Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida
(order, 2026-02-02)

Oʻzbekiston Respublikasining “Temir yoʻl transporti toʻgʻrisida”gi Qonuni, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2008-yil 23-oktabrdagi 232-son qarori bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasi Temir yoʻllari ustaviga muvofiq buyuraman: 1. Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi, Iqtisodiyot va moliya vazirligi, Tashqi ishlar vazirligi, Mudofaa vazirligi, Ichki ishlar vazirligi, Favqulodda vaziyatlar vazirligi, Raqamli texnologiyalar vazirligi, Energetika vazirligi, Qishloq xoʻjaligi vazirligi, Sogʻliqni saqlash vazirligi, Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi, Togʻ-kon sanoati va geologiya vazirligi, Raqobatni rivojlantirish va isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish qoʻmitasi, Oʻzbekiston Savdo-sanoat palatasi bilan kelishildi. 3. Ushbu buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran uch oydan keyin kuchga kiradi. Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasi hududida umumiy foydalanishdagi temir yoʻllarda yuklarning xususiyatlarini inobatga olgan holda harakat xavfsizligini, yuklar va harakatdagi temir yoʻl tarkibining butligini hamda ekologik xavfsizlikni taʼminlash maqsadida temir yoʻl transportida yuk tashuvlarini tashkil etish tartibi va shartlarini belgilaydi. 1. Mazkur Qoidalarda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi: temir yoʻl transporti — umumiy foydalanishdagi transport turlaridan biri boʻlib, u ishlab chiqarish va ijtimoiy yoʻnalishdagi korxonalar, muassasalar va tashkilotlarni oʻz tarkibiga olgan, boshqa davlatlarning temir yoʻllari va transportning boshqa turlari bilan oʻzaro hamkorlikda tashish ehtiyojlarini taʼminlovchi yagona ishlab chiqarish-texnologiya majmuidan iboratdir; tashuvchi — mulk huquqi asosida yoki boshqa qonuniy asoslarda temir yoʻl transportiga ega boʻlgan, yuklarni tashish boʻyicha tijorat asosida xizmatlar koʻrsatadigan, shuningdek tashish uchun tegishli litsenziyasi mavjud boʻlgan yuridik shaxs; yuk joʻnatuvchi (joʻnatuvchi) — oʻz nomidan yoxud yuk egasi nomidan ish koʻruvchi va tashish hujjatlarida qayd etilgan yuridik yoki jismoniy shaxs; yukni oluvchi (oluvchi) — yukni olish huquqiga ega boʻlgan yuridik yoki jismoniy shaxs; ekspeditor — transport ekspeditsiyasi shartnomasiga muvofiq temir yoʻl transportida yuk tashuvlar boʻyicha ishlar bajarilishini tashkil etish bilan shugʻullanuvchi yuridik shaxs; umumiy foydalanishdagi temir yoʻllar — temir yoʻlning poyezdlarni qabul qilish va joʻnatish, yuklarni qabul qilish hamda topshirish va xizmat koʻrsatish, manevr ishlarini amalga oshirish boʻyicha tegishli operatsiyalarni bajarish uchun ochiq boʻlgan temir yoʻl bekatlari (stansiyalari) joylashgan tarmogʻi; temir yoʻl transporti infratuzilmasi — texnologik majmua boʻlib, ushbu majmua faoliyatini taʼminlovchi temir yoʻllarni, temir yoʻl stansiyalarini, elektr taʼminoti qurilmalarini, aloqa tarmoqlarini, signalizatsiya, markazlashtirish va bloklash tizimlarini, axborot majmualarini, harakatni boshqarish tizimini, binolar, inshootlar, qurilmalar, jihozlar va uskunalarni oʻz ichiga oladi; umumiy foydalanishdagi temir yoʻl transporti infratuzilmasi egasi (bundan buyon matnda infratuzilma egasi deb yuritiladi) — xoʻjalik yuritish huquqi asosida temir yoʻl infratuzilmasi tegishli boʻlgan temir yoʻl transporti va uning boʻlinmalari; temir yoʻl stansiyasi — poyezdlarni qabul qilish, joʻnatish, kesishtirish va quvib oʻtish operatsiyalarini, bagajni, yuk bagajini, yuklarni, pochta va kuryerlik joʻnatmalarini qabul qilish, berish hamda yoʻlovchilarga xizmat koʻrsatish operatsiyalarini, poyezdlarni tarqatish va tuzish boʻyicha manyovr ishlarini hamda poyezdlar bilan texnik operatsiyalarni amalga oshirish imkonini beradigan, asosiy temir yoʻllardan tashqari temir yoʻllarning qoʻshimcha guruhlariga ega boʻlgan alohida punkt; umumiy foydalanishdagi joylar — temir yoʻl stansiyasi hududidagi yuklarni ortish, tushirish, saralash va saqlash operatsiyalarini bajarish uchun maxsus ajratilgan temir yoʻl uchastkalari, shu jumladan usti yopiq omborlar; umumiy foydalanishda boʻlmagan joylar — temir yoʻl stansiyasi hududida maxsus ajratilgan hamda yuk joʻnatuvchilar va yukni oluvchilarga yuklarni ortish, tushirish, saqlash operatsiyalarini bajarish uchun vaqtincha foydalanishga topshirilgan usti yopiq omborlar, maydonchalar va boshqa inshootlar, shuningdek temir yoʻl stansiyasi hududining tashqarisida joylashgan temir yoʻl transportiga tegishli boʻlmagan obyektlar; umumiy foydalanishdagi temir yoʻl transporti — ishlab chiqarish va ijtimoiy yoʻnalishdagi korxonalar, muassasalar va tashkilotlarni oʻz tarkibiga olgan, boshqa davlatlarning temir yoʻllari va transportning boshqa turlari bilan oʻzaro hamkorlikda tashish ehtiyojlarini taʼminlovchi yagona ishlab chiqarish-texnologiya majmui; temir yoʻl shoxobcha yoʻllari — alohida korxonalar, tashkilotlar, maʼlum bir yuk joʻnatuvchilar va yukni oluvchilarga xizmat koʻrsatish uchun moʻljallangan, temir yoʻl umumiy tarmogʻiga uzluksiz rels izlari bilan bogʻlangan temir yoʻllar; temir yoʻl shoxobcha yoʻli egasi (bundan buyon matnda shoxobcha egasi deb yuritiladi) — temir yoʻl shoxobcha yoʻllariga egalik qiluvchi tashkilot (bundan infratuzilma egasi mustasno); kontragent — temir yoʻl shoxobcha yoʻli egasining hududida oʻzining omboriga yoki temir yoʻl shoxobcha yoʻliga tutashgan oʻzining temir yoʻliga ega boʻlgan yuk joʻnatuvchi yoki yukni oluvchi; harakatdagi temir yoʻl tarkibi (bundan buyon matnda harakatdagi tarkib deb yuritiladi) — lokomotivlar, yuk va yoʻlovchi tashuvchi vagonlar, motor-vagonli va maxsus oʻziyurar mashinalar; universal vagonlar — turli xususiyatlarga ega yuklarni tashishga moʻljallangan asosiy turdagi vagonlar (yopiq vagonlar, yarim ochiq vagonlar va platformalar); ixtisoslashtirilgan vagonlar — maxsus konstruksiyaga ega boʻlgan va bir yoki bir nechta yuk guruhlarini (sisternalar, xopperlar, mineral oʻgʻit tashuvchi vagonlar, bunkerli yarim ochiq vagonlar, izotermik, refrijerator vagonlari hamda boshqa ixtisoslashtirilgan vagonlar) tashishga moʻljallangan turli xildagi vagonlar; xususiy vagonlar — temir yoʻl korxonalariga tegishli boʻlmagan, biroq muayyan shartlar asosida umumiy foydalanishdagi temir yoʻllarda tashuvlar uchun foydalaniladigan vagonlar; konteyner — bitta yoki bir nechta transport turida, butligini saqlagan holda yuklarning tashilishini taʼminlaydigan, koʻp marta foydalanish uchun moʻljallangan transport uskunasi; universal konteynerlar — qadoqlangan donali yuklarni tashishda qoʻllaniladigan, yuk koʻtarish qobiliyati boʻyicha oʻrta tonnajli va yirik tonnajli turlarga boʻlinadigan konteynerlar; oʻrtatonnajli konteyner — ruxsat etilgan maksimal brutto ogʻirligi 3 — 5 tonna hamda 5 va 11 m³ sigʻimga ega boʻlgan konteyner; yirik tonnajli konteyner — markirovka kodiga ega boʻlgan, brutto ogʻirligi 10 t va undan ortiq boʻlgan, uzunligi 10 fut va undan katta oʻlchamni tashkil etgan konteyner; ixtisoslashtirilgan konteynerlar — universal konteynerlardan muayyan maqsadda qoʻllanilishi va maxsus konstruksiyasi bilan farq qiladigan hamda yuklarni alohida sharoitlarda tashish uchun moʻljallangan konteynerlar; tashish jarayoni — yuklarni tashishga tayyorgarlik koʻrish, uni amalga oshirish va tugallash chogʻida temir yoʻl transporti (tashuvchi) bajaradigan tashkiliy va texnologik jihatdan oʻzaro bogʻliq harakatlar va operatsiyalar majmui; tashish hujjatlari — yuklar va harakatdagi tarkibni tashishda rasmiylashtiriladigan hujjatlar (temir yoʻl transporti yukxati, yoʻl qaydnomasi, joʻnatish yukxati, joʻnatish qaydnomasi); temir yoʻl transporti yukxati (yukxat) — temir yoʻl transportining asosiy tashish hujjati. Yukxat yuk joʻnatuvchi va temir yoʻl transporti (tashuvchi) oʻrtasida uchinchi tomon — yukni oluvchi manfaatini koʻzlab, yuk tashish uchun tuziladigan majburiy shakldagi shartnoma boʻlib, yukni temir yoʻl transportida harakatlanishi davomida kuzatib boradi; yuk — tashish uchun temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan belgilangan tartibda qabul qilingan, oʻz vaqtida eltib berilishi va saqlanishi uchun temir yoʻl (tashuvchi) javobgar boʻlgan temir yoʻl tashish obyekti; joʻnatma — bitta joʻnatish stansiyasidan bitta yuk joʻnatuvchidan bitta yukni oluvchi nomiga, bitta stansiya manziliga bitta yukxati bilan tashish uchun qabul qilingan yuk; marshrut — temir yoʻl shoxobcha yoʻlida yoki temir yoʻl stansiyasida yuk joʻnatuvchi tomonidan shakllantirilgan belgilangan ogʻirlik yoki uzunlikdagi poyezd tarkibi; tarif — tashish toʻlovlari miqdorini belgilovchi narx stavkalari tizimi va yoʻl haqini hisoblash qoidalari; Tarif qoʻllanmasi — umumiy foydalanishdagi temir yoʻl transportida yuklarni tashish uchun oʻrnatilgan tartibda tasdiqlangan tariflar, stavkalar hamda qoʻshimcha ish va xizmatlar uchun majburiy toʻlovlar, ularni hisoblash va qoʻllash tartibi, shuningdek temir yoʻl stansiyalari roʻyxati va ularda bajariladigan yuk operatsiyalari eʼlon qilinadigan tizimlashtirilgan nashr; xavfli yuklar — muayyan omillar mavjud boʻlganda oʻz xossalari va xususiyatlariga koʻra tashish jarayonida, ortish-tushirish ishlarini bajarish va saqlash chogʻida portlash, yongʻin chiqishiga yoki tashilayotgan yuklar, texnika vositalari, qurilmalar, binolar va inshootlar, boshqa obyektlarning shikastlanishiga, shuningdek odamlar hayoti yoki sogʻligʻiga ziyon yetishiga, hayvonlarning nobud boʻlishiga, atrof tabiiy muhitning zararlanishiga sabab boʻlishi ehtimoli bor moddalar, materiallar, buyumlar, ishlab chiqarish va boshqa faoliyat chiqindilari. 2. Oʻzbekiston Respublikasi orqali xalqaro qatnovlarda temir yoʻl transportida yuk tashuvlari Oʻzbekiston Respublikasining qonunchilik hujjatlari, ushbu Qoidalar va xalqaro kelishuvlar (shartnomalar) asosida amalga oshiriladi. 3. Yuk tashuvlarini amalga oshirish uchun temir yoʻl transporti (tashuvchi) va yuk joʻnatuvchi oʻrtasida tashish shartnomasi tuziladi hamda unga asosan temir yoʻl transporti (tashuvchi) unga ishonib topshirilgan yukni but holda va oʻz vaqtida joʻnatish punktidan belgilangan punktgacha yetkazib berish majburiyatini oʻz zimmasiga oladi, yuk joʻnatuvchi (yukni oluvchi) esa tashish haqini toʻlash va yukni qabul qilishni taʼminlash majburiyatini zimmasiga oladi. Yuklarni tashish shartnomasi mazkur Qoidalarning 1-ilovasiga muvofiq shakldagi temir yoʻl transporti yukxati hamda 2-ilovasiga muvofiq shakldagi marshrut yoki vagonlar guruhi yukxatini tuzish yoʻli bilan rasmiylashtiriladi. Kalendar shtempeli qoʻyilgan yukxati va uning asosida temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan yuk joʻnatuvchiga yuk qabul qilinganligi toʻgʻrisida berilgan kvitansiya (xalqaro qatnovlarda yukxat dublikati) tashish shartnomasi tuzilganligini tasdiqlaydi. Yukni oluvchi yoʻl qaydnomasini imzolab yukxatini olgandan soʻng tashish shartnomasi bajarilgan hisoblanadi. Temir yoʻlda yuk tashish xizmatlarini koʻrsatish, shu jumladan temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanish, vagonlarni uzatish va qaytib olish, vagonlarni ijaraga berish, yuklarni tashishda qoʻshimcha ishlar va xizmatlar koʻrsatish boʻyicha temir yoʻl transporti (infratuzilma egasi, tashuvchisi) tomonidan ishlab chiqilgan ommaviy shartnomalar Oʻzbekiston Respublikasi Raqobatni rivojlantirish va isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish qoʻmitasi va Transport vazirligi bilan kelishilganidan soʻng isteʼmolchilar bilan tuziladi. 4. Tashishlar boʻyicha hisob-kitoblar tartibi va tashish xaqi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2008-yil 23-oktabrdagi 232-son qarori bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasi Temir yoʻl ustaviga (bundan buyon matnda Temir yoʻl ustavi deb yuritiladi) muvofiq belgilanadi. Temir yoʻl transporti (tashuvchilar) tomonidan yuk tashish xizmatlarining tariflari ularning rasmiy veb-saytida eʼlon qilinadi. 5. Tashish jarayonini markazlashgan holda boshqarish va tashkillashtirish hamda yuk tashuvchilarga umumiy foydalanishdagi temir yoʻl trasportida xizmatlarni koʻrsatish temir yoʻl transporti (tashuvchilar) tomonidan amalga oshiriladi. 6. Temir yoʻl transportidagi yuk tashuvlari bilan bogʻliq hujjatlar, shu jumladan temir yoʻl yukxati, yuklarni tashish buyurtmalari va boshqa hujjatlar elektron shaklda rasmiylashtirilishi mumkin. 7. Umumiy foydalanishdagi temir yoʻllarda yuk tashish temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan yuk joʻnatuvchidan qabul qilingan buyurtmanoma asosida amalga oshiriladi. Buyurtmalar yuk joʻnatuvchilar tomonidan mazkur Qoidalarning 3 va 4-ilovalariga muvofiq yuk tashishga buyurtmanoma hamda dekadalik buyurtmanoma shaklida temir yoʻl transporti (tashuvchi) yoki ularning mintaqaviy boʻlinmalariga taqdim etiladi. 8. Yuk joʻnatuvchilar yuklarni tashish amalga oshirilishi moʻljallanayotgan oy (bundan buyon matnda prognoz oyi deb yuritiladi) boshlanishidan kamida 14 kun oldin temir yoʻl transportiga (tashuvchiga) buyurtmalarni elektron shaklda taqdim etadi. Buyurtmalar yuklarni turlari va nomenklatura guruhiga ajratgan holda har bir joʻnatish temir yoʻl stansiyasi boʻyicha, shu jumladan boʻsh xususiy va ijaraga olingan vagonlar hamda xususiy konteynerlarning yukni joʻnatish va yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyalari koʻrsatilgan holda taqdim etiladi. Buyurtmaning taqdim qilingan sanasi uning kelib tushgan sanasi hisoblanadi. 