlik punktlarida xodimni navbatchilik qilishi va uning davomiyligi Oʻzbekiston Respublikasining Mehnat kodeksiga muvofiq mahalliy sharoitga qarab korxona (tashkilot) rahbariyati tomonidan belgilanadi. 158. Issiqlik punktlari vaqti-vaqti bilan haftasiga kamida bir marta korxonaning (tashkilotning) maʼmuriy-texnik xodimlari tomonidan koʻzdan kechirilishi kerak. Koʻzdan kechirish natijalari tezkor jurnalda aks ettirilishi kerak. 159. Issiqlik energiyasini isteʼmol qilishning shartnomaviy rejimlariga rioya etilishini nazorat qilish energiya taʼminoti tashkiloti va Oʻzenergoinspeksiya vakili tomonidan amalga oshiriladi. 160. Issiqlik punktlarini, issiqlik isteʼmoli tizimlarini yoqish va oʻchirish hamda issiqlik eltuvchisi sarfini oʻrnatish korxonaning (tashkilotning) issiqlik punktlariga xizmat koʻrsatuvchi xodimlari tomonidan, energiya taʼminoti tashkiloti dispetcherining ruxsati va isteʼmolchining masʼul xodimi nazorati ostida amalga oshiriladi. 161. Korxonaning (tashkilotning) issiqlik tarmoqlari va issiqlik isteʼmoli tizimlarida avariya holatlari yuzaga kelganda, korxona (tashkilot) boʻyicha navbatchi energiya taʼminoti tashkilotining dispetcherini xabardor qilishi va ishdagi nosozliklarni lokallashtirish va bartaraf etish choralarini koʻrishi kerak. 162. Oʻlchash natijalarini avtomatik tarzda qayta ishlaydigan oʻlchash tizimlari metrologik qiyoslashdan oʻtganligi toʻgʻrisida sertifikatga ega boʻlishi shart. 163. Issiqlik punktlarining ekspluatatsiyasi mazkur Qoidalarga 6-ilovada koʻrsatilgan talablarga muvofiq amalga oshiriladi. 164. Issiqlikni akkumulyatsiyalovchi (yigʻuvchi) baklar (bundan buyon matnda Bak-Akkumulyatorlar deb yuritiladi) texnik shartlar asosida alohida ishlab chiqilgan loyihalar boʻyicha tayyorlanishi kerak. Yangi ishga tushiriladigan va ekspluatatsiya qilinayotgan barcha Bak-Akkumulyatorlarda ularning buzilishini oldini olish uchun tashqi mustahkamlovchi konstruksiyalar oʻrnatilishi kerak. 165. Bak-Akkumulyatorlarning ishchi hajmi, ularning issiqlik tarmoqlarida va issiqlik manbalarida joylashishi SHNQda keltirilgan binolarning ichki suv taʼminoti va kanalizatsiyasiga qoʻyiladigan talablarga muvofiq boʻlishi kerak. 166. Mavjud neft mahsulotlari uchun ishlatiladigan baklarni Bak-Akkumulyatorlarni almashtirish uchun qoʻllash taqiqlanadi. 167. Bak-Akkumulyatorlarni korroziyadan himoya qilish korxona (tashkilot) rahbari tomonidan tasdiqlanadigan Akkumulyator baklarini korroziya va ulardagi suvning aeratsiyasidan himoya qilish boʻyicha metodik koʻrsatmalarga muvofiq amalga oshiriladi. 168. Bak-Akkumulyatorlar oʻrnatilgan xonalar shamollatilishi va yoritilishi kerak. Xonaning asosiy konstruksiyalari yonmaydigan materiallardan tayyorlanishi zarur. Baklar ostida tagliklar oʻrnatilishi kerak. 169. Baklar yoki alohida oʻrnatilgan bak, kamida 0,5 metr balandlikdagi va kengligi kamida 0,5 metr boʻlgan tuproqli uyum bilan oʻralgan boʻlishi, bak atrofida otmostka qilinishi kerak. Baklar va toʻsiqlar orasidagi boʻshliqda suvni kanalizatsiya tizimiga quyilishi tashkil etilishi zarur. Korxona (tashkilot) yoki issiqlik manbai hududidan tashqarida joylashgan baklar atrofida kamida 2,5 metr balandlikdagi toʻsiq boʻlishi va taqiqlash belgilari oʻrnatilishi kerak. 170. Bak-Akkumulyatorlarni montaj va taʼmirlash ishlari tugatilgandan keyin, ishga tushirishdan oldin ularning sinovlari normativ hujjatlar talablari hisobga olingan holda oʻtkazilishi kerak. Ekspluatatsiyaga qabul qilinadigan har bir bakning pasporti boʻlishi kerak. 171. Bak-Akkumulyatorlarni ekspluatatsiya qilishga bevosita aloqasi boʻlmagan shaxslarning Bak-Akkumulyatorlar muhofaza zonasida boʻlishlari taqiqlanadi. 172. Bak-Akkumulyatorlarning holatini aniqlash va ularning keyingi ekspluatatsiya qilishga yaroqliligi toʻgʻrisida xulosa har yili ishlab turgan bakning kirish va chiqish quvurlari, taʼminot quvurlarini kompensatsiyalash qurilmalari, asoslari, ularning konstruksiyalarini koʻz bilan koʻrish orqali beriladi. Koʻrik natijalari boʻyicha dalolatnoma tuziladi va uni bakni ekspluatatsiya qilishga masʼul xodim imzolaydi. Korroziyaga qarshi germetik bilan himoyalangan Bak-Akkumulyatorlarni koʻrikdan oʻtkazish ularni almashtirishda amalga oshiriladi. 173. Bak-Akkumulyatorlar atrofida muhofaza zonalari oʻrnatilishi va ularni ekspluatatsiya qilishga bevosita aloqasi boʻlmagan shaxslarning ushbu zonada boʻlishini taqiqlovchi belgi oʻrnatilishi kerak. 174. Bak-Akkumulyatorlarning ekspluatatsiyasi mazkur Qoidalarga 7-ilovada koʻrsatilgan talablarga muvofiq amalga oshiriladi. 175. Har bir suv isitish qurilmasi uchun loyiha hujjatlari va sinovlar asosida quyidagi koʻrsatkichlar boʻyicha texnik tavsif belgilanishi kerak: issiqlik ishlab chiqarish qobiliyati va uning issiqlik eltuvchi parametrlariga muvofiqligi; isitilgan suvning yuqori harorati; issiqlik eltuvchilarning nominal sarfi; birlamchi va ikkilamchi issiqlik eltuvchilar tomonidan maksimal ruxsat etilgan bosim. 176. Issiq suv taʼminoti tizimida (ochiq yoki yopiq sxema boʻyicha) suvning sifati sanitariya meʼyorlariga javob berishi kerak. Texnologik maqsadlar uchun suvning sifati suv isitish qurilmasi normal ekspluatatsiya qilinishini taʼminlashi kerak. Agar suvning sifati qoniqarsiz boʻlsa, tindirish filtrlari, suv yumshatgichlar va boshqalarni oʻrnatish orqali qoʻshimcha ishlov berilishi kerak. 177. Suv isitish qurilmalarining ekspluatatsiyasi mazkur Qoidalarga 8-ilovada koʻrsatilgan talablarga muvofiq amalga oshiriladi. 178. Bugʻ ishlatadigan qurilmalarga ega boʻlgan issiqlik energiyasi isteʼmolchilari kondensat yigʻish va qaytarishning yopiq tizimiga ega boʻlishi, shuningdek, ular kondensat sifatini nazorat qilishlari kerak. Kondensat yigʻadigan baklarda ortiqcha bosim kamida 0,005 MPa (0,05 kgf/cm2) boʻlishi kerak. Kondensat miqdori 10 t/s dan kam va issiqlik manbaidan 0,5 km gacha masofada boʻlsa, kondensat yigʻish va qaytarishning ochiq tizimlariga ruxsat beriladi. Agar isteʼmolchining kondensat qaytarishi maqsadga muvofiq emasligi Oʻzenergoinspeksiya bilan kelishilgan texnik-iqtisodiy asoslangan holda, ishlab chiqarish ehtiyojlari uchun kondensatdan toʻliq foydalanish sharti bilan isteʼmolchi kondensatni qaytarishdan ozod etiladi. 179. Kondensatni yigʻish va qaytarish tizimlari kondensat issiqligidan korxonaning oʻz ehtiyoji uchun foydalanilishi kerak. 180. Kondensat qaytarilishini oshirish uchun sanoat korxonasi quyidagi asosiy chora-tadbirlarni amalga oshirishi kerak: bugʻ ishlatadigan qurilmalarda va bugʻ oʻtkazgichlarning pastki nuqtalarida eng samarali kondensat ajratgichlarni oʻrnatish va bugʻ oʻtkazgichlar va yoʻldoshlarning doimiy ishlab turadigan drenajlaridan kondensatni ajratish uchun ular hamroh kondensat oʻtkazgichlarga ulangan boʻlishi kerak; aralashtirish isitkichlarini sirt isitkichlariga almashtirish; uchib oʻtayotgan bugʻdan va ikkilamchi qaynash bugʻidan issiqlik almashinuvchilar, separatorlar, issiqlik kompressorlari va boshqalarni oʻrnatish yoʻli bilan maksimal darajada foydalanish; bugʻ yuritmasini elektrlisiga oʻtkazish; kondensatni moy va boshqa aralashmalardan tozalash; texnologik yoki boshqa ehtiyojlar uchun kondensat isteʼmolini maksimal kamaytirish; ishlab chiqarish kondensati sifatini doimiy nazorat qilishni tashkil etish. Issiqlik taʼminoti tashkiloti issiqlik energiyasi bilan bogʻliq bunday tadbirlarni roʻyxatini isteʼmolchiga taqdim etishga va ular bilan birgalikda bunday tadbirlarni amalga oshirish muddatlarini belgilashga haqlidir. 181. Oʻz issiqlik manbaiga qaytarilgan kondensat miqdori loyiha yoki korxonaning bugʻ-kondensat balansi asosida belgilanadi. Begona issiqlik manbaidan bugʻ oladigan korxonalar uchun kondensatning qaytarilish darajasi (isteʼmol qilinadigan bugʻ miqdoriga nisbatan foizda) va uning miqdori bugʻ-kondensat balansi loyihasiga muvofiq belgilanadi va issiqlik energiyasidan foydalanish shartnomasida qayd etiladi. Kondensatning qaytarib berish miqdorini har yili qaytarilgan kondensat miqdorini oshirishga qaratilgan chora-tadbirlarni amalga oshirish natijalarini hisobga olgan holda qayta koʻrib chiqish kerak. 182. Vaqti-vaqti bilan, lekin kamida olti oyda bir marta barcha kondensat toʻplagichlar tekshiruvdan (koʻrik) oʻtkazilishi kerak. Shuningdek, (teskari) klapanlarining zichligi mahalliy yoʻriqnomalarda belgilangan muddat ichida nazorat qilinishi kerak. Korxonalarda (tashkilotlarda) kondensat toʻplagichlarning ishlashini tekshirish va sozlash uchun doimiy stend oʻrnatilishi kerak. 183. Yil davomida mavsumiy tanaffuslarsiz ishlaydigan kondensat yigʻish va qaytarish tizimlarining uskunalari (quvur oʻtkazgichlar, armatura, baklar, nasoslar, elektr motorlari va boshqalar) uchun ikki yilda kamida bir marta mukammal taʼmir amalga oshirilishi kerak. Tanaffus bilan ishlaydigan uskunalar har yili taʼmirlanadi. Joriy taʼmir yiliga kamida bir marta amalga oshiriladi. Kondensat yigʻish va qaytarish tizimidagi uskunalarni (qurilmalarni) taʼmirlash tegishli issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni va issiqlik taʼminoti manbalarini taʼmirlash bilan birlashtirilishi kerak. 184. Kondensat yigʻish va qaytarish tizimining ekspluatatsiyasi mazkur Qoidalarga 9-ilovada koʻrsatilgan talablarga muvofiq amalga oshiriladi. 185. Har bir issiqlikdan foydalanuvchi qurilmaning tuzilishi iloji boricha ikkilamchi energiya resurslari chiqarishni istisno qiladigan, ilgʻor energiya tejaydigan va ekologik toza texnologiyalarni hisobga olgan holda bajarilgan boʻlishi kerak. Bunda, hosil boʻladigan ikkilamchi energiya resurslaridan texnik imkoniyatlar va iqtisodiy samaradorlik chegaralari doirasida maksimal foydalanish lozim. Issiqlikni utilizatsiya qilish qurilmasi issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar guruhida koʻzda tutilishi mumkin. Issiqlikni utilizatsiya qilish qurilmalarining soni texnologik issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarning ish tartibi bilan belgilanadi. Ikkilamchi energiya resurslaridan foydalanishni rad etish texnik va iqtisodiy hisob-kitoblar bilan asoslanishi kerak. Yangi shamollatish tizimlarini loyihalash va qurish, shuningdek, ularni rekonstruksiya jarayonida shamollatish chiqindilarining issiqligidan foydalanish koʻzda tutilishi kerak. 186. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarning konstruksiyasi ishonchli boʻlishi, xavfsiz ekspluatatsiya qilish, koʻrikdan oʻtkazish, tozalash, yuvish va taʼmirlash imkoniyatini taʼminlashi kerak. 187. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar, quvur oʻtkazgichlar va ularga yordamchi uskunalar ushbu Qoidalarga 4-ilovaga muvofiq uskunalar oʻrnatiladigan xonada chiqadigan bugʻ va gazlarga chidamli laklar yoki boʻyoqlar bilan boʻyalgan boʻlishi kerak. Boʻyash ikki yilda kamida bir marta amalga oshirilishi kerak. 188. Bosim ostida ishlaydigan uskunalar (qurilmalar) ishlab chiqaruvchi tomonidan belgilangan muddatlarda va sanoat xavfsizligi boʻyicha qoidalar hamda mahalliy ekspluatatsiya qilish yoʻriqnomalariga muvofiq tashqi va ichki koʻrikdan, gidravlik sinovlardan oʻtkaziladi. 189. Quyidagi hollarda issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni ishlatish taqiqlanadi: qurilmaning xizmat qilish muddati tugaganida; Qoʻmita tomonidan roʻyxatdan oʻtkazilmagan qurilmalar (roʻyxatdan oʻtkazilishi kerak boʻlsa); ekspluatatsiya qilish boʻyicha yoʻriqnomalarda koʻrsatilgan barcha talablarga rioya qilinishiga qaramay, bosim ruxsat etilganidan yuqori boʻlganida; xavfsizlik klapanlari nosoz boʻlsa; agar manometr ishlamayotgan boʻlsa, va boshqa uskunalardan foydalanib bosimni aniqlash imkoniyati boʻlmaganda; qopqoqlar va lyuklarning mahkamlash detallari nosoz boʻlganda yoki umuman boʻlmaganda; saqlovchi blokirovka qiluvchi qurilmalar nosozligida; loyihada koʻzda tutilgan nazorat-oʻlchash vositalari va avtomatika vositalari nosoz boʻlsa; texnik pasporti boʻlmaganda. 190. Avtomatik rostlagich taʼsir qiladigan berkitish va boshqarish armaturalarining elektr yuritmalariga texnik xizmat koʻrsatish va taʼmirlash (elektr dvigatellarni qayta oʻrashdan tashqari) va profilaktik sinash issiqlik nazorati uskunalariga xizmat koʻrsatuvchi xodimlar tomonidan amalga oshirilishi kerak. Elektr yuritmalarga hamda boshqa berkitish-boshqarish armaturalariga texnik xizmat koʻrsatish elektrotexnik xodimlar tomonidan amalga oshirilishi kerak. 191. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni ekspluatatsiyasi mazkur Qoidalarga 10-ilova talablariga muvofiq amalga oshiriladi. 192. Tushayotgan qismining vazni 250 kgdan ortiq boʻlgan bolgʻalovchi va shtamplovchi bugʻ bolgʻalarini ekspluatatsiya qilishda ushbu paragraf talablariga amal qilish kerak. 193. Har bir korxonada (tashkilotda) bugʻ bolgʻalarida ishlatiladigan bugʻdan foydalanishning iqtisodiy asoslangan sxemasi tuzilishi va rahbar yoki bosh muhandis tomonidan tasdiqlanishi kerak. 194. Har bir sexda, har bir bolgʻaning ishlash soati, har oyda va smenada har bir bolgʻa uchun zarblar ogʻirligi hisobga olinishi tashkil etilishi, shuningdek, bolgʻalar sarflagan umumiy bugʻ aniqlanishi kerak. 195. Bugʻ bolgʻalarining ekspluatatsiyasi mazkur Qoidalarga 11-ilovada koʻrsatilgan talablarga muvofiq amalga oshiriladi. 196. Atmosfera bosimi yoki vakuum ostida doimiy yoki davriy ishlaydigan barcha quritish qurilmalarini (quritkichlarni) ishlatishda mazkur paragraf talablariga amal qilinishi kerak. 197. Korxona (tashkilot) yoki sex laboratoriyasida elektr quritish shkafi mavjud boʻlganida, quritilgan materiallar namligini aniqlash uchun analitik va texnik tarozilar hamda kamida ikkita eksikatorlar amalda boʻlishi kerak. 198. Quritish uskunalarining ekspluatatsiyasi mazkur Qoidalarga 12-ilovada koʻrsatilgan talablarga muvofiq amalga oshiriladi. 199. Bosim yoki vakuum ostida doimiy va davriy ishlaydigan bugʻlatish qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda mazkur paragraf talablariga rioya qilish kerak. 200. Bugʻlatish qurilmalarining ekspluatatsiyasi mazkur Qoidalarga 13-ilovada koʻrsatilgan talablarga muvofiq amalga oshiriladi. 201. Bosim yoki vakuum ostida doimiy va davriy ishlaydigan rektifikatsiya qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda mazkur paragraf talablariga rioya qilish kerak. 202. Spirt yoki boshqa yonadigan mahsulotlarni rektifikatsiyasi jarayonida rektifikatsiya qurilmalarining ekspluatatsiyasi yongʻin xavfsizligi qoidalariga muvofiq ishlab chiqilgan maxsus yoʻriqnomalarga muvofiq amalga oshirilishi kerak. 203. Rektifikatsiya uskunalarining ekspluatatsiyasi mazkur Qoidalarga 14-ilovaga muvofiq amalga oshiriladi. 204. Issiqlik eltuvchisi sifatida bugʻ yoki issiq suvdan foydalangan holda, atmosfera bosimi yoki vakuum ostida ishlaydigan temir-beton buyumlariga termik-namlash ishlovi beradigan qurilmalarning ekspluatatsiyasida ushbu paragraf talablariga rioya qilish kerak. 205. Har bir qurilma uchun texnologik yoʻriqnoma, shu jumladan, issiqlik sxemasi, issiqlik energiyasini isteʼmol qilish normalari ishlab chiqilishi va ularning bajarilishi nazorat qilinishi kerak. 206. Temir-beton mahsulotlariga termik-namlash bilan ishlov berish uskunalarining ekspluatatsiyasi mazkur Qoidalarga 15-ilovaning talablariga muvofiq amalga oshiriladi. 207. Binolari bugʻli isitish, shamollatish va issiq suv tizimiga ega korxonalarni (tashkilotlarni) rekonstruksiya qilish yoki kengaytirish paytida mavjud tizimlarni bugʻdan issiq suvga oʻtkazishning iqtisodiy maqsadga muvofiqligi tekshirilishi kerak. 208. Quvur oʻtkazgichlar va isitish tarmoqlari moyli boʻyoq bilan boʻyalgan boʻlishi kerak. Ular temirni oksidlovchi bugʻ yoki gazlar chiqadigan xonalarda kislotaga chidamli rangga boʻyalishi, namligi yuqori boʻlgan xonalarda barcha suv oʻtkazgichlar va isitish moslamalari ikki marta moyli boʻyoq bilan qoplangan boʻlishi zarur. 209. Isitilmaydigan xonalarda joylashgan barcha issiqlik oʻtkazuvchilar va armaturalar izolyatsiya qilinishi kerak. 210. Isitish moslamalariga bemalol kirish taʼminlanishi zarur. Armatura texnik xizmat koʻrsatish va taʼmirlash qulay boʻlgan joyda oʻrnatilishi kerak. 211. Ekspluatatsiya qilish va isitish tizimini tekshirish paytida aniqlangan kamchiliklar nuqsonlar roʻyxatiga yozilishi va taʼmirlash rejasini tuzishda hisobga olinishi kerak. Tizimni boʻshatishni talab qilmaydigan nuqsonlar darhol tuzatilishi kerak. 