Oʻrmon xoʻjaligi xodimlari uchun mehnatni muhofaza qilish qoidalarini tasdiqlash haqida
(order, 2026-05-07)

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 12-iyuldagi 267-son “Mehnatni muhofaza qilishga doir meʼyoriy hujjatlarni qayta koʻrib chiqish va ishlab chiqish toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati qarorlarining toʻplami, 2000-y., 7-son, 39-modda) va 2010-yil 20-iyuldagi 153-son “Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha normativ-huquqiy bazani yanada takomillashtirish toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2010-y., 28-29-son, 234-modda) qarorlariga muvofiq buyuraman: 1. Oʻrmon xoʻjaligi xodimlari uchun mehnatni muhofaza qilish qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi. Mazkur Qoidalar oʻrmon xoʻjaligi xodimlari uchun mehnatni muhofaza qilish tartibini belgilaydi. 1. Mazkur Qoidalar oʻrmon xoʻjaligi bilan shugʻullanuvchi barcha tashkilotlarga (bundan buyon matnda tashkilotlar deb yuritiladi) taalluqlidir. 2. Mazkur Qoidalar binolarni va inshootlarni loyihalash, qurish va qayta qurishda, sexlarni texnik jihozlash va qayta jihozlashda, texnologik jarayonlar hamda uskunalardan foydalanish va taʼmirlashda hisobga olinishi lozim. 3. Mazkur Qoidalar texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar, shaharsozlik normalari va qoidalari, sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari talablari bajarilishi shart ekanligini istisno etmaydi. 4. Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish boʻyicha xavfsizlikka oid normativ-huquqiy hujjatlarga rioya etilishi ustidan davlat nazorati bunga maxsus vakolat berilgan davlat organlari tomonidan, jamoatchilik nazorati esa mehnat jamoalari va kasaba uyushmasi tashkilotlari tomonidan mehnatni muhofaza qilish boʻyicha vakillar tomonidan amalga oshiriladi. 6. Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish borasidagi ishlarni tashkil qilish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 24-dekabrdagi 819-son qarori bilan tasdiqlangan Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish ishlarini hamda mehnatni muhofaza qilish xizmati faoliyatini tashkil etish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq amalga oshiriladi. 61. Tashkilotlarda quyidagi asosiy hujjatlar ishlab chiqiladi va tasdiqlanadi: mehnat sharoitlari va mehnatni muhofaza qilish ishlarini yaxshilash, sanitariya-sogʻlomlashtirish chora-tadbirlari boʻyicha boʻlimni oʻz ichiga olgan jamoaviy shartnoma; tasdiqlangan mehnat sharoitlarini baholash va ish oʻrinlarini attestatsiya qilish uslubiga muvofiq ish oʻrinlarini attestatsiya qilish kartalari; mehnatni muhofaza qilish xizmatining choraklik ish rejalari; ishchilar va muhandis-texnik xodimlarni oʻqitish, yoʻl-yoʻriq berish va bilimlarini sinovdan oʻtkazish dasturlari; mehnatni muhofaza qilish boʻyicha maʼmuriy-jamoatchilik nazoratini yuritish jurnali (uch bosqichli nazorat); ishchilarga yongʻinga qarshi yoʻl-yoʻriq berish va yongʻin-texnikaviy minimum mashgʻulotlarini oʻtkazish dasturi; har bir kasb va ish turlari boʻyicha mehnatni muhofaza qilish yoʻriqnomalari. 7. Oʻzbekiston Respublikasi “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Qonunining 12-moddasiga muvofiq ishlab chiqarish faoliyatini amalga oshiruvchi, xodimlarining soni ellik kishi va undan ortiq boʻlgan har bir tashkilotda mehnatni muhofaza qilish talablariga rioya etilishini taʼminlash, ularning bajarilishi ustidan nazoratni amalga oshirish maqsadida mehnatni muhofaza qilish xizmati tashkil etiladi yoki mehnatni muhofaza qilish boʻyicha tegishli tayyorgarlikka ega boʻlgan mutaxassis lavozimi joriy etiladi. Ellikta va undan ortiq transport vositasi mavjud boʻlgan tashkilotda yoʻl harakati xavfsizligi xizmati ham tashkil etiladi yoki yoʻl harakati xavfsizligi boʻyicha mutaxassis lavozimi joriy etiladi. Xodimlarining soni ellik nafardan kam boʻlgan tashkilotda mehnatni muhofaza qilish xizmatini tashkil etish yoki mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassis lavozimini joriy etish toʻgʻrisidagi qaror ish beruvchi tomonidan mazkur tashkilot faoliyatining oʻziga xos xususiyati hisobga olingan holda qabul qilinadi. 8. Mehnatni muhofaza qilish xizmati va yoʻl harakati xavfsizligi xizmati tashkilotning mustaqil tarkibiy boʻlinmalari boʻlib, ular bevosita tashkilot rahbariga boʻysunadi. 9. Mehnatni muhofaza qilish xizmatining mutaxassislari lavozim yoʻriqnomasiga binoan ularning majburiyatlari jumlasiga kiritilmagan boshqa ishlarni bajarishga jalb qilinishi mumkin emas. 10. Tashkilotlarda mehnat faoliyati bilan bogʻliq ravishda sodir boʻlgan baxtsiz hodisalar va boshqa jarohatlanishlarni tekshirish va hisobini yuritish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 6-iyundagi 286-son qarori bilan tasdiqlangan Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni va xodimlar salomatligining mehnat vazifalarini bajarish bilan bogʻliq boshqa xil zararlanishini tekshirish va hisobga olish toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq amalga oshirilishi lozim. 11. Tashkilot xodimlari oʻz kasblari va ish turlari boʻyicha belgilangan tartibda oʻqishlari, ularning bilimlari sinovdan oʻtkazilishi va ularga yoʻl-yoʻriqlar berilishi kerak. 111. Xodimlarning mehnatni muhofaza qilish boʻyicha bilimlarini sinovdan oʻtkazish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 24-dekabrdagi 819-son qarori bilan tasdiqlangan Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻl-yoʻriqdan oʻtkazish, oʻqitish va bilimlarni tekshirish, malaka oshirish hamda qayta tayyorlash toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq amalga oshirilishi lozim. 13. Ishlarni texnologik reglament boʻyicha xavfsiz yuritish yoʻriqnomalari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 24-dekabrdagi 819-son qarori bilan tasdiqlangan Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻriqnomalarni ishlab chiqish toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq ishlab chiqiladi hamda ishchilar va ish joylarini ushbu yoʻriqnomalar bilan taʼminlash tashkilot rahbariyati zimmasiga yuklatiladi. 14. Tashkilotlar GOST 17.2.3.02-2014 “Tabiatni muhofaza qilish. Atmosfera. Sanoat korxonalari zararli moddalarining yoʻl qoʻyiladigan chiqarishlarini oʻrnatish qoidalari” boʻyicha xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari, ularning tavsifi, yuzaga kelish manbalari, xodimlarga taʼsir qilish xususiyatlari va salomatlik uchun xavflilik darajasi va kelgusidagi oqibatlari toʻgʻrisida toʻliq va xolisona maʼlumotga ega boʻlishi lozim. 15. Ish joylaridagi ishlab chiqarish muhiti hamda xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar ishlab chiqarish muhitining fizik, kimyoviy, radiologik, mikrobiologik va mikroiqlim oʻlchovi natijalari, shuningdek mehnat sharoitlarini attestatsiya qilish orqali belgilanishi lozim. 16. Yangi zararli moddalar paydo boʻlishiga yoki xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari yoʻqolishiga olib keladigan texnologik jarayonlar oʻzgarganda xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarga tashkilot rahbari tomonidan tegishli oʻzgartirishlar kiritilishi lozim. 17. Tashkilotlar oʻta xavfli sharoitda bajariladigan ishlar roʻyxatiga ega boʻlishlari lozim. Roʻyxatga xavfli moddalar bilan bajariladigan ishlar, balandlikda, ifloslangan havo va suv muhitida, yuqori harorat va namlik sharoitida bajariladigan ishlar, bugʻ va suv isitish qozonlari, yuk koʻtarish mexanizmlari, bosim ostida ishlaydigan sigʻimlar, elektr qurilmalarga xizmat koʻrsatish bilan bogʻliq ishlar hamda amaldagi tarmoq roʻyxatlariga muvofiq boshqa ishlar kiritilishi shart. 