DAVLAT MULKI BOʻLGAN KORXONALARNI AKSIYALAShTIRIShNI JADALLAShTIRISh VA QIMMATLI QOGʻOZLAR BOZORINI TAKOMILLAShTIRISh ChORA-TADBIRLARI TOʻGʻRISIDA
(decree, 2021-04-30)

Oʻzbekistonda davlat korxonalarini ochiq turdagi aksionerlik jamiyatlariga aylantirish surʼatlarini jadallashtirishni amalga oshirishga imkon beradigan normativ-huquqiy baza yaratildi. Hukumat tomonidan Davlat xususiylashtirish dasturi tasdiqlangan, unda qonunda belgilangan yondashuvlar aniqlashtirilgan, maqsadlar, ustuvorliklar belgilangan, tarmoqlar va hududlar boʻyicha xususiylashtirishga doir topshiriqlar berilgan. Hozirgi vaqtga kelib respublikada uch mingdan koʻproq davlat korxonalari aksiyalashtirilgan. Ushbu jarayonlar “Oʻzbekyengilsanoat”, “Oʻzgoʻshtsutsanoat” uyushmalarida, shuningdek, Andijon, Samarqand viloyatlarida va Toshkent shahrida faol amalga oshirilmoqda. Bir qator aksiyalashtirilgan korxonalarning hatto qisqa muddatdagi faoliyati ham ular ishining ancha yaxshilanganidan, aksionyerlar daromadlarining koʻpayganligidan, mulkdorlik tuygʻusining, ijodiy va mehnat potensialining safarbarligi oshganligidan dalolat bermoqda. Biroq bir qator vazirliklar, idoralar, konsernlar va uyushmalarning rahbarlari yangilikka intilmayaptilar hamda korxonalarni aksiyalashtirish jarayonining Oʻzbekistonda iqtisodiy islohotlar dasturini amalga oshirishdagi muhim roli va ahamiyatini tushunib yetmayaptilar. Korxonalar va tashkilotlarning rahbarlari hamda maʼmuriy-boshqaruv xodimlari orasida hanuzgacha saqlanib qolgan boshqaruvning maʼmuriy buyruqbozlik tizimi paydo qilgan boqimandalik kayfiyati aksiyalashtirish muddatlarini choʻzib yuborishning va baʼzan uni eʼtirof etmaslikning asosiy sabablaridan biri hisoblanadi. Bu holat davlat tasarrufidan chiqarish va xususiylashtirishga har tomonlama koʻmaklashishga, ushbu jarayonlarni jadallashtirish boʻyicha zarur tushuntirish va operativ ishlarni taʼminlashga daʼvat etilgan bir qator davlat muassasalari ishlarida chuqur ildiz otgan byurokratizm oqibatida ham kuchaymoqda. Davlat mulki qoʻmitasi, Moliya vazirligi, Adliya vazirligi va shu kabilar bir qator boʻlinmalarining masʼul xodimlari koʻpincha byurokratizm va sansalorlikka yoʻl qoʻyishmoqda, aksiyalashtirilayotgan korxonalarning taʼsis hujjatlarini oʻz vaqtida koʻrib chiqishda sunʼiy toʻsiqlar vujudga keltirishmoqda, bu bilan aksionerlik jamiyatlarini shakllantirish muddatlarini choʻzib yuborishmoqda. Davlat mulki boʻlgan korxonalarni aksiyalashtirishning tashkiliy mexanizmlari yetarli darajada ishlab chiqilmagan, bu esa baʼzan ushbu gʻoyat muhim ishni amalga oshirishda suiisteʼmolchilik hollariga olib kelmoqda. Qimmatli qogʻozlar bozori sust rivojlanmoqda, qimmatli qogʻozlarning ikkilamchi bozori esa amalda tashkil etilmagan. Vazirliklar, idoralar, konsernlar, korporatsiyalar va uyushmalar, viloyatlar, shaharlar va tumanlar rahbarlarining hammasi ham davlat tasarrufidan chiqarish va xususiylashtirish, qimmatli qogʻozlar bozori va umuman bozor infrastrukturasini rivojlantirish masalalari bilan shaxsan shugʻullanmayaptilar. Bularning barchasi monopol tuzilmalarni tarqatib yuborish yoʻlida koʻplab toʻsiqlar paydo boʻlishiga, boshqaruvning hamda moddiy resurslar va moliya mablagʻlarini taqsimlashning markazlashgan tizimi saqlanib qolishiga olib kelmoqda. Natijada “Oʻzmashsanoat” uyushmasi, “Oʻzavtoyoʻl” davlat konserni, “Oʻzmevasabzavotuzumsanoat” uyushmasi, “Oʻzbaliq” davlat korporatsiyasi, “Oʻzdavpaxtasanoatsotish” uyushmasi, “Oʻzqurilishmateriallari” davlat konserni, Kommunal xizmat koʻrsatish vazirligi tarkibiga kiruvchi, shuningdek Namangan, Sirdaryo, Fargʻona va Xorazm viloyatlaridagi davlat korxonalarini aksiyalashtirish jarayoni asossiz ravishda choʻzib yuborilmoqda. Davlat mulki boʻlgan korxonalarni aksiyalashtirishni jadallashtirish, bu jarayonga respublika aholisini keng jalb qilish, qimmatli qogʻozlar bozorini rivojlantirish maqsadida: 1. Vazirliklar, idoralar, konsernlar, korporatsiyalar, uyushmalar, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari rahbarlarining davlat tasarrufidan chiqarish va xususiylashtirish sohasida amalda boʻlgan qonunchilik va normativ hujjatlarga soʻzsiz rioya qilish boʻyicha ishlari qoniqarsizligi qayd etilsin. 2. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi bir hafta muddatda davlat korxonalarini ochiq turdagi aksionerlik jamiyatlariga aylantirishning tartib-qoidalarini mumkin qadar soddalashtirish va tegishli hujjatlarni rasmiylashtirish muddatlarini qisqartirishni, tashkil qilingan aksionerlik jamiyatlarining aksizlari va sertifikatlarini oʻz vaqtida roʻyxatdan oʻtkazish va chiqarish uchun hududiy, tarmoq va ishlab chiqarish boʻlinmalari rahbarlarining javobgarligini nazarda tutuvchi yagona tartibni tasdiqlasin. Bunda quyidagilardan kelib chiqilsin: Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mulki qoʻmitasi davlat korxonalarini aksionerlik jamiyatlariga aylantirish jarayoniga tashkiliy rahbarlikni va uni muvofiqlashtirishni amalga oshiradi; Davlat mulki qoʻmitasi yoki uning hududiy boshqarmasi davlat korxonasi negizida tashkil etiladigan aksionerlik jamiyatining taʼsischisi hisoblanadi; davlat korxonasini aksionerlik jamiyatiga aylantirish jarayonida roʻyxatdan oʻtkazish yigʻimlari va boshqa toʻlovlar undirilmaydi. 3. Aholini davlat korxonalarini aksiyalashtirishga keng jalb qilish va qimmatli qogʻozlar bozorini rivojlantirish maqsadida, aholining pul mablagʻlarini bir joyga jamlovchi va aksiyalarning barqaror daromad berishini taʼminlovchi investitsiya fondlari tarmoqlarini tashkil etish zarur deb hisoblansin. Vazirliklar, idoralar, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimlari investitsiya fondlariga zarur binolarni muayyan maqsadda ajratish, auditorlik firmalari tarmogʻini rivojlantirishni ragʻbatlantirish, investitsiya fondlarini axborot bilan taʼminlash va ular uchun mutaxassislar tayyorlash yoʻli bilan investitsiya fondlari tashkil etilishi va ularning faoliyat koʻrsatishiga har tomonlama koʻmaklashsinlar. 4. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi: bir hafta muddatda 1995-yil uchun iqtisodiyot tarmoqlari boʻyicha qayta oʻzgartirilayotgan davlat korxonalarining aksiyalarini chiqarish jadvalini; ikki hafta muddatda qonun buzilishlari va suiisteʼmolchiliklarni istisno qilish mexanizmini nazarda tutgan holda investitsiya fondlari toʻgʻrisidagi Nizomni tasdiqlasin. 5. Iqtisodiyot tegishli tarmoqlarining davlat korxonalarini aksionerlik jamiyatlariga aylantirish jarayoni tartibi va muddatlariga soʻzsiz rioya qilinishi uchun shaxsiy javobgarlik Vazirlar Mahkamasi majmuilari, Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mulki qoʻmitasi, Moliya vazirligi, Adliya vazirligi rahbarlari zimmasiga yuklansin. 6. Belgilab qoʻyilsinki: qimmatli qogʻozlar bilan operatsiyalarni amalga oshiruvchi “Toshkent” respublika fond birjasining, Milliy depozitariy va investitsiya fondlarining oʻz infrastrukturasini rivojlantirishga va reklamaga yoʻnaltiriladigan foydasidan 1996-yil 1-yanvargacha soliq olinmaydi. 7. Ommaviy axborot vositalari aksionerlik jamiyatlari va qimmatli qogʻozlar bozori rivojlantirilishi bilan bogʻliq masalalarni keng yoritsinlar, qimmatli qogʻozlar bilan muvaffaqiyatli ishlovchi korxonalar tajribasi yoyilishiga koʻmaklashsinlar. 8. Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi Oʻzbekiston Respublikasining amaldagi qonunchiligiga va normativ hujjatlariga tegishli oʻzgartirishlar kiritish toʻgʻrisida bir oy muddatda Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritsin. 9. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi bir hafta muddatda mazkur Farmonni amalga oshirish yuzasidan qaror qabul qilsin.