FUQAROLARNING OʻZINI OʻZI BOShQARISh ORGANLARI TOʻGʻRISIDA
(law, 2013-04-23)

1. Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarishi tushunchasi
Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarishi — fuqarolarning Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va qonunlari bilan kafolatlanadigan, ularning oʻz manfaatlaridan, rivojlanishning tarixiy xususiyatlaridan, shuningdek milliy va maʼnaviy qadriyatlardan, mahalliy urf-odatlar va anʼanalardan kelib chiqqan holda mahalliy ahamiyatga molik masalalarni hal qilish borasidagi mustaqil faoliyatidir.

2. Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari
Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari ushbu Qonun va boshqa qonun hujjatlaridan iborat. Qoraqalpogʻiston Respublikasida fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarishi sohasidagi munosabatlar Qoraqalpogʻiston Respublikasining qonun hujjatlari bilan ham tartibga solinadi.

3. Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish huquqi
Fuqarolar shaharchalar, qishloqlar, ovullar va mahallalarda oʻzini oʻzi boshqarishga doir oʻz konstitutsiyaviy huquqini fuqarolarning saylov huquqlari kafolatlariga muvofiq fuqarolar yigʻinlari (vakillar yigʻilishi) orqali amalga oshiradilar. Fuqarolar jinsi, irqi, millati, tili, dini, ijtimoiy kelib chiqishi, eʼtiqodi, shaxsiy va ijtimoiy mavqeyidan qatʼi nazar, bevosita hamda oʻzlarining saylab qoʻyiladigan vakillari orqali oʻzini oʻzi boshqarishni amalga oshirishda teng huquqlarga egadir. Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarishga doir huquqlarini cheklash taqiqlanadi.

4. Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari faoliyatining asosiy prinsiplari
Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari faoliyatining asosiy prinsiplari quyidagilardan iborat: demokratizm; oshkoralik; ijtimoiy adolat; insonparvarlik; mahalliy ahamiyatga molik masalalarni echishda mustaqillik; jamoatchilik asosidagi oʻzaro yordam.

5. Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish hududlari
Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarishi Oʻzbekiston Respublikasining butun hududida amalga oshiriladi. Shaharchalar, qishloqlar, ovullar va mahallalar fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarishining hududiy birliklaridir. Shaharchalar, qishloqlar, ovullarni tuzish, tugatish, shuningdek ularning chegaralarini oʻzgartirish, ularga nom berish va ularning nomini oʻzgartirish fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarishining tegishli organlari fikrini hisobga olgan holda qonun hujjatlarida nazarda tutilgan tartibda amalga oshiriladi. Mahallani tuzish, qoʻshib yuborish, boʻlish va tugatish, shuningdek uning chegaralarini belgilash va oʻzgartirish fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining tashabbusiga koʻra mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan amalga oshiriladi.

6. Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari faoliyatini davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash
Davlat hokimiyati va boshqaruv organlari fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining shakllanishi va rivojlanishi uchun zarur shart-sharoit yaratadilar, ularning ishlariga aralashishga yoʻl qoʻymaydilar, fuqarolarga oʻzini oʻzi boshqarishga doir huquqlarini amalga oshirishda koʻmaklashadilar.

7. Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari
Shaharchalar, qishloqlar va ovullar, shuningdek shaharlar, shaharchalar, qishloqlar va ovullardagi mahallalar fuqarolarining yigʻinlari (bundan buyon matnda fuqarolar yigʻini deb yuritiladi) fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlaridir. Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari mahalliy davlat hokimiyati organlari tizimiga kirmaydi va qonun bilan berilgan oʻz vakolatlarini tegishli hududda amalga oshiradi. Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari yuridik shaxs huquqlaridan foydalanadi, belgilangan namunadagi muhrga ega boʻladi va mahalliy davlat hokimiyati organlarida hisobga olinishi kerak.

8. Fuqarolar yigʻini
Fuqarolar yigʻini aholi manfaatlarini ifodalash va uning nomidan tegishli hududda amal qiladigan qarorlar qabul qilish huquqiga ega. Fuqarolar yigʻinida shaharcha, qishloq va ovul, shuningdek shahar, shaharcha, qishloq va ovuldagi mahalla hududida doimiy yashayotgan, voyaga yetgan shaxslar qatnashadilar. Fuqarolar yigʻini organlari quyidagilardan iborat: fuqarolar yigʻini kengashi; fuqarolar yigʻini faoliyatining asosiy yoʻnalishlari boʻyicha komissiyalar; fuqarolar yigʻini taftish komissiyasi; tuman markazidan olisda joylashgan va borish qiyin boʻlgan shaharchalar, qishloqlar va ovullarda qonun hujjatlarida nazarda tutilgan hollarda tuziladigan maʼmuriy komissiya (bundan buyon matnda maʼmuriy komissiya deb yuritiladi). Fuqarolar yigʻini faoliyatining asosiy yoʻnalishlari boʻyicha komissiyalar, fuqarolar yigʻini taftish komissiyasi va maʼmuriy komissiyani saylash fuqarolarning qonunda belgilangan saylov huquqlari kafolatlari taʼminlangan holda yashirin yoki ochiq ovoz berish yoʻli bilan amalga oshiriladi. Komissiya tarkibiga koʻrsatilgan shaxs, agar fuqarolar yigʻinida (vakillar yigʻilishida) hozir boʻlganlarning yarmidan koʻprogʻi uni yoqlab ovoz bergan boʻlsa, saylangan hisoblanadi.