9. Yuk joʻnatuvchi buyurtmani elektron shaklda taqdim etish imkoni boʻlmaganda, buyurtma qogʻoz shaklda shaxsan, pochta aloqasi, shuningdek faks va teletayp orqali keyinchalik buyurtmaning asl nusxasini taqdim etish sharti bilan ularning olinganligi haqida tasdiqnoma olgan holda taqdim etilishi mumkin. Qogʻoz shaklidagi buyurtmalar uch nusxada yuk joʻnatuvchi tashkilot rahbari yoki jismoniy shaxsning imzosi bilan tasdiqlangan holda taqdim etiladi. Elektron hujjat shaklidagi buyurtmalar yuk joʻnatuvchi tashkilot rahbarining yoki jismoniy shaxsning elektron raqamli imzosi (ERI) bilan tasdiqlangan holda taqdim etiladi. 10. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) yukni joʻnatuvchilardan qabul qilingan buyurtmalarni besh ish kuni ichida koʻrib chiqadi. 11. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) yuk tashish uchun buyurtmalarni quyidagi hollarda rad etish huquqiga ega: Temir yoʻl ustaviga muvofiq muayyan yoʻnalishlarda yuk ortishga istisno tariqasida taʼqiq joriy etilganda; yuk joʻnatuvchi tomonidan buyurtmalar mazkur Qoidalarning 3 va 4-ilovalariga muvofiq shaklda taqdim etilmaganda yoki maʼlumotlar toʻliq koʻrsatilmaganda; boshqa davlatlar tashuvchilari temir yoʻl transportiga (tashuvchiga) buyurtma kelishilishini rad etganda; buyurtmada koʻrsatilgan yuklar, harakatdagi temir yoʻl tarkibi hamda konteynerlar Temir yoʻl ustavi, mazkur Qoidalar va temir yoʻl transportida texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar (texnik reglamentlar va standartlar) hamda temir yoʻl transportidan texnik jihatdan foydalanish qoidalari talablariga muvofiq boʻlmaganda; yuklarni “alohida shartlarda” tashishda tegishli temir yoʻl maʼmuriyatlari bilan yuklarni tashish shartlari kelishilmaganda; buyurtmada koʻzda tutilgan yuklar hajmi va tashishning boshqa koʻrsatkichlari temir yoʻl uchastkasining poyezdlarni oʻtkazish qobiliyati va (yoki) yoʻnalish boʻyicha temir yoʻl stansiyalarining yukka ishlov berish qobiliyatlaridan ortiq boʻlganda; temir yoʻl transportida (tashuvchida) tashishlarni amalga oshirish uchun zarur boʻlgan tegishli harakatdagi temir yoʻl tarkibi yoki konteynerlar mavjud boʻlmagan hollarda. Yuklarni tashish uchun buyurtma rad etilgan taqdirda, temir yoʻl transporti (tashuvchi) yuk joʻnatuvchini bu haqda uch kun ichida xabardor qiladi. 12. Yuk joʻnatuvchi buyurtma rad etilganligi haqida xabardor etilgan vaqtdan boshlab uch sutka ichida rad etish sabablarini bartaraf etgan holda takroran buyurtma berishi mumkin. Takroran taqdim etilgan buyurtmalar ikki kun ichida koʻrib chiqiladi. 13. Yuk joʻnatuvchilarning buyurtmalari asosida temir yoʻl transporti (tashuvchi) kelgusi oy uchun harakatdagi temir yoʻl tarkibining kerakli miqdorini aniqlaydi hamda yuk tashuvlarining asosiy oylik buyurtmalar rejasini (bundan buyon matnda asosiy oylik buyurtma deb yuritiladi) tonna va vagonlarda shakllantiradi. 14. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) yuk tashishga beriladigan asosiy oylik buyurtmalarga muvofiq quyidagilarni shakllantiradi: prognoz oyi boshlanishidan kamida 12 kun avval — oʻrtacha bir sutkada vagonlar va tonnalarda yuklar turlari boʻyicha prognoz oyi uchun tashishlarning aniqlashtirilgan hajmi; prognoz oyi boshlanishidan kamida 10 kun avval — yetkazish manzili temir yoʻllar va vagonlar turi boʻyicha tashishlarning umumiy hajmi hamda yetkazish manzilidagi temir yoʻllar boʻyicha neft va neft mahsulotlari, och rangli neft mahsulotlari, spirt, kimyoviy mahsulotlar, shinni, oʻsimlik moyi va ammiakli suvni tashish uchun moʻljallangan germetizatsiyalangan maxsus sisternalarga quyilgan holda barcha mahsulotlarning tashish hajmi. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan prognoz oyi uchun tashishlarning tasdiqlangan hajmi oʻz mintaqaviy boʻlinmalariga va temir yoʻl stansiyalariga yetkaziladi. 15. Yuk tashuvlarini prognoz qilishda temir yoʻl transporti (tashuvchi) yuklarni tashishning oylik prognozini eʼlon qilish bilan bir vaqtda oʻz mintaqaviy boʻlinmalariga oʻrtacha bir sutka davomida vagonlarda tashiladigan yuklarning asosiy turlari boʻyicha yuk tashish marshrutlari prognozini belgilaydi. 16. Yuk tashuvlarining marshrutlar va yuk turlari boʻyicha prognozi temir yoʻl transporti (tashuvchi) rahbari tomonidan tasdiqlanadi hamda yuk tashish asosiy oylik buyurtmalari bilan birgalikda oʻz mintaqaviy boʻlinmalari va temir yoʻl stansiyalari rahbarlariga prognoz oyi boshlanishidan kamida uch kun ilgari eʼlon qilinadi. 17. Temir yoʻl transportida yuk tashuvlarini yuk turlari boʻyicha prognozlash mazkur Qoidalarning 5-ilovasida koʻrsatilgan yuklar nomenklaturasi asosida amalga oshiriladi. 18. Temir yoʻl transportining (tashuvchining) mintaqaviy boʻlinmalari rahbarlari yoki temir yoʻl stansiyasi boshligʻi temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan belgilangan yuk tashuvlarining marshrutlar boʻyicha prognoziga muvofiq yuklarni marshrutlarda tashish boʻyicha kalendar prognozini oyning sanalari boʻyicha prognoz oyi boshlanishidan kamida besh kun ilgari ishlab chiqadi hamda yuk joʻnatuvchi bilan prognoz oyi boshlanishidan kamida uch kun ilgari kelishadi. Marshrutlarda tashish boʻyicha kalendar prognoziga temir yoʻl transportining (tashuvchining) mintaqaviy boʻlinmalari tomonidan yuk joʻnatuvchilar bilan kelishilgan holda prognoz oyining har bir dekadasi boshlanishidan uch kun avval kelgusi dekadalar boʻyicha tuzatish kiritiladi. Yuk joʻnatuvchilarning buyurtmalariga asosan temir yoʻl transportining (tashuvchining) mintaqaviy boʻlinmasi rahbari yuk ortish kuniga qadar yuk tashuvlari prognozi doirasida marshrutning yetkazish manzili stansiyasini oʻzgartirish huquqiga ega. 19. Yuk tashish oylik prognozini oʻzgartirish toʻgʻrisidagi iltimosnomalar yuk joʻnatuvchilar tomonidan prognoz qilingan oy tugashidan kamida oʻn sakkiz kun ilgari temir yoʻl transportiga (tashuvchiga) asoslangan holda taqdim etiladi. Yuk joʻnatuvchilarning iltimosnomalariga muvofiq temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan prognoz qilingan oy tugashidan kamida oʻn besh kun ilgari oylik prognozlarga oʻzgartirishlar kiritiladi. 20. Yuklarni prognozdan ortiq ortish (boʻsh xususiy (shaxsiy), ijaradagi vagon, konteynerlarni joʻnatish) uchun yuk joʻnatuvchi temir yoʻl transporti (tashuvchi) rahbari, uning mintaqaviy boʻlinmasi rahbari yoki temir yoʻl stansiyasi boshligʻiga ortish kuniga qadar kamida 5 kun ilgari buyurtma taqdim etadi. 21. Rejadan ortiq yuk ortish imkoni boʻlmagan taqdirda, temir yoʻl transporti (tashuvchi) rahbari yoki uning mintaqaviy boʻlinmasi rahbari uch kun ichida buyurtma beruvchini bu haqda xabardor etishi shart. 22. Yuklarni tashish buyurtmasi bajarilishining hisobi temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan mazkur Qoidalarning 6-ilovasiga muvofiq shakldagi tashish rejasi bajarilishini hisobga olish kartochkasida yuritiladi. 23. Hisobga olish kartochkasi temir yoʻl stansiyasining vakolatli xodimi tomonidan bir yoki yuk joʻnatuvchi talabiga koʻra ikki nusxada tuziladi. Hisobga olish kartochkasi ikki nusxada tuzilganda, uning bittasi temir yoʻl stansiyasida qoladi, ikkinchi nusxasi esa yuk joʻnatuvchiga beriladi. Hisobga olish kartochkasi har bir yuk joʻnatuvchi va mazkur Qoidalarning 5-ilovasida koʻrsatilgan yuklar nomenklaturasiga muvofiq har bir yuk boʻyicha alohida yuritiladi. Hisobga olish kartochkasi yuk joʻnatuvchi va temir yoʻl stansiyasi boshligʻi tomonidan har bir hisobot sutkasining yoki yuklarni ortish uchun belgilangan sutkaning soʻngida imzolanadi. 24. Yuk joʻnatuvchi hisobga olish kartochkasidagi maʼlumotlardan norozi boʻlsa, u hisobga olish kartochkasini “eʼtirozlar bilan” degan soʻzlarni yozgan holda imzolaydi. Bunda, yuk joʻnatuvchi temir yoʻl stansiyasining vakolatli xodimiga keyingi kundan kechikmagan holda hisobga olish kartochkasidagi maʼlumotlardan noroziligi sabablarini koʻrsatgan holda yozma ravishda ariza taqdim etishi kerak. Ariza taqdim etilmasa, hisobga olish kartochkasi noroziliksiz imzolangan deb hisoblanadi. Yuk joʻnatuvchi hisobga olish kartochkasi imzolamasa yoki norozilik sabablari yuzasidan ariza taqdim etmasa, bu haqda temir yoʻl stansiyasining vakolatli xodimi tomonidan umumiy shakldagi dalolatnoma tuziladi va hisobga olish kartochkasiga biriktiriladi. Yuk joʻnatuvchi vakili hisobga olish kartochkasini imzolash uchun kelmaganda, umumiy shakldagi dalolatnoma navbatdagi kundan kechiktirilmagan holda tuzilishi zarur. 25. Hisobga olish kartochkasini yuritish temir yoʻl stansiyasining vakolatli xodimi tomonidan quyidagi tartibda amalga oshiriladi: 1) hisobga olish kartochkasining 1, 2 va 3-ustunlari dekadalik buyurtmanoma asosida toʻldiriladi. Yuk joʻnatuvchi tomonidan dekadalik buyurtmanoma taqdim etilmagan taqdirda, hisobga olish kartochkasida vagonlar (konteynerlar) soni temir yoʻl stansiyasi vakolatli xodimi tomonidan rejalashtirilayotgan davr kunlari boʻyicha bir maromda (oʻrtacha sutkalik) yuk ortishdan kelib chiqqan holda taqsimlanadi. Yuk joʻnatuvchi tomonidan dekadalik buyurtmanoma taqdim etilmaganda yoki muddatlari buzilib taqdim etilganda va buning natijasida temir yoʻl stansiyasi tomonidan vagonlar (konteynerlar) yuk ortish uchun qoʻyib berilmagan hollarda yuk joʻnatuvchi yuk ortishdan bosh tortgan deb hisoblanadi. Yuk joʻnatuvchi tomonidan dekadalik buyurtmanoma taqdim etilmagani yoki muddatlari buzilib taqdim etilgani toʻgʻrisidagi maʼlumotlar temir yoʻl stansiyasi vakolatli xodimi tomonidan hisobga olish kartochkasining 7-ustunida qayd etiladi. Yuklar konteynerlarda tashilganda, hisobga olish kartochkasining 3-ustuni toʻldirilmaydi; 2) hisobga olish kartochkasining 4-ustunida ortish uchun texnik va tijorat jihatdan yaroqli boʻlgan, dekadalik buyurtmanoma asosida hisobot sutkasida yuk joʻnatuvchiga qoʻyib berilgan vagonlar (konteynerlar) miqdori koʻrsatiladi. Bunda, quyidagi vagonlar (konteynerlar) qoʻyib berilgan deb hisoblanadi: yuk ortish uchun hisobot sutkasi davomida toʻliq boʻlgan muddat bilan qoʻyib berilgan boʻsh vagonlar (konteynerlar); avvalgi sutkalarda yuklanmay qolgan vagonlar (konteynerlar); yuklarni tushirish va keyin ortish maqsadida qoʻsh operatsiyalar bajarilishi uchun qoʻyib berilgan yukli vagonlar (konteynerlar); yuk ortish uchun toʻliq boʻlmagan muddat bilan qoʻyib berilgan, biroq yuk joʻnatuvchi tomonidan hisobot sutkasi yakuniga qadar yuklangan vagonlar (konteynerlar); 3) hisobga olish kartochkasining 5-ustunida hisobot sutkasida ortilgan vagonlar (konteynerlar) miqdori koʻrsatiladi. Boʻsh xususiy konteynerlarni tashish prognoz qilingan boʻlsa, hisobga olish kartochkasining 5-ustunida boʻsh xususiy konteynerlarning miqdori koʻrsatiladi; 4) hisobga olish kartochkasining 6-ustunida vagonlar va tonnalarda tashishlar prognozi bajarilishi hisobini yuritish uchun yuklangan yuklarning tonnasi boʻyicha miqdori koʻrsatiladi, yuklar konteynerlarda tashilganda 6-ustun toʻldirilmaydi; 5) hisobga olish kartochkasining 2, 4 va 5-ustunlarida tashuvlar prognozida nazarda tutilgan, qoʻyib berilgan va amalda yuklangan joʻnatuvchi marshrutlar miqdori maxraj koʻrinishida koʻrsatiladi; 6) hisobga olish kartochkasining 7-ustunida tashishlar prognozi bajarilmaganligi sabablari koʻrsatiladi. Yuk joʻnatuvchi tomonidan yuk ortishni yozma ravishda rad etilganda, hisobga olish kartochkasining 7-ustunida “vagonga yuk ortish rad etildi” degan soʻzlar yozib qoʻyiladi va rad etish sanasi koʻrsatiladi. Yuk ortishni rad etish toʻgʻrisidagi arizada yuk joʻnatuvchi rad etayotgan vagonlar, tonnalar miqdori hamda ortish rad etilishiga taalluqli boʻlgan davr koʻrsatilishi lozim. Yuk joʻnatuvchining ortishni rad etish toʻgʻrisidagi arizasi hisobga olish kartochkasiga ilova qilinadi. Hisobga olish kartochkasining 7-ustunida yuklanmagan vagonlar sabablaridan tashqari temir yoʻl transporti (tashuvchi) yoki yuk joʻnatuvchi aybi bilan yuklanmagan vagonlar soni ham koʻrsatiladi; 7) hisobga olish kartochkasining 8 va 9-ustunlarida mos ravishda temir yoʻl stansiyasining vakolatli xodimi va yuk joʻnatuvchi yoki uning vakilining imzolari qoʻyiladi; 8) hisobga olish kartochkasining 10 — 24-ustunlari xalqaro tashishlarda toʻldiriladi va yetkazish temir yoʻllari (mamlakatlari) koʻrsatiladi. 26. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) aybi bilan yuklanmagan vagonlar (konteynerlar) miqdori hisobga olish kartochkasining 2-ustunidan 4-ustunini ayirish orqali aniqlanadi. 27. Yuk joʻnatuvchi aybi bilan yuklanmagan vagonlar (konteynerlar) soni hisobga olish kartochkasining 4-ustunidan 5-ustunini ayirish yoʻli bilan aniqlanadi. Yuk joʻnatuvchi aybi bilan vagon va tonnalarda prognoz qilinadigan yuklar boʻyicha yuklanmagan tonnalar miqdori hisobga olish kartochkasining 4-ustunidan 6-ustunini ayirish orqali aniqlanadi. Dekada davomida temir yoʻl transporti (tashuvchi) va yuk joʻnatuvchi aybi bilan yuklanmagan vagonlar (konteynerlar) va tonnalar miqdori hisobga olish kartochkasining 7-ustunida koʻrsatiladi, bunda yuklanmagan marshrutlar soni maxrajda koʻrsatiladi. 28. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) yuk joʻnatuvchining iltimosnomasiga binoan yuk joʻnatuvchi bilan kelishilgandan ortiq vagonlar (konteynerlar) qoʻyib bersa, qoʻyib berilgan barcha vagonlar (konteynerlar) soni hisobga olish kartochkasining 4-ustuniga kiritiladi. 29. Yuk joʻnatuvchi tomonidan dekadalik buyurtmanoma taqdim etilmaganda yoki Temir yoʻl ustavida belgilangan muddatdan kech taqdim etilganda, mazkur dekada uchun yuk joʻnatuvchi aybi bilan yuklanmaganlik prognoz boʻyicha yuk ortishning oʻrtacha sutkalik meʼyoridan kelib chiqqan holda aniqlanadi. 