212. Issiqlik tizimlarini joriy va mukammal taʼmirlash ishlari jadvali isitiladigan xonalarni taʼmirlash jadvaliga muvofiq boʻlishi va barcha ishlar isitish mavsumi boshlanishidan kamida 15 kun oldin toʻliq bajarilishi taʼminlanishi kerak. 213. Isitish, shamollatish va issiq suv tizimlarining ishlashi mazkur Qoidalarga 16-ilova talablariga muvofiq amalga oshiriladi. 214. Korxonalarning (tashkilotlarning) barcha havo isitish va ventilyatsiya tizimlarini ekspluatatsiya qilishda ushbu paragraf talablariga amal qilish kerak. 215. Korxonalarda (tashkilotlarda) isitish va ventilyatsiya uskunalarining ekspluatatsiyasini texnik boshqarish uchun shamollatish xoʻjaligi hajmiga qarab, bosh energetik (mexanik) boʻlimida ventilyatsiya byurosi yoki masʼul xodim ajratilishi kerak. Sexdagi ventilyatsiya tizimlarining ekspluatatsiyasi uchun odatda sex rahbari javob beradi. Sex rahbari ventilyatsiya tizimlarining holatini nazorat qilishga majburdir. 216. Smena rahbari oʻz smenasida ventilyatsiya qurilmalarining ekspluatatsiyasi uchun masʼuldir. Avariya sodir boʻlganida yoki sexda ventilyatsiya moslamasining toʻxtatilishiga sabab boʻlgan boshqa holatlar boʻlsa, u ekspluatatsiya jurnalida oʻzining imzosi bilan ventilyatsiya moslamalarida uzilishlarning sababi va davomiyligini tasdiqlashi kerak. 217. Har bir havo kiritadigan ventilyatsiya uskunasi va havo isitish tizimi uchun texnik tavsif va oʻrnatish sxemasi boʻlgan pasport tuzilishi kerak. Ventilyatsiya uskunalariga kiritilgan oʻzgarishlar, shuningdek, sinov natijalari ekspluatatsiya jurnalida va pasportda qayd etilishi kerak. 218. Haftada kamida bir marotaba ekspluatatsiya qiluvchi xodimlar havo isitish va ventilyatsiya uskunalarining kirish va chiqishining belgilangan rejimiga, qopqoqlarning holatiga, havo isitkichlarida havo isitilishiga, issiqlik tarmoqlarining holatiga va hokazolarga qarab sinchkovlik bilan tekshirishlari kerak. Navbatchi slesarlar ventilyatsiya uskunalarini har kuni koʻrikdan oʻtkazish kerak. 219. Ventilyatsiya uskunalarini taʼmirlash texnologik jarayon bilan bogʻliq texnologik uskunalarni taʼmirlash bilan bir vaqtda amalga oshiriladi. 220. Havoni isitish va ventilyatsiya tizimlari agregatlarining ishlashi mazkur Qoidalarga 17-ilova talablariga muvofiq amalga oshiriladi. 221. Issiqlik eltuvchilari suv bugʻi yoki issiq suv boʻlgan rekuperativ ishlaydigan issiqlik almashuvi apparatlarini ekspluatatsiya qilishda ushbu paragraf talablariga amal qilinishi kerak. 222. Issiqlik almashuvi apparatlarini ekspluatatsiya qilish mazkur Qoidalarga 18-ilova talablariga muvofiq amalga oshiriladi. 223. Texnologik rejimning toʻgʻriligi, uskunalarning xavfsiz ishlashi va issiqlik energiyasini hisobga olishni taʼminlaydigan barcha issiqlik oʻlchash vositalari va issiqlik jarayonlarining avtomatik rostlagichlarini ekspluatatsiya qilishda ushbu paragraf talablariga amal qilish kerak. 224. Korxonalarda (tashkilotlarda) issiqlik oʻlchash vositalarini ekspluatatsiya qilish oʻlchash vositalarining ekspluatatsiya va texnik hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi. Issiqlik energiyasini oʻlchash vositalari qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda metrologiya xizmatlari tomonidan qiyoslashdan oʻtkazilishi lozim. 225. Korxonalarda (tashkilotlarda) texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarning majburiy talablari, oʻlchashlarning yagona birlikda boʻlishi va toʻgʻriligi taʼminlanishi, majburiy sertifikatlashtirish qoidalariga amal qilinishi yuzasidan davlat nazoratini tashkil etish Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi huzuridagi Oʻzbekiston milliy metrologiya instituti davlat muassasasi tomonidan amalga oshiriladi. Issiqlik nazorati va avtomatikasi laboratoriyasi yoki sexining faoliyatiga quyidagilar kiradi: issiqlik oʻlchash vositasining kalibrlash sxemalarini va kalibrlash jadvallarini ishlab chiqish, ularni Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi huzuridagi Oʻzbekiston milliy metrologiya instituti davlat muassasasi bilan kelishish va tasdiqlash uchun korxona (tashkilot) rahbariyatiga taqdim etish; issiqlik oʻlchash vositalarini belgilangan muddatlarda kalibrlashni oʻtkazish va oʻlchash uskunasini qiyoslashdan oʻtkazish uchun oʻz vaqtida Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi huzuridagi Oʻzbekiston milliy metrologiya instituti davlat muassasasiga topshirish; issiqlik oʻlchash vositasini taʼmirlash, sozlash va toʻgʻri ishlashini tashkil etish; issiqlik oʻlchash vositasi toʻgʻri ishlashi va ishonchliligini taʼminlash uchun ularning toʻgʻri montaj qilinishini nazorat qilish; nomuvofiq yoki notoʻgʻri ishlaydigan issiqlik oʻlchash vositalaridan foydalanish natijasida ishdagi nomuvofiq va boshqa yoʻqotishlarni aniqlashda, shuningdek, ushbu yoʻqotishlarning oldini olish va bartaraf etish choralarini ishlab chiqishda hamda amalga oshirishda ishtirok etish; oʻzining xodimlarini oʻqitish va malakasini oshirishni tashkil etish va oʻlchash vositalaridan bevosita foydalanadigan shaxslarning malakasini oshirish boʻyicha tadbirlarda ishtirok etish; mavjud issiqlik oʻlchash vositalarining hisobini yuritish, ularga ehtiyojlarni aniqlash va yetishmayotgan oʻlchash vositalariga talabnomalarni tuzish, korxonada oʻlchash vositalarini taqsimlash; qayd etuvchi asboblar oʻrnatilishi, ulardan diagrammalar olinishi va koʻrsatkichlar yozuvlari qayta ishlanishi ustidan nazorat qilish. 226. Metrologik xizmatning maxsus boʻlinmalari mavjud boʻlmagan korxonalarda issiqlikni oʻlchash uchun masʼul shaxs tayinlanadi va unga quyidagi vazifalar yuklanadi: issiqlik oʻlchash uskunasining toʻgʻri qoʻllanishi va saqlanishini nazorat qilish; ekspluatatsiya qilinayotgan oʻlchash uskunasini qiyoslashdan oʻtkazish jadvallarini tuzish, ularni Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi huzuridagi Oʻzbekiston milliy metrologiya instituti davlat muassasasi bilan kelishish va korxona rahbariyatiga tasdiqlash uchun taqdim etish; oʻlchash vositalarini qiyoslashdan oʻtkazish va taʼmirlash uchun topshirish; texnik talablarga javob bermaydigan va boshqa maqsadlar uchun foydalanilayotgan oʻlchash vositalarini majburiy ravishda olib qoʻyish. 227. Issiqlik oʻlchash vositalarini qiyoslaganda issiqlik oʻlchash vositalarining belgilab qoʻyilgan metrologik talablarga muvofiqligini aniqlash va tasdiqlash bajariladigan operatsiyalar ketma-ketligini belgilovchi oʻlchash vositalarini qiyoslash uslubiyoti asosida amalga oshiriladi. 228. Barcha korxona va tashkilotlarda Oʻzbekiston Respublikasida qoʻllanishga ruxsat berilgan kattalik birliklari va Oʻzbekiston Respublikasi oʻlchash vositalari davlat reyestriga kiritilgan hamda amaldagi metrologiya tekshiruvidan oʻtgan issiqlik oʻlchash vositalari qoʻllanilishi mumkin. 229. Barcha issiqlik oʻlchash vositalari uchun metrologiya tekshiruvlari boʻyicha belgilar va xulosalar boʻlgan pasportlar tuzilishi kerak. Issiqlik nazorati va avtomatika laboratoriyasi uskunalar va avtomatik rostlagichlarning barcha kalibrlash va taʼmirlash natijalarini qayd etish uchun jurnallar yuritishi kerak. 230. Issiqlik oʻlchash vositalari va avtomatik rostlagichlarning butligi va tashqi holati uchun ular oʻrnatilgan sexlarning xodimlari masʼul boʻladi. 231. Harorat, oqim, bosim, sath, shoʻrlanish va vakuumni oʻlchash uchun belgilangan aniqlik klassiga mos keladigan issiqlik oʻlchash vositalaridan foydalanish kerak. 232. Issiqlik oʻlchash vositalari va issiqlik jarayonlarini avtomatik rostlagichlarini ekspluatatsiya qilish mazkur Qoidalarga 19-ilovaga asosan amalga oshiriladi. 233. Mazkur Qoidalar talablari buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgar boʻladilar. 1. Quvur oʻtkazgichlarning elementlari (detallari) ixtisoslashgan zavod va korxona (tashkilot) tomonidan ishlab chiqarilgan boʻlishi kerak. Elektr payvandlangan spiral chokli quvurlardan yasalgan detallarni qoʻllash taqiqlanadi. 2. Quvur oʻtkazgichlar elementlarining barcha ulanishlari payvandlangan boʻlishi kerak. Flanetsli birikmalardan foydalanishda quvur oʻtkazgichlarni armaturaga va uskunalarning flanetsli detallariga ulash uchun ruxsat beriladi. Flanetsli armaturani toʻgʻridan-toʻgʻri quvur oʻtkazgichlarga payvandlashga ruxsat beriladi. 3. Isitish tizimini loyihalashtirishda issiqlik tarmoqlarining barcha quvur oʻtkazgichlari uchun tashqi havo harorati minus 10°S dan past boʻlgan joylarda kulrang choʻyandan foydalanish taqiqlanadi, issiqlik punktlari va issiq suv taʼminoti bundan istisno. Chiqarib tashlash va drenaj qurilmalarda kulrang choʻyan armaturalardan foydalanish taqiqlanadi. 4. Diametri 500 millimetr va undan ortiq va shartli bosimi 1,6 MPa (16 kgs/cm2) yoki undan ortiq hamda diametri 300 millimetr va undan ortiq va shartli bosimi 2,5 MPa (25 kgs/cm2) yoki undan ortiq suvli issiqlik tarmoqlarida, shuningdek, diametri 200 millimetr va undan ortiq va shartli bosimi 1,6 MPa (16 kgs/cm2) yoki undan ortiq boʻlgan bugʻ tarmoqlarida surilma qopqoqlar va ochib-yopuvchi mexanizmlar oldida yopuvchi armaturali aylanib oʻtuvchi quvur oʻtkazgichlar (baypaslar) oʻrnatilishi kerak. 5. Flanetsli birikmalar uchun qistirmalar paranitdan tayyorlanishi kerak, salniklar uchun esa grafitlangan asbest toʻldirma yoki issiqqa chidamli rezina toʻldirma qoʻllanilishi kerak. Flanetsli birikmalarda karton va kauchuk qistirmalardan, shuningdek, paxtaqogʻozli va koʻpikli toʻldirmalardan foydalanish taqiqlanadi. 6. Issiqlik quvurlarining ventillari va surilma qopqoqlari quyidagilarga ega boʻlishi kerak: a) issiqlik quvurlaridagi ventillari, surilma qopqoqlarining tezkor sxemasi va yoʻriqnomalarga (pasport hujjatlariga) muvofiq nomlanishi hamda raqamlanish yozuvlariga; b) issiqlik eltuvchining yoʻnalishi va maxovikning aylanish koʻrsatkichlariga; v) bevosita xizmat koʻrsatish qiyin yoki xodimlar uchun xavfli boʻlgan hollarda masofadan turib mexanik yoki elektr boshqaruvga; g) diametri 500 mm va undan ortiq boʻlgan surilma qopqoqlar qoʻlda ishlatiladigan yuritmadan tashqari, mexanizatsiyalashgan (elektr yoki gidravlik) yuritmaga ega boʻlishi kerak. 500 mm va undan ortiq diametrli surilma qopqoqlar va tambalar elektr yuritmaga ega boʻlishi kerak. Issiqlik tarmoqlari yer ustidan oʻtganda, atmosfera yogʻingarchiligidan saqlash maqsadida elektr yuritmali surilma qopqoqlar xonalarda oʻrnatilishi yoki begona kishilar unga tegishini oldini olish uchun gʻilofga joylashtirilishi kerak. 7. Issiqlik tarmoqlarida berkitish armaturalari quyidagilarda oʻrnatilishi kerak: issiqlik eltuvchilarining parametrlari va quvur oʻtkazgichlarning diametrlaridan qatʼi nazar issiqlik manbalaridan issiqlik tarmoqlarining barcha quvur oʻtkazgichlarida; bir-biridan 1000 m dan ortiq boʻlmagan masofadagi diametri 100 mm va undan ortiq suvli issiqlik tarmoqlarining quvur oʻtkazgichlarida (seksiyalovchi zadvijkalarda); suvli va bugʻli issiqlik tarmoqlarining diametri 100 mm va undan ortiq boʻlgan, shuningdek, alohida binolarga shahobchalanish uzellarida. 8. Suvli issiqlik tarmoqlari va kondensat oʻtkazgichlarning pastki nuqtalarida, shuningdek, seksiyalovchi uchastkalarida, suvni toʻkish uchun berkituvchi armaturali shtutserlar (tushirish uskunalari) oʻrnatilishi kerak. 9. Yer osti suvli quvur oʻtkazgichlardan suvni oqizish oʻzi oqib ketadigan suv tashlash quduqlariga yoki koʻchma nasoslar yordamida oqova suvni chiqarish tizimlarida amalga oshirilishi kerak. Quduqlardan oqizib yuboriladigan suvning harorati 40°S dan yuqori boʻlmasligi kerak. Oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimi suv oqizilganda oqib ketadigan quvur oʻtkazgichda gidroberkitgich — agar suvning teskari oqimi boʻlishi mumkin boʻlsa, qoʻshimcha oʻchiradigan (teskari) klapan oʻrnatilishi kerak. 10. Bugʻ oʻtkazgichning doimiy drenajlaridan kondensat yigʻish, kondensat yigʻuvchi tizimda amalga oshirilishi kerak. Agar drenaj kondensat oʻtkazgichdagi bosim, quvur oʻtkazgichdagi bosimdan kamida 0,1 MPa dan (1 kgs/cm2 dan) yuqori boʻlsa, uni bosim kondensat oʻtkazgichga quyishga ruxsat beriladi. 11. Issiqlik tarmoqlari quvur oʻtkazgichlarining eng yuqori nuqtalarida, shu jumladan har bir seksiyalovchi uchastkasida havoni chiqarish uchun shtutserli berkitish armaturasi oʻrnatilishi kerak. 12. Issiqlik tarmoqlarida quvur oʻtkazgichlarning issiqlikdan uzayishini ishonchli kompensatsiyasi taʼminlanishi kerak. 13. Issiqlik tarmoqlarida quyidagi mazmundagi yozuvlar boʻlishi kerak: a) magistral liniyalarda — magistral raqami (rim raqamlari bilan) va ishchi muhitning harakat yoʻnalishini koʻrsatuvchi strelka. Agar normal rejimda u har ikkala yoʻnalishda ham harakatlanishi mumkin boʻlsa, ikkala yoʻnalishda ikkita strelka koʻrsatiladi; b) magistral yaqinidagi asosiy (masʼul) shaxobchalarda — magistralning raqami (rim raqamlari bilan), agregatlarning (qurilmalarning) harfli belgilari, agregatlar raqamlari (arab raqamlari bilan) va ishchi muhitining harakat yoʻnalishini koʻrsatuvchi strelkalar; v) agregatlar yaqinidagi magistrallardan tarmoqlangan shaxobchalarda — magistral raqami (rim raqamlari bilan) va ishchi muhitining harakat yoʻnalishini koʻrsatuvchi strelkalar. 14. Agregatlar quyidagicha harflar bilan belgilanadi: 15. Harflar va raqamlarning oʻlchamlari quvur oʻtkazgichning tashqi diametriga qarab, 150 millimetrdan 300 millimetrgacha belgilanadi, harflarning balandligi 100 millimetr boʻlishi kerak. 300 millimetrdan ortiq boʻlsa — 150 millimetr boʻlishi lozim, agar 5 metr masofada kuchsiz yorugʻlikda yozuvning koʻrinishi sharti taʼminlanmasa, harflar va raqamlarning balandligi oshiriladi. 16. Tashqi izolyatsiyasining diametri 150 millimetrdan kam boʻlgan quvur oʻtkazgichlarga yozuvlar quvur oʻtkazgichlarga osib qoʻyilgan yorliqlarda yoziladi. Yozuv va belgilar uchun yorliqlarning taxminiy oʻlchamlari quyidagicha belgilanadi: 17. Issiqlik tarmoqlari izolyatsiyasining sirti boʻyalishi bilan bir qatorda rangli halqalar belgilanishi kerak. Halqalarning rangi mazkur Qoidalarga 4-ilovada keltirilgan. Mahalliy sharoitlarga qarab halqalar orasidagi masofa 1 millimetrdan 5 millimetrgacha boʻlishi kerak. Qulaylik uchun halqalar devorga kirishdan oldin va devordan chiqishdan keyin, shuningdek, surilma qopqoq va ventillarning ikkala tomonida qoʻllanilishi kerak. Oʻtish mumkin boʻlmagan kanallarda va kanalsiz oʻtishlarda quvur oʻtkazgichlar faqat kameralar doirasida boʻyaladi. Halqa oʻlchamlari quyidagicha belgilanadi: 18. Quvur oʻtkazgich izolyatsiyasi yuzasi metall qoplama (aluminiy, sinklangan temir va boshqa korroziyaga chidamli metallar) bilan qoplanganda, qoplama butun uzunligi boʻylab boʻyalmasligi mumkin. Bunda uzatilayotgan muhitga qarab, mazkur Ilovaning 13-bandi talablariga muvofiq, quvur oʻtkazgichlarning tekis uchastkalarida kamida 50 millimetrdan kam boʻlmagan masofada, devorga kirishdan oldin va devordan chiqishdan keyin, oʻlchash vositalari, surilma qopqoqlar va boshqa armaturalar oldida shartli belgilar va halqalar qoʻllanilishi kerak. 19. Issiqlik oʻtkazgichlarning gorizontal uchastkalari 0,002 dan kam boʻlmagan qiyalik bilan yotqizilishi va pastki nuqtalarida ventilli drenajlarga ega boʻlishi shart. 20. Issiqlik tarmoqlarida issiqlik oʻtkazuvchilarining haroratdan uzayishi kompensatsiyasi uchastkalari qimirlamaydigan tayanchlar bilan boʻlingan holda ishonchli kompensatsiya bilan taʼminlanishi shart. Salnikli kompensatorlar, kompensator stakanining sovuq va qaynoq holatini chegaralovchi reperlarga ega boʻlishi shart. 21. Diametri 150 millimetr va undan ortiq, bugʻ harorati 300°S va undan yuqori boʻlgan bugʻ issiqlik tarmoqlarida bugʻ quvurining kengayishini va tayanchlarning toʻgʻri ishlashini kuzatib borish uchun indikatorlar oʻrnatilishi kerak. 