Sanoat xavfsizligi sohasidagi ekspert tashkilotlarini akkreditatsiya qilish va ular faoliyati ustidan inspeksiya nazoratini oʻtkazish qoidalariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida
(order, 2014-07-17)

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2014-yil 7-apreldagi PF-4609-sonli “Oʻzbekiston Respublikasida investitsiya iqlimi va ishbilarmonlik muhitini yanada takomillashtirishga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi Farmoniga va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2008-yil 10-dekabrdagi 271-sonli “Xavfli ishlab chiqarish obyektlarining sanoat xavfsizligi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunini amalga oshirishga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar haqida”gi qaroriga muvofiq buyuraman: 1. Oʻzbekiston Respublikasi Sanoatda, konchilikda va kommunal-maishiy sektorda ishlarning bexatar olib borilishini nazorat qilish davlat inspeksiyasi boshligʻining 2009-yil 24-avgustdagi 167-sonli buyrugʻi (roʻyxat raqami 2022, 2009-yil 20-oktabr) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2009-y., 43-son, 463-modda) bilan tasdiqlangan Sanoat xavfsizligi sohasidagi ekspert tashkilotlarini akkreditatsiya qilish va ular faoliyati ustidan inspeksiya nazoratini oʻtkazish qoidalariga ilovaga muvofiq oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilsin. 2. Mazkur buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi. 1. 5-bandda: a) “a” kichik band oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin; b) “b” kichik banddagi “Sanoatgeokontexnazorat” davlat inspeksiyasi tomonidan belgilanadi” degan soʻzlar “mazkur Qoidalarning 1a-ilovasida keltirilgan” degan soʻzlar bilan almashtirilsin. 2. 10-band “va natijalari boʻyicha tegishli maʼlumotnoma rasmiylashtiriladi” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin. 3. 19-banddagi “raisligiga vakolatli organ mutaxassislaridan biri tayinlanadi” degan soʻzlar “raisi “Sanoatgeokontexnazorat” davlat inspeksiyasi boshligʻi tomonidan tayinlanadi” degan soʻzlar bilan almashtirilsin. 4. 22-bandning birinchi xatboshisidagi “vakolatli organ rahbari” degan soʻzlar “Sanoatgeokontexnazorat” davlat inspeksiyasi boshligʻi” degan soʻzlar bilan almashtirilsin. 5. 31-banddagi “Akkreditatsiya komissiyasi qarori loyihasini tayyorlaydi” degan soʻzlar “umumlashtirgan holda Akkreditatsiya komissiyasiga taqdim etadi” degan soʻzlar bilan almashtirilsin. 6. Ushbu oʻzgartirish va qoʻshimchalarning ilovasiga muvofiq tahrirda 1a-ilova bilan toʻldirilsin. 7. 2-ilovadagi 12-bandning “g” kichik bandi va 35-band oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin. 8. Mazkur oʻzgartirish va qoʻshimchalar Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi, Favqulodda vaziyatlar vazirligi, Davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasi, Geologiya va mineral resurslar davlat qoʻmitasi, Xususiylashtirish, monopoliyadan chiqarish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasi, Oʻzbekiston standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish agentligi, Oʻzbekiston Kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashi hamda Oʻzbekiston Respublikasi Savdo-sanoat palatasi bilan kelishilgan. T/r (kodlar) Akkreditatsiya sohalari nomlari 1. Xavfli ishlab chiqarish obyektlarini qurish, kengaytirish, qayta qurish, texnik jihatdan qayta jihozlash, konservatsiyalash va tugatishga doir loyiha hujjatlarini sanoat xavfsizligi ekspertizasidan oʻtkazish 1.1. Koʻmir, kon, ruda va noruda sanoati obyektlari: 1.1.1. Shaxta 1.1.2. Koʻmir va ruda konlari (erosti va erusti) obyektlari 1.1.3. Boyituvchi, briketlovchi, aglomeratsialovchi fabrika va zavodlar 1.1.4. Boyitish-saralash va meʼyorlash qurilmalari 1.1.5. Shlamtoʻplovchi gidrotexnik inshootlari, chiqindilarni saqlovchi, texnik suv havzalari obyektlari 1.1.6. Oltin konlari va boshqa oltin saralash fabrikalari 1.1.7. Oltin saralash fabrikasi va zavodlari (qurilmalari) 1.1.8. Konlarni texnik rekultivatsiya qilish obyektlari 1.1.9. Foydali qazilma boyliklarini qazib olish bilan bogʻliq boʻlmagan ishlab chiqarish obyektlari 1.1.10. Maxsus erosti, transport va umumiy xoʻjalik inshootlarini qurish bilan bogʻliq boʻlgan ishlab chiqarish obyektlari 1.2. Neft va gaz sanoati obyektlari: 1.2.1. Neft va gazga qazilgan parametrik, qidiruv, izlov, struktur va ekspluatatsion quduqlar hamda maxsus qazilgan quduqlar 1.2.2. Yerosti gaz omborlari 1.2.3. Neft, gaz va gaz kondensati konlarini ishlatish va qurish; neft, gaz va gaz kondensatini qazib olish va tayyorlash obyektlari 1.2.4. Neftni, gazni va gaz kondensatini konlarda va konlar orasida tashish quvuroʻtkazgichlari 1.2.5. Magistral quvurlar 1.2.6. Kompressor va nasos stansiyalari; gaz taqsimlash stansiyalari 1.2.7. Qatlamdagi bosimni barqaror saqlab turish obyektlari 1.2.8. Neft mahsulotlarini, neftni va gaz kondensatini saqlash va vaqtincha saqlash obyektlari 1.2.9. Avtomobillarga yoqilgʻi quyish shoxobchalari 1.3. Kimyo, neft-kimyo, neft va gazni qayta ishlash sanoati hamda portlash-yonish xavfi mavjud kimyoviy xavfli ishlab chiqarish obyektlari: 1.3.1. Noorganik moddalar, ammiak, mineral oʻgʻitlar ishlab chiqarish obyektlari 1.3.2. Neft va gazni qayta ishlash sanoati ishlab chiqarish va obyektlari 1.3.3. Organik sintez ishlab chiqa�ish obyektlari 1.3.4. Sellyuloza qogʻoz ishlab chiqarish obyektlari 1.3.5. Kimyoviy tolalar, polimer materiallar, plastmassa hamda ulardan tayyorlanadigan mahsulotlarni ishlab chiqarish obyektlari 1.3.6. Kriogen texnologiyalar obyektlari 1.3.7. Ammiakli sovutish qurilmalari 1.3.8. Elektroliz usulida vodorod va kislorod ishlab chiqarish obyektlari 1.3.9. Lok-boʻyoq mahsulotlari ishlab chiqarish obyektlari 1.3.10. Spirt ishlab chiqarish obyektlari 1.3.11. Yogʻ-moy ishlab chiqarish obyektlari 1.3.12. Havoni parchalashda hosil boʻlgan mahsulotlarni olish va saqlash obyektlari 1.3.13. Suvni xlor bilan qayta ishlash obyektlari 1.3.14. Portlash-yonish xavfi mavjud va kimyoviy xavfli mahsulotlarni (moddalarni) quyish, toʻkish obyektlari 1.4. Bosimi 0,07 MPa yoki suvning isitish harorati 115º S dan yuqori boʻlgan jihozdan