Ixtisoslashtirilgan oʻquv-tarbiya muassasalari toʻgʻrisidagi nizomlarni tasdiqlash haqida
(resolution, 2022-07-07)

“Voyaga yetmaganlar oʻrtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklarning profilaktikasi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq va ixtisoslashtirilgan oʻquv-tarbiya muassasalarining faoliyatini yanada takomillashtirish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Quyidagilar: Alohida sharoitlarda taʼminlash, tarbiyalash va taʼlim berishga muhtoj bolalar uchun ixtisoslashtirilgan maktab toʻgʻrisidagi nizom 1-ilovaga muvofiq; Alohida sharoitlarda taʼminlash, tarbiyalash va taʼlim berishga muhtoj bolalar uchun ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kolleji toʻgʻrisidagi nizom 2-ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi, Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi: ixtisoslashtirilgan oʻquv-tarbiya muassasalari faoliyati yuzasidan tizimli nazoratni taʼminlasinlar, ularga yuklangan vazifalarni amalga oshirishda har tomonlama koʻmaklashsinlar; Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi bilan birgalikda, Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi bilan kelishgan holda bir oy muddatda ixtisoslashtirilgan oʻquv-tarbiya muassasalari tarbiyalanuvchilarini oziq-ovqat, kiyim-kechak, poyabzal, boshqa ashyoviy taʼminot buyumlari va yumshoq anjomlar bilan taʼminlash meʼyorlarini ishlab chiqsinlar va belgilangan tartibda tasdiqlasinlar; ikki oy muddatda faoliyat koʻrsatayotgan ixtisoslashtirilgan oʻquv-tarbiya muassasalari faoliyatini ushbu qaror bilan tasdiqlangan nizomlar talablariga muvofiqlashtirsinlar; bir oy muddatda idoraviy normativ-huquqiy hujjatlarni ushbu qarorga muvofiqlashtirsinlar. 3. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari A.N. Aripov zimmasiga yuklansin. 1. Ushbu Nizom “Taʼlim toʻgʻrisida”, “Bola huquqlarining kafolatlari toʻgʻrisida”, “Voyaga yetmaganlar oʻrtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklarning profilaktikasi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga muvofiq alohida sharoitlarda taʼminlash, tarbiyalash va taʼlim berishga muhtoj bolalar uchun ixtisoslashtirilgan maktab (keyingi oʻrinlarda ixtisoslashtirilgan maktab deb ataladi) faoliyatini tashkil etish tartibini belgilaydi. 2. Ixtisoslashtirilgan maktab oʻz faoliyatida Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va qonunlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalari qarorlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari, qarorlari va farmoyishlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlari va farmoyishlariga, ushbu Nizomga, boshqa normativ-huquqiy hujjatlarga, shuningdek oʻz ustaviga amal qiladi. 3. Ixtisoslashtirilgan maktab alohida sharoitlarda taʼminlash, tarbiyalash va taʼlim berishga muhtoj bolalarga taʼlim berishni, ularning kasb-hunar tayyorgarligi va ijtimoiy-pedagogik reabilitatsiyasini amalga oshiruvchi ixtisoslashtirilgan oʻquv-tarbiya muassasasi hisoblanadi. 4. Quyidagilar ixtisoslashtirilgan maktabning asosiy vazifalari hisoblanadi: barkamol, jismoniy va ruhiy sogʻlom shaxsni tarbiyalash, bolalarda mehnatsevarlik, vatanparvarlik, masʼuliyatlilik, mustaqillik va komil inson boʻlishga intilish tuygʻusini shakllantirish; bolalarning yoshiga xos boʻlgan psixofiziologik moyilliklari, qobiliyatlari, qiziqishlariga, bolalar hayoti va sogʻligʻini saqlash talablariga muvofiq tarzda ularning aqliy, emotsional va jismoniy rivojlanishiga koʻmaklashuvchi psixologik, tibbiy va ijtimoiy reabilitatsiyasini taʼminlovchi chora-tadbirlarni amalga oshirish; bolalarning davlat taʼlim standartlari asosida umumiy oʻrta taʼlim olishi uchun shart-sharoitlar yaratish; tarbiyalanuvchilarda qonunga itoatkorlikni shakllantirishga, ularni ijtimoiy himoya qilish va har tomonlama rivojlantirishga yordam berishga yoʻnaltirilgan dastur va metodik qoʻllanmalarni roʻyobga chiqarish chora-tadbirlarini amalga oshirish. 5. Ixtisoslashtirilgan maktabda tarbiyalanuvchilarni taʼminlash boʻyicha quyidagilarni nazarda tutadigan maxsus shart-sharoitlar taʼminlanadi: ixtisoslashtirilgan maktab hududini qoʻriqlash; tarbiyalanuvchilarning shaxsiy xavfsizligini va salbiy taʼsirlardan yuqori darajada himoya qilish; ixtisoslashtirilgan maktab hududiga begona shaxslarning erkin kirishini cheklash; ixtisoslashtirilgan maktabda tarbiyalanayotganlarning uning hududidan erkin chiqishini cheklash; tarbiyalanuvchilarni kecha-kunduz, shu jumladan uyqu uchun ajratilgan vaqt davomida nazorat qilish; tarbiyalanuvchilarni shaxsiy tekshiruvdan oʻtkazish, ularning buyumlarini, shuningdek ular olayotgan va yuborayotgan posilka va boshqa pochta joʻnatmalarini tekshiruvdan oʻtkazish. 6. Ixtisoslashtirilgan maktab Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan, qonunchilikda belgilangan tartibda tashkil etiladi. 7. Ixtisoslashtirilgan maktab oʻgʻil bolalar uchun alohida, qiz bolalar uchun alohida tashkil etiladi. 8. Ixtisoslashtirilgan maktab davlat muassasasi shaklidagi yuridik shaxs hisoblanadi, oʻz ustaviga, bank muassasalarida hisob raqamiga, Oʻzbekiston Respublikasi Davlat gerbi tasviri tushirilgan va oʻz nomi yozilgan muhrga, shtampga, blankalarga, shuningdek belgilangan namunadagi peshlavhasiga ega boʻladi. 9. Ixtisoslashtirilgan maktabning davlat akkreditatsiyasi qonunchilikda belgilangan tartibda attestatsiyadan oʻtkazish asosida vakolatli davlat organi tomonidan amalga oshiriladi. 10. Ixtisoslashtirilgan maktabga oʻn bir yoshdan oʻn olti yoshgacha (umumiy oʻrta maʼlumot olishni tugallamagan) boʻlgan, taʼminlash, tarbiyalash va taʼlim berish uchun alohida sharoitlarga muhtoj voyaga yetmaganlar quyidagi hollarda joylashtirilishi mumkin, agar ular: ijtimoiy xavfli qilmishlar sodir etgan, lekin jinoiy javobgarlikka tortish mumkin boʻlgan yoshga toʻlmagan yoxud ruhiy kasallik bilan bogʻliq boʻlmagan holda rivojlanishda oʻz yoshiga nisbatan ancha orqada qolishi oqibatida sodir etgan qilmishining mohiyatini toʻliq anglab yetishga qodir boʻlmagan boʻlsa; yakka tartibdagi profilaktika ishi olib borilayotganligiga qaramay huquqbuzarliklar yoki boshqa gʻayriijtimoiy xatti-harakatlar sodir qilishni davom ettirayotgan boʻlsa. 11. Sud ajrimi voyaga yetmaganlarni ixtisoslashtirilgan maktabga joylashtirish uchun asos hisoblanadi. Voyaga yetmaganlarni ixtisoslashtirilgan maktabga qabul qilish sud ajrimi asosida, Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan taqdim etiladigan yoʻllanmalar boʻyicha amalga oshiriladi. 