9. Fuqarolar yigʻini toʻgʻrisidagi nizom
Fuqarolar yigʻini oʻzi tasdiqlagan nizom asosida faoliyat yuritadi. Fuqarolar yigʻini toʻgʻrisidagi nizomda quyidagi maʼlumotlar boʻlishi kerak: fuqarolar yigʻinining nomi; fuqarolar yigʻinining hududi; fuqarolar yigʻini va uning organlari vakolatlari; fuqarolar yigʻinini chaqirish tartibi; fuqarolar yigʻini kengashini tuzish tartibi; fuqarolar yigʻini raisini (oqsoqolini) va uning maslahatchilarini, shuningdek fuqarolar yigʻini organlarining boshqa mansabdor shaxslarini saylash tartibi; fuqarolar yigʻini komissiyalarini tuzish tartibi; fuqarolar yigʻini raisining (oqsoqolining) va rais maslahatchilarining vakolatlari; fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organi faoliyatining moliyaviy asosi; fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organini qayta tashkil etish va uning faoliyatini tugatish tartibi. Fuqarolar yigʻini toʻgʻrisidagi nizomda qonun hujjatlariga zid boʻlmagan boshqa maʼlumotlar ham boʻlishi mumkin. Fuqarolar yigʻini toʻgʻrisidagi namunaviy nizom Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi.

10. Shaharcha, qishloq, ovul fuqarolar yigʻini va shahardagi mahalla fuqarolar yigʻinining vakolatlari
Shaharcha, qishloq, ovul fuqarolar yigʻini hamda shahardagi mahalla fuqarolar yigʻini tegishli ravishda shaharcha, qishloq, ovul fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining hamda shahardagi mahalla fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining vakolatlariga qonun hujjatlari bilan berilgan istalgan masalani oʻzi koʻrib chiqish uchun olish va hal etish huquqiga ega. Shaharcha, qishloq, ovul fuqarolar yigʻini va shahardagi mahalla fuqarolar yigʻini: fuqarolar yigʻini raisini (oqsoqolini) va uning maslahatchilarini, fuqarolar yigʻini faoliyatining asosiy yoʻnalishlari boʻyicha komissiyalarning raislarini va aʼzolarini saylaydi, yilning har choragida ularning hisobotlarini eshitadi; fuqarolar yigʻinining taftish komissiyasini hamda qonun hujjatlarida nazarda tutilgan hollarda maʼmuriy komissiyani saylaydi, ular toʻgʻrisidagi nizomlarni tasdiqlaydi; belgilangan tartibda raisning (oqsoqolning) maslahatchilari va fuqarolar yigʻini Kengashi devonining miqdor tarkibini belgilaydi, raisning (oqsoqolning) taqdimnomasiga koʻra fuqarolar yigʻinining masʼul kotibini tayinlaydi; kengash, taftish komissiyasi va maʼmuriy komissiya faoliyatining asosiy yoʻnalishlarini belgilaydi, yilning har choragida ularning hisobotlarini eshitadi; fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organining faoliyat dasturini va xarajatlar smetasini, hududni kompleks rivojlantirishni taʼminlash, aholi punktlarini obodonlashtirish va ularning sanitariya holatini yaxshilashga qaratilgan tadbirlar rejalarini tasdiqlaydi; qonunlar va boshqa qonun hujjatlarining, shuningdek oʻz qarorlarining ijro etilishi ustidan jamoatchilik nazoratini amalga oshiradi; Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti saylovini oʻtkazuvchi, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisiga, xalq deputatlari viloyat, tuman va shahar Kengashlariga saylov oʻtkazuvchi uchastka saylov komissiyalarining aʼzoligiga nomzodlarni tegishli okrug saylov komissiyalariga tavsiya etadi; xalq deputatlari tuman, shahar Kengashi deputatligiga nomzod koʻrsatish toʻgʻrisida qaror qabul qiladi; toʻylar va boshqa marosimlarni oʻtkazish boʻyicha tavsiyalar beradi; yilning har choragida tuman, shahar va viloyat hokimliklari rahbarlarining fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlari faoliyati sohasiga kiruvchi masalalar yuzasidan hisobotlarini eshitadi. Fuqarolar yigʻinlarining hisobotlar toʻgʻrisidagi bayonnomalari tegishli viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklariga yuboriladi, ular bu bayonnomalarning hisobini yuritadilar, fuqarolarning murojaatlari bajarilishini nazorat qiladilar; atrof muhitni muhofaza qilish va obodonlashtirish masalalari yuzasidan oʻz vakolati doirasida tegishli hududda joylashgan korxonalar, muassasalar, tashkilotlar rahbarlarining hisobotlarini eshitadi; fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining oʻz mablagʻlarini shakllantiradi, fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining mulkiga egalik qiladi, undan foydalanadi va uni tasarruf etadi; obodonlashtirish ishlarini oʻtkazish, umumiy foydalanishdagi joylarni taʼmirlash, shuningdek kam taʼminlangan oilalarning uylari va kvartiralarini taʼmirlashda yordam koʻrsatish uchun aholidan ixtiyoriylik asosida mablagʻ yigʻish toʻgʻrisida qarorlar qabul qiladi; obodonlashtirish koʻkalamzorlashtirish va sanitariya-tozalash ishlari oʻtkazish uchun tegishli hududda joylashgan korxonalar va tashkilotlarning mablagʻlaridan shartnoma asosida foydalanish toʻgʻrisida qarorlar qabul qiladi; oʻz hududidagi ijtimoiy infratuzilmani rivojlantirish uchun yuridik va jismoniy shaxslarning mablagʻlarini ixtiyoriylik asosida birlashtirish masalalari yuzasidan qarorlar qabul qiladi; pul mablagʻlari sarflanishi ustidan nazoratni tashkil etadi: atrof muhitni muhofaza qilishga koʻmaklashadi; guzarlar barpo etishga doir masalalarni koʻrib chiqadi; maʼmuriy-hududiy birliklar va mahallalarning chegaralarini oʻzgartirish, mahallalar, koʻchalar, maydonlar va boshqa obyektlarning nomini oʻzgartirish toʻgʻrisida tegishli davlat organlariga takliflar kiritadi; yer uchastkalarini berish (realizatsiya qilish) masalalarini koʻrib chiquvchi tuman komissiyasiga oʻz vakilini yuboradi; xususiy uy-joy mulkdorlarining shirkatlariga majburiy toʻlovlarni yigʻish, issiqlik va elektr energiyasidan, issiq va sovuq suvdan tejamli foydalanish yuzasidan tadbirlar oʻtkazishda, tegishli hududni obodonlashtirish va koʻkalamzorlashtirish, uy-joylar va hovlilarni namunali saqlash yuzasidan ixtiyoriy ishlarni tashkil etishda koʻmaklashadi; qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vakolatlarni amalga oshiradi. Shahardagi mahalla fuqarolar yigʻini ushbu moddada nazarda tutilgan vakolatlardan tashqari, kam taʼminlangan oilalarga moddiy yordam koʻrsatish va bolali muhtoj oilalarga nafaqalar tayinlash masalalarini hal etadi, oilalarni davlat tomonidan ijtimoiy qoʻllab-quvvatlash maqsadlari uchun qonun hujjatlarida belgilangan tartibda ajratiladigan mablagʻlardan oʻz oʻrnida va samarali foydalanilishini taʼminlaydi. Shaharcha, qishloq, ovul fuqarolar yigʻini shaharcha, qishloq va ovuldagi mahalla fuqarolar yigʻinlariga koʻmaklashadi, markazlashtirilgan tarzda ajratiladigan mablagʻlardan qanday foydalanilayotganligi toʻgʻrisidagi hisobotlarini eshitadi.