30. Yuk joʻnatuvchi tomonidan vagonga yukni ortish boʻyicha texnik meʼyorlarning statik yuklamasi bajarilmagan taqdirda, tashuvlar prognozi boʻyicha yuklanmagan tonnalar miqdori yuk joʻnatuvchi aybi bilan yuzaga kelgan deb hisoblanadi. Yuk joʻnatuvchi tashilishi tonna va vagonlarda prognozlashtirilgan va hisobga olingan yuklarni ortishda tonnada prognoz qilingan barcha yukni ortib boʻlganda, vagonlarga yukni zichroq joylashtirish yoki sigʻimi kattaroq hajmdagi vagonlarni qoʻyib berish oqibatida buyurtmada koʻrsatilganidan kamroq vagondan foydalangan boʻlsa, tashish prognozi bajarilgan deb hisoblanadi. Bunda, boʻsh qolgan vagonlar soni ortilgan yukning tonnalardagi umumiy miqdorini bitta vagonning statik yuklanishi miqdoriga boʻlish yoʻli bilan aniqlanadi hamda yuk joʻnatuvchiga bogʻliq sabablarga koʻra yuklanmagan vagonlar u tomondan boʻsh qoldirilayotgan vagonlar soniga qisqartiriladi. Yuk joʻnatuvchi tonna va vagonlarda prognozlashtirilgan va hisobga olingan yuklarni ortishda buyurtmanoma berilgan vagonlarning barchasidan foydalanganda, yuklanmay qolgan tonnalar miqdori statistik yuklanishdan kam boʻlsa buyurtmanoma bajarilgan deb hisoblanadi. Vagon va tonnalarda prognoz qilinadigan va hisoblanadigan yuklar boʻyicha yuklarni kam ortilganligi uchun keyingi hisoblar qiymati tonnada, manzili boʻyicha yuklanmagan vagonlarning yuklama miqdorini yetkazish soniga koʻpaytirish bilan aniqlanadi. 31. Yuk joʻnatuvchining korxonasida yuz bergan avariya tufayli ishlab chiqarish jarayoni kamida uch sutkaga toʻxtatilgani sababli tashishlar prognozi bajarilmaganda, yuk joʻnatuvchi tomonidan avariya toʻgʻrisida tasdiqlangan dalolatnoma nusxasi temir yoʻl stansiyasi boshligʻiga taqdim etilishi lozim. Tabiiy ofatlar sababli temir yoʻl shoxobcha yoʻlida harakat toʻxtab qolganda, amaldagi qoidalarga muvofiq yuk ortish-tushirish ishlarini bajarish taqiqlangan va tashishlar prognozining bajarilmay qolishiga sabab boʻlgan tabiiy ofatlar temir yoʻl stansiyasi hamda yuk joʻnatuvchi tashkilot rahbari tomonidan imzolanadigan dalolatnomada qayd etilishi lozim. Ushbu dalolatnoma hisobga olish kartochkasiga ilova qilinadi. Mazkur bandning birinchi va ikkinchi xatboshilarida nazarda tutilgan holatlar yuzaga kelganda, hisobga olish kartochkasining 7-grafasida bu haqida qayd etiladi. 32. Hisobot oyi natijalariga koʻra yuk joʻnatuvchi tomonidan yuklangan vagonlarning umumiy miqdori mos kelsa, ortilgan yuk ogʻirligi esa oylik buyurtmada koʻrsatilgandan koʻp boʻlsa, bunda yuk tashuvlari prognozi bajarilgan hisoblanadi. 33. Temir yoʻl stansiyasi yuk joʻnatuvchiga tashuvlar prognozi bajarilgani toʻgʻrisidagi yakuniy natijalarni hisobga olish kartochkasida ortish uchun koʻzda tutilgan oxirgi sutka oʻtgandan keyin 5 kun mobaynida maʼlum qiladi. 34. Yuklarni ortishda prognoz qilingan vagonlardan toʻliq foydalanilgan va vagonlarni ortish boʻyicha texnik meʼyorlar bajarilgan, tashilishi tonna va vagonlarda prognoz qilinadigan va hisoblanadigan yuklarning tonnalarda oylik prognozi yuk joʻnatuvchi tomonidan bajarilmaganda, temir yoʻl transporti (tashuvchi) yuk joʻnatuvchining talabiga asosan tonnalarda buyurtmani bajarish uchun zarur boʻlgan miqdorda qoʻshimcha vagonlarni qoʻyib beradi va berilgan vagonlar uchun toʻlov undiradi. 35. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) aybi bilan vagonlar (konteynerlar) tashuvlar prognozini bajarish uchun qoʻyib berilmaganda, temir yoʻl transporti yuk joʻnatuvchining talabiga asosan yuklanmay qolgan vagonlar hajmini toʻldirish uchun ularni keyingi oy davomida ajratishga majbur. Bunda, temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan ichki temir yoʻl qatnovlarida tashilishi prognoz qilingan yuklar boʻyicha yuk joʻnatuvchi bilan, xalqaro temir yoʻl qatnovlarida prognoz qilingan yuklar boʻyicha esa yuk joʻnatuvchi, tashishda qatnashayotgan davlatlar temir yoʻl maʼmuriyatlari va boshqa transport turlari tashkilotlari bilan kelishilgan holda vagonlar (konteynerlar) ajratiladi. 36. Qoʻshimcha buyurtmanomalarga asosan joʻnatilayotgan yuklar, jumladan boʻsh xususiy (ijaraga olingan) vagon va konteynerlar uchun alohida hisobga olish kartochkasi tuziladi. 37. Ichki qatnovda yuk tashish uchun yuk joʻnatuvchi tomonidan mazkur Qoidalarning 1 va 2-ilovalariga muvofiq shakldagi temir yoʻl transporti yukxati hamda marshrut yoki vagonlar guruhi yukxati rasmiylashtiriladi. Yuklar xalqaro qatnovlarda, shuningdek chegaradosh davlatlar temir yoʻllarining tranzit uchastkalarini kesib oʻtuvchi ichki qatnovlarda tashilganda, Xalqaro temir yoʻllarda yuk tashish qatnovlari toʻgʻrisidagi bitim (bundan buyon matnda SMGS deb yuritiladi) talablariga muvofiq yukxati rasmiylashtiriladi. 38. Yukxati asosiy tashish hujjati va temir yoʻlda yuk tashish shartnomasi hisoblanadi. Yukxati yuklar vagonga ortilganidan soʻng rasmiylashtiriladi. Yukxati yoʻl qaydnomasi bilan birgalikda yetkazish manzilidagi stansiyagacha yuk bilan birga yuboriladi va yukni oluvchiga topshiriladi. Bojxona nazorati ostidagi yuklarning tashish xujjatlari yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasida bojxona organi va temir yoʻl transporti (tashuvchi) oʻrtasidagi kelishuvlar asosida bojxona organi mansabdor shaxslariga topshiriladi. 39. Yuk joʻnatuvchi va temir yoʻl stansiyasi tomonidan yukxatining tegishli grafalariga barcha maʼlumotlar toʻliq kiritilishi kerak. Yuk joʻnatuvchi tomonidan yukxati va tashish hujjatlaridagi maʼlumotlarni oʻchirish, oʻzgartirish va boʻyash taqiqlanadi. Agar yuk joʻnatuvchi tomonidan yukxatini toʻldirish jarayonida hujjatdagi maʼlumotlarni oʻchirish yoki dogʻ tushirish holatiga yoʻl qoʻyilgan boʻlsa, yangi yukxati toʻldirilishi lozim. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan yukxati va tashish hujjatlari toʻplamiga oʻzgartirish va ularga qoʻshimchalar kiritilishi mumkin hamda mazkur oʻzgartirish va qoʻshimchalar temir yoʻl stansiyasi shtempeli bilan tasdiqlanishi kerak. 40. Bitta yukxati bilan quyidagi tashuvlarni rasmiylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi: 1) tez buziluvchan yuklarni boshqa yuklar bilan birga tashish, bundan kuzatuvchilar hamrohligida tashiladigan yuklar mustasno; 2) oʻz xususiyatlariga koʻra boshqa yuklar bilan bir vagonda tashilishiga yoʻl qoʻyilmaydigan yuklar; 3) alohida ehtiyot choralari talab qilinadigan yuklarni bunday choralarni talab qilmaydigan yuklar bilan birga tashishda; 4) fitosanitariya talablari, sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari, ekologik normalar va qoidalar, veterinariya, veterinariya-sanitariya qoidalari va normalariga rioya qilishni talab qiladigan yuklarni ushbu norma va qoidalarga rioya qilishni talab qilmaydigan yuklar bilan birga tashish; 5) turli saqlash muddatlariga ega boʻlgan yuklar, bundan yuklar umumiy foydalanishda boʻlmagan joylarga tushirish uchun joʻnatilayotgan hollar mustasno; 6) bojxona nazorati ostidagi yuklar bilan bojxona nazorati ostida boʻlmagan yuklarni bitta temir yoʻl vagonda (konteynerda) tashish. 41. Bitta yukxatida yuk joʻnatuvchi (yukni oluvchi) sifatida faqat bitta yuridik yoki jismoniy shaxs koʻrsatilishi shart. 42. Yuk joʻnatuvchi tomonidan yukxatining grafalari quyidagi tartibda toʻldirilishi lozim: 1) “Tezlik” grafasida yukning yukli yoki katta tezlik bilan tashilishi koʻrsatiladi; 2) “Vagon turi”, “Vagon raqami”, “Yuk koʻtarish qobiliyati”, “Oʻqlar soni”, “Sisterna turi”, “Vagonga ortishning texnik meʼyori” grafalari yuk joʻnatuvchining kuchi va texnik vositalari (vagon, konteyner, ortish moslamalari) yordamida yuk ortilganda toʻldiriladi; 3) “Yuk koʻtarish qobiliyati” grafasida vagondagi yozuvlar va belgilarda (trafaretda) koʻrsatilgan maʼlumotlarga muvofiq kasr koʻrinishida: suratda — vagonning yuk koʻtarish qobiliyati, maxrajda — yarim ochiq yoki yopiq vagon kuzovining hajmi, platformalar uchun esa — rama uzunligi koʻrsatiladi; 4) “Vagonga ortishning texnik meʼyori” grafasida vagonga yuk ortish boʻyicha xalqaro yoki ichki texnik meʼyor koʻrsatiladi. Texnik meʼyorlar belgilanmagan yuklar uchun ushbu grafada “meʼyor belgilanmagan” degan soʻzlar koʻrsatiladi; 5) “Vagon raqami” grafasida guruhli refrijeratorli harakatdagi temir yoʻl tarkibiga yukxati toʻldirilganda kasr koʻrinishda: suratda — refrijeratorli poyezd yoki seksiya raqami, maxrajda — vagon raqamini koʻrsatiladi; 6) “Yetkazish stansiyasi” grafasida Tarif qoʻllanmasiga muvofiq yukni yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi nomi koʻrsatiladi. Yuk temir yoʻl shoxobcha yoʻliga joʻnatilayotganda, yetkazish stansiyasi nomi bilan “_____ shoxobcha yoʻliga qoʻyib berish” degan soʻzlar yoziladi (yetkazib berish moʻljallangan temir yoʻl shoxobcha yoʻlining tashkiloti nomi koʻrsatiladi); 7) “Yuk joʻnatuvchi” grafasida yuk joʻnatuvchi tashkilotning toʻliq nomi koʻrsatiladi. Yuk jismoniy shaxslar tomonidan joʻnatilayotgan boʻlsa, yukni joʻnatayotgan shaxsning familiyasi, ismi va otasining ismi koʻrsatiladi; 8) “Pochta manzili” grafasida yuk joʻnatuvchining pochta manzili koʻrsatilib, shahar yoki boshqa aholi punkti, tumanlar, koʻcha va uy raqami qayd etiladi; 9) “Yukni oluvchi” va “Pochta manzili” grafalari mazkur bandning 7 va 8-kichik bandlarida belgilangan tartibda toʻldiriladi. Ushbu grafalarda yukni oluvchining telefon raqamlari va elektron pochta manzili koʻrsatilishi kerak; 10) “Yuk joʻnatuvchining belgi va markasi” grafasida yuk joʻnatuvchi tomonidan yuk joylarining farqlovchi belgilari yoki tartib raqamlari koʻrsatiladi; 11) “Joylar soni” grafasida yuk va oʻramning har bir turi boʻyicha alohida yuk joylarining soni hamda joylarning umumiy soni koʻrsatiladi. Yuklar paketlashtirilgan holda poddonlarda tashilganda, grafada kasr koʻrinishida suratda — poddonlarda shakllantirilgan paketlar soni, maxrajda — joylarning umumiy soni ifodalanadi. Yuklar toʻkilgan, uyulgan yoki quyilgan holda tashishga taqdim etilganda, joylar soni koʻrsatilmaydi, “toʻkilgan”, “uyulgan” yoki “quyilgan” degan soʻzlar kiritiladi; 12) “Qadoqlash” grafasida yuklar qadoqlarining turi yoziladi. Qadoqlanmagan yuklar tashishga taqdim etilganda, ushbu grafada “Qadoqlanmagan” yoki “n/u” qisqartma belgisi qoʻyiladi; 13) “Yukning nomi” grafasida quyidagilar koʻrsatiladi: Tarif qoʻllanmasiga muvofiq yukning toʻliq nomi; Yuklarning yagona tarif-statistika nomenklaturasi (YETSNG) va Yuklarning uygʻunlashgan nomenklaturasi (GNG) boʻyicha kodlari; taxta-yogʻoch va oʻtin yuklarini toʻkilgan holda tashishda — yuklarni tashishga qabul qilish mazkur Qoidalarning 5-bobida belgilangan tartibda yuklangan shtabellar (taxlamlar) miqdori va balandligi; yogʻoch-taxta materiallari metall sim bogʻlamalarni (strop, styajka) qoʻllagan holda tashilganda, ushbu moslamalarning soni; yuk joʻnatuvchi plombalar bilan yuk joʻnatilganda, “Yuk joʻnatuvchi plombalari” degan soʻzlar; yuk joʻnatuvchi yoki yukni oluvchining kuzatuvchilari hamrohligida joʻnatilganda, “Yuk joʻnatuvchi (yoki yukni oluvchi) kuzatuvchisi” belgisi, kuzatuvchining familiyasi, ismi, otasining ismi, pasport (ID-karta) seriyasi va raqami, xizmat safari guvohnomasi raqami (mavjud boʻlsa); sabzavotlar va poliz ekinlari toʻkilgan holda tashilganda, sabzavot va poliz ekinlarining bir-biridan ajratish uchun vagonga oʻrnatilgan toʻsiqlar soni; hayvonlar yopiq vagonlarda tashilganda, eshik toʻsiqlari soni; yuklar isitilgan holda tashilganda, temir yoʻl transportiga (tashuvchiga) tegishli vagon isitish moslamalari soni. Yuklarning nomini kiritish uchun yukxatida joy yetarli boʻlmasa, yuk joʻnatuvchi tomonidan yukxatiga qoʻshimcha ravishda yukxati formatidan ortiq boʻlmagan hajmda roʻyxat tuzilib, unda tashiladigan barcha yuklarning belgilari, markalari, joylar soni, qadoqlangan oʻramlari, nomi va ogʻirligi koʻrsatiladi. Ushbu roʻyxat toʻrt nusxada yuk joʻnatuvchi shtempeliga ega blankalarda tuziladi va yuk joʻnatuvchi tomonidan imzolanadi. Bunda, “Yukning nomi” grafasida “Terma joʻnatma, yuklar roʻyxati ilova qilinadi” degan soʻzlar yoziladi. Roʻyxatning barcha nusxalarida yukxatining raqami va temir yoʻl stansiyaning kalendar shtempeli qoʻyilgan boʻlishi lozim. Roʻyxat nusxalari yukxati, yoʻl qaydnomasi va yoʻl qaydnomasining koreshogiga biriktiriladi. Roʻyxatning bir nusxasi yuk tashishga qabul qilish kvitansiyasiga bilan birga yuk joʻnatuvchiga topshiriladi; 14) “Yukning ogʻirligi, kilogrammda aniqlangan/yuk joʻnatuvchi” grafasida yukning ogʻirligi yuk joʻnatuvchi tomonidan yoki temir yoʻl stansiyasining vakolatli xodimi bilan birgalikda yuk joʻnatuvchi tomonidan aniqlanganda toʻldiriladi. Yukning ogʻirligi vagon tarozisida aniqlanganda, tegishli grafalarda brutto, vagon tarasi va netto ogʻirliklari koʻrsatiladi. Bunda, “Tara teksh./brusdan” grafasida vagon tarasining ogʻirligi tekshirilgan yoki vagon brusidan olinganligidan kelib chiqib, kerak boʻlmagan belgi oʻchiriladi. Bitta yukxati boʻyicha taraga joylashtirilgan va donali boʻlgan turli xildagi va har xil qadoqdagi yuklar tashishga taqdim etilganda, qadoqning har bir turi boʻyicha har bir yukning alohida ogʻirligi, shuningdek mazkur yukxati boʻyicha taqdim etilayotgan yuklarning umumiy ogʻirligi koʻrsatiladi; 15) “Jami joylar” grafasida joylarning umumiy miqdori soʻz bilan yoziladi; 16) “Jami ogʻirligi” grafasida yuk joʻnatuvchi tomonidan yoki yuk joʻnatuvchi temir yoʻl stansiyasining vakolatli xodimi bilan birgalikda yukning umumiy ogʻirligi aniqlanganda, yukning umumiy ogʻirligi soʻz bilan yoziladi; 17) “Ogʻirlikni aniqlash usuli” grafasida yukning ogʻirligi qanday usul bilan aniqlangani koʻrsatiladi. Yukning vazni statik vazn oʻlchash maqsadida vagon tarozisida, tovar yoki boshqa turdagi tarozida oʻlchanganda, tarozi turi va boʻlinish birligi koʻrsatiladi. Yuk ogʻirligi standart boʻyicha