UMUMIY HARBIY MAJBURIYAT VA HARBIY XIZMAT TOʻGʻRISIDA
(law, 2025-01-03)

1. Ushbu Qonunning maqsadi
Ushbu Qonunning maqsadi Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining umumiy harbiy majburiyatni bajarishi va harbiy xizmatni oʻtashi bilan bogʻliq munosabatlarni tartibga solishdan iborat.

2. Umumiy harbiy majburiyat va harbiy xizmat toʻgʻrisidagi qonunchilik
Umumiy harbiy majburiyat va harbiy xizmat toʻgʻrisidagi qonunchilik ushbu Qonundan hamda Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga asoslanadigan boshqa qonunchilik hujjatlaridan iboratdir.

3. Umumiy harbiy majburiyat va Vatanga qasamyod
Umumiy harbiy majburiyat fuqarolarning Oʻzbekiston Respublikasini himoya qilishga majburiy harbiy tayyorgarligidan iborat boʻladi hamda Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari (bundan buyon matnda Qurolli Kuchlar deb yuritiladi) safini toʻldirishni va ularning rezervini tayyorlashni taʼminlash maqsadida joriy etiladi. Umumiy harbiy majburiyat fuqarolarni harbiy xizmatga tayyorlashni, harbiy xizmatga chaqirishni (kirishni), chaqiruv yoki kontrakt boʻyicha harbiy xizmat oʻtashni, rezervdagi xizmatni, muqobil xizmatni, harbiy roʻyxatdan oʻtish qoidalariga rioya etishni, favqulodda vaziyatlarda yoki Oʻzbekiston Respublikasiga qarshi harbiy tajovuz boʻlgan taqdirda aholini muhofaza etish tadbir-choralarini qamrab oladi. Ushbu Qonunga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasining quyidagi fuqarolari, xususan: harbiy xizmatga chaqiriladigan va tuman (shahar) chaqiruv uchastkalarida qayd etilgan shaxslar — chaqiriluvchilar; haqiqiy harbiy xizmatdagi shaxslar — harbiy xizmatchilar; Qurolli Kuchlarning rezervi yoki zaxirasidagi shaxslar — harbiy xizmatga majburlar; turli sabablarga koʻra harbiy roʻyxatga olinmagan yoki harbiy roʻyxatdan chiqarilgan, shu jumladan isteʼfodagi shaxslar — harbiy xizmatga majbur boʻlmagan shaxslar deb ataladi. Haqiqiy harbiy xizmat chaqiruv yoki kontrakt boʻyicha oddiy askarlar, serjantlar va ofitserlar tarkibi lavozimlarida Qurolli Kuchlar safidagi harbiy xizmatdir. Umumiy harbiy majburiyat Oʻzbekiston Respublikasi hududida doimiy yoki vaqtincha yashayotgan chet el fuqarolari va fuqaroligi boʻlmagan shaxslarga tatbiq etilmaydi. Harbiy xizmatga birinchi marta chaqirilgan yoki ixtiyoriy ravishda (kontrakt boʻyicha) kirgan fuqarolar Oʻzbekiston Respublikasi davlat bayrogʻi oldida quyidagi mazmunda Vatanga qasamyod qabul qiladilar: “Men, (familiyasi, ismi, otasining ismi), Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari safiga kirar ekanman, davlatim timsoli boʻlmish muqaddas bayroqni oʻpib, buyuk ajdodlarimning pok ruhlari oldida, vatanim oldidagi burchimni halol bajarishga bel bogʻlab, vijdonim, or-nomus va shaʼnimni oʻrtaga qoʻyib: Oʻzbekiston Respublikasiga, xalqimga va Prezidentimga bir umr sodiq boʻlishga, Vatanimning mustaqilligini, uning sarhadlari daxlsizligini va hududiy yaxlitligini, ona xalqimning tinchligi va osoyishtaligini, Oʻzbekiston Respublikasining milliy manfaatlarini hamda demokratik, huquqiy, ijtimoiy va dunyoviy davlat tuzumini soʻnggi nafasimgacha himoya qilishga; Oʻzbekiston Respublikasiga qarshi qaratilgan har qanday tajovuz va gʻarazli harakatlarga qarshi ayovsiz kurashishga, Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga, qonunlari va umumharbiy nizomlarga qatʼiy amal qilishga, davlat va harbiy sirlarni saqlashga, Quruqlikda, suvda, havoda — har qanday sharoitda ham oʻz burchimni vijdonan bajarishga, Har qanday mashaqqatli sinov va qiyinchiliklarda ham el-yurtimning yuksak ishonchini oqlashga tantanali ravishda qasamyod qilaman!”. Muqaddam Vatanga qasamyod qabul qilmagan harbiy xizmatga majburlar harbiy yigʻinlarga jalb etilganlarida yoki safarbarlik boʻyicha chaqirilganlarida Vatanga qasamyod qabul qiladilar. Vatanga qasamyod qabul qilish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining Ichki xizmat nizomi bilan belgilanadi. Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolariga chet davlatlarning harbiy xizmatiga, xavfsizlik, politsiya, harbiy adliya organlari yoki shu kabi boshqa organlariga xizmatga kirish taqiqlanadi.

4. Harbiy xizmat turlari
Harbiy xizmat Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining Qurolli Kuchlar safida umumiy harbiy majburiyatni bajarish borasidagi davlat xizmatining alohida turidir. Harbiy xizmatning quyidagi turlari joriy etiladi: muddatli harbiy xizmat; safarbarlik chaqiruvi rezervidagi harbiy xizmat; kontrakt boʻyicha harbiy xizmat; Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari safida harbiy xizmatni oʻtagan rezervchilar xizmati. Tinchlik davrida oddiy askarlar va serjantlar tarkibi lavozimlarida muddatli harbiy xizmatga, shuningdek safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatga oʻn sakkiz yoshdan yigirma yetti yoshgacha boʻlgan, salomatligiga koʻra Qurolli Kuchlar safida harbiy xizmatni oʻtashga yaroqli erkak fuqarolar chaqiriladilar.

5. Muddatli harbiy xizmat
Muddatli harbiy xizmat chaqirilish yoshidagi fuqarolarning oddiy askarlar va serjantlar tarkibi lavozimlarida, shuningdek muqaddam harbiy xizmatni oʻtamagan ofitserlarning qonunchilikda belgilangan muddat mobaynida Qurolli Kuchlar safidagi majburiy xizmatidir. Muddatli harbiy xizmat muddati kalendar hisobida oʻn ikki oy etib belgilanadi. Muddatli harbiy xizmatni oʻtash tartibi qonunchilik bilan belgilanadi.

6. Safarbarlik chaqiruvi rezervidagi harbiy xizmat
Harbiy xizmatga yaroqli, shu jumladan cheklovlar bilan yaroqli boʻlgan hamda chaqirilish muddatini kechiktirish va chaqirilishdan ozod etilish huquqiga ega boʻlmagan, biroq Qurolli Kuchlar safiga navbatdagi muddatga chaqirilmagan shaxslar safarbarlik chaqiruvi rezervi safiga olinadilar. Safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmat hududiy prinsip asosida oylik yigʻinlar tarzida tashkil etiladi hamda chaqiriluvchilar tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligining maxsus hisobvaragʻiga pul badallari kiritilishini nazarda tutadi. Safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmat safiga shaxslar yigirma yetti yoshga toʻlgunga qadar olinadilar va har yilgi harbiy yigʻinlarga jalb etilishlari mumkin, favqulodda vaziyatlar yoki Oʻzbekiston Respublikasiga qarshi harbiy tajovuz roʻy bergan taqdirda esa haqiqiy harbiy xizmatga chaqiriladilar. Safarbarlik chaqiruvi rezervida oylik yigʻinni oʻtagan fuqarolar Qurolli Kuchlar rezerviga oʻtkaziladilar. Safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmat safiga olingan shaxslar toʻlaydigan pul badallari miqdori va ularni toʻlash tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tasdiqlanadigan alohida nizom bilan belgilanadi. Bu mablagʻlar safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatchilar bilan yigʻinlarni oʻtkazishga bogʻliq xarajatlarning oʻrnini qoplashga, qaysi tegishli vazirliklar va idoralarda muddatli harbiy xizmat nazarda tutilgan boʻlsa, oʻsha vazirliklar va idoralarning muddatli harbiy xizmatdagi harbiy xizmatchilari harbiy xizmatdan boʻshatilganida xizmatdan boʻshatish nafaqasini toʻlashga, yigʻinlar maʼmuriyatining taʼminotiga, Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligining moddiy-texnika bazasini rivojlantirish hamda mustahkamlashga, shu jumladan binolarni taʼmirlash va qurishga, mudofaa ishlari organlaridagi safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatchilarni hisobga oluvchi xodimlarning taʼminotiga, Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi ehtiyojlari uchun qurol-yarogʻ, harbiy-texnika mol-mulki va oʻq-dorilarni xarid qilishga maqsadli tartibda yoʻnaltiriladi. Safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatni tashkil etish va oʻtash tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tasdiqlanadigan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatni oʻtash tartibi toʻgʻrisidagi nizom bilan belgilanadi.

7. Kontrakt boʻyicha harbiy xizmat
Kontrakt boʻyicha harbiy xizmat Qurolli Kuchlar safidagi haqiqiy harbiy xizmatga ixtiyoriylik asosida, harbiy xizmat nazarda tutilgan vazirliklar va idoralar orqali davlat bilan tuziladigan kontraktga binoan kirgan fuqarolar bajaradigan harbiy xizmat turidir. Harbiy xizmatni kasb tariqasida tanlagan fuqarolar kontrakt boʻyicha harbiy xizmatni oddiy askarlar, serjantlar va ofitserlar tarkibi lavozimlarida oʻtaydilar. Harbiy xizmatni oʻtash muddatlari va asosiy shartlari kontraktda belgilanadi. Bunda haqiqiy harbiy xizmatga kontrakt boʻyicha kirayotgan shaxslar bilan dastlabki kontrakt besh yilga tuziladi; kontrakt boʻyicha harbiy xizmatchilar (rezervdagi harbiy xizmatga majburlar) bilan yangi kontrakt besh yilga yoki agar harbiy xizmatda boʻlish yoshining chegarasiga yetishiga besh yildan kam qolgan boʻlsa, kamroq muddatga tuziladi. Oliy harbiy taʼlim muassasalarining kursantlari bilan oʻqish davri uchun kelgusida ularning ofitserlar tarkibi lavozimlarida harbiy xizmatni kamida besh yil majburiy oʻtashi sharti bilan kontraktlar tuziladi. Harbiy xizmatning kontraktda nazarda tutilgan muddati tugaganidan keyin taraflarning kelishuvi bilan bu muddat yangi kontrakt tuzish orqali uzaytirilishi mumkin. Kontrakt boʻyicha harbiy xizmatni oʻtash tartibi va muddatlari Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining harbiy xizmatni oʻtash tartibi toʻgʻrisidagi nizom bilan belgilanadi.

8. Qurolli Kuchlar safida harbiy xizmatni oʻtagan rezervchilar xizmati
Rezervchilar xizmati haqiqiy harbiy xizmatni, shuningdek safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatni oʻtagan oddiy askarlar, serjantlar va ofitserlar jumlasidan boʻlgan harbiy xizmatga majburlar uchun Qurolli Kuchlarning qoʻshilmalari, qismlari va boʻlinmalari safini urush davrida taqozo etiladigan shtatlar darajasiga qadar toʻldirish, shuningdek urush davri taqozo etadigan tuzilmalarni kuchaytirish maqsadida umumiy harbiy majburiyat asosida joriy etiladigan harbiy xizmat turidir. Rezervchilar sifatida xizmatni oʻtayotgan harbiy xizmatga majburlar tinchlik davrida, qoida tariqasida, qoʻshinlarning jangovar tayyorgarligini saqlab turish, rezervchilarning harbiy hisobdagi ixtisoslik boʻyicha majburiyatlarni tinchlik va urush davrida bajarishi uchun zarur boʻlgan koʻnikmalarini saqlab qolish va takomillashtirish maqsadida harbiy qismlar bazasida hududiy prinsip asosida tashkil etiladigan harbiy tayyorgarlik boʻyicha harbiy yigʻinlarni oʻtashga jalb etilishlari mumkin. Harbiy yigʻinlarni oʻtash muddatlari ushbu Qonunning 32-moddasida belgilanadi. Rezervchilardan urush davrida ham, tinchlik davrida ham Oʻzbekiston Respublikasiga qarshi harbiy tajovuz tahdidi va mamlakat xavfsizligiga tahdid tugʻilganida, tabiiy ofatlar hamda favqulodda vaziyatlar oqibatlarini bartaraf etishda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti farmoniga binoan qoʻshilmalar va qismlar tarkibida jangovar maqsadlar boʻyicha foydalanilishi mumkin. Qurolli Kuchlar rezervchilarining xizmatni oʻtash tartibi qonunchilik bilan belgilanadi.

9. Harbiy xizmatchilar va harbiy xizmatga majburlar tarkibi. Harbiy unvonlar
Harbiy xizmatchilar va harbiy xizmatga majburlar oddiy askarlar, serjantlar va ofitserlar tarkibiga boʻlinadi. Ofitserlar tarkibi kichik ofitserlar, katta ofitserlar va generallar tarkibiga boʻlinadi. Har bir harbiy xizmatchi va harbiy xizmatga majburga tegishli harbiy unvon beriladi. Qurolli Kuchlardagi harbiy unvonlar qoʻshin unvonlari va kema tarkibidagi unvonlarga boʻlinadi. Qurolli Kuchlarda quyidagi harbiy unvonlar joriy etiladi: Qoʻshin unvonlari Kema tarkibidagi unvonlar I.Oddiy askarlar tarkibi oddiy askar matros II.Serjantlar tarkibi kichik serjant III darajali serjant II darajali serjant I darajali serjant katta serjant starshina III darajali starshina II darajali starshina I darajali starshina bosh starshina III.Ofitserlar tarkibi Kichik ofitserlar tarkibi leytenant katta leytenant kapitan leytenant katta leytenant kapitan-leytenant Katta ofitserlar tarkibi mayor podpolkovnik polkovnik III rang kapitani II rang kapitani I rang kapitani Generallar tarkibi general-mayor general-leytenant general-polkovnik armiya generali Qurolli Kuchlardagi oliy harbiy unvon armiya generali boʻlib, bu unvon (urush davrida) Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining Oliy Bosh qoʻmondoniga, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi mudofaa vaziriga beriladi. Yuridik yoki tibbiy yoʻnalishdagi harbiy hisobdagi ixtisoslikka ega boʻlgan ofitserlar tarkibidagi harbiy xizmatchi va harbiy xizmatga majburning harbiy unvoniga tegishincha “adliya” yoki “tibbiy xizmat” soʻzlari qoʻshiladi. Rezervdagi, zaxiradagi yoki isteʼfodagi fuqarolarning harbiy unvoniga tegishincha “rezervdagi”, “zaxiradagi” yoki “isteʼfodagi” degan soʻzlar qoʻshiladi. Harbiy unvon berish va harbiy unvondan mahrum qilish, shuningdek harbiy unvonini pasaytirish hamda harbiy unvonini tiklash qonunchilikka muvofiq amalga oshiriladi. Harbiy burchni jiddiy tarzda buzganlik, hokimiyatni suiisteʼmol qilganlik, qonunlar va umumharbiy nizomlar bilan oʻz zimmasiga yuklatilgan talablar va majburiyatlarni favqulodda vaziyatlarda bajarmaganlik uchun generallar tarkibidagi shaxslarning harbiy unvoni Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining qarori bilan pasaytirilishi mumkin. Ofitserlar tarkibidagi harbiy xizmatchilarni, shu jumladan rezerv yoki zaxiradagi shaxslarni harbiy unvondan ular ogʻir yoki oʻta ogʻir jinoyat uchun hukm etilganida faqat sudning qaroriga koʻra mahrum etish mumkin. Serjantlar tarkibidagi harbiy xizmatchilarni harbiy unvondan harbiy xizmatchi tomonidan nojoʻya xatti-harakatlar sodir etilganligi uchun boshqa intizomiy jazo choralari yetarli boʻlmagan taqdirda, sudning yoki vazirliklar va idoralar rahbarlarining qaroriga koʻra mahrum etish mumkin.