18. Barcha xodimlar oʻta xavfli ishlarni bajarish topshirigʻini olishdan oldin, mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻl-yoʻriq olishlari va ishlarni xavfsiz bajarish usullarini oʻzlashtirishlari shart. 19. Oʻta xavfli ishlarni bajarish, faqat belgilangan tartibda rasmiylashtirilgan hujjat (naryad-ruxsatnoma)ga muvofiq amalga oshirilishi lozim. 20. Tashkilot rahbariyati oʻta xavfli ishlarni rejalashtirish, tashkillashtirish va xavfsiz bajarish belgilangan talablarga muvofiq amalga oshirilishiga javobgardir. 21. Xodimlarni ishlab chiqarish muhitining xavfli va zararli ishlab chiqarish omillaridan himoya qilish jamoaviy va yakka tartibdagi himoya vositalaridan foydalanish orqali taʼminlanishi lozim. 22. Jamoaviy himoya vositalari xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari xonadagi barcha xodimlarga taʼsir qilgan taqdirda qoʻllanilishi shart va tashkilotni qurish yoki rekonstruksiya qilish loyihalariga kiritilishi lozim. 23. Jamoaviy himoya vositalariga quyidagilar kiradi: ishlab chiqarish xonalari va ish joylarining havo muhitini normallashtirish vositalari (shamollatish va havo tozalash, isitish, havo haroratini, namligini bir xil meʼyorda saqlash va boshqalar); ishlab chiqarish xonalari va ish joylarining yorugʻligini normallashtirish vositalari (yoritish asboblari, yorugʻlikdan himoya qilish moslamalari va boshqalar); shovqindan, tebranishdan, elektr va statik toklar urishidan hamda qurilmalar yuzasini yuqori darajadagi haroratdan himoya qilish vositalari; mexanik va kimyoviy omillarning taʼsiridan himoya qilish vositalari. 24. Jamoaviy himoya vositalari xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari barcha xodimlarga taʼsir qilganda qoʻllanishi shart va tashkilotlarni qurish yoki rekonstruksiya qilish loyihalariga kiritilishi lozim. 25. Jamoaviy himoya vositalari xavfli va zararli ishlab chiqarish omillarini ruxsat etilgan miqdorgacha kamaytirish imkonini bermagan hollarda yakka tartibdagi himoya vositalari qoʻllanilishi lozim. Bunday hollarda yakka tartibdagi himoya vositalarisiz xodimlarning ishga jalb qilinishi taqiqlanadi. 26. Yakka tartibdagi himoya vositalaridan foydalanadigan xodimlar ularning qoʻllanilishi, himoya xususiyatlari va amal qilish muddati toʻgʻrisidagi maʼlumotlarga ega boʻlishi lozim. 27. Tashkilotda quyidagilar taʼminlanishi shart: yakka tartibdagi himoya vositalarining zarur miqdori va nomenklaturasi; yakka tartibdagi himoya vositalarini qoʻllash va ulardan toʻgʻri foydalanish ustidan doimiy nazorat amalga oshirilishi; yakka tartibdagi himoya vositalarining samaradorligi va sozligi tekshirilishi; xavfli va zaharli moddalar bilan ishlashda foydalanilgan yakka tartibdagi himoya vositalarining dezinfeksiya qilinishi (bir marta qoʻllaniladigan himoya vositalari bundan mustasno). 28. Turli agressiv moddalar bilan ishlayotganda teri kasalliklarini oldini olish uchun profilaktik pasta va mazlardan foydalanish lozim. 29. Xodimlar Qishloq va suv xoʻjaligi xodimlari uchun maxsus kiyim, maxsus poyabzal va boshqa yakka tartibda himoyalanish vositalarini bepul berishning namunaviy meʼyorlariga (roʻyxat raqami 1991, 2009-yil 29-iyul) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2009-y., 30-31-son, 356-modda) muvofiq yakka tartibdagi himoya vositalari bilan taʼminlashi lozim. 30. Tashkilotlarda tanlov oʻtkazilishi lozim boʻlgan kasblar va mutaxassisliklar roʻyxati boʻlishi lozim. 31. Xodimlar va ishlab chiqarish uchastkalarining rahbarlari tegishli maʼlumotga ega boʻlishlari lozim. 32. Bosim ostida ishlovchi asbob-uskunalarda, shuningdek xavfi yuqori boʻlgan ishlarda band boʻlgan xodimlar maxsus kurslarda tayyorgarlikdan oʻtgan va tegishli guvohnomaga ega boʻlishi shart. 33. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 14-iyuldagi 290-son qarori bilan tasdiqlangan Oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslarning mehnatidan foydalanilishi taqiqlangan ogʻir ishlarning hamda zararli yoki xavfli mehnat sharoitlaridagi ishlarning roʻyxatiga muvofiq oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslar ogʻir ishlarga hamda zararli va xavfli mehnat sharoiti mavjud ishlarga qabul qilinmasligi lozim. 35. Tashkilotlarda xodimlarning salomatligini nazorat qilish Xodimlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizom (roʻyxat raqami 2387, 2012-yil 29-avgust) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2012-y., 35-son, 407-modda) asosida amalga oshirilishi lozim. 36. Tashkilot rahbariyati, kasaba uyushmasi qoʻmitasi va sogʻliqni saqlash organlari bilan birgalikda har yili dastlabki (mehnat shartnomasini tuzayotganda) va davriy (mehnat faoliyati davomida) majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtishi lozim boʻlgan xodimlarning roʻyxatini tuzishi hamda xodimlarning tibbiy koʻrikdan oʻtishini taʼminlashi lozim. 37. Majburiy tibbiy koʻriklar tashkilotga tibbiy xizmatlar koʻrsatuvchi davolash-profilaktika muassasalari tomonidan, ular boʻlmagan taqdirda esa tashkilot joylashgan yerdagi davolash-profilaktika muassasalari tomonidan oʻtkaziladi. 38. Ish beruvchi majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtmagan yoxud majburiy tibbiy koʻrik natijalariga koʻra tibbiy komissiyalar tomonidan berilgan tavsiyalarni bajarishdan boʻyin tovlagan shaxslarni ishdan chetlashtirishi shart. 39. Davriy majburiy tibbiy koʻriklar oʻz vaqtida, sifatli oʻtkazilishi va ularning natijalariga koʻra tavsiyalar bajarilishi uchun javobgarlik tashkilot rahbariyati zimmasiga yuklanadi. 40. Xodimlarni sogʻligʻining holati tufayli ularga ruxsat etilmagan ishlarda ishlatish taqiqlanadi. 41. Tashkilot xonalari va ish hududidagi harorati, nisbiy namlik, havoning harakatlanish tezligi va boshqalar GOST 12.1.005-88 “Ish hududining havosi. Umumiy sanitariya-gigiyenik talablari”ga muvofiq boʻlishi kerak. 42. Tashkilotning ishlab chiqarish xonalari quyidagi sanitariya qoidalariga muvofiq saqlanishi lozim: xonalarning harorati, nisbiy namlik va havoning harakatlanish tezligi, ish joylaridagi ortiqcha issiqlik, bajarilayotgan ishning ogʻirlik darajasiga koʻra toifasi, yil mavsumi hisobga olingan holda belgilanishi; ishlab chiqarish, sanitariya-maishiy, xom ashyo va tayyor mahsulotni saqlash xonalarining yorugʻligi SHNQ 2.01.05-24 “Tabiiy va sunʼiy yoritish” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga muvofiq boʻlishi hamda mehnat sharoitlarini yaratish uchun yetarli yorugʻlik kuchini taʼminlashi; xonalarda yoritish asboblari chang toʻplanishiga imkoniyat bermaydigan konstruksiyaga ega boʻlishi, shuningdek singan taqdirda uning parchalari sochilib ketmasligi uchun yopiq boʻlishi. 43. Noqulay omillar taʼsiriga qarshi himoya tadbirlarini tuzishda samarali havo almashinuvi tizimini SHNQ 2.04.05-22 “Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga muvofiq tashkil qilish lozim. 44. Ishlab chiqarish, sanitariya-maishiy, xom ashyo va tayyor mahsulotni saqlash xonalarini gigiyenik jihatdan toza saqlash va xodimlarning shaxsiy gigiyenasiga qoʻyiladigan talablar qonunchilik hujjatlarida belgilangan qoidalarga muvofiq boʻlishi lozim. 45. Tashkilot maydonlari va binolarining joylashuvi SHNQ 2.09.17-21 “Sanoat korxonalarining bosh rejalarini loyihalash” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga mos boʻlishi kerak. 