11. Shaharcha, qishloq va ovuldagi mahalla fuqarolar yigʻinining vakolatlari
Shaharcha, qishloq va ovuldagi mahalla fuqarolar yigʻini tegishli ravishda shaharcha, qishloq va ovuldagi mahalla fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining vakolatlariga qonun hujjatlari bilan berilgan istalgan masalani oʻzi koʻrib chiqish uchun olish va hal etish huquqiga ega. Shaharcha, qishloq va ovuldagi mahalla fuqarolar yigʻini: fuqarolar yigʻinining raisini (oqsoqolini) va uning maslahatchilarini, fuqarolar yigʻini faoliyatining asosiy yoʻnalishlari boʻyicha komissiyalarning raislarini va aʼzolarini saylaydi, yilning har choragida ularning hisobotlarini eshitadi; raisning (oqsoqolning) maslahatchilari va fuqarolar yigʻini Kengashi devonining miqdor tarkibini belgilaydi, raisning (oqsoqolning) taqdimnomasiga muvofiq fuqarolar yigʻinining masʼul kotibini tayinlaydi; qonunlarga rioya etilishi hamda boshqa qonun hujjatlari va oʻz qarorlari, shuningdek shaharcha, qishloq va ovul fuqarolar yigʻinining qarorlari ijro etilishi ustidan jamoatchilik nazoratini amalga oshiradi; pul mablagʻlarining sarflanishi ustidan nazoratni tashkil etadi, fuqarolar yigʻinining taftish komissiyasini saylaydi, komissiya toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlaydi, yilning har choragida uning hisobotlarini eshitadi; hududlarni obodonlashtirish va koʻkalamzorlashtirish boʻyicha tadbirlar rejasini belgilangan tartibda tasdiqlaydi; kam taʼminlangan oilalarga moddiy yordam koʻrsatish va bolali muhtoj oilalarga nafaqalar tayinlash masalalarini hal etadi, oilalarni davlat tomonidan ijtimoiy qoʻllab-quvvatlash maqsadlari uchun qonun hujjatlarida belgilangan tartibda ajratiladigan mablagʻlardan oʻz oʻrnida va samarali foydalanilishini taʼminlaydi; qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vakolatlarni amalga oshiradi.