10. Harbiy lavozimlar
Harbiy lavozimlar (harbiy xizmatchilar egallashi lozim boʻlgan shtat lavozimlari) va ularga muvofiq keladigan harbiy unvonlar harbiy qismlarning, harbiy xizmat nazarda tutilgan boshqaruv organlarining vazirliklar va idoralar muassasalarining shtatlarida nazarda tutiladi. Harbiy lavozimlar oddiy askarlar, serjantlar va ofitserlar tarkibi lavozimlariga boʻlinadi. Qurolli Kuchlarda oliy qoʻmondonlik lavozimlariga tayinlash va lavozimidan ozod qilish Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan amalga oshiriladi. Harbiy xizmatchilarni lavozimga tayinlash va lavozimidan ozod qilish, shuningdek harbiy xizmatchilarning xizmat joyini oʻzgartirish Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining harbiy xizmatni oʻtash tartibi toʻgʻrisidagi nizom bilan belgilanadi. Harbiy xizmatchilar qonunchilikda belgilangan tartibda harbiy xizmatda qoldirilgan, shuningdek harbiy xizmatchilar uchun belgilangan taʼminotning barcha turlari, kafolatlar va imtiyozlar saqlangan holda davlat-huquq hamda mudofaa yoʻnalishidagi ishlarni bajarish uchun davlat hokimiyati va boshqaruvi organlariga, boshqa tashkilotlarga yuborilishi mumkin.

11. Harbiy xizmatchilarning harbiy kiyim-kechak va farqlovchi nishonlari
Harbiy xizmatchilarning harbiy kiyim-kechak va farqlovchi nishonlari Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tasdiqlanadi. Harbiy xizmatchilar, shuningdek harbiy yigʻinlarga jalb etilgan harbiy xizmatga majburlar harbiy unvonni va qoʻshin turini farqlovchi nishonlari boʻlgan harbiy kiyim-kechakda yuradilar. Harbiy kiyim-kechakda yurish qoidalari harbiy xizmat nazarda tutilgan vazirliklar va idoralarning rahbarlari tomonidan belgilanadi. Harbiy kiyimda yurish huquqiga ega boʻlmagan fuqarolarning harbiy xizmatchilarning harbiy kiyim-kechagini kiyib va farqlovchi nishonlarini taqib yurishi taqiqlanadi.

12. Chaqiriluvchilarni harbiy xizmatga tayyorlash
Chaqiriluvchilar bilan olib boriladigan harbiy xizmatga tayyorgarlik ishlari quyidagilarni qamrab oladi: chaqiruvga qadar boshlangʻich tayyorgarlik; chaqiriluvchilarning harbiy-texnika mutaxassisliklari boʻyicha tayyorgarligi; oliy harbiy taʼlim muassasalariga oʻqishga kirishga tayyorgarlik; jismoniy tayyorgarlik, davolash-sogʻlomlashtirish ishlari; umumtaʼlim tayyorgarligi; vatanparvarlik ruhida tarbiyalash. Chaqiriluvchilarni harbiy xizmatga tayyorlash Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining umumiy rahbarligi ostida oʻtkaziladi. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar, tumanlar, shaharlar hokimliklari chaqiriluvchilarni harbiy xizmatga tayyorlash ishlari moliyalashtirilishi hamda moddiy-texnika jihatidan taʼminlanishini amalga oshiradilar, oʻquv-moddiy bazasini barpo etadilar, bunday tayyorgarlikning tashkil etilishi uchun javobgar boʻladilar. Chaqiriluvchilarni harbiy xizmatga tayyorlashning tashkil etilishini, amalga oshirilishini va natijalarini nazorat qilib borish, chaqiruvga qadar boshlangʻich tayyorgarlikni uslubiy jihatdan taʼminlash Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi, shuningdek taʼlim muassasalari boʻlgan vazirliklar va idoralar tomonidan amalga oshiriladi.

13. Chaqiruvga qadar boshlangʻich tayyorgarlik
Chaqiruvga qadar boshlangʻich tayyorgarlik, shu jumladan fuqaro muhofazasi va tibbiy bilim asoslari boʻyicha tayyorgarlik oʻquv dasturidagi majburiy fan boʻlib, umumiy oʻrta, oʻrta maxsus va boshlangʻich professional taʼlim muassasalarida chaqiruvga qadar tayyorgarlik oʻqituvchilari tomonidan bitirish yili arafasidagi kurslardan yoki sinflardan boshlab oʻtiladi. Chaqiruvga qadar tayyorgarlik darajasi past boʻlgan chaqiriluvchilar chaqirilishdan oldin qoʻshimcha ravishda bunday tayyorgarlikdan Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar, tumanlar va shaharlar hokimliklari tomonidan tashkil etiladigan mudofaa-sport sogʻlomlashtirish lagerlarida oʻtishlari mumkin.

14. Chaqiriluvchilarning harbiy-texnika mutaxassisliklari boʻyicha tayyorgarligi
Chaqiriluvchilarning harbiy-texnika mutaxassisliklari boʻyicha tayyorgarligi mudofaa ishlari boshqarmalari huzuridagi chaqiriluvchilarni harbiy-texnika mutaxassisliklari boʻyicha tayyorlash markazlarida (bundan buyon matnda mudofaa ishlari boshqarmalari huzuridagi markazlar deb yuritiladi) amalga oshiriladi. Yoʻnalishi boʻyicha harbiy hisobdagi ixtisosliklarga turdosh oʻrta professional va oʻrta maxsus professional taʼlim muassasalarida taʼlim olayotgan chaqiriluvchilar harbiy-texnika mutaxassisliklari boʻyicha bevosita shu muassasalarda tayyorgarlikdan oʻtadilar. Mudofaa ishlari boshqarmalari huzuridagi markazlarda harbiy-texnika mutaxassisliklari boʻyicha tayyorgarlikka oʻn yetti yoshga toʻlgan, salomatligiga koʻra harbiy xizmatga yaroqli hamda tayyorgarlik tugaganidan keyin harbiy xizmatga chaqirilishi lozim boʻlgan chaqiriluvchilar jalb etiladi. Harbiy-texnika mutaxassisliklari boʻyicha tayyorgarlikdan oʻtishga jalb etilgan fuqarolarning mashgʻulotlarda ishtirok etishi majburiydir. Harbiy-texnika mutaxassisliklari boʻyicha tayyorgarlikdan oʻtishi lozim boʻlgan chaqiriluvchilarning soni, shuningdek ularning tayyorgarlik dasturlari Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi tomonidan manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda tasdiqlanadi. Chaqiriluvchilarning mudofaa ishlari boshqarmalari huzuridagi markazlardagi tayyorgarligini moliyalashtirish Mudofaa vazirligi orqali Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti mablagʻlari va moliyalashtirishning qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa manbalari hisobidan amalga oshiriladi.

15. Oliy harbiy taʼlim muassasalariga oʻqishga kirishga va harbiy xizmatga tayyorgarlik. Jismoniy tayyorgarlik. Davolash-sogʻlomlashtirish ishlari. Umumtaʼlim tayyorgarlik darajasini oshirish. Chaqiriluvchilarni vatanparvarlik ruhida tarbiyalash
Oliy harbiy taʼlim muassasalariga oʻqishga kirish istagini bildirgan fuqarolar harbiy litseylarda, umumiy oʻrta, oʻrta maxsus va professional taʼlim muassasalarida, mudofaa ishlari boshqarmalari huzuridagi markazlarda yoki mustaqil ravishda tayyorgarlikdan oʻtadilar. Chaqiriluvchilarning jismoniy tayyorgarligi taʼlim muassasalarining oʻquv dasturlari doirasida, shuningdek sport jamiyatlari va klublari, davolash muassasalari, mudofaa-sport sogʻlomlashtirish lagerlarida amalga oshiriladi. Chaqiriluvchilar bilan olib boriladigan davolash-sogʻlomlashtirish ishlari ularning turar joylarida, oʻqish yoki ish joylarida sogʻliqni saqlash organlari tomonidan davolash, davolash-profilaktika va davolash-sogʻlomlashtirish muassasalarida oʻsmirlar xonalarini tashkil etgan holda uyushtiriladi hamda oʻtkaziladi. Oʻn besh va oʻn olti yoshdagi oʻsmirlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish chaqiriluvchilarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazishga mudofaa ishlari organlari tomonidan jalb etiladigan mutaxassis vrachlar tomonidan har yili amalga oshiriladi. Xalq taʼlimi organlari chaqiriluvchilarning umumtaʼlim tayyorgarlik darajasini oshirish yuzasidan zarur chora-tadbirlar koʻrishlari shart. Yoshlarni vatanparvarlik ruhida tarbiyalash vazirliklar, idoralar, mahalliy davlat hokimiyati organlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari va taʼlim muassasalari tomonidan amalga oshiriladi. Yoshlarni vatanparvarlik ruhida tarbiyalashda jamoat birlashmalari va boshqa nodavlat notijorat tashkilotlari ishtirok etishlari mumkin.

16. Oliy taʼlim muassasalarida rezervdagi va zaxiradagi ofitserlarni tayyorlash
Oliy taʼlim muassasalarining talabalari orasidan rezervdagi va zaxiradagi ofitserlarni tayyorlash mazkur muassasalarda tashkil etiladigan harbiy tayyorgarlik oʻquv boʻlinmalarida (harbiy taʼlim fakultetlari, harbiy tayyorgarlik boʻyicha oʻquv markazlari, harbiy kafedralar, sikllar va kurslarda) amalga oshiriladi. Oliy taʼlim muassasalarining kunduzgi boʻlimida oʻqiyotgan erkak talabalari, shuningdek tibbiy oliy taʼlim muassasalarining talabalari jinsidan qatʼiy nazar harbiy tayyorgarlikdan oʻtadilar. Harbiy tayyorgarlikka yigirma yetti yoshgacha boʻlgan salomatligiga koʻra harbiy xizmatga yaroqli talabalar jalb qilinadilar. Talabalarni harbiy tayyorgarlikdan oʻtishga qabul qilish ularning shaxsiy arizalariga binoan ixtiyoriy asosda amalga oshiriladi. Harbiy xizmatni oʻtab kelgan talabalar ham rezervdagi va zaxiradagi ofitserlar taʼlimi dasturi boʻyicha harbiy tayyorgarlikdan oʻtishlari mumkin. Oliy taʼlim muassasalarining oʻquv boʻlinmalarida harbiy tayyorgarlikdan oʻtgan, taʼlim dasturini oʻzlashtirgan va belgilangan davlat imtihonlarini topshirgan talabalar ularga leytenant unvoni berilganidan keyin haqiqiy harbiy xizmatga chaqiriladilar yoki rezerv yoxud zaxiraga oʻtkaziladilar. Oliy taʼlim muassasalarining oʻquv boʻlinmalarida harbiy tayyorgarlik taʼlimidan oʻtmagan talabalar taʼlim muassasasini tamomlaganlaridan keyin ushbu Qonunga muvofiq muddatli harbiy xizmatni oʻtash uchun chaqiriladilar. Ofitserlarni tayyorlash dasturlarini oliy taʼlim muassasalari boʻlgan vazirliklar va idoralar bilan birgalikda ishlab chiqish va tasdiqlash vazifasi Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi zimmasiga yuklatiladi. Oliy taʼlim muassasalarining harbiy tayyorgarlik boʻyicha oʻquv boʻlinmalari yoʻnalishi, rezervdagi va zaxiradagi ofitserlar tayyorlashda asoslaniladigan ixtisosliklar roʻyxati Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi tomonidan belgilanadi va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tasdiqlanadi. Oliy taʼlim muassasalari boʻlgan vazirliklar va idoralar, agar bu taʼlim muassasalari bazasida harbiy tayyorgarlik boʻyicha oʻquv boʻlinmalari tashkil etilgan boʻlsa, mazkur taʼlim muassasalarining aniq maqsadli moliyalashtirilishini amalga oshiradi hamda Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligining koʻmagida zarur oʻquv-moddiy bazasini yaratadi. Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi talabalarning harbiy tayyorgarligi ustidan nazoratni, harbiy tayyorgarlik boʻyicha oʻquv boʻlinmalarining boshliqlari va ularning oʻrinbosarlari lavozimlariga ofitserlarni oliy taʼlim muassasalari boʻlgan vazirliklar va idoralar bilan kelishilgan holda tanlash va tayinlashni amalga oshiradi. Harbiy tayyorgarlik boʻyicha oʻquv boʻlinmalarining oʻqituvchiligiga va boshqa lavozimlarga harbiy xizmatchilarni tayinlash oliy taʼlim muassasalarining rektorlari bilan kelishilgan holda Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi tomonidan amalga oshiriladi. Harbiy tayyorgarlik boʻyicha oʻquv boʻlinmalarining harbiy lavozimlariga tayinlangan harbiy xizmatchilar harbiy xizmatdagi harbiy xizmatchilar uchun belgilangan kafolatlar va imtiyozlardan foydalanadilar.

