XAVFSIZ BOʻLMAGAN VA NOSOGʻLOM BANK FAOLIYATI TOʻGʻRISIDA
(other, 2019-12-30)

Mazkur Nizom “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”gi Qonunga muvofiq ishlab chiqilgan boʻlib, unda xavfsiz boʻlmagan va nosogʻlom bank faoliyati tushunchalari belgilab qoʻyilgan. “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”gi Qonunning 51-moddasida banklar oʻz faoliyatlarini amalga oshirishda tartibbuzarliklarga yoʻl qoʻymaslik maqsadida banklar uchun majburiy boʻlgan meʼyoriy hujjatlarni ishlab chiqish koʻzda tutilgan. Yuqorida koʻrsatilgan Qonunning 53-moddasi Markaziy bankka yoʻl qoʻyilgan tartib buzilishlar yoki bank oʻtkazayotgan operatsiyalar bank investorlari va omonatchilar manfaatlariga aniq xavf tugʻdirsa, muayyan choralar koʻrishga ruxsat etadi. 1. Banklar xavfsiz boʻlmagan va nosogʻlom bank faoliyatini amalga oshirishlari mumkin emas. 2. Xavfsiz boʻlmagan va nosogʻlom bank faoliyati uzoq davom etuvchi jarayon davomida yuzaga kelishi mumkin boʻlgan oqibatlari bank omonatchilari, boshqa kreditorlar va investorlar manfaatlariga real xavf soluvchi umumiy qabul qilingan oqilona bank faoliyati meʼyorlariga zid keladigan harakatlar yoki harakatsizlik hisoblanadi. 3. Xavfsiz boʻlmagan va nosogʻlom bank faoliyatiga quyidagilar misol boʻla oladi: bank tomonidan yetarli koʻnikmaga yoki xodimlar tajribasiga, siyosat yoki tadbirlarga ega boʻlmay faoliyatning amalga oshirilishi; qarz oluvchining kreditlarni toʻlashga doir yetarli imkoniyatlarisiz, tahlil va tekshiruvlarsiz kreditlar berilishi; qoniqarsiz kredit tarixiga ega boʻlgan yoxud oʻsha yoki boshqa bankda kreditga oid majburiyatlarni muntazam ravishda bajarmay kelgan qarzdorlarga kreditlarning berilishi; hisobotda koʻrsatilganidek garov qiymatini tasdiqlovchi yetarli axborot va tahlil mavjud boʻlmagan baholash hisobotlari asosida kreditlar berilishi; moliyaviy ahvoli beqaror boʻlgan qarzdorlar kreditlarining yangilanishi yoki muddatining uzaytirilishi; muddati oʻtgan foizlarni olmay turib, kreditlarning doimiy ravishda yangilanishi yoki muddatining uzaytirilishi; kreditlarni toʻlashga doir siyosatning yoʻqligi yoki uning oʻtkazilmasligi; mazkur bank moliyaviy ahvoli uchun sezilarli tavakkalchilikni yuzaga keltiruvchi yoki yetarli darajada tajribaga ega boʻlmay investitsiyalar yoki qimmatli qogʻozlarga doir boshqa operatsiyalarning amalga oshirilishi; bank daftarlari va yozuvlarini umumiy qabul qilingan hisob yuritish meʼyorlariga muvofiq yuritilmasligi; Markaziy bankka haqqoniy boʻlmagan hisobotlarni taqdim etish, aktivlar tavakkalchiligini yetarli darajada diversifikatsiya qilmaslik; bank mansabdor shaxslariga bank kapitali miqdori va mavqeyiga nisbatan haddan ziyod yuqori ish haqi va mukofotlarning berilishi; bank kapitali, foyda olish tendensiyalari yoki aktivlar sifati darajasiga nisbatan haddan ziyod yuqori dividendlarning toʻlanishi; ichki nazorat uslublari va audit tadbirlarining mavjud emasligi, jumladan, bankning mansabdor shaxslari va xodimlari ustidan nazoratning yoʻqligi; bankka xos holatlarga nisbatan kapital darajasining nomuvofiqligi (bank aktivlarining turi va sifati, faoliyat turlari va b.); bankning aralash aktivlari va passivlariga nisbatan likvidlikning yetarli emasligi; kreditlar boʻyicha ehtimoliy yoʻqotishlar uchun yetarli chegirmalarning mavjud emasligi; bankka aloqador shaxslarga imtiyozlar beruvchi operatsiyalarning oʻtkazilishi. 4. Markaziy bank omonatchilar mablagʻlari xavfsizligini taʼminlash uchun mazkur faoliyatni va operatsiyani tavsiflovchi dalil va axborotlarni, ularga xos holatlarni va mazkur faoliyat va operatsiyalarni amalga oshirish natijasida yuzaga keladigan yoʻqotishlarni baholash asosida xavfsiz boʻlmagan va nosogʻlom deb tan olinuvchi boshqa faoliyat turlari yoki operatsiyalarni oʻtkazish uslublarini belgilashi mumkin. 5. Markaziy bank xavfsiz boʻlmagan va nosogʻlom faoliyat bilan shugʻullanayotgan xohlagan bankka nisbatan Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligida koʻzda tutilgan holda choralar va sanksiyalar qoʻllashi mumkin.