foydalaniladigan ishlab chiqarish obyektlari: 1.4.1. Bugʻ va suv isitish qozonlari (ishchi muhit turidan qatʼi nazar) 1.4.2. Bosim ostida ishlovchi idishlar 1.4.3. Bugʻ va issiq suv quvuroʻtkazgichlar 1.5. Koʻchmas asosga oʻrnatilgan yuk koʻtarish mexanizmlari, eskalatorlar, poʻlat arqonli osma yoʻllar, funikulyorlardan foydalaniladigan ishlab chiqarish obyektlari: 1.5.1. Yuk koʻtarish kranlari va mexanizmlari 1.5.2. Ekskalatorlar 1.5.3. Yuk va yoʻlovchilar uchun osma poʻlat arqonli yoʻllar 1.5.4. Funikulyorlar 1.6. Tabiiy va suyultirilgan uglevodorod gazlaridan foydalanuvchi gaz taʼminoti (gaz taqsimlash, gaz isteʼmoli) obyektlari: 1.6.1. Suyultirilgan uglevodorod gazlarini saqlash va taqsimlash obyektlari 1.6.2. Avtomobillarga suyultirilgan uglevodorod gaz toʻldirish shoxobchalari 1.6.3. Avtomobillarga gaz toʻldirish kompressor shoxobchalari 1.6.4. Bosimi 12 kgf/sm² gacha boʻlgan gaz taqsimlash tizimlarining gaz tarmoqlari 1.6.5. Gaz isteʼmoli tizimlarining gaz tarmoqlari 1.7. Metallurgiya sanoati obyektlari: 1.7.1. Qora metallar quyish sanoati, poʻlat ishlab chiqarish obyektlari 1.7.2. Rangli metallar quyish sanoati obyektlari 1.8. Oʻsimlik xomashyosini saqlash va qayta ishlash obyektlari: 1.8.1. Qabul qilish, saqlash, quritish, qayta ishlash, alohida turuvchi qabul qilish va uzatish uskunasi, qabul qiluvchi-tozalash minorasi, alohida turuvchi don quritish uchastkalari, elevatorlar, silos tipidagi omborlar, qopsiz saqlash omborlari, solod ishlab chiqarish obyektlari, qayta ishlovchi va tayyorlovchi (maydalovchi) boʻlimlar, shu jumladan oziq-ovqat sanoati korxonalari 1.8.2. Un, yorma ishlab chiqarish obyektlari 1.8.3. Omixta yem ishlab chiqarish obyektlari 1.8.4. Qopsiz qabul qilish, unni silos va bunkerlarda saqlash, non, makaron va qandolat mahsulotlarini ishlab chiqarish uchun unni tortish va elash obyektlari 1.8.5. Un, yorma, non va makaron ishlab chiqarish korxonalari uchun qopli idishlarni tozalash va saralash obyektlari 1.8.6. Joʻxorini kalibrlovchi obyektlar 1.8.7. Urugʻlik donlarni qayta ishlovchi obyektlar 1.8.8. Tamaki mahsulotlarini tayyorlash obyektlari 1.9. Foydali qazilma konlarini qidirish va izlash bilan bogʻliq geologiya-razvedka obyektlari (uglevodorod xomashyosi boʻlmagan) 1.10. Sanoatda qoʻllaniladigan portlovchi moddalarni ishlab chiqarish, sinash va saqlash bilan bogʻliq boʻlgan obyektlar 2. Xavfli ishlab chiqarish obyektlarida qoʻllaniladigan texnik qurilmalarni sanoat xavfsizligi ekspertizasidan oʻtkazish 2.1. Koʻmir, kon, ruda va noruda sanoatidagi texnik qurilmalar: 2.1.1. Shaxtada qoʻllaniladigan qurilmalar 2.1.2. Koʻmir va ruda konlari (erosti va erusti) obyektlarining qurilmalari 2.1.3. Boyituvchi, briketlovchi, aglomeratsialovchi fabrika va zavodlarning qurilmalari 2.1.4. Boyitish-saralash va meʼyorlash qurilmalari 2.1.5. Shlamtoʻplovchi gidrotexnik inshootlari, chiqindilarni saqlovchi va texnik suv havzalari obyektlarining qurilmalari 2.1.6. Oltin konlari va boshqa oltin saralash fabrikalarining qurilmalari 2.1.7. Oltin saralash fabrikasi va