22. Issiqlik eltuvchining parametrlarini nazorat qilish uchun suvli issiqlik tarmogʻi asosiy magistralining uzatuvchi va qaytayotgan quvur oʻtkazgichlari barcha diametr oʻzgargan nuqtalarda, shuningdek, shaxobchalanish diametri 150 millimetrdan ortiq boʻlgan yirik uzelli nuqtalarda termometrlar uchun gilzalar va manometrlar uchun shtutserlar yoki zamonaviy elektron qurilmalar bilan jihozlanishi kerak. Issiqlik eltuvchining parametrlarini nazorat qilish uchun issiqlik tarmogʻi quyidagilarni oʻlchash uchun namuna oluvchi qurilmalar bilan jihozlanishi kerak: uzatuvchi va qaytayotgan quvur oʻtkazgichlardagi haroratni, seksiyalovchi surilma qopqoqlar oldida va diametri 300 millimetr va undan ortiq shaxobchalar qaytayotgan quvur oʻtkazgich surilma qopqogʻi oldida (suv yoʻli boʻylab); uzatuvchi va qaytayotgan quvur oʻtkazgichlardagi bosimni, seksiyalovchi surilma qopqoqlar va rostlovchi qurilmalardan oldin va keyin, shaxobchalanishlarning uzatuvchi va qaytayotgan quvur oʻtkazgichlarida, surilma qopqoqlar oldida; shaxobchalar quvur oʻtkazgichlaridagi bugʻ bosimini (surilma qopqoqdan oldin). 23. Issiqlik tarmoqlarining kameralarida quvur oʻtkazgichdagi harorat va bosimni oʻlchash uchun mahalliy koʻrsatuvchi nazorat-oʻlchash vositalari oʻrnatilishi kerak. 24. Issiqlik eltuvchining harorati 45°Sdan yuqori boʻlgan xona ichida yoki xona tashqarisida joylashgan quvur oʻtkazgichlar, shuningdek, ularning flanetsli birikmalari va armaturalari issiqlik izolyatsiyasiga ega boʻlishi shart. Issiqlik eltuvchisining harorati 60°Sdan yuqori boʻlgan xona tashqarisida joylashgan quvur oʻtkazgichlar ham issiqlik izolyatsiyasiga ega boʻlishi shart. Flanetsli birikmalarning va armaturalarning issiqlik izolyatsiyasini konstruksiyasi yechiladigan boʻlishi kerak. Ochiq issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va ularga kelgan issiqlik oʻtkazgichlari izolyatsiyasi ustidan dyuraluminiy gʻiloflarga yoki ularni almashtiruvchi yetarli darajada mexanik jihatdan mustahkam boshqa qoplamalarga ega boʻlishi kerak. Yongʻinga xavfli, chiriydigan, oʻzidan kislota yoki kuchli ishqor chiqaradigan materiallarni qoʻllash taqiqlanadi. Issiqlik tarmoqlarini metall konstruksiyalarini (balkalar, qoplamalar, tayanchlar, estakadalar, machtalar va boshqalar) korroziyadan saqlash uchun iloji bor joylarda boʻyalishi kerak. Boʻyash davriyligi mahalliy sharoitlarga qarab belgilanadi. Texnik-iqtisodiy asoslangan issiqlik oʻtkazgichlarini quyidagi hollarda issiqlik izolyatsiyasi qoplamasisiz ishlatishga ruxsat beriladi: issiqlik tarmogʻining qaytayotgan quvur oʻtkazgichni korxona sexi ichidan oʻtgan issiqlik oqimi isitish maqsadida foydalanilganda; kondensat tarmoqlari oʻtib boʻlmaydigan kanallarda bugʻ tarmoqlari bilan birgalikda yotqizilganda. Davriy nazorat qilinadigan flanetsli birikmalar, armaturalar, quvur oʻtkazgichlar uchastkalari, shuningdek, kompensatorlarning issiqlik izolyatsiyasi yechiladigan boʻlishi kerak. Xonalardan tashqarida yotqizilgan issiqlik tarmoqlari, yotqizish usulidan qatʼiy nazar, namlik taʼsiridan himoyaga ega boʻlishi kerak. 25. Issiqlik tarmoqlari quvur oʻtkazgichlari va metall konstruksiyalarining (balkalar, tayanchlar, machtalar, estakadalar va boshqalar) tashqi yuzasi korroziyaga qarshi qoplamalar bilan himoyalangan boʻlishi shart. Issiqlik tarmoqlarining qurilishi yoki kapital taʼmirlanishi tugagandan keyin quvurlar va metall konstruksiyalarni tashqi korroziyaga qarshi qoplamasiz ekspluatatsiya qilish taqiqlanadi. 26. Issiqlik tarmoqlarining quvur oʻtkazgichlarini yer ostida yotqizilishida, ular quvur oʻtkazgich metali va nam izolyatsiyani oʻzaro taʼsiridagi tashqi korroziyadan yoki tuproq va daydi toklarning yuqori korroziyaviy faolligidan himoyalangan boʻlishi kerak. 27. 2,5 metrdan ortiq balandlikda oʻrnatilgan va xizmat koʻrsatilishi yoki davriy nazorat qilinishi talab etiladigan uskunalar elementlari oʻrnatilgan machtalarda, estakadalar uchastkalarida, shuningdek, kronshteynlar ostida ushlagichi bor statsionar narvonli maydonchalar oʻrnatilishi kerak. 28. Davriy xizmat koʻrsatiladigan va koʻrikdan oʻtkaziladigan yer osti issiqlik oʻtkazgichlarining uskunalari elementlari, armaturasi va issiqlik nazorati uskunalari xizmat koʻrsatilishi oson boʻlgan maxsus kameralarda yoki yertoʻlalarda joylashtirilishi kerak. 29. Yer osti qistirmalariga xizmat koʻrsatish kameralarida ikkita narvonli yoki ilgakli kamida ikkita qopqoq (lyuk) boʻlishi kerak. Ichki maydonchasi 2,5 kvadrat metrgacha boʻlgan kameralarda bitta qopqoq (lyuk) oʻrnatilishiga ruxsat etiladi. Oʻtiladigan va yarim oʻtiladigan kanallar trassasi boʻylab bunday qopqoq (lyuk) kamida har 300 metrda oʻrnatilishi kerak. Kameralar qopqoq (lyuk) lari ishonchli berkitilishi va sirtdagi suvlarni oʻtkazmasligi kerak. Avariya qopqoq (lyuk) lari ichkaridan oson ochilishi kerak. Oʻtiladigan va yarim oʻtiladigan kanallar (tunellar) qopqoqlarining (lyuk) yopilish konstruksiyasi qopqoq (lyuk) larni ichkaridan oson ochilishini taʼminlashi kerak. 30. Elektr qurilmalar oʻrnatilgan oʻtish kanallari, shuningdek, yirik uzellar kameralari Elektr qurilmalarning tuzilishi qoidalariga muvofiq oʻta namlik va havoning yuqori harorati uchun jihozlangan doimiy sunʼiy yoritishga ega boʻlishi kerak. Ushbu xonalarga portlovchi gazlar kirishi imkoniyati boʻlsa, yoritish uchun portlashdan himoyalangan armatura qoʻllanilishi kerak. Elektr qurilmalar oʻrnatiladigan joylar (nasos xonalari, issiqlik punktlari, tunnellar, kameralar), shuningdek, elektr yuritmalar armaturalari, rostlagichlar va nazorat-oʻlchash vositalari oʻrnatiladigan joylar Elektr qurilmalarning tuzilishi qoidalariga muvofiq elektr yoritishga ega boʻlishi kerak. 31. Toʻkib yuboradigan va havo shtutserlarining diametri quvur oʻtkazgichlarning boʻshatilishi shartiga qarab, 300 millimetrgacha suyuqlik boʻlganda ikki soatdan, 500 millimetrgacha suyuqlik boʻlganda esa toʻrt soatdan ortmasligi kerak. Tranzit magistrallarda seksiyalovchi surilma qopqoqlar orasidagi masofa, quvur oʻtkazgich uchastkalaridan yuqorida keltirilgan muddatlarda suv tushirib yuborilishi shartligidan kelib chiqib, uzaytirilishi mumkin. 32. Bugʻoʻtkazgichlar trassasini barcha pastki nuqtalarida va vertikal uchastkalari oldida havo bilan haydash (puflash) uchun drenaj qurilmalar koʻzda tutilishi kerak. Bugʻoʻtkazgichning oqim tomonga qiyaligida toʻkuvchi drenaj qurilmalar har 400 — 500 metrda, qarama-qarshi qiyalikda esa — har 200 — 300 metrda oʻrnatilishi kerak. Toʻyintirilgan bugʻ uzatiladigan bugʻ tarmoqlari uchun toʻkib yuboruvchi drenajlar toʻgʻri uchastkalarda oqim tomon qiyalikda har 250 — 300 metrda, qarama-qarshi qiyalikda esa — har 200 metrda oʻrnatilishi kerak. 33. Bugʻ oʻtkazgichning ekspluatatsiya jarayonida bugʻning holati toʻyinganga yaqinlashadigan uchastkalarini barcha pastki nuqtalarida avtomatik kondensat chiqaruvchilar oʻrnatilishi kerak. 34. Kanallar va tunellarning drenaji uchun issiqlik oʻtkazgich trassasi boʻylab kanal tubi 0,003 dan kam boʻlmagan qiyalikka ega boʻlishi kerak. Trassaning past nuqtalarida suv chiqarib tashlash uchun qurilma koʻzda tutilishi kerak. Suvning oʻzi oqib chiqib ketish imkoniyati boʻlmasa, davriy ravishda uning chiqarib tashlanishi taʼminlanishi kerak. Kanallardagi suvning sathi issiqlik oʻtkazgich izolyatsiyasini ostigacha koʻtarilishiga ruxsat etilmaydi. 35. Issiqlik oʻtkazgichning kanalizatsiya bilan birikishi uzilish bilan (rakovina, voronka yoki gidroqulf orqali) bajarilishi shart. Suv quvurining issiqlik oʻtkazgichga barcha ulanishlari sgonlarda bajarilishi shart, ular normal ekspluatatsiya sharoitida ajratilgan boʻlishi kerak. 36. Issiqlik tarmoqlarini boshqa quvur oʻtkazgichlar bilan birga umumiy kanalda oʻtkazishga ruxsat etiladi, yengil yonib ketadigan, kimyoviy oʻyuvchan va zaharli moddalar quvur oʻtkazgichlari bundan istisno. Ularni issiqlik tarmoqlarining quvur oʻtkazgichlari bilan birga umumiy kanalda oʻtkazilishi qatʼiyan man etiladi. 37. Issiqlik tarmoqlarini kanalsiz yotqizishda qurilish konstruksiyalaridan yoki quvurlarni izolyatsiyalash qobigʻidan inshootlar va muhandislik tarmoqlarigacha boʻlgan masofa, SHNQ 2.04.07-22 “Issiqlik tarmoqlari” shaharsozlik normalari va qoidalarining (hisob raqami 125, 2022-yil 19-dekabr) 8-ilovasiga muvofiq boʻlishi kerak. Ekspluatatsiya qiluvchi tashkilotning oldindan ruxsatisiz issiqlik quvurlari yoʻnalishlarida binolar qurish, materiallarni saqlash, axlat tashlash, daraxt va butalar ekish, shuningdek xandaq (transheya) qazishga yoʻl qoʻyilmaydi. 38. Issiqlik oʻtkazgichlari koʻchalar va transport yuradigan yoʻllar ustidan havoda oʻtkazilganda yer sathidan quvur oʻtkazgichlar izolyatsiyasini tashqi yuzasigacha masofa 4,5 metrdan kam boʻlmasligi kerak, temir yoʻllar ustidan oʻtishlar bundan mustasno. Issiqlik oʻtkazgichlar temir yoʻl polotnosi ustidan oʻtganda rels ustki sathidan izolyatsiya tashqi yuzasigacha masofa 6,4 metrdan, elektrlashtirilgan temir yoʻllar uchun esa — 7,0 metrdan kam boʻlmasligi kerak. 39. Issiqlik oʻtkazgich izolyatsiyasi pastki nuqtasidan yer sathigacha masofa 2 metrdan kam boʻlganda, oʻtish joylari maxsus oʻtish qurilmalari bilan taʼminlanishi kerak. 40. Barcha issiqlik tarmoqlari doimiy ekspluatatsiyaga qabul qilishdan avval quyidagilarga sinalishi kerak: zichlikka (opressovka) — uzatuvchi quvurlar va armaturalarning mexanik mustahkamligini tekshirish uchun; issiqlik eltuvchining hisoblangan haroratiga — issiqlik eltuvchining harorati hisoblangan qiymatgacha koʻtarilganda, harorat deformatsiyasi sharoitlarida, tarmoqning mustahkamligini va kompensatsiyalash qobiliyatini tekshirish uchun; gidravlik sinovlariga — quvur oʻtkazgichlarning gidravlik tavsiflarini bilish uchun; issiqlik sinovlariga — tarmoqning amaldagi issiqlik yoʻqotishlarini aniqlash uchun. Issiqlik tarmogʻini ekspluatatsiyaga topshirishdagi sinovlar maʼlumotlari asosida issiqlik yoʻqotishlarining meʼyorlari belgilanadi va korxona rahbari (yoki bosh muhandisi) tomonidan tasdiqlanadi. Quvur oʻtkazgichlarning issiqlik yoʻqotishlari va gidravlik tavsiflarini nazorat oʻlchashlari har 5 yilda bir marta oʻtkaziladi hamda texnik hisobot tuzilishi shart. 41. Issiqlik tarmoqlarining quvur oʻtkazgichlari montaj yoki kapital taʼmirdan keyin, ularni ekspluatatsiyaga kiritishdan avval tozalanishi shart: bugʻ oʻtkazgichlar — bugʻni bosim ostida atmosferaga chiqarib tashlash bilan; issiqlik taʼminoti yopiq tizimlaridagi suv tarmoqlari va kondensatoʻtkazgichlar — gidropnevmatik yuvish bilan; issiqlik taʼminoti ochiq tizimlaridagi suv tarmoqlari — gidropnevmatik yuvish va keyinchalik ichimlik suvi bilan yuvgan holda dezinfeksiyalash bilan. Dezinfeksiyadan soʻng qayta yuvish, tushirib yuborilayotgan suv sifat koʻrsatkichlari ichimlik suvi sanitar normalariga erishishga qadar amalga oshiriladi. 42. Gidravlik opressovka 1,25 ishchi sinov bosimi, lekin ishchi bosim plyus 3105 Pa (3 kgs/cm2) dan kam boʻlmagan bosim bilan amalga oshiriladi. Quvur oʻtkazgichlar sinov bosimi ostida besh daqiqa ushlab turiladi, shundan soʻng bosim ishchi bosim darajasigacha pasaytiriladi. Ishchi bosim boʻlganida quvur oʻtkazgich butun uzunligi boʻylab sinchiklab koʻrikdan oʻtkaziladi. Agar opressovka vaqtida bosim tushishi va uzilish kuzatilmasa, armaturaning salniklarida, flanetsli birikmalar va h.k. larda suv oqishi yoki suv bosishi aniqlanmagan boʻlsa, uning natijalari qoniqarli hisoblanadi. 43. Montaj, taʼmirlash yoki vaqtinchalik toʻxtatilgandan keyin issiqlik tarmoqlarini ishga tushirish oldindan tuzilgan, issiqlik taʼminoti tashkiloti bilan kelishilgan dastur boʻyicha amalga oshiriladi. 44. Bugʻ tarmoqlarini ishga tushirish quyidagi operatsiyalardan tashkil topishi kerak: bugʻ tarmoqlarini qizdirish va siqilgan havo bilan puflashdan; kondensat oʻtkazgichlarni toʻldirish va yuvishdan; isteʼmolchilarni ulash va tarmoqni rostlashdan. Qizdirish boshlanishidan avval qizdirilayotgan uchastkadan barcha shaxobchalardagi surilma qopqoqlar zich berkitilgan boʻlishi shart. Avval asosiy magistral, keyin navbatma-navbat uning shaxobchalari qizdirilishi kerak. Uncha uzun boʻlmagan (200 metrdan ortmagan) bugʻ oʻtkazgichlar uchun qizdirishni asosiy bugʻ oʻtkazgich va uning shaxobchalarida bir paytda oʻtkazish mumkin. 45. Suvli issiqlik tarmoqlarini ishga tushirish quyidagi asosiy operatsiyalarni oʻtkazishdan iborat: suvli issiqlik tarmogʻini suv bilan toʻldirish; suvli issiqlik tarmogʻini yuvishdan; sirkulyatsiyani oʻrnatishdan; suvli issiqlik tarmogʻi zichligini tekshirishdan; isteʼmolchilarni ulash va suvli issiqlik tarmogʻini rostlashdan iborat. Montajdan keyin suvli issiqlik tarmogʻini ishga tushirishda uni yuvish, suv oqimi boʻylab issiqlik oʻtkazgichlar boshida va oxirida oʻrnatiladigan vaqtinchalik loyqaushlagichlar orqali amalga oshiriladi. Loyqaushlagichlar bir yildan soʻng, ikkinchi yuvishdan keyin olib tashlanadi. Issiqlik isteʼmoli tizimi oʻchiqligida issiqlik tarmoqlarining issiqlik oʻtkazgichlari harorati 70 °S dan yuqori boʻlmagan suv bilan toʻldirilishi kerak. 46. Ishga tushirilishi paytida quvur oʻtkazgichlarning toʻldirilishi va qizdirilishi, berkituvchi armaturalar, salnikli kompensatorlar va drenaj qurilmalar holati ustidan nazorat oʻrnatilishi zarur. Ishga tushirish operatsiyalarining ketma-ketligi va tezligi shunday boʻlishi kerakki, bunda issiqlik oʻtkazgichlarini ortiqcha issiqlik deformatsiyasi istisno etilishi kerak. Ishga tushirish quvur oʻtkazgichlarini yoki ular bilan bogʻliq uskunalarni shikastlanishi sodir boʻlsa, ushbu shikastlanishlarni bartaraf etish choralari koʻrilishi kerak. 47. Berkitish armaturasi bilan issiqlik eltuvchisi sarfini rostlash taqiqlanadi. 48. Har yili isitish mavsumi tugaganidan soʻng, mukammal taʼmirlash paytida bartaraf etilishi kerak boʻlgan nuqsonlarni aniqlash uchun issiqlik tarmoqlari va kiritmalarining gidravlik opressovkasi amalga oshirilishi kerak. Taʼmirlashdan soʻng issiqlik tarmoqlari yana opressovka qilinishi kerak. Issiqlik tarmoqlarini havoda oʻtkazilishida, Oʻzenergoinspeksiya bilan kelishilgan holda, gidravlik sinovlar zaruriyatga qarab, lekin besh yilda kamida bir marta oʻtkazilishi kerak. 49. Issiqlik tarmoqlarini ekspluatatsiya qiluvchi korxonalarda (tashkilotlarda) ularni issiqlik eltuvchisi haroratiga, issiqlik va gidravlik yoʻqotishlarga va daydi toklar potensiali mavjudligiga sinovlari oʻtkazilishi kerak. Ushbu koʻrinishdagi sinovlar zaruriyati va davriyligini korxona (tashkilot) rahbari (bosh muhandisi) belgilaydi. Daydi toklar potensiali mavjudligiga sinovlarni Issiqlik tarmoqlarini elektrkimyo korroziyadan himoya qilish boʻyicha yoʻriqnoma bilan belgilangan davriylikda oʻtkaziladi. Alohida holatlarda issiqlik tarmoqlarini nazorat ochishlari amalga oshirilishi mumkin, uning zaruriyatini korxonaning (tashkilotning) issiqlik tarmoqlari texnik holatiga masʼul shaxs belgilaydi. Issiqlik tarmoqlarining barcha sinovlari alohida: Suvli issiqlik tarmoqlari issiqlik eltuvchisini hisoblangan haroratga sinovlari boʻyicha metodik koʻrsatmalarga; Suvli issiqlik tarmoqlarini gidravlik yoʻqotishlarga sinovlari boʻyicha metodik koʻrsatmalarga; Suvli va bugʻli issiqlik tarmoqlarida issiqlik yoʻqotishlarini aniqlash boʻyicha metodik koʻrsatmalarga muvofiq amalga oshirilishi kerak. 50. Yer osti issiqlik oʻtkazgichlarining holatini nazorat qilish uchun ikki yilda kamida bir marta, trassaning har 2 km ida kamida bitta, tashqi korroziyaga va issiqlik izolyatsiyasi namlanishiga uchrashi mumkin boʻlgan joylarda issiqlik tarmogʻi, qurilish konstruksiyasi va issiqlik izolyatsiyasini ochish (bundan buyon matnda shurfovka deb yuritiladi) bajarilishi kerak. Shurfovka amalga oshirish boʻyicha barcha ishlar issiqlik tarmogʻi ekspluatatsiyasining uchinchi yilidan boshlab amalga oshiriladi. Har bir ochishga dalolatnoma tuzilib, unda tuproq, qurilish konstruksiyalari va quvurlarning izolyatsiyasi holati hamda konstruksiyalarni tiklash usuli belgilanishi kerak. 51. Issiqlik tarmoqlarini joriy ekspluatatsiya qilish jarayonida quyidagilar amalga oshirilishi lozim: issiqlik tarmoqlarining barcha uskunalarini, qurilish va boshqa konstruksiyalarini oʻz vaqtida koʻriklari va taʼmirlashlarini oʻtkazib, ishga yaroqli holda ushlab turish; kompensatorlar, tayanchlar, armaturalar, drenajlar, nazorat oʻlchash vositalari va uskunalarning boshqa elementlari ishlashini kuzatib, aniqlangan nosozliklarni oʻz vaqtida bartaraf etib borish; tarmoqning ishlamayotgan uchastkalarini oʻchirish, kanallar va kameralarda toʻplangan suvni yoʻqotish, u yerga suv kirishini oldini olish, buzilgan izolyatsiyani aniqlash va bartaraf qilish yoʻli bilan issiqlik energiyasi va issiqlik eltuvchining meʼyordan ortiq yoʻqotilishiga yoʻl qoʻymaslik; issiqlik oʻtkazgichlaridan havoni oʻz vaqtida tortib olish, issiqlik tarmoqlariga havoning soʻrilib kirishiga yoʻl qoʻymaslik, tarmoq va issiqlik isteʼmolchilari tizimidagi barcha nuqtalarda doimiy zarur ortiqcha bosimni ushlab turish; kameralar va oʻtish kanallarida tozalikni ushlab turish, ularda begona kishilarning boʻlishiga yoʻl qoʻymaslik; issiqlik tarmogʻi ishidagi nosozliklar va ishlamay qolishlarning oldini olish, tarqalishini cheklash va bartaraf etish choralarini koʻrish. 