aniqlangan boʻlsa, ushbu grafada bitta yuk joyining brutto va netto standart ogʻirligi koʻrsatiladi; 18) “Yuk joʻnatuvchi (imzo)” grafasida tashuvlarni rasmiylashtirish uchun yuk joʻnatuvchining ishonchnomasiga ega boʻlgan yuk joʻnatuvchining vakili yukxatida u tomonidan koʻrsatilgan maʼlumotlarning toʻgʻriligini tasdiqlab, imzo chekadi; 19) “Texnik shartlar kitobining ____ bobi ___ paragrafiga muvofiq toʻgʻri joylashtirilgan va mahkamlangan” grafasida yuklarni ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibida tashishda ularning toʻgʻri ortilganligi va mahkamlanganligi uchun javobgar boʻlgan yuk joʻnatuvchi yoki uning vakili imzo chekadi. Yukni ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibida tashishda uni toʻgʻri ortish va mahkamlash SMGSning texnik shartlarida koʻzda tutilmagan boʻlsa, ushbu grafada “Yuk ____ yil ____dagi _____-son mahalliy texnik shartlarga muvofiq toʻgʻri joylashtirilgan va mahkamlangan” degan yozuv qayd etiladi; 20) “Yuk joʻnatuvchining arizasi va belgilari” grafasida: yukning eʼlon qilingan qiymati (narxi); ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibida tashish ruxsat etilgan yuklar roʻyxatida koʻrsatilmagan yuk tashish uchun taqdim etilganda, uni ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibida tashish uchun rozilik berilganligi; yuk joʻnatuvchi tomonidan vagonda oʻrnatilgan, yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasida yukni oluvchiga topshirilishi kerak boʻlgan moslamalar; yuklarni yechib olinadigan uskunalar va sovuq oʻtkazmagan holda tashishda uskunalar va isitish materiallari ogʻirligi; yuk joʻnatuvchi tomonidan yukni muzlab qolishdan saqlash maqsadida amalga oshirilgan profilaktika choralari; qadoqlanmagan yukning koʻzga koʻrinadigan shikastlanishlari (masalan, “stanokning ___ detali singan”, “mashinaning yoritish chiroqlari singan” va boshqalar); yukxatiga ilova qilingan hujjatlarning nomlari va raqamlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar koʻrsatiladi. Yuk joʻnatuvchilar ushbu grafada boshqa maʼlumotlarni ham kiritish huquqiga ega; 21) Alohida qoidalar asosida tashiladigan yoki tashish va saqlashda alohida ehtiyot choralariga rioya qilish talab qilinadigan yuklar boʻyicha yukxatining yuqori qismida (“Alohida belgilar va shtempellar joyi” grafasida) shtempel yoki yukning oʻziga xos xususiyatlari toʻgʻrisidagi yozuv qayd etiladi, harakatdagi temir yoʻl tarkibida tez buziluvchan yuklar tashilganda esa “Tez buziluvchan yuk” shtempeli qoʻyiladi. 43. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) yuk joʻnatuvchi tomonidan yukxatiga ilova qilingan kuzatuv hujjatlarining toʻgʻriligi va yetarliligini tekshirishga majbur emas. Yuk joʻnatuvchilar yuklarni temir yoʻllarda xalqaro va ichki qatnovlarda tashishda yuklarni xususiyatlaridan kelib chiqib bojxona rasmiylashtiruvini amalga oshirish hamda tashish uchun qonunchilikda taqdim etilishi belgilangan hujjatlarni (ruxsat etish xususiyatiga ega hujjatlar va boshqalar) temir yoʻl transportiga (tashuvchiga) yukxatiga ilova qilishi lozim. Yuk joʻnatuvchi kuzatuv hujjatlar yoʻqligi, yetarli emasligi yoki notoʻgʻriligi natijasida kelib chiqadigan oqibatlar uchun temir yoʻl transporti (tashuvchi) oldida javobgardir. Ilova qilingan hujjatlar yukxatiga biriktirilishi shart. 44. Joʻnatish temir yoʻl stansiyasi yukxatining grafalarini quyidagi tartibda toʻldiradi: 1) “Prognoz boʻyicha raqami” grafasida tashuvlar prognozining yoki yuk joʻnatuvchi buyurtmasining roʻyxat raqami koʻrsatiladi; 2) “Yuk olib kirishga ruxsat berilgan _____ kun _____ oy” grafasida vagon joʻnatmalar uchun yuklar taqdim etilganda, temir yoʻl stansiyasi boshligʻi tomonidan yukni olib kirishga ruxsat berilgan kun va oy koʻrsatiladi; 3) “Ortish tayinlangan _____kun _____oy” grafasida temir yoʻl stansiyasi boshligʻi tomonidan yuk ortish belgilangan kun va oy koʻrsatiladi. Mazkur grafaning pastki qismida yuk ortilgan kunida temir yoʻl stansiyasi boshligʻining imzosi va sanasi qoʻyiladi; 4) “Alohida belgilar va shtempellar uchun joy” grafasida: tashishning maʼlum bir yoʻnalishida harakatdagi temir yoʻl tarkibining ogʻirligi va turi; yuk ortish gabariti boʻyicha cheklovlar (bu haqida yukxatini imzolash jarayonida belgi qoʻyiladi); Mazkur Qoidalarning 4-bobida nazarda tutilgan holatlarda, “Tepalikdan tushirilmasin” degan soʻzlar; nogabaritli yuklar tashilganda, nogabaritlikning 5 xonali indeksi boʻyicha “_____ darajali nogabaritli yuk” degan soʻzlar; yuklar joʻnatiluvchi marshrutlar orqali tashilganda, “_____-son toʻgʻridan-toʻgʻri joʻnatiluvchi marshrut” yoki “Temir yoʻlning __________ stansiyasida tarqatiladigan _____-son joʻnatiluvchi marshrut” degan soʻzlar; yuklar pogʻonasimon marshrutlarda tashilganda, marshrutni oxirgi shakllantiruvchi stansiyaning “_____-son pogʻonasimon toʻgʻridan-toʻgʻri marshrut” yoki “Temir yoʻlning ______ stansiyasida tarqatiladigan _______-son pogʻonasimon marshrut” shtempeli qoʻyiladi; 5) “_____-son yukxati” grafasida yoʻl qaydnomasi raqami koʻrsatiladi; 6) “Joʻnatish stansiyasi” grafasida joʻnatish temir yoʻl stansiyasining nomi hamda Tarif qoʻllanmasiga muvofiq ushbu temir yoʻl stansiyaning kodi shtempelda koʻrsatiladi; 7) “Vagon turi”, “Vagon raqami”, Yuk koʻtarish qobiliyati”, “Oʻqlar soni”, “Vagonni ortish texnik meʼyori” grafalari temir yoʻl transportining (tashuvchining) kuchi va texnik vositalari (vagon, konteyner, ortish moslamalari) yordamida yuk ortilganda mazkur Qoidalarning 42-bandi 2 — 5-kichik bandlarida belgilangan tartibda toʻldiriladi; 8) “Yukning ogʻirligi, kilogrammda aniqlangan/Temir yoʻl transporti (tashuvchi)” grafasida temir yoʻl transportining (tashuvchining) kuchi va texnik vositalari (vagon, konteyner, ortish moslamalari) yordamida yuklar ortilganda, mazkur Qoidalarning 42-bandi 14-kichik bandida belgilangan tartibda temir yoʻl stansiyasi tomonidan toʻldiriladi; 9) “Jami ogʻirligi” grafasida yukning ogʻirligi temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan aniqlanganda, yukning umumiy ogʻirligi soʻz bilan yozib koʻrsatiladi; 10) “Ogʻirlikni aniqlash usuli” grafasi yukning ogʻirligi qanday usul bilan aniqlanganligi mazkur Qoidalarning 42-bandi 17-kichik bandida belgilangan tartibda toʻldiriladi; 11) “Temir yoʻl transporti (tashuvchi) yuk qabul qilib topshiruvchisi” grafasi temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan yoki yuk joʻnatuvchi va temir yoʻl stansiyasining vakolatli xodimi bilan birgalikda yukning ogʻirligi aniqlanganda, temir yoʻl stansiyaning vakolatli xodimi tomonidan imzolanadi; 12) “Temir yoʻl (tashuvchi) markasi” grafasida yuklar mayda joʻnatmalar bilan tashilganda, joʻnatiladigan yuklarni qabul qilish kitobiga koʻra tartib raqami koʻrsatiladi; 13) “Tarif belgilari” grafasida Tarif qoʻllanmasiga muvofiq tegishli tarif va xizmatlarni qoʻllash uchun zarur boʻlgan maʼlumotlar koʻrsatiladi; 14) “____ kilometrga toʻlovlar hisobi” grafasida tashish masofasi, yuk tashish haqi, qoʻshilgan qiymat soligʻi va boshqa toʻlovlar koʻrsatiladi; 15) “Joʻnatishda undirildi” grafasida yuk joʻnatuvchiga hisoblangan summa yozma ravishda koʻrsatiladi. Hisoblangan summa temir yoʻl stansiyasining vakolatli xodimining imzosi bilan tasdiqlanadi; 16) “Yukni qismlar bilan olib kirish” grafasida temir yoʻl stansiyasining vakolatli xodimi har bir alohida olib kirilgan yuk qismi boʻyicha sana, joylar soni va yuk vaznini koʻrsatadi. Yuk joʻnatuvchilarga qabul qilish markalarini topshirish koʻzda tutilmagan temir yoʻl stansiyalarida ushbu grafaga temir yoʻl stansiyasining vakolatli xodimi tomonidan temir yoʻl stansiyasi yoki tashuvchi hududiga bir vaqtda olib kirilgan yuklarning toʻliq partiyasi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar kiritiladi. Mazkur maʼlumotlar temir yoʻl stansiyasining vakolatli xodimi imzosi bilan tasdiqlanadi; 17) “Tashish shartnomasi tuzilgan sana” grafasida joʻnatish temir yoʻl stansiyasining kalendar shtempeli qoʻyilib, unda yuk tashishga qabul qilingan sana koʻrsatiladi; 18) “Yuk joʻnatuvchi” va “Yukni oluvchi” grafalarida yuk joʻnatuvchi va yukni oluvchilar jismoniy shaxs boʻlsa, shartli “1000” raqamli kod qoʻyiladi. 45. Temir yoʻl stansiyalari tomonidan yoʻl davomida tashilayotgan yuklar boʻyicha dalolatnomalar tuzilganda, yukxatining “Temir yoʻl (tashuvchi) belgilari” grafasiga tuzilgan dalolatnomaning raqami, tuzilgan sanasi va mazmuni (masalan, “___ ta joy yetmaganligi toʻgʻrisida”, “____kilogramm ogʻirlik yetmaganligi toʻgʻrisida” va tijorat nosozliklari) kiritiladi. 46. Yuk tashish shartnomasini oʻzgartirish boʻyicha yoʻl davomida yukxatiga oʻzgartirish kiritish mazkur Qoidalarning 9-bobida belgilangan tartibda amalga oshiriladi. Bunda, yukxatida yetkazish manzilidagi dastlabki temir yoʻl stansiyasi nomi va uning kodi, yukni oluvchining nomi (yukni oluvchining nomi oʻzgarganda) oʻchiriladi (oʻqish imkoniyati saqlangan holda), yukxatini oʻzgartirish (manzilni oʻzgartirish) toʻgʻrisidagi farmoyishga muvofiq yangi maʼlumotlar va ularning kodlari koʻrsatiladi. Yukxatiga oʻzgartirishlar kiritilganda, yukxatining tepa qismiga “Yuk 20___ yil ___ _____dagi ____-son farmoyishga asosan temir yoʻlning ______ stansiyasi manzili oʻzgartirildi” degan soʻzlar yoziladi. Ayrim hollarda yangi yukxati tuzilganda, yukxatining tepa qismida “Yuk 20___ yil ___ _____dagi ____-son farmoyishga asosan manziliga oʻzgartirildi. Dastlabki yukxati raqami _____, temir yoʻlning _____ joʻnatish stansiyasi, temir yoʻlning _____ yetkazish manzilidagi stansiyasi” degan soʻzlar qayd etiladi. Yuqoridagi oʻzgartirishlar temir yoʻl stansiyasi vakolatli xodimining imzosi va temir yoʻl stansiyasining shtempeli bilan tasdiqlanadi. 47. Yoʻl davomida yuk boshqa vagonga qayta yuklanganda, yukxatida vagon raqami va yuk haqidagi maʼlumotlar ularni oʻqish imkoni saqlab qolingan holda oʻchiriladi hamda yuklar qayta yuklangan vagon toʻgʻrisidagi yangi maʼlumotlar kiritiladi. 48. Yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi yukxatining qoʻyidagi grafalarini toʻldiradi: 1) “Topshirishda undirildi” grafasida yakuniy hisob-kitoblar boʻyicha undirilgan toʻlov summasi koʻrsatiladi. Undirilgan summa temir yoʻl stansiyasi vakolatli xodimining imzosi bilan tasdiqlanadi va yukxatiga yuk topshirilganini rasmiylashtirish vaqti toʻgʻrisida temir yoʻl stansiyaning kalendar shtempeli qoʻyiladi; 2) “Temir yoʻl transporti (tashuvchi) vositalarida yuk tushirish” grafasida yuk tushirilgan vaqt toʻgʻrisida yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasining kalendar shtempeli qoʻyiladi; 3) “Yukni olib ketish” grafasida temir yoʻl stansiyasining vakolatli xodimi tomonidan yukni umumiy foydalanish joylaridan olib ketish toʻgʻrisida belgi qoʻyiladi. Yuk qismlarga boʻlib olib ketilsa, har bir olib ketilayotgan yuk miqdori toʻgʻrisidagi maʼlumotlar alohida koʻrsatiladi; 4) “Temir yoʻl (tashuvchi) belgilari” grafasida kelgan yuk boshqa manzilga oʻzgartirilganda, mazkur Qoidalarning 46-bandida nazarda tutilgan belgilar qoʻyiladi. 5) “Yuk topshirilgani toʻgʻrisida belgi” grafasida mazkur Qoidalarning 8-bobida belgilangan tartibda yuklarni yukni oluvchiga topshirish haqida belgilar qoʻyiladi. 49. Yukni oluvchi tomonidan yakuniy hisob-kitoblar boʻyicha toʻlovlar amalga oshirilib, yoʻl qaydnomasiga yukni olganligi toʻgʻrisida imzo qoʻyilganidan soʻng yukxati yukni oluvchiga topshiriladi. 50. Tashish hujjatlari toʻplami yukxati, yoʻl qaydnomasi, yoʻl qaydnomasining koreshogi hamda yuk tashish uchun qabul qilinganligi toʻgʻrisidagi kvitansiyadan iborat. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) yuk joʻnatuvchiga tashish hujjatlarining blankalarini taqdim etishi shart. Yoʻl qaydnomasi, yoʻl qaydnomasining koreshogi hamda yuk tashish uchun qabul qilinganligi toʻgʻrisidagi kvitansiya yukxati asosida temir yoʻl stansiyasining vakolatli xodimi tomonidan rasmiylashtiriladi. 51. Yukxati va yoʻl qaydnomasi yukni yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasigacha yuk bilan birga joʻnatiladi va oʻsha yerda yukni oluvchiga yuk bilan birga topshiriladi. Bunda, yoʻl qaydnomasi yukni oluvchiga yuk topshirilgandan soʻng temir yoʻl stansiyasida qoldiriladi. Yukni qabul qilish kvitansiyasi tashish hujjatlari rasmiylashtirilganidan soʻng joʻnatish temir yoʻl stansiyasida yuk joʻnatuvchiga topshiriladi. Yoʻl qaydnomasi koreshogi yuk ortilib, tashishga qabul qilingandan soʻng joʻnatish temir yoʻl stansiyasida qoladi. 52. Joʻnatish temir yoʻl stansiyasining vakolatli xodimi yoʻl qaydnomasi, yoʻl qaydnomasining koreshogi hamda yuk tashish uchun qabul qilinganligi toʻgʻrisidagi kvitansiyani mazkur bobning 3-paragrafida belgilangan tartibda toʻldiradi. 53. Yoʻl qaydnomasi, yoʻl qaydnomasining koreshogi hamda yuk tashish uchun qabul qilinganligi toʻgʻrisidagi kvitansiyaning “Yetkazib berish muddatining tugashi” grafalarida yetkazib berish muddati koʻrsatiladi. 54. Yoʻl davomida yoʻl qaydnomasini toʻldirish mazkur bobning 4-paragrafida belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 55. Yoʻl qaydnomasining “Tijorat dalolatnomasi” grafasida tijorat dalolatnomasi raqami, tuzilgan sanasi, temir yoʻl stansiyasining nomi koʻrsatiladi va dalolatnoma tuzgan temir yoʻl stansiyasining kalendar shtempeli qoʻyiladi. Yoʻl qaydnomasining “Yetkazib berish muddatini uzaytirish” grafasida yuk ushlanib qolgan temir yoʻl stansiyasi nomi, ushlanib qolish davomiyligi va sababi koʻrsatiladi hamda temir yoʻl stansiyasining kalendar shtempeli qoʻyiladi. Yoʻl qaydnomasida yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi oʻzgarmagan holda yukni oluvchi nomi oʻzgartirilsa, yukni oluvchi nomi oʻchiriladi (oʻqish imkoni saqlangan holda) hamda yuk joʻnatuvchining arizasiga muvofiq yangi yukni oluvchining nomi koʻrsatiladi. 56. Yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasida yoʻl qaydnomasini toʻldirish mazkur bobning 5-paragrafida belgilangan tartibda amalga oshiriladi hamda yukni oluvchi tomonidan yoʻl qaydnomasining quyidagi grafalari toʻldiriladi: 1) “Naqd pulsiz, naqd pul bilan 20___ y. “_____”____________ yukni qabul qildim” grafasida yuk qabul qilingan sana koʻrsatiladi; 2) “20___ yil_________ dagi _____-son ishonchnoma bilan” grafasida yukni qabul qilish uchun berilgan ishonchnoma raqami va uning sanasi koʻrsatiladi; 3) “Yukni oluvchining hisob raqami __________________, ___________ banki _________ sh. boʻlimi” grafasida yukni oluvchining nomi va uning hisob raqami, shuningdek unga xizmat koʻrsatadigan bank muassasasining nomi koʻrsatiladi; 4) “Pasport (ID-karta) seriyasi _____, raqami ___________, _________ tuman (shahar), ________ koʻchasi ____-uy, _____-xonadonda roʻyxatga olingan” grafasida yukni oluvchining pasport (ID-karta) seriyasi va raqami hamda pasport (ID-karta) boʻyicha doimiy roʻyxatga olingan manzili koʻrsatiladi; 5) “Yukni oluvchining yozma tasdigʻi ________” grafasida yoʻl qaydnomasiga kiritilgan maʼlumotlar yukni oluvchining imzosi bilan tasdiqlanadi. 57. Yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi yoʻl qaydnomasining quyidagi grafalarini toʻldiradi: 1) Yoʻl qaydnomasining tegishli grafalarida qoʻshimcha ish va xizmatlar haqini hisoblash uchun zarur boʻlgan maʼlumotlar koʻrsatiladi; 2) “Yakuniy hisobni toʻladi __________________” grafasida yukni oluvchi tomonidan toʻlangan toʻlovlar miqdori koʻrsatiladi; 3) “Yukni temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan tushirish yoki yukni oluvchining kuchi va texnik vositalari yordamida tushirish uchun qoʻyib berish sanasi” grafasida yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasining yukni temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan tushirish yoki yukni oluvchining kuchi va texnik vositalari yordamida tushirish uchun qoʻyib berish vaqti toʻgʻrisidagi kalendar shtempeli qoʻyiladi. 58. Yukni oluvchi tomonidan yoʻl qaydnomasiga imzo qoʻyilib, yakuniy hisob-kitoblar boʻyicha tegishli toʻlovlar amalga oshirilganidan soʻng unga yukxati beriladi. 59. Yuklar xususiy yoki ijaraga olingan vagonlarda yetkazilganda, yukni oluvchi mazkur vagonlardan yukni tushirgandan soʻng tashish toʻlovlarini amalga oshirgan holda ularni qaytarish uchun tashish hujjatlarini rasmiylashtirishi lozim. 60. Yuklarni konteynerlarda tashish uchun yoʻl qaydnomasini rasmiylashtirish mazkur paragrafga muvofiq quyidagi xususiyatlar inobatga olingan holda amalga oshiriladi: 1) “Yukning nomi” grafasida harfli prefiks va konteyner raqami koʻrsatiladi. Konteyner boshqa tashkilotlarga tegishli boʻlganda (xususiy konteyner), harfli prefiks va konteyner raqamidan oldin “R” harfi qoʻyiladi; 2) “Yuk ogʻirligi, kg.da aniqlangan/Yuk joʻnatuvchi” grafasida har bir turdagi yukning qadogʻi bilan birgalikdagi ogʻirligi koʻrsatiladi; 3) “Yukning jami ogʻirligi” grafasida barcha turdagi yukning qadogʻi bilan birgalikdagi umumiy ogʻirligi soʻz bilan yoziladi; 4) “Netto” grafasida har bir turdagi yukning qadogʻi bilan birgalikdagi umumiy ogʻirligi koʻrsatiladi; 5) “Tara” grafasida boʻsh konteynerning trafaretda koʻrsatilgan ogʻirligi yoziladi; 6) “Brutto” grafasida “Netto” va “Tara” grafalarida koʻrsatilgan ogʻirliklari qoʻshilgan miqdori qayd etiladi. 61. Yuk joʻnatuvchilar umumiy foydalanishda boʻlgan va umumiy foydalanishda boʻlmagan joylarda yuklarni tashish uchun taqdim etishi mumkin. 62. Yuklarni tashish vagonli, konteynerli, mayda, guruhli yoki marshrutli joʻnatmalar bilan amalga oshiriladi. Tashish uchun alohida vagon berilishini talab etadigan, bitta yukxati boʻyicha taqdim etiladigan yuk partiyasi vagonli joʻnatma hisoblanadi. Tashish uchun alohida vagon berilishini talab etmaydigan, ogʻirligi va hajmi boʻyicha cheklangan, bitta yukxati boʻyicha taqdim etiladigan yuk partiyasi mayda joʻnatma hisoblanadi. Tashish uchun alohida konteyner taqdim etilishini talab etadigan, bitta yukxati boʻyicha beriladigan yuklar konteynerli joʻnatma hisoblanadi. Tashish uchun bitta vagondan ortiq, ammo marshrutdan kam vagon berilishini talab etadigan, bitta yukxati boʻyicha taqdim etiladigan yuk partiyasi guruhli joʻnatma hisoblanadi. Bitta yukxati boʻyicha taqdim etiladigan, marshrutlar uchun belgilangan ogʻirlik meʼyoriga mos boʻlgan miqdordagi yuk partiyasi marshrutli joʻnatma hisoblanadi. 63. Tashish chogʻida yoʻqolish, kamomad chiqish, buzilish va shikastlanish holatlarini oldini olish uchun taraga joylashtirilishi lozim boʻlgan yuklar, mos ravishda tashishga yaroqli tarada, tarasi va qadoqlanishiga standartlar belgilanmagan yuklar esa, yuklar butligini taʼminlaydigan yaroqli tarada taqdim etilishi kerak. Tashishga taqdim etiladigan yukning oʻrami harakatdagi temir yoʻl tarkibi, temir yoʻl va atrof muhitning ifloslanishi, chiqindi yigʻilishini oldini olishi lozim. 64. Qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini tashish chogʻida yukning butunligini taʼminlaydigan nostandart tarada tashishga qabul qilinishi mumkin. Tashishga taqdim etilgan yukning tarasi yoki qadogʻi tashqi koʻrikdan oʻtkazilganda yukning yoʻqolishi, buzilishi yoki shikastlanishi xavfini keltirib chiqaradigan kamchiliklar aniqlansa, yuk joʻnatuvchi temir yoʻl stansiyasi talabiga koʻra tara yoki oʻramni Temir yoʻl ustaviga muvofiqlashtirishi shart. Yuk joʻnatuvchi temir yoʻl stansiyasi talabiga koʻra yuklanayotgan mahsulot, shuningdek yuk oʻralgan hollarda tara uchun texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatni (texnik reglamentlar, standartlashtirishga doir normativ hujjatlar va boshqa hujjatlar) taqdim etishi shart. 65. Yuk joʻnatuvchi yukni tashishga taqdim etishdan oldin yukning tashish uchun qulayligi va yoʻl davomida butligi taʼminlanadigan holda uni tayyorlashi shart. Mayda donali yuklarni ortishda yuk joʻnatuvchi ularni bir toʻplamga bogʻlash yoki tegishli taraga qadoqlash orqali mayda joylarni yirikroqlarga birlashtirishi kerak. 66. Yukning umumiy ogʻirligi tarozida oʻlchash yoxud yuk joylarida trafaret yoki standart boʻyicha ogʻirlikni hisoblash orqali aniqlanadi. Ayrim yuklarning ogʻirligi hisob-kitob yoʻli bilan, oʻlchash orqali yoki shartli ravishda aniqlanadi. Taraga joylashtirilgan yoki donali yuklar ogʻirligi tashishga taqdim etilishidan oldin har bir yuk joyida brutto va netto ogʻirligi koʻrsatilgan holda aniqlanadi. Standart ogʻirlikka ega yuk joylari taqdim etilayotgan boʻlsa, har bir yuk joyida uning ogʻirligi koʻrsatilishi shart emas, bundan standartlarga asosan standart joylarda brutto va netto ogʻirligi koʻrsatilishi majburiyligi belgilangan boʻlgan holatlar mustasno. Bunda, yukxatida “Ogʻirlikni aniqlash usuli” grafasida bitta yuk joyining brutto va netto standart ogʻirligi ham koʻrsatiladi. Yuk joʻnatuvchi yuk ogʻirligini aniqlash usulini yukxatida koʻrsatishi shart. 67. Yuklar ogʻirligi quyidagicha aniqlanadi: temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan — umumiy foydalanishdagi joylarda oʻz kuchi va texnik vositalari yordamida ortishda; yuk joʻnatuvchilar tomonidan — umumiy foydalanishda boʻlmagan joylarda ortishda, shuningdek umumiy foydalanishdagi joylarda yuk joʻnatuvchining kuchi va texnik vositalari yordamida ortishda. 68. Uyulgan holda tashiladigan don mahsulotlari, moyli va dukkakli oʻsimliklar urugʻlari, kepaklar va omuxta yemlar, toʻkilgan holda tashiladigan kartoshka, sabzavotlar va poliz mahsulotlari ogʻirligini yuk joʻnatuvchi tarozida aniqlab, yukxatida oʻzining imzosi bilan tasdiqlaydi. Yuk joʻnatuvchida vagon yoki elevator tarozisi boʻlmagan hollarda, yuklarning ogʻirligi joʻnatish temir yoʻl stansiyasining vagon tarozisida temir yoʻl transportining (tashuvchining) vakolati xodimi tomonidan yuk joʻnatuvchi bilan birgalikda aniqlanib, yukxatiga imzo qoʻyilib tasdiqlanadi. 69. Konteynerlardagi yuklar temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan yuk joʻnatuvchi aniqlagan ogʻirlik bilan tashishga qabul qilinadi. 70. Sisternalarda quyilgan holda tashiladigan yuklarning ogʻirligini aniqlash tarozi yordamida yoki yuk joʻnatuvchi tomonidan suyuqlik quyilgan balandlikni oʻlchash orqali va maxsus kalibrovkalash jadvallarini qoʻllagan holda quyilgan yuk hajmini aniqlash yoʻli bilan yoki boshqa usullar bilan amalga oshiriladi. Oziq-ovqat yuklarining ogʻirligi faqat vagon tarozilarida, ular boʻlmaganda tovar tarozilarida aniqlanadi. Ogʻirlik sisternaning balandligini oʻlchash yoʻli bilan aniqlanganda, yuk joʻnatuvchi yukxatida suyuqlik quyilgan balandlikni, sisternadagi yuk harorati va mahsulot zichligini koʻrsatishi shart. Etil (vino) spirtini tashish uchun qabul qilish va uning ogʻirligini aniqlash MDHga aʼzo davlatlar temir yoʻl tarmoqlarida Suyuq yuklarni vagon-sisternalarda va neft-bitum tashish uchun moʻljallangan bunker turidagi vagonlarda quyilgan holda tashish qoidalarida (bundan buyon matnda Suyuq yuklarni quyilgan holda tashish qoidalari deb yuritiladi) belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 71. Bunkerli ochiq vagonlarda tashiladigan yuklarning ogʻirligi yuk joʻnatuvchi tomonidan hisob-kitob yoʻli bilan aniqlanadi. 72. Oʻrmonchilik yuklari va taxta-yogʻochni yuk joʻnatuvchilar tomonidan tashishga taqdim etish va temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan qabul qilishda yukxatida quyidagi maʼlumotlar koʻrsatilishi kerak: 1) konteyner, panjara quti yoki paketlarda tashishda — konteynerlar, panjara qutisi yoki paketlar soni; 2) yuk ortish chizigʻining yuqori toraygan qismidan foydalanib tashishda — asosiy shtabellar soni va balandligi hamda yuk ortish chizigʻining yuqori toraygan qismida (shapkasida) taxlangan shtabellar soni; 3) oʻrmonchilik yuklari va taxta-yogʻochni yopiq vagonlarda tashishda — shtabellar soni, bunda vagonlar yuk joʻnatuvchi plombalari bilan plombalanadi; 4) oʻrmonchilik yuklarini platformalar yoki usti ochiq vagonlarga ikki shtabeldan ortiq boʻlmagan holda ortishda — oʻrmonchilik yuklarining soni (yuk joʻnatuvchi ixtiyoriga koʻra), agar bu miqdor bitta shtabelda 100 tadan va ikki shtabelda 200 tadan oshmasa; 5) qolgan holatlarda — shtabellar soni va ularning balandligi. 73. Shtabellar balandligi quyidagi tartibda oʻlchanadi: bitta shtabelni ortishda — shtabelning har ikkala uchidan; bir necha shtabelni uchma-uch ortishda — yukxatida shtabellarning sonini va chetdagi shtabellarning yon tomoni boʻylab balandligi koʻrsatilgan holda chetdagi shtabellarning tashqi yon tomonlaridan; yukni kesib boʻlaklarga ajratilgan holda ortishda — usti ochiq vagon bortining yuqori sathidan kesib boʻlaklarga ajratilgan yukning balandligi boʻyicha; yukni ikki va undan ortiq qirqilgan yuqori qismlari bilan ortishda — usti ochiq vagon bortining yuqori darajasidan yukxatida koʻrsatib oʻtish bilan qirqilgan yuqori qismlari sonini va soʻnggi ichki qirqilgan yuqori qismi balandligini koʻrsatgan holda. Oʻrmonchilik yuklari va taxta-yogʻochlarning ogʻirligi yuk joʻnatuvchi tomonidan shartli ravishda aniqlanadi. Oʻrmonchilik yuklarini ortishda koʻp marotaba ishlatiluvchi yarim qattiq stroplar, shuningdek metall styajkalar yuk joʻnatuvchi tomonidan taʼminlanadi. 74. Vagon tarozilarida yuklarning vaznini oʻlchash vagonlar toʻxtatilgan va ajratilgan holda yoki vagonlar ajratilmasdan toʻxtatilgan holda amalga oshiriladi. Yuklarning vaznini harakatlanish vaqtida oʻlchash faqat ushbu uslubda oʻlchashga moʻljallangan vagon tarozilarda amalga oshiriladi. 75. Quyidagi yuklarning vaznini oʻlchash vagonlar toʻxtatilgan va ajratilgan holda amalga oshiriladi: uyulgan holda tashiladigan don va bugʻdoy mahsulotlari, moyli va dukkakli oʻsimliklar urugʻlari, omuxta yemlar va kepaklar; sisternalarga quyilgan holda tashiladigan suyuq oziq-ovqat yuklari; toʻkilgan holda tashiladigan kartoshka, sabzavotlar, poliz mahsulotlari, kunjara, osh tuzi, rangli metallar va rangli metallarning paketlanmagan chiqindilari. Kartoshka, sabzavotlar, poliz mahsulotlari, kunjara, osh tuzi vaznini oʻlchashda vagonlar tarasining ogʻirligi tekshirilmaydi. Don va bugʻdoy mahsulotlari, moyli va dukkakli oʻsimliklar urugʻlari, omuxta yem va kepaklar, oʻsimlik moyi va qiyom vaznini oʻlchashda vagonlar tarasining ogʻirligi yuk ortishdan oldin va yuk tushirishdan keyin tekshiriladi. Ushbu bandda koʻrsatilmagan boshqa yuklarning vaznini oʻlchashda vagonlar tarasining ogʻirligi bir marta — yuk ortishdan oldin yoki yuk tushirishdan keyin tekshiriladi. 76. Qolgan yuklar vaznini vagon tarozisida oʻlchash vagonlar ajratilmasdan toʻxtatilgan holda yoki harakatlanish vaqtida ushbu uslubda oʻlchashga moʻljallangan vagon tarozilarda amalga oshiriladi. Bunda, vagonlar tarasining ogʻirligi vagondagi trafaretga muvofiq qabul qilinadi. 77. Yuklarning vazni vagon tarozilarida oʻlchanganda, yuk joʻnatuvchi yuklarni buyurtmanomada koʻrsatilgan ogʻirlikka muvofiqlashtirishi (dozalashtirish) shart. Buning uchun yuk joʻnatuvchi vagon tarozisi oldida maxsus maydonchani tashkil etishi, uni inventar bilan taʼminlashi, katta miqdordagi yuklarni joʻnatishda esa dozalashtirishni vazn oʻlchash jarayonida amalga oshirish maqsadida mexanizmlar bilan taʼminlashi shart. 78. Yuklarni vagonda tashishga moʻljallangan yechiladigan uskuna (shu jumladan, sabzavot toʻsiqlari) va isitish moslamalari bilan yuklarni tashishda yukxatining “Yuk joʻnatuvchining arizasi va belgilari” grafasida uskunalar va isitish moslamalarining ogʻirligi koʻrsatiladi. 