zavodlari qurilmalari 2.1.8. Konlarni texnik rekultivatsiya qilish qurilmalari 2.1.9. Foydali qazilma boyliklari qazib olish bilan bogʻliq boʻlmagan ishlab chiqarish obyektlarining qurilmalari 2.1.10. Maxsus erosti, transport va umumiy xoʻjalik inshootlarini qurish bilan bogʻliq boʻlgan ishlab chiqarish obyektlarining qurilmalari 2.2. Neft va gaz sanoatidagi texnik qurilmalar: 2.2.1. Quduqlarni burgʻulashda, taʼmirlashda va ishga tushirishda qoʻllaniladigan qurilmalar 2.2.2. Neft va gaz quduqlarini ishlatishda qoʻllaniladigan qurilmalar 2.2.3. Qatlamdagi bosimni va qatlamga hamda quduqqa taʼsir qiluvchi omillarni saqlashda qoʻllaniladigan qurilmalar 2.2.4. Neft va gazni yetkazib beruvchi stansiyalarda qoʻllaniladigan qurilmalar 2.2.5. Magistral quvurlar tizimini qurishda, ishlatishda va taʼmirlashda qoʻllaniladigan qurilmalar 2.2.6. Gaz va neft mahsulotlari quvurlari; kon va konlararo quvurlar 2.2.7. Kompozit va poʻlat quvurlar qismlari va quvurlari, shu jumladan tiqin (zapor), meʼyorlovchi va himoyalovchi armaturalar qismlari 2.2.8. Neft, kondensat va neft mahsulotlari uchun rezervuarlar va ularning qurilmalari 2.2.9. Kompressor, nasos va gaz taqsimlash stansiyalari qurilmalari 2.2.10. Neft va gazni yigʻish va tayyorlash qurilmalari 2.3. Kimyo, neft-kimyo, neft va gazni qayta ishlash sanoati hamda portlash-yonish xavfi mavjud va kimyoviy xavfli ishlab chiqarish obyektlaridagi texnik qurilmalar: 2.3.1. Noorganik moddalar, ammiak, mineral oʻgʻitlar ishlab chiqarish �byektlarining qurilmalari 2.3.2. Neft va gazni qayta ishlash obyektlarining qurilmalari 2.3.3. Organik sintez ishlab chiqarish obyektlarining qurilmalari 2.3.4. Sellyuloza qogʻoz ishlab chiqarish obyektlarining qurilmalari 2.3.5. Kimyoviy tolalar, polimer materiallar, plastmassa hamda ulardan tayyorlanadigan mahsulotlar ishlab chiqarish obyektlarining qurilmalari 2.3.6. Kriogen texnologiyasi qurilmalari 2.3.7. Ammiakli sovutish qurilmalari 2.3.8. Elektroliz usulida vodorod va kislorod ishlab chiqarish obyektlarining qurilmalari 2.3.9. Lok-boʻyoq mahsulotlari ishlab chiqarish obyektlarining qurilmalari 2.3.10. Spirt ishlab chiqarish obyektlarining qurilmalari 2.3.11. Yogʻ-moy ishlab chiqarish obyektlarining qurilmalari 2.3.12. Havoni parchalashda hosil boʻlgan mahsulotlarni olish va saqlash obyektlarining qurilmalari 2.3.13. Suvni xlor bilan qayta ishlash obyektlarining qurilmalari 2.3.14. Portlash-yonish xavfi mavjud va kimyoviy xavfli mahsulotlarni (moddalarni) quyish, toʻkish obyektlarining qurilmalari 2.4. Bosimi 0,07 MPa dan yuqori boʻlgan yoki suvning harorati 115º S dan yuqori boʻlgan sharoitda ishlaydigan texnik qurilmalar: 2.4.1. Suv isitish va bugʻ qozonlari hamda ularning qurilmalari 2.4.2. Bosim 0,07 MPa dan yuqori boʻlgan bosim ostida ishlovchi idishlar 2.4.3. Bosim 0,07 MPa dan va suvning harorati 115ºS dan yuqori boʻlgan bugʻ va issiq suv quvurlari 2.4.4. Avtonom bugʻqizdirgichlar 2.4.5. Avtonom ekonomayzerlar 2.5. Koʻchmas asosga oʻrnatilgan yuk koʻtarish mexanizmlari, eskalatorlar, poʻlat arqonli osma