12. Fuqarolar yigʻini kengashining vakolatlari
Fuqarolar yigʻinining qarorlarini bajarish va Fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining Fuqarolar yigʻinlari oraliq davridagi joriy faoliyatini amalga oshirish uchun fuqarolar yigʻinining raisi (oqsoqoli), uning maslahatchilari, fuqarolar yigʻini faoliyatining asosiy yoʻnalishlari boʻyicha komissiyalarning raislari va yigʻinning masʼul kotibidan iborat tarkibda fuqarolar yigʻinining kengashi tuziladi. Fuqarolar yigʻinining kengashi: fuqarolar yigʻinini chaqiradi; fuqarolar yigʻini faoliyatining asosiy yoʻnalishlari boʻyicha komissiyalar ishini muvofiqlashtiradi, xayriya tashkilotlari va boshqa tashkilotlar bilan hamkorlikdagi tadbirlarni oʻtkazadi; fuqarolar yigʻini raisining (oqsoqolining) taqdimnomasiga koʻra fuqarolar yigʻini kengashining devonini shakllantiradi; Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi, xalq deputatlari viloyat, tuman va shahar Kengashlari deputatlariga ularning saylovchilar bilan uchrashuvlarini uyushtirishda fuqarolarni qabul qilishda, ular oʻz saylov uchastkalarida boshqa vakolatlarini amalga oshirishlarida koʻmaklashadi; ommaviy-siyosiy, maʼnaviy-maʼrifiy, madaniy, sport tadbirlarini va boshqa tadbirlarni oʻtkazishda mahalliy davlat hokimiyati organlariga koʻmaklashadi; xotin-qizlarning manfaatlarini himoya qilish, ularning ijtimoiy hayotdagi, oilada maʼnaviy-axloqiy muhitni shakllantirishdagi, yosh avlodni tarbiyalash ishidagi mavqeyini oshirishga qaratilgan chora-tadbirlarni koʻradi; roʻyxatdan oʻtmagan diniy tashkilotlar faoliyat koʻrsatishining oldini olish, fuqarolarning diniy eʼtiqod erkinligi huquqlariga rioya etilishini taʼminlash, diniy qarashlarni majburan singdirishga yoʻl qoʻymaslik chora-tadbirlarini koʻradi, vijdon erkinligi va diniy tashkilotlar toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga rioya etilishi bilan bogʻliq boʻlgan boshqa masalalarni koʻrib chiqadi; tarbiyaga oid masalalar yuzasidan taʼlim muassasalari bilan hamkorlik qiladi; ikki yoshga toʻlmagan bolalari bor ishlamaydigan onalarga nafaqalarni shu maqsadda ajratilgan davlat budjeti mablagʻlaridan belgilangan tartibda tayinlaydi va toʻlaydi; boshqalarning parvarishi va yordamiga muhtoj keksa fuqarolarga shafelik (patronajlik) yordami shu maqsadda ajratilgan davlat budjeti mablagʻlari hisobidan koʻrsatilishiga koʻmaklashadi; mazkur hududda yashovchi fuqarolarni ish bilan taʼminlashga, shu jumladan kasanachilikni tashkil etishga koʻmaklashadi; qonun hujjatlarida belgilangan tartibda kichik korxonalar, sartaroshxonalar, poyabzal taʼmirlash va tikish ustaxonalari, xalq hunarmandchiligi sexlarini va aholiga maishiy xizmat koʻrsatuvchi boshqa korxonalarini tashkil etish, qayta tashkil etish va tugatish toʻgʻrisida qaror qabul qiladi, bu qaror keyinchalik fuqarolar yigʻinida tasdiqlanadi; aholining uylarni, hovlilardagi binolarni, hovlilar va uylar atrofidagi hududlarni obodonlashtirish, koʻkalamzorlashtirish va orasta saqlash, bolalar va sport maydonchalarini jihozlash, yoʻllar, koʻpriklar, koʻchalar, yoʻlkalar, kommunal tarmoqlarni qurish, qayta qurish, taʼmirlash va yaroqli holda saqlash, tarix va madaniyat yodgorliklarini, qabristonlarni taʼmirlash ishlarida ixtiyoriylik asosida qatnashishlarini tashkil etadi, tuman, shahar hokimligi ajratadigan moddiy va boshqa mablagʻlarni, oʻz mablagʻlarini ana shu maqsadlarda ishlatadi, jamoatchilik yordamini (hasharlarni) uyushtiradi, koʻriklar va tanlovlar oʻtkazadi; yoqilgʻi, elektr va issiqlik energiyasi hamda suvdan tejamli foydalanish va ularning behuda sarflanishini kamaytirishga qaratilgan tadbirlarni oʻtkazadi: dehqon va fermer xoʻjaliklarini rivojlantirishga koʻmaklashadi; tegishli hududdagi yerlarning foydalanilishi va muhofaza etilishi ustidan jamoatchilik nazoratini amalga oshiradi; savdo va maishiy xizmat koʻrsatish korxonalarining ishi, savdo va fuqarolarga xizmat koʻrsatish madaniyati qoidalariga rioya etilishi ustidan nazorat amalga oshirilishiga koʻmaklashadi; tegishli hududda jamoat tartibini taʼminlashda, shu jumladan fuqarolarning kelishi va ketishini hisobga olishni tashkil etishda, oʻsmirlar va yoshlar oʻrtasida huquqbuzarliklarning oldini olish ishida, voyaga yetmaganlarning huquqlarini himoya qilishda huquqni muhofaza qiluvchi organlarga koʻmaklashadi; aholi punktlari, suv taʼminoti manbalari, turar joylar, maktablar va boshqa taʼlim muassasalarining sanitariya va ekologiya holati ustidan nazorat amalga oshirilishiga koʻmaklashadi; yongʻinga qarshi xavfsizlik talablariga, jonivorlarni saqlashga oid veterinariya qoidalariga rioya etilishi ustidan nazorat amalga oshirilishiga koʻmaklashadi: imoratlar qurish hamda hovlilar va uylar atrofidagi hududlarni orasta saqlash qoidalariga rioya etilishi ustidan jamoatchilik nazoratini amalga oshiradi; uy-joy fondidan foydalanish va uning asralishini taʼminlashda fuqarolarga koʻmaklashadi; aholidan soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlar oʻz vaqtida tushishiga koʻmaklashadi. fuqarolar kommunal xizmatlar haqini va majburiy badallarni bank muassasasi orqali hisob-kitob qilib, toʻliq va oʻz vaqtida toʻlashlarini kommunal xizmat koʻrsatish korxonalari, xususiy uy-joy mulkdorlarining shirkatlari bilan birgalikda uyushtiradi va nazorat qiladi. Aholi uy-joy-kommunal xizmatlar haqini toʻliq toʻlashini taʼminlaganligi uchun fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organiga oʻtkaziladigan mablagʻlarni belgilangan tartibda kam taʼminlangan oilalarga uy-joy-kommunal xizmatlar haqini toʻlashda yordam berishga, fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining xodimlarini ragʻbatlantirishga, shuningdek obodonlashtirish ishlarini oʻtkazishga ishlatadi; fuqarolarni tabiiy ofatlarga qarshi kurashga va ularning oqibatlarini tugatishga jalb etadi; aholini fuqarolik himoyasiga doir tadbirlarni oʻtkazishga jalb etadi, harbiy xizmatga majburlar va chaqiriluvchilarni mudofaa ishlari boʻlimlariga chaqirilayotganliklaridan xabardor etishni va chaqirishni tashkil qilishga koʻmaklashadi, shuningdek shaharchalar, qishloqlar va ovullarda ularning shaxsiy-birlamchi hisobini yuritadi; fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari huzurida yarashtiruv komissiyasi tuzadi; “Mahalla posboni” jamoatchilik tuzilmasining rahbarini tayinlaydi va tuzilmaga aʼzolar qabul qiladi; fuqarolar yigʻinining diniy maʼrifat va maʼnaviy-axloqiy tarbiya masalalari boʻyicha maslahatchisini tayinlaydi; jazoni ijro etish muassasalaridan ozod etilgan shaxslarni ijtimoiy-mehnatga tiklash va jinoyatchilikning oldini olishga doir tadbirlarni ijtimoiy moslashuv markazlari bilan birgalikda amalga oshiradi; ilgari sudlangan hamda huquqbuzarliklar sodir etishga moyil boshqa shaxslarga tarbiyaviy taʼsir oʻtkazish uchun faxriylardan, xotin-qizlar va yoshlar, madaniyat va din vakillari jumlasidan komissiyalar tuzadi. Fuqarolar yigʻinining Kengashi qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