17. Chaqiriluvchilarning harbiy xizmatga tayyorgarlik koʻrishdagi kafolatlari
Mudofaa ishlari boshqarmalari huzuridagi markazlarda ishlab chiqarishdan ajralgan holda harbiy-texnika mutaxassisliklari boʻyicha tayyorgarlikdan oʻtayotgan chaqiriluvchilarning ish joyi va egallagan lavozimi, shuningdek oʻrtacha ish haqi ularning butun tayyorgarlik davrida, shu jumladan oʻqish (yigʻinlar) oʻtkaziladigan joyga borish va u yerdan qaytib kelish davrida saqlanib qoladi. Chaqiriluvchilarga ularning taʼlim olish (yigʻinlar) davrida uy-joy ijarasiga ketgan xarajatlari qoplanishi, oʻqish oʻtkaziladigan joyga borish va u yerdan qaytib kelish (agar bu boshqa aholi punktiga borish bilan bogʻliq boʻlsa) yoʻl kirasi hamda oʻrtacha ish haqi toʻlanishi ularning asosiy ish joyida amalga oshiriladi. Ishlamaydigan chaqiriluvchilarning ana shunday xarajatlari, shuningdek qonunchilikda belgilangan mehnatga haq toʻlash eng kam miqdorining 35,2 foizi miqdoridagi nafaqa tegishli hokimliklar tomonidan qoplanadi (toʻlanadi).

18. Fuqarolarni chaqiruv uchastkalarida qayd etish
Fuqarolarni chaqiruv uchastkalarida qayd etish ularni harbiy roʻyxatga olish, ularning sonini, harbiy xizmatga qay darajada yaroqli ekanligini, umumtaʼlim va jismoniy tayyorgarlik darajasini aniqlash maqsadida oʻtkaziladi. Fuqarolarni qayd etish tuman (shahar) mudofaa ishlari organlari huzurida tashkil etiladigan chaqiruv uchastkalarida amalga oshiriladi va roʻyxatga olinayotganlarning turar joylarida oʻtkaziladi. Fuqarolarni chaqiruv uchastkalarida qayd etish umumiy oʻrta, oʻrta maxsus va boshlangʻich professional taʼlim muassasasidagi oxirgi oʻquv yilining oktabr-noyabr oylarida amalga oshiriladi. Chaqiruv uchastkasida qayd etilish uchun fuqarolar chaqiruv qogʻozida koʻrsatilgan muddatda mudofaa ishlari organlariga kelishlari va zarur hujjatlarni taqdim etishlari shart. Fuqarolarni tumanlardagi (shaharlardagi) chaqiruv uchastkalarida qayd etish uchun tarkibiga mudofaa ishlari organlari vakillari, mutaxassis vrachlar kiritiladigan fuqarolarni chaqiruv uchastkalarida qayd etish komissiyalari tuziladi. Chaqiruv uchastkalarida qayd etiladigan fuqarolarni tibbiy koʻrikdan turli yoʻnalishdagi vrachlar, shu jumladan jarroh, terapevt, nevropatolog, psixiatr, koʻz kasalliklari, quloq, tomoq, burun kasalliklari, tish kasalliklari mutaxassislari, zarurat boʻlganda esa, boshqa ixtisosdagi vrachlar oʻtkazadi. Zimmasiga harbiy xizmatga majburlar va chaqiriluvchilarning roʻyxatini yuritish vazifasi yuklatilgan korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari har yili Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi tomonidan belgilangan muddatlarda tegishli tuman (shahar) mudofaa ishlari organlariga chaqiruv uchastkalarida qayd etilishi lozim boʻlgan fuqarolarning roʻyxatini beradilar. Chaqiriluvchilarga chaqiriluvchining qayd etilganligi toʻgʻrisidagi guvohnoma beriladi, huquq va majburiyatlari, harbiy roʻyxatga olish va harbiy xizmatga tayyorgarlik tartibi tushuntiriladi. Qayd etilgan vaqtdan boshlab fuqarolar harbiy roʻyxatga kiritiladilar.

19. Fuqarolarning muddatli harbiy xizmatga hamda safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatga chaqirilishi
Fuqarolarning muddatli harbiy xizmatga hamda safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatga chaqirilishi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining qaroriga asosan yiliga bir marta — mart — aprel oylarida oʻtkaziladi. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining qarori chaqiruv boshlanishiga kamida bir oy qolganida ommaviy axborot vositalarida eʼlon qilinadi. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining qarori eʼlon qilinganidan keyin chaqiriluvchilar, shu jumladan vaqtincha roʻyxatda turgan, chaqiriluvchilar chaqiruv qogʻozida koʻrsatilgan muddatda chaqiruv punktida hozir boʻlishi shart. Muddatli harbiy xizmatni yoki safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatni oʻtamagan va harbiy roʻyxatda turmagan chaqirilish yoshidagi fuqarolar, shuningdek doimiy turar joyidan vaqtincha boshqa joyga joʻnab ketgan va oʻsha yerda harbiy roʻyxatda turmagan chaqiriluvchilar turar joylaridagi mudofaa ishlari organlarida hozir boʻlishi shart. Korxonalar, muassasalar, tashkilotlarning va taʼlim muassasalarining rahbarlari xizmat safarida boʻlgan chaqiriluvchilarni chaqirtirib olishlari va ularning chaqiruv uchastkasida oʻz vaqtida hozir boʻlishini taʼminlashlari shart. Oʻn sakkiz yoshga toʻlgan va yoshi oʻn sakkizdan oshgan chaqiriluvchilarning harbiy roʻyxatda turish joyini oʻzgartirishiga Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining navbatdagi chaqiruv toʻgʻrisidagi qarori eʼlon qilinguniga qadar yoʻl qoʻyiladi. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining qarori eʼlon qilinganidan keyin chaqiriluvchilar harbiy roʻyxatda turish joyini faqat quyidagi hollarda oʻzgartirishi mumkin: boshqa joydagi ishga oʻtkazilgan boʻlsa; yangi turar joyga koʻchib oʻtgan boʻlsa; taʼlim muassasasiga oʻqishga kirgan va taʼlim olishni davom ettirish uchun ketayotgan boʻlsa. Ushbu moddaning oltinchi qismida koʻrsatilgan asoslarning mavjudligi mudofaa ishlari organiga taqdim etiladigan tegishli hujjatlar bilan tasdiqlanishi lozim. Fuqarolar mudofaa ishlari organlari tomonidan belgilangan muddatlarda chaqiruv uchastkalarida hozir boʻlmaganda quyidagilar uzrli sabab hisoblanadi: fuqaroning chaqiruv uchastkasiga kelishiga imkon bermagan kasalligi; yaqin qarindoshining (otasi, onasi, aka-ukasi, opa-singlisi, xotini, bolasi) vafot etganligi yoki ogʻir kasalligi; fuqaroga bogʻliq boʻlmagan holda, uning chaqiruv uchastkasiga kelishiga imkon bermagan tabiiy ofat yoki boshqa holatlar. Hozir boʻlmaganlik sabablari tegishli hujjatlar bilan tasdiqlanishi lozim. Tinchlik davrida quyidagilar muddatli harbiy xizmatga chaqirilmaydi: ushbu Qonunning 21 va 22-moddalariga muvofiq chaqirilish muddati kechiktirilgan va chaqirilishdan ozod etilgan shaxslar; ishi yuzasidan surishtiruv yoki dastlabki tergov olib borilayotgan yoki jinoyat ishi sudda koʻrilayotgan shaxslar.

20. Chaqiruvni oʻtkazish boʻyicha komissiyalar
Fuqarolarni muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirish, safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatga olish uchun quyidagi komissiyalar tashkil etiladi: 1) muddatli harbiy xizmatga chaqirish uchun: Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar mudofaa ishlari boshqarmalari huzuridagi Rahbariyat kengashi (bundan buyon matnda Rahbariyat kengashi deb yuritiladi); Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar yigʻish punktlarida — harbiy-tibbiy komissiya (bundan buyon matnda harbiy-tibbiy komissiya deb yuritiladi); tuman (shahar) mudofaa ishlari boʻlimlari huzurida Qurolli Kuchlarni butlash komissiyasi (bundan buyon matnda butlash komissiyasi deb yuritiladi); 2) muqobil xizmatga chaqirish, safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatga olish, harbiy xizmatga chaqirishni kechiktirish va Qurolli Kuchlar zaxirasiga oʻtkazish uchun — tuman (shahar) mudofaa ishlari boʻlimlari huzuridagi hududiy komissiya (bundan buyon matnda hududiy komissiya deb yuritiladi); 3) chaqiriluvchilarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish, sogʻligʻining darajasini aniqlash va davolanishga yuborish uchun — mudofaa ishlari boʻlimlari huzuridagi hududiy tibbiy komissiya (bundan buyon matnda hududiy tibbiy komissiya deb yuritiladi). Chaqiruvni oʻtkazish boʻyicha komissiyalarning tuzilishi va faoliyatini tashkil etish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan belgilanadi. Chaqiruvni oʻtkazish boʻyicha komissiyalarning shaxsiy tarkibi Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi raisi, viloyatlar, Toshkent shahar va tumanlar (shaharlar) hokimlari tomonidan tasdiqlanadi. Harbiy va muqobil xizmatga chaqirilayotgan fuqarolar Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tasdiqlanadigan Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy koʻrikdan oʻtkazish toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtishi shart.

201. Rahbariyat kengashining, harbiy-tibbiy komissiyaning, butlash komissiyasining, hududiy komissiyaning, hududiy tibbiy komissiyaning asosiy vazifalari
Rahbariyat kengashining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat: chaqiruv tadbirlarini sifatli tashkil etish; chaqiriluvchilarning jismoniy tayyorgarligi, fikrlash qobiliyati, fidoyiligi, qiziqishlari va boshqa xususiyatlari inobatga olingan holda, ularning butlash komissiyasi tomonidan qoʻshin turlariga toʻgʻri tayinlanganligiga baho berish; harbiy-tibbiy komissiya tomonidan sogʻligʻining holatiga koʻra harbiy xizmatga yaroqli deb topilgan chaqiriluvchilarni Qurolli Kuchlarning qoʻshin turlari komandalariga tayinlash yoki tayinlamaslik toʻgʻrisida qarorlar qabul qilish; chaqiriluvchilarni muddatli harbiy xizmatga chaqirish; chaqiriluvchilarni yigʻish va tantanali ravishda harbiy qismlarga yuborishga doir tadbirlarni oʻtkazish chogʻida mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari va jamoat tashkilotlarining hamkorligini tashkil etish; jamoat tartibini saqlash ishlarini tashkil etish hamda butlash komissiyalari, harbiy-tibbiy komissiyalar, hududiy tibbiy komissiyalar faoliyat olib borishi uchun joylarda zarur shart-sharoitlar yaratish, ularni dori vositalari, tibbiy inventarlar va boshqa moddiy-texnika vositalari bilan taʼminlash; muddatli harbiy xizmatga chaqirish ishlarining oshkoraligini, shuningdek chaqiruvga oid tadbirlarning ommaviy axborot vositalarida keng yoritilishini taʼminlash; harbiy-tibbiy komissiyalarning, butlash komissiyalarining va hududiy tibbiy komissiyalarning qarorlaridan norozi boʻlgan chaqiriluvchilarning shikoyatlarini koʻrib chiqish, shuningdek ularni koʻrib chiqish yakunlari boʻyicha tegishli qarorlar qabul qilish; muddatli harbiy xizmatchilarning Qurolli Kuchlar safidan muddatidan avval qaytarilganligi boʻyicha tekshiruv oʻtkazish, uning sabablarini aniqlash va yakunlari boʻyicha tegishli chora-tadbirlar koʻrish. Harbiy-tibbiy komissiyaning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat: butlash komissiyasi tomonidan qoʻshin turlariga tayinlangan chaqiriluvchilarni chuqurlashtirilgan tibbiy koʻrikdan oʻtkazish; chaqiriluvchilarning hisob kartalariga shifokor-mutaxassislar tomonidan kiritilgan yozuvlar va xulosalarning toʻgʻriligini tekshirish; Rahbariyat kengashi raisi bilan birgalikda chaqiriluvchilarni qoʻshimcha tekshiruv va davolashga yuborish, shuningdek ularning chuqurlashtirilgan tibbiy koʻrikdan oʻtishni davom ettirish uchun harbiy-tibbiy komissiyaga qaytib kelishlari ustidan nazorat oʻrnatish; chaqiriluvchilar sogʻligʻining holatiga koʻra harbiy xizmatga yaroqliligi toʻgʻrisida yakuniy tibbiy xulosa chiqarish; tibbiy komissiyalar faoliyatida aniqlangan kamchiliklarni tahlil qilish va bartaraf etish; Qurolli Kuchlarni butlash yakunlariga koʻra tibbiy komissiyalar ishi natijalarini umumlashtirish, tegishli hisobotni tayyorlash va belgilangan tartibda Rahbariyat kengashi raisiga, Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi va Sogʻliqni saqlash vazirligiga taqdim etish. Butlash komissiyasining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat: muddatli harbiy xizmatni oʻtash uchun tavsiya etilgan va hududiy tibbiy komissiya tomonidan harbiy xizmatga yaroqli deb topilgan chaqiriluvchilar bilan suhbat oʻtkazish, shuningdek ular sogʻligʻining holatini, jismoniy tayyorgarligini, fikrlash qobiliyatini va boshqa sifatlarini inobatga olgan holda, qoʻshin turlariga tayinlash toʻgʻrisida qarorlar qabul qilish; tegishli toifa va cheklanish darajasi boʻyicha harbiy xizmatga yaroqlilik toʻgʻrisida qabul qilingan qarorlarni belgilangan tartibda rasmiylashtirish va chaqiriluvchilarning yigʻma jildlarida saqlash; chaqiriluvchilarni muddatli harbiy xizmatga chaqirish ishlarining oshkoraligi va xolisligini taʼminlash; chaqiriluvchilarni yigʻish va tantanali ravishda harbiy qismlarga yuborishga doir tadbirlarni oʻtkazishda joylardagi tegishli idoralar, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari va jamoat tashkilotlarining hamkorligini tashkil etish; chaqiriluvchilarning, ular ota-onalarining chaqiruvga oid murojaatlarini oʻz vaqtida koʻrib chiqish, shuningdek tegishli qarorlar qabul qilish. Hududiy komissiyaning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat: chaqiriluvchilarni muqobil xizmatga chaqirish, safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatga olish, harbiy xizmatga chaqirishni kechiktirish va Qurolli Kuchlar zaxirasiga oʻtkazish; chaqiriluvchilarni yigʻish, muqobil xizmatga yuborish, safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatga olish, shuningdek Qurolli Kuchlar rezerviga boʻshatilgan harbiy xizmatchilarni doimiy yashash joylariga qaytarilishiga oid tadbirlarni tantanali ravishda oʻtkazishda mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari va jamoat tashkilotlari bilan hamkorlikni tashkil etish; chaqiriluvchilarni muddatli harbiy xizmatga va muqobil xizmatga chaqirish, safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatga olish, shuningdek Qurolli Kuchlar rezerviga boʻshatilgan harbiy xizmatchilarni doimiy yashash joylariga qaytarilishi boʻyicha tadbirlarni tashkil etish; chaqiruvning va komissiya faoliyatining oshkoraligini taʼminlash. Hududiy tibbiy komissiyaning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat: chaqiriluvchilarni birlamchi tibbiy koʻrikdan oʻtkazish; psixiatriya, narkologiya, teri-tanosil dispanserlarida, sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi xizmatida, ftiziatriya va pulmonologiya markazida hisobda turadigan chaqiriluvchilar toʻgʻrisida axborot yigʻish; chaqiriluvchilarni qoʻshimcha tekshiruvga va davolanishga yuborish, shuningdek ularning tibbiy koʻrikdan oʻtishni davom ettirish uchun hududiy tibbiy komissiyaga qaytib kelishi ustidan nazoratni oʻrnatish; chaqiriluvchilar sogʻligʻining holatiga koʻra harbiy xizmatga yaroqliligi toʻgʻrisida xulosa berish; hududiy tibbiy komissiya faoliyatida aniqlangan kamchiliklarni tahlil qilish va bartaraf etish; chaqiriluvchilarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish natijalari boʻyicha hisobot tayyorlash va mazkur hisobotni harbiy-tibbiy komissiyaga, Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligining hududiy boshqarmasiga (organiga) hamda mudofaa ishlari boshqarmasiga taqdim etish.

