Oʻzbekiston Respublikasi auditorlik faoliyati milliy standarti (24-son AFMS) “Moliya hisobotida xatolar aniqlanganda auditorlik tashkilotining harakatlari”ni tasdiqlash toʻgʻrisida
(order, 2021-07-30)

Oʻzbekiston Respublikasining “Auditorlik faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonuni asosida va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 22-sentabrdagi “Auditorlik faoliyatini takomillashtirish va Auditorlik tekshirishlari rolini oshirish toʻgʻrisida” 365-son qarori, Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq buyuraman: 1. Ilova qilinayotgan “Moliya hisobotida xatolar aniqlanganda auditorlik tashkilotining harakatlari” Oʻzbekiston Respubltikasi auditorlik faoliyati milliy standarti (24-son AFMS) tasdiqlansin. 2. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kundan boshlab oʻn kun oʻtgach kuchga kiradi. Mazkur Standart Oʻzbekiston Respublikasining “Auditorlik faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonuni, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 22-sentabrdagi 365-son “Auditorlik faoliyatini takomillashtirish va auditorlik tekshirishlarining ahamiyatini oshirish toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq ishlab chiqilgan va Oʻzbekiston Respublikasida auditorlik faoliyatini normativ tartibga solish elementi hisoblanadi. 1. Mazkur Standartning maqsadi auditorlik tekshiruvi chogʻida moliyaviy hisobotda buzilishlar aniqlangan hollarda auditorlik tashkilotining harakatlarini belgilab berish hisoblanadi. 2. Mazkur Standart talablari auditorlik faoliyatini amalga oshirishda barcha auditorlik tashkilotlari uchun majburiy hisoblanadi. 3. Moliyaviy hisobotning buzilishi deb xoʻjalik yurituvchi subyekt xodimlari tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlarida belgilangan buxgalteriya hisobini tashkil etish va yuritish, moliyaviy hisobotni tuzish qoidalarini hamda soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlarni hisoblash tartibini buzish oqibatida moliyaviy hisobotda maʼlumotlarni notoʻgʻri aks ettirish va taqdim etish hisoblanadi. Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlarida nazarda tutilgan buxgalteriya hisobini yuritish va moliyaviy hisobotni tuzish qoidalaridan chetlanishlarga yoʻl qoʻyish mumkin boʻlgan hollarda, agar ular asoslangan boʻlsa va hisob siyosatida va yillik moliyaviy hisobotga tushuntirish xatida belgilangan tartibda aks ettirilgan boʻlsa, auditor tomonidan moliyaviy hisobotlarning buzilishi deb qaralmasligi lozim. 4. Auditorlik tekshiruvini rejalashtirishda auditorlik tashkiloti tekshirilayotgan xoʻjalik yurituvchi subyektning moliyaviy hisobotida buzilishlar mavjudligini inobatga olishi kerak va shundan kelib chiqqan holda auditorlik tartib-taomillarini ishlab chiqishi lozim. 5. Auditorlik tashkiloti auditorlik tekshiruvining tartib-taomillarini shunday tashkil etishi lozimki, bunda auditorlik tekshiruvi natijalariga koʻra moliyaviy hisobotdagi barcha muhim buzilishlarni aniqlash mumkin boʻlsin. 6. Auditorlik tekshiruvini oʻtkazayotganda auditorlik tashkiloti moliyaviy hisobotda buzilishlar ehtimoli borligini koʻrsatadigan bir qator omillar mavjudligini inobatga olish kerak Bunday omillar quyidagilarni oʻz ichiga oladi: a) xoʻjalik yurituvchi subyektning moliyaviy-xoʻjalik faoliyatini samarali boshqarishni tashkil qilish masalalari boʻyicha rahbariyatning layoqatliligiga shubha bilan qarash; b) auditorning soʻrovnomalariga xodimlarning toʻla asoslanmagan javoblar berishi yoki javob berishdan qochishi; v) xoʻjalik yurituvchi subyektning tarkibiy tuzilmasiga