13. Fuqarolar yigʻini raisining (oqsoqolining) vakolatlari
Fuqarolar yigʻinining raisi (oqsoqoli): fuqarolar yigʻinini chaqiradi; rais maslahatchilarining, masʼul kotibning, fuqarolar yigʻini faoliyatining asosiy yoʻnalishlari boʻyicha komissiyalar hamda maʼmuriy komissiya raislari va aʼzolarining nomzodlarini saylash uchun fuqarolar yigʻiniga taqdim etadi; qonunlar va boshqa qonun hujjatlarining, fuqarolar yigʻini va uning Kengashi qarorlarining ijro etilishi ustidan jamoatchilik nazoratini amalga oshirishga doir ishlarni tashkil etadi; davlat hokimiyati va boshqaruv organlarida, sudda, yuridik va jismoniy shaxslar bilan munosabatlarda fuqarolarning manfaatlarini ifodalaydi; fuqarolar yigʻini mablagʻlarini qonun hujjatlariga muvofiq tasarruf etadi; egasiz mol-mulkni, shuningdek meros tariqasida fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organiga oʻtgan mol-mulkni saqlash chora-tadbirlarini koʻradi; fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organi nomidan shartnomalar, shu jumladan mehnat shartnomalari tuzadi; kam taʼminlangan oilalarning, shuningdek tabiiy ofatlardan jabr koʻrgan fuqarolarning moddiy va uy-joy-maishiy sharoitlarini yaxshilash toʻgʻrisida tegishli organlarga takliflar kiritadi; oʻz hududi doirasida yashovchilarni hisobga olib borishni, shuningdek tegishli hududda jamoat tartibini taʼminlashda, shu jumladan fuqarolarning kelishi va ketishini hisobga olishni tashkil etishda, oʻsmirlar va yoshlar oʻrtasida huquqbuzarliklarning oldini olish ishida huquqni muhofaza qiluvchi organlarga koʻmaklashishga doir ishlarni tashkil etadi; voyaga yetmaganlarning huquqlarini himoya qilish boʻyicha jamoatchilik ishlarini tashkil etadi, ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalar haqidagi maʼlumotlarni vasiylik va homiylik organlariga taqdim etadi, shuningdek bunday bolalarni tegishli davlat muassasalariga joylashtirishga koʻmaklashadi; ichki ishlar organlarining profilaktika boʻyicha tegishli inspektori bilan birgalikda “Mahalla posboni” jamoatchilik tuzilmasining faoliyati ustidan nazoratni amalga oshiradi; yarashtiruv komissiyasida raislik qiladi; tegishli hududda bayram kunlari va muhim sanalar bilan bogʻliq ommaviy tadbirlar oʻtkazilishini tashkil qiladi; roʻyxatdan oʻtmagan diniy tashkilotlar faoliyat koʻrsatishining, diniy qarashlarni majburan singdirish hollarining oldini olishga doir ishlarni uyushtiradi, vijdon erkinligi va diniy tashkilotlar toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga rioya etilishi bilan bogʻliq boshqa masalalarni hal etadi; fuqarolarni qabul qiladi, ularning shikoyatlari, arizalari va takliflarini koʻrib chiqadi; fuqarolarga ularning oilaviy va mulkiy ahvoli toʻgʻrisida maʼlumotnomalar hamda hujjatlar, qonun hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa hujjatlar berilishini taʼminlaydi; fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining oʻz vakolatlari doirasida qabul qilgan qarorlarini bajarmaganligi yoki lozim darajada bajarmaganligi uchun mansabdor shaxslarni javobgarlikka tortish toʻgʻrisida qonunda belgilangan tartibda tegishli organlarga taqdimnomalar kiritadi; qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vakolatlarni amalga oshiradi. Fuqarolar yigʻinining raisi (oqsoqoli) belgilangan namunadagi guvohnomaga ega boʻladi.