79. Tashishga taqdim etilayotgan yuk joylari soni yuk joʻnatuvchi tomonidan belgilanadi. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) umumiy foydalanishdagi joylarda yuklarni tashish uchun taqdim etishda yuk joʻnatuvchi tomonidan yukxatida koʻrsatilgan joylar sonini tekshirgan holda ularni qabul qiladi, bundan ortilishi yuk joʻnatuvchi zimmasiga yuklatilgan yuklar mustasno. 80. Tara-qadoqli va donali yuklarga yuk joʻnatuvchi transport markirovkasi hamda mazkur Qoidalarning 7-ilovasiga muvofiq shakldagi manipulyatsiya belgilarini (yuk bilan ishlash usullarini koʻrsatadigan tasvirlar) aks ettirishi shart. Transport markirovkasi asosiy, qoʻshimcha va axborot yozuvlaridan iborat boʻlishi kerak. Manipulyatsiya belgilarini aks ettirish zarurati mahsulotning xususiyatidan kelib chiqqan xolda yuk joʻnatuvchi tomonidan belgilanadi. 81. Asosiy yozuvlar quyidagilardan iborat boʻlishi kerak: 1) yukni oluvchining toʻliq nomi; 2) yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasining toʻliq nomi va yetkazish manzilidagi temir yoʻlning qisqa nomi; 3) joʻnatmadagi yuk joylari soni va joyning tartib raqami (kasr son bilan koʻrsatiladi: suratda — joʻnatmadagi yuk joyining tartib raqami; maxrajda — joʻnatmadagi yuk joylari soni). 82. Joʻnatmadagi yuk joylarining soni va joyning tartib raqami quyidagi holatlarda koʻrsatiladi: 1) bir xil tarada xilma-xil va turli navli yuklar (masalan, toylarda paxtaning turli navlari) tashilganda; 2) turli xil tarada bir turdagi yuklar tashilganda; 3) bir turdagi yuklarni joʻnatishda navlarni aralashtirishga ruxsat etilmaganda; 4) uskunalar toʻplami tashilganda; 5) yoʻl davomida qayta ortish bilan tashilganda; 6) yuklar bitta vagonda mayda joʻnatmalar bilan tashilganda. 83. Yuklar transport paketlarida tashilganda, ularning har birida asosiy, qoʻshimcha va axborot yozuvlari aks ettirilishi shart. Bunda, joʻnatmadagi yuk joylarining tartib raqami va soni oʻrniga suratda joʻnatmadagi paketlarning umumiy soni; maxrajda paketdagi yuk joylari soni, qavs ichida paketning tartib raqami koʻrsatiladi. Asosiy, qoʻshimcha va axborot yozuvlari (brutto va netto ogʻirligidan tashqari) paket shakllantirilgan alohida yuk joylarida aks ettirilmaydi. Qadoqlanmasdan tashilayotgan yuklardan shakllantirilgan paketlarda joʻnatmadagi paketlarning umumiy sonini, paketdagi yuk joylarining sonini va paketning tartib raqamini aks ettirish zarurati yukning turidan kelib chiqib yuk joʻnatuvchi tomonidan belgilanadi. 84. Qoʻshimcha yozuvlar quyidagilardan iborat boʻlishi kerak: 1) yuk joʻnatuvchining toʻliq nomi; 2) joʻnatish temir yoʻl stansiyasi nomini koʻrsatgan holda joʻnatish punktining nomi va joʻnatish temir yoʻlining qisqa nomi; 3) temir yoʻl markirovkasi. 85. Temir yoʻl markirovkasi mayda joʻnatmalar bilan tashilayotgan yukning har bir joyida kasr son koʻrinishida boʻlib, suratda yuklarni joʻnatishga qabul qilish kitobi boʻyicha tartib raqam va chiziqcha bilan yuk joylari soni, maxrajda Tarif qoʻllanmasiga muvofiq joʻnatish temir yoʻl stansiyasining kodi aks ettiriladi. Temir yoʻl markirovkasi: 1) joʻnatish temir yoʻl stansiyasi tomonidan — umumiy foydalanishdagi joylarda yuklarni mayda joʻnatmalar tarzida tashishga qabul qilishda; 2) yuk joʻnatuvchi tomonidan (yukni tashishga taqdim etishdan avval) — yuklarni umumiy foydalanishda boʻlmagan joylarda mayda joʻnatmalar tarzida ortishda aks ettiriladi. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) yuk joʻnatuvchilar bilan kelishilgan holda yuk joʻnatuvchilar tomonidan temir yoʻl markirovkasini aks ettirish tartibini belgilaydi. 86. Axborot yozuvlari quyidagilardan iborat boʻlishi kerak: 1) yuk joyining kilogrammlardagi brutto va netto ogʻirligi; 2) yuk joyining santimetrlardagi gabarit oʻlchamlari (uzunligi, kengligi, balandligi yoki diametri va balandligi); 3) yuk joyining kub metrlardagi hajmi. Gabarit oʻlchamlaridan birortasi bir metrdan oshmasa, yuk joyining hajmi va gabarit oʻlchamlari koʻrsatilmaydi. 87. Vagon ichidagi bir xil turdagi barcha yuk joylariga asosiy, qoʻshimcha va axborot yozuvlari (brutto va netto ogʻirligidan tashqari) aks ettirilmasligi mumkin. Bunda, yuk joylarining kamida toʻrttasida joylariga asosiy, qoʻshimcha va axborot yozuvlari tushirilishi shart. Bu holda markirovkalangan joylar: 1) yopiq vagonlarda — transport markirovkasini tashqariga qaratgan holda har bir eshik oldida ikkita joyda; 2) ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibida — transport markirovkasini tashqariga qaratgan holda platforma yoki yarim ochiq vagonning har bir boʻylama borti yonida, ortilgan yukning yuqori qavatida ikkita joyda joylashtiriladi. Ortilgan yuk bortlar bilan teng pogʻonada yoki bortdan pastroq yuklangan boʻlsa, markirovkalangan yuk joylari markirovkasi tepaga qaratilgan holda joylashtirilishi shart. 88. Yuklarni universal konteynerlarda tashishda asosiy, qoʻshimcha va axborot yozuvlarini (brutto va netto ogʻirligidan tashqari) tushirish majburiy emas, bundan yuklar mayda joʻnatmalar tarzida tashiladigan terma konteynerlar mustasno. Yuklarni uyulgan va quyilgan holda tashishda transport markirovkasi tushirilmaydi. 89. Manipulyatsiya belgilari va transport markirovkasini tushirish joyi, usullari hamda markirovka yorliqlari mazkur Qoidalarning 7 va 8-ilovalarida belgilangan shakllarda aks ettiriladi. Transport tarasini tavsiflovchi markirovkaning tarkibi, uni tushirish usuli va tartibi mazkur Qoidalarning 9-ilovasiga muvofiq amalga oshiriladi. Markirovka aniq koʻrinadigan va tushunarli boʻlishi shart. Markirovka uchun ishlatiladigan lak-boʻyoq materiallari suvga chidamli, tez quriydigan, yorugʻlikka va past harorat taʼsiriga bardoshli hamda sifatli boʻlishi shart. Qadoqlangan yuk sifatiga salbiy taʼsir koʻrsatadigan materiallar qoʻllanilishiga yoʻl qoʻyilmaydi. 90. Temir yoʻl yaqinida ortish uchun tayyorlab qoʻyilgan yuklar balandligi 1200 mm gacha boʻlgan yuklar chekka relsning tashqi chegarasidan kamida 2 m. masofada, balandligi bundan yuqori boʻlgan taqdirda esa kamida 2,5 m. masofada mahkamlangan va joylashtirilgan boʻlishi shart. 91. Yuk joʻnatuvchining kuchi va texnik vositalari bilan yuk ortish uchun vagonlarni qoʻyib berish oldindan berilgan xabarnomalar boʻyicha yoki vagonlarni qoʻyib berish oʻrtasidagi belgilangan vaqt intervallaridan keyin amalga oshiriladi. Oldindan berilgan xabarnomalar boʻyicha ortish uchun vagonlarni qoʻyib berishda temir yoʻl stansiyasi boshligʻi yuk joʻnatuvchini vagonlar qoʻyib berilishidan kamida 2 soat avval xabardor qilishi shart. Temir yoʻl shoxobcha yoʻllariga vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish mazkur Qoidalarning 30-bobiga muvofiq amalga oshiriladi. Yuk tushirilishi uchun qoʻyib berilgan vagonlar boʻshatilgandan soʻng ortilishi uchun moʻljallangan taqdirda, ortish uchun vagonlarni taqdim etish vaqti toʻgʻrisida xabardor qilish talab etilmaydi. 92. Yuk joʻnatuvchining kuchi va texnik vositalari bilan ortish uchun vagonlarni qoʻyib berish vaqti toʻgʻrisida xabar berish tartibi temir yoʻl stansiyasi boshligʻi tomonidan belgilanib, bunda u birinchi navbatda telefon aloqasidan foydalanishni koʻzda tutishi lozim. Yuk joʻnatuvchi xabar berishning boshqa usulini ham tanlashi mumkin boʻlib, bu toʻgʻrisida u temir yoʻl stansiyasi boshligʻiga maʼlum qiladi. Telefon orqali xabar berish tartibi belgilanganda, yuk joʻnatuvchilar xabarlarni qabul qilish uchun masʼul shaxslarni tayinlashi hamda ularning familiyasi va telefon raqamlari haqidagi maʼlumotni temir yoʻl stansiyasi boshligʻiga berishi shart. Vagonlarni ortish uchun qoʻyib berish vaqti toʻgʻrisidagi xabarlarni qayd etish uchun temir yoʻl stansiyasida belgilangan shakldagi kitob yuritilib, unda harakatdagi temir yoʻl tarkibi (konteynerlar) soni va turi hamda kitobda koʻzda tutilgan boshqa maʼlumotlar koʻrsatiladi. 93. Vagonlarni ortish uchun qoʻyib berish xabarnomada koʻrsatilgan muddatdan keyin 2 soatdan ortiq vaqtga kechiktirilganda, temir yoʻl stansiyasi vagonlarni qoʻyib berish koʻzda tutilayotgan vaqt toʻgʻrisida yuk joʻnatuvchiga qoʻshimcha ravishda xabar berishi shart. 94. Vagonlarni qoʻyib berish muddatlariga rioya qilinmasdan yoki xabar berilmasdan ortish uchun qoʻyib berilgan vagonlar quyidagi hollarda vagonlar qoʻyib berilgan deb hisoblanadi: belgilangan muddatdan avval taqdim etilganda — ushbu muddat kelgan vaqtdan boshlab; belgilangan muddatdan kechiktirilib taqdim etilganda, shuningdek xabar berilmasdan taqdim etilganda — vagonlar haqiqatda taqdim etilgan vaqtdan 2 soat oʻtgandan soʻng. 95. Yuklarni yopiq vagonlarga joylashtirish va mahkamlash SMGSning texnik shartlari va ushbu Qoidalarga muvofiq amalga oshiriladi. Yuklarni yopiq vagonlarga ortish yuk ortish-tushirish ishlari va harakat xavfsizligini, vagonning yuk koʻtarish qobiliyati yoki sigʻimidan toʻliq foydalanishni va yukning butligini taʼminlagan holda amalga oshirilishi kerak. Yuklar vagonda bir maromda va zich joylashtirilgan boʻlishi, tashish chogʻida siljimasligi, tushib ketmasligi, eshik oldida toʻplanib qolmasligi hamda ishqalanmasligini, shuningdek yuk ortish-tushirish jarayonida va yoʻl davomida vagonning butligini taʼminlash uchun ishonchli mahkamlangan boʻlishi kerak. Uzun oʻlchamli (uch metrdan uzun boʻlgan) yuklarni umumiy foydalanishdagi joylarga ketayotgan yopiq vagonlarga ortish taqiqlanadi. Uzun oʻlchamli (uch metrdan uzun boʻlgan) yuklarni umumiy foydalanishda boʻlmagan joylarga ketayotgan yopiq vagonlarga ortishga yukni oluvchining bunday tashishga roziligi mavjud boʻlgan holdagina ruxsat etiladi. Bunda, yuk joʻnatuvchi yukxatining “Yuk joʻnatuvchining arizasi va belgilari” grafasida “yopiq vagonda tashishga roziman, yukni oluvchi bilan kelishilgan” degan yozuvni kiritishi lozim. Tara-qadoqli va donali yuklarni eshik oraligʻida joylashtirish eshikdan 25 sm chekingan holda amalga oshiriladi. Oʻz xususiyatlariga koʻra yonidagi yuklarga zarar yoki shikast yetkazishi mumkin boʻlgan yuklarni bitta vagonga ortish taqiqlanadi. 96. Xavfli yuklarni tashishga qabul qilish va ortish MDH aʼzo davlatlarning temir yoʻl transporti Kengashi tomonidan tasdiqlanadigan Temir yoʻllarda xavfli yuklarni tashish qoidalariga (bundan buyon matnda Temir yoʻllarda xavfli yuklarni tashish qoidalari deb yuritiladi) muvofiq amalga oshiriladi. Ortishda Temir yoʻllarda xavfli yuklarni tashish qoidalariga rioya etishni talab etadigan yongʻin chiqish xavfi bor yuklar roʻyxati hamda bunday yuklarni tashish uchun vagonlar va konteynerlarni tanlash va yongʻinga qarshi tayyorlash mazkur Qoidalarning 10-ilovasida belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 97. Yuk joʻnatuvchi tara yoki qadoq yoʻqligi va ularning qoniqarsiz holatidan kelib chiquvchi barcha oqibatlar uchun Temir yoʻl ustavida belgilangan tartibda javobgar boʻladi hamda yetkazilgan zararni temir yoʻl transportiga (tashuvchiga) qoplaydi. Tara yoki qadoqsiz, sifatsiz tara yoki qadoqda va yuklar xususiyatlariga mos kelmaydigan, qayta yuklanishini taʼminlamaydigan tara yoki qadoqlarda tashishga taqdim etilganda, tashqi koʻrikdan oʻtkazish yoʻli bilan tara yoki qadoqning yuklar xavfsiz tashilishini taʼminlamasligini yoki nosozligini aniqlash mumkin boʻlsa, temir yoʻl transporti (tashuvchi) bunday yuklarni qabul qilishni rad etishi mumkin. 98. Yuklarni ortish temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan amalga oshirilgan taqdirda, u yuklarning tara yoki qadoqlarini tashqi koʻrikdan oʻtkazishi lozim. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) yuk qabul qilishni rad etsa, yuk joʻnatuvchining talabiga binoan bu haqda dalolatnoma tuzib, uning bir nusxasini yuk joʻnatuvchiga taqdim etishi lozim. 99. Yuk joʻnatuvchi haqiqiy boʻlmagan yopishtirilgan yorliqlarni olib tashlashi va haqiqiy boʻlmagan yozuvlarni oʻqib boʻlmaydigan holga keltirishi shart. Yuk joʻnatuvchi: yuk joylarida aks ettirilgan yoki ularga biriktirilgan yozuvlar hamda u tomonidan vagonga oʻrnatilgan yopishtirma qogʻozlarning toʻgʻriligi; yozuvlar, yopishtirma qogʻozlar yoki yorliqlarda u tomonidan koʻrsatilgan notoʻgʻri, toʻliqsiz yoki noaniq maʼlumotlardan kelib chiqqan barcha oqibatlar uchun javobgar boʻladi. 100. Mazkur Qoidalarning 2-ilovasiga muvofiq shakldagi bitta yukxati quyidagi shartlarga rioya qilgan holda joʻnatuvchi marshrutlarda yuklar tashishga qabul qilinadi: 1) yuklarning turi bir xil boʻlishi; 2) yuklarni ortish va tushirish umumiy foydalanishda boʻlmagan joylarda amalga oshirilishi; 3) yuklar bitta joʻnatish temir yoʻl stansiyasida bitta yuk joʻnatuvchidan tashishga qabul qilinishi; 4) yuklar yetkazish manzilidagi bitta temir yoʻl stansiyasiga bitta yukni oluvchi nomiga yuborilishi; 5) yoʻl davomida marshrut ogʻirligi va uzunligi kamaytirilmasligi. 101. Bitta yetkazish temir yoʻl stansiyasiga borayotgan marshrut yadrosi (yoʻl davomida ogʻirligi oʻzgargan taqdirda ham qayta tuzishsiz manzil temir yoʻl stansiyasiga harakatlanadigan va oʻrnatilgan ogʻirlikdagi marshrutning asosiy qismi) vagonlariga bitta yukxati hamda marshrutga ulanuvchi guruhning har bir vagoni uchun esa alohida yukxati rasmiylashtiriladi. Bitta yukxati bilan rasmiylashtirilayotgan marshrut yoki marshrut yadrosining ogʻirligi hamda uzunligi mazkur Qoidalarning 227 va 229-bandlariga muvofiq aniqlanadi. Ichki qatnovlarda bitta yukxati bilan vagonlar guruhlari ham tashishga qabul qilinishi mumkin. Bunda, tashish hujjatlarida “marshrut yoki” degan soʻzlar oʻchiriladi. Hayvonlarni tashishda bitta kuzatuvchi tomonidan kuzatib borilayotgan vagonlar guruhiga bitta yukxati rasmiylashtirilishi mumkin. 