46. Tashkilotlarda transport vositalarining va piyodalarning tashkilot hududida harakatlanish chizmasi ishlab chiqilgan va tasdiqlangan boʻlishi kerak. 47. Transport vositalari va piyodalarning harakatlanish chizmasi tashkilotlarning kirish, chiqish, ish uchastkalari va sexlarining koʻrinarli joylariga osib qoʻyilishi kerak. 48. Tashkilotning hududi koʻkalamzorlashtirilgan va suv quyish quvurlari tarmogʻi bilan taʼminlangan boʻlishi kerak. 49. Yozgi mavsumda yoʻlaklar va oʻtish joylariga suv sepilgan boʻlishi kerak. 50. Qishki mavsumda yoʻlaklar va oʻtish joylari qordan tozalanib, qum sepilgan hamda binolarning tomlari qordan va karnizlari esa muzlardan tozalab turilishi zarur. 51. Yoʻlovchilar uchun yoʻlak va tashkilotga kirish joyi tekis, kengligi kamida 1,5 m boʻlib, yon tomonlari devorcha va toʻsiqlarga ega boʻlishi kerak. 52. Tashkilotlarning hududi GOST 12.4.009-83 “Obyektlarni himoyalash uchun yongʻin texnikasi. Asosiy turlari. Joylashishi va xizmat koʻrsatilishi” talablariga mos keluvchi yongʻin oʻchirish vositalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 53. Tashkilot hududi har kuni tozalanadigan, shuningdek dezinseksiya, dezinfeksiya va deratizatsiya qilib turiladigan axlat tashlanadigan idishlar boʻlishi lozim. 54. Hovlidagi hojatxonalar ozoda saqlanishi, muntazam dezinfeksiya qilinishi va sutkaning qorongʻi paytida yoritilgan boʻlishi kerak. 55. Tashkilotning hududi chegara boʻylab toʻsilgan boʻlishi va uning hududiga begonalarning kirishi cheklangan va nazorat ostiga olingan boʻlishi lozim. 56. Xodimlar uchun alohida chekish joylari belgilanib, maxsus idishlar qoʻyilishi va “Chekish joyi” degan yozuv bilan jihozlanishi kerak. 57. Ishlab chiqarish binolari va inshootlari hamda yordamchi binolar va xonalar SHNQ 2.09.02-23 “Korxonalarning ishlab chiqarish hamda maʼmuriy-maishiy bino va inshootlari. Loyihalash talablari” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 58. Ishlab chiqarish binolarining havosidagi zararli moddalar miqdori SanQvaM 0294-11 “Ish joyidagi havodagi zararli moddalarning ruxsat etilgan miqdorining gigiyenik meʼyorlari” talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 59. Muntazam ishlashga moʻljallangan ish joylarining nam xonalarida hamda issiq oʻtkazuvchi pollarida (betonli, gʻishtli, plitali va boshqalar) yogʻoch toʻshamalar va panjaralar yotqizilgan boʻlishi kerak. 60. Binoga transport vositalarining kirish joylari darvozalar va signal beruvchi asbob-uskunalar bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 61. Darvoza tavaqalari darvozaning yopiq va ochiq holatida maxsus moslamalar bilan mustahkam tutib turilgan boʻlishi kerak. 62. Darvozalar balandligi foydalanilayotgan transport vositasining balandligidan kamida 0,2 m dan baland boʻlishi kerak. 63. Barcha ishlab chiqarish binolari va inshootlari bir yilda kamida ikki martadan (bahor va kuzda) tashkilot rahbari tayinlagan komissiya tomonidan texnik koʻrikdan oʻtkazilishi lozim. Texnik koʻrik xulosalari, topilgan nuqsonlarni bartaraf etish boʻyicha tadbirlar va muddati koʻrsatilgan dalolatnomalar bilan rasmiylashtirilishi kerak. 64. Xodimlar uchun xavf tugʻdiruvchi halokat tusidagi buzilishlar tezda bartaraf etilishi kerak. Xavfli hududlarda ishlash jarayonlari vaqtida halokat bartaraf etilgunga qadar toʻxtatib turilishi, shuningdek xizmat koʻrsatuvchi xodimlar xavfsiz joyga koʻchirilishi kerak. 65. Tashkilotning ishlab chiqarish xonalari va omborxonalari yongʻindan xabar beruvchi va yongʻinni bartaraf etuvchi avtomatik qurilmalar bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 66. Kirish va chiqish yoʻllari turli jismlar va asbob-uskunalar bilan toʻsib qoʻyilmasligi kerak. Evakuatsiya chiqish yoʻllarining barcha eshiklari binodan chiqish yoʻnalishi boʻyicha ochilishi lozim. 67. Shamollatish va isitish tizimi SHNQ 2.04.05-22 “Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 68. Oqimli shamollatishlarni tashqi havo tizimidan olish yerdan kamida 2 m balandlikda bajarilishi lozim. 69. Oʻtish joylarida joylashgan isitish jihozlari ruxsat etilgan oʻtish yoʻlaklarining enini kamaytirmasligi lozim. 70. Ish joylarida havo harorati yengil jismoniy ishda 21º C, oʻrtacha ogʻir ishda 17º C va ogʻir ishda 16º C dan past boʻlmasligi kerak. 71. Xodimlarning isinishi uchun xonalardagi harorat 22º C dan kam boʻlmasligi kerak. 72. Isinish xonalarigacha boʻlgan masofa binolarda joylashgan ish joylaridan 75 m dan va bino tashqarisidagi ish joylaridan esa 150 m dan koʻp boʻlmasligi kerak. 73. Ish joylarida, xonalarda va tashkilot hududida shovqin va tebranishning darajasi SanQvaM 0120-01 “Ish joylarida shovqinning yoʻl qoʻyilgan darajasining sanitariya meʼyorlari”, SanQvaM 0122-01 “Ish joylarida umumiy va lokal tebranishning sanitariya meʼyorlari”, GOST 12.1.003-2014 “Shovqin. Umumiy xavfsizlik talablari” va GOST 12.1.012-2004 “Tebranma. Umumiy xavfsizlik talablari”ga muvofiq boʻlishi kerak. 74. Ish joylarida shovqin va tebranish darajasi muntazam nazorat qilib turilishi kerak. Agarda u belgilangan meʼyorlardan yuqori boʻlsa, uni pasaytirish uchun quyidagi tadbirlar qoʻllanishi lozim: detallarning zarbali harakatlarini zarbasiz harakatlarga, ilgarilama-qaytma harakatlarni aylanma harakatlarga oʻzgartirish; shovqin chiqaruvchi agregat yoki uning ayrim qismlariga shovqinni toʻsuvchi qobiqlar oʻrnatish; agregatdan chiqayotgan aerodinamik shovqinlarga qarshi samarali tovush soʻndirgichlar qoʻllash; shovqinli uskunalarni (parraklar, kompressor) toʻsilgan xonalarda yoki ishlab chiqarish xonalaridan tashqarida joylashtirish; tebranishni kamaytirish uchun, uning manbalari (elektr dvigatellar, parraklar va boshqalar) poldan va binoning boshqa konstruksiyalaridan izolyatsiyalangan mustaqil poydevorlarda yoki maxsus hisoblab chiqilgan amortizatorlarga oʻrnatilishi kerak. 75. Xonalarda shovqinni texnik vositalar bilan bartaraf etishning iloji boʻlmasa, eshitish aʼzolarini yakka tartibda himoya qiluvchi vositalardan va shovqinga qarshi kaskalardan foydalanish kerak. 76. Suv bilan taʼminlash va oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimi SHNQ 2.04.01-22 “Binolarning ichki suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga mos kelishi kerak. 77. Tashkilotlarning ishlab chiqarish oqova suvlari tashqi oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimiga yetib kelgunga qadar zararli moddalardan tozalanishi kerak. 78. Ichimlik suvidan foydalanish uchun suv quvuriga ulangan favvorachalar oʻrnatilishi va suv quvurlari boʻlmaganda, maxsus idishlarda qaynatilgan suv boʻlishi lozim. 79. Ichimlik suvi OʻzDSt 950-2011 “Ichimlik suvi. Gigiyenik talablar va sifatini nazorat qilish” talablariga javob berishi kerak. 80. Ichimlik suvining harorati 8º C dan 20º C gacha boʻlishi kerak. 81. Tashkilot hududidagi hojatxonalar issiq suv va oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimiga ulangan boʻlishi lozim. 82. Tashkilotda oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimi boʻlmaganda Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasining hududiy boshqarmalari va tuman (shahar) boʻlimlari bilan kelishilgan holda tashkilotda yer qatlamini ifloslantirmagan holda dushxonalardan va yuz-qoʻl yuvgichlardan suv oqmaydigan qurilmali axlat oʻralarining boʻlishiga ruxsat etiladi. 