14. Fuqarolar yigʻinlarining raislari (oqsoqollari) tomonidan oʻlimni qayd etish va ishonchnomalarni tasdiqlash
Shaharchalar, qishloqlar va ovullar fuqarolar yigʻinlarining raislari (oqsoqollari) oʻlimni qayd etishni belgilangan tartibda amalga oshirishi mumkin. Fuqarolar yigʻinlarining raislari (oqsoqollari) xat-xabarni, shu jumladan pul va joʻnatmani olish uchun, ish haqini hamda mehnat munosabatlari bilan bogʻliq boshqa toʻlovlarni olish uchun, mualliflar va ixtirochilarning haqlarini, pensiyalar, nafaqalar va stipendiyalarni, shuningdek banklardan summalarni olish uchun ishonchnomalarni belgilangan tartibda tasdiqlashi mumkin.

15. Fuqarolar yigʻinining taftish va maʼmuriy komissiyalari
Taftish komissiyasi fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining moliya-xoʻjalik faoliyatini tekshirish uchun tuziladi. Maʼmuriy komissiya maʼmuriy huquqbuzarliklar toʻgʻrisidagi oʻz vakolatlari doirasidagi ishlarni koʻrib chiqish uchun tuziladi. Taftish komissiyasi va maʼmuriy komissiya oʻz faoliyatida mustaqildir va faqat fuqarolar yigʻiniga hisobdordir. Taftish komissiyasi va maʼmuriy komissiya oʻz faoliyatini fuqarolar yigʻini tasdiqlaydigan nizomlar asosida amalga oshiradi. Taftish komissiyasi va maʼmuriy komissiya toʻgʻrisidagi namunaviy nizomlar Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi.

16. Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlarining va ular mansabdor shaxslarining qarorlari majburiyligi
Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlarining va ular mansabdor shaxslarining oʻz vakolatlari doirasida qabul qilgan qarorlari tegishli hududda yashovchi fuqarolar, shuningdek shaharcha, qishloq, ovul va mahalla hududida joylashgan yuridik shaxslar (ularning mansabdor shaxslari) tomonidan ijro etilishi shart. Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlarining va ular mansabdor shaxslarining qarorlarini bajarmaslik yoki lozim darajada bajarmaslik qonunga muvofiq javobgarlikka sabab boʻladi. Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlarining va ular mansabdor shaxslarining qarorlari ularni qabul qilgan organlar va mansabdor shaxslar tomonidan bekor qilinishi yoki sud qaroriga koʻra haqiqiy emas deb topilishi mumkin.

17. Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari faoliyatini muvofiqlashtirish
Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari faoliyatini muvofiqlashtirish maqsadida qonun hujjatlariga muvofiq fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish ishlari boʻyicha respublika kengashi, shuningdek Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar, tumanlar va shaharlar muvofiqlashtirish kengashlari tuziladi.

18. Fuqarolar yigʻinini chaqirish tartibi
Fuqarolar yigʻini fuqarolar yigʻinining raisi (oqsoqoli), yigʻin kengashi tomonidan zaruratga qarab, lekin yilning har choragida kamida bir marta chaqiriladi. Fuqarolar yigʻini xalq deputatlari tuman, shahar Kengashining, tuman, shahar hokimining yoki oʻn sakkiz yoshga toʻlgan va mazkur hududda doimiy yashovchi fuqarolarning kamida uchdan bir qismi tashabbusi bilan chaqirilishi mumkin. Fuqarolarning yigʻini fuqarolar yigʻinida qatnashish huquqiga ega boʻlgan barcha aholining yarmidan koʻprogʻi hozir boʻlgan taqdirda vakolatlidir. Fuqarolar yigʻinini olib borish uchun rayosat saylanadi. Yigʻinni fuqarolar yigʻinining raisi (oqsoqoli) yoki raisning maslahatchilaridan biri olib boradi. Barcha masalalar boʻyicha qarorlar ochiq yoki yopiq ovoz berish orqali oddiy koʻpchilik ovoz bilan qabul qilinadi. Har bir yigʻinda yigʻin oʻtkazilgan sana, hozir boʻlgan fuqarolar soni, kun tartibi va qabul qilingan qarorlar koʻrsatilgan holda bayonnoma yuritiladi. Fuqarolar yigʻinining bayonnomasi va qarorini fuqarolar yigʻinining raisi (oqsoqoli) va masʼul kotibi imzolaydilar. Rais (oqsoqol) yoʻqligida, fuqarolar yigʻinining bayonnomasini raisning maslahatchilaridan biri va masʼul kotib imzolaydi. Fuqarolar yigʻinini chaqirishning imkoni boʻlmagan taqdirda, fuqarolar vakillarining yigʻilishi oʻtkaziladi. Yigʻilishga hovlilar, uylar, koʻchalar, mahallalar, mavzelar, dahalardan fuqarolarning namoyandalari vakil qilinadilar. Vakillik normasini fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish ishlari boʻyicha tegishli tumanlar va shaharlar muvofiqlashtirish kengashi belgilaydi. Fuqarolar vakillarining yigʻilishi unda vakillarning kamida uchdan ikki qismi hozir boʻlgan taqdirda vakolatlidir va bunday yigʻilish ushbu Qonunda fuqarolar yigʻinlarini oʻtkazish tartibiga nisbatan qoʻyiladigan talablarga muvofiq oʻtkaziladi. Fuqarolar yigʻinida shaharcha, qishloq, ovul va mahalla hududida joylashgan korxona, muassasa va tashkilotlarning vakillari oʻz faoliyatlariga doir masalalar boʻyicha maslahat ovozi bilan ishtirok etishga haqlidir.

19. Fuqarolar yigʻini kengashining ish tartibi
Fuqarolar yigʻini kengashining majlisi fuqarolar yigʻinining raisi (oqsoqoli) tomonidan, zaruratga qarab, lekin oyida kamida bir marta oʻtkaziladi. Fuqarolar yigʻini kengashining majlisi, agar uning ishida Kengash aʼzolarining kamida uchdan ikki qismi qatnashayotgan boʻlsa, vakolatli hisoblanadi. Qaror, agar uni fuqarolar yigʻini kengashining hozir boʻlgan aʼzolaridan yarmidan koʻprogʻi yoqlab ovoz bergan boʻlsa, qabul qilingan hisoblanadi. Fuqarolar yigʻini kengashining qarori ochiq ovoz berish yoʻli bilan qabul qilinadi.

20. Fuqarolar yigʻini raisini (oqsoqolini) va uning maslahatchilarini saylash
Fuqarolar yigʻinining raisi (oqsoqoli) va uning maslahatchilari ikki yarim yil muddatga saylanadi. Fuqarolar yigʻini raisi (oqsoqoli) tegishli tuman, shahar hokimi bilan kelishilgan holda, maslahatchilar esa fuqarolar yigʻini raisining (oqsoqolining) taqdimiga binoan saylanadi. Fuqarolar yigʻinining raisini (oqsoqolini) va uning maslahatchilarini saylash tartibi qonun hujjatlari bilan belgilanadi.