yoki faoliyat turiga xos boʻlmagan operatsiyalarning mavjudligi; g) hisob siyosatidagi tez-tez va toʻliq asoslanmagan oʻzgarishlarning boʻlishi; d) buxgalteriya xodimlari tarkibining tez-tez oʻzgarishi (kadrlar qoʻnimsizligining yuqoriligi); e) kerakli auditorlik dalillarini olishdagi muammolarning paydo boʻlishi; j) boshlangʻich hujjat maʼlumotlari va hisob registrlari maʼlumotlarning (kompyuter maʼlumotlarining) nomuvofiqligi; z) hisob registrlari maʼlumotlari (kompyuter maʼlumotlari) va moliyaviy hisobot maʼlumotlarining nomuvofiqligi. 7. Auditorlik tashkiloti moliyaviy hisobotda buzilishlarni aniqlagan hollarda, ularning tekshirilayotgan hisobotning ishonchligiga taʼsirini baholashi kerak. Agarda auditorlik tashkiloti buzilish faktlari moliyaviy hisobotning ishonchligiga sezilarli tarzda taʼsir etadi deb hisoblasa, u holda auditorlik tashkiloti tomonidan oʻz fikriga ishonch hosil qilishi uchun qoʻshimcha tartib-taomillar oʻtkazadi. Qoʻshimcha tartib-taomillar, tekshirilayotgan masalaning mohiyatidan kelib chiqqan holda auditorlik tashkiloti tomonidan belgilanadi va auditorning professional layoqatidan tashqarida boʻlishi mumkin emas. Agarda qoʻshimcha tartib-taomillar moliyaviy hisobotdagi buzilish faktlarining mavjudligini tasdiqlasa, auditorlik tashkiloti buzilish faktlarining tegishli auditorlik xulosasini tayyorlashga taʼsirini har tomonlama tahlil qilib chiqishi kerak. 8. Moliyaviy hisobotda muhim buzilishlar aniqlanganda, auditorlik tashkiloti amaldagi ichki nazorat tizimining xoʻjalik yurituvchi subyekt moliyaviy hisobotida buzilishlarning yuzaga kelishiga olib keladigan turli qoidabuzarliklarning paydo boʻlishiga qanchalik qarshilik koʻrsatishi boʻyicha samarali ishlayotganligini baholashi kerak. Agar auditorlik tashkiloti moliyaviy hisobotda buzilishlar paydo boʻlishining oldini olishga ichki nazorat tizimining imkoniyati past degan xulosaga kelsa, auditorlik tashkiloti tomonidan auditorlik hisobotida ichki nazorat tizimidagi kamchiliklar bilan birga, uni takomillashtirish boʻyicha tavsiyalar ham aks ettiriladi. 9. Auditorlik tashkiloti xoʻjalik yurituvchi subyektning rahbariyatini, moliyaviy hisobotda aniqlangan buzilish faktlari toʻgʻrisida iloji boricha tezroq xabardor etishi kerak, agarda: buxgalteriya hisobi va ichki nazorat tizimi aktivlarni saqlab qolish uchun shart-sharoitlar yaratishga va moliyaviy hisobotlarni buzib koʻrsatishga qarshilik qilishga qodir emasligi aniqlansa; xoʻjalik yurituvchi subyektga uning xodimlari tomonidan yetkazilgan zararlar toʻgʻrisida aniq guvohlik beradigan faktlar aniqlansa. 10. Auditorlik tekshiruvi davomida aniqlangan moliyaviy hisobotning buzilish faktlari va ularni bartaraf etish boʻyicha tavsiyalar auditorlik tashkiloti tomonidan auditorlik hisobotida aks ettirishi shart. 11. Xoʻjalik yurituvchi subyekt auditorlik tekshiruvi davomida aniqlangan moliyaviy hisobotdagi buzilishlarni bartaraf etmaganligi uchun qonun hujjatlarida belgilangan tartibda javobgar boʻladi. 12. Auditorlik tashkiloti qonun hujjatlarida belgilangan tartibda quyidagilar uchun javobgardir: moliyaviy hisobotda buzilishlar mavjudligi toʻgʻrisidagi oʻz xulosasining asoslanganligi; xoʻjalik yurituvchi subyektning rahbariga xoʻjalik yurituvchi subyektga yetkazilgan zararni aniq koʻrsatuvchi faktlar toʻgʻrisida xabar bermaganligi; auditorlik hisobotida va auditorlik xulosasida aks ettirilgan maʼlumotlarning toʻlaligi va toʻgʻriligi; xoʻjalik yurituvchi subyektning yozma roziligisiz moliyaviy hisobotda aniqlangan buzilish faktlarini boshqa shaxslarga oshkor qilganligi.