83. Tashkilot hududi va ishlab chiqarish xonalarini tabiiy va sunʼiy yoritish SHNQ 2.01.05-24 “Tabiiy va sunʼiy yoritish” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga mos boʻlishi lozim. 84. Yoritish vositalari toza va soz holatda boʻlishi kerak. Yorugʻlik tushuvchi oynalarni yilida kamida ikki marotaba tozalash lozim. 85. Yorugʻlik tushadigan deraza va eshiklarni turli predmetlar bilan toʻsib qoʻymaslik kerak. 86. Sunʼiy yoritish umumiy va birlashgan tizim orqali amalga oshiriladi. Birgina mahalliy yoritishni qoʻllash taqiqlanadi. 87. Yoritish vositalari koʻzni qamashtirishidan saqlash uchun choralar koʻrilgan boʻlishi kerak. 88. Uchastka va xonalarda portlash boʻyicha xavfli gaz va changlar konsentratsiyasi yigʻilib qolishi ehtimoli boʻlsa, elektr yoritish tizimi xonadan tashqarida oʻrnatilishi kerak. 89. Xavflilik darajasi yuqori boʻlgan xonalarda kuchlanishi 36 V dan yuqori boʻlmagan koʻchma elektr yoritqichlar ishlatilishi kerak. Uskunalar va inshootlar (bunkerlar, quduqlar, bugʻlantirish kameralari, tunnellar va boshqalar)ning ichki sirtini yoritish uchun ishlatiladigan koʻchma elektr yoritqichlarning kuchlanishi 12 V dan oshmasligi kerak. 90. Koʻchirib yuriluvchi yoritqichlar shishali himoya qopqoqlari va metall toʻr bilan jihozlangan boʻlishi lozim. Ushbu yoritqichlar va boshqa koʻchirib yuriluvchi apparatlar uchun mis tolali egiluvchan kabel va elektr oʻtkazgichlar qoʻllanishi lozim. 91. Evakuatsiya yoʻlaklari va zinapoyalarda avariya yoritqichlari boʻlishi lozim. 92. Avariya yoritqichlari boshqa yoritqichlardan turi, oʻlchami va maxsus tushirilgan belgilari bilan ajralib turishi va vaqti-vaqti bilan changdan tozalanib turilishi lozim. 93. Avariya yoritish tarmoqlariga elektr energiya isteʼmolchilarining ulanishi taqiqlanadi. Avariya yoritilishlarining sozligi har chorakda kamida bir marta tekshirilishi lozim. 94. Tashkilotlarda maishiy va ovqatlanish xonalari hamda tibbiy punktlar boʻlishi kerak. Tashkilotlarning maishiy bino va xonalari SHNQ 2.09.02-23 “Korxonalarning ishlab chiqarish hamda maʼmuriy-maishiy bino va inshootlari. Loyihalash talablari” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga muvofiq holda tashkil etilishi lozim. 95. Kiyim almashtirish va yuvinish xonalari, ichimlik suvi taʼminoti qurilmalari, hojatxonalar va shu kabi qurilmalarning soni tashkilotning umumiy kontingent soni hisobiga olingan holda belgilanishi lozim. 96. Dushxonalar va hojatxonalardagi tarnovlar, kanallar, traplar, pissuarlar va unitazlar muntazam ravishda tozalanishi, yuvilishi va dezinfeksiya qilinishi lozim. 97. Tashkilot atrof tabiiy muhitning (havo, tuproq, suv havzalari) ifloslanishiga va zararli omillarning tegishli normalardan ortiq darajada tarqalishiga olib kelmasligi lozim. 98. Tashkilotlarda ishlab chiqarish jarayonlarini amalga oshirishda atrof tabiiy muhitni chiqindilar (oqova suvlar, shamollatish tizimi chiqindilari va boshqalar) bilan ifloslanishi ehtimolini istisno etadigan sharoitlar taʼminlanishi lozim. 99. Tashkilotlarda chiqindilarni yigʻish uchun atrofi oʻralgan maxsus joy ajratilishi va chiqindilar uchun maxsus idishlar bilan taʼminlanishi va ushbu idishlar boʻshatilgandan soʻng xlorli ohak eritmasi bilan dezinfeksiya qilinishi va yuvilishi kerak. 100. Xodimlarning ish vaqti, shu jumladan qisqartirilgan ish vaqti, dam olish va tanaffuslar vaqti tashkilotlar tomonidan qonunchilik hujjatlariga muvofiq belgilanadi. 101. Oʻrmon barpo qilish uchun yerlarni tayyorlash, urugʻdan va koʻchatdan oʻrmon barpo etish, koʻchatxonalar tashkil qilish va ularda olib boriladigan ishlar xoʻjalik rahbari tomonidan tasdiqlangan texnologik karta asosida amalga oshiriladi. Texnologik kartada yer maydonining hajmi, relyefi, mexanizmlarni mavjudligiga qarab bajariladigan ish tartibi, usullari, ish bajariladigan zonalar va xavfsizlik qoidalari belgilanadi. 102. Shamolning tezligi 11 m/s dan ortiq boʻlganda, momaqaldiroq, kuchli yomgʻir va qalin tuman tushganda oʻrmon barpo qilish ishlarini bajarish taqiqlanadi. 103. Oʻrmon barpo qilish uchun moʻljallangan maydonda, oldindan kuzatuv olib borish, dam oladigan joylar belgilanishi, xavfli yerlarning (jarliklar, chuqurliklar, toshloqlar va boshqalar) atroflari oʻralishi va ogoxlantiruvchi belgilar qoʻyilishi lozim. 104. Oʻrmon xoʻjaligida transport vositalari bilan ishlarni bajarayotgan paytda quyidagi talablar bajarilishi lozim: osma ish qurollarini koʻtarayotgan va tushirayotgan paytda uning atrofida odamlar boʻlmasligi; transport vositalarini burilishi uchun toʻsqinlik qiladigan narsalar boʻlmasligi; vaqtinchalik koʻprik va ariqlardan oʻtishni taʼminlash; 105. Transport vositalarining osma va tirkama ish qurollarini tekis maydonda yoki maxsus joylarda sozlash va almashtirish zarur. 106. Transport vositalari koʻprik, damba, toʻgʻon va boshqa inshootlardan oʻtkazilayotganda, ularning holati haqida ogohlantiruvchi belgilar qoʻyilmagan boʻlsa, u holda ushbu inshootlardan transport vositalari bilan oʻtishdan oldin ularning sozligini tekshirib koʻrish lozim. 107. Yer tayyorlash va yerga ishlov berish ishlari qoʻl kuchi bilan bajarilganda ish bajarayotgan ishchilarning oraligʻi kamida 3 m masofada boʻlishlari kerak. 108. Ishlab chiqarish jarayonlari yongʻin va portlash xavfsizligi, ularni rejalashtirishda, tashkillashtirishda va olib borishda GOST 12.1.004-91 “Yongʻin xavfsizligi. Umumiy talablari” va GOST 12.1.010-90 “Portlash xavfi. Umumiy talablari”ga va mazkur Qoidalarga muvofiq taʼminlanishi lozim. 109. Ishlab chiqarish jarayonlarini amalga oshirishda yongʻinlar, portlashlar, avariyalar, zaharlanishlar sodir boʻlishi hamda atrof muhit uning chiqindilari (oqova suvlari, shamollatish chiqindilari va boshqalar) bilan ifloslanishi ehtimolini istisno etadigan sharoitlar taʼminlanishi lozim. 110. Ishlab chiqarish binolari va xonalari dastlabki yongʻinni oʻchirish vositalari bilan taʼminlangan boʻlishi shart. 111. Shamollatish tizimi yongʻindan darak beruvchi signalizatsiya bilan birlashtirilgan boʻlishi kerak. 112. Yongʻin suv manbai yoʻlaklari hamda yongʻinni oʻchirish vositalariga boradigan yoʻlaklar doimo boʻsh boʻlishi kerak. 113. Portlashning oldini olish uchun mashina va agregatlarning ishqalanuvchi qismlarini qizib ketishiga yoʻl qoʻymaslik lozim. 114. Aralashganda portlovchi modda hosil qilishi lozim boʻlgan gazlarni umumiy kollektorga chiqarish taqiqlanadi. 115. Kollektordan chiqadigan suyuqlik miqdori va inersiya natijasida statik tok hosil boʻlishini hisobga olgan holda kollektor sim orqali yerga ulanishi kerak. 116. Ishlab chiqarish binolariga (omborxona, sex, laboratoriya, uchastka va boshqa) yongʻin xavfsizligi xizmati bilan kelishilgan yongʻin xavfsizligi boʻyicha yoʻriqnoma ishlab chiqilishi va koʻrinadigan joyga osib qoʻyilishi lozim. 117. Sexlarda (boʻlimlarda, omborxonalarda, ustaxonalarda, laboratoriyalarda va boshqa ish uchastkalarida) yongʻin xavfsizligini taʼminlash boʻyicha, shuningdek yongʻin oʻchirish anjomlarining soz holda boʻlishiga shu boʻlinmalarning boshliqlari yoki boshliq vazifasini bajaruvchi xodimlari masʼuldir. 118. Yongʻin va portlash xavfi boʻlgan ishlab chiqarish binolari yongʻindan xabar beruvchi va yongʻinlarni bartaraf etuvchi avtomatik qurilmalar bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 119. Yongʻinga qarshi suv havzalari doimo soz holatda va ichidagi suv hajmi yongʻinni oʻchirish uchun yetarli boʻlishi kerak. Suv havzalarining ishga yaroqliligi yiliga kamida ikki marotaba, bahor va kuz mavsumlarida tekshirilishi lozim. 