202. Rahbariyat kengashi, harbiy-tibbiy komissiya, butlash komissiyasi, hududiy komissiya, hududiy tibbiy komissiya tomonidan qabul qilinadigan qarorlar (xulosalar)
Rahbariyat kengashi quyidagi qarorlarni qabul qiladi: harbiy-tibbiy komissiya tomonidan sogʻligʻining holatiga koʻra harbiy xizmatga yaroqli deb topilgan chaqiriluvchilarni Qurolli Kuchlarning qoʻshin turlari komandalariga tayinlash yoki tayinlamaslik toʻgʻrisida; muddatli harbiy xizmatga chaqirish haqida. Harbiy-tibbiy komissiya quyidagi xulosalarni chiqaradi: harbiy xizmatga yaroqlilik toʻgʻrisida; ayrim cheklovlar bilan harbiy xizmatga yaroqlilik haqida; harbiy xizmatga cheklangan ravishda yaroqlilik toʻgʻrisida; harbiy xizmatga vaqtincha yaroqsizlik haqida; tinchlik davrida harbiy xizmatga yaroqsizlik, urush davrida cheklangan ravishda harbiy xizmatga yaroqlilik toʻgʻrisida; harbiy hisobdan chiqarilgan holda, harbiy xizmatga yaroqsizlik haqida. Butlash komissiyasi muddatli harbiy xizmatni oʻtash uchun tavsiya etilgan va hududiy tibbiy komissiya tomonidan harbiy xizmatga yaroqli deb topilgan chaqiriluvchilarni qoʻshin turlariga tayinlash toʻgʻrisida qaror qabul qiladi. Hududiy komissiya quyidagi qarorlarni qabul qiladi: harbiy xizmatga yaroqlilik va safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatga olish toʻgʻrisida; harbiy xizmatga yaroqlilik va muqobil xizmatga chaqirish haqida; sogʻligʻining holatiga koʻra harbiy xizmatga vaqtincha yaroqsizlik toʻgʻrisida; ushbu Qonunning 21 va 22-moddalariga muvofiq harbiy xizmatga chaqirishini kechiktirish toʻgʻrisida yoki harbiy xizmatga chaqirilishdan ozod qilish haqida; yigirma yetti yoshga toʻlganligi munosabati bilan Qurolli Kuchlar zaxirasiga oʻtkazish toʻgʻrisida; sogʻligʻining holatiga koʻra tinchlik davrida harbiy xizmatga yaroqsizlik, urush davridagi harbiy xizmatga cheklangan ravishda yaroqlilik va zaxiraga oʻtkazish haqida; harbiy hisobdan chiqarilgan holda, harbiy xizmatga yaroqsizlik haqida. Hududiy komissiya qaror qabul qilishda chaqiriluvchilarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish xulosasi, ularning maʼnaviy yetukligi va kasbiy tayyorgarligi, oilaviy va moddiy holatini oʻrganish natijalariga asoslanadi. Hududiy tibbiy komissiya quyidagi xulosalarni chiqaradi: harbiy xizmatga yaroqlilik toʻgʻrisida; ayrim cheklovlar bilan harbiy xizmatga yaroqlilik haqida; harbiy xizmatga cheklangan ravishda yaroqlilik toʻgʻrisida; harbiy xizmatga vaqtincha yaroqsizlik haqida; tinchlik davrida harbiy xizmatga yaroqsizlik, urush davrida cheklangan ravishda harbiy xizmatga yaroqlilik toʻgʻrisida; harbiy hisobdan chiqarilgan holda, harbiy xizmatga yaroqsizlik haqida. Harbiy xizmatga chaqirilgan va qoʻshinlar safiga yuborilgan shaxslarni, shuningdek tibbiy koʻrik natijalaridan va chaqiruvni oʻtkazish boʻyicha komissiyalarning qarorlaridan noroziligini bildirgan shaxslarni nazorat tartibida tibbiy koʻriklardan oʻtkazishni tashkil etish Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligining harbiy tibbiy komissiyalari tomonidan amalga oshiriladi. Rahbariyat kengashining, harbiy-tibbiy komissiyaning, butlash komissiyasining, hududiy komissiyaning va hududiy-tibbiy komissiyaning qarorlari (xulosalari) ustidan sudga shikoyat qilinishi mumkin.

21. Muddatli harbiy xizmatga hamda safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatga chaqirilish muddatini kechiktirish
Chaqiriluvchilarning muddatli harbiy xizmatga, safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatga chaqirilish muddatini kechiktirish hududiy komissiyaning qarori asosida ularning oilaviy sharoitiga koʻra, salomatligiga koʻra, oʻqishni davom ettirishi uchun amalga oshiriladi. Chaqiriluvchilarning muddatli harbiy xizmatga va safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatga chaqirilish muddatini oilaviy sharoitga koʻra kechiktirish quyidagi hollarda amalga oshiriladi: 1) chaqiriluvchining ota-onasi mehnatga qobiliyatsiz boʻlib, ularni boqishi shart boʻlgan mehnatga qobiliyatli voyaga yetgan boshqa oʻgʻli boʻlmasa. Ota-onaning mehnatga qobiliyatsizligi qonunchilikka muvofiq aniqlanadi; 2) chaqiriluvchining mehnatga qobiliyatli yolgʻiz onasi yoki otasi boʻlib, ularning qaramogʻida oʻn olti yoshga toʻlmagan ikki va undan ortiq farzandi boʻlgani holda mehnatga qobiliyatli voyaga yetgan boshqa oʻgʻli boʻlmasa; 3) chaqiruv kunida chaqiriluvchining tugʻishgan aka-ukalaridan biri muddatli harbiy xizmatni oʻtayotgan boʻlsa; 4) chaqiriluvchining onasiz tarbiyalanayotgan voyaga yetmagan bir farzandi boʻlsa; 5) chaqiriluvchining birinchi yoki ikkinchi guruh nogironligi boʻlgan xotini va voyaga yetmagan ikki va undan ortiq farzandi boʻlsa. Chaqiriluvchini uning ota-onasi vafot etganligi, ular uzoq muddat betobligi munosabati bilan yoki boshqa uzrli sabablarga koʻra kamida besh yildan beri oʻz qaramogʻida saqlayotgan shaxslar uning ota-onasiga tenglashtiriladi. Ushbu modda ikkinchi qismining 1-bandida koʻrsatilgan chaqiriluvchilar oʻz roziligi va ota-onasining (ularning oʻrnini bosuvchi shaxslarning) roziligi bilan harbiy xizmatga chaqirilish muddati kechiktirilmagan holda chaqirilishi mumkin. Umumiy oʻrta, oʻrta maxsus va professional taʼlim muassasalarida tahsil olayotgan chaqiriluvchilar, shuningdek oliy taʼlim muassasalarida kunduzgi oʻqishda tahsil olayotgan talabalar oʻqishni davom ettirishlari uchun ularning chaqirilish muddati oʻqishni tamomlagunlariga qadar kechiktiriladi. Oliy taʼlim muassasalaridagi taʼlimning kunduzgi va kechki shaklida tahsil olayotgan talabalar oʻz roziligi bilan safarbarlik chaqiruvi rezervi xizmatiga olinishi mumkin. Bunda talabalar bir oylik harbiy yigʻinlarni oʻtashga iyul-avgustda jalb etiladi. Taʼlim muassasalaridan oʻqishdan chiqarilgan shaxslar chaqirilish muddatini kechiktirish huquqidan mahrum boʻladilar. Chaqirilish muddatini kechiktirish asoslarini yoʻqotgan chaqiriluvchilar, shuningdek ushbu Qonunga muvofiq chaqirilish muddatini kechiktirish huquqiga yoxud chaqirilishdan ozod etish uchun asoslarga ega boʻlmagan va turli sabablarga koʻra muddatli harbiy xizmatga yoki safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatga chaqirilmagan shaxslar chaqirilish kuni yigirma yetti yoshga toʻlguniga qadar Qurolli Kuchlar safiga navbatdagi chaqiruv paytida chaqiriladilar.

22. Muddatli harbiy xizmatga hamda safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatga chaqirilishdan ozod etish
Tinchlik davrida muddatli harbiy xizmatga hamda safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatga chaqirilishdan quyidagilar ozod etiladilar: 1) salomatligiga koʻra harbiy xizmatga yaroqsiz deb topilgan chaqiriluvchilar; 2) yaqin qarindoshlaridan biri (aka-ukasi, opa-singlisi) harbiy xizmatni oʻtash vaqtida halok boʻlgan yoki vafot etgan chaqiriluvchilar; 3) roʻyxatdan oʻtgan diniy tashkilotlardan birida diniy rutba egasi boʻlgan chaqiriluvchilar. Ushbu moddaning 2-bandida koʻrsatilgan shaxslar oʻz roziliklari bilan harbiy xizmatga chaqirilishlari mumkin. Jinoiy javobgarlikka tortilgan, shuningdek sudlanganlik holati tugallanmagan yoki sudlanganligi olib tashlanmagan fuqarolar harbiy xizmatga chaqirilmaydilar.

23. Zaxiradagi ofitserlarning harbiy xizmatga chaqirilishi
Qirq yoshgacha boʻlgan, muddatli harbiy xizmatni, safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatni yoki kontrakt boʻyicha harbiy xizmatni oʻtamagan va ushbu Qonunning 21-moddasiga muvofiq chaqirilish muddatini kechiktirish asoslariga ega boʻlmagan ofitserlar tinchlik davrida Oʻzbekiston Respublikasi mudofaa vazirining buyrugʻiga binoan ofitserlar tarkibi lavozimlarida muddatli harbiy xizmatni oʻtash uchun chaqirilishlari mumkin.

24. Kontrakt boʻyicha harbiy xizmatga kirish
Kontrakt boʻyicha harbiy xizmatga quyidagi talablarga javob beruvchi fuqarolar kiradi: oʻttiz yoshgacha boʻlgan harbiy xizmatga majburlar va ayollar, shuningdek muddatli harbiy xizmatni oʻtagan harbiy xizmatchilar — oddiy askarlar va serjantlar tarkibi lavozimlariga; muqaddam kontrakt boʻyicha harbiy xizmatni oʻtagan oddiy askarlar va serjantlar tarkibidagi qirq yoshgacha boʻlgan harbiy xizmatga majburlar — oddiy askarlar va serjantlar tarkibi lavozimlariga; muddatli harbiy xizmatni yoki safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatni oʻtagan va oliy maʼlumotga ega oʻttiz yoshgacha boʻlgan harbiy xizmatga majburlar — oddiy askarlar, serjantlar va ofitserlar tarkibi lavozimlariga; oʻn yetti yoshdan yigirma uch yoshgacha boʻlgan, shu jumladan oʻqishga qabul qilingan yili oʻn yetti yoshga toʻladigan fuqarolar, shuningdek oʻn sakkiz yoshdan yigirma besh yoshgacha boʻlgan, oʻqishga qabul qilingan yili mazkur yoshga toʻlgan, ofitserlar tarkibi harbiy unvonlariga ega boʻlmagan harbiy xizmatchilar va harbiy xizmatga majburlar, shuningdek yigirma olti yoshgacha boʻlgan hamda oliy harbiy taʼlim muassasalarida oʻqish istagini bildirgan Oʻzbekiston Respublikasi oliy taʼlim muassasalarining talabalari — oliy harbiy taʼlim muassasalarining kursantlari lavozimlariga; qirq yoshgacha boʻlgan rezervdagi va zaxiradagi ofitserlar — ofitserlar tarkibi lavozimlariga. Yuqori professional tayyorgarlikka va katta ish tajribasiga ega fuqarolar ham kontrakt boʻyicha harbiy xizmatda boʻlishning belgilangan yosh chegarasiga yetguniga qadar kontrakt boʻyicha harbiy xizmatga qabul qilinishi mumkin. Kontrakt boʻyicha harbiy xizmatga kirayotgan fuqarolar majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtadilar. Fuqarolar harbiy xizmat nazarda tutilgan vazirlik va idora bilan harbiy xizmatni oʻtash toʻgʻrisida kontrakt tuzadilar. Kontraktlar tuzish, shu jumladan oliy harbiy taʼlim muassasalarining kursantlari bilan kontraktlar tuzish, shuningdek kontrakt boʻyicha harbiy xizmatga saralab olish va uni oʻtash tartibi Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining harbiy xizmatni oʻtash tartibi toʻgʻrisidagi nizom bilan belgilanadi.

25. Harbiy xizmatga chaqirilish yoki kirish munosabati bilan beriladigan kafolatlar
Harbiy xizmatga chaqirilgan yoki kirgan fuqarolarga ishdan boʻshatish nafaqasi qonunchilikka muvofiq ish joyida toʻlanadi. Fuqarolar harbiy roʻyxatdan oʻtish, harbiy xizmatga chaqirilishi yoki kirish bilan bogʻliq vazifalarni bajarish uchun zarur vaqt davomida ishdan (oʻqishdan) ozod etiladi, ularning ish (oʻqish) joyidagi oʻrtacha ish haqi (stipendiyasi) saqlanib qoladi. Harbiy taʼlim muassasalariga oʻqishga kirayotgan fuqarolar kirish imtihonlarini topshirish uchun zarur vaqt davomida ishdan ozod etiladi, ish joyidagi lavozimi va oʻrtacha ish haqi saqlanib qoladi. Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi organlari tomonidan dispanser yoki statsionar tekshiruviga yuborilgan fuqarolarning tibbiy muassasada boʻlgan butun davri mobaynida ish joyi, egallagan lavozimi, oʻrtacha ish haqi saqlanib qoladi hamda tekshiruv joyiga borish va u yerdan qaytib kelishga ketgan xarajatlari ish (oʻqish) joyida qoplanadi. Statsionar davolanishga yuborilganda ularga vaqtincha mehnatga qobiliyatsizlik nafaqasi ish joyida qonunchilikda belgilangan tartibda toʻlanadi. Muddatli harbiy xizmatga chaqirilgan, shuningdek kontrakt boʻyicha harbiy xizmatga kirgan fuqarolarga qonunchilikka muvofiq boshqa imtiyozlar va kafolatlar ham belgilanishi mumkin.