yoʻllar, funikulyorlar: 2.5.1. Yuk koʻtarish kranlari 2.5.2. Kran-manipulyatorlar 2.5.3. Quvuryotqizgich kranlar 2.5.4. Koʻtargichlar (vishkalar) 2.5.5. Qurilish koʻtargichlari 2.5.6. Liftlar 2.5.7. Nogironlarni koʻtarishga moʻljallangan platformalar 2.5.8. Yuk va yoʻlovchilar uchun osma poʻlat arqonli yoʻllar 2.5.9. Funikulyorlar 2.5.10. Ekskalatorlar 2.5.11. Yuk koʻtarish mexanizmlari va idishlar (metallurgiyadan tashqari) 2.6. Tabiiy va suyultirilgan uglevodorod gazlaridan foydalanuvchi gaz taʼminoti (gaz taqsimlash, gaz isteʼmoli) obyektlarining texnik qurilmalari: 2.6.1. Suyultirilgan uglevodorod gazlarini saqlash va taqsimlash obyektlarining qurilmalari 2.6.2. Avtomobillarga suyultirilgan uglevodorod gaz toʻldirish shoxobchalarining qurilmalari 2.6.3. Avtomobillarga gaz toʻldirish kompressor shoxobchalarining qurilmalari 2.6.4. Bosimi 12 kgf/sm² gacha boʻlgan gaz taqsimlash tizimlari 2.6.5. Gaz isteʼmoli tizimlari 2.7. Metallurgiya sanoati texnik qurilmalari 2.7.1. Qora metallar quyish, poʻlat ishlab chiqarish obyektlarining qurilmalari 2.7.2. Rangli metallar quyish sanoati obyektlarining qurilmalari 2.8. Oʻsimlik xomashyosini saqlash va qayta ishlash obyektlarining texnik qurilmalari: 2.8.1. Elevator ombori qurilmalari 2.8.2. Un ishlab chiqarish korxonalari qurilmalari 2.8.3. Yorma ishlab chiqarish obyektlarining qurilmalari 2.8.4. Omixta yem ishlab chiqarish obyektlarining qurilmalari 2.8.5. Qopsiz qabul qilish, unni silos va bunkerlarda saqlash, non, makaron va qandolat mahsulotlarini ishlab chiqarish uchun unni tortish va elash obyektlarining qurilmalari 2.8.6. Oʻsimlik xomashyosini qabul qilish, saqlash, quritish, qayta ishlash, alohida turuvchi qabul qilish va uzatish uskunasi, qabul qiluvchi tozalash minorasi, alohida turuvchi don quritish uchastkalari, elevatorlar, silos tipidagi omborlar, qopsiz saqlash omborlari, solod ishlab chiqarish obyektlari, qayta ishlovchi va tayyorlovchi (maydalovchi) boʻlimlar, shu jumladan oziq-ovqat sanoati korxonalari qurilmalari 2.8.7. Joʻxorini kalibrlovchi ishlab chiqarish obyektlarining qurilmalari 2.8.8. Urugʻlik donlarni qayta ishlaydigan obyektlarining qurilmalari 2.8.9. Tamaki tayyorlash liniyalari obyektlarining qurilmalari 2.9. Foydali qazilma konlarini qidirish va izlash bilan bogʻliq geologiya-razvedka obyektlaridagi texnik qurilmalar (uglevodorod xomashyosi boʻlmagan) 2.10. Sanoatga moʻljallangan portlovchi moddalarni ishlab chiqarish, sinash va saqlashda qoʻllaniladigan texnik qurilmalar 3. Xavfli ishlab chiqarish obyektidagi binolar va inshootlarni sanoat xavfsizligi ekspertizasidan oʻtkazish 3.1. Koʻmir, kon-ruda va noruda sanoatlarida: 3.1.1. Yerusti kompleks bino va inshootlar 3.1.2. Yerosti inshootlari 3.1.3. Foydali qazilma boyliklarini qazib olish bilan bogʻliq boʻlmagan ishlab chiqarish obyektlaridagi bino va inshootlar 3.2. Neft va gaz sanoati obyektlarida: 3.2.1. Quduqlarni qazish va taʼmirlash bilan bogʻliq boʻlgan obyektlardagi bino va inshootlar 3.2.2. Neft va gaz qazib olish va ularni tayyorlash obyektlaridagi bino va