120. Qoʻlda yasalgan, avtomatika tizimi nosoz boʻlgan yoki yongʻin xavfsizligi talablariga javob bermaydigan maishiy isitish asboblaridan foydalanish taqiqlanadi. 121. Tashkilotlarda elektr qurilmalarni oʻrnatish va ulardan foydalanishda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 11-noyabrdagi 712-son qarori bilan tasdiqlangan Isteʼmolchilar elektr qurilmalarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalari va Isteʼmolchilar elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik texnikasi qoidalari hamda mazkur Qoidalar talablariga rioya qilinishi kerak. 122. Elektr energiyasidan foydalanishda tashkilot rahbarining buyrugʻi bilan muhandis-texnik xodimlardan elektr xoʻjaligi uchun javobgar xodim tayinlangan boʻlishi va bu xodim elektr xavfsizligi boʻyicha tegishli malaka guruhiga ega boʻlishi kerak. 123. Elektr xoʻjaligi uchun masʼul xodim kuchlanishi 1000 V va undan yuqori boʻlgan elektr uskunalarga xizmat koʻrsatishi uchun elektr xavfsizligi boʻyicha V malaka guruhiga, kuchlanishi 1000 V gacha boʻlgan elektr uskunalarga xizmat koʻrsatish uchun esa IV malaka guruhiga ega boʻlishi talab etiladi. Masʼul xodim davriy ravishda va oʻrnatilgan tartibda elektr xavfsizligi boʻyicha tashkilotda tuzilgan komissiyada bilim sinovidan oʻtishi shart. 124. Elektr toki oʻtkazuvchi qismlar, taqsimlovchi qurilmalar, apparatlar va oʻlchash asboblari, shuningdek turli saqlovchi qurilmalar, rubilniklar va boshqa ishga tushiruvchi apparatlar va moslamalar yonmaydigan qilib montaj qilinishi lozim. 125. Yuqori namlik va issiqlik ajralib chiquvchi xonalarda elektr yoritqichlar namlikdan va elektr dvigatellari esa suyuqlik sachrashidan himoyalangan boʻlishi shart. 126. Taqsimlovchi qurilmalar izolyatsiyasining qarshiligi va chidamliligi tekshirib turilishi lozim. 127. Ishlab chiqarish va maishiy xonalarda qoʻllanuvchi lyuminessent yoritqichlar yopiq holda, namlik va chang oʻtkazmaydigan maxsus armatura bilan qoplanishi lozim. 128. Kabellar va elektr oʻtkazgichlarning izolyatsiyasi, tashqi birikmalar, elektr tokdan himoyalovchi yerga ulangan simlar, elektr dvigatellarning ishlash rejimi koʻrikdan oʻtkazilishi va asboblar bilan oʻlchash orqali tekshirilib turilishi lozim. 129. Tok uzatilmaganligi sababli uskuna toʻxtatilgan hollarda elektr dvigatellar oʻchirilishi kerak. 130. Elektr apparatlari va agregatlarining nolga va yerga ulash simlarining butunligi kamida olti oyda bir marta tekshirilishi lozim. Tekshirish natijalari dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi. 131. Kam quvvatli elektr lampalari va asboblarini kattaroq quvvatlilariga almashtirish tarmoq uchun yoʻl qoʻyiluvchi yuklanishni hisobga olgan holda elektr xoʻjaligi uchun masʼul xodimning ruxsati bilan amalga oshirilishi lozim. 132. Bitta elektr shtepseliga bir nechta isteʼmolchilarni ulash taqiqlanadi. 133. Changlarning statik elektr razryadlaridan alangalanib ketmasligi uchun mashinalarning gʻiloflari, uning asosiy vallari va havo quvurlari yerga ulangan boʻlishi lozim. 134. Havo quvurlarining filtrlari mayda katakli metall toʻrlar bilan oʻralgan va yerga ulangan boʻlishi lozim. 135. Tashkilotning barcha turdagi binolari yashin qaytargichlar oʻrnatilgan holda toʻgʻridan-toʻgʻri yashin urishidan himoyalangan boʻlishi lozim. 136. Yashin qaytargichlar har yili bahorda tekshirilib turilishi va nosozliklari bartaraf etilishi lozim. 137. Momaqaldiroq vaqtida elektr oʻlchashlarni amalga oshirish taqiqlanadi. 138. Yuk ortish va tushirish ishlari hamda yuklarni joylashtirish Yuk ortish va tushirish ishlaridagi yukchilar uchun ishlarning xavfsizligi qoidalari (roʻyxat raqami 1582, 2006-yil 13-iyun) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2006-y., 24-son, 221-modda) talablariga muvofiq amalga oshirilishi lozim. 139. Birlamchi materiallar, yarim mahsulot va chala tayyor mahsulotlar, tayyor mahsulotlarni transport vositalarida tashishda yuk tashish qoidalariga rioya qilishlari lozim. 140. Birlamchi materiallar, yarim mahsulot va chala tayyor mahsulotlar, tayyor mahsulotning hajmi mazkur ishni bajaruvchi qurilmaning pasportida koʻrsatilgan oʻlchamlarga muvofiq boʻlishi kerak. 141. Omborxonada xom ashyo va materiallar bilan bogʻliq boʻlmagan ishlarni bajarish taqiqlanadi. 142. Omborxonada ustma-ust taxlangan yoki yuk idishlari javonlar oraligʻidagi yoʻlakning eni 1,5 m dan kam boʻlmasligi lozim. 143. Omborxonaning devorlari boʻylab oʻralgan har bir javonda olti taxlamgacha boʻlgan miqdorda xom ashyo, yarim mahsulot va chala tayyor mahsulotlar, tayyor mahsulotlarni saqlash lozim. Taxlamlar oraligʻidagi masofa 0,5 m dan, yon tomon maydonlardagi taxlamlar bilan oraligʻi esa 1,5 m dan kam boʻlmasligi kerak. 144. Chiqindilarni inventarizatsiya qilish, shuningdek ularning turlari boʻyicha xavflilik darajasini belgilash lozim. 145. Chiqindilarni ruxsat etilmagan joylarda saqlash, qayta ishlash va koʻmib tashlash taqiqlanadi. 146. Tashkilotlarda chiqindilar bilan ishlashga oid yoʻriqnomalar ishlab chiqilgan boʻlishi lozim. 147. Ikkilamchi xom ashyolar tashkilotga infeksiyaga qarshi dorilangan va bogʻlamlarga oʻralgan holda qabul qilinishi kerak. 148. Ikkilamchi xom ashyo bogʻlamlarini yopiq omborxonalarda yoki qattiq qoplamali soyabonli maydonlarda saqlash lozim. 149. Ochiq saqlash maydonlari atrof hududiga nisbatan 0,2 m dan kam boʻlmagan holda baland va 0,5 m dan kam boʻlmagan holda yonmaydigan devor bilan oʻralgan boʻlishi kerak. 150. Ikkilamchi xom ashyo taxlamlari balandligi 5 m dan va har bir taxlam oʻlchami 0,25 x 0,15 m dan oshmasligi kerak. 151. Quti va qoplardagi yuklar omborxonada agʻanamaydigan va surilib ketmaydigan qilib ustma-ust taxlangan boʻlishi lozim. Qoʻlda taxlanganda uning balandligi 3 m dan, yuk koʻtarish mexanizmi yordamida taxlanganda esa 6 m dan oshmasligi lozim. Eng yuqoridagi qop bilan ship orasidagi masofa kamida 1 m boʻlishi lozim. 152. Chiqindilarni yigʻish joyi sexlardan kamida 50 m uzoqlikda boʻlishi lozim. 153. Yuk saqlanadigan omborxona va maydonchalar hududining kirish joylarida transport vositalarning harakat yoʻnalishi hamda yuklarni ortish va tushirish joylari koʻrsatilgan sxemalar osib qoʻyilgan boʻlishi lozim. 154. Omborxonalardagi belgilangan normadan ortiq boʻlgan yuklarni tashish va taxlash bilan bogʻliq boʻlgan barcha ishlar mexanizatsiyalashtirilgan boʻlishi lozim. 155. Ombor va yuk saqlash maydonchalarida ogʻir va oʻta ogʻir yuklarni ortish va tushirish hamda harakatlantirish jarayoni mexanizatsiyalashtirilgan boʻlishi lozim. 156. Ombor va yuk saqlash maydonchalari hududiga kirishda harakat yoʻnalishini, yuk ortish va tushirish joyi hamda transport vositalarining toʻxtab turish joyini koʻrsatuvchi chizmalar boʻlishi kerak. 157. Yuk ortish va tushirish ishlari masʼul boʻlgan xodim rahbarligida bajarilishi lozim. 158. Yuklar javonlar, tagliklar, shtabellar va boshqa moslamalarga taxlanishi lozim. Yuklarning ogʻirligi javonlar, tagliklar, shtabellar va boshqa moslamalarning yuk koʻtarish meʼyoridan ortiq boʻlmasligi lozim. 159. Binolarda mahsulotlarni joylashtirishda oraliq masofa quyidagicha boʻlishi lozim: bino devoridan 70 sm; isitish tizimidan 20—50 sm; yoritish tizimidan 50 sm; poldan 15—30 sm. 160. Yuklarni taxlashda ularning saqlash, yetkazib berish, ortish va tushirish hamda shtabellarni taqsimlanishida mustahkamligi taʼminlanishi lozim. 161. Yuklarni koʻtarishdan oldin yukning mustahkamligi hamda toʻgʻri bogʻlanganligi tekshirilishi lozim. Yuklarni bogʻlamalardan yechish vaqtida tushib ketish xavfining oldi olingan boʻlishi lozim. 