52. Tarmoq suvi va kondensatini tahlillarini olish, shuningdek, xarakterli nuqtalarga korroziya indikatorlarini oʻrnatish yoʻli bilan suvli issiqlik tarmoqlarining ichki korroziyasi ustidan tizimli nazorat olib borilishi kerak. Issiqlik tarmogʻini toʻldirib turish yumshatilgan deaeratsiyalangan suv bilan amalga oshirilishi kerak. Tarmoqning barcha ulangan tizimlarining istalgan nuqtasidagi ortiqcha bosim, issiqlik eltuvchisi sirkulyatsiyasida ham, sirkulyatsiya vaqtincha toʻxtatilganda ham 0,05 MPa (0,5 kgs/cm2) dan past boʻlmasligi kerak. 53. Quvur oʻtkazgichlarning daydi toklar tashqi korroziyasi ustidan nazorat qilish uchun issiqlik tarmogʻi har uch yilda kamida bir marta elektrorazvedka bilan tekshirilishi kerak. Elektrokorroziya aniqlanganda, daydi toklardan himoyalash boʻyicha choralar koʻrilishi kerak. Korroziya aniqlangan uchastkalarning nazorat tekshiruvi yiliga kamida bir marta oʻtkazilishi kerak. 54. Issiqlik tarmoqlari va issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni gidravlik va harorat rejimlarini nazorat qilish uchun rejali koʻrikdan oʻtkazishlarda tarmoqning shaxobchalanish nuqtalaridagi bosim va haroratni manometr va termometrlar boʻyicha tekshirish zarur. 55. Issiqlik tarmoqlaridagi issiqlik eltuvchining oʻrtacha yillik sizib ketishi, ishlayotgan tarmoq va unga ulangan mahalliy tizimdagi suv hajmining 0,25 % dan oshmasligi shart. Issiqlik taʼminoti tashkiloti tomonidan har bir issiqlik tarmogʻi uchun ushbu norma doirasida issiqlik eltuvchisi sizilishining mavsumiy normasi oʻrnatiladi. Issiqlik eltuvchisining oʻrnatilgan normadan ortiq sizilishida, sizilayotgan joyni aniqlash va bartaraf etish choralari koʻrilishi kerak. Suvning ortiqcha sizilib ketishi issiqlik manbaida toʻldirilayogan suv sarfi ortishidan va (yoki) quvur oʻtkazgichlarda berilayotgan va qaytarilayotgan suv farqi ortishidan aniqlanadi. 56. Quvur oʻtkazgichlar koʻrikdan oʻtkazilishida, zich boʻlmagan holatlarni va ifloslanishlarni bartaraf etgan, shuningdek, vaqti-vaqti bilan quvur oʻtkazgichlarda yigʻilib qolgan havoni chiqarib tashlagan holda drenaj va havo kranlari hamda ventillarining holati tekshirilishi kerak. 57. Issiqlik tarmoqlarini ekspluatatsiya qilish jarayonida vaqti-vaqti bilan oʻrnatilgan sarfoʻlchagichlar, manometrlar, termometrlar va boshqa nazorat-oʻlchash vositalari koʻrsatkichlarining toʻgʻriligini etalon nazorat uskunalari boʻyicha tekshirib turish kerak. Nosoz nazorat-oʻlchash vositalari almashtirilishi kerak. 58. Har yili isitish mavsumi boshlanmasdan oldin barcha nasos stansiyalari taʼmirlash sifatini aniqlash, barcha issiqlik mexanika va elektrotexnika uskunalarini, nazorat vositalari, avtomatika, telemexanika, issiqlik tizimi uskunalarining himoyasi toʻgʻri ishlashini va isitish mavsumiga tayyorlik darajasini aniqlash uchun kompleks sinovdan oʻtkazilishi zarur. 59. Avtomatlashtirilgan nasos stansiyalari uskunalarini joriy koʻrikdan oʻtkazish, elektr uskuna yuklamasini, podshipniklar haroratini, moylar mavjudligini, salniklar holatini, sovutish tizimini tekshirgan holda har oyda amalga oshirish lozim. 60. Avtomatlashtirilmagan nasos stansiyalar uskunalariga har smenada xizmat koʻrsatish tashkil etilgan boʻlishi kerak. 61. Nasoslarni ishga tushirishdan avval, agar ular sutkada bir marta ishlasa, nasos va unga bogʻliq uskunalar holati tekshirilishi zarur. 62. Avtomatik rostlagichlarni ekspluatatsiya qilishda vaqti-vaqti bilan ularning holatini koʻrikdan oʻtkazish, ishlashini tekshirish, harakatlanuvchi qismlarini tozalash va moylash, boshqaruv organlarini sozlash amalga oshirilishi kerak. Issiqlik tarmoqlarining avtomatlashtirish va texnologik himoya qurilmalarini ishlashdan chiqarib qoʻyish, faqat bosh energetik farmoyishi boʻyicha amalga oshirilishi mumkin, mahalliy yoʻriqnomada koʻzda tutilgan uskuna ishga tushirilishida ayrim himoyalarni oʻchirib turish holatlari bundan mustasno. 63. Issiqlik tarmoqlarini va issiqlik tizimlarini taʼminlovchi qurilmalar (nasoslar, baklar) oʻrnatiladi. Issiqlik taʼminotini yopiq tizimidagi taʼminlovchi qurilmalar va suvni tayyorlashning unumdorligi, issiqlik tarmogʻi va tizimlar hajmining 0,5 % miqdoridagi suvi sizib chiqishini qoplashi kerak. Issiq suv taʼminotiga bevosita suv olishda taʼminlash qurilmalari va suv tayyorlash unumdorligi bak-akkumulyatorlar mavjud boʻlganda oʻrtacha soatlik sarf boʻyicha, ular mavjud boʻlmaganda esa maksimal sarf boʻyicha qoʻshimcha suv berishni taʼminlanishi kerak. 64. Issiqlik tarmoqlarini mukammal va joriy taʼmirlash, issiqlik tarmoqlarini ekspluatatsiya qilish jarayonida, issiqlik tarmoqlarini bosim bilan tekshirish va sinovlarda aniqlangan nosozliklar asosida tuziladigan rejalar boʻyicha oʻtkazilishi lozim. 65. Ishlashida mavsumiy tanaffusga ega issiqlik tarmoqlarida mukammal taʼmir yiliga bir marta oʻtkaziladi. Issiqlik tarmoqlarining mukammal taʼmirlanishi orasida ishlashi davrini ikki yilgacha uzaytirish mumkin. 66. Yil mobaynida uzluksiz ishlaydigan issiqlik tarmoqlarida taʼmirlash har ikki-uch yilda bir marta, isitish uskunalarini taʼmirlash bilan bir paytda amalga oshiriladi. Issiqlik tarmoqlarining joriy taʼmirlash yiliga kamida bir marta amalga oshirilishi kerak. 67. Magistral issiqlik oʻtkazgichlarini taʼmirlash bilan bir paytda, ulardan barcha shaxobchalanishlarni, issiqlik kiritmalarini, boshqaruv uzellarini, mahalliy tizimlari va nazorat-oʻlchash vositalarini taʼmirlanishi amalga oshirilishi kerak. 68. Taʼmirlash tugaganidan soʻng issiqlik tarmoqlari suv tiniqlashgunga qadar yuvilishi va 1,25 ishchi sinov bosimi, lekin ishchi bosimi plyus 0,3 MPa (3 kgs/ cm2) dan past boʻlmagan bosimda sinovdan oʻtkazilishi kerak. Quvurlar kamida besh daqiqa sinov bosimi ostida ushlab turiladi, shundan soʻng bosim ishchi bosimgacha pasaytiriladi. Ishchi bosim sifatida quyidagilar qabul qilinadi: magistral issiqlik quvur oʻtkazgichlari va issiqlik punktlariga shaxobchalar uchun — IEM yoki qozonxona kollektoridagi bosim (loyihaga muvofiq); ichki issiqlik oʻtkazgichlar uchun — issiqlik punktini uzatuvchi quvur oʻtkazgichidagi (kollektordagi) bosim (loyihaga muvofiq). Issiqlik tarmoqlarini taʼmirdan qabul qilish mazkur Qoidalarning 96-bandiga muvofiq amalga oshiriladi. 69. Issiqlik tarmoqlarini taʼmirlashdan soʻng ekspluatatsiyaga kiritish zaruriyati mavjud boʻlmaganida, mavsumiy konservatsiyalash uchun issiqlik tarmoqlari yumshatilgan deaeratsiyalangan suv yoki kondensat bilan toʻldirib qoʻyilishi kerak. 1. Issiqlik punktida quyidagilarni amalga oshiradigan uskuna (qurilma), armatura, nazorat qilish, boshqarish va avtomatlashtirish uskunalari joylashtirilishi lozim: issiqlik eltuvchining koʻrinishini aylantirish yoki uning parametrlarini oʻlchash; issiqlik eltuvchining parametrlarini nazorat qilish; issiqlik energiyasini, issiqlik eltuvchisi va kondensat sarfini hisobga olish; issiqlik eltuvchining sarfini rostlash va uni issiqlik taʼminoti tizimlari boʻyicha taqsimlash; mahalliy tizimlarni issiqlik eltuvchining parametrlarining avariyali koʻtarilishidan himoya qilish; issiqlik taʼminoti tizimlarini toʻldirish va taʼminlab turish; kondensatni yigʻish, sovutish, qaytarish va uning sifatini nazorat qilish; issiqlik energiyasini akkumulyatsiyalash; issiq suv taʼminoti uchun suv tayyorlash. Ekspluatatsiyaga kiritilayotgan barcha issiqlik punktlari (IIP, MIP, issiqlik taʼminotining bugʻ tizimi) issiqlik energiyasini hisobga olishning avtomatlashtirilgan uskunalari bilan jihozlanishi shart. 2. Isitish xonalarining soni bittadan ortiq boʻlgan korxonalarda (tashkilotlarda) MIP qurilmasini boʻlishi shart. Oʻzining issiqlik manbaiga ega boʻlgan korxonalarda (tashkilotlarda), MIP issiqlik manbaida jihozlangan boʻlishi mumkin. Har bir bino uchun IIP boʻlishi shart, bunda uni issiqlik tarmogʻiga ulash uchun uskuna, shuningdek, MIPda boʻlmagan (oʻrnatilmagan) uskuna montaj qilingan boʻlishi shart. 3. Issiqlik energiyasi isteʼmolchilarini suvli issiqlik tarmoqlariga issiqlik punktlarda ulash sxemalari, tarmoq suvining minimal solishtirma sarfini va issiqlik energiyasini tejashni taʼminlashi shart. 4. Issiqlik punkti quyidagilar bilan jihozlanishi shart: a) suv tarmogʻining uzatuvchi va qaytuvchi quvur oʻtkazgichlarida, shuningdek bugʻ va kondensat quvur oʻtkazgichlarida berkituvchi armatura bilan; b) yuqori nuqtalarda havoni chiqarish va pastki nuqtalarda drenaj qilish qurilmalari bilan; v) issiqlik tarmogʻining uzatuvchi va qaytuvchi quvuroʻtkazuvchilarida, shuningdek, bugʻ oʻtkazgichlarda va magistral kondensat oʻtkazgichlarda bosimni, issiq suvning haroratini va sarfini oʻlchash uchun oʻzi yozuvchi uskunalar bilan; g) uzatuvchi va qaytuvchi issiqlikni oʻtkazuvchining atrofidagi asosiy surilma klapanda suvli issiqlik tarmogʻining zichligini nazorat qilish uchun suv oʻlchagichi bilan; d) bosimni oʻlchash uchun koʻrsatuvchi uskunalar bilan: uzatuvchi va qaytuvchi quvurli oʻtkazgichlarda kirish surilma klapanlargacha, har bir quvurli oʻtkazgichlarda surilma klapanlardan keyin taqsimlovchi kollektorda; har bir nasosning soʻruvchi va haydovchi patrubkalarida; e) koʻrsatuvchi termometrlar bilan: suv tarmogʻining barcha qaytuvchi quvur oʻtkazgichlarda; yigʻma qaytuvchi kollektor oldida; umumiy uzatuvchi va qaytuvchi issiqlikni oʻtkazgichlarda; kondensat oʻtkazgichlarda. Issiqlik punktlarida issiqlik tarmoqlarini issiqlik punktlaridan ajratuvchi quvur oʻtkazgichlarda va har bir taqsimlovchi va yigʻuvchi kollektorlardan shaxobchada surilmali klapanlar oʻrnatilgan boʻlishi shart. 5. Issiqlik punktlari quyidagilarni taʼminlovchi avtomatlashtirish vositalari bilan jihozlanishi lozim: issiqlikni isteʼmol qilish tizimlarida (texnologik qurilmalarda havoni isitish, ventilyatsiya va kondesatsiyalash) issiqlik energiyasi sarfini rostlashni; isteʼmolchilarda tarmoq suvining maksimal sarfini chegaralashni; issiq suv taʼminoti tizimida suvning berilgan haroratini; issiqlikni isteʼmol tizimlarini mustaqil ulanishlarida talab etilayotgan bosimini; qaytuvchi quvurli oʻtkazgichda berilgan bosimni yoki issiqlik tarmoqlarning uzatuvchi va qaytuvchi quvur oʻtkazgichlaridagi bosimlar farqini; issiqlikni tashuvchining ijozat etilgan parametrlari chegara qiymatidan oshgandagi suvning yuqori bosimi va haroratidan issiqlikni isteʼmol qiluvchi tizimlarni himoyasini; ishchi nasoslari uzilganda zaxiradagi nasosni ulashni; bak-akkumulyatorda suvning sathi yuqori boʻlganda, uni uzatishni va pastki sathga yetganda suv olishni toʻxtatishni; issiqlik taʼminoti tizimi boʻshab qolishini oldini olishni. 6. Suvli issiqlik tarmogʻining issiqlik punktlarida hamma quvur oʻtkazgichlarning yuqori nuqtalaridan havoni chiqaruvchi va suv hamda kondensat quvurli oʻtkazgichlarning pastki nuqtalaridan suv chiqarish qurilmalari montaj qilingan boʻlishi shart. 7. Issiqlik punktining kirishidagi va chiqishidagi quvuroʻtkagichlarda suv sarfini va issiqlik energiyasini rostlovchi qurilma va hisobga olish uskunalari oldida suvni muallaq zarrachalardan mexanik tozalovchi (loydan tozalovchi) qurilmalar montaj qilingan boʻlishi shart. 8. Issiqlik punktlaridagi elevatorlarning uzatuvchi va qaytuvchi hamda aylanib oʻtuvchi quvur oʻtkazgichlari, rostlovchi klapanlari, loydan tozalovchi qurilmalar hamda issiqlik energiyasi va issiqlik eltuvchi sarfini hisobga olish uchun uskunalari orasida kashaklar boʻlmasligi kerak. 9. MIPning yopiq issiqlik taʼminoti tizimida qaytuvchi quvur oʻtkazgichning surilma klapanining aylanmasida issiqlik tarmogʻi zichligini nazorati uchun suv oʻlchagich oʻrnatishga ruxsat etiladi. 10. Issiqlik shaxoblanishlari issiqlik taʼminoti tizimini yuvish va boʻshatish uchun suv oʻtkazgich va siqilgan havo liniyasi ulanishi mumkin boʻlgan ventilli shtutserlar bilan jihozlangan boʻlishi shart. Drenaj qurilmasini kanalizatsiya bilan ulanishi koʻrinadigan uzilish bilan bajarilishi shart. 11. Bugʻning hisoblangan bosimi bugʻ oʻtkazgichdagidan kam boʻlgan issiqlik taʼminotining bugʻli tizimi issiqlik isteʼmoli tizimining issiqlik punktlari bosim rostlagichlari (reduksion klapan) bilan jihozlangan boʻlishi shart. Bugʻ oʻtkazgichda reduksion klapandan keyin saqlash klapani oʻrnatilishi kerak. 12. Bugʻli issiqlik isteʼmoli tizimining issiqlik punktida ishga tushirish va ekspluatatsiya drenaj qurilmalari jihozlanishi shart. 13. Suvli issiqlik isteʼmoli tizimining MIP quyidagi nazorat-oʻlchash vositalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak: uzatuvchi va qaytuvchi quvur oʻtkazgichlarda kirish surilma klapanigacha va undan keyin, taqsimlovchi kollektordagi har bir uzatuvchi quvur oʻtkazgichlardagi surilma klapanlardan keyin, har bir nasosning soʻruvchi va haydovchi patrubkalarida, koʻrsatuvchi manometrlar bilan; umumiy uzatuvchi va qaytuvchi quvur oʻtkazgichlarda, yigʻuvchi va qaytuvchi kollektorlarning oldidagi barcha qaytuvchi quvur oʻtkazgichlarda, koʻrsatuvchi termometrlar bilan; uzatuvchi va qaytuvchi quvur oʻtkazgichlarda, qayd etuvchi sarfoʻlchagichlar va termometrlar bilan; issiqlik energiyasi sarfini oʻlchash vositalari bilan. 14. Suvli issiqlik isteʼmoli tizimning IIP quyidagi nazorat-oʻlchash vositalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak: uzatuvchi va qaytuvchi quvur oʻtkazgichlarda, kirish surilma klapanidan keyin, koʻrsatuvchi manometrlar bilan; uzatuvchi va qaytuvchi quvur oʻtkazgichlarda, kirish surilma klapanidan keyin, aralashgan suv uzatuvchi quvur oʻtkazgichda, elevatordan yoki aralashtiruvchi nasosdan keyin, koʻrsatuvchi termometrlar bilan; issiq suv taʼminoti tizimiga suv uzatuvchi quvur oʻtkazgichda va sirkulyatsiya liniyasida (ochiq issiqlikni taʼminlovchi tizimlarda), sarfoʻlchagichlar bilan. Bundan tashqari, suvli issiqlik isteʼmoli tizimi IIP quyidagilar: uzatuvchi va qaytuvchi quvur oʻtkazgichlarda surilma klapanlargacha va uzatuvchi quvur oʻtkazgichning barcha shaxoblanishlarida surilma klapanlaridan va aralashtiruvchi qurilmadan keyin manometrlar uchun shtutserlar; issiqlikdan foydalanuvchi tizimlardan yoki ushbu tizimning alohida qismidan barcha qaytuvchi quvur oʻtkazgichlarida termometrlar uchun gilzalar bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 15. Bugʻli issiqlik isteʼmoli tizimlarining issiqlik punktlari quyidagi nazorat-oʻlchash vositalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak: qayd etuvchi va qoʻshuvchi sarfoʻlchagichlar bilan; bugʻ oʻtkazgichlarning kirishlarida, qayd etuvchi va qoʻshuvchi manometrlar va termometrlar bilan; kondensat oʻtkazgichlarda, qoʻshuvchi sarfoʻlchagichlar, koʻrsatuvchi manometrlar va termometrlar bilan; reduksion klapanlardan oldin va keyin, koʻrsatuvchi manometrlar va termometrlar bilan. 16. MIP texnik pasportga ega boʻlishi shart, unda uskuna, ulanish sxemasi va issiqlik energiyasi isteʼmolchisining yuklamasi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar koʻrsatilishi lozim. 1. Bak-akkumulyatorlar quyidagilar bilan jihozlangan boʻlishi kerak: qalqi klapanli bakka suv beruvchi quvur oʻtkazgich bilan. Har bir qalqi klapanning oldiga berkituvchi armatura oʻrnatilishi kerak; chiqaruvchi quvur oʻtkazgich bilan, tubdan suv chiqarish uchun; sirkulyatsiyalovchi quvur oʻtkazgich bilan; havo quvuri bilan. Quvurning koʻndalang kesimi havo va bugʻni erkin kirishi va chiqib ketishini taʼminlashi kerak; suv sathini nazorati uchun apparatlar, navbatchi xodim doimiy boʻladigan xonaga signal beruvchi eng yuqori sathning signalizatsiyasi bilan. Ular quyidagilarni taʼminlashlari kerak: suv eng yuqori sathga yetganda bakka suv berishni toʻxtatish, ishchi nasoslar oʻchganda zaxiradagi nasoslarni ulash, bak-akkumulyatorlar bilan bogʻliq boʻlgan asosiy elektr manbaida kuchlanish yoʻqolishida zaxira kuchlanish manbai ulanishini; baklarda suv haroratini hamda uzatuvchi va chiqaruvchi quvur oʻtkazgichlardagi bosimni oʻlchash uchun nazorat-oʻlchash vositalari mavjudligini; atmosfera faktorlari taʼsiridan himoyalangan issiqlik izolyatsiyasini. 