26. Harbiy xizmatni oʻtash tartibi. Harbiy xizmatda boʻlish yoshining chegarasi
Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining harbiy xizmatni oʻtash tartibi ushbu Qonun hamda Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining harbiy xizmatni oʻtash tartibi toʻgʻrisidagi nizom bilan belgilanadi. Harbiy xizmatda boʻlish yoshining chegarasi: kontrakt boʻyicha harbiy xizmatni oʻtayotgan oddiy askarlar (matroslar), serjantlar (starshinalar) va kichik ofitserlar uchun — qirq besh yosh; katta ofitserlar uchun — ellik yosh, polkovniklar (I rang kapitanlari) uchun — ellik besh yosh; general-mayor, general-leytenant va general-polkovnik harbiy unvonidagi ofitserlar uchun — oltmish yosh etib belgilanadi. Harbiy xizmatda boʻlish yoshi chegarasiga yetgan, ilmiy darajasi va ilmiy unvoni, shuningdek egallab turgan lavozimida yuksak kasbiy tayyorgarligi, katta amaliy ish tajribasi boʻlgan, sogʻligʻining holatiga koʻra harbiy xizmatni oʻtashga yaroqli harbiy xizmatchilarning xizmat muddati harbiy xizmat nazarda tutilgan vazirliklar va idoralar rahbarlari yoki shunday vakolatlar berilgan boshqa mansabdor shaxslar tomonidan harbiy xizmatda boʻlish yoshining chegarasidan besh yilgacha boʻlgan muddatga uzaytirilishi mumkin.

261. Harbiy xizmatchilarga nisbatan xizmat tekshiruvi oʻtkazish
Harbiy xizmat davomida sodir boʻlgan muayyan hodisa, qonunchilik hujjatlari yoki harbiy xizmat (ijro) intizomining buzilishi holatlari yuzasidan haqiqatni, harbiy xizmatchining hodisaga aloqadorligi va aybdorlik masalasini aniqlash maqsadida xizmat tekshiruvi oʻtkaziladi. Harbiy xizmatchilarga nisbatan xizmat tekshiruvini oʻtkazish tartibi vazirliklar va idoralarning ichki idoraviy hujjatlari bilan tasdiqlanadi.

27. Harbiy xizmatning boshlanishi va tugashi
Haqiqiy harbiy xizmatda boʻlishning boshlanishi deb: muddatli harbiy xizmatga chaqirilgan chaqiriluvchilar hamda zaxiradagi ofitserlar uchun — harbiy qismga joʻnash maqsadida mudofaa ishlari organida hozir boʻlgan kun; kontrakt boʻyicha harbiy xizmatga kirgan shaxslar uchun — harbiy xizmatni oʻtash toʻgʻrisidagi kontrakt kuchga kirgan kun; oliy harbiy taʼlim muassasalariga, shuningdek vazirliklar va idoralarning oʻqish harbiy xizmatga tenglashtiriladigan taʼlim muassasalariga oʻqishga kirgan chaqiriluvchilar, harbiy xizmatga majburlar uchun — tegishli taʼlim muassasasiga oʻqishga qabul qilingan kun; Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan harbiy lavozimga tayinlangan shaxslar uchun — tegishli farmon, qaror yoki farmoyish imzolangan kun hisoblanadi. Harbiy xizmatdan rezervga boʻshatilishi yoki isteʼfoga chiqarilishi munosabati bilan harbiy qism komandirining buyrugʻiga binoan shaxsiy tarkib roʻyxatidan chiqarilgan kun harbiy xizmatchi uchun harbiy xizmatda boʻlishning tugashi hisoblanadi. Harbiy xizmatchi uning harbiy xizmat muddati tugagan kuni shaxsiy tarkib roʻyxatidan chiqarilishi shart, quyidagi hollar bundan mustasno, agar harbiy xizmatchi: statsionar davolanishda boʻlsa; homiladorlik va tugʻish taʼtilida (harbiy xizmatchi ayollar) yoki bolani parvarishlash taʼtilida boʻlsa; asirda boʻlsa, garovda ushlab turilgan boʻlsa; bedarak yoʻqolgan boʻlsa — qonunda belgilangan tartibda bedarak yoʻqolgan deb topilguniga yoki vafot etgan deb eʼlon qilinguniga qadar, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining harbiy xizmatni oʻtash tartibi toʻgʻrisidagi nizomda belgilangan boshqa hollarda.

28. Oliy harbiy taʼlim muassasalari kursantlari va tinglovchilarining harbiy xizmati
Oliy harbiy taʼlim muassasalarida, shuningdek vazirliklar va idoralarning oʻqish harbiy xizmatga tenglashtirilgan taʼlim muassasalarida tahsil olayotgan fuqarolar kursant (tinglovchi) tariqasida harbiy xizmatda boʻladilar hamda ular, agar ofitserlik tarkibi unvonlariga ega boʻlmasalar, kursant va bunday unvonlarga ega boʻlsalar, tinglovchi deb yuritiladilar. Oliy harbiy taʼlim muassasasiga oʻqishga kirgunga qadar harbiy unvoni boʻlmagan fuqarolar oʻqishga qabul qilinganda ularga oddiy askar harbiy unvoni beriladi. Harbiy-taʼlim muassasisiga oʻqishga kirgunga qadar berilgan harbiy unvonlar saqlanib qoladi. Kursantlarning (tinglovchilarning) harbiy xizmatni oʻtash tartibi qonunchilik bilan belgilanadi. Oliy harbiy taʼlim muassasasidan, shuningdek oʻqish harbiy xizmatga tenglashtirilgan taʼlim muassasasidan oʻqishdan chiqarilgan kursantlar rezervga boʻshatiladi yoki isteʼfoga chiqariladi yoxud ular, agar muddatli harbiy xizmat uchun belgilangan muddatlarni oʻtamagan boʻlsalar, muddatli harbiy xizmatni oʻtashni davom ettirish uchun qoʻshin qismlariga yuboriladi. Oliy harbiy taʼlim muassasasidan oʻqishdan chiqarilgan kunda chaqirilish yoshiga yetmagan kursantlar harbiy roʻyxatda turish uchun turar joylaridagi mudofaa ishlari organlariga yuboriladi. Oʻqishning ikkinchi yilida oliy harbiy taʼlim muassasasidan chetlashtirilgan kursantlar (bundan intizomsizligi tufayli va sogʻligʻining holatiga koʻra chetlashtirilganlar mustasno) oddiy askarlar va serjantlar tarkibi lavozimlarida kontrakt boʻyicha harbiy xizmatga kirishi mumkin.

29. Harbiy xizmatdan boʻshatish
Harbiy xizmatchini haqiqiy harbiy xizmatdan boʻshatish quyidagi asoslarga koʻra amalga oshiriladi: 1) yosh boʻyicha — u harbiy xizmatda boʻlish yoshi chegarasiga yetganida, shu jumladan unga belgilangan tartibda uzaytirilgan harbiy xizmat muddati tugaganda; 2) muddatli harbiy xizmat muddati tugaganda — chaqiruv boʻyicha muddatli harbiy xizmatning qonunchilikda belgilangan muddati tugaganda (boʻshatish uchun boshqa asoslar mavjud boʻlmaganda); 3) kontrakt muddati tugaganda — boʻshatish uchun boshqa asoslar mavjud boʻlmaganda, agar amaldagi kontraktning tugashi paytiga kelib harbiy xizmatchi yoki vazirlik va idora tomonidan yangi kontrakt tuzmaslik toʻgʻrisida qaror qabul qilingan boʻlsa; 4) tashkiliy-shtat tadbirlari munosabati bilan — harbiy xizmatchidan xizmatda foydalanish mumkin boʻlmagan taqdirda, uni boʻshatish uchun boshqa asoslar mavjud boʻlmaganda; 5) sogʻligʻining holatiga koʻra — u harbiy-tibbiy komissiya tomonidan harbiy xizmatga yaroqsiz deb topilganligi munosabati bilan; 6) taraflardan birining tashabbusiga koʻra kontrakt muddatidan oldin bekor qilinganligi munosabati bilan; 7) intizomsizligi sababli oliy harbiy taʼlim muassasasidan chetlashtirilishi munosabati bilan — uni boʻshatish uchun boshqa asoslar mavjud boʻlmaganda; 8) harbiy xizmatchi nomiga dogʻ tushiruvchi nojoʻya xatti-harakat sodir etganda; 81) harbiy xizmatni oʻtash bilan bogʻliq boʻlgan cheklovlarga rioya etmaganda; 9) davlat sirlaridan foydalanishdan mahrum qilinganda; 10) ozodlikdan yoki harbiy unvondan mahrum etish bilan bogʻliq boʻlgan jazo choralari tayinlangan sud hukmi qonuniy kuchga kirganda; 11) qonunchilikka muvofiq Oʻzbekiston Respublikasining fuqaroligini yoʻqotganligi yoxud boshqa davlatning fuqaroligi mavjudligi munosabati bilan. Harbiy xizmatchilarni harbiy xizmatdan boʻshatish ularni tegishli lavozimlarga tayinlash vakolatiga ega boʻlgan mansabdor shaxslar tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining harbiy xizmatni oʻtash tartibi toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq amalga oshiriladi. Harbiy xizmatchilar harbiy xizmatdan rezervga, harbiy hisobdan chiqarilgan hollarda esa isteʼfoga boʻshatiladi. Rezervda boʻlish yoshi chegarasiga yetgan yoki sogʻligʻining holatiga koʻra harbiy hisobdan chiqarilgan holda harbiy-tibbiy komissiya tomonidan harbiy xizmatga yaroqsiz deb topilgan, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi fuqaroligini yoʻqotgan yoxud boshqa davlatning fuqaroligiga ega boʻlgan harbiy xizmatchilar isteʼfoga boʻshatiladi.

30. Rezervda boʻlish yoshining chegarasi. Rezerv darajalari
Rezervdagi harbiy xizmatga majburlar yoshiga qarab ikki darajaga boʻlinadi. Tarkib Chegara yoshi 1-daraja 2-daraja Oddiy askarlar va serjantlar 35 yoshgacha 45 yoshgacha Kichik ofitserlar 40 yoshgacha 50 yoshgacha Katta ofitserlar 50 yoshgacha 55 yoshgacha Generallar 55 yoshgacha 60 yoshgacha Ikkinchi daraja rezervida boʻlish yoshining chegarasi rezervdagi harbiy xizmatda boʻlish yoshining chegarasi hisoblanadi. Rezervda boʻlish yoshining chegarasiga yetgan yoki salomatligiga koʻra belgilangan tartibda harbiy hisobdan chiqarilgan holda harbiy xizmatga yaroqsiz deb topilgan harbiy xizmatga majburlar mudofaa ishlari organlari tomonidan isteʼfoga chiqarilib, harbiy roʻyxatdan chiqariladi.

31. Rezerv toifalari
Qurolli Kuchlar rezervidagi harbiy xizmatga majburlar birinchi va ikkinchi toifaga boʻlinadi. Birinchi toifali rezerv chaqiruv yoki kontrakt boʻyicha harbiy xizmatni oʻtagan hamda xizmatni oʻtash davrida harbiy hisobdagi ixtisoslikni egallagan birinchi darajadagi harbiy xizmatga majburlar orasidan umumiy harbiy majburiyat asosida toʻldiriladi. Birinchi toifali rezerv Qurolli Kuchlarning jangovar qoʻshilmalari, qismlari va jangovar taʼminot boʻlinmalari safini urush davrida taqozo etiladigan shtatlar darajasiga qadar toʻldirish uchun moʻljallangan. Ikkinchi toifali rezerv chaqiruv yoki kontrakt boʻyicha harbiy xizmatni oʻtagan, shuningdek safarbarlik chaqiruvi rezervida xizmatni oʻtagan ikkinchi darajadagi harbiy xizmatga majburlar orasidan umumiy harbiy majburiyat asosida toʻldiriladi. Ikkinchi toifani rezerv Qurolli Kuchlarning qismlari hamda ichki va texnik taʼminot boʻlinmalarini urush davrida taqozo etiladigan shtatlar darajasiga qadar toʻldirish uchun, favqulodda vaziyatlar roʻy bergan yoki Oʻzbekiston Respublikasiga qarshi harbiy tajovuz yuzaga kelgan taqdirda urush davri taqozo etadigan tuzilmalarni kuchaytirish uchun moʻljallangan. Rezervga oʻtkazilgan shaxslar vaqti-vaqti bilan tibbiy koʻrikdan oʻtishga yuborilishi mumkin.

32. Harbiy yigʻilishlarda qatnashish
Harbiy xizmatga majburlar rezervda boʻlish vaqtida safarbarlik tadbir-choralari rejalari boʻyicha harbiy yigʻinlarga jalb etiladi. Harbiy yigʻinlarga chaqirilgan harbiy xizmatga majburlarning harbiy xizmat shartlaridan kelib chiqadigan huquqlari va majburiyatlari ushbu Qonun bilan belgilanadi. Rezervdagi harbiy xizmatga majburlarga moʻljallangan harbiy yigʻinlarning muddati har yili birinchi toifali rezervdagilar uchun oʻttiz sutkaga qadar, ikkinchi toifali rezervdagilar uchun oʻn besh sutkaga qadar boʻlishi mumkin. Rezervdagi va zaxiradagi harbiy xizmatga majburlar Oʻzbekiston Respublikasining normal hayotiy faoliyatiga tahdid solayotgan favqulodda vaziyatlarning oldini olish yoki ularning oqibatlarini bartaraf etish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining qarori asosida ikki oyga qadar muddatga harbiy yigʻinlarga jalb etilishi mumkin. Harbiy yigʻinlarga jalb etilgan harbiy xizmatga majburlar Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan belgilanadigan tartibda va miqdorlarda pul hamda boshqa turdagi taʼminot oladilar. Harbiy yigʻinlar davrida, shu jumladan ular oʻtkaziladigan joyga borish va u yerdan qaytib kelish davrida harbiy xizmatga majburlarning ish joyi (lavozimi) va ish joyidagi oʻrtacha ish haqi saqlanib qoladi. Mazkur shaxslar bilan tuzilgan mehnat shartnomasi chaqiruv qogʻozi olingan kundan harbiy yigʻinlardan qaytilgunga qadar boʻlgan davrda ish beruvchining tashabbusi bilan bekor qilinishi mumkin emas, korxona, muassasa va tashkilot tugatilgan hollar bundan mustasno. Agar harbiy xizmatga majbur harbiy yigʻinlar vaqtida kasal boʻlib qolsa va harbiy yigʻinlar tugaganidan keyin ham kasalligi davom etsa, uning ish joyi (lavozimi) saqlanib qoladi, harbiy yigʻinlar tugagan kundan boshlab ish haqi oʻrniga qonunchilikka muvofiq vaqtincha mehnatga qobiliyatsizlik nafaqasi toʻlanadi. Harbiy xizmatga majburlar harbiy yigʻinlarda qatnashish davrida quyidagi huquqlarga ega: harbiy yigʻinlar oʻtkaziladigan joyga temir yoʻl va avtomobil transportida (taksidan tashqari) bepul borish va qaytib kelish; harbiy qismlar tomonidan joʻnatiladigan xatlarni bepul yuborish; harbiy-tibbiy muassasalarda bepul tibbiy xizmat bilan taʼminlanish. Harbiy xizmatga majburlar harbiy yigʻinlarda qatnashayotgan davrda ularning hayoti va sogʻligʻi davlat tomonidan majburiy sugʻurtalanadi. Harbiy xizmatga majburlarni davlat tomonidan majburiy sugʻurtalash tartibi va shartlari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi. Harbiy yigʻinlarni oʻtkazish tartibi va muddati, ularga chaqiriladigan harbiy xizmatga majburlar soni qonunchilik bilan belgilanadi.