21. Fuqarolar yigʻini raisining (oqsoqolining) vakolatlarini muddatidan ilgari tugatish
Raisning (oqsoqolning) vakolatlari quyidagi hollarda muddatidan ilgari tugatiladi: u oʻz vakolatlarini zimmasidan soqit qilganda; fuqarolar yigʻini qaror qabul qilganda; u belgilangan tartibda muomalaga layoqatsiz deb topilganda; unga nisbatan sudning ayblov hukmi qonuniy kuchga kirganda.

22. Fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining faoliyatini tashkil etish
Fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining faoliyatini tashkil etishni uning kengashi hamda fuqarolar yigʻinining raisi (oqsoqoli) amalga oshiradi. Raisning maslahatchilari oʻrtasida vazifalarni taqsimlash fuqarolar yigʻini raisining (oqsoqolining) taqdimnomasi boʻyicha yigʻin tomonidan amalga oshiriladi. Fuqarolar yigʻini kengashi oʻz devoniga ega boʻlishi mumkin, uning xodimlari soni yigʻin tomonidan belgilanadi. Yigʻinning masʼul kotibi va kengash devoni xodimlari yigʻinni, kengash majlisini oʻtkazishga doir materiallarni tayyorlaydilar, yigʻinning, kengashning va raisning (oqsoqolning) qarorlari ijrochilarga oʻz vaqtida yetkazilishini taʼminlaydilar, ish yuritilishini amalga oshiradilar. Fuqarolar yigʻinining raisi (oqsoqoli), masʼul kotibi va kengash devoni xodimlari fuqarolar yigʻinining mablagʻlari hisobiga ham, qonun hujjatlarida belgilangan tartibda mahalliy budjet mablagʻlari hisobiga ham taʼminlanishi mumkin.

23. Fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining mulki
Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari tomonidan qurilgan, olingan yoki qonunda belgilangan tartibda ularga berilgan jamoat, ijtimoiy-maishiy va boshqa maqsaddagi obyektlar, shuningdek transport vositalari, xoʻjalik anjomlari va boshqa koʻchar hamda koʻchmas mulk ularning mulki hisoblanadi. Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari oʻz mulki boʻlgan obyektlarni vaqtinchalik yoki doimiy foydalanish uchun yuridik va jismoniy shaxslarga berishga, ijaraga topshirishga, belgilangan tartibda oʻz tasarrufidan chiqarishga, shuningdek qonun hujjatlariga muvofiq ushbu mol-mulk bilan bogʻliq boshqa bitimlar tuzishga haqlidir.

24. Fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlari faoliyatining moliyaviy asosi
Fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlari faoliyatining moliyaviy asosi oʻz mablagʻlaridan, xalq deputatlari tuman va shahar Kengashlari tomonidan belgilangan tartibda ajratiladigan budjet mablagʻlaridan, yuridik va jismoniy shaxslarning ixtiyoriy xayr-ehsonlaridan, shuningdek qonun hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa mablagʻlardan tashkil topadi. Fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining moliyaviy mablagʻlari bank muassasasidagi mustaqil hisobvaraqda saqlanadi hamda belgilangan tartibda ular tomonidan mustaqil foydalaniladi va bu mablagʻlarning olib qoʻyilishi mumkin emas. Fuqarolar yigʻinining kengashi moliyaviy mablagʻlardan foydalanilganligi toʻgʻrisida yilning har choragida fuqarolar yigʻini oldida hisob beradi.

25. Fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining hisobi va hisoboti
Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari oʻz faoliyatining hisobini yuritadi hamda qonun hujjatlarida belgilangan tartibda mahalliy statistika va soliq organlariga hisobot taqdim etadi.

26. Fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining va ular mansabdor shaxslarining murojaatlarini koʻrib chiqishning shartligi
Fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining va ular mansabdor shaxslarining murojaatlari davlat hokimiyati va boshqaruv organlari, korxonalar, muassasalar va tashkilotlar, ularning mansabdor shaxslari tomonidan oʻz vakolatlari doirasida qonunda belgilangan muddatda koʻrib chiqilishi shart.

27. Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlarini qayta tashkil etish va ularning faoliyatini tugatish
Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlarini qayta tashkil etish va ularning faoliyatini tugatish maʼmuriy-hududiy birliklar, shuningdek mahalla qoʻshilganda, boʻlinganda, tugatilganda fuqarolar yigʻinining qaroriga binoan qonun hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi.

28. Nizolarni hal etish
Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari faoliyati bilan bogʻliq nizolar sud tomonidan hal etiladi. Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari va ularning mansabdor shaxslari oʻzini oʻzi boshqarishni amalga oshirishga doir Fuqarolarning huquqlarini buzgan davlat organlari va boshqa organlarning, shuningdek mansabdor shaxslarning harakatlari (qarorlari) ustidan shikoyat qilishga haqlidir. Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlarining qarorlari, shuningdek ular mansabdor shaxslarining harakatlari (harakatsizligi) ustidan qonunda belgilangan tartibda sudga shikoyat qilish mumkin.

29. Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarini buzganlik uchun javobgarlik
Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar belgilangan tartibda javobgar boʻladilar.