162. Katta hajmdagi yuklarni bogʻlanishida ularning markaziy ogʻirlik nuqtasidan amalga oshirilishi lozim. 163. Konteynerlarni qoʻl bilan bogʻlayotganda xodimlarning xavfsizligini taʼminlovchi maxsus narvonlar va boshqa moslamalardan foydalanish lozim. 164. Qoʻlda boshqariladigan yuk aravalari yengil boshqariladigan, mustahkam va soz boʻlishi lozim. 165. Yuk polga tushirilayotganda yuk aravaning orqa tarafida boʻlishi lozim. 166. Haydovchi yuklarni ortishdan oldin yukni tekshirib koʻrishi va bu yuklarning transport vositalarining tonnasiga hamda oʻlchamlariga muvofiq kelishi yoki kelmasligini tekshirib koʻrish lozim. 167. Yuklar qoplarda, savatlarda, yashiklarda, bochkalarda tashilishi lozim. Yuklarni qoʻlda ortish va tushirish ishlari ruxsat berilgan maydonchalarda amalga oshirilishi kerak. 168. Yukni ortish yoki tushirishga qadar yuk koʻtaruvchi vositalarning mustahkam va turgʻunligi, ularning yuk koʻtaruvchanligi koʻtariladigan yukka muvofiq kelish yoki kelmasligi, arqon, tros va himoya toʻsiqlarining holatini tekshirish lozim. 169. Transport vositasi harakati vaqtida yuklar siljimasligi uchun tashishga moʻljallangan arqonlardan foydalanish lozim. Poʻlat, tros va simdan arqon oʻrnida foydalanmaslik kerak. 170. Idishga solingan sochiluvchan yuklar hamda kuzov ichida tashiladigan yuklar kuzov va arava bortlaridan chiqib ketmasligi lozim, chunki ular harakat vaqtida tushib qolishi va yoʻlovchini shikastlantirishi mumkin. 171. Bochkalar, yashiklar, xashak, yogʻoch tashish, poxollarni ortishda yoʻl harakati qoidalariga rioya qilish lozim. Ortilgan yukning yerdan baland qismigacha boʻlgan oraliq masofa 4 m dan ortiq boʻlmasligi va eni 2,55 m dan ortiq boʻlmasligi lozim. 172. Transport vositalarida ogʻir yuk tashiydigan pritsep-mashinalarga hamda yuk mashinalarga ortish va ularni tashish ishlari maʼmuriyat vakilining kuzatuvida olib borilishi kerak. Haydovchi yoʻlga chiqishdan oldin yukni tashishga javobgar shaxsdan yuk ortilgan joydan u olib boradigan joygacha boʻlgan marshrut toʻgʻrisida maʼlumot olishi zarur. 173. Kimyoviy moddalar maxsus jihozlangan binoda (omborxonada) kimyoviy taʼsir xususiyatiga koʻra bogʻliqligi boʻyicha alohida joylarda saqlanishi zarur. Omborxonalarda har xil kimyoviy moddalar birgalikda saqlanishi uchun ularning roʻyxati boʻlishi lozim. 174. Har bir kimyoviy modda texnik koʻrsatmalar talablari hisobga olingan holda saqlanishi lozim. Kimyoviy moddalarni ochiq holda (tarada) saqlash taqiqlanadi. Taralarda yozuv, etiketka yoki modda nomi tushirilgan yorliq, texnik talablar koʻrsatilgan boʻlishi lozim. 175. Kislota saqlash xonalarida favqulodda holatda kislota, suv, ohak eritmasi yoki toʻkilgan kislotani neytrallash uchun soda va himoya vositalari uchun zaxira idishlar boʻlishi lozim. 176. Kislotali rezervuar va idishlarda “Xavfli kislota” yozuvi va kislotaning nomi yozilgan boʻlishi lozim. 177. Kislota uchun rezervuarlarga benzin, kerosin, yogʻ va spirt tushishiga yoʻl qoʻymaslik kerak. 178. Ushlagichli savatlarga yoki yogʻoch panjarali qutiga qadoqlangan kislotali butilkalarni guruhlari boʻyicha 2 — 4 qator qilib, har bir guruhda 100 donadan koʻp boʻlmagan holda saqlash zarur. Guruhlar orasidagi oʻtish yoʻlagi kengligi 1 m dan kam boʻlmasligi kerak. 179. Butilkalar xlorli kalsiy eritmasi shimdirilgan material bilan qoplangan boʻlishi kerak. 180. Kislotalarni boshqa kimyoviy moddalar va materiallar bilan birgalikda saqlamaslik kerak. 181. Qattiq oʻyuvchi natriy (oʻyuvchi kaliy) temir barabanlarda, suyuq oʻyuvchi natriy (kaliy) — temir banka, idish (bak), barabanlarda, yozda esa shisha butilkalarda yumshoq qatlam bilan panjaralangan holda saqlanishi lozim. Oʻyuvchi natriyli idishlarda “Xavfli — oʻyuvchi natriy” (oʻyuvchi kaliy) yozuvi boʻlishi lozim. 182. Sianidli birikmalar va kislotalarni birgalikda saqlamaslik kerak. 183. Haydovchi yoʻlga chiqishdan oldin yoʻlovchilarga transport vositasiga chiqish va tushish qoidalari hamda transport vositasi harakati vaqtida oʻzlarini qanday tutishlari toʻgʻrisida yoʻl-yoʻriq berishi lozim. 184. Haydovchi transport vositasi kabinasida ruxsat berilganidan ortiq odam olmasligi kerak. Tirkamalarda odamlarni tashimaslik lozim. 185. Xodimlarni tashish uchun moʻljallangan yuk tashuvchi transport vositasining kuzovi bortining yuqori qismidan 150 mm pastga oʻrnatilgan oʻrindiqlar bilan jihozlangan boʻlishi zarur. Orqa va yon tomonlardagi oʻrindiqlar mustahkam suyanchiqqa ega boʻlishi lozim. 186. Transport vositalarining ichida xodimlar boʻlganda, transport vositasining tezligi soatiga 60 km dan oshmasligi lozim. 187. Xodimlarni yarim tirkamalarda tashishga ruxsat etilmaydi. Kuzov bortlari bilan barobar yoki baland joylashgan va boʻyiga uzun boʻlgan yuklar ustida odamlarni olib ketish man etiladi. 188. Qishda zanjirli transport vositalarida odamlarni tashishga yoʻl qoʻyiladi. 189. Maydonlarni tozalash ishlarini boshlashdan oldin ushbu maydondagi yirik toshlar va yiqilish xavfi boʻlgan daraxtlarni kesishda daraxt kesish qoidalariga rioya qilish lozim. 190. Maydonlarni tozalash ishlari ikkita transport vositasi bilan olib borilganda, ular orasidagi masofa kamida 60 m, shox-shabbalarni yigʻishtirayotgan ishchilar esa transport vositalaridan 30 m uzoqlikda boʻlishlari shart. 191. Kuchli yogʻingarchilikda hamda yer qurimagunga qadar va botqoqlangan yerlarga transport vositalarini kirishi taqiqlanadi. Botqoqlangan yerlarga transport vositalarini yer qurigandan keyin kiritilishi lozim. 192. Oʻrmonlar oʻrnatilgan tartibda kesilgandan keyin yer tayyorlash boʻyicha ishlarni tashkil qilishdan oldin yoʻlaklar ochilib tozalash ishlari amalga oshirilishi lozim. 193. Tez oʻsuvchi va maxsus plantatsiyalardagi daraxtzorlarda 1 ga maydonda 600 dan ortiq toʻnkalar boʻlsa, toʻnkalarni olib tashlamasdan turib ushbu maydonga pluglarni, frezalarni va diskli kultivatorlarni kiritib ish bajarish taqiqlanadi. 194. Odamlar ishlab turgan frezadan 15 m uzoqlikda boʻlishlari lozim. 195. Qoʻlda boshqariladigan motorli moslamalar bilan yerga ishlov berishda, ularni bir joydan ikkinchi joyga oʻchirilgan holda koʻchirish lozim. 196. Ishlar togʻ qiyaliklarida bajarilayotganda, uning tagida butun yoʻnalish boʻyicha odamlar boʻlishi taqiqlanadi. Ushbu ish bajarilayotgan maydon chegaralarida ish olib borilayotganligi toʻgʻrisida ogoxlantiruvchi belgilar qoʻyilishi lozim. 197. 80 darajagacha boʻlgan qiyaliklarda umumiy foydalanishga ruxsat berilgan gʻildirakli transport vositalari bilan, 120 darajagacha boʻlgan qiyaliklarda umumiy foydalanishga ruxsat berilgan zanjirli transport vositalari bilan gorizontal yoʻnalishda yer tayyorlash ishlari olib boriladi va maxsus ish bajarish lozim boʻlgan qiyaliklarda maxsus markali transport vositalari bilan ishlar bajarilishi lozim. 198. Bir vaqtning oʻzida ikki va undan ortiq transport vositalari togʻ qiyaliklarida ishlayotganda, ular orasidagi eng kam masofa 60 m, gorizontal holatda ishlaganda esa 30 m boʻlishi zarur. Transport vositalari bir vaqtda bir vertikal yoʻnalishda ishlashlari taqiqlanadi. 199. Qiyaligi 250 darajagacha boʻlgan togʻlarda terrasalar tayyorlashda tajribaga ega boʻlgan traktorchilar ish boshqaruvchi nazorati ostida 5 kun stajirovkadan oʻtkazilishi lozim. 200. Togʻ qiyaligida terrasa qirqish jarayonida transport vositalari kabinasida boshqa odamlar boʻlishiga ruxsat berilmaydi. Ish bajarayotgan paytda transport vositalari eshiklarining yuqori tomonidan ochiq qoldirilishi lozim. 