33. Harbiy yigʻinlarda qatnashishdan ozod qilish
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tasdiqlanadigan roʻyxatda belgilanadigan davlat hokimiyati va boshqaruv organlari, korxonalar, muassasalar va tashkilotlar uchun bronlashtirib qoʻyilgan harbiy xizmatga majburlar harbiy yigʻinlarda qatnashishdan ozod etiladi.

34. Rezervdagi harbiy xizmatga majburlarga harbiy unvonlar berish
Oʻquv-mashq harbiy yigʻinlarida qatnashgan va taʼlim dasturi boʻyicha imtihonlarni muvaffaqiyatli topshirgan harbiy xizmatga majburlarga Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining harbiy xizmatni oʻtash tartibi toʻgʻrisidagi nizomda belgilangan tartibda navbatdagi harbiy unvonlar rezervdagi podpolkovniklikka qadar boʻlgan va podpolkovnik unvonlari berilishi mumkin.

35. Harbiy xizmatni oʻtamagan harbiy xizmatga majburlar
Muddatli harbiy xizmatga chaqirilishdan (salomatligiga koʻra harbiy roʻyxatdan chiqarilganlardan tashqari) va safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatdan ozod etilgan harbiy xizmatga majburlar, harbiy xizmatni oʻtamagan ofitserlar, harbiy hisobdagi ixtisosligi boʻlgan ayollar, shuningdek muqobil xizmatni oʻtagan fuqarolar zaxiradagilar harbiy roʻyxatiga qoʻyiladi. Zaxiradagi harbiy xizmatga majburlar, zarurat boʻlgan taqdirda safarbarlik boʻyicha va Qurolli Kuchlarni kuchaytirish tadbir-choralariga favqulodda vaziyatlarda yoki Oʻzbekiston Respublikasiga qarshi harbiy tajovuz roʻy bergan taqdirda aholini muhofaza qilishga jalb etiladi. Harbiy xizmatga majburlarning zaxirada boʻlish yoshi chegarasi ushbu Qonunning 30-moddasiga muvofiq belgilanadi.

36. Harbiy xizmatga majburlarni isteʼfoga chiqarish
Rezervda va zaxirada boʻlish yoshining chegarasiga yetgan yoki salomatligiga koʻra belgilangan tartibda harbiy hisobdan chiqarilgan holda harbiy xizmatga yaroqsiz deb topilgan harbiy xizmatga majburlar mudofaa ishlari organlari tomonidan isteʼfoga chiqarilib, harbiy roʻyxatdan chiqariladi.

37. Muqobil xizmat tushunchasi
Muqobil xizmat fuqarolarning umumiy harbiy majburiyatni bajarishining chaqiruv boʻyicha harbiy xizmat oʻrniga iqtisodiyot, ijtimoiy sohaning turli tarmoqlarida kam malaka talab etiladigan (yordamchi) ishlarni, shuningdek falokatlar, halokatlar, tabiiy ofatlar va boshqa favqulodda vaziyatlar oqibatlarini bartaraf etish ishlarini bajarish bilan bogʻliq boʻlgan alohida turidir. Oʻn sakkiz yoshdan yigirma yetti yoshgacha boʻlgan, harbiy roʻyxatda turuvchi va xizmatga chaqirilishi lozim boʻlgan fuqarolar, agar ular diniy taʼlimoti qurol-yarogʻdan foydalanish va Qurolli Kuchlarda xizmat qilishga yoʻl qoʻymaydigan, roʻyxatga olingan diniy tashkilotlar hisobida tursalar, muqobil xizmat huquqiga ega. Muqobil xizmatning muddati yigirma toʻrt oyni, oliy maʼlumotli fuqarolar uchun esa oʻn sakkiz oyni tashkil etadi.

38. Muqobil xizmatga chaqirilish, uni oʻtash tartibi
Fuqarolarning muqobil xizmatga chaqirilishi muddatli harbiy xizmatga chaqiriladiganlar uchun belgilangan tartibda amalga oshiriladi, chaqiruvni tashkil etish va oʻtkazish esa hududiy komissiyalar va tuman (shahar) hokimliklari zimmasiga yuklatiladi. Fuqarolar muqobil xizmatni turar joylaridagi yoki mamlakatning boshqa mintaqalaridagi korxonalar, tashkilotlar va muassasalarda oʻtaydilar. Bunday korxonalar, muassasalar va tashkilotlarning roʻyxati, shuningdek muqobil xizmatdagi xizmatchilar shugʻullanishi mumkin boʻlgan ishlar va kasblarning turlari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi. Muqobil xizmatni oʻtayotgan fuqarolarga ish haqining sakson foizi toʻlanadi. Muqobil xizmatni oʻtayotgan fuqarolarning ish haqidan ushlab qolinayotgan summalar respublika budjetiga oʻtkaziladi. Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahridagi muqobil xizmat tuzilmalariga rahbarlikni mudofaa ishlari organlari amalga oshiradi. Muqobil xizmatni tashkil etish va oʻtash tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan belgilanadi.

39. Muqobil xizmatdagi xizmatchilarning harbiy tayyorgarligi
Muqobil xizmatdagi xizmatchilar harbiy tayyorgarlik yigʻinlariga (mashgʻulotlariga) jalb etiladilar, ular shu asosda qurol-yarogʻdan foydalanish, ularni qoʻllanish bilan bogʻliq boʻlmagan harbiy hisobdagi ixtisoslikli egallaydilar va Vatanga qasamyod qabul qiladilar. Harbiy tayyorgarlik dasturi Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi tomonidan belgilanadi. Muqobil xizmatdan boʻshatilgan fuqarolar Qurolli Kuchlar zaxirasiga oʻtkaziladi.

40. Muqobil xizmatni oʻtayotgan fuqarolarning huquqlari va majburiyatlari
Muqobil xizmatni oʻtayotgan fuqarolarga mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilik tatbiq etiladi. Muqobil xizmat muddati mehnat stajiga qoʻshiladi. Muqobil xizmatni oʻtayotganda mehnat qobiliyatini yoʻqotgan fuqarolar va halok boʻlgan fuqarolarning oilalari, shuningdek ularning qaramogʻida boʻlgan shaxslar qonunchilikka muvofiq muddatli harbiy xizmatdagi harbiy xizmatchilar uchun belgilangan nafaqalar va pensiya taʼminoti olish huquqiga ega. Muqobil xizmatni oʻtayotgan fuqaro uni belgilangan joyda oʻtashi, qonunchilikda nazarda tutilgan talablarga, ish joyida amal qiladigan ichki mehnat tartibi qoidalariga, shuningdek mehnat shartnomasi (kontrakti) shartlariga rioya etishi shart. Muqobil xizmatni oʻtayotgan fuqaro rahbarlik va saylab qoʻyiladigan lavozimlarni egallashi, tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanishi, taʼlim muassasalariga oʻqishga kirishi mumkin emas. Muqobil xizmatni oʻtayotgan fuqarolar falokatlar, halokatlar va tabiiy ofatlar oqibatlarini bartaraf qilish ishlariga jalb etilgan taqdirda yuzaga kelgan vaziyatdan kelib chiqadigan hamda ana shu oqibatlarni bartaraf etish komissiyalari yoki shtablarining joylardagi rahbarlari tomonidan belgilanadigan maxsus vazifalarni bajaradilar. Muqobil xizmatni oʻtayotgan fuqaro ushbu xizmatdan boʻshatilganidan keyin ilgarigi ishiga yoki unga teng ishga (lavozimga), shuningdek chaqirilishga qadar oʻzi oʻqigan taʼlim muassasasiga qaytish huquqiga ega.

41. Muqobil xizmatdan boʻshatish
Muqobil xizmatning belgilangan muddatlarini oʻtab boʻlgan fuqarolarni xizmatdan boʻshatish Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining qarori asosida amalga oshiriladi. Fuqaro oilaviy ahvoli oʻzgarganligi munosabati bilan, agar bu hol unga qonunchilikka muvofiq chaqirilish muddatini kechiktirish yoki chaqirilishdan ozod etilish huquqini beradigan boʻlsa, muqobil xizmatdan muddatidan oldin boʻshatilishi mumkin. Muqobil xizmatdan muddatidan oldin boʻshatish toʻgʻrisidagi qarorni Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi qabul qiladi.

42. Harbiy roʻyxatning umumiy qoidalari
Harbiy xizmatga majburlar va chaqiriluvchilar harbiy roʻyxatdan oʻtishlari zarur. Harbiy xizmatga majburlar va chaqiriluvchilarni harbiy roʻyxatdan oʻtkazish davlatdagi mavjud va harbiy xizmatga yaroqli chaqiriluvchilar resurslarini hisobga olish hamda tahlil qilishning umumdavlat tizimi hisoblanadi. Roʻyxatga olish tizimining faoliyat koʻrsatishi Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa va Ichki ishlar vazirliklari organlari, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar, tumanlar, shaharlar hokimliklari tomonidan taʼminlanadi. Tibbiy tayyorgarlikka yoki Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan belgilanadigan roʻyxatdagi tegishli harbiy ixtisoslikka turdosh kasb boʻyicha tayyorgarlikka ega boʻlgan ayollar harbiy roʻyxatga kiritiladi. Ular tuman, shahar mudofaa ishlari organlarining chaqiruviga binoan tibbiy koʻrikdan oʻtish va harbiy roʻyxat qoidalarini bajarish uchun hozir boʻlishlari shart. Harbiy roʻyxatga olish tartibi va uni tashkil etish Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tasdiqlanadigan Harbiy roʻyxatga olish toʻgʻrisidagi nizom bilan belgilanadi.

43. Harbiy roʻyxat turlari
Harbiy xizmatga majburlar va chaqiriluvchilarning harbiy roʻyxati ularning turar joylari boʻyicha olib boriladi hamda umumiy va maxsus roʻyxatga boʻlinadi. Umumiy harbiy roʻyxatda chaqiriluvchilar, shuningdek safarbarlik davri va urush davri uchun davlat boshqaruvi organlari, korxonalar, muassasalar va tashkilotlarga bronlashtirib qoʻyilmagan harbiy xizmatga majburlar turadilar. Maxsus harbiy roʻyxatda safarbarlik davri va urush davri uchun davlat boshqaruvi organlari, korxonalar, muassasalar va tashkilotlarga bronlashtirib qoʻyilgan harbiy xizmatga majburlar turadilar. Harbiy xizmatga majburlar va chaqiriluvchilarni shaxsiy roʻyxatga olish tuman (shahar) mudofaa ishlari organlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari tomonidan, shuningdek harbiy xizmatga majburlar va chaqiriluvchilar ishlaydigan yoki oʻqiydigan korxonalar, muassasalar va tashkilotlar, taʼlim muassasalari tomonidan amalga oshiriladi.

44. Harbiy roʻyxatga kiritish va undan chiqarish
Harbiy xizmatga majburlar va harbiy xizmatdan boʻshatilganidan keyin turar joyiga yetib borgan shaxslar uch kunlik muddat ichida tegishli mudofaa ishlari organlariga kelishlari shart. Harbiy xizmatga majburlar va chaqiriluvchilar turar joyi bir yarim oydan koʻproq muddatga oʻzgargan, uch oydan koʻproq muddatga xizmat safariga, oʻqish, taʼtil yoki davolanishga borgan taqdirda turar joylaridagi harbiy roʻyxatdan chiqishlari, yangi turar joyga (doimiy yoki vaqtinchalik) kelganlaridan keyin uch kunlik muddat ichida harbiy roʻyxatdan oʻtishlari shart. Urush davrida harbiy xizmatga majburlar va chaqiriluvchilarning tuman (shahar) mudofaa ishlari organi boshligʻining ruxsatisiz doimiy turar joyidan boshqa joyga ketishi man etiladi. Ushbu moddaning ikkinchi qismida koʻrsatib oʻtilgan hollarda harbiy xizmatga majburlar va chaqiriluvchilar harbiy roʻyxatdan chiqish va harbiy roʻyxatda turish uchun harbiy-hisob hujjatlarini mudofaa ishlari organiga topshirishlari lozim. Qishloq joylarga borgan yoki u yerlardan joʻnab ketayotgan harbiy xizmatga majburlar va chaqiriluvchilar harbiy-hisob hujjatlarini tegishli fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organiga topshirishlari kerak. Harbiy xizmatga chaqirilgan yoki kirgan shaxslar, shuningdek vazirliklar va idoralarga xizmatga maxsus unvonlar berilgan holda, xodimlar lavozimlariga kirgan shaxslar rezervdagilar va zaxiradagilarning harbiy roʻyxatidan chiqarilishi lozim. Harbiy roʻyxatdan quyidagilar chiqarilishi shart: 1) tibbiy komissiya tomonidan harbiy xizmatga yaroqsiz deb topilib, harbiy roʻyxatdan chiqarilgan fuqarolar; 2) rezervda yoki zaxirada boʻlish yoshining chegarasiga yetgan fuqarolar; 3) chet elga doimiy yashash uchun joʻnab ketayotgan fuqarolar; 4) vafot etgan yoki qonunda belgilangan tartibda bedarak yoʻqolgan deb topilgan fuqarolar.