102. Yuk joylarining soni va yuk ogʻirligi, shuningdek yoʻl haqi har bir vagon boʻyicha yukxatining tegishli grafalarida koʻrsatiladi, marshrutda (marshrut yadrosida) yoki vagonlar guruhida joylarning umumiy soni va yuk ogʻirligi hamda yoʻl haqining umumiy summasi esa yukxatining old tarafiga kiritiladi. 103. Yuklarni bitta yukxati boʻyicha tashishda butun marshrut (marshrut yadrosi) yoki vagonlarning butun guruhi uchun tashish hujjatlari tuziladi. 104. Bitta yukxati boʻyicha tashishga qabul qilingan yuk uchun yuk joʻnatuvchiga yuk qabul qilinganligi toʻgʻrisidagi kvitansiya berilib, uning orqa tomonida marshrut (marshrut yadrosi) yoki guruh vagonlarining raqamlari koʻrsatiladi. Yuk qabul qilinganligi toʻgʻrisidagi kvitansiya temir yoʻl stansiyasining kalendar shtempeli bilan tasdiqlanadi. 105. Yoʻl davomida texnik yoki tijorat nosozligi oqibatida vagon uzilgan hollarda temir yoʻl stansiyasi telegraf yoki boshqa elektron aloqa shakli orqali joʻnatish va yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasiga uzilish sabablarini maʼlum qilgan holda xabar berishi hamda uch nusxada mazkur Qoidalarning 13-ilovasidagi umumiy shakldagi dalolatnoma va qoʻshimcha tarzda joʻnatish yoʻl qaydnomasini tuzishi shart. Mazkur qaydnoma boʻyicha vagon nosozlik bartaraf etilganidan soʻng yukni oluvchiga mazkur Qoidalarning 8-bobida belgilangan tartibda topshirish uchun yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi boshligʻi nomiga joʻnatiladi. Marshrutga tegishli boʻlgan yukxati va yoʻl qaydnomasiga dalolatnoma raqamini koʻrsatgan holda vagon uzilganligi toʻgʻrisida belgi kiritiladi. Dalolatnomaning bir nusxasi yukxati va yoʻl qaydnomasiga ilova qilinadi va yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasigacha yuboriladi. Dalolatnomaning ikkinchi nusxasi qoʻshimcha tarzda joʻnatish yoʻl qaydnomasi bilan birga yuboriladi, uchinchi nusxasi esa vagon uzilgan temir yoʻl stansiyasi yigʻmajildlarida qoladi. Qoʻshimcha tarzda joʻnatish yoʻl qaydnomasida “Vagon qoʻshimcha tarzda ____-son (asosiy yukxatining raqami koʻrsatiladi) ________ yukni oluvchi (asosiy yukxati boʻyicha yukni oluvchining nomi koʻrsatiladi) uchun joʻnatilmoqda” degan yozuvlar qayd etiladi. Uzilgan vagon toʻgʻrisidagi maʼlumotlar umumiy vagon varaqasidan oʻchiriladi. Vagon uzilishi sababi toʻgʻrisidagi yozuv temir yoʻl stansiyasining vakolatli xodimi imzosi va temir yoʻl stansiyaning kalendar shtempeli bilan tasdiqlanadi. Uzilgan vagonga yangi vagon varaqasi tuziladi. 106. Yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi marshrut (guruh) bilan yetkazilgan yukni topshirishda yoʻl davomida uzilgan vagonga umumiy shakldagi dalolatnomani tuzadi va unda uzilish sababini va yoʻlda tuzilgan umumiy shakldagi dalolatnoma raqamini koʻrsatadi. Yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi tomonidan tuzilgan dalolatnomaning bir nusxasi yukni oluvchiga taqdim etiladi. Qoʻshimcha tarzda joʻnatish yoʻl qaydnomasi boʻyicha yetkazilgan yukni topshirish yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi taqdimnomasi boʻyicha asosiy yukxatidagi yukni oluvchi tomonidan umumiy shakldagi dalolatnoma bilan amalga oshiriladi. Qoʻshimcha tarzda joʻnatish yoʻl qaydnomasi boʻyicha yetkazilgan vagonni yuk tushirish uchun qoʻyib berish vaqti toʻgʻrisida asosiy yukxatida temir yoʻl stansiyasining kalendar shtempeli bilan tasdiqlanadigan belgi qoʻyiladi. 107. Marshrut (marshrut yadrosi tarkibida) yoki guruh bilan yetkazilgan yukni topshirishda yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi marshrut (marshrut yadrosi tarkibida) yoki guruh bilan, shuningdek qoʻshimcha tarzda joʻnatish yoʻl qaydnomasi bilan yetkazilgan vagonlar uchun tashish haqining yakuniy hisob-kitoblarini asosiy yukxati boʻyicha amalga oshiradi. 108. Marshrut (marshrut yadrosi) yoki guruhning bitta yukxati boʻyicha harakatlanayotgan vagonlarini yoʻl davomida boshqa manzilga oʻzgartirish taqiqlanadi. 109. Vagon va konteynerlarni plombalash uchun qoʻrgʻoshinli plombalar, shuningdek qulflash-plombalash moslamalari ishlatiladi. Qoʻrgʻoshinli plombalar kamerali yoxud ikkita parallel teshikli boʻlishi mumkin. Qoʻrgʻoshinli plombalarni osish uchun qoʻllaniladigan, termik ishlov berilgan (kuydirilgan) 0,6 — 0,7 mm diametrli sim dastlab uzunligining 1 sm ga toʻrtta oʻram toʻgʻri keladigan tarzda ikki ipli qilib buraladi. 110. Vagon va konteynerlarga osiladigan plombalar, qulflash-plombalash moslamalari oʻz konstruksiyasiga koʻra butligi buzilmagan holda vagondan (konteynerdan) yechilishiga yoʻl qoʻymasligi shart. 111. Yuklangan usti yopiq vagonlar (shu jumladan izotermik vagonlar) va sisternalar: 1) yuk temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan ortilganda — temir yoʻl transportining (tashuvchining) plombalari bilan; 2) yuk joʻnatuvchi tomonidan yuk ortilganda — yuk joʻnatuvchining plombalari (qulflash-plombalash moslamalari) bilan plombalangan boʻlishi kerak. 112. Mazkur Qoidalarning 14-ilovasida koʻrsatilgan yuklar plombasiz, lekin simli buramalar oʻrnatilgan holda tashilishi mumkin, bundan bojxona nazorati ostida tashiladigan tovarlar mustasno. Eksport qilinayotgan yoki tashishda ishtirok etayotgan davlatlar temir yoʻl uchastkalarini kesib oʻtadigan yuklarni vagonlarda plombasiz tashish taqiqlanadi, bundan temir yoʻl vagon va konteynerlarning yuk boʻlimlariga plomba qoʻyilmaydigan hollar mustasno. 113. Qulflash-plombalash moslamalariga quyidagi aniq belgilar tushiriladi: yuk joʻnatish temir yoʻlining qisqacha nomlanishi; olti va undan ortiq belgidan iborat nazorat belgisi; ishlab chiqaruvchi korxonaning tamgʻasi; qulflash-plombalash moslamasining ishlab chiqarilgan (tayyorlangan) yili. Qulflash-plombalash moslamalariga temir yoʻl stansiyasi va yuk joʻnatuvchining qisqacha nomi ham yozilishi mumkin. Vagon va konteynerni bir necha moslama bilan plombalash vaqtida qulflash-plombalash moslamalari turli xil nazorat belgilariga ega boʻlishlari shart. Qulflash-plombalash moslamalari temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan belgilangan tartibda qatʼiy hisobga olinadi. Vagonlarni (konteynerlarni) plombalash uchun temir yoʻl transporti (tashuvchi) bilan kelishilgan qulflash-plombalash moslamalari ishlatiladi, bundan bojxona nazorati ostida tashiladigan yuklar (tovarlar) ortilgan vagonlarga va konteynerlarga bojxona organlari tomonidan qoʻllaniladigan identifikatsiyalash vositalari mustasno. 114. Yuk ortilgan konteynerlar yuk joʻnatuvchining plombalari bilan plombalanadi. Qishloq xoʻjaligi mahsulotlari va jismoniy shaxslar tomonidan taqdim etilgan uy buyumlari ortilgan konteynerlar yuk joʻnatuvchi ishtirokida uning plombalari, transport-ekspeditorlik tashkiloti yoki temir yoʻl transporti (tashuvchi) plombalari bilan plombalanadi. Bojxona nazorati ostida tashilayotgan yuklar (tovarlar) ortilgan vagon va konteynerlarni plombalash qonunchilikda belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 115. Ayrim turdagi yuklarni tashishda ular tushirilgandan soʻng boʻsh vagonlar (konteynerlar) ham plombalanadi. 116. Vagon qoʻrgʻoshinli plombalar bilan plombalanganda, har ikkala eshik qoʻyilmasi uzunligi 250 — 260 mm gacha, diametri 6 mm boʻlgan kuydirilgan simdan yasalgan buramalar bilan mahkamlanadi. 117. Konteynerlarni (shu jumladan brutto ogʻirligi 10 t va undan ortiq boʻlgan konteynerlarni) qoʻrgʻoshinli plomba bilan plombalashdan oldin skoba ichiga joylangan tutqich (shpingalet turidagi toʻsqich qurilmali konteynerlarda) yoki ilgak bilan berkitilgan (mushtcha turdagi toʻsqich qurilmali konteynerlarda), diametri kamida 4 mm, uzunligi 240 — 250 mm boʻlgan kuydirilgan simdan burish orqali mustahkamlanadi. Brutto ogʻirligi 3 va 5t boʻlgan, shpingalet turidagi toʻsqich qurilmali konteynerlarda sim skobaning gorizontal joylashgan tirqishlari orqali tutqich ustidan oʻtkazilib, yuqori tomonga oxirigacha burab mahkamlanadi. Brutto ogʻirligi 3 va 5t boʻlgan, mushtcha turidagi toʻsqich qurilmali konteynerlarda sim tutqichning oʻng qismidagi ikki tirqish va surgichning oʻng tirqishi (yopiq holatida) orqali oʻtkazilib, yuqori tomonga tugagunicha burab mahkamlanadi. 118. Eshik qoʻyilmalarini simli buramalar bilan mahkamlash yuk ortgan temir yoʻl transporti (tashuvchi) yoki yuk joʻnatuvchi tomonidan amalga oshiriladi. 119. Plombalar: 1) yopiq vagonlarda — vagonning har tarafidagi eshiklarga bittadan. Eshiklari yuqori qismida qoʻshimcha toʻsqich-plombalash moslamalari bilan jihozlangan yopiq vagonlarda, yuqori qurilma qulogʻining yuqori tirqishida va eshikning oʻrta qismidagi qoʻyilmaning tirqishida bittadan plomba oʻrnatiladi. Vagonni qulflash-plombalash moslamalarini qoʻllash bilan plombalashda, u vagon eshigi oʻrta qismi ilgagining tirqishiga qulflash-plombalash moslamalari oʻrnatiladi; 2) izotermik vagonlarda — vagonning har tarafidagi eshiklariga bittadan plomba oʻrnatiladi. Eshiklari plombalash uchun qoʻshimcha qulflash-plombalash moslamalari bilan jihozlangan refrijerator vagonlarda eshikning yuqori qismida yuqori qurilmaning oʻng qulogʻiga va eshikning pastki qismiga bittadan plomba oʻrnatiladi. Qulflash-plombalash moslamalari vagon eshigining pastki qismining oʻng qulogʻiga oʻrnatiladi; 3) sisternalarda — lyukning tomida bittadan plomba oʻrnatiladi, bundan Suyuq yuklarni qoʻyilgan holda tashish qoidalarida plombalashning alohida tartibi koʻzda tutilgan hollar mustasno; 4) konteynerlarda: brutto ogʻirligi 3 va 5 t, shpingalet turdagi plombalash moslamalari bilan jihozlangan, skoba ichiga oʻrnatilgan tutqichga bittadan plomba; brutto ogʻirligi 3 t, mushtcha turdagi plombalash moslamalari bilan jihozlangan, ilgich bilan berkitiladigan tutqichga bittadan plomba; brutto ogʻirligi 5 t, mushtcha turdagi plombalash moslamalari bilan jihozlangan, oxirgi boʻlib berkitiladigan, eshikning oʻng tavaqasi ilgichi bilan berkitiladigan tutqichga bittadan plomba; brutto ogʻirligi 10 t va undan ortiq boʻlgan konteynerlar oxirgi boʻlib berkitiladigan, eshikning oʻng tavaqasining chap tomonida joylashgan, ilgich bilan berkitilgan tutqichga bittadan plomba oʻrnatiladi. 120. Qoʻrgʻoshinli plombani konteynerga ilishda sim ikki marta buralib, tutqichdagi va shpingalet tipidagi qulf qurilmasi skobasidagi tirqishlardan hamda mushtcha tipidagi qulf qurilmasi ilgichidagi (yopiq holatda) tirqishlar orqali oʻtkaziladi. 121. Vagonlarga ikkita parallel tirqishli qoʻrgʻoshinli plombalarni ilish quyidagi tartibda amalga oshirilishi shart: xar bir plombaga plombalash simining bir uchi kiydiriladi; simning boʻsh uzun uchi vagon eshigi qoʻyilmasining quloqlari orqali ikkita aylantirilib, soʻng plombaning birinchi va ikkinchi tirqishidan oʻtkaziladi va plomba qisqichi bilan siqib qoʻyiladi. 122. Kamerali qoʻrgʻoshinli plombalarni oʻrnatishda simning uchlari plombaning kirish tirqishlari orqali oʻtkazilib, 2-3 marotaba oʻraladi, oʻramlar plomba kamerasi ichiga tortiladi va plomba qisqichi bilan siqib qoʻyiladi. 123. Vagonni plombalashda vagon eshik qoʻyilmasi quloqlari va qoʻrgʻoshinli plomba orasida hosil boʻladigan sim halqa 45 mm dan, sisterna qopqogʻi tiqinini plombalashda esa 25 mm dan ortiq boʻlmasligi shart. Konteynerlarga qoʻrgʻoshinli plombalarni oʻrnatishda plombadan shpingalet tipidagi qulfli qurilma skobasining quyi qismi yoki mushtcha turdagi qulfli qurilma tutqichining quyi qismi 25 mm dan oshmasligi lozim. Oʻrnatilgan plombalar simlarining uchlari 10 — 15 mm dan oshmasligi shart. 124. Plombalar qisqich bilan har ikki tarafdagi belgilar aniq va ravshan koʻrinadigan hamda simni plombadan chiqarib ololmaydigan qilib siqilishi kerak. Plomba qisqichi bilan siqilgan har bir plomba sinchiklab koʻzdan kechirilib, nuqsonlar aniqlangan holda boshqasi bilan almashtirilishi shart. 125. Vagonga (konteynerga) oʻrnatiladigan qoʻrgʻoshinli plombalar quyidagi belgilarga ega boʻlishi lozim: 1) temir yoʻl transportining (tashuvchining) plombalash qisqichlari bilan plombalashda: temir yoʻl stansiyasining toʻliq yoki qisqartirilgan nomi; nazorat belgilari va qisqich raqami; 2) yuk joʻnatuvchining plombalash qisqichlari bilan plombalashda: yuk joʻnatuvchining toʻliq yoki qisqartirilgan nomi; temir yoʻl stansiyasining toʻliq yoki qisqartirilgan nomi. 126. Yuk joʻnatuvchi plombalarga oʻz nazorat belgilarini tushirishi mumkin. Qoʻrgʻoshinli plombalarning nazorat belgilari, harfli va raqamli belgilarga ega boʻlishi shart hamda ular ketma-ketligi 001 dan 999 gacha raqamlab chiqiladi. Vagonga (konteynerga) oʻrnatiladigan qoʻrgʻoshinli plombalar bir xil nazorat belgilariga ega boʻlishi shart. Turli vagonlarni (konteynerlarni) bir xil nazorat belgilariga ega boʻlgan qoʻrgʻoshinli plombalar bilan plombalashga yoʻl qoʻyilmaydi. Yuk joʻnatuvchining plombalash qisqichlarida nazorat belgilari mavjud boʻlgan hollarda vagonlar (konteynerlar) nazorat belgilarini oʻzgartirmagan holda plombalanishi ham mumkin. 127. Joʻnatish temir yoʻl stansiyasidan plombadagi belgilar noaniq izli, shuningdek plombalar notoʻgʻri oʻrnatilgan vagon va konteynerlarni joʻnatish taqiqlanadi. Bunda, joʻnatish stansiyasi yukni tashish uchun qabul qilishni rad etishga haqli. 128. Yuk joʻnatuvchilar uchun plombalash qisqichlarini tayyorlash temir yoʻl transporti (tashuvchi) yoki boshqa xoʻjalik yurituvchi subyektlar tomonidan yuk joʻnatuvchi hisobidan amalga oshiriladi. 129. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) Temir yoʻl ustavida belgilangan muddatlarda yukning nomi va miqdori, shuningdek harakatdagi temir yoʻl tarkibi (konteynerlar) turi va sonini koʻrsatgan holda yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasiga yuk yetkazilganligi toʻgʻrisida yukni oluvchini xabardor qilishi shart. Temir yoʻl stansiyasining vakolatli xodimi telefon, telegraf yoki elektron aloqadan foydalangan holda yuk yetkazilganligi toʻgʻrisida yukni oluvchiga xabar beradi. Yukni oluvchi yuk yetkazilganligi toʻgʻrisida xabar berishning usullaridan birini tanlashi mumkin va bu haqda temir yoʻl stansiyasiga maʼlum qilishi kerak. 