201. Togʻ qiyaliklarida terrasa kesish paytida, ularni ish bajaradigan joylarga borishlari, terrasadan terrasaga oʻtishlari, maydonda bemalol burilishlari uchun yoʻllar qurilishi lozim. Xavfsizlik yoʻllari toʻgʻri boʻlishi, transport vositalari yurgan paytida yoki burilganda ikki tarafdan 1 m dan kam boʻlmagan joy qoldirilishi talab etiladi. 202. Katta qiyaliklarda va tuproq yemirilishiga (eroziyaga) uchragan qiyaliklarda yuvilib ketgan maydonlarni tuproq bilan toʻldirish, ularni yuvilib ketishini oldini olish choralarini koʻrish lozim. 203. Toʻnkalardan tozalanmagan yoki qisman tozalangan maydonlarda oʻrmon daraxtlarining urugʻlari traktorga oʻrnatilgan osma seyalkalarda sepilishi lozim. 204. Oʻrmon daraxtlari urugʻlarini seyalkalarda sepish paytida ekish apparatlariga qoʻlni tiqib tozalash taqiqlanadi hamda ishchilarga maxsus tozalash moslamalari berilishi va u bilan seyalkalarni tozalash lozim. 205. Koʻchat ekish agregati bilan ish bajarilishida traktorchi va koʻchat ekish agregatida oʻtirgan ishchi oʻrtasida signalizatsiya boʻlishi lozim. Agregatda oʻtirgan ishchi biron bir nosozlikni aniqlaganda traktorchiga traktorni toʻxtatish toʻgʻrisida signal berishi kerak. 206. Transport vositasida bir nechta xodim ishlasa, ular ichidan rahbar saylanishi lozim. 207. Koʻchat ekish agregati bilan ish bajarilayotgan paytda, koʻchatlarni toʻgʻrilaydigan ishchilar undan 10 m uzoqlikda boʻlishlari lozim. Agregat ish bajarayotgan paytda unga chiqish, oʻtirish va koʻchat ortish taqiqlanadi. 208. Transport vositasi biron bir toʻsiqqa duch kelganda, burilishlarda va bir joydan ikkinchi joyga oʻtishda koʻchat ekuvchilar agregatda traktorchining signali boʻyicha transport vositasi oʻchirilgandan keyin tushishlari lozim. 209. Tekis maydonda bir vaqtning oʻzida bir nechta koʻchat ekish agregatlari bilan ish bajarilayotganda ular orasidagi masofa kamida 20 m boʻlishi kerak. 210. Koʻchat ekish va urugʻ sepish agregatlarida markerlarni ishchi holatiga hamda transport vositasi holatiga oʻrnatish va agregat toʻliq toʻxtatilgandan soʻng amalga oshirilishi lozim. 211. Koʻchat ekish agregatlari togʻ qiyaliklarida ishlaganda xavfsizlik talablariga rioya qilishlari lozim. 212. Yerni tayyorlash va unga ishlov berish, urugʻ sepish va koʻchat ekish transport vositalarida xavfsizlik talablariga rioya qilish lozim. 213. Koʻchatxonalarga mineral oʻgʻitlar berishda va ximikatlar bilan purkashda ishchilar himoya koʻzoynaklari va respiratorlar bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. 214. Xodimlarni transport vositasida tashilganda ularning ish qurollari transport vositasidagi maxsus ajratilgan joylarda tashilishi shart. 215. Sugʻorish ishlarini tashkil qilishda suv yuborish nasoslarini quyidagi holatlarda oʻchirish lozim: nasosda bosim koʻtarilganda; rezina quvurlardan suv oqib ketganda, quvurlar yorilganda va monometr ishdan chiqqanda; klapanlar ishdan chiqqanda. 216. Kultivator kovlash moslamasi bilan ayrim ishlar bajarilganda quyidagilarga rioya qilishlari lozim: traktor ish bajarayotganda uni ustiga oʻtirish, tushish va kultivator ustida turish; koʻtarilgan moslamalar tagida turish va yotish. 217. Traktor bilan koʻchat qazish ishlari bajarilayotganda ishchilar kamida 5 m uzoqlikdagi masofada turishlari lozim. 218. Issiqxonalarda koʻtarilgan romlarni ushlab turish uchun maxsus tirgovuchlar ishlatilishi lozim. 219. Issiqxonalar ustini qishda qordan tozalash uchun maxsus taxtadan tayyorlangan narvonlardan foydalanish lozim. 220. Daraxt ustidagi urugʻlarni tayyorlash uchun ishchilar maxsus narvonlar, koʻtargich moslamalar bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. 15 m dan baland boʻlgan daraxtlardan urugʻ tayyorlash uchun maxsus koʻtargichli moslamalardan foydalanishi zarur. 221. Urugʻ tayyorlashda ishlayotgan ishchilar saqlanish belbogʻlari, kaskalar va koʻzoynaklar hamda boshqa zarur uskunalar bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. 222. Quyidagi hollarda oʻrmon daraxtlaridan urugʻ terish taqiqlanadi: yiqilish xavfli boʻlgan daraxtlardan; kuchli yogʻingarchilikda, shoxlari muzlaganda, shamolning tezligi sekundiga 6,5 m boʻlganda va kuchli tuman boʻlganda. 223. Oʻrmonlarda kesish ishlari tasdiqlangan texnologik xarita asosida olib borilishi lozim. 224. Oʻrmonlarda kesish ishlarida 3 dan ortiq xodimlar ishlaganda ular orasidan bittasi rahbar qilib tayinlanishi lozim. 225. Benzinli yoki elektr arralar bilan kesish ishlarini bajarishda quyidagilar taqiqlanadi: arra ishlayotganda bir daraxtdan ikkinchi daraxtni kesishga oʻtish; daraxtlarni kesishni burchak ostida amalga oshirish; daraxt kesish ishlarida maxsus koʻnikmaga ega boʻlmaganlarni ishlatish; daraxt kesish ishlarini bajarayotgan paytda kesilayotgan daraxtning balandligiga ikki barobar masofada odamlar boʻlishi. 226. Daraxt kesish ishlarini amalga oshirishda quyidagilarni taʼminlash zarur: daraxt kesuvchining yordamchisi bilan birga boʻlishi; daraxtni ochiq joyga yoki oraliqqa va boshqa daraxtlarga ziyon yetkazmasdan agʻdarish; yiqilish xavfi boʻlgan daraxtlarni birinchi navbatda kesish; kesilgan daraxtlarni traktorlarda sudrash uchun 5 m kenglikda yoʻllar ochishni taʼminlash. 227. Oʻrmon meliorativ ishlari oʻrmon tuzish loyihalarida belgilangan va tasdiqlangan texnologik karta asosida olib borilishi lozim. 228. Oʻrmon meliorativ ishlarini (zax qochirish) katta maydonlarda mexanizmlar yordamida va kichik maydonlarda esa qoʻl kuchi bilan bajarilishi lozim. 229. Yer oʻyish mexanizmlari bilan ish boshlashdan oldin toʻnkalarni olib tashlash va maydonlarni tozalash ishlari amalga oshirilishi lozim. 230. Yer oʻyish ishlari yer osti kommunikatsiyalari yoki elektr tarmoqlari boʻlgan taqdirda tegishli idoralarning masʼul xodimlari bilan va ushbu ishga masʼul shaxs rahbarligida ishlar olib borilishi lozim. 231. Melioratsiya ishlarini bajarishda ekskovatorlar ishlashi uchun quyidagilarni taʼminlash zarur: yerlarni tekislash; yoqilgʻi moylash materiallari bilan taʼminlash; ish bajargandan keyin ekskavatorni xavfsiz masofaga olib, kovshini yerga tirkab qoʻyish. 232. Organik oʻgʻitlar bilan ishlashda traktorchi-mashinist asosan transport vositasini ishlatishdagi xavfsizlik talablariga rioya qilishi shart. 233. Ishni boshlashdan oldin boltli birikmalarni, reduktorda surkov moyi borligini, transportyor zanjirlarining tarangligini tekshirib koʻrish va kardan valni qoʻlda aylantirib yuritma mexanizmlarda qisib qoladigan joylar yoʻqligiga ishonch hosil qilish kerak. 234. Transport vositasiga oʻgʻit bilan birga qattiq narsalar (tosh, taxta va boshqalar) tushib qolmasligini kuzatib turish lozim. 235. Oʻsimliklarni kimyoviy muhofaza qilishda ishlatiladigan uskuna va moslamalar mavsum boshlanishi oldidan texnik koʻrikdan oʻtkazilishi lozim. 236. Pestitsidlar bilan ishlashda traktorchi xavfsizlik choralarini va zaharlanganda birinchi yordam koʻrsatish qoidalarini oʻrganib olgandan keyingina ishlashiga ruxsat etiladi. 237. Mexanizmlar ishlayotgan vaqtda boltli birikmalar, salniklar, zichlagichlar va magistral holati tekshirib koʻriladi. 238. Idish qopqoqlarini ochish, saqlagich va redaksion klapanlarni ochish, manometrlarni burab chiqarish taqiqlanadi. 239. Aerozol generatori ishga tushirilayotganda va toʻxtatilayotganda uning oldida turish man etiladi. 