inshootlar 3.2.3. Magistral quvurlar obyektlaridagi bino va inshootlar 3.2.4. Neft mahsulotlarini, kondensat va neftni saqlash va uzatish obyektlaridagi bino va inshootlar 3.3. Kimyo, neft-kimyo va neft va gazni qayta ishlash sanoati hamda portlash-yonish xavfi mavjud kimyoviy xavfli ishlab chiqarish obyektlaridagi bino va inshootlar 3.4. Bosimi 0,07 MPa dan yuqori boʻlgan yoki suvning isish harorati 115º S dan yuqori boʻlgan qurilmalar joylashgan bino va inshootlar 3.5. Koʻchmas asosga oʻrnatilgan yuk koʻtarish mexanizmlari, eskalatorlar, poʻlat arqonli osma yoʻllar, funikulyorlardan foydalaniladigan ishlab chiqarish obyektlaridagi bino va inshootlar 3.6. Tabiiy va suyultirilgan uglevodorod gazlaridan foydalanuvchi gaz taʼminoti (gaz taqsimlash, gaz isteʼmoli) obyektlaridagi bino va inshootlar 3.6.1. Gaz jihozlari oʻrnatilgan bino va inshootlar (qozonxonalar, sexlar) 3.6.2. Avtomobillarga gaz (suyultirilgan uglevodorod gaz) toʻldirish shoxobchalarining bino va inshootlari 3.7. Metallurgiya sanoati obyektlaridagi bino va inshootlar 3.8. Oʻsimlik xomashyosini saqlash va qayta ishlash obyektlaridagi bino va inshootlar 3.9. Foydali qazilma konlarini qidirish va izlash bilan bogʻliq geologiya-razvedka obyektlaridagi (uglevodorod xomashyosi boʻlmagan) bino va inshootlar 3.10. Sanoatda qoʻllaniladigan portlovchi moddalarni ishlab chiqarish, sinash va saqlash bilan bogʻliq boʻlgan obyektlardagi bino va inshootlar 4. Sanoat xavfsizligi deklaratsiyasi va xavfli ishlab chiqarish obyektlaridan foydalanish bilan bogʻliq boshqa hujjatlarni sanoat xavfsizligi ekspertizasidan oʻtkazish 4.1. Koʻmir, kon, ruda va noruda sanoati obyektlari: 4.1.1. Yerusti ishlab chiqarish obyektlari 4.1.2. Yerosti ishlab chiqarish obyektlari 4.1.3. Foydali qazilma boyliklarini qazib olish bilan bogʻliq boʻlmagan ishlab chiqarish obyektlari 4.2. Neft va gaz sanoati obyektlari: 4.2.1. Quduqlarni qazish va taʼmirlash bilan bogʻliq boʻlgan obyektlar 4.2.2. Neft va gaz qazib olish va ularni tayyorlash obyektlari 4.2.3. Magistral quvurlar obyektlari 4.2.4. Neft mahsulotlarini, kondensat va neftni saqlash va uzatish obyektlari 4.3. Kimyo, neft-kimyo, neft va gazni qayta ishlash sanoati hamda portlash-yonish xavfi mavjud kimyoviy xavfli ishlab chiqarish obyektlari 4.4. Bosimi 0,07 MPa dan yuqori yoki suvning harorati 115ºS dan yuqori boʻlgan qurilmalardan foydalaniladigan ishlab chiqarish obyektlari 4.5. Koʻchmas asosga oʻrnatilgan yuk koʻtarish mexanizmlari, eskalatorlar, poʻlat arqonli osma yoʻllar, funikulyorlardan foydalaniladigan ishlab chiqarish obyektlari 4.6. Tabiiy va suyultirilgan ugle�odorod gazlaridan foydalanuvchi gaz taʼminoti (gaz taqsimlash, gaz isteʼmoli) obyektlari 4.7. Metallurgiya sanoati obyektlari 4.8. Oʻsimlik xomashyosini saqlash va qayta ishlash obyektlari 4.9. Foydali qazilma konlarini qidirish va izlash bilan bogʻliq geologiya-razvedka obyektlari (uglevodorod xomashyosi boʻlmagan) 4.10. Sanoatda qoʻllaniladigan portlovchi moddalarni ishlab chiqarish, sinash va saqlash bilan bogʻliq boʻlgan obyektlar