130. Yukni oluvchining kuchi va texnik vositalari yordamida yuk tushirish uchun vagonlarni qoʻyib berish oldindan berilgan xabarnomalar boʻyicha yoki Mazkur Qoidalarning 30-bobida belgilangan tartibda shoxobcha yoʻllaridan foydalanish va vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomalariga muvofiq vagonlarni olib kirish orasidagi belgilangan vaqtda amalga oshiriladi. Temir yoʻl shoxobcha yoʻliga ega boʻlmagan yukni oluvchi uchun temir yoʻl shoxobcha yoʻliga vagonlarni olib kirishda shoxobcha yoʻli egasi va temir yoʻl transporti (tashuvchi) oʻrtasida tuzilgan shartnomada belgilangan tartibda yukni oluvchiga xabar beriladi. Vagonlarni qoʻyib berishda temir yoʻl stansiyasining vakolatli xodimi mazkur Qoidalarning 133-bandida nazarda tutilgan tartibda vagonlarni qoʻyib berishdan kamida ikki soat oldin yukni oluvchiga xabar berishi shart. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) yuk kelgan kundan boshlab keyingi kuni soat 12-00 dan kechikmagan holda yukni oluvchiga kelgan yuk toʻgʻrisida xabar berishi lozim. Yuklarni tushirishga vagonlarni qoʻyib berish vaqti toʻgʻrisidagi xabarnomalarni qayd etish uchun temir yoʻl transporti (tashuvchi) rahbari tomonidan belgilangan shakldagi xabarnomalar kitobi yuritiladi. Vagonlarni temir yoʻl shoxobcha yoʻllariga qoʻyib berish va olib chiqish mazkur Qoidalarning 30-bobida belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 131. Yukni oluvchi temir yoʻl stansiyasi hududida boʻlmaganda yoki uning telefon raqami va boshqa rekvizitlari boʻlmaganda, temir yoʻl transportining (tashuvchining) vakolatli xodimi yuk kelganligi toʻgʻrisidagi axborotni telegraf orqali yukni oluvchiga yetkazadi. Telegrammada yukxatida koʻrsatilgan maʼlumotlar boʻyicha yukni oluvchining nomi va pochta manzili koʻrsatiladi. Telegramma joʻnatilganidan soʻng temir yoʻl transportining (tashuvchining) vakolatli xodimi xabarnomalar kitobida telegramma raqami, sanasi va yetkazilgan vaqti, telegrammani qabul qilgan xodimning familiyasi, reyestr boʻyicha aloqa boʻlimini qayd etib, temir yoʻl transportining (tashuvchining) rahbari tomonidan belgilangan shakldagi yuk qabul qilib topshiruvchi eslatmasini rasmiylashtiradi. Yukni oluvchi telegramma berilganidan soʻng 24 soat ichida kelmasa, temir yoʻl transportining (tashuvchining) vakolatli xodimi yuk kelganligi toʻgʻrisidagi axborotni telegraf orqali qayta yoʻllaydi hamda xabarnomalar kitobida telegramma raqami, sanasi va joʻnatilgan vaqtini, reyestr boʻyicha aloqa boʻlimi, telegrammani qabul qilgan xodim familiyasini takroran qayd etib, yuk joʻnatuvchi orqali yukni oluvchiga xabar berish choralarini koʻrish uchun joʻnatish temir yoʻl stansiyasiga xabarnoma yuboradi. Yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi hududida boʻlmagan yukni oluvchi nomiga yuk yuborilganda, yuk joʻnatuvchi temir yoʻl transporti (tashuvchi) oldida javobgar boʻladi. Yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi hududida mavjud boʻlgan boshqa yukni oluvchiga yukni berish toʻgʻrisidagi yozma koʻrsatma yuk joʻnatuvchidan olinganda, tashish bilan bogʻliq barcha xarajatlar, shu jumladan qoʻshimcha toʻlov va jarimalar yangi yukni oluvchiga taqdim etilishi kerak. 132. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan yuklar, yuklar kelib tushadigan bojxona organi joylashgan yerlarga yoki joʻnatuvchi bojxona organi tomonidan belgilangan boshqa joylarga yetkazib berilganidan keyin oʻttiz daqiqadan kechiktirmay, yuklar (tovarlar) yuk (tovar) kelib tushadigan bojxona organining ish vaqtidan tashqari paytida yetkazib berilgan taqdirda esa bojxona organining ish vaqti boshlanganidan keyin oʻttiz daqiqadan kechiktirmay bojxona organlarini tovar yetkazib berilganligi toʻgʻrisida quyidagilarni taqdim qilish orqali xabardor qiladi: tovarni yetkazib berishning nazorat hujjatini; tovarning kuzatuv hujjatlarini; yetkazib berilgan tovarlarni. 133. Yuk yetkazib berilganligi toʻgʻrisidagi yukni oluvchiga telefon orqali xabar berish tartibi oʻrnatilganda, yukni oluvchilar xabarnomalarni qabul qilish uchun masʼul shaxslarni tayinlashi va temir yoʻl stansiyasi boshligʻiga ularning familiyasi va telefon raqamlarini maʼlum qilishi shart. 134. Xabarnomada koʻrsatilgan muddatdan ikki soatdan ortiq vaqtga vagonlarni yuk tushirish uchun qoʻyib berilishi kechiktirilsa, temir yoʻl stansiyasi vagonlarni qoʻyib berishining keyingi vaqti haqida yukni oluvchini takroran xabardor etishi shart. 135. Olib kirish muddatlari buzilgan holda yoki xabar berilmasdan yuk tushirish uchun qoʻyib berilgan vagonlar quyidagi hollarda vagonlar qoʻyib berilgan deb hisoblanadi: belgilangan muddatdan avval qoʻyib berilganda — ushbu muddat kelgan vaqtdan; belgilangan muddatdan kechiktirilib qoʻyib berilganda, shuningdek xabar berilmasdan qoʻyib berilganda — vagonlar haqiqatda qoʻyib berilgan vaqtdan 2 soat oʻtgandan keyin. 136. Yukni oluvchi yuridik shaxs nomiga yuborilgan yuklarni olishda uning vakili temir yoʻl stansiyasiga yukni olish huquqini beruvchi bir martalik yoki muddatli ishonchnomani taqdim etishi lozim. Bir martalik ishonchnoma muayyan yukxati boʻyicha yuk olish uchun beriladi va temir yoʻl stansiyasi tomonidan yuk topshirilishini rasmiylashtirish vaqtida yoʻl qaydnomasiga ilova qilinadi. Muddatli ishonchnoma muayyan muddatga beriladi va temir yoʻl stansiyasida saqlanadi, ushbu ishonchnoma boʻyicha yukni oladigan shaxsda esa ishonchnomaning asl nusxasini qabul qilgan stansiyaning vakolatli xodimi imzosi qoʻyilgan, temir yoʻl stansiyasining kalendar shtempeli bilan tasdiqlangan ishonchnomaning nusxasi boʻlishi kerak. Yukni oluvchi yoki uning vakili temir yoʻl stansiyasi talabiga koʻra oʻzining shaxsini tasdiqlovchi hujjatni taqdim etishi shart. 137. Tashish uchun hisob-kitoblar amalga oshirilgandan soʻng yukni oluvchi yukni olish sanasi, ishonchnoma raqami va sanasi, shuningdek yukni oluvchining bank rekvizitlarini koʻrsatgan holda yoʻl qaydnomasini imzolab, yukni qabul qilib oladi. Temir yoʻl stansiyasi yukxatining “Yuk kelgan va topshirilgan sana” grafasiga kalendar shtempelini qoʻygan holda yukning topshirilganligini tasdiqlaydi va yukxatini yukni oluvchiga topshiradi. 138. Jismoniy shaxslar nomiga yoʻllangan yuklar ushbu shaxslarga ularning shaxsini tasdiqlovchi hujjatlari taqdim etilganidan soʻng yukni olish sanasi, shaxsini tasdiqlovchi hujjatning raqami va seriyasi, yashash joyi koʻrsatilgan holda yoʻl qaydnomasiga imzo qoʻydirilib topshiriladi. Yukni olish boshqa jismoniy shaxsga ishonib topshirilishi mumkin. Bunda, yukni oluvchining shaxsini tasdiqlovchi hujjatidan tashqari yuk olishga notarial tartibda tasdiqlangan ishonchnoma ham taqdim etiladi. Ishonchnoma yukni berishda temir yoʻl stansiyasi tomonidan yoʻl qaydnomasiga ilova qilinadi. 139. Yukni oluvchining vositalari bilan yuk tushirish uchun vagonlarni temir yoʻl stansiyasi yoʻllariga qoʻyib berish va yuklarni topshirish tushirish joyida bir vaqtda amalga oshiriladi hamda yuk qabul qilib topshiruvchisining eslatmasida uning va yukni oluvchining imzosi bilan tasdiqlanadi. 140. Vagonlar va konteynerlarni topshirishda yukni oluvchi hamda yuk qabul qilib topshiruvchi (bundan buyon matnda tomonlar deb yuritiladi) ularning tashqi koʻrinishini koʻzdan kechirish yoʻli bilan vagon (konteyner) kuzovi sozligiga, plombalar mavjudligiga va ularda aks ettirilgan belgilar yukxatida koʻrsatilgan maʼlumotlarga mos kelishiga ishonch hosil qilishi shart. Yuklarni ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibida tashishda tomonlar yuk kamomadi alomatlari yoʻqligiga ishonch hosil qilishi shart. Ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibida va plombasiz yopiq vagonlarda tijorat yoki texnik nosozlik, yukning kamomadi, buzilishi yoxud shikastlanishi hamda plombalar yoʻqligi alomatlari aniqlanganda, shuningdek vagon varaqasida plombalar osilganligi yoki nosoz plombalar haqida belgi mavjud boʻlganda, temir yoʻl stansiyasi tomonidan yuklar tekshiriladi hamda tijorat dalolatnomasi va umumiy shakldagi dalolatnoma tuziladi. Bunda, vagonlar yuk tekshirilguniga qadar umumiy shakldagi dalolatnoma tuzilib, temir yoʻl stansiyasi plombalari bilan plombalanadi hamda yukni oluvchi tomonidan vagon qabul qilingan vaqtdan temir yoʻl stansiyasining vakolatli xodimi tekshirish uchun yetib kelguniga qadar boʻlgan vaqt vagonning yuk tushirish uchun turgan umumiy vaqtiga qoʻshib hisoblanmaydi. 141. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasida yukning ogʻirligi, yuk joylari soni va yuk holatini qoʻyidagi holatlarda tekshirishi lozim: 1) yuk nosoz vagonda, shuningdek plombalari shikastlangan vagonda yoki harakatlanish yoʻnalishidagi temir yoʻl stansiyalari plombalari bilan kelganda; 2) yuk kamomad, buzilish yoki shikastlanish alomatlari bilan ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibi va yopiq vagonlarda plombalarsiz kelganda; 3) tez buziluvchan yuklar ularni yetkazib berish muddati yoki mashina yordamida sovutiladigan va elektr toki bilan isitiladigan vagonlarga xizmat koʻrsatish rejimi buzilgan holda yetkazilganda; 4) yuklar temir yoʻl transportining (tashuvchining) kuchi va texnik vositalari bilan ortilganda; 5) temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan tushirilgan yuklar umumiy foydalanishdagi joylarda topshirilganda. Tarali va donali yuklarni topshirishda temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan faqat shikastlangan yuk joylarining yuk ogʻirligi va holati tekshiriladi. Yuk joʻnatuvchining kuchi va texnik vositalari bilan ortilgan va yuk joʻnatuvchining shikastlanmagan plombalari bilan soz vagonlarda (konteynerlarda) yetkazilgan hamda kamomad, buzilish yoki shikastlanish alomatlarisiz ochiq harakatdagi tarkib va yopiq vagonlarda plombalarsiz (plombasiz tashish ushbu Qoidalarda nazarda tutilgan taqdirda) kelgan yuklarni topshirish yuk joylari soni, holati va yuk ogʻirligini tekshirmasdan amalga oshiriladi. Yukni oluvchining talabiga koʻra temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan yukning vazni tekshirilishi mumkin hamda bu holatda shartnomaviy tarifda belgilangan miqdorda toʻlov undiriladi. Eshiklari qoʻshimcha qulflash-plombalash moslamalari bilan jihozlangan, har bir eshigida hech boʻlmaganda bitta soz plomba mavjud boʻlgan shikastlanmagan yopiq vagonlarda kelgan yuklarni topshirish temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan tekshirilmasdan amalga oshiriladi. Kuzatuvchilar bilan tashiladigan yuklar, shuningdek ogʻirligi oʻlchash yoʻli bilan yoki shartli ravishda aniqlangan yuklar joylar miqdori, yuk holati va ogʻirligi tekshirilmagan holda topshiriladi. Vagon tarozisida yuklarning vaznini oʻlchash mazkur Qoidalarning 74-75-bandlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi. Yechiladigan uskunalar va isituvchi materiallar bilan tashiladigan yuklarning ogʻirligini oʻlchagan holda topshirish vaqtida yukning netto ogʻirligi, brutto ogʻirligi va vagon tarasi yechiladigan uskunalar va isituvchi materiallar ogʻirligining summasi oʻrtasidagi tafovut sifatida aniqlanadi. Isituvchi materiallar, sabzavot, non mahsulotlari uchun toʻsiqlar va boshqa yechiladigan uskunalar ogʻirligi yukxatida koʻrsatilgan maʼlumotlarga muvofiq qabul qilinadi. Qoʻshimcha qulflash-plombalash moslamasi bilan jihozlangan, har bir yuk eshigida hech boʻlmaganda bitta shikastlanmagan plombaga ega boʻlgan soz refrijeratorli yuk vagonlarida yukni yetkazish muddati va xizmat koʻrsatish rejimi buzilmagan holda yetkaziladigan tez buziluvchan yuklarni topshirish temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan yuk miqdori va sifati tekshirilmasdan amalga oshiriladi. 142. Yuk joʻnatuvchining shikastlanmagan plombalari mavjud boʻlgan, zarar yetkazilmagan konteynerlarda kelgan yuklar yukni oluvchiga temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan ularning ogʻirligi, holati va joylar soni tekshirilmasdan topshiriladi. 143. Yuk joʻnatuvchining shikastlanmagan plombalariga ega boʻlgan soz sisternalarda hamda plombalarsiz (plombasiz tashish ushbu Qoidalarda nazarda tutilgan taqdirda) kelgan, soz bunkerli yarim ochiq vagonlarda kelgan yuklarni topshirish temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan ogʻirlik tekshirilmasdan amalga oshiriladi. Quyilgan holda tashiladigan yuklarning ogʻirligi temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan tekshirilishi lozim boʻlganda, joʻnatishda yukning ogʻirligi qanday usul bilan aniqlangan boʻlsa, yukni topshirishda oʻsha usul bilan tekshiriladi. Etil (vino) spirtini topshirish Suyuq yuklarni quyilgan holda tashish qoidalariga muvofiq amalga oshiriladi. 144. Shikastlanmagan plombalarga ega boʻlgan yopiq vagonlarda yoki markirovkasi buzilmagan holda, ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibida oʻrmonchilik yuklarini yuk ortish chizgisining yuqoriga qarab toraygan qismidan foydalanish yoʻli bilan ortilgan va yuqoridagi paketlarning mahkamlangan joylari buzilmagan holda kelgan oʻrmonchilik yuklari hamda taxta-yogʻochlar temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan yukni oluvchiga tekshirilmasdan topshiriladi. Oʻrmonchilik yuklari va taxta-yogʻochlar balandligining tashish jarayonida choʻkish va zichlashish oqibatida pasayishi, shtabel balandligining har bir metriga uch santimetrdan oshmasa