2. Drenaj quvur oʻtkazgichdan tashqari, barcha boshqa quvur oʻtkazgichlar, akkumulyator baklarining tik devorlariga kompensatsiyalovchi qurilmalar oʻrnatilgan holda ulanishlari shart. Bakka, quvurli oʻtkazgichlarni ulashning konstruktiv yechimi bu quvurli oʻtkazgichlardagi zoʻriqishlarni, uning devoriga va tagiga berilish imkonini yoʻq qilishi shart. 3. Har bir bakka suv uzatuvchi quvur oʻtkazgichdagi surilma klapanlar va baklar orasidagi surilma klapanlar elektr yuritmalarga ega boʻlishi shart. Surilma klapanlarning elektr yuritmalari yuz berishi mumkin boʻlgan suv bosishi zonasidan tashqarida shunday joylashishi kerakki, bunda baklardan birida avariya sodir boʻlganda, boshqa parallel ishlovchi baklarni undan tezkor uzishni taʼminlash kerak. 4. Baklarning qumli asosi notekis choʻkishi oldini olish uchun sirtdagi va loyli suvlarni chiqarish qurilmasi nazarda tutilishi kerak. 5. Bak-akkumulyatorni gidravlik sinash, ularda loyihada koʻrsatilgan sathgacha suvni toʻldirish yoʻli bilan, amalga oshiriladi. Suv toʻldirilayotgan paytda uning konstruksiyasini va payvandlangan ulanish joylarini kuzatib turish kerak. Taglik tagidan suvning sizib chiqishi aniqlanganda sinashni toʻxtatish, suvni toʻkib tashlash, sizib chiqish sababini aniqlash va bartaraf etish kerak. 24 soat oʻtgandan keyin uning yuzasida yoki taglikning qirralari atrofida suvning sizib chiqishi va bakdagi sathning kamayishi kuzatilmasa, bak sinovdan oʻtgan deb hisoblanadi. 6. Bak-akkumulyatorlar harorati 95°S dan yuqori boʻlmagan deaeratsiyalangan suv bilan toʻldirilishi shart. Yangi montaj qilingan, shuningdek, taʼmirdan va ichki koʻrib chiqishdan keyin baklar tashqi havoning harorati -10°S dan past boʻlmaganda, harorati +45°Sdan oshmagan suv bilan toʻldirilishi kerak. Bakni suv bilan toʻldirish tezligi toʻldiruvchi quvurning oʻtkazish qobiliyatiga mos kelishi shart. 7. Ichki yuzasi korroziyaga qarshi himoyaga ega boʻlmagan bak-akkumulyatorlarni ekspluatatsiya qilishga ijozat berilmaydi. 8. Akkumulyator baklarini tashqi koʻrib chiqish har kuni oʻtkazilishi shart. Bunda uzatuvchi va chiqaruvchi quvur oʻtkazgichlarning issiqlik izolyatsiyasi, kompensatsiya qiluvchi qurilmalar va sizib chiqishning yoʻqligiga eʼtibor berish kerak. Aniqlangan nosozlik zudlik bilan bartaraf etilishi shart, agar buni iloji boʻlmasa, bakning ishlatilishi toʻxtatilishi kerak. Bakdagi signalizatsiyaning elektr sxemasi tezkor jurnalga yozilgan holda har smenada ishlatilib koʻrilishi kerak. 1. Isitgichlardan chiqqan kondensat oʻtkazgichlarda kondensat tarqatuvchilardan keyin kondensatning sifatini tekshirish uchun namuna olish nuqtalari oʻrnatilgan boʻlishi, shuningdek, kondensatning sifati qoniqarsiz boʻlganda, isitgichni umumiy kondensat yigʻish sxemasidan uzish koʻzda tutilgan boʻlishi kerak. 2. Suv isitish qurilmalari qayta haydovchi nasoslarining umumiy unumdorligi yozgi ish rejimini hisobga olgan holda hisoblangan gidravlik rejim va unumdorlikni taʼminlashi shart. Nasoslar soni ikkitadan kam boʻlmasligi shart. Bir vaqtning oʻzida bir necha nasos ishlaganda, ularning tavsiflari parallel ishlash imkoniyatiga ega boʻlishi kerak. Haydash tarafidagi nasoslar berkituvchi surilma qopqoqlar va teskari klapanlarga ega boʻlishi kerak. 3. Suv isitish qurilmasi quyidagi asosiy nazorat-oʻlchash vositalari bilan jihozlangan boʻlishi shart: bugʻ oʻtkazgichlarda, nasoslarning soʻruvchi va haydovchi liniyalarida, isigan va isitilayotgan suvning kirish va chiqish uzatuvchi quvurlarida — manometrlar bilan; bugʻ oʻtkazgichlarda va kondensat oʻtkazgichlarda, har bir isigan va isitilayotgan suvning kirish va chiqish uzatuvchi quvurlarida, sovuq va issiq suvning umumiy uzatuvchi quvurlarida — termometrlar bilan; quvur oʻtkazgichlarning birlamchi va ikkilamchi issiqlik eltuvchilarida — sarflagichlar yoki suv oʻlchagichlar bilan; Qoʻmita talablariga muvofiq — saqlovchi klapanlar bilan; havoni drenajlab chiqarib yuborish uchun — drenaj qurilmalar bilan; kondensatsiyalovchi issiqlik eltuvchi tarafida suv koʻrsatuvchi shisha bilan. 4. Issiqlik almashtirgich yuzasida hisoblangan issiqlik uzatish koeffitsiyentini ushlab turish uchun, uni muntazam ravishda kimyoviy yoki mexanik tozalab turish kerak. 5. Isitgichlar mukammal va joriy taʼmirlashdan keyin gidravlik sinash yoʻli bilan zichlikka tekshirilishi shart. 6. Isitgichlar, ularni ekspluatatsiya qilish davrida muntazam ravishda, lekin uch oyda kamida bir marta zichlikka suv uzatuvchi yoki issiqlik eltuvchining bosimi ostida tekshiruvdan oʻtkazilishi kerak. Bunda zichlik suvning (kondensatning) kimyoviy tahlili yoki manometr, termometr koʻrsatkichlari boʻyicha aniqlanadi. Tekshiruv natijalari taʼmirlash jurnalida qayd qilinishi lozim. 7. Valsovka qilganda yoki quvurlarning oʻzida oqish payqalsa suvisitgich ishdan taʼmirlashga toʻxtatilishi shart. Quvurning buzilgan joyiga tiqin oʻrnatishga faqat istisno tariqasida va vaqtinchalik chora sifatida ruxsat berilishi mumkin. 8. Barcha isitgichlar zichlikka tekshirishdan tashqari, besh yilda kamida bir marta unumdorlikka issiqlik sinovlaridan oʻtkazilishi shart. 9. Suv isituvchi qurilma berilgan rejimga mos ravishda suvning haroratini taʼminlovchi avtomatik harorat rostlagich bilan jihozlangan boʻlishi shart. Issiq suv taʼminoti tizimi uchun suvning harorati 60 — 75°S chegarasida boʻlishi kerak. 10. Suv isitish qurilmalari va ularning barcha yordamchi qurilmalarini taʼmirlash, har yili issiqlik bilan taʼminlovchi tizimning issiqlik eltuvchilari va issiqlik uskunalarini taʼmirlash jadvali bilan bogʻlangan holda oʻtkaziladi. 1. Qozonlarni taʼminlash uchun ishlatiladigan ishlab chiqarish kondensatining sifati shunday boʻlishi kerakki, bunda uning boshqa tarkibiy qismlar bilan aralashmasi mazkur issiqlik bilan taʼminlovchi manbaning taʼminlovchi suvning meʼyoriga mos kelishi kerak. Elektr stansiyalar va qozonxonalarga qaytarilayotgan kondensatda ishlab chiqarish mahsulotlari boʻlmasligi shart. 2. Kondensatni yigʻish va qaytarishning berk tizimlaridagi kondensatni yigʻish baklarida ortiqcha bosim 0,005 MPa (0,05 kgs/cm2) dan kam boʻlmasligi kerak. 3. Katta hududda tarqalgan bugʻ qabul qilgichlarning soni koʻp boʻlganda markaziy kondensatni yigʻish stansiyasidan tashqari, maxsus kondensatni yigʻish podstansiyalari qurilishi mumkin. Har bir stansiya va podstansiyada ikkitadan kam boʻlmagan kondensat baklari oʻrnatilishi kerak. Kondensatni yigʻish stansiyalari va podstansiyalaridagi kondensatli baklarning sigʻimi oʻttiz daqiqa ichida kelib tushadigan kondensat miqdori bilan aniqlanadi. Kondensatni nasos bilan tortib olish avtomatlashtirilganda, uning sigʻimi oʻn besh daqiqa ichida kelib tushadigan kondensat miqdoriga kamaytirilishi mumkin. Kondensatni yigʻish tizimi baklari tubi doiradan iborat silindr shaklida boʻlishi kerak. Kondensatni yigʻish baklarining ichki yuzasi korroziyaga qarshi qoplamaga ega boʻlishi shart. Kondensat yigʻuvchi sifatida toʻgʻri burchak shaklidagi baklarni qoʻllash man qilinadi. Bunday baklarni qoʻllashga, faqat kondensatni tindirish uchun ishlatishda ruxsat beriladi. Moyli kondensat baklarining sigʻimi uning sifatli tinishini taʼminlashi shart. 4. Yigʻma kondensat baklari quyidagilar bilan jihozlangan boʻlishi shart: a) suvni koʻrsatuvchi uskunalar bilan; b) past yoki yuqori sath signalizatsiyasi yoki sathni masofaviy koʻrsatkichlar bilan; v) bakdagi kondensat haroratini oʻlchash uchun termometrlar bilan; g) bakdagi ortiqcha bosimni ushlab turishni nazorat qilish uchun manovakuummetrlar bilan; d) kondensatni namuna olish uchun joʻmrakli shtutserlar va sovutkichlar bilan; e) bak ichidagi bosimning ortishidan saqlovchi qurilmalar bilan; j) tashqarida statsionar metall zinalar bilan, bak balandligi 1500 millimetrdan ortiq boʻlganda esa — bakning ichida statsionar zinalar bilan. Ochiq tizimda kondensat baklari ularni atmosfera bilan bogʻlash uchun qurilmalar bilan jihozlanishi shart. Ekspluatatsiyaga yangidan qabul qilinayotgan korxonalarda, shuningdek, rekonstruksiyadan keyin kondensatni yigʻish tizimlari berk koʻrinishda boʻlishi shart. 5. Kondensatni yigʻish tizimlari bakni, issiqlikdan foydalanuvchi qurilmaning normal ekspluatatsiyasiga xalaqit bermasdan, oʻchirishni nazarda tutishi kerak. 6. Kondensatni yigʻish stansiyalari va podstansiyalaridagi nasoslar soni ikkitadan kam boʻlmasligi shart. Nasoslarning tavsifi ularning parallel ishlashiga imkon berishi kerak. Bugʻ isitishga va ventilyatsiyaga isteʼmol qilinganda, har bir nasos qaytarilayotgan kondensatning 60% dan, texnologik isteʼmolchilar uchun 100 % dan kelib chiqib tanlanadi. 7. Kondensatni yigʻish va qaytarib berish tizimining tortib oluvchi nasoslari tartib raqamiga ega boʻlishi shart va bir nechta podstansiyalar boʻlganda raqamlar takrorlanmasligi shart. Yigʻish bakidagi kondensatning sathi va nasoslar oʻqi oʻrtasidagi belgilar farqi kondensatning maksimal haroratida tortuvchi qisqa quvurda muhit qaynab ketishining oldini olish uchun yetarli (0,5 metrdan kam emas) boʻlishi shart. 8. Umumiy kondensat uzatuvchi quvurga ishlayotgan kondensatli nasoslarning tortuvchi liniyasida surilma qopqoqlar, haydash tomonida esa — surilma qopqoqlar va teskari klapanlar oʻrnatilishi shart. Teskari klapanlar nosoz yoki oʻchirilgan boʻlganida, nasoslarning ishlashiga ruxsat berilmaydi. 9. Kondensat stansiyalari amaldagi meʼyorlar va Qoidalarga muvofiq loyiha boʻyicha bajarilgan xonalarda joylashishi shart. Har bir stansiya va podstansiya elektr yoritishga hamda ventilyatsiyaga ega boʻlishi, stansiyaning xonasi qulflanishi shart. Kondensat yigʻish stansiyalari yoki podstansiyalari yertoʻlalarda yoki tuproq yoxud oqova suvlar choʻkishi mumkin boʻlgan joylarda qurilganda, ishonchli gidroizolyatsiya va mos drenaj qurilmalari bajarilishi shart. Kondensat stansiyalari yoki podstansiyalarining kondensat baklari, kondensat uzatuvchilari, boshqa issiqlik uskunalari issiqlik izolyatsiyasiga ega boʻlishi shart. 10. Kondensatni yigʻish tizimi ekspluatatsiyasini kuzatish uchun muntazam ravishda qaytib kelayotgan kondensatning miqdori, sifati, bosimi va harorati ustidan nazorat oʻtkazilishi shart. Nazoratning va kondensatni tahlil qilishning davriyligi har bir holda energiya bilan taʼminlovchi tashkilot (sex) bilan kelishiladi. Davriylik shunday boʻlishi kerakki, bunda issiqlik energiyasi manbaiga sifatsiz kondensat tushish imkoniyati istisno etilgan boʻlishi kerak. 11. Kondensatni yigʻish tizimi ishlashini nazorat qilish uchun kondensatni nasos yordamida tortib oluvchi qurilmalar quyidagilar bilan jihozlanishi shart: yigʻma kondensat oʻtkazgichda, tortuvchi nasosdan oldingi va keyingi bosimni oʻlchash uchun, manometrlar bilan; tortib olinayotgan kondensatning haroratini oʻlchash uchun, uskunalar bilan; tortib olinayotgan kondensatning miqdorini oʻlchash uchun, oqim oʻlchagich yoki suv oʻlchash vositalari bilan; kondensat namunalarini olish uchun — joʻmrakli shtutserlar va sovutgichlar bilan; energiya bilan taʼminlovchi tashkilot (sex) tomonidan mazkur isteʼmolchiga qoʻyilgan talablarini bajarish uchun — avtomatik uskunalar bilan. 12. Kondensatni yigʻish va qaytish tizimini korroziyadan himoyalash uchun: kondensat yigʻishning yopiq tizimlari; kondensatni yigʻuvchi baklarning tagidan kiritish; kondensatni uzluksiz soʻrib olish; kondensat uzatuvchi quvur kesimini doimo butunlay toʻldirish; kondensat yigʻuvchida ortiqcha bosim ushlab turish amalga oshirilishi kerak. Kondensatni yigʻish va qaytish tizimini ekspluatatsiya qilishni yaxshilash maqsadida, bugʻ oʻtkazgichlardan va issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalardan kondensatni yoʻqotish, yigʻish baklaridan kondensatni tortib olish va kondensat oʻtkazgichlarni himoyalashni avtomatlashtirish lozim. 13. Umumiy kondensat oʻtkazgichdan parallel ishlayotgan isteʼmolchilarning yigʻma baklariga kondensat tushishini bartaraf etish uchun har bir isteʼmolchining kondensat oʻtkazgichi teskari klapanlar bilan jihozlanishi shart. 14. Kondensatni yigʻish va qaytish tizimini ekspluatatsiya qilish, uni gidravlik sinashlardan va yuvishlardan keyin oʻtkazilishi shart. Kondensat oʻtkazgichni yuvish, kimyoviy tahlil tasdiqlangan kondensatning qoniqarli sifati olingandan keyin, tugagan hisoblanadi. Kondensatni tahlil qilish uchun u tekshirishga yigʻma baklardan va kondensatni drenajga tushirish joyidan olinishi shart. 15. Kondensatning yigʻma baklari zichlikka havo, mustahkamlikka esa suv bilan sinaladi. 1. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar quyidagilarga ega boʻlishi shart: xizmat koʻrsatish va muntazam koʻrikdan oʻtkazish talab qilinadigan asosiy elementlar va nazorat oʻlchash vositalariga xizmat koʻrsatishni taʼminlaydigan zinalar va maydonchalarga; isitadigan va isitiladigan muhitning kirish va chiqish liniyalarida berkituvchi armaturaga; sanoat xavfsizligi qoidalariga muvofiq saqlovchi klapanlarga; qurilmadagi suyuqlikning sathi yoki holati, massasi ustidan koʻrik oʻtkazish zarur boʻlgan hollarda koʻrik maydonchalari va suv koʻrsatkichli oynalarga; havo, gaz, texnologik mahsulot, kondensatdan namuna olish va chiqarib yuborish uchun qurilmalarga; issiqlik eltuvchi va isitilayotgan muhitning bosimi hamda haroratini oʻlchash uchun manometrlar va termometrlarga; issiqlik eltuvchi va issiqlik energiyasi sarfini hisobga olish uskunalariga; loyihada koʻzda tutilgan boshqa uskuna va avtomatikaga. 2. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmaning bosimi issiqlik bilan taʼminlovchi manbaning bosimidan past bosimga hisoblangan boʻlgan hollarda, bosimni, zarur boʻlganda haroratni kamaytiruvchi qurilma koʻzda tutilishi kerak. 3. Bugʻdan foydalanuvchi yuza turdagi qurilmalardan kondensatni qaytarish avtomatik kondensat qaytargichlar orqali amalga oshirilishi lozim. 4. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmaga berilayotgan issiqlik eltuvchining bosimi va harorati texnologik rejimlarda belgilangan qiymatlarga mos kelishi kerak. Issiqlik eltuvchining parametri chegaralari ekspluatatsiya boʻyicha yoʻriqnomada keltirilishi shart. 5. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmaga nam bugʻ kelganda, uni quritish zaruriyati boʻlsa, qurilmaning oldiga separatorlar oʻrnatiladi. 6. Har bir issiqlikdan foydalanuvchi qurilma aniq koʻrinadigan tartib raqamiga ega boʻlishi shart. Berkituvchi va rostlovchi armaturada, shuningdek, issiqlik uzatuvchi quvurlar va texnologik quvurlarning atrofidagi uchastkalarda strelka bilan issiqlik eltuvchining va texnologik aralashmaning harakat yoʻnalishi koʻrsatilishi, ularning shartli belgilanishi, armaturani ochish va yopish koʻrsatkichlari aniq koʻrsatilishi shart. 7. Barcha issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik oʻtkazgichlarning tashqi qismlari shunday izolyatsiyalangan boʻlishi kerakki, bunda izolyatsiya yuzasidagi harorat atrofdagi muhit harorati 25°S boʻlganda 45°S dan oshmasligi shart. Mahalliy sharoitlarga koʻra issiqlikdan foydalanuvchi qurilma izolyatsiyasi ostidagi metall yemiriladigan boʻlsa, izolyatsiya yechiladigan boʻlishi shart. 8. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar ochiq havoda (xonalardan tashqarida) oʻrnatilsa, issiqlik izolyatsiyasi gidroizolyatsiyalovchi qoplamaga ega boʻlishi kerak. 9. Elektr dvigatellar, ventilyatorlar, kaloriferlar va boshqa yordamchi uskunalar texnologik jarayonlar boʻyicha ular bogʻliq boʻlgan qurilmaning raqamiga ega boʻlishi shart. Agar issiqlikdan foydalanuvchi qurilma bir nechta elektr dvigatellar, ventilyatorlar va boshqa yordamchi uskunalarga ega boʻlsa, ularning har biri issiqlikdan foydalanuvchi qurilma raqamiga qoʻshimcha tartib indeksi qoʻshish bilan raqamlanadi. 10. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar gidravlik sinovlardan oʻtkazilishi birga, ularga tegishli armatura, uzatuvchi quvur va yordamchi uskunalar ham gidravlik sinovlardan oʻtkazilishi kerak. 