240. Traktorchi shaxsiy gigiyena qoidalariga qatʼiy rioya qilishi zarur. Ishlayotgan vaqtda chekmaslik va ovqat yemaslik lozim. Pestitsid yoki kimyoviy aralashmalar bilan ishlayotgan traktorchi va xodimlarni tashkilot tomonidan kuniga 1 l miqdorida sut mahsulotlari (0,5 l sut va 0,5 l qatiq) bilan taʼminlanishi shart. 241. Ovqatlanishdan oldin qoʻl, oyoqlarni yuvish va ogʻizni chayish lozim. 242. Maxsus kiyimlarni uyga olib ketish taqiqlanadi. 243. Oʻrmonlarga dori purkash ishlarini shamol tezligi 3-5 m/s dan yuqori boʻlmagan vaqtda va faqat ertalab yoki kechqurun bajarish kerak. 244. Ishlov berilgan daladan biridan ikkinchisiga oʻtilayotganda koʻrinib turadigan joylarda “Ishlov berilgan va zahar” degan xavfsizlik belgilari osib qoʻyilishi lozim. 245. Dala sharoitlarida texnik xizmat koʻrsatishni traktorchi-mashinistning oʻzi tekis va gorizontal maydonchada bajarishi lozim. Oʻrmonlarda yongʻinga qarshi xavfsizlik qoidalariga rioya qilish kerak. 246. Dvigatelni ishga tushirishdan oldin kardan valning himoya gʻiloflari va toʻsiqlar borligi va ularning yaroqliligiga ishonch hosil qilinishi zarur. 247. Transport vositasini joyidan qoʻzgʻatishda sakratmasdan qoʻzgʻatish kerak. Burilishlarda transport vositalari agʻdarilib ketmasligi uchun uni past uzatmalarda burish kerak. 248. Texnik xizmat koʻrsatishdan oldin daraxtlarni kimyoviy muhofaza qilish, transport vositalari va uskunalarni dezinfeksiyalab zararsizlantirish lozim. 249. Zaharli ximikatlar tashiladigan transport vositalari, changlagich-purkagichlar oyda kamida 2-marta zararsizlantiruvchi vositalar bilan sepib zararsizlantirilishi kerak. 250. Oʻrmon xoʻjaligida transport vositalari yordamida ish bajarganda ularning texnik holatiga va texnika xavfsizligi qoidalariga rioya qilinishi lozim. 251. Traktorchi-mashinistlar traktorlarni boshqarishda ixtisosligi boʻyicha gʻildirakli transport vositalari uchun kamida 2 yil, zanjirli traktor uchun esa kamida 1 yillik ish stajiga ega boʻlishi kerak. 252. Traktorlar va oʻzi yurar shassilarning koʻndalang turgʻunligini oshirish uchun ularning gʻildiraklar oraligʻi mumkin qadar kengaytiriladi yoki mazkur traktorga tirkaladigan standart tirkamalar gʻildiraklari oraligʻiga teng qilib oʻrnatiladi. Traktorlarga orqa tomonni koʻradigan koʻzgu oʻrnatilgan boʻlishi kerak. 253. Traktorlarni ishga tushirishdan oldin traktorlarning ruli, tormozi, yurish qismi, tishlashish muftasi va uzatmalar qutisi, shuningdek yoritish va signalizatsiya tizimi tekshirilishi lozim. 254. Bir tirkamali avtopoyezdning uzunligi 20 m dan, bir necha tirkamali avtopoyezdning uzunligi esa 24 m dan oshmasligi kerak. Agar T-32 tipdagi tirkamali oʻzi yurar shassidan foydalanilsa, u holda oʻzi yurar shassining ramasiga kamida 300 kg yuk joylashtirish kerak. 255. Transport vositalaridan foydalanish qoidalari hamda usullari bilan tanishmasdan va qoʻshimcha yoʻl-yoʻriq olmasdan turib transport vositalarini boshqarish man etiladi. 256. Tashkilotning taʼmirlash xizmati uskunalarning mehnat xavfsizligi standartlari, ularning texnik pasportlari, texnik yoʻriqnomalari va ishlab chiqaruvchi zavodning boshqa hujjatlarining talablariga mosligini taʼminlashi kerak. 257. Tashkilot tomonidan asbob-uskunalarning zarur texnik holatini saqlab turish uchun xizmat koʻrsatish sifati yaxshilanishi, rejali-profilaktik taʼmirlash qatʼiy bajarilishi va taʼmirlash ishlari sifatining yaxshilanishi boʻyicha tegishli choralar koʻrilishi lozim. 258. Asbob-uskunalarni kapital va joriy taʼmirlash belgilangan tartibda ishlab chiqilgan va tasdiqlangan ishlarni tashkil etish loyihasiga muvofiq amalga oshirilishi lozim. Ishlarni tashkil etish loyihalarida taʼmirlashni oʻtkazishga javobgar shaxslar, shuningdek taʼmirlash ishlarining tartibi va xodimlarning xavfsizligini taʼminlovchi choralar koʻrilishi lozim. 259. Taʼmirlash ishlarini oʻtkazish muddati tashkilotning bosh muhandisi tomonidan tasdiqlagan yillik rejali-taʼmirlash jadvaliga asosan belgilanadi. 260. Taʼmirlash ishlarini oʻtkazishda ishlarning bajarilishi texnologik ketma-ketlikda koʻrsatilishi kerak. Bunda quyidagilar koʻrsatilishi zarur: ishlarni bajarish usullari va uslublari; taʼmirlash uchun zarur boʻlgan asbob-uskuna va anjomlar turlari; taʼmirlangan mahsulotlar va ular qismlarining texnik talablarga javob berishi. 261. Taʼmirlash jihozlari va uskunalari ishlash uchun qulay joylashtirilishi, ish holatida oson oʻrnatilib yechilishi lozim. 262. Dastgohlar, stollar va stellajlar mustahkam oʻrnatilishi va ishlash uchun qulay balandlikka ega boʻlishi lozim. 263. Dastgohlar sirti silliq material (poʻlatli va alyuminli list, linoleum) bilan qoplangan boʻlishi lozim. 264. Dastgohdagi iskanja soz holatda boʻlishi va ushlab turadigan buyumni yetarli darajada ushlashi lozim. 265. Dastgohdagi iskanjalar orasidagi masofa 1 m boʻlishi va dastgohning eni 0,75 m dan kam boʻlmasligi hamda dastgohlar oraligʻiga 1 m dan kam boʻlmagan himoya toʻri oʻrnatilishi lozim. 266. Qoʻl asboblari quyidagi talablarga javob berishi lozim: yogʻoch soplar yogʻochning qattiq va qayishqoq navlaridan qilinishi, silliqlangan va mustahkam oʻrnatilgan boʻlishi; instrumentning ish qismida yoriqlar, gʻadir-budurlar va singan joylari boʻlmasligi. 267. Qoʻl omburi va qaychilari silliq va ichki tomonida qoʻlni siqib qoʻyishdan himoyalaydigan tayanchi boʻlishi lozim. 268. Qoʻl asboblari himoya qoplamasi bilan qoplangan boʻlishi lozim. 269. Elektr taʼminoti toʻxtagan yoki tanaffus vaqtida elektr dastgoh elektr tokidan uzilgan boʻlishi lozim. 270. Elektr dastgohda nosozliklar aniqlangan taqdirda darhol ish toʻxtatilishi kerak. 271. Siqilgan havo bilan ishlaydigan elektr dastgohlari bilan ishlashda ularni chang, nam va neft mahsulotlari taʼsiridan saqlash lozim. 272. Dastgohlarni yigʻish, qayd etish, biriktirish elementlarini qisish, qotishma, flyus qoplash va boshqa yigʻma detallarni oʻrnatish maxsus qoʻllanma asosida texnologik hujjatlarda koʻrsatilgan tartibda amalga oshirilishi lozim. 273. Kavsharlagichda ish boshlashdan oldin quyidagi ishlarni bajarish kerak: elektr toki zarar yetkazishidan himoyalashning muvofiqligi tekshirilishi; kabel va shtepsel vilkasining sozligi, himoya qoplamasi va dastasining izolyatsiyasi tashqi koʻrikdan oʻtkazilishi. 274. Elektr uskunalar va jihozlarni taʼmirlashdan soʻng, asbob-uskunani ishga tushirishga, tashkilot bosh mexanigi, mehnatni muhofaza qilish xizmati xodimi, kasaba uyushmasi vakili va bosh muhandis tasdiqlaydigan tegishli dalolatnoma tuzilib, qabul qilingandan soʻng ruxsat beriladi. 275. Taʼmirlash ishlari tugagach, barcha keraksiz konstruksiyalar, asbob-uskunalar, materiallar va chiqindilar sexdan olib ketilishi, toʻsiqlar, saqlovchi blokirovka moslamalari oʻz joyiga oʻrnatilishi kerak. 276. Mazkur Qoidalarga amal qilish uchun javobgarlik tegishli ishlarni bajaruvchi tashkilotlar zimmasiga yuklatiladi. 277. Mansabdor shaxslar va xodimlar mehnatni muhofaza qilish Qoidalariga rioya qilmaganliklari uchun qonunchilik hujjatlariga muvofiq belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladilar. 278. Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasi, Ichki ishlar vazirligi, Sogʻliqni saqlash vazirligi, Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi, Oʻzbekiston kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashi, Tabiatni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi, “Oʻzdavenergonazorat” inspeksiyasi, “Sanoatgeokontexnazorat” davlat inspeksiyasi va “Oʻzstandart” agentligi bilan kelishilgan.