12. Ixtisoslashtirilgan maktabga yoʻllanadigan har bir voyaga yetmagan bola uchun ichki ishlar organlarining mansabdor shaxslari (Qoraqalpogʻiston Respublikasi va viloyatlarda — profilaktika inspektorlari, Toshkent shahrida esa — voyaga yetmaganlar va yoshlar oʻrtasida huquqbuzarlikning profilaktikasi inspektorlari) tomonidan ichki ishlar organlarining voyaga yetmaganlarga ijtimoiy-huquqiy yordam koʻrsatish markazi xodimi koʻmagida shaxsiy hujjatlar yigʻmajildi rasmiylashtiriladi. Voyaga yetmaganning shaxsiy hujjatlar yigʻmajildida quyidagi hujjatlar mavjud boʻladi: jinoiy ishlar boʻyicha tuman (shahar) sudining voyaga yetmaganni ixtisoslashtirilgan maktabga joylashtirish haqidagi ajrimi; tugʻilganligi haqidagi guvohnoma; maʼlumoti toʻgʻrisidagi hujjatlar (mavjud boʻlsa); oʻqish joyidan maʼlumotnoma va tavsifnoma; voyaga yetmaganning yashash va tarbiyalanish sharoitlarini tekshirish dalolatnomasi; tegishli maʼlumotnomalar bilan birga tibbiy karta; sogʻliqni saqlash muassasasining voyaga yetmagan shaxsning sogʻligʻi va uni ixtisoslashtirilgan maktabga joylashtirish mumkinligi toʻgʻrisidagi xulosasi. 13. Ixtisoslashtirilgan maktabga yoʻllanayotgan yetim bolalar va ota-ona qarovisiz qolgan bolalar uchun shaxsiy hujjatlar yigʻmajildlarida yuqorida koʻrsatilgan hujjatlardan tashqari quyidagi hujjatlar ham boʻlishi lozim: yetim bolalar hamda ota-ona qarovisiz qolgan bolalarga nisbatan vasiylik belgilash yoki taʼlim muassasasiga joylashtirish haqidagi tuman (shahar) hokimi qarorining nusxasi; ota-onasi yoki ota-ona oʻrnini bosuvchi shaxslar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar (pasportlar yoki ota-onasi oʻlganligi haqidagi guvohnoma nusxasi, sud hukmlari yoki qarorlari, ota-onaning uzoq vaqtdan buyon kasalligi toʻgʻrisidagi maʼlumotnoma va ota-onasi yoʻqligini yoki ularning oʻz bolalarini tarbiyalashga imkoni yoʻqligini tasdiqlovchi boshqa hujjatlar); voyaga yetmaganning ota-onasidan qolgan mol-mulki (agar mol-mulk mavjud boʻlsa) roʻyxati, mol-mulkning joylashgan joyi, uning saqlanishini taʼminlash uchun qanday chora-tadbirlar koʻrilgani, uning saqlanishi uchun javobgar shaxslar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar; turar joyning voyaga yetmaganga birkitib qoʻyilganligi toʻgʻrisidagi hujjatlar (order, uy daftari, turar joy tarxi, tuman (shahar) Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahri yer tuzish va koʻchmas mulk kadastri davlat korxonasining tegishli tuman (shahar)dagi filialidan turar joyning egasi va turar joyni xususiylashtirish fakti toʻgʻrisidagi maʼlumotnoma); pensiya olayotgan voyaga yetmaganning pensiya daftarchasi, sudning bola foydasiga aliment undirish toʻgʻrisidagi qarori nusxasi, jamgʻarma daftarchasi. 14. Ixtisoslashtirilgan maktabda tarbiyalanuvchilar oʻn olti yoshga toʻlgunlariga qadar saqlanishi mumkin. Istisno hollarda tarbiyalanuvchilarning ixtisoslashtirilgan maktabda boʻlishi ular 17 yoshga toʻlgunlariga qadar uzaytirilishi mumkin. Voyaga yetmaganlar ixtisoslashtirilgan maktabda xulqi tuzalguniga qadar boʻladilar, biroq uch yildan ortiq emas. Ixtisoslashtirilgan maktab joylashgan joy boʻyicha voyaga yetmaganlar ishlari boʻyicha tuman (shahar) idoralararo komissiyasi tarbiyalanuvchiga joriy oʻquv yilida tegishli sinfni tamomlaguniga qadar uch yillik muddat tamom boʻlgungacha koʻrsatib oʻtilgan muassasada qolishga ruxsat berishi mumkin. Ixtisoslashtirilgan maktabning oʻn besh yoshga toʻlgan (umumiy oʻrta maʼlumot olishni tugallagan), biroq oʻz xulqini tuzatmagan tarbiyalanuvchilari bunday maktablar joylashgan joy boʻyicha voyaga yetmaganlar ishlari boʻyicha tuman (shahar) komissiyasi tomonidan ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kollejlariga yuborilishi mumkin. 15. Tarbiyalanuvchilarning ixtisoslashtirilgan maktabda bundan keyin boʻlishlarining maqsadga muvofiq-nomuvofiqligi masalasi vaqti-vaqti bilan, lekin yiliga kamida bir marta ushbu muassasalar joylashgan joydagi voyaga yetmaganlar ishlari boʻyicha tuman (shahar) idoralararo komissiyalari tomonidan mazkur komissiyalarning oʻz tashabbusi bilan, ixtisoslashtirilgan maktab maʼmuriyatining taqdimnomasi yoki voyaga yetmaganlarning ota-onalari yoki ular oʻrnini bosuvchi shaxslar iltimosiga binoan koʻrib chiqiladi. 16. Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan tasdiqlangan roʻyxatda nazarda tutilgan, voyaga yetmaganlarning ixtisoslashgan oʻquv-tarbiya muassasalarida saqlanishi, tarbiyalanishi va taʼlim olishiga toʻsqinlik qiladigan jismoniy nuqsonlari va kasalliklari bor voyaga yetmaganlar ixtisoslashgan maktabga joylashtirilishi mumkin emas. 17. Tarbiyalanuvchining ixtisoslashtirilgan maktabda boʻlishi rahbar tomonidan tasdiqlangan pedagogik kengashning qarori asosida ushbu muassasa joylashgan joy boʻyicha voyaga yetmaganlar ishlari boʻyicha tuman (shahar) idoralararo komissiyasining qaroriga koʻra toʻxtatiladi, bu haqda tarbiyalanuvchi bitirishidan kamida bir oy oldin u yashaydigan joy boʻyicha voyaga yetmaganlar ishlari boʻyicha idoralararo komissiya tomonidan xabardor qilinadi, voyaga yetmaganlar ishlari boʻyicha idoralararo komissiya voyaga yetmaganni ishga joylashtirish yoki taʼlim muassasasiga yoʻllash va unga zarur moddiy-maishiy sharoitlar yaratish choralarini koʻrishi shart. 18. Tarbiyalanuvchi ixtisoslashtirilgan maktabdan chiqarilgan taqdirda u tarbiyalanishi va taʼlim olishi davrida foydalangan kiyim-bosh va poyabzal komplekti bepul beriladi. Ixtisoslashtirilgan maktabdan chiqarilayotgan vaqtda, yakuniy davlat attestatsiyasidan oʻtgan tarbiyalanuvchilarga belgilangan namunadagi taʼlim toʻgʻrisidagi hujjatlar beriladi. Taʼlimni yakunlamagan tarbiyalanuvchilarga belgilangan namunadagi maʼlumotnoma beriladi. 19. Oʻn olti yoshgacha boʻlgan tarbiyalanuvchilar, ixtisoslashtirilgan maktabdan chiqarilayotgan vaqtda doimiy yashash joylariga ixtisoslashtirilgan maktab xodimlari, ota-onasi yoki ota-onasi oʻrnini bosuvchi shaxslar kuzatuvida yuboriladilar. 20. Tarbiyalanuvchilarni ixtisoslashtirilgan maktabda taʼminlash, tarbiyalash va oʻqitish tartibi ularning individual jihatlari, yoshi, jinsi, ruhiy va jismoniy holatlarini hisobga olgan holda belgilanadi. Ixtisoslashtirilgan maktabdagi maishiy shart-sharoitlar tarbiyalanuvchilarni reabilitatsiya jarayoniga koʻmaklashishi, ulardagi hissiy zoʻriqishni yoʻqotishga sharoitlar yaratishi kerak. 21. Ixtisoslashtirilgan maktabda taʼlim berish Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan belgilangan tartibda, umumiy oʻrta taʼlim oʻquv rejalari va taʼlim dasturlari asosida olib boriladi. Oʻquv yilining boshlanishi, oʻquv mashgʻulotlari va taʼtillarning muddatlari, shuningdek yakuniy davlat attestatsiyasi va taʼlim toʻgʻrisidagi hujjatlarni berish tartibi qonunchilikka muvofiq belgilanadi. 22. Ixtisoslashtirilgan maktabda oʻquv mashgʻulotlarining quyidagi asosiy shakllari belgilanadi: oʻquv darslari, amaliy va laboratoriya mashgʻulotlari, fakultativ va konsultatsiyalar. Oʻquv rejalari va taʼlim dasturlarida belgilanadigan majburiy oʻquv mashgʻulotlari tarbiyalanuvchilarning mustaqil ishlari bilan toʻldiriladi. Ixtisoslashtirilgan maktabning guruh va sinfidagi bolalar 25 nafarni tashkil qiladi. 