11. 0,07 MPa (0,5 kgs/cm2) dan kam bosim yoki siyraklashgan bosim ostida ishlashga moʻljallangan issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar yoki ularning qismlari, mustahkamlikka 0,2 MPa (2 kgs/cm2) bosim va zichlikka 0,15 MPa (1,5 kgs/cm2) bosim bilan sinaladi. 12. Kimyoviy muhit taʼsirida metallining holati oʻzgaradigan va mexanik xususiyatlari yomonlashadigan issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar, shuningdek, qattiq korroziya muhitiga ega yoki devordagi harorat 475 °S dan ortiq issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar maxsus yoʻriqnomaga muvofiq qoʻshimcha koʻriklardan oʻtkazilishi shart. 13. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarning navbatdan tashqari gidravlik sinovlari va ichki koʻriklari, mukammal yoki joriy taʼmirlashdan yoki rekonstruksiyadan keyin, shuningdek, qurilma bir yildan ortiq ishlamay turganida oʻtkaziladi. 14. Issiqlik eltuvchining parametrlari kamayganda yoki koʻpayganda avariya sodir boʻlishi yoki odamlarning hayotiga xavf solishi mumkin boʻlgan, xavfi yuqori issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar, qurilmalarni va ularning elementlarini avariyasiz ishlashini taʼminlaydigan xavfsizlik uskunalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 15. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarda: plombasi yoki tamgʻasi (metall muhr, shtamp) yoʻq boʻlgan; qiyoslash muddati oʻtgan; oynasi singan; ruxsat etilgan chegaraviy ishchi bosimni koʻrsatuvchi qizil chiziq yoki nazorat plastinasi yoʻq boʻlgan; manometr strelkasi oʻchirilganda shkalaning nol koʻrsatkichiga ushbu manometr uchun ruxsat etilgan xatolikning yarmidan ortiq kattaligiga qaytmagan manometrlarni qoʻllash man qilinadi. 16. Har bir manometr yaxshi yoritilgan boʻlishi, issiqlik nuri va muzlash taʼsiridan himoyalangan boʻlishi shart. Manometrga keluvchi liniyada muhitni namuna olish uchun ulashni bajarish man qilinadi. 17. Bosim ostida ishlayotgan har bir issiqlikdan foydalanuvchi qurilma oʻrnatilganidan va roʻyxatdan oʻtganidan keyin, maxsus taxtachada formati 200 — 150 millimetrdan kam boʻlmagan shriftda quyidagilar yozilishi shart: roʻyxat raqami; ruxsat etilgan bosim; keyingi ichki sinashlar va gidravlik sinashlar sanasi (oyi va yili). Harorat boʻyicha maʼlumot yoziladi, agar u 250 °S dan ortiq boʻlsa. 18. Ishga tushirish qurilmalarining konstruksiyasi va holati (ishga tushiruvchi tugmalar, qoʻl bilan boshqarish richagi va boshqalar) uskunalarni va issiqlik oʻtkazgichlarning uchastkalarini tez va ishonchli ulash va uzishni hamda oʻz oʻzidan ishlab ketish imkoniyatini bartaraf qilishni taʼminlashi shart. 19. Avariya uzgichlari va masofaviy boshqarish tugmalarining konstruksiyasi va joylashishi turli ishchi holatlarda ulardan foydalanish imkoniyatini taʼminlashi shart. 20. Barcha ishga tushirish qurilmalari ularning vazifalari koʻrsatilgan yozuvlarga ega boʻlishi shart. Asosiy tezkor va avariyaviy surilma qopqoqlar va ventillarning maxoviklarida ularning ochish va yopish yoʻnalishini koʻrsatuvchi chiziqlar boʻlishi kerak. 1. Ekspluatatsiyada boʻlgan bugʻ bolgʻalari, quyidagi asosiy sharoitlarni qoniqtirishi shart: silindrdan bugʻ ajralib chiqmasligi; silindrning ichki boʻshligʻi kondensat tarqatuvchi bilan jihozlangan trubkalar yordamida drenaj qilinishi; bugʻ berkituvchi armatura zich boʻlishi, shuningdek, yopiq holatda bugʻni oʻtkazmasligi; porshen va silindr orasidagi, porshen halqalari va porshen ariqchalarining devorlari, zolotnik va zolotnik vtulkasi, drossel va vtulka orasidagi tirqishlar yigʻish va taʼmir boʻyicha yoʻriqnomalarda koʻrsatilgan qiymatlarga mos kelishi; bugʻ berkituvchi ventil ochiq boʻlganda va zolotnik toʻsib qoʻyilganda chiqaruvchi quvurdan bugʻlanish chiqmasligi; salnik yogʻlangan va grafitlangan zichlanish bilan zich toʻldirilgan, normal tortilgan va bugʻlanmagan boʻlishi; tepki va boshqarish dastagining harakati ishchi tomonidan katta kuch talab etmay amalga oshirilishi; bolgʻa, bugʻning berilgan bosimida normal zarb kuchini taʼminlashi; bolgʻaning hamma qismlari qiyshiq va boʻsh mahkamlanmasdan yigʻilishi; moylash uskunalari soz holda ishlashi; kondensatni chiqarib tashlovchi qurilma va saqlagich moslamasi doimo soz holatda boʻlishi; shibbani ruxsat etilgan chetki holatini qayd qilgan belgilar, zolotnikning chetki holatiga mos keluvchi dastakning koʻrsatkichlari, tekshirilgan va aniq belgilangan boʻlishi. 2. Bolgʻaning ishlashi qisqa vaqtga toʻxtashida bugʻni uzish uchun aylantirib buruvchi yassi surilma klapanlar oʻrnatilishi kerak. 3. Bugʻ bolgʻasini bugʻni tashqariga chiqarib yuborish bilan ishlashiga ruxsat etilmaydi. 4. Bugʻning soatlik va solishtirma sarfini hamda sizib chiqish qiymatini aniqlash uchun toʻqmoqni sinash har uch yilda bir marta, davriy ravishda olib borilishi shart. 5. Bugʻ taqsimlovchi mexanizmni tashqi koʻrib chiqish va ishlatib koʻrish, toʻqmoqda ishlayotgan xodimning har bir smenani qabul qilishida va topshirishida va qoʻshimcha smenada kamida bir marta navbatchi slesar tomonidan amalga oshirilishi kerak. 6. Suv oʻtkazgichlarga boruvchi ishlatilgan bugʻ bugʻoʻtkazgichlarda, bugʻ mashinalarida (toʻqmoq, press va boshqalar) berilgan qarshi bosimni ushlab turuvchi (chiqarib tashlovchi) qurilmalar hamda bugʻ oʻtkazgichlarni tozalash uchun qopqoq (lyuk) koʻzda tutilishi kerak. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmani ishonchli ishlashini taʼminlovchi ishlatilgan bugʻni 10 mg/kg gacha yogʻdan mexanik tozalash koʻzda tutilishi kerak. 7. Zolotniklarni, bugʻ taqsimlovchi klapanlarni, drossellarni, surilma klapanlarni va porshenni zichlovchi halqalarini tashqi qoʻrib chiqish hamda qisman tekshirish har oyda kamida bir marta amalga oshirilishi kerak. 8. Silindr ichiga qopqoqning teshigi orqali moy toʻldirish yoʻli bilan silindrning ichki qismini moylash man etiladi. 9. Bugʻ bolgʻalari uchun qurilish meʼyorlari va qoidalari hamda texnik shartlarda koʻzda tutilgan moylovchi materiallar qoʻllanishi shart. 10. Bolgʻani moylovchi tizim haftada kamida bir marta koʻrib chiqilishi, tozalanishi va puflanishi kerak. 1. Quritish qurilmalarining kameralari zich yopilgan boʻlishi shart. Kameraning eshiklarida, eshikni zich yopuvchi richagli, ponali, vintli yoki boshqa qurilmalar oʻrnatilgan boʻlishi shart. 2. Agar konveyerli quritish qurilmalarida ekspluatatsiya sharoiti boʻyicha eshiklarni qurish iloji boʻlmasa yoki quritish qurilmasining konstruksiyasi nolli bosim zonasini taʼminlay olmasa, quritish qurilmasining kirishida va chiqishida issiq (havo) parda oʻrnatilishi lozim. 3. Quritish qurilmalari issiqlikning minimal yoʻqolishini taʼminlovchi issiqlik izolyatsiyasiga ega boʻlishi, quritish qurilmasi ochiq havoga oʻrnatilganda issiqlik izolyatsiyasi namga chidamli boʻlishi kerak. 4. Materialni yoki mahsulotni bugʻlab dimlanadigan quritish qurilmalarida hamma toʻsiqlar gidroizolyatsiya qatlami bilan qoplanishi kerak. 5. Portlaydigan materiallar uchun quritish qurilmalari portlovchi klapanlar bilan taʼminlanishi shart. Klapanlarning quvurlari tashqariga, sex tashqarisiga chiqarilgan boʻlishi shart. 6. Oʻtkir zaharli materiallar uchun quritish qurilmalari maxsus izolyatsiya qilingan xonalarga oʻrnatilishi kerak. Ularni yuklash va boʻshatish, odatda mexanizatsiyalashtirilgan boʻlishi shart. 7. Barcha quritish qurilmalari (kondensatsion quritish qurilmalaridan tashqari) soʻrib oluvchi shamollatish (ventilyatsiya) bilan taʼminlanishi kerak. 8. Quritish qurilmasida bitta oʻqda bir nechta ventilyator oʻrnatilganda, havoni tekis sirkulyatsiyasi uchun oʻqning bir tomoniga oʻng tomonga aylanuvchi, boshqa tomoniga — chapga aylanuvchi ventilyatorlar oʻrnatilishi yoki reversiv yuritma boʻlishi kerak. 9. Havo majburiy sirkulyatsiya qilinadigan quritish qurilmalarida qovurgʻali yoki silliq quvurli isitgichlar yoki plastinkali kaloriferlar oʻrnatilishi kerak. Kondensatni yaxshi oqishini taʼminlash uchun plastinkali kaloriferlar vertikal oʻrnatilishi shart. 10. Quritish qurilmasining kamerasida havoni tekis taqsimlanishini taʼminlash uchun yoʻnaltiruvchi ekranlar, toʻrlar va boshqa qurilmalar oʻrnatilishi lozim. Quritish qurilmalarining kameralarida balandlik boʻyicha toʻliq gabaritga ega boʻlmagan materiallarni quritishga ruxsat etilmaydi. 11. Kukunsimon yoki maydalangan materiallarni quritishda, chang tindiruvchi, quruq yoki nam siklonlar, multitsiklonlar, mato filtrlari yoki elektr filtrlarni oʻrnatish yoʻli bilan quritish qurilmasidan chiqayotgan havoni tozalash shart. Ushbu quritish qurilmalarida havoning retsirkulyatsiyasi qoʻllanilishi lozim. 12. Quritish qurilmasiga xizmat koʻrsatishda, texnologik xodimning ish joyida rejim kartasi boʻlishi shart. Quritish qurilmasini ekspluatatsiya qilish jarayonida, zona boʻyicha harorat aniq belgilangan issiqlik eltuvchining parametr koʻrsatkichlari tezkor jurnalda qayd etilib, quritilayotgan materialning sifati nazorat qilib borilishi kerak. 13. Quritish qurilmasining ishlash rejimi hamda asosiy va yordamchi uskunalarning tavsiflari ekspluatatsion sinovlar bilan aniqlanadi. Ular: quritkichlar mukammal taʼmirlangandan soʻng; tasdiqlashni talab qiladigan konstruktiv oʻzgartirishlar kiritilgandan yoki ratsionalizatsiya choralaridan soʻng; mahsulot buzilishi bilan bogʻliq holda, quritishning notekisligini bartaraf etish uchun amalga oshiriladi. 14. Quritish qurilmasini sinash paytida, qizdiruvchi issiqlik eltuvchining miqdori va parametrlari, kameraning turli nuqtalarida quritilgan havoning namligi, harorati, qizdirish yuzalarining issiqlik uzatish koeffitsiyenti, ventilyator va elektr dvigatellarning (havoni majburiy sirkulyatsiya qiladigan quritish qurilmalarida) unumdorligi aniqlanishi kerak. 15. Quritish qurilmalari kaloriferlarining qizdirish yuzasi davriy tozalanib turishi shart. 1. Birinchi korpusga tushuvchi qorishmani qaynashga yaqin haroratigacha isitish uchun kondensat yoki shirali bugʻ bilan isitiladigan maxsus qizdirgichlar oʻrnatilishi lozim. 2. Qizdirgichlarning kommunikatsiyasi, oʻchirish uchun berkitish qurilmasiga, har bir isitgichda aylanma liniyaga, shuningdek birinchi korpus uzluksiz isitilgan qorishmani qabul qila olmagan davrda, oraliq bakka (qizdirgich orqali qorishma sirkulyatsiyasini amalga oshirish uchun) qizdirilgan qorishmani oraliq bakka qaytarish uchun liniyaga ega boʻlishi shart. 3. Kondensat uzluksiz chiqarib yuborilishini, shuningdek, uning sifatini nazorat qilish uchun kondensat chiqaruvchilardan keyin liniyada koʻrish oynasi va namuna olish krani oʻrnatiladi. Kondensatning sifatiga qarab (kimyoviy tarkibi boʻyicha va aralashmani borligi) u alohida yoki birga barcha bugʻ qurilmalaridan yigʻilishi lozim. Kondensatning sifatini uzluksiz nazorat qilish uchun signal beruvchi tuz oʻlchagichlar va boshqa uskunalar oʻrnatilishi kerak. 4. Bugʻ qurilmalarida qorishmaning sathini kuzatish uchun koʻruvchi oyna oʻrnatilishi kerak. 5. Bugʻ qurilmalari quyidagi nazorat-oʻlchash yoki rostlovchi uskunalar bilan jihozlanishi kerak: birinchi korpusga kiruvchi bugʻ bosimini avtomatik rostlagich; sexga bugʻ beruvchi liniyada, qayd etuvchi manometr; birinchi korpusning isituvchi kamerasida va bugʻli muhitda manometrlar bilan, keyingi korpuslarning isituvchi kameralari va bugʻli muhitlarida, manometrlar va vakuummetrlar; qorishma sathini avtomatik rostlagichlar; barometrik yoki yuzali kondensatorlardan keluvchi quvur oʻtkazgichlarda, koʻrsatuvchi va signal beruvchi vakuummetrlar; barcha bugʻlovchi apparatlarda, isitgichlarda va barometrik yoki yuzali kondensatlarda, simobli yoki qarshilikli termometrlar; sexga kiruvchi suv sarfini hisobga olish uchun, sarfoʻlchagich; bugʻlashga kiruvchi qorishmani hisobga olish uchun, sarfoʻlchagich; har bir bugʻlovchi apparatdan keyin, konsentratomerlar. 6. Bugʻ qurilmalarining normal ish rejimini taʼminlash uchun quyidagilar shart: isituvchi bugʻni birinchi korpusga berilishini kuzatish va qizdiruvchi bugʻ bosimining chegarasiga tushishiga va koʻtarilishiga yoʻl qoʻymaslik (0,01 MPa (0.1 kgs/cm2) chegarasida oʻzgarishga ruxsat etiladi); bugʻ qurilmasining korpusi boʻyicha koʻzda tutilgan harorat va bosim taqsimlanishi jarayonini ushlab turish; bugʻ qurilmasining isitish kameralarida kondensatlarni uzluksiz tarmogʻlanishini kuzatish, shuningdek kondensat sifatini tizimli tekshirish; bugʻga aylantiruvchi qurilmani qaynash haroratiga yaqin boʻlgan haroratgacha isitilgan qorishma bilan tizimli ravishda taʼminlanishini taʼminlash; bugʻ qurilmasida qorishmani korpusdan korpusga normal oʻtkazilishini kuzatish va qorishmaning oʻrnatilgan sathini ushlab turib va isituvchi kameralarni boʻshab qolishiga yoʻl qoʻymaslik, oxirgi korpusdan tayyor mahsulotni tizimli chiqarib turish; qorishmalar, konsentratorlar va issiqlik eltuvchilarning minimal yoʻqotishini taʼminlash; rejimda koʻzda tutilgan sathda vakuum ostida ishlovchi bugʻga aylantiruvchi qurilmalarida siyraklanishni ushlab turish va vakuum tushganida darhol sabablarini aniqlash va ularni bartaraf etish, barometrik kondensatordan tarmoqlanuvchi suvning haroratini ushlab turish; smenada kamida bir marta isituvchi kameralardan havoni maxsus ventillar orqali chiqarish; bugʻ qurilmalarida koʻzda tutilgan yuvish jadvali va tartibiga rioya qilish, zarurat boʻlganda navbatdan tashqari yuvishni va ularni tozalashni oʻtkazish; avtomatik uskunalarni, issiqlikni oʻlchash va rostlovchi uskunalarni, armaturalarni, shuningdek, bugʻlovchi stansiyaning yordamchi uskunalarini uzluksiz va soz ishlashini taʼminlash. 7. Bugʻ qurilmalari quvur oʻtkazgichlari sxemasi birlamchi va ikkilamchi qizdiruvchi bugʻning oqimlari, shuningdek, ularning kondensatlari aralashib ketish imkoniyatini istisno etishi shart. 1. Rektifikatsiya qurilmalari kolonkaga kiruvchi suyuqlikni isitish uchun issiqlik almashtiruvchilar (qizdiruvchi qurilmalar) bilan jihozlangan boʻlishi shart. Qizdirgichlarni burama naychalarining choʻlgʻamlari, kondensat tarmoqlanishini osonlashtirish uchun iloji boricha qisqa boʻlishi shart. 2. Rektifikatsiya qurilmalari ajralib chiqayotgan bugʻni kondensatsiya qilish uchun moslamalar (kondensatorlar, deflegmatorlar) bilan jihozlanishlari kerak. Issiqlik uzatish koeffitsiyentini koʻpaytirish uchun bir yoʻlli kondensatorlarni koʻp yoʻlli kondensatorlar bilan almashtiriladi. 3. Rektifikatsiya qurilmalari, kiruvchi va chiquvchi mahsulot miqdorini oʻlchash uchun oʻlchagich yoki sathoʻlchagich bilan jihozlangan boʻlishi shart. 4. Rektifikatsiya qurilmalarida oʻtayotgan mahsulotni kuzatish va sarfini rostlash uchun koʻrsatuvchi oyna oʻrnatilgan boʻlishi kerak. 5. Rektifikatsiya qurilmalari quyidagi nazorat-oʻlchash uskunalar: bugʻ berish liniyasida qayd etuvchi va qoʻshuvchi bugʻ oʻlchagich; qayd etuvchi manometrlar; rektifikatsiya qurilmalarida bosim va haroratni oʻlchash uchun manometrlar, vakuummetrlar va termometrlar; rektifikatsiya qurilmalari suvni kirituvchi va chiqarib tashlovchi liniyalarida termometrlar; haydalayotgan aralashmani haroratini oʻlchash uchun nazorat fonarida oʻrnatilgan termometrlar; avtomatik nazorat qilish hamda harorat va bosimni (birinchi navbatda uzluksiz taʼsir etuvchi apparatlar) masofaviy oʻlchash vositalari; chiqayotgan kondensat oʻtkazgichlar sovutgichlar bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 6. Vakuum ostida ishlovchi distillash qurilmalari, mazkur Qoidalarning 14-ilovasining 5-bandida koʻrsatilgan uskunalardan tashqari quyidagilar: tizimni keskin oʻzgarib turishidan himoya qilish uchun, vakuum rostlagich; vakuum-nasosni unga suyuqlik kirishidan himoya qilish oraliq silindr; bugʻ tarkibidagi distillyat tomchisini ushlab qolish uchun tomchi ushlagich bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 7. Rektifikatsiya qurilmasining normal rejimini taʼminlash uchun quyidagilar lozim: isituvchi bugʻ bosimi oʻzgarishi 0,02-0,03 MPa (0,2-0,3 kgs/cm2)dan ortiq boʻlishiga yoʻl qoʻymasdan bugʻ rostlagichlarning ishini nazoratini taʼminlash; kondensatorlar, diflegmatorlar va sovutgichlarga haydalayotgan mahsulot kirib qolishiga yoʻl qoʻymasdan, ularga sovituvchi suv kirishini va uning haroratini kuzatish; distillash qurilmasida texnologik rejim bilan oʻrnatilgan haroratlar va bosimlar taqsimlanishini ushlab turish; oʻrnatilgan texnologik yoʻriqnomalarga mos ravishda distillash qurilmasidan navli mahsulotlarni tanlab olishni amalga oshirish; distillash qurilmasining isituvchi yuzasidan kondensatni chiqarib olishni taʼminlash, tizimli ravishda kondensat sifatini tekshirish (kimyoviy tahlil bilan); distillash qurilmasi apparati va armaturasini germetikligini kuzatish, haydalayotgan aralashmani yoki haydash mahsulotini zichlanmagan armaturalar, ulanishlar va boshqalar orqali yoʻqotilishiga yoʻl qoʻymaslik. Isituvchi kameralarga, yuzali kondensatorlarga va boshqalarga haydash mahsulotlari kirib qolishini oldini olish uchun ulardan chiqarilayotgan suv harorati va sifatining nazoratini oʻrnatish; distillash qurilmasining avtomatik rostlagichlari, armaturalari, nazorat-oʻlchash vositalari va yordamchi uskunalarning holati hamda ishi ustidan nazorat oʻrnatish. 8. Rektifikatsiya qurilmalarida turli parametrli bugʻlardan (oʻtkir bugʻ, ishlatilgan bugʻ va boshqalar) foydalanilganda, alohida kondensat tarmoqlovchilar oʻrnatilishi shart. Turli parametrli bugʻlar kondensatini umumiy kondensatsiya tuvagiga chiqarishga yoʻl qoʻyilmaydi. Turli parametrli bugʻlar kondensatini, uning sifati va foydalanish imkoniyatiga bogʻliq ravishda umumiy yoki alohida kondensat yigʻuvchi baklarga yoʻnaltirish lozim. 1. Mahsulotlarni qizdirish uchun, elektr energiyasi, tabiiy gaz, issiq havo va boshqalar qoʻllanilganda qurilmalarni ekspluatatsiyasi oʻrnatilgan tartibda tasdiqlangan yoʻriqnomalar boʻyicha amalga oshiriladi. 2. Qurilmaning devorlari issiqlik sigʻimi va issiqlik oʻtkazuvchanligi past boʻlgan materiallardan boʻlishi shart. Materialni tanlash va devorning qalinligi issiqlik — texnik hisob-kitob bilan asoslanishi kerak. Issiqlik oʻtkazuvchi material (poʻlat va boshqalar) qoʻllanilganda issiqlik izolyatsiyasini qoʻllash lozim. 3. Qurilmalarning beton poli issiq qatlam ustida gidroizolyatsiyaga va kondensatni gidroqulf orqali kanalizatsiyaga oqishi uchun 0,005 dan kam boʻlmagan qiyalikka ega boʻlishi shart. 4. Bugʻlovchi kameralar qopqoqlari, gidroqulflash yoki boshqa maxsus konstruksiyalar bilan germetizatsiya qilingan boʻlishi shart. Qopqoqlar statik va dinamik yuklamalarni qabul qilishi shart. Poligonda ekspluatatsiya qilinuvchi kameralar qopqoqlarining yuqori qatlami suv oʻtkazmaydigan boʻlishi shart. Bugʻlab turuvchi kameraning qopqoqlari, gidroqulflash yoki boshqa maxsus konstruksiyali qurilma bilan toʻliq germetizatsiyani taʼminlashi shart. Gidroqulflar oʻzgartirilganda quyidagilar tavsiya etiladi: bugʻlab turadigan kamera qopqogʻi qattiq poʻlat karkasdan va qoplamasi issiqlik izolyatsiyasidan (mineralli momiq paxtadan) bajarilishi kerak. Buyumga tomchilar tushmasligi va gidroqulfni oʻz vaqtida suv (kondensat) bilan toʻldirish uchun qopqoqning pastki yuzasi yon tomonga qiya qilib bajarilishi maqsadga muvofiq. Gidroqulfga kondensatni tushishi yetarli boʻlmaganda, gidroqulf suv bilan toʻldirish qurilmasiga ega boʻlishi kerak; qopqoq va devor oraligʻidagi gidravlik oraliq, devorning yuqori chetida yotuvchi shvellerdan bajariladi, unga tepadan qopqoqqa payvandlangan konturli tik qovurgʻa tushiriladi; gidroqulf shvelleri ostidan bugʻ oʻtib ketishini oldini olish uchun, devorni teshigini bekitish uchun unga devorlarga tik qovurgʻa payvandlanadi; gidroqulfni qum yoki qipiq bilan toʻlgʻizish man etiladi. 5. Alohida qurilmalarning magistral ventilyatsiya kanalidan ajratuvchi klapanlar kameralarning germetik uzilishini taʼminlashi kerak. 6. Mahsulotlar davriy va uzluksiz kirib turadigan uzluksiz ishlaydigan qurilmalar mahsulotning kirish va chiqishida, zich, oson ochiladigan va yopiladigan zaslonka va yumshoq pardalarga ega boʻlishi kerak. 7. Bugʻ qurilmalarga diametri 5-6 mm dan kam boʻlmagan, kamera polining perimetri boʻyicha joylashgan quvurlar orqali berilishi kerak. Quvurlar kondensatni oqishi uchun qiyalik bilan va pastki nuqtalarda drenaj bilan oʻrnatilishi shart. 8. Temirbeton buyumlarga termonamlik bilan ishlov beruvchi qurilmalar quyidagi talablarga javob berishi shart: bugʻ oʻtkazgichlar va kondensat oʻtkazgichlar, berkituvchi va rostlovchi armaturalar, shuningdek, avtomatlashtirilgan boshqarish tizimlarining datchiklari kamera boʻylab oʻtuvchi tunellarda joylashtirilishi kerak. Kameralarga xizmat koʻrsatish uchun oʻtuvchi tunellar chiqaruvchi — soʻruvchi ventilyatsiya va statsionar elektr yoritishning tarmogʻi bilan jihozlangan boʻlishi shart; kirish va chiqishdagi kameralar mexanik yuritmali eshiklar yoki issiqqa chidamli rezina lentadan boʻlgan pardalar bilan jihozlanishi kerak. Kameralarning eshiklari yuklanishda va yuksizlanishda navbatma — navbat ochilishi va yopilishi shart; aktiv ishlov berish zonasi bilan sovutish zonasi orasida toʻrt qator issiqqa chidamli rezina lentadan pardalar boʻlishi shart; aktiv issiq ishlov berish zonasida buyumlarni isitish va ularga ishlov berish, bugʻli poʻlat registrlar bilan qizdirilgan issiq havo bilan amalga oshirilishi kerak. Registrlar polga va ship ostiga oʻrnatiladi hamda detallar turgan tagliklar soniga qarab guruhlarga birlashtiriladi. Kameradagi havoni sirkulyatsiya qilish ventilyatorlar bilan amalga oshiriladi. 9. 0,07 MPa (0,7 kgs/cm2) ortiqcha bosim ostida ishlovchi qurilmalar va avtoklavlar quyidagilar: bugʻ sarfini oʻlchagichlar; bosim rostlagichlari va saqlovchi klapanlar; avtoklav ichidagi haroratni oʻlchash uchun pastki va yuqori zonalarda oʻrnatilgan termometrlar; manometrlar (ishchi va nazorat); kondensat tarqatuvchilar; qopqoqlar toʻliq yopilmaganda va avtoklavda bosim qolganda avtoklavga bugʻ kirishini istisno etadigan blokirovkali saqlagich qurilmalari; avtoklav qopqoqlari zich yopilishining yorugʻlik signalizatsiyasi; avtoklavda ortiqcha bosim borligini tekshirish uchun ventilli nazorat trubkasi bilan jihozlanishi kerak. 10. Avtoklavning normal ish rejimini taʼminlash uchun quyidagilar zarur: avtoklavni 50 °S/min dan yuqori boʻlmagan tezlik bilan qizdirish va sovutish; qurilmada harorat taqsimlashining oʻrnatilgan rejim kartasini saqlab turish; texnologik jarayonlarning tugashidan keyin ishlatib boʻlingan bugʻni issiqlik almashuvchida foydalanishni nazarda tutish; qopqoqni, faqat bosim butunlay tushganidan keyin ochish. 11. Katta boʻshliqli yirik buyumlarga bugʻni berish ularning oʻqi boʻylab soplo orqali taklif etiladi. 12. Qurilma samaradorligini oshirish va issiqlik energiyasi sarfini kamaytirish maqsadida yuklash va boʻshatish vaqtlarini qisqartirish choralarini koʻrish, mahsulotning yuqori sifatini saqlagan holda issiqlik almashish intensifikatsiyasi yuqori chegarasiga erishishi, buyum shakli va beton aralashmasining eng foydalisini tanlab olish lozim. 1. Bitta issiqlik boshqaruvi uzeliga turli xarakterdagi yuklamalarni maishiy xonalarning issiqlik uskunalarini, shamollatish ventilyator qurilmalari va havo isitish agregatlarini, sexlardagi isitish uskunalarini, issiq suv taʼminoti qurilmalarini, issiqlikdan foydalanuvchi texnologik qurilmalarni ulashda, ushbu koʻrinishdagi yuklamalarning har birini boshqaruv uzelini kollektoriga alohida ulangan mustaqil shaxobcha boʻyicha taʼminlash lozim. 2. Boshqaruv uzeli quyidagilar: tizimni boshqarish uzelini tashqi issiqlik tarmogʻidan ajratuvchi surilma klapanlar; barcha uzatuvchi va qaytuvchi quvuroʻtkazgichlarning shaxobchalarida oʻrnatilgan surilma klapanlar; bugʻli isitishning mahalliy tizimi bosimiga rostlangan reduksiyali klapanlar; reduksiya qilingan bugʻ liniyasida oʻrnatiladigan saqlovchi klapanlar; suv tizimining uzatuvchi va qaytuvchi issiqlik oʻtkazgichlarida oʻrnatiladigan loyqaushlagichlar; tizimni boʻshatish va toʻldirish uchun qurilma; maishiy xonalarning suvli isitish tizimi uchun, agar uzatuvchi issiqlik oʻtkazgichlardagi suvning harorati ushbu xonalar uchun hisoblangan qiymatdan oshsa, elevator yoki boshqa aralashtiruvchi qurilmalar; tarmoq suvi bevosita issiq suv taʼminotiga olinganda, olinayotgan liniyadagi chegaralovchi shayba; issiq suv taʼminoti tizimida haroratni va sarfni avtomatik rostlagichlar bilan va isitish tizimida sarfni rostlagich; ishga tushirish va ekspluatatsiya drenajlari bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 3. Suvli issiqlik tarmogʻining boshqarish uzeli quyidagi nazorat-oʻlchash vositalari bilan jihozlanishi kerak: uzatuvchi va qaytuvchi issiqlik oʻtkazgichlar asosiy surilma klapanlaridan keyin manometrlar bilan va asosiy surilma klapanlardan oldin manometrlar uchun shtutserlar bilan; uzatuvchi va qaytuvchi kirish issiqlik oʻtkazgichlarda termometrlar bilan hamda barcha qaytaruvchi issiqlik oʻtkazgichlarda termometrlar uchun gilzalar bilan; ulangan quvvati 5 MPa (0,7 kgs/cm2) hamda undan ortiq boʻlgan uzatuvchi va qaytuvchi issiqlik oʻtkazgichlarda oʻrnatiladigan sarf oʻlchagichlar bilan, issiq suv taʼminotiga suv olish liniyasida esa — suv oʻlchagichlar bilan; aralashgan suv uzatish liniyasida manometr uchun shtutser va termometr uchun gilza bilan. 4. Bugʻli tarmoqning boshqarish uzeli quyidagi nazorat-oʻlchash vositalari bilan jihozlanishi kerak: bugʻ oʻtkazgichlarning kirishida asosiy surilma klapanlardan soʻng — manometr va termometr bilan; reduksion klapandan oldin va undan keyin — manometrlar bilan; kondensat oʻtkazgichda — manometr bilan; reduksiyalangan bugʻ liniyalarida va kondensat oʻtkazgichda termometrlar bilan; ulangan quvvati 2 Gkal/s (8,4 GJ/h) boʻlgan bugʻ oʻtkazgichda — sarfoʻlchagichlar bilan. 5. Tarqatuvchi issiqlik oʻtkazgichlarning barcha yuqori nuqtalari havo chiqaruvchi qurilmalar, hamma pastki nuqtalari esa — suvni oqizish va kondensatni chiqarib tashlash uchun kranlar bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 6. Quvuroʻtkazgichlar havo qoplarini va kondensatni toʻplanishini hosil boʻlishini bartaraf etuvchi qiyalikka ega boʻlishi shart. 7. Sex ichidagi issiqlik oʻtkazgichlarning shaxoblanish nuqtalari, alohida uchastkalarni barcha tizimdan uzish imkonini beruvchi seksiyali surilma klapanlar (ventillar) bilan jihozlanishi kerak. 8. Isitish uskunalarining yuzasidagi maksimal harorat isitilayotgan xonaning qoʻllanishiga bogʻliq holda, sanitar meʼyorlarga muvofiq qabul qilinishi lozim. 9. Isitish uskunalari, uskunalarning issiqlik berishini rostlash uchun kranlar va ventillarga ega boʻlishi shart. 10. Korxonada bugʻli isitish tizimining ekspluatatsiyasi quyidagilarni taʼminlashi shart: barcha isitish uskunalari bir xil isishini; isituvchi uskunalarga kiruvchi bugʻ uchib oʻtib ketmasdan, toʻliq kondensatsiyalanishini; tizimdan olingan kondensatning toʻliq qaytishini. 11. Korxonada suvli isitish tizimining ekspluatatsiyasi quyidagilarni taʼminlashi shart: barcha isitish uskunalari bir xil isishini; tizimdan qaytayotgan suvning harorati hisoblangan (grafik boʻyicha) qiymatdan chetga chiqishi 2°S dan oshmasligini; tizimning yuqori nuqtalari quyilishni; tizimdagi bosim isitish uskunalari uchun ruxsat etilgan qiymatdan oshmasligini; issiqlik eltuvchining mahalliy tizimdan oʻrtacha yillik silqib chiqishi ishlayotgan tizim suvi hajmining 0,25% dan oshmasligini; siljish koeffitsiyentini hisoblanganidan kam boʻlmasligini. 12. Suvli isitish tizimlarini toʻldirish va taʼminlab turish issiqlik tarmogʻidan olingan yumshatilgan deaeratsiyalangan suv bilan amalga oshirilishi shart. Toʻldirishning tezligi va tartibi issiqlik energiyasi bilan taʼminlovchi tashkilot bilan kelishilishi shart. 13. Suvli va bugʻli isitish tizimini ekspluatatsiyasi jarayonlarida quyidagilar bajarilishi lozim: doimiy koʻzga tashlanmaydigan tizim elementlarini oyida kamida 1-marta sinchiklab koʻrib chiqish; asosiy tizim elementlarini (nasoslar, berkituvchi magistral armatura, nazorat-oʻlchash apparatlari, avtomatik qurilmalar) haftada kamida 1-marta sinchiklab koʻrib chiqish; isitish tizimidan yoʻriqnoma boʻyicha havoni chiqarib yuborish; isitish uskunalarining tashqi yuzasini changdan va loydan haftada kamida 1-marta tozalash; oʻrnatilgan loyqaushlagichlarni yuvish. Yuvish muddatlari loyqaushlagichlardan oldin va keyin oʻrnatilgan manometrlar koʻrsatkichlari farqidan, loyqalanish darajasidan kelib chiqib oʻrnatiladi; issiqlik eltuvchining bosimi va harorati, isitish uskunalarining qizishi va nazorat nuqtalari harorati, shuningdek, isitilayotgan xonalar isitilishini (framugalar, eshiklar, derazalar va sh.oʻ.) holatini kunlik nazorati. 14. Isitish mavsumi tugagandan soʻng, isitish tizimlarini normal sarfi bosimidan 4-5-marta ortiq bosimdagi siqilgan havo yoki suv bilan, to suv toʻliq tinishiga qadar yuvilishi kerak. Tizimni korroziyadan himoyalash uchun, taʼmirlash davridan tashqari, uni deaeratsiyalangan suv bilan toʻldirish shart. 15. Isitish mavsumi boshlanmasdan oldin barcha isitish tizimlari gidravlik bosim bilan tekshirilishi shart. Gidravlik bosim bilan tekshirish tizim taʼmirlangan yoki taʼmirlanmaganligidan qatʼiy nazar, oʻtkazilishi shart. Gidravlik bosim bilan tekshirish mustahkamlikka va zichlikka quyidagilarda oʻtkaziladi: boshqarish (kirish) uzellarida 1,25 ishchi bosimga teng bosim bilan. Ishchi bosim deb, tarmoq tomondagi kirish surilma qopqogʻi oldidagi bosim qabul qilinadi; elevator uzellarida, kaloriferlarda hamda isitish va issiq suv taʼminotining suv isitgichlarida — 1,25 ishchi bosimga teng bosim bilan, lekin 1 MPa (10 kgs/cm2) dan kam emas; choʻyan isitish uskunalariga ega isitish tizimlarida — 1,25 ishchi bosimga teng bosim bilan, lekin 0,6 MPa (6 kgs/cm2) dan koʻp emas; panelli va konvektorli isitish tizimlarida — 1 MPa (10 kgs/cm2) bosim bilan; issiq suv bilan taʼminlash tizimlarida — tizimdagi ishchi bosim plyus 0,5 MPa (5 kgs/cm2) ga teng bosim bilan, lekin 1 MPa (10 kgs/cm2) dan koʻp emas. Gidravlik bosim bilan tekshirish atrofdagi havo harorati musbat boʻlganda oʻtkaziladi. Atrofdagi havo harorati noldan past boʻlganda istisno tariqasida zichlikka tekshirish mumkin. 16. Barcha yangidan ulanayotgan issiq suv bilan taʼminlash tizimlari yoki taʼmirdan soʻng ulanayotgan tizimlar zichlikka ishchi bosim plyus 5 kgs/cm2ga teng, lekin 10 kgs/cm2 dan ortiq boʻlmagan bosim bilan tekshirilishi shart. Issiq suv bilan taʼminlash tizimlarini zichlikka tekshirish albatta bu tizimni ekspluatatsiyaga qabul qilayotgan energiya bilan taʼminlovchi tashkilot (sex) vakili ishtirokida oʻtkaziladi. 17. Hisoblash shaybalari va elevatorlarning soplolari plambalanishi shart. 18. Ishchi bosimi 0,07 MPa (0,7 kgs/cm2) gacha boʻlgan isitishning bugʻli tizimlari 0,25 MPa (2,5 kgs/cm2) bosim bilan tizimning pastki nuqtasida sinalishi kerak. 0,07 MPa dan ortiq ishchi bosimli tizimlar esa tizimning yuqori nuqtasida ishchi bosim plyus 0,1 MPa (1 kgs/cm2) ga teng bosim bilan, lekin 0,3 MPa (3 kgs/cm2) dan kam boʻlmagan bosim bilan sinalishi kerak. 19. Tizimlar quyidagi hollarda sinovdan oʻtgan hisoblanadi: isitish uskunalari, armaturalar va boshqa uskunalarning payvandlangan choklarida “terlash” yoki oqish payqalmasa; issiqlik bilan taʼminlovchi suvli va bugʻli tizim bosim bilan tekshirilganda besh daqiqa davomida bosimning pasayishi 0,02 MPa (0,2 kgs/cm2) dan ortmasa; panelli isitish tizimini bosim bilan tekshirilganda oʻn besh daqiqa davomida bosimning pasayishi 0,01 MPa (0,1 kgs/cm2) dan ortmasa; issiq suv bilan taʼminlash tizimi bosim bilan tekshirilganda oʻn daqiqa davomida bosimning pasayishi 0,05 MPa (0,5 kgs/cm2) dan ortmasa. Tekshirish natijalari bosim bilan tekshirishni oʻtkazish dalolatnomasi bilan rasmiylashtiriladi. Agar bosim bilan tekshirish natijalari berilgan shartlarga javob bermasa, sizilishlarni aniqlash va bartaraf qilish zarur, undan keyin tizim qayta zichlikka tekshiriladi. Gidravlik sinovlarda aniqlik sinfi 1,5 dan kam boʻlmagan, korpus diametri 160 millimetrdan kam boʻlmagan, shkalasi oʻlchanayotgan 4/3 nominal bosimiga, boʻlinishi 0,01 MPa (0,1 kgs/cm2), tekshiruvlardan oʻtgan va plombalangan prujinali manometrlarni qoʻllash shart. 20. Issiq suv bilan taʼminlash tizimlarining uzatuvchi quvurlarini odatda, ruxlangan poʻlat quvurlardan oʻtkazish zarur. Issiq suv bilan taʼminlash tizimlarining uzatuvchi quvurlari uchun isitilayotgan suv yemirish xossasiga ega boʻlmasa ruxlanmagan poʻlat quvurlardan, shuningdek, issiqlik bilan taʼminlashning ochiq tizimlarida plastmassali quvurlardan yoki qoʻllashga ruxsat etilgan ichki yuzasi issiqlikka chidamli materiallar bilan qoplangan poʻlat quvurlardan foydalanishga ruxsat beriladi. 21. Yopiq sxema boʻyicha bajarilgan issiq suv bilan taʼminlash tizimida talab qilingan bosimni ushlab turish uchun sovuq suvni uzatuvchi quvurda bir darajali suv isitgichdan oldin “oʻzidan keyin” bosimni rostlovchi qurilma oʻrnatish majburiydir. 22. Issiq suv bilan taʼminlash tizimining uzatuvchi quvurlari tarmogʻida, mos quvur diametrlarini tanlash yoʻli bilan, bosimni rostlash imkoniyati boʻlmagan hollarda, tizimning sirkulyatsion quvuroʻtkazgichlarida diafragmalarni oʻrnatishni koʻzda tutish zarur. Teshik diametri 5 millimetrdan kam boʻlmasligi shart. Hisob boʻyicha diafragma diametri 5 millimetrdan kam boʻlsa, diafragmalar oʻrniga bosimni rostlash uchun kranlar oʻrnatishga ruxsat beriladi. 23. Sanoat korxonalarida issiq suv bilan taʼminlashga sarflar davriy va qisqa vaqtli, lekin katta sarflar boʻlganda, bak-akkumulyatorlar yoki katta sigʻimli suv isitgichlarni qoʻllash lozim. 24. Isitish va issiq suv bilan taʼminlash uchun issiqlik manbai sifatida issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalardan keyin kondensatni sovutish qurilmasi yoki bak-akkumulyatorlarni oʻrnatish orqali iloji boricha ikkilamchi qaynash bugʻi ishlatilishi kerak. 25. Issiq suv bilan taʼminlash tizimi uchun ochiq bak-akkumulyatorlar oʻrnatilganda baklar sath rostlagichlari, sath koʻrsatkichlari, bakni atmosfera bilan bogʻlovchi signalli, toʻkadigan va chiqish quvurlari bilan jihozlanishi shart. Signal va toʻkish quvurlarida berkituvchi armaturani oʻrnatishga ruxsat berilmaydi. Bak korpusi korroziyaga qarshi qoplamaga va issiqlik izolyatsiyasiga ega boʻlishi shart. 26. Bevosita suv olishda issiqlik va suvni hisobga olish uchun issiqlik punkti yoki boshqarish uzeli uzatuvchi va teskari uzatuvchi quvurlarida oʻrnatilgan ikkita sarf oʻlchagich (suv oʻlchagich) bilan jihozlanishi shart. 27. Isitish tizimini taʼmirlashdan keyin ekspluatatsiyaga ulashdan oldin uning issiqlik sinovlarini oʻtkazish kerak. Issiqlik sinovlari issiqlik eltuvchining sinov davridagi tashqi haroratga mos haroratida oʻtkazilishi shart. Termal sinovlar paytida tizimni sozlash kerak. Sinov natijalari dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi. 1. Shamollatish ventilyatsiyasi va havoni isitish tizimlarining kalorifer qurilmalari xona ichida berilgan haroratni, hisoblangan tashqi havo harorati va isitish suvining berilgan harorat jadvalini avtomatik rostlash yoʻli bilan taʼminlashi shart. Ventilyator oʻchirilganda avtomatik blokirovka amalga oshirilishi shart, bunda isitish qurilmalarining quvurchalari muzlashining oldini olishni hisobga olib, issiqlik eltuvchini berishni taʼminlaydi. 2. Havo isitish va uning shamollatish ventilyatsiyasi kameralarining tuzilishi kalorifer seksiyalari, shuningdek, kaloriferlar, ventilyatorlar va tashqi toʻsiqlar orasida toʻliq germetiklikni, shuningdek, yozgi rejimlar uchun zarur boʻlgan aylanma kanallarni berkitish zichligini taʼminlashi shart. 3. Havo isitish va uning shamollatish ventilyatsiyasi kaloriferlari bugʻli issiqlik tarmoqlariga ulanganda parallel ulanadi, suvli issiqlik tarmoqlaridan issiqlik bilan taʼminlanganda esa odatda ketma-ket yoki parallel-ketma-ket ulanadi. Qanday ulanish qurilma loyihasida asoslanib berilgan boʻlishi kerak. Suvli tarmoqlarga ulanayotgan kalorifer qurilmalarida tarmoqning suvli oqimi havo oqimiga nisbatan teskari boʻlishi shart. 4. Har bir kalorifer qurilmasi issiqlik eltuvchining kirish va chiqishlarida oʻchiruvchi armatura bilan, shuningdek, uzatuvchi va teskari quvuroʻtkazgichlarda termometrlar uchun gilzalar bilan jihozlangan boʻlishi shart. Juftlikda ishlayotgan kalorifer qurilmalari qoʻshimcha kondensat tarqatuvchi bilan jihozlangan boʻlishi shart. Unumdorligi 0,25 Gkal/s va undan yuqori boʻlgan kalorifer qurilmalari oʻlchash diafragmalari bilan jihozlangan boʻlishi shart. 5. Kaloriferlarda ezilgan yoki bukilgan qirralar soni 10% dan oshmasligi, bir yoʻlli kaloriferlarda soʻndiruvchi quvurlar 5% dan oshmasligi shart. Koʻp yoʻlli kaloriferlarda soʻndiruvchi quvurlar soni 1%dan oshmasligiga ruxsat beriladi. 6. Isitish va ventilyatsiya kameralari sunʼiy yoritishga, shuningdek, undagi oʻrnatilgan uskunalarga xizmat koʻrsatish va taʼmirlash uchun yaqinlashish imkoniyatiga ega boʻlishi shart. Kameralar qulflanishi shart. 7. Havo sarfini rostlash uchun xizmat qiladigan toʻsiqlar va drosselli klapanlar oson ochilishi va yopilishi hamda xizmat qilishga qulay havooʻtkazgich uchastkalarida joylashishi lozim. Toʻsiqlar va klapanlarga erkin yaqinlashish imkoniyati boʻlmasa, distansion yuritma oʻrnatilishi shart. Har bir yuritma klapanning oraliq va oxirgi holati koʻrsatilgan sektorga ega boʻlishi shart. Havo oʻtkazuvchi tarmoqning alohida shaxobchalari boʻyicha havoning toʻgʻri taqsimlanishi uchun shiberlar oʻrnatilishi kerak. 8. Havo oʻtkazgich bilan birlashmagan ventilyatorlarning soʻruvchi boʻshligʻining oʻlchami 15 dan 25 millimetrgacha boʻlgan yacheykali himoya toʻrlari bilan berkitilgan boʻlishi kerak. 9. Yuritmali uzatuvchi vallar va mexanizmlarning (shkiflar, muftalar, tishli gʻildiraklar, tasmalar) aylanuvchi qismlari amaldagi xavfsizlik texnikasi qoidalariga muvofiq ishonchli toʻsilgan yoki qoʻzgʻalmas mahkamlangan qobiqlarga berkitilgan boʻlishi shart. 10. Poldan 3 metr yuqorida joylashgan havoning rostlanishini amalga oshiradigan fonar va oynalarning tabaqalari qoʻl yoki elektr yuritmali rostlovchi mexanizmlar guruhi bilan jihozlanishi kerak. 11. Barcha havo oʻtkazgichlar moyli yoki maxsus boʻyoqlar bilan boʻyalishi shart. Boʻyoqlar muntazam yangilanishi kerak. 12. Ventilyator gʻilofida va elektr motorning korpusida yorqin boʻyoq bilan rotorning aylanish yoʻnalishini koʻrsatuvchi strelka chizilishi shart. Oʻqli ventilyatorlarda strelka havo oʻtkazgichga chiziladi. 13. Montaj yoki rekonstruksiyadan keyin ventilyatsiya tizimining havoli isitish qurilmalarini ekspluatatsiyaga qabul qilishdan oldin qurilmaning samarali ishlashini aniqlaydigan sinovlar oʻtkazilishi va uning pasportdagi hamda loyihaviy maʼlumotlarga mosligi tekshirilishi shart. Sinov jarayonida quyidagilar aniqlanishi kerak: unumdorlik, ventilyatorning toʻliq va statik bosimi; ventilyator va elektr motorlar aylanishlari soni; elektr motorning oʻrnatilgan quvvati va haqiqiy yuklamasi; havo oʻtkazuvchi tarmoqning alohida shaxobchalari boʻylab, shuningdek, barcha uchastkalarning oxirgi nuqtalarida havo hajmi va bosimining taqsimlanishi; kirib kelayotgan va chiqarib yuborilayotgan havoning harorati hamda solishtirma namligi; issiqlik boʻyicha kaloriferlarning unumdorligi; suvning kaloriferlargacha va undan keyingi harorati; namlash kameralarigacha va undan keyin havo harorati hamda namligi; filtrlarning tozalash koeffitsiyenti; qurilmaning alohida elementlari boʻyicha (havo oʻtkazgich, flanetslar, kameralar, filtlar va boshqalar) havo soʻrib olish yoki sizib ketishi mavjudligi; issiqlik eltuvchining hisoblangan sarfida kaloriferlarning gidravlik qarshiligi. 14. Sinovlar tashqi haroratga mos issiqlik eltuvchining havodagi harorati boʻyicha hisoblangan yuklamada oʻtkazilishi shart. 15. Sinovlar boshlanishidan avval koʻriklarda aniqlangan nosozliklarni bartaraf qilish shart. Ventilyatsiya tizimini sinash va sozlash vaqtida aniqlangan yetishmovchiliklar nosozliklar qaydnomasiga kiritilishi va keyinchalik bartaraf etilishi shart. 16. Ventilyatsiya qurilmalarini ulash va uzish tartibi mahalliy yoʻriqnomalar bilan aniqlanadi. Navbatchi isitish mavjud boʻlgan taqdirda ishdan tashqari vaqtda va dam olish kunlari isitish ventilyatsiyasi qurilmalari oʻchirilishi kerak. 17. Havoni isitish va shamollatish ventilyatsiyasi kaloriferlarning ifloslanishiga qarab, lekin har kvartalda kamida 1-marta, siqilgan havo yoki bugʻ bilan puflab tozalanishi shart. Isitish mavsumidan oldin puflab tozalash majburiydir. Ekspluatatsiya davrida muntazam ravishda havo filtrlarining changlanish darajasini tekshirish va uni tozalash (regeneratsiya qilish) kerak. 18. Yoz vaqtida barcha kaloriferlar ifloslanishning oldini olish uchun havo kirish tarafidan berkitilishi kerak. Havo oʻtkazgichlar changdan yilda kamida 2-marta tozalanishi shart, agar ekspluatatsiya sharoiti boʻyicha undan koʻproq tozalash talab qilinmasa. Ventilyator oldidagi himoya toʻrlari hamda jalyuzalar chang va ifloslardan chorakda kamida 1-marta tozalanishi shart. 19. Metall havo qabul qilgichlar va tashlama shaxtalar, shuningdek, tashqi jalyuzali panjaralar korroziyaga qarshi qoplamaga ega boʻlishi shart. Ularning holati har yili tekshirilishi va tiklanishi shart. 1. Har bir issiqlik almashuv apparati quyidagilar koʻrsatilgan zavod pasport maʼlumoti bilan taʼminlanishi shart, unda: ishlab chiqargan zavod nomi; mahsulotning nomi va uning belgilanishi; isitilayotgan va isitilgan muhit uchun ruxsat etilgan sinov bosimi, MPa (kgs/cm2); isitilayotgan muhitning maksimal harorati, °S; zavod raqami, ishlab chiqarilgan yil. 2. Bugʻda ishlaydigan issiqlik almashuv apparatlaridan keyin kondensatning sifatini tekshirish uchun muzlatgichli namuna olish qurilmalari oʻrnatilishi, shuningdek, sifat qoniqarsiz boʻlganda kondensatni yigʻish umumiy sxemasidan va uning drenajidan issiqlik almashinuv apparatini uzib qoʻyish imkoniyati boʻlishi kerak. 3. Issiqlik almashuv apparatlari quyidagi nazorat oʻlchash vositalari bilan jihozlanishi kerak: manometrlar bilan — isitilayotgan va isitilgan muhitning (bugʻ, issiq suv, texnologik mahsulotlar) kirish va chiqish quvur oʻtkazgichlarida; termometrlar bilan — isitilayotgan va isitilgan muhitning kirish va chiqish quvur oʻtkazgichlarida; Sanoat xavfsizligi qoidalari talablariga muvofiq saqlovchi klapanlar bilan; drenaj qurilmalari bilan; kondensatsiyalangan issiqlik eltuvchi tomonidan — suv koʻrsatuvchi oynalar bilan. 4. Issiqlik almashuv qurilmalari davriy ravishda kimyoviy yoki mexanik yoʻl bilan tozalanishi shart. 5. Issiqlik almashuv qurilmalarini issiqlik unumdorligiga sinovlardan besh yilda kamida bir marta oʻtishi shart. 6. Isitish va issiq suv bilan taʼminlash tizimining suv-suvli isitgichlari zichlikka sinalishi shart. Suv-suvli issiqlik almashuvchining quvur tizimi yemirilishi yoki valsovkaning zich emasligi sababli, issiq suv bilan taʼminlash tizimining uzatuvchi quvurlarida tarmoq suvining yoʻqotishlarini aniqlash yoki issiqlik tarmoqlaridagi uzatuvchi quvurda va suv oʻtkazgichdan suvning oqib ketishini aniqlash uchun barcha issiqlik almashuvchilarni zichlikka issiqlik tarmogʻi yoki suv oʻtkazgich bosimiga teng bosim bilan 4 oyda kamida 1-marta tekshirilishi kerak. Agar suv oʻtkazgichdagi bosim issiqlik tarmogʻining teskari uzatuvchi quvuridagi bosimdan ortiq boʻlsa, ekspluatatsiya sharoitida isitgichlarning zichligini isitishdan keyin teskari uzatuvchi quvurda tarmoq suvini kimyoviy tahlil qilish yoʻli bilan tekshirishga ruxsat beriladi. 7. Suv isitgichning valsovkasida yoki quvurida oqish payqalsa, ular taʼmirlash uchun toʻxtatilishi shart. Shikastlangan quvurga tiqin oʻrnatishga oqishni bartaraf qilish uchun vaqtinchalik chora sifatida ruxsat beriladi. 8. Issiqlik almashuv apparatlari haroratni avtomatik rostalgichlar bilan jihozlangan boʻlishi shart, ular jadvalga muvofiq isitish muhitining belgilangan haroratini taʼminlaydi. Tarmoq suvida ishlayotgan issiqlik almashuv apparatlari tarmoq suvini harorat jadvaliga mos boʻlgan harorat bilan tarmoqqa qaytarishi shart. Issiq suv bilan taʼminlash tizimlari uchun issiq suvning harorati 55 — 75°S chegarasida boʻlishi shart. 9. Issiqlik almashuv apparatlarini qisqa vaqtga toʻxtashga majbur boʻlganda va tizim drenajlanganda, issiqlik almashuvchilarni suv bilan toʻldirish faqat quvur panjaralari sovutilganidan keyin amalga oshirilishi lozim. 1. Nazorat oʻlchash vositalari, avtomatika va issiqlikni texnik nazorat qilish apparaturalari texnik shartlar boʻyicha ruxsat etilgan qiymatdan ortiq vibratsiyaga duchor boʻlmasligi shart. Issiqlikni texnik nazorat qilish uskunalari koʻrsatkichlari har bir uskunaning aniqlik sinfi uchun belgilanganiga mos kelishi shart. Issiqlik jarayonlarini avtomatik rostlagichlarning holati agregatlarning tejamkorlik bilan ishlashini, texnologik himoya qurilmalarining holati esa uskunaning normal ishlash rejimi buzilganda uning ishonchli ishlashini taʼminlashi shart. 2. Bugʻ va suv sarfini rostlovchi klapanlar doimo zich ushlab turilishi shart. Rostlovchi klapanlarning oʻtish kesimi agregatning hisoblangan tavsiflariga mos kelishi shart. 3. Agregatlar ishini nazorat qiluvchi uskunalar, shuningdek, texnik hisobga olish uskunalari qulflanishi va plombalanishi shart. 4. Issiqlik chiqaruvchi yuzalar boʻylab va bevosita ularning yaqinida kabellarni oʻtkazishga ruxsat berilmaydi. 5. Uskunalar va apparatura oʻrnatilgan joylarda atrofdagi havo harorati, namligi, vibratsiya, changlanganlik shu apparaturaga standartlar, texnik shartlar va pasportida ruxsat berilgan chegarada boʻlishi shart. 6. Avtomatik rostlagichlar va masofaviy boshqaruv sxemalarini elektr taʼminoti zaxiradagi taʼminlash manbaidan amalga oshirilishi kerak. Kuchlanishni nazorat qilish uchun yorugʻlik va tovush signalizatsiyasi koʻzda tutilgan boʻlishi shart. Zaxiradagi elektr taʼminotni avtomatik ulash vositalarining ishga yaroqliligi korxona bosh muhandisi (energetigi) tasdiqlagan jadval boʻyicha davriy ravishda tekshirilishi shart. Rostlovchi armaturaning gidro yoki pnevmoyuritmasining moyli nasoslari va kompressor qurilmalari zaxiralangan, zaxira mexanizmlarini avtomatik ulash bilan bajarilgan boʻlishi shart. 7. Issiqlikni nazorat qiluvchi va avtomatika laboratoriyasi yoki sexi simob bilan toʻldirilgan uskunalarni taʼminlash uchun sanoat sanitariyasi va xavfsizlik texnikasi qoidalariga muvofiq maxsus izolyatsiya qilingan xonalar, uskunalarga ega boʻlishi shart. 8. Oʻlchash vositalarini qiyoslashdan oʻtkazish qonunchilikda belgilangan muddatlarda amalga oshirilishi zarur. 9. Issiqlik jarayonlarini avtomatik rostlagichlari uskunalarning rejim kartalariga mos optimal sharoitga moʻljallangan va agregatning ishlash vaqtida doimo yoqilgan boʻlishi kerak. 10. Uskuna oʻlchayotgan maksimal ishchi bosimi tekis yuklamada shkalasining 2/3 qismi va tebranuvchi yuklamada yarim shkalasi chegarasidan chiqmasligi kerak. Minimal bosimni oʻlchash shkalasining 1/3 dan kam boʻlmagan qismida tavsiya etiladi. Qayd etuvchi va koʻrsatuvchi termometrlar shkalasining yuqori chegarasi oʻlchash muhitining maksimal haroratiga teng boʻlishi shart. Oʻzi yozadigan manometrlar shkalasining yuqori chegarasi oʻlchash muhitining 1,5 ishchi bosimiga mos kelishi lozim. 11. Issiqlik oʻtkazgichlardagi haroratni oʻlchashda termometrlar oqimga qarshi quvur oʻqiga qiya qilib yoki burilishlarda — quvur oʻqi boʻyicha oʻrnatilishi shart. 12. Ruxsat etilgan maksimal bosimni belgilash uchun uskuna shkalasida qizil chiziq chizilgan boʻlishi yoki uskuna ishchi strelkasining harakatlanishiga bogʻliq boʻlmagan, qoʻshimcha qizil strelkasiga ega boʻlishi shart. Uskunaning oynasiga qizil chiziq tortish man etiladi. 13. Prujinali manometrlarni bugʻ oʻtkazgichlarga birlashtirish sifonli quvur orqali amalga oshirilishi kerak. 14. Manometrlar quvuroʻtkazgichlarga va apparatlarga nazorat uskunalarini ulash uchun uch yoʻlli flanetsli kranlar orqali birlashtirilishi shart. 15. Sarf oʻlchagichlarning diafragmalari va tezkor suv oʻlchagichlar amaldagi qoidalarga muvofiq issiqlik oʻtkazgichning toʻgʻri chiziqli uchastkalarida oʻrnatilishi kerak. 16. Har bir oʻlchash diafragmasining quvurdan chiqib turgan yuzasida diafragma va issiqlik oʻtkazgichning diametri, issiqlik eltuvchi yoʻnalishini koʻrsatuvchi strelka va oʻlchash vositalariga ulash uchun “plyus” va “minus” belgilari koʻrsatilishi shart. 17. Avtomatik rostlagichlar va masofaviy boshqarish qurilmalarini taʼmirlash asosiy uskunalarni taʼmirlash vaqtida oʻtkazilishi kerak. 18. Uskunalarni davriy qiyoslashdan oʻtkazishda yaroqsiz deb topilgan simobli yoki suyuqlik termometrlarni ixtisoslashtirilgan korxonalarga utilizatsiya qilish uchun topshirilishi shart.