45. Davlat organlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, mansabdor shaxslar, harbiy xizmatga majburlar va chaqiriluvchilarning harbiy roʻyxat qoidalariga rioya etish borasidagi majburiyatlari
Zimmasiga harbiy roʻyxatni yuritish yuklatilgan joylardagi davlat hokimiyati va boshqaruv organlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, korxona, muassasa, tashkilotlar va taʼlim muassasalarining rahbarlari mudofaa ishlari organlari talabi bilan harbiy roʻyxatda turgan shaxslar toʻgʻrisidagi zarur maʼlumotlarni taqdim etishlari, harbiy xizmatga majburlar va chaqiriluvchilarni chaqirilayotganliklaridan xabardor etishlari hamda ularning chaqiruv boʻyicha oʻz vaqtida hozir boʻlishlarini taʼminlashlari shart. Ichki ishlar organlari: chaqiriluvchilarga identifikatsiyalovchi ID-kartalarni yoki xorijga chiqish uchun biometrik pasportlarni berish, harbiy xizmatga majburlar va chaqiriluvchilarni doimiy yashash yoki vaqtincha turgan joyi boʻyicha roʻyxatga olish toʻgʻrisidagi axborotni tuman (shahar) mudofaa ishlari organlariga real vaqt rejimida elektron tizim orqali yuborishi; oʻsmirlarni harbiy roʻyxatga olishda, fuqarolarning harbiy xizmatga (yigʻinlarga) chaqiruvini oʻtkazishda, harbiy xizmatga majburlar va chaqiriluvchilarning harbiy roʻyxat qoidalariga rioya etishlari ustidan nazorat qilishda hamda harbiy xizmatga majburlar va chaqiriluvchilar orasidan harbiy roʻyxatning belgilangan qoidalarini buzayotgan shaxslarni aniqlashda mudofaa ishlari organlariga yordam koʻrsatishlari va koʻmaklashishlari; umumiy harbiy majburiyatni bajarishdan boʻyin tovlayotgan shaxslarni qidirib topish, ushlash va mudofaa ishlari organlariga olib borishni tashkil etishlari shart. Fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish organlari harbiy xizmatga majburlar va chaqiriluvchilar familiyasi, ismi va otasining ismini oʻzgartirganligi toʻgʻrisida, fuqarolik holatini qayd etish hujjatlariga ularning tugʻilgan sanasi va joyiga oid oʻzgartirishlar kiritilganligi haqida, shuningdek harbiy xizmatga majbur yoki chaqiriluvchining vafoti qayd etilgan hollar toʻgʻrisida tuman (shahar) mudofaa ishlari organlariga yetti kunlik muddat ichida maʼlum qilishlari shart. Surishtiruv va dastlabki tergov organlari surishtiruv va dastlabki tergov olib borilayotgan ishga daxldor chaqiriluvchilar va harbiy xizmatga majburlar toʻgʻrisida, sudlar esa chaqiriluvchilar va harbiy xizmatga majburlarga daxldor oʻzlari koʻrayotgan jinoyat ishlari va qonuniy kuchga kirgan hukmlar toʻgʻrisida tuman (shahar) mudofaa ishlari organlariga yetti kunlik muddat ichida maʼlum qilishlari shart. Ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan (shu jumladan shartli hukm qilingan) harbiy xizmatga majburlarning harbiy guvohnomalari va chaqiriluvchilarning qayd etilganligi toʻgʻrisidagi guvohnomalari sudlar tomonidan tegishli mudofaa ishlari organlariga yuboriladi. Tibbiy-ijtimoiy ekspert komissiyalari nogironligi boʻlgan shaxs deb topilgan harbiy xizmatga majburlar va chaqiriluvchilar toʻgʻrisida, ularning nogironlik guruhidan qatʼi nazar, tegishli tuman (shahar) mudofaa ishlari organlariga yetti kunlik muddat ichida maʼlum qilishi shart. Chaqiruv oʻtkazilayotgan vaqtda davolash muassasalari statsionar davolanish uchun qabul qilingan chaqirilish yoshidagi fuqarolar toʻgʻrisida tegishli tuman (shahar) mudofaa ishlari organlariga uch kunlik muddat ichida maʼlum qilishlari shart. Uy-joydan foydalanish organlari rahbarlari hamda uy egalari harbiy roʻyxatni yuritish vazifasi yuklatilgan tegishli mudofaa ishlari organi va fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organi talabiga binoan uy daftarlari, qayd etish varaqalari, harbiy xizmatga majburlar va chaqiriluvchilarga doir harbiy-hisob va boshqa hujjatlarni taqdim etishlari, shuningdek harbiy xizmatga majburlar va chaqiriluvchilarni mudofaa ishlari organlariga chaqirtirilganliklaridan xabardor etishlari shart. Harbiy xizmatga majburlar, chaqiriluvchilar oilaviy ahvoli, salomatligi, turar joyi, maʼlumoti, ish joyi va lavozimi oʻzgargan taqdirda oʻzlari harbiy roʻyxatda turgan joydagi organlarga bu haqda yetti kunlik muddat ichida shaxsan maʼlum qilishlari shart.

451. Harbiy xizmatni oʻtash bilan bogʻliq cheklovlar
Harbiy xizmatchilar quyidagilarga haqli emas: oʻzaro yaqin qarindoshlikda yoki quda tomondan qarindosh boʻlgan shaxslar bilan (ota-onalar, aka-ukalar, opa-singillar, oʻgʻillar, qizlar, er-xotinlar, shuningdek, er-xotinlarning ota-onalari, aka-ukalari, opa-singillari va farzandlari) aynan bitta harbiy qismda (aynan bitta boshqaruv organi, harbiy xizmat nazarda tutilgan vazirlik yoki idoraning harbiy tuzilmasi) birga xizmat qilishga, agar ularning birga xizmat qilishi ulardan birining ikkinchisiga bevosita boʻysunishiga olib kelsa; ilmiy, ijodiy va pedagogik faoliyatdan tashqari haq toʻlanadigan boshqa faoliyat bilan shugʻullanishga; tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanishga; tadbirkorlik faoliyati subyektlarini tashkil etishga, ularning muassisi (ishtirokchisi) boʻlishga, tadbirkorlik faoliyati subyektida tashkiliy-boshqaruv, maʼmuriy-xoʻjalik vazifalarini bajarishga; oʻz xizmat vakolatlarini jismoniy va yuridik shaxslarning manfaatlarini koʻzlab bajarish yoki bajarmaslik evaziga ulardan biron-bir mukofot, foyda yoki sovgʻalar olishga; qonunchilikda nazarda tutilmagan imtiyozlardan, preferensiyalar yoki afzalliklardan oʻz xizmat mavqeyi bilan bogʻliq holda foydalanishga; qimor va tavakkalchilikka asoslangan boshqa oʻyinlarda, shu jumladan axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalangan holda ishtirok etishga; chet davlat fuqaroligini yoki chet davlatda doimiy yashash huquqini beruvchi hujjatni olish maqsadida murojaat qilishga; Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqarida hisobvaraqlar ochishga va ularga ega boʻlishga, koʻchmas mulkka va boshqa mol-mulkka egalik qilishga, bundan chet davlatda taʼlim olish, stajirovka oʻtash va tibbiy xizmatlardan foydalanish maqsadida ochilgan hisobvaraqlar mustasno; oʻzining vakolatlarini siyosiy partiyalarning, boshqa jamoat birlashmalarining va ular organlarining manfaatlarini koʻzlab amalga oshirishga, xizmat majburiyatlarini amalga oshirish bilan bogʻliq hollar bundan mustasno; xizmatni oʻtash vaqtida diniy rasm-rusumlar va marosimlarni bajarishga, qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan alohida hollar bundan mustasno; harbiy xizmat nazarda tutilgan vazirlik yoki idoraning harbiy qismi, boshqaruv organi, muassasasining binolarida va hududida diniy rasm-rusumlar va marosimlarni tashkil etishga, diniy mazmundagi materiallar va buyumlarni saqlashga, xizmat majburiyatlarini amalga oshirish bilan bogʻliq hollar bundan mustasno; Internet jahon axborot tarmogʻiga harbiy xizmatga oid maʼlumot va materiallarni, shuningdek harbiy qism, boshqaruv organi, harbiy xizmat nazarda tutilgan vazirlik yoki idoraning harbiy tuzilmasiga mansubligini oshkor etuvchi axborotni (foto, video, matn va boshqalar) joylashtirishga, matbuot xizmatlari tomonidan chop etilgan materiallar bundan mustasno. Ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan cheklovlarga rioya etmaganlik harbiy xizmatchilarni qonunga muvofiq javobgarlikka tortish uchun asos boʻladi.

452. Nomzodni rad etish uchun asoslar
Nomzodni rad etish uchun asoslar quyidagilardan iborat: a) Oʻzbekiston Respublikasi fuqaroligi boʻlmagan, shuningdek, boshqa davlatning fuqaroligi mavjud boʻlganda; b) kontrakt boʻyicha harbiy xizmatda boʻlish yoshi chegarasiga yetganida; v) agarda shaxs harbiy xizmatga majbur boʻlmasa; g) Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligiga muvofiq kontrakt tuzish huquqi boʻlmasa; d) fuqaroga nisbatan jinoyat ishi qoʻzgʻatilgan, tergovga qadar tekshiruv oʻtkazilayotgan, dastlabki tergov yoki surishtiruv olib borilayotgan, jinoyat ishi sudda koʻrilayotgan boʻlsa (bu holatlarda fuqaro nomzodini qayta koʻrib chiqish tergovga qadar tekshiruv yoki jinoyat ishi boʻyicha yakuniy qaror qabul qilingandan soʻng amalga oshiriladi); e) qoʻllanilgan jazo turidan, sudlanganlik holati tugatilganligidan yoki olib tashlanganligidan va oʻziga nisbatan amnistiya akti yoki afv etish qoʻllanilganligidan qatʼi nazar sodir etgan jinoyati uchun ilgari hukm qilingan boʻlsa; j) agar fuqaro muqaddam kontrakt boʻyicha harbiy xizmatni oʻtagan va harbiy xizmatchining nomiga dogʻ tushiruvchi xatti-harakatni sodir etgani yoki xizmat vazifasiga noloyiq boʻlib qolganligi sababli boʻshatilgan boʻlsa; z) harbiy xizmatni oʻtash bilan bogʻliq boʻlgan cheklovlarga rioya etishni rad etganda yoki belgilangan maxsus talablarga javob bermasa; i) sogʻligʻining holatiga koʻra harbiy xizmatga yaroqsiz deb topilsa. Kontrakt boʻyicha harbiy xizmatga kirish istagini bildirgan fuqaro qonunchilik hujjatlarida va harbiy xizmat shartlarida nazarda tutilgan harbiy xizmatni oʻtash bilan bogʻliq boʻlgan cheklovlar va maxsus talablar bilan yozma shaklda tanishtiriladi, bunda ushbu cheklovlarga rioya etishga rozi boʻlmaganda fuqaroga harbiy xizmatga chaqirish (kirish) rad etilishi mumkin.

453. Muddatli harbiy xizmat harbiy hizmatchilarini kontrakt boʻyicha harbiy xizmatga kirishga rad etish asoslari
Muddatli harbiy xizmat harbiy xizmatchilari orasidan kontrakt boʻyicha harbiy xizmatga kirish istagini bildirgan nomzodga kontrakt boʻyicha harbiy xizmatga kirishga quyidagi holatlarda rad javobi beriladi: a) unga nisbatan jinoyat ishi qoʻzgʻatilgan, tergovga qadar tekshiruv oʻtkazilayotgan, dastlabki tergov yoki surishtiruv olib borilayotgan, jinoyat ishi sudda koʻrilayotgan boʻlsa, tergovga qadar tekshiruv yoki jinoyat ishi boʻyicha yakuniy qaror qabul qilingunga qadar; b) qoʻllanilgan jazo turidan, sudlanganlik holati tugatilganligidan yoki olib tashlanganligidan va oʻziga nisbatan amnistiya akti yoki afv etish qoʻllanilganligidan qatʼi nazar sodir etgan jinoyati uchun ilgari hukm qilingan boʻlsa; v) harbiy xizmatchini keyingi saralash tadbirlariga taqdim etish maqsadga muvofiq emasligi haqida harbiy qism qoʻmondonligi tomonidan qaror qabul qilingan boʻlsa; g) harbiy xizmatni oʻtash bilan bogʻliq boʻlgan cheklovlarga rioya etishni rad etganda yoki vazirlikning maxsus talablariga javob bermasa.

454. Harbiy xizmatchilar bilan kontrakt tuzish imkoniyatini inkor etuvchi holatlar
Kontrakt boʻyicha harbiy xizmatga qabul qilish kontrakti quyidagi harbiy xizmatchilar bilan tuzilishi mumkin emas: haqiqiy harbiy xizmatda boʻlishning chegara yoshidan oʻtgan, shu jumladan xizmat muddatini uzaytirishni hisobga olgan holatlarda; sogʻligʻining holatiga koʻra harbiy xizmatga yaroqsiz deb topilgan hollarda; qoʻllanilgan jazo turidan, sudlanganlik holati tugatilganligidan yoki olib tashlanganligidan va oʻziga nisbatan amnistiya akti yoki afv etish qoʻllanilganligidan qatʼi nazar sodir etgan oʻta ogʻir va ogʻir jinoyati uchun ilgari hukm qilingan holatlarda; attestatsiya komissiyasining qaroriga koʻra.

46. Safarbarlik boʻyicha va urush davrida harbiy xizmatga chaqirilish
Fuqarolarning safarbarlik boʻyicha va urush davrida harbiy xizmatga chaqirilishi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari asosida oʻtkaziladi. Safarbarlik eʼlon qilingan taqdirda bu vaqtda harbiy xizmatda va harbiy yigʻinlarda boʻlgan barcha fuqarolar alohida farmoyish berilguniga qadar xizmatni davom ettirib turadi, harbiy xizmatga majburlar esa harbiy xizmatga chaqiriladi. Harbiy xizmatchilarning taʼtillari bekor qilinadi. Harbiy xizmatga majburlar oʻzlari doimiy yashash joyi boʻyicha roʻyxatga olingan joydagi tuman (shahar) mudofaa ishlari organida, harbiy xizmatchilar esa xizmatni oʻtayotgan joyda hozir boʻlishi shart. Safarbarlik eʼlon qilinishi bilan hududiy komissiyalarning chaqirilish yoshidagi fuqarolarning chaqirilish muddatini kechiktirish va ularni chaqirilishdan ozod etish toʻgʻrisidagi qarorlari bekor qilinadi. Chaqirilish muddatini kechiktirish hamda chaqirilishdan ozod etish bundan keyin faqat salomatligi holatiga koʻra va maxsus hisobda turganligiga qarab qoʻllanilishi mumkin. Safarbarlik eʼlon qilinganida va urush davrida harbiy xizmatga oʻn sakkiz yoshdan boshlab ushbu Qonunda belgilangan rezerv va zaxirada boʻlish yoshi chegarasiga qadar yoshdagi harbiy xizmatga majburlar va chaqiriluvchilar hamda harbiy roʻyxatda turmagan oʻn sakkiz yoshdan qirq besh yoshgacha boʻlgan ayollar (oʻn olti yoshgacha boʻlgan bolalari bor ayollar bundan mustasno) chaqirilishlari mumkin. Safarbarlik boʻyicha va urush davrida harbiy xizmatga chaqirilish faqat mudofaa ishlari organlari tomonidan amalga oshiriladi.

47. Safarbarlik boʻyicha va urush davrida harbiy xizmatga chaqirilish munosabati bilan fuqarolarni moddiy jihatdan taʼminlash
Safarbarlik boʻyicha va urush davrida harbiy xizmatga chaqirilgan fuqarolar bilan ish (xizmat) joyida toʻla hisob-kitob qilinadi. Ularga amalda ishlagan vaqtlari uchun ish haqi, ishdan boʻshatish nafaqasi va foydalanilmagan taʼtil uchun kompensatsiya toʻlanadi. Safarbarlik boʻyicha va urush davrida harbiy xizmatga chaqirilganlarning egallab turgan turar joy maydoni saqlanib qoladi. Safarbarlik boʻyicha va urush davrida harbiy xizmatga chaqirilgan fuqarolarning oilalarini davlat tomonidan taʼminlash qonunchilikka muvofiq amalga oshiriladi.

48. Safarbarlikdan boʻshatish
Safarbarlikdan boʻshatish Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti farmoniga asosan amalga oshiriladi. Harbiy xizmatchilarni safarbarlikdan boʻshatish bilan bogʻliq xarajatlar qonunchilikda belgilangan tartibda Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi.

481. Harbiy xizmatchilarni, oliy harbiy taʼlim muassasalari kursantlarini (tinglovchilarini), harbiy yigʻinlarga chaqirilgan harbiy xizmatga majburlarni va safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatni oʻtayotgan shaxslarni moddiy javobgarlikka tortish shartlari
Harbiy xizmatchilar, oliy harbiy taʼlim muassasalarining kursantlari (tinglovchilari), harbiy yigʻinlarga chaqirilgan harbiy xizmatga majburlar va safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatni oʻtayotgan shaxslar harbiy xizmat majburiyatlarini (xizmat majburiyatlarini) bajarish chogʻida harbiy mol-mulkka (Qurolli Kuchlar tasarrufidagi harbiy obyektlarga, binolar va inshootlarga, qurol-yarogʻ va oʻq-dorilar, jangovar va boshqa texnika, oʻzga moddiy-texnik vositalar va pul mablagʻlariga (qimmatliklarga) yetkazilgan toʻgʻridan-toʻgʻri haqiqiy zarar uchun moddiy javobgarlikka tortiladi. Harbiy xizmatchilar, oliy harbiy taʼlim muassasalarining kursantlari (tinglovchilari), harbiy yigʻinlarga chaqirilgan harbiy xizmatga majburlar va safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatni oʻtayotgan shaxslar, agar zarar komandirning (boshliqning) buyrugʻini bajarish yoxud asosli xizmat yoki xoʻjalik tavakkalchiligi yoki boshqa qonuniy harakatlar natijasida yetkazilganda moddiy javobgar boʻlmaydi. Harbiy xizmat majburiyatlarini (xizmat majburiyatlarini) bajarmayotgan paytda moddiy zarar yetkazgan harbiy xizmatchilar, oliy harbiy taʼlim muassasalarining kursantlari (tinglovchilari), harbiy yigʻinlarga chaqirilgan harbiy xizmatga majburlar va safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatni oʻtayotgan shaxslar fuqarolik qonunchiligiga muvofiq javobgar boʻladi.

482. Toʻliq moddiy javobgarlik
Harbiy xizmatchilar, oliy harbiy taʼlim muassasalarining kursantlari (tinglovchilari), harbiy yigʻinlarga chaqirilgan harbiy xizmatga majburlar va safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatni oʻtayotgan shaxslar oʻz aybi bilan harbiy mol-mulkni talon-toroj qilgan, kamomadga yoʻl qoʻygan, behuda sarflagan, yoʻqotgan, qasddan yoʻq qilgan, shikastlagan, ishdan chiqargan, qonunga xilof ravishda sarflagan hollarda yetkazilgan zarar uchun yoki qasddan sodir etilgan boshqa xatti-harakatlar (harakatsizlik) tufayli yetkazilgan zarar uchun, ularda jinoyat qonunchiligida nazarda tutilgan jinoyat tarkibi alomatlari borligidan qatʼi nazar, moddiy javobgar boʻladi. Valyuta qimmatliklari, qimmatbaho metallar va qimmatbaho toshlardan yasalgan zargarlik buyumlari hamda boshqa maishiy-roʻzgʻor buyumlarining va bunday buyumlar parchalarining talon-toroj qilinishida, kamomadida hamda normativlardagidan ortiq yoʻqotishlarida aybdor boʻlgan harbiy xizmatchilar, oliy harbiy taʼlim muassasalarining kursantlari (tinglovchilari), harbiy yigʻinlarga chaqirilgan harbiy xizmatga majburlar va safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatni oʻtayotgan shaxslar qonunchilikka muvofiq moddiy javobgar boʻladi. Kontrakt boʻyicha harbiy xizmatchilar oʻz aybi bilan vagonlarning, avtomobillarning va boshqa transport vositalarining bekor turib qolishi tufayli yetkazilgan zarar uchun yetkazilgan zararga teng miqdorda moddiy javobgar boʻladi. Harbiy xizmatchilar, oliy harbiy taʼlim muassasalarining kursantlari (tinglovchilari), harbiy yigʻinlarga chaqirilgan harbiy xizmatga majburlar va safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatni oʻtayotgan shaxslar oʻz aybi bilan jismoniy va yuridik shaxslarga zarar yetkazgan taqdirda, agar zararning oʻrni qonunchilikka muvofiq Qurolli Kuchlar tomonidan qoplangan boʻlsa, Qurolli Kuchlar tomonidan qilingan xarajatlarning oʻrnini davlatga qoplashi shart. Xizmatchilarni (ishchilarni) qonunga xilof ravishda ishdan boʻshatishda yoki boshqa ishga oʻtkazishda aybdor boʻlgan komandirlar (boshliqlar) majburiy progul vaqti yoki kam haq toʻlanadigan ishni bajarish vaqti uchun ortiqcha haq toʻlanishi munosabati bilan, shuningdek qonunchilikni buzganlik yoxud boʻysunuv tartibida yuqori turuvchi komandirning (boshliqning) yoki sudning xizmatchini (ishchini) ishga tiklash toʻgʻrisidagi qarorini bajarishni asossiz ravishda kechiktirganlik uchun yetkazilgan moddiy zararning oʻrnini davlatga qoplaydi.

483. Cheklangan moddiy javobgarlik
Quyidagi hollarda komandirlar (boshliqlar) yetkazilgan zarar miqdorida, biroq bir oylik pul taʼminoti maoshidan ortiq boʻlmagan miqdorda moddiy javobgarlikka tortiladi: harbiy mol-mulkni hisobga olishning, saqlashning, undan foydalanishning, uni sarflash va tashishning belgilangan tartibini buzadigan farmoyish berganda; harbiy mol-mulkning talon-toroj qilinishi, kamomadi, yoʻq qilinishi, shikastlanishining va buzilishining oldini olishga doir zarur choralar koʻrmaganlik zarar yetkazilishiga sabab boʻlganda; aybdor shaxslar tomonidan yetkazilgan zararning oʻrnini qoplash choralarini koʻrmaganda.

484. Zararning miqdorini aniqlash va zararni undirish tartibi
Moddiy zarar (moddiy va pul mablagʻlarining (qimmatliklarning) talon-toroj qilinganligi, kamomadi, behuda sarflanganligi, yoʻqotilganligi, yoʻq qilinganligi, shikastlanganligi, ishdan chiqarilganligi, ulardan qonunga xilof ravishda foydalanilganligi hamda ular qonunga xilof ravishda hisobdan chiqarilganligi faktlari) aniqlaganida komandirlar (boshliqlar) zararning kelib chiqishi sabablarini, miqdorini va aybdor shaxslarni aniqlash uchun belgilangan tartibda tergovga qadar tekshiruvni yoki xizmat tekshiruvini oʻtkazadi. Agar moddiy zararning sabablari, miqdori va aybdor shaxslar tergovga qadar tekshiruv, surishtiruv, dastlabki tergov organlari yoki sud tomonidan aniqlangan boʻlsa, komandir (boshliq) tomonidan tergovga qadar tekshiruv yoki xizmat tekshiruvi oʻtkazilmasligi mumkin. Oʻz aybi bilan moddiy zarar yetkazgan harbiy xizmatchilar, oliy harbiy taʼlim muassasalarining kursantlari (tinglovchilari), harbiy yigʻinlarga chaqirilgan harbiy xizmatga majburlar va safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatni oʻtayotgan shaxslar moddiy zararning oʻrnini harbiy xizmatni (yigʻinlarni) oʻtash davrida yoki rezervga (zaxiraga) boʻshatilgan yoxud isteʼfoga chiqarilgandan keyin ixtiyoriy ravishda toʻliq yoki qisman qoplashi mumkin.

485. Moddiy javobgarlikka tortish muddatlari
Harbiy xizmatchilar, oliy harbiy taʼlim muassasalarining kursantlari (tinglovchilari), harbiy yigʻinlarga chaqirilgan harbiy xizmatga majburlar va safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatni oʻtayotgan shaxslar, rezervga (zaxiraga) boʻshatilganligidan yoki isteʼfoga chiqarilganligidan qatʼi nazar, yetkazilgan zarar aniqlangan kundan eʼtiboran uch yil ichida moddiy javobgarlikka tortiladi.

49. Fuqarolarning harbiy tajovuz yoki favqulodda vaziyatlar roʻy berish hollariga moʻljallangan harbiy tayyorgarligi
Fuqarolarning Oʻzbekiston Respublikasiga qarshi harbiy tajovuz yoki favqulodda vaziyatlar roʻy berish hollariga moʻljallangan harbiy tayyorgarligi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining qaroriga binoan tashkil etiladi va ularning ish, oʻqish yoki turar joylarida ishlab chiqarishdan yoki oʻqishdan ajralmagan holda amalga oshiriladi. Fuqarolarning harbiy tayyorgarligini tashkil etish va unga rahbarlik qilish Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi, Favqulodda vaziyatlar vazirligi va mahalliy davlat hokimiyati organlari zimmasiga yuklatiladi. Vazirliklar va idoralar, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, hokimliklar, korxonalar, muassasalar va tashkilotlar Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi bilan birgalikda harbiy tayyorgarlikning zarur oʻquv-moddiy bazasini yaratadilar, harbiy tayyorgarlik rahbarlarini tanlash va tayyorlashni taʼminlaydilar. Fuqarolarni harbiy tayyorgarlikdan oʻtkazish tartibi va bunday tayyorgarlikdan ozod etiladigan shaxslar doirasi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan belgilanadi.

50. Umumiy harbiy majburiyatni bajarish bilan bogʻliq chora-tadbirlarni moliyaviy va moddiy jihatdan taʼminlash
Umumiy harbiy majburiyatni bajarish va harbiy xizmatni oʻtash bilan bogʻliq chora-tadbirlarni moliyaviy hamda moddiy jihatdan taʼminlash Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti mablagʻlari va qonunchilikka muvofiq moliyalashtirishning boshqa manbalari hisobidan amalga oshiriladi. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi, joylardagi davlat hokimiyati va boshqaruv organlari fuqarolarning tibbiy koʻrikdan oʻtkazilishini, ularning harbiy xizmatga chaqirilishi hamda chaqirilganlarning harbiy qismlarga joʻnatilishini amalga oshirish uchun mudofaa ishlari organlarini uskunalar, aloqa vositalari, chaqiruv (yigʻin) punktlari, dori vositalari, tibbiyot va xoʻjalik mol-mulki, avtomobil transporti bilan taʼminlashlari, shuningdek jamoat tartibi saqlanishini taʼminlashlari shart. Urush davrida oʻtkaziladigan safarbarlik rejalari toʻliq va sifatli bajarilishi uchun vazirliklar, idoralar, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar hamda taʼlim muassasalari joylardagi davlat hokimiyati va boshqaruv organlarining qaroriga binoan tinchlik davrida mudofaa ishlari organlari bilan birgalikda harbiy xizmatga majburlarni xabardor etish va harbiy xizmatga majburlarni hamda texnikani yigʻish uchastkalarini tashkil etadilar, ana shu uchastkalarning shaxsiy tarkibini harbiy xizmatga majburlar bilan ularni asosiy ish (xizmat) joyidagi vazifalaridan ozod etmagan holda toʻldiradilar. Fuqarolarni chaqiruv uchastkalarida qayd etish komissiyalari va chaqiruvni oʻtkazish boʻyicha komissiyalar aʼzolarining, chaqiruv uchastkalari va yigʻin punktlarida ishlovchi vrachlar, oʻrta tibbiyot xodimlarining, yordamchi xodimlar va xizmat koʻrsatuvchi xodimlarning ish joyi, lavozimi va oʻrtacha ish haqi ular belgilangan vazifalarni bajarishining butun davrida saqlanib qoladi. Bu komissiyalardagi ishga jalb etilgan tibbiyot xodimlarining taʼminoti xarajatlari mahalliy budjet mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi. Agar ushbu moddaning toʻrtinchi qismida koʻrsatib oʻtilgan shaxslar oʻz zimmalariga yuklatilgan vazifalarni doimiy turar joyidan chetga chiqish bilan bajarsalar, ularning turar joyidan ish joyiga borish va u yerdan qaytib kelish, turar joyni ijaraga olish bilan bogʻliq xarajatlari mudofaa ishlari organlarining taqdimiga koʻra tegishli hokimliklar tomonidan qoplanadi, ularga xizmat safarlari uchun belgilangan normalar asosida kundalik xarajatlari puli toʻlanadi.

51. Mansabdor shaxslar hamda fuqarolarning umumiy harbiy majburiyat va harbiy xizmat toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlik uchun javobgarligi
Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari harbiy xizmatdan boʻyin tovlagan taqdirda amaldagi qonunchilikka muvofiq jinoiy javobgarlikka tortiladilar. Davlat organlarining, shuningdek mulk shaklidan qatʼiy nazar korxonalar, muassasalar, tashkilotlarning umumiy harbiy majburiyat va harbiy xizmat toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlikda aybdor rahbarlari, boshqa mansabdor shaxslari, fuqarolar qonunchilikda belgilangan tartibda javobgar boʻladilar.