23. Taʼlim jarayonini tashkil etishda ixtisoslashtirilgan maktab sogʻliqni saqlash, madaniyat, sport muassasalari va boshqa tashkilotlar bilan oʻzaro hamkorlik qiladi. 24. Tarbiya, taʼlim, mehnat va dam olishning asoslangan holda uygʻunlashtirilishini taʼminlovchi kun tartibi tarbiyalanuvchilarning ixtisoslashtirilgan maktabda boʻlish muddatlari davomiyligini hisobga olgan holda tuziladi. 25. Bolalarning mehnat tarbiyasi tibbiy koʻrsatmalar va pedagogik tavsiyalarni hisobga olgan holda, oʻqitishni mehnat malakalariga ega boʻlish bilan uygʻunlashtirish asosida amalga oshiriladi. 26. Ixtisoslashtirilgan maktabda tarbiyalanuvchilarning intellektual, jismoniy va ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirishga moʻljallangan turli toʻgaraklar, qiziqishlar boʻyicha klublar, seksiyalar (shu jumladan sport seksiyalari), studiyalar tashkil etiladi. 27. Yozgi taʼtil davrida ixtisoslashtirilgan maktab tarbiyalanuvchilar uchun oromgohlar tashkil qilishi, shuningdek ommaviy dam olishning boshqa turlaridan foydalanishi mumkin. 28. Ixtisoslashtirilgan maktabda psixologik-tibbiy-pedagogik komissiya tashkil etiladi, komissiyaning faoliyat koʻrsatish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan belgilanadi. Psixologik-tibbiy-pedagogik komissiya har olti oyda reabilitatsiya jarayonidagi oʻzgarishlarni koʻrib chiqadi va tarbiyalanuvchi bilan yakka tartibda ishlash rejasiga tuzatishlar kiritadi. Psixologik-tibbiy-pedagogik komissiya xulosasi asosida qabul qilingan pedagogik kengash qaroriga koʻra ixtisoslashtirilgan maktab maʼmuriyati ushbu maktab joylashgan joydagi voyaga yetmaganlar ishlari boʻyicha tuman (shahar) idoralararo komissiyalariga quyidagi masalalar boʻyicha taqdimotlar kiritadi: tarbiyalanuvchini boshqa ixtisoslashtirilgan oʻquv-tarbiya muassasasiga oʻtkazish; agar tarbiyalanuvchining xulq-atvori tuzalgani sababli mazkur taʼsir koʻrsatish chorasi qoʻllanilishini davom ettirish zarur boʻlmasa yoki sogʻligʻining holati tufayli mazkur muassasada boʻlishi mumkin boʻlmasa uning bu erda boʻlishning sud belgilagan muddat tugashidan avval toʻxtatish; tarbiyalanuvchining taʼlim olishini tugallash zarurati boʻlgan taqdirda uning mazkur muassasada boʻlish muddatini uzaytirish. 29. Tarbiyalanuvchilar va pedagog xodimlar ixtisoslashtirilgan maktabda taʼlim jarayonining qatnashchilari hisoblanadilar. 30. Tarbiyalanuvchilar davlat taʼlim standartlariga muvofiq bepul umumiy oʻrta taʼlim olish, malakali tibbiy xizmat koʻrsatilishi, intellektual, jismoniy va ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirishga moʻljallangan toʻgaraklar, klublar, seksiyalar va studiyalarda qatnashish huquqiga ega. 31. Ixtisoslashtirilgan maktab tarbiyalanuvchilari belgilangan tartibda quyidagi huquqlar bilan taʼminlanadi: ota-onasini yoki ota-onasi oʻrnini bosuvchi shaxslarni oʻzining koʻrsatib oʻtilgan muassasaga olib kelinganligi yoki joylashtirilganligi toʻgʻrisida xabardor qilish; voyaga yetmaganlar oʻrtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklarning profilaktikasini amalga oshiruvchi organlar hamda muassasalarning qarorlari va mansabdor shaxslarning harakatlari (harakatsizligi) yuzasidan yuqori organlarga, voyaga yetmaganlar ishlari boʻyicha idoralararo komissiyalarga, prokuratura organlariga yoki sudga shikoyat qilish; odamning shaʼni va qadr-qimmatini kamsitmaydigan insoniy muomalada boʻlish; cheklanmagan miqdorda telefonda soʻzlashuvlar, boshqa aloqa vositalari orqali muloqotlar hamda uchrashuvlar vositasida oilasi bilan aloqada boʻlish, posilkalar, banderollar, yoʻqlovlar olish, xat va telegrammalar olish hamda joʻnatish; tasdiqlangan normalar boʻyicha bepul ovqat, kiyim-kechak, poyabzal va boshqa ashyoviy taʼminot buyumlarini olish. 32. Tarbiyalanuvchilarning ixtisoslashtirilgan maktabda taʼminlanishi va ularga taʼlim berilishi davlat taʼminoti asosida, qonunchilikka muvofiq amalga oshiriladi. Ixtisoslashtirilgan maktab tarbiyalanuvchilarini oziq-ovqat, kiyim-kechak, poyabzal, boshqa ashyoviy taʼminot buyumlari va yumshoq anjomlar bilan taʼminlash meʼyorlari Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi bilan kelishgan holda Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi hamda Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan belgilanadi. 33. Tarbiyalanuvchilarga tibbiy yordam koʻrsatish ixtisoslashtirilgan maktab va mazkur maktab joylashgan joydagi sogʻliqni saqlash muassasasi shtatli tibbiyot xodimlari tomonidan, qonunchilikda belgilangan tartibda taʼminlanadi. 34. Tarbiyalanuvchining sogʻligʻi yomonlashganda yoki u vafot etgan taqdirda ixtisoslashtirilgan maktab maʼmuriyati bu haqda uning ota-onasini yoki ota-onasi oʻrnini bosuvchi shaxslarni, ular boʻlmagan holatlarda esa — tarbiyalanuvchining doimiy yashash joyidagi voyaga yetmaganlar ishlari boʻyicha idoralararo komissiyaga darhol xabar beradi. 35. Ota-ona yoki ota-ona oʻrnini bosuvchi shaxslar vafot etgan holatlarda tarbiyalanuvchi ularni dafn qilishda ishtirok etish, ota-onasi yoki ota-onasi oʻrnini bosuvchi shaxslar ogʻir kasal boʻlib qolgan holatlarda esa — ulardan xabar olish huquqiga ega. Yoʻlkira xarajatlari ixtisoslashtirilgan maktab mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi. 36. Tarbiyalanuvchi ixtisoslashtirilgan maktabda boʻlgan davrda ixtisoslashtirilgan maktab maʼmuriyatining qaroriga koʻra unga taʼtil berilishi mumkin. 37. Tarbiyalanuvchilar ixtisoslashtirilgan maktab ustaviga, shuningdek maktabning ichki tartib-qoidalariga rioya qilishi shart. 38. Tarbiyalanuvchining ixtisoslashtirilgan maktab hududidan tashqariga chiqishi ixtisoslashtirilgan maktab rahbariyatining yozma ruxsatnomasiga koʻra faqat ixtisoslashtirilgan maktab xodimlari yoxud ota-onasi yoki ota-onasi oʻrnini bosuvchi shaxslar kuzatuvida amalga oshirilishi mumkin (35 va 36-bandlarda koʻrsatilgan holatlar bundan mustasno). 39. Tarbiyalanuvchi ixtisoslashtirilgan maktabni oʻzboshimchalik bilan tark etgan taqdirda maʼmuriyat bu haqda ota-onasi yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxslarni, mazkur maktab joylashgan joydagi va tarbiyalanuvchining yashash joyidagi yoki turgan joyidagi ichki ishlar organlarini xabardor qiladi hamda ichki ishlar organlari bilan birgalikda uni topish va ixtisoslashtirilgan maktabga qaytarish chora-tadbirlarini koʻradi. 40. Gʻayrihuquqiy xatti-harakatlar sodir etgan, ustav yoki ichki tartib qoidalarini qoʻpol ravishda yoki bir necha marotaba buzgan tarbiyalanuvchilarga nisbatan quyidagi intizomiy jazo choralari qoʻllanilishi mumkin: ogohlantirish; hayfsan eʼlon qilish; tarbiyalanuvchilar majlisida, ixtisoslashtirilgan maktab pedagogik kengashida muhokama qilish; dam olish va bayram kunlarida, taʼtil vaqtida ixtisoslashtirilgan maktab hududidan tashqariga chiqish huquqidan mahrum etish; ota-onasi yoki ota-onasi oʻrnini bosuvchi shaxslarga qoidabuzarlik haqida xabar qilish. Tarbiyalanuvchilarga nisbatan: jismoniy va ruhiy taʼsir koʻrsatish usullarini, odamning shaʼni va qadr-qimmatini kamsitadigan taʼsir choralarini qoʻllashga; tarbiyalanuvchilarni ota-onasi yoki ota-onasi oʻrnini bosuvchi shaxslar bilan aloqalarini cheklash yoki taqiqlashga; ovqatlanish meʼyorlarini kamaytirishga, tarbiyalanuvchilarni sayr qilishdan mahrum etishga yoʻl qoʻyilmaydi. 41. Taʼlim olishdagi yutuqlari, jamoat ishlaridagi faol ishtiroki uchun ixtisoslashtirilgan maktab tarbiyalanuvchilari uchun quyidagi ragʻbatlantirish choralari belgilanadi: tashakkurnoma eʼlon qilish; faxriy yorliq, qimmatbaho sovgʻa bilan taqdirlash; ilgari qoʻllanilgan jazoni bekor qilish; ota-onasi yoki ota-onasi oʻrnini bosuvchi shaxslarga namunali xulq-atvori va taʼlim olishdagi yutuqlari haqida xabar berish; taʼtil vaqtida ota-onasi yoki ota-onasi oʻrnini bosuvchi shaxslar huzuriga yuborish; ixtisoslashtirilgan maktab xodimlari yoxud ota-onasi yoki ota-onasi oʻrnini bosuvchi shaxslar kuzatuvida ixtisoslashtirilgan maktab hududidan tashqariga chiqish huquqini berish. 42. Ragʻbatlantirish va intizomiy jazo choralari ixtisoslashtirilgan maktab direktori tomonidan tegishli buyruq chiqarish yoʻli bilan qoʻllaniladi. 43. Ixtisoslashtirilgan maktabni pedagog xodimlar bilan taʼminlash mazkur maktabning ustavi bilan tartibga solinadi. Pedagoglik ishiga lavozimi va mutaxassisligi boʻyicha malakaviy tavsifnoma talablariga mos keladigan zarur kasbiy va pedagogik malakaga ega boʻlgan va tegishli hujjatlar bilan maʼlumoti tasdiqlangan shaxslar qabul qilinadi. 44. Ixtisoslashtirilgan maktabning pedagog xodimlari, muassasani boshqarishda uning ustavida belgilanadigan tartibda qatnashish, oʻz kasbiy shaʼni va qadr-qimmatini himoya qilish huquqiga ega. Ixtisoslashtirilgan maktabning pedagog xodimlari qonun hujjatlarida belgilangan ijtimoiy imtiyozlar va kafolatlardan foydalanish huquqiga ega. Pedagog xodimlar qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin. 45. Pedagog xodimlar quyidagilarga majbur: bolalarni yuqori professional darajada oʻqitish va tarbiyalash, oʻz kasbiy koʻnikmalarini va pedagoglik mahoratini doimiy ravishda takomillashtirib borish; pedagog axloq-odobiga rioya etish, bolaning qadr-qimmatini hurmat qilish, bolalarni tazyiqdan himoya qilish, ularni mehnatga, ota-onaga hurmat, atrof muhitga ehtiyotkorlik bilan munosabatda boʻlish ruhida tarbiyalash. Pedagog xodimlar qonunchilikka muvofiq boshqa majburiyatlar ham olishi mumkin. 46. Ota-onalar yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxslar hech bir cheklovsiz tarbiyalanuvchilardan xabar olish, ixtisoslashtirilgan maktabning oʻquv-tarbiyaviy faoliyati, bolalarining ijtimoiy-pedagogik reabilitatsiyasi jarayoni bilan tanishish huquqiga ega. 47. Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan lavozimga tayinlanadigan direktor ixtisoslashtirilgan maktabga bevosita rahbarlikni amalga oshiradi. 48. Direktor ixtisoslashtirilgan maktab nomidan faoliyat koʻrsatadi, uning manfaatlarini ifodalaydi, mol-mulkini tasarruf etadi, qonunchilikda belgilangan tartibda shartnomalar tuzadi. 49. Direktor: ixtisoslashtirilgan maktab vakolatiga kiradigan masalalar boʻyicha qarorlar qabul qiladi va ixtisoslashtirilgan maktabga yuklangan vazifalarning bajarilishi uchun shaxsan javob beradi; oʻz oʻrinbosarlarining vakolatlarini belgilaydi, xodimlar oʻrtasida vazifalarni taqsimlaydi; oʻz vakolatlari doirasida ixtisoslashtirilgan maktab tarbiyalanuvchilari va barcha xodimlari uchun majburiy boʻlgan buyruqlar chiqaradi va koʻrsatmalar beradi; pedagog va boshqa xodimlar bilan mehnat shartnomalari tuzadi; qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni amalga oshiradi. 50. Ixtisoslashtirilgan maktabda faoliyat koʻrsatish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan belgilanadigan pedagogik, metodik hamda kuzatuv kengashlari tuziladi va faoliyat koʻrsatadi. 51. Ixtisoslashtirilgan maktab faoliyatini moliyalashtirish qonun hujjatlarida belgilangan tartibda quyidagi manbalar hisobiga amalga oshiriladi: Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjetidan ajratiladigan mablagʻlar; jismoniy va yuridik shaxslarning ixtiyoriy ehsonlari; qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar. 52. Ixtisoslashtirilgan maktab tegishli moliya organlarida roʻyxatdan oʻtkazilgan va qonunchilikda belgilangan tartibda tasdiqlangan xarajatlar smetasi asosida moliyalashtiriladi. 53. Shtatlar jadvali muassasaning oʻziga xos xususiyatlari va spetsifikasini hisobga olgan holda,oʻquv-tarbiya muassasalarining amaldagi shtatlariga tatbiqan tasdiqlanadi. 54. Ixtisoslashtirilgan maktab xodimlarining ish haqi qonunchilikka muvofiq belgilanadi. 55. Ixtisoslashtirilgan maktab vakolatli davlat organlari tomonidan belgilangan moliyaviy va statistik hisobotlarni yuritadi. 56. Ixtisoslashtirilgan maktabning moliya-xoʻjalik faoliyatini nazorat qilish tegishli moliya organlari tomonidan amalga oshiriladi. 57. Ixtisoslashtirilgan maktab oʻquv-tarbiya faoliyatini takomillashtirish masalalari boʻyicha xalqaro hamkorlikni qonunchilikka muvofiq amalga oshirish huquqiga ega. 58. Ixtisoslashtirilgan maktabni qayta tashkil etish va tugatish qonunchilikda belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 59. Ixtisoslashtirilgan maktab tugatilgan taqdirda uning pul mablagʻlari va mol-mulkidan, uning majburiyatlarini qoplash boʻyicha toʻlovlar chegirilgan holda, qonunchilikka va uning ustaviga muvofiq foydalaniladi. Ixtisoslashtirilgan maktab tugatilgan taqdirda tarbiyalanuvchilarni boshqa taʼlim muassasalariga oʻtkazish taʼminlanadi. 1. Ushbu Nizom “Taʼlim toʻgʻrisida”, “Bola huquqlarining kafolatlari toʻgʻrisida”, “Voyaga yetmaganlar oʻrtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklarning profilaktikasi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga muvofiq alohida sharoitlarda taʼminlash, tarbiyalash va taʼlim berishga muhtoj bolalar uchun ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kolleji (keyingi oʻrinlarda ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kolleji deb ataladi) faoliyatini tashkil etish tartibini belgilaydi. 2. Ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kolleji oʻz faoliyatida Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va qonunlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalari qarorlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari, qarorlari va farmoyishlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlari va farmoyishlariga, ushbu Nizomga, boshqa normativ-huquqiy hujjatlarga, shuningdek oʻz ustaviga amal qiladi. 3. Ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kolleji alohida sharoitlarda taʼminlash, tarbiyalash va taʼlim berishga muhtoj bolalarga taʼlim berishni, ularning kasb-hunar tayyorgarligi va ijtimoiy-pedagogik reabilitatsiyasini amalga oshiruvchi ixtisoslashtirilgan oʻquv-tarbiya muassasasi hisoblanadi. 4. Quyidagilar ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kollejining asosiy vazifalari hisoblanadi: barkamol, jismoniy va ruhiy sogʻlom shaxsni tarbiyalash, bolalarda mehnatsevarlik, vatanparvarlik, masʼuliyatlilik, mustaqillik va komil inson boʻlishga intilish tuygʻusini shakllantirish; bolalarning yoshiga xos boʻlgan psixofiziologik moyilliklari, qobiliyatlari, qiziqishlariga, bolalar hayoti va sogʻligʻini saqlash talablariga muvofiq tarzda ularning aqliy, emotsional va jismoniy rivojlanishiga koʻmaklashuvchi psixologik, tibbiy va ijtimoiy reabilitatsiyasini taʼminlovchi chora-tadbirlarni amalga oshirish; bolalarning davlat taʼlim standartlari asosida oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi olishi uchun shart-sharoitlar yaratish; tarbiyalanuvchilarda qonunga itoatkorlikni shakllantirishga, ularni ijtimoiy himoya qilish va har tomonlama rivojlantirishga yordam berishga yoʻnaltirilgan dastur va metodik qoʻllanmalarni roʻyobga chiqarish chora-tadbirlarini amalga oshirish. 5. Ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kollejida tarbiyalanuvchilarni taʼminlash boʻyicha quyidagilarni nazarda tutadigan maxsus shart-sharoitlar taʼminlanadi: ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kolleji hududini qoʻriqlash; tarbiyalanuvchilarning shaxsiy xavfsizligini va salbiy taʼsirlardan yuqori darajada himoya qilish; ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kolleji hududiga begona shaxslarning erkin kirishini cheklash; ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kollejida tarbiyalanayotganlarning uning hududidan erkin chiqishini cheklash; tarbiyalanuvchilarni kecha-kunduz, shu jumladan uyqu uchun ajratilgan vaqt davomida nazorat qilish; tarbiyalanuvchilarni shaxsiy tekshiruvdan oʻtkazish, ularning buyumlarini, shuningdek ular olayotgan va yuborayotgan posilka va boshqa pochta joʻnatmalarini tekshiruvdan oʻtkazish. 6. Ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kolleji Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan, qonunchilikda belgilangan tartibda tashkil etiladi. 7. Ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kolleji oʻgʻil bolalar uchun alohida, qiz bolalar uchun alohida tashkil etiladi. 8. Ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kolleji davlat muassasasi shaklidagi yuridik shaxs hisoblanadi, oʻz ustaviga, bank muassasalarida hisob raqamiga, Oʻzbekiston Respublikasi Davlat gerbi tasviri tushirilgan va oʻz nomi yozilgan muhrga, shtampga, blankalarga, shuningdek belgilangan namunadagi peshlavhasiga ega boʻladi. 9. Ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kollejining davlat akkreditatsiyasi qonunchilikda belgilangan tartibda attestatsiyadan oʻtkazish asosida vakolatli davlat organi tomonidan amalga oshiriladi. 10. Ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kollejiga oʻn besh yoshdan (umumiy oʻrta maʼlumot olishni tugallaganlar) oʻn sakkiz yoshgacha boʻlgan, taʼminlash, tarbiyalash va taʼlim berish uchun alohida sharoitlarga muhtoj voyaga yetmaganlar quyidagi hollarda joylashtirilishi mumkin, agar ular: ijtimoiy xavfli qilmishlar sodir etgan, lekin jinoiy javobgarlikka tortish mumkin boʻlgan yoshga toʻlmagan yoxud ruhiy kasallik bilan bogʻliq boʻlmagan holda rivojlanishda oʻz yoshiga nisbatan ancha orqada qolishi oqibatida sodir etgan qilmishining mohiyatini toʻliq anglab yetishga qodir boʻlmagan boʻlsa; koʻrib chiqish uchun materiallarni voyaga yetmaganlar ishlari boʻyicha idoralararo komissiyaga ergan holda ularning aybdorligi masalasini hal qilmasdan jinoiy javobgarlikdan ozod etilgan boʻlsa; ularni ixtisoslashgan oʻquv-tarbiya muassasalariga joylashtirish tarzidagi majburiy choralar qoʻllangan holda jinoiy javobgarlikdan ozod etilgan boʻlsa; yakka tartibdagi profilaktika ishi olib borilayotganligiga qaramay huquqbuzarliklar yoki boshqa gʻayriijtimoiy xatti-harakatlar sodir qilishni davom ettirayotgan boʻlsa. 11. Sud ajrimi voyaga yetmaganlarni ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kollejiga joylashtirish uchun asos hisoblanadi. Voyaga yetmaganlarni ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kollejiga qabul qilish sud ajrimi asosida, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi tomonidan taqdim etiladigan yoʻllanmalar boʻyicha amalga oshiriladi. 12. Ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kollejiga yoʻllanadigan har bir voyaga yetmagan bola uchun ichki ishlar organlarining mansabdor shaxslari (Qoraqalpogʻiston Respublikasi va viloyatlarda — profilaktika inspektorlari, Toshkent shahrida esa — voyaga yetmaganlar va yoshlar oʻrtasida huquqbuzarlikning profilaktikasi inspektorlari) tomonidan ichki ishlar organlarining voyaga yetmaganlarga ijtimoiy-huquqiy yordam koʻrsatish markazi xodimi koʻmagida shaxsiy hujjatlar yigʻmajildi rasmiylashtiriladi. Voyaga yetmaganning shaxsiy hujjatlar yigʻmajildida quyidagi hujjatlar mavjud boʻladi: jinoiy ishlar boʻyicha tuman (shahar) sudining voyaga yetmaganni ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kollejiga joylashtirish haqidagi ajrimi; tugʻilganligi haqidagi guvohnoma, pasporti yoki shaxsini tasdiqlovchi boshqa hujjat; maʼlumoti toʻgʻrisidagi hujjatlar (mavjud boʻlsa); oʻqish joyidan maʼlumotnoma va tavsifnoma; voyaga yetmaganning yashash va tarbiyalanish sharoitlarini tekshirish dalolatnomasi; tegishli maʼlumotnomalar bilan birga tibbiy karta; sogʻliqni saqlash muassasasining voyaga yetmagan shaxsning sogʻligʻi va uni ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kollejiga joylashtirish mumkinligi toʻgʻrisidagi xulosasi. 13. Ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kollejiga yoʻllanayotgan yetim bolalar va ota-ona qarovisiz qolgan bolalar uchun shaxsiy hujjatlar yigʻmajildlarida yuqorida koʻrsatilgan hujjatlardan tashqari quyidagi hujjatlar ham boʻlishi lozim: yetim bolalar hamda ota-ona qarovisiz qolgan bolalarga nisbatan vasiylik belgilash yoki taʼlim muassasasiga joylashtirish haqidagi tuman (shahar) hokimi qarorining nusxasi; ota-onasi yoki ota-ona oʻrnini bosuvchi shaxslar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar (pasportlar yoki ota-onasi oʻlganligi haqidagi guvohnoma nusxasi, sud hukmlari yoki qarorlari, ota-onaning uzoq vaqtdan buyon kasalligi toʻgʻrisidagi maʼlumotnoma va ota-onasi yoʻqligini yoki ularning oʻz bolalarini tarbiyalashga imkoni yoʻqligini tasdiqlovchi boshqa hujjatlar); voyaga yetmaganning ota-onasidan qolgan mol-mulki (agar mol-mulk mavjud boʻlsa) roʻyxati, mol-mulkning joylashgan joyi, uning saqlanishini taʼminlash uchun qanday chora-tadbirlar koʻrilgani, uning saqlanishi uchun javobgar shaxslar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar; turar joyning voyaga yetmaganga birkitib qoʻyilganligi toʻgʻrisidagi hujjatlar (order, uy daftari, turar joy tarxi, tuman (shahar) Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahri yer tuzish va koʻchmas mulk kadastri davlat korxonasining tegishli tuman (shahar)dagi filialidan turar joyning egasi va turar joyni xususiylashtirish fakti toʻgʻrisidagi maʼlumotnoma); pensiya olayotgan voyaga yetmaganning pensiya daftarchasi, sudning bola foydasiga aliment undirish toʻgʻrisidagi qarori nusxasi, jamgʻarma daftarchasi. 14. Tarbiyalanuvchilar ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kollejida oʻn sakkiz yoshga toʻlgunlariga qadar boʻlishlari mumkin. Voyaga yetmaganlar ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kollejida to axloqan tuzalgunlariga qadar boʻladilar, lekin bu muddat uch yildan ortiq boʻlmasligi kerak. Ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kolleji joylashgan joydagi voyaga yetmaganlar ishlari boʻyicha idoralararo komissiyalari tarbiyalanuvchiga koʻrsatib oʻtilgan muassasada uch yillik muddat oʻtgach joriy oʻquv yilida tegishli darajasini tugallagunigacha qolishga ham ruxsat berishi mumkin. 15. Tarbiyalanuvchilarning ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kollejida bundan keyin boʻlishlarining maqsadga muvofiq-nomuvofiqligi masalasi vaqti-vaqti bilan, lekin yiliga kamida bir marta ushbu muassasalar joylashgan joydagi voyaga yetmaganlar ishlari boʻyicha tuman (shahar) idoralararo komissiyalari tomonidan mazkur komissiyalarning oʻz tashabbusi bilan, ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kolleji maʼmuriyatining taqdimnomasi yoki voyaga yetmaganlarning ota-onalari yoki ular oʻrnini bosuvchi shaxslar iltimosiga binoan koʻrib chiqiladi. 16. Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan tasdiqlangan roʻyxatda nazarda tutilgan, voyaga yetmaganlarning ixtisoslashgan oʻquv-tarbiya muassasalarida saqlanishi, tarbiyalanishi va taʼlim olishiga toʻsqinlik qiladigan jismoniy nuqsonlari va kasalliklari bor voyaga yetmaganlar ixtisoslashgan kasb-hunar kollejiga joylashtirilishi mumkin emas. 17. Tarbiyalanuvchining ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kollejida boʻlishi rahbar tomonidan tasdiqlangan pedagogik kengashning qarori asosida ushbu muassasa joylashgan joy boʻyicha voyaga yetmaganlar ishlari boʻyicha tuman (shahar) idoralararo komissiyasining qaroriga koʻra toʻxtatiladi, bu haqda tarbiyalanuvchi bitirishidan kamida bir oy oldin u yashaydigan joy boʻyicha voyaga yetmaganlar ishlari boʻyicha idoralararo komissiya tomonidan xabardor qilinadi, voyaga yetmaganlar ishlari boʻyicha idoralararo komissiya voyaga yetmaganni ishga joylashtirish yoki taʼlim muassasasiga yoʻllash va unga zarur moddiy-maishiy sharoitlar yaratish choralarini koʻrishi shart. 18. Tarbiyalanuvchi ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kollejidan chiqarilgan taqdirda u tarbiyalanishi va taʼlim olishi davrida foydalangan kiyim-bosh va poyabzal komplekti unga bepul beriladi. Ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kollejini tugatayotganda, yakuniy davlat attestatsiyasidan oʻtgan tarbiyalanuvchilarga belgilangan namunadagi taʼlim toʻgʻrisidagi hujjatlar beriladi. Taʼlimni yakunlamagan tarbiyalanuvchilarga belgilangan namunadagi maʼlumotnoma beriladi. 19. Oʻn olti yoshgacha boʻlgan tarbiyalanuvchilar, ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kollejini tugatayotgan vaqtda doimiy yashash joylariga ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kolleji xodimlari, ota-onasi yoki ota-onasi oʻrnini bosuvchi shaxslar kuzatuvida yuboriladilar. 20. Tarbiyalanuvchilarni ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kollejida taʼminlash, tarbiyalash va oʻqitish tartibi ularning individual jihatlari, yoshi, jinsi, ruhiy va jismoniy holatlarini hisobga olgan holda belgilanadi. Ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kollejidagi maishiy shart-sharoitlar tarbiyalanuvchilarni reabilitatsiya qilish jarayoniga koʻmaklashishi, ulardagi hissiy zoʻriqishni yoʻqotishga sharoitlar yaratishi kerak. 21. Ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kollejida taʼlim berish Oʻzbekiston Respublikasi Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi tomonidan belgilangan tartibda, oʻrta maxsus kasb-hunar taʼlimi oʻquv rejalari va taʼlim dasturlari asosida olib boriladi. Oʻquv yilining boshlanishi, oʻquv mashgʻulotlari va taʼtillarning muddatlari, shuningdek yakuniy davlat attestatsiyasi va taʼlim toʻgʻrisidagi hujjatlarni berish tartibi qonunchilikka muvofiq belgilanadi. 22. Ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kollejida oʻquv mashgʻulotlarining quyidagi asosiy shakllari belgilanadi: oʻquv darslari, amaliy va laboratoriya mashgʻulotlari, fakultativ va konsultatsiyalar, nazariy va ishlab chiqarish taʼlimi, ishlab chiqarish amaliyoti. Oʻquv rejalari va taʼlim dasturlarida belgilanadigan majburiy oʻquv mashgʻulotlari tarbiyalanuvchilarning mustaqil ishlari bilan toʻldiriladi. Tarbiyalanuvchilarga ixtisoslashtirilgan kasb-hunar taʼlimi kollejida ular boʻyicha oʻqitish tashkil etilgan mutaxassisliklar orasidan mutaxassislik tanlash huquqi beriladi. Ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kollejining guruhlaridagi bolalar 25 nafarni tashkil qiladi. Barcha kasb-hunarlar boʻyicha ishlab chiqarish taʼlimi 10 — 15 kishidan iborat boʻlgan guruhlarda amalga oshiriladi. Ishlab chiqarish amaliyoti, qoidaga koʻra, ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kollejining oʻquv-ishlab chiqarish ustaxonalarida oʻtkaziladi. 23. Taʼlim jarayonini tashkil etishda ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kolleji sogʻliqni saqlash, madaniyat, sport muassasalari va boshqa tashkilotlar bilan oʻzaro hamkorlik qiladi. 24. Tarbiya, taʼlim, mehnat va dam olishning asoslangan holda uygʻunlashtirilishini taʼminlovchi kun tartibi tarbiyalanuvchilarning ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kollejida boʻlish muddatlari davomiyligini hisobga olgan holda tuziladi. 25. Bolalarning mehnat tarbiyasi tibbiy koʻrsatmalar va pedagogik tavsiyalarni hisobga olgan holda, oʻqitishni mehnat malakalariga ega boʻlish bilan uygʻunlashtirish asosida amalga oshiriladi. 26. Ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kollejida tarbiyalanuvchilarning intellektual, jismoniy va ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirishga moʻljallangan turli toʻgaraklar, qiziqishlar boʻyicha klublar, seksiyalar (shu jumladan sport seksiyalari), studiyalar tashkil etiladi. 27. Yozgi taʼtil davrida ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kolleji tarbiyalanuvchilar uchun oromgohlar tashkil qilishi, shuningdek ommaviy dam olishning boshqa turlaridan foydalanishi mumkin. 28. Ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kollejida psixologik-tibbiy-pedagogik komissiya tashkil etiladi, komissiyaning faoliyat koʻrsatish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi tomonidan belgilanadi. Psixologik-tibbiy-pedagogik komissiya har olti oyda reabilitatsiya jarayonidagi oʻzgarishlarni koʻrib chiqadi va tarbiyalanuvchi bilan yakka tartibda ishlash rejasiga tuzatishlar kiritadi. Psixologik-tibbiy-pedagogik komissiya xulosasi asosida qabul qilingan pedagogik kengash qaroriga koʻra ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kolleji maʼmuriyati ushbu kollej joylashgan joydagi voyaga yetmaganlar ishlari boʻyicha tuman (shahar) idoralararo komissiyalariga quyidagi masalalar boʻyicha taqdimotlar kiritadi: agar tarbiyalanuvchining xulq-atvori tuzalgani sababli mazkur taʼsir koʻrsatish chorasi qoʻllanilishini davom ettirish zarur boʻlmasa yoki sogʻligʻining holati tufayli mazkur muassasada boʻlishi mumkin boʻlmasa uning bu erda boʻlishning sud belgilagan muddat tugashidan avval toʻxtatish; tarbiyalanuvchining taʼlim olishini tugallash zarurati boʻlgan taqdirda uning mazkur muassasada boʻlish muddatini uzaytirish. 29. Tarbiyalanuvchilar va pedagog xodimlar ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kollejida taʼlim jarayonining qatnashchilari hisoblanadilar. 30. Tarbiyalanuvchilar davlat taʼlim standartlariga muvofiq bepul oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi olish, malakali tibbiy xizmat koʻrsatilishi, intellektual, jismoniy va ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirishga moʻljallangan toʻgaraklar, klublar, seksiyalar va studiyalarda qatnashish huquqiga ega. 31. Ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kolleji tarbiyalanuvchilari belgilangan tartibda quyidagi huquqlar bilan taʼminlanadi: ota-onasini yoki ota-onasi oʻrnini bosuvchi shaxslarni oʻzining koʻrsatib oʻtilgan muassasaga olib kelinganligi yoki joylashtirilganligi toʻgʻrisida xabardor qilish; voyaga yetmaganlar oʻrtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklarning profilaktikasini amalga oshiruvchi organlar hamda muassasalarning qarorlari va mansabdor shaxslarning harakatlari (harakatsizligi) yuzasidan yuqori organlarga, voyaga yetmaganlar ishlari boʻyicha idoralararo komissiyalarga, prokuratura organlariga yoki sudga shikoyat qilish; odamning shaʼni va qadr-qimmatini kamsitmaydigan insoniy muomalada boʻlish; cheklanmagan miqdorda telefonda soʻzlashuvlar, boshqa aloqa vositalari orqali muloqotlar hamda uchrashuvlar vositasida oilasi bilan aloqada boʻlish, posilkalar, banderollar, yoʻqlovlar olish, xat va telegrammalar olish hamda joʻnatish; tasdiqlangan normalar boʻyicha bepul ovqat, kiyim-kechak, poyabzal va boshqa ashyoviy taʼminot buyumlarini olish. 32. Tarbiyalanuvchilarning ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kollejida taʼminlanishi va ularga taʼlim berilishi davlat taʼminoti asosida, qonunchilikka muvofiq amalga oshiriladi. Ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kolleji tarbiyalanuvchilarini oziq-ovqat, kiyim-kechak, poyabzal, boshqa ashyoviy taʼminot buyumlari va yumshoq anjomlar bilan taʼminlash meʼyorlari Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi bilan kelishgan holda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi hamda Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan belgilanadi. 33. Tarbiyalanuvchilarga tibbiy yordam koʻrsatish ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kolleji va mazkur kollej joylashgan joydagi sogʻliqni saqlash muassasasi shtatli tibbiyot xodimlari tomonidan, qonunchilikda belgilangan tartibda taʼminlanadi. 34. Tarbiyalanuvchining sogʻligʻi yomonlashganda yoki u vafot etgan taqdirda ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kolleji maʼmuriyati bu haqda uning ota-onasini yoki ota-onasi oʻrnini bosuvchi shaxslarni, ular boʻlmagan holatlarda esa — tarbiyalanuvchining doimiy yashash joyidagi voyaga yetmaganlar ishlari boʻyicha idoralararo komissiyaga darhol xabar beradi. 35. Ota-ona yoki ota-ona oʻrnini bosuvchi shaxslar vafot etgan holatlarda tarbiyalanuvchi ularni dafn qilishda ishtirok etish, ota-onasi yoki ota-onasi oʻrnini bosuvchi shaxslar ogʻir kasal boʻlib qolgan holatlarda esa – ulardan xabar olish huquqiga ega. Yoʻlkira xarajatlari ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kolleji mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi. 36. Tarbiyalanuvchi ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kollejida boʻlgan davrda ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kolleji maʼmuriyatining qaroriga koʻra unga taʼtil berilishi mumkin. 37. Tarbiyalanuvchilar ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kolleji ustaviga, shuningdek kollejning ichki tartib-qoidalariga rioya qilishi shart. 38. Tarbiyalanuvchining ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kolleji hududidan tashqariga chiqishi ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kolleji rahbariyatining yozma ruxsatnomasiga koʻra faqat ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kolleji xodimlari yoxud ota-onasi yoki ota-onasi oʻrnini bosuvchi shaxslar kuzatuvida amalga oshirilishi mumkin (35 va 36-bandlarda koʻrsatilgan holatlar bundan mustasno). 39. Tarbiyalanuvchi ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kollejini oʻzboshimchalik bilan tark etgan taqdirda maʼmuriyat bu haqda ota-onasi yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxslarni, mazkur kollej joylashgan joydagi va tarbiyalanuvchining yashash joyidagi yoki turgan joyidagi ichki ishlar organlarini xabardor qiladi hamda ichki ishlar organlari bilan birgalikda uni topish va ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kollejiga qaytarish chora-tadbirlarini koʻradi. 40. Gʻayrihuquqiy xatti-harakatlar sodir etgan, kasb-hunar kollejining ustavini yoki ichki tartib-qoidalarini qoʻpol ravishda yoki bir necha marotaba buzgan tarbiyalanuvchilarga nisbatan quyidagi intizomiy jazo choralari qoʻllanilishi mumkin: ogohlantirish; hayfsan eʼlon qilish; tarbiyalanuvchilar majlisida, ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kolleji pedagogik kengashida muhokama qilish; dam olish va bayram kunlarida, taʼtil vaqtida ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kolleji hududidan tashqariga chiqish huquqidan mahrum etish; ota-onasi yoki ota-onasi oʻrnini bosuvchi shaxslarga qoidabuzarlik haqida xabar qilish. Tarbiyalanuvchilarga nisbatan: jismoniy va ruhiy taʼsir koʻrsatish usullarini, odamning shaʼni va qadr-qimmatini kamsitadigan taʼsir choralarini qoʻllashga; tarbiyalanuvchilarni ota-onasi yoki ota-onasi oʻrnini bosuvchi shaxslar bilan aloqalarini cheklash yoki taqiqlashga; ovqatlanish meʼyorlarini kamaytirishga, tarbiyalanuvchilarni sayr qilishdan mahrum etishga yoʻl qoʻyilmaydi. 41. Taʼlim olishdagi yutuqlari, jamoat ishlaridagi faol ishtiroki uchun ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kolleji tarbiyalanuvchilari uchun quyidagi ragʻbatlantirish choralari belgilanadi: tashakkurnoma eʼlon qilish; faxriy yorliq, qimmatbaho sovgʻa bilan taqdirlash; ilgari qoʻllanilgan jazoni bekor qilish; ota-onasi yoki ota-onasi oʻrnini bosuvchi shaxslarga namunali xulq-atvori va taʼlim olishdagi yutuqlari haqida xabar berish; taʼtil vaqtida ota-onasi yoki ota-onasi oʻrnini bosuvchi shaxslar huzuriga borish; ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kolleji xodimlari yoxud ota-onasi yoki ota-onasi oʻrnini bosuvchi shaxslar kuzatuvida ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kolleji hududidan tashqariga chiqish huquqini berish. 42. Ragʻbatlantirish va intizomiy jazo choralari ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kolleji direktori tomonidan tegishli buyruq chiqarish yoʻli bilan qoʻllaniladi. 43. Ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kollejini pedagog xodimlar bilan taʼminlash mazkur kollejning ustavi bilan tartibga solinadi. Pedagoglik ishiga lavozimi va mutaxassisligi boʻyicha malakaviy tavsifnoma talablariga mos keladigan zarur kasbiy va pedagogik malakaga ega boʻlgan va tegishli hujjatlar bilan maʼlumoti tasdiqlangan shaxslar qabul qilinadi. 44. Ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kollejining pedagog xodimlari muassasani boshqarishda uning ustavida belgilanadigan tartibda qatnashish, oʻz kasbiy shaʼni va qadr-qimmatini himoya qilish huquqiga ega. Ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kollejining pedagog xodimlari qonun hujjatlarida belgilangan ijtimoiy imtiyozlar va kafolatlardan foydalanish huquqiga ega. Pedagog xodimlar qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin. 45. Pedagog xodimlar quyidagilarga majbur: bolalarni yuqori professional darajada oʻqitish va tarbiyalash, oʻz kasbiy koʻnikmalarini va pedagoglik mahoratini doimiy ravishda takomillashtirib borish; pedagog axloq-odobiga rioya etish, bolaning qadr-qimmatini hurmat qilish, bolalarni tazyiqdan himoya qilish, ularni mehnatga, ota-onaga hurmat, atrof muhitga ehtiyotkorlik bilan munosabatda boʻlish ruhida tarbiyalash. Pedagog xodimlar qonun hujjatlariga muvofiq boshqa majburiyatlar ham olishi mumkin. 46. Ota-onalar yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxslar hech bir cheklovsiz tarbiyalanuvchilardan xabar olish, ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kollejining oʻquv-tarbiyaviy faoliyati, bolalarining ijtimoiy-pedagogik reabilitatsiyasi jarayoni bilan tanishish huquqiga ega. 47. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligining Oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi markazi tomonidan lavozimga tayinlanadigan direktor ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kollejiga bevosita rahbarlikni amalga oshiradi. 48. Direktor ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kolleji nomidan faoliyat koʻrsatadi, uning manfaatlarini ifodalaydi, mol-mulkini tasarruf etadi, qonunchilikda belgilangan tartibda shartnomalar tuzadi. 49. Direktor: ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kolleji vakolatiga kiradigan masalalar boʻyicha qarorlar qabul qiladi va ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kollejiga yuklangan vazifalarning bajarilishi uchun shaxsan javob beradi; oʻz oʻrinbosarlarining vakolatlarini belgilaydi, xodimlar oʻrtasida vazifalarni taqsimlaydi; oʻz vakolatlari doirasida ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kolleji tarbiyalanuvchilari va barcha xodimlari uchun majburiy boʻlgan buyruqlar chiqaradi va koʻrsatmalar beradi; pedagog va boshqa xodimlar bilan mehnat shartnomalari tuzadi; qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni amalga oshiradi. 50. Ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kollejida faoliyat koʻrsatish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi tomonidan belgilanadigan pedagogik, metodik hamda vasiylik kengashlari tuziladi va faoliyat koʻrsatadi. 51. Ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kolleji faoliyatini moliyalashtirish qonun hujjatlarida belgilangan tartibda quyidagi manbalar hisobiga amalga oshiriladi: Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjetidan ajratiladigan mablagʻlar; jismoniy va yuridik shaxslarning ixtiyoriy ehsonlari; qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar. 52. Ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kolleji tegishli moliya organlarida roʻyxatdan oʻtkazilgan va qonunchilikda belgilangan tartibda tasdiqlangan xarajatlar smetasi asosida moliyalashtiriladi. 53. Ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kollejining shtatlar jadvali muassasaning oʻziga xos xususiyatlari va spetsifikasini hisobga olgan holda, kasb-hunar kollejlarining amaldagi namunaviy shtatlariga muvofiq shakllantiriladi. 54. Ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kolleji xodimlariga kasb-hunar kollejlarining tegishli lavozimlari uchun belgilangan mehnatga haq toʻlash shart-sharoitlari tatbiq etiladi. 55. Ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kolleji vakolatli davlat organlari tomonidan belgilangan moliyaviy va statistik hisobotlarni yuritadi. 56. Ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kollejining moliya-xoʻjalik faoliyatini nazorat qilish tegishli moliya organlari tomonidan amalga oshiriladi. 57. Ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kolleji oʻquv-tarbiya faoliyatini takomillashtirish masalalari boʻyicha xalqaro hamkorlikni qonunchilikka muvofiq amalga oshirish huquqiga ega. 58. Ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kollejini qayta tashkil etish va tugatish qonunchilikda belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 59. Ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kolleji tugatilgan taqdirda uning pul mablagʻlari va mol-mulkidan, uning majburiyatlarini qoplash boʻyicha toʻlovlar chegirilgan holda, qonunchilikka va uning ustaviga muvofiq foydalaniladi. Ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kolleji tugatilgan taqdirda tarbiyalanuvchilarni boshqa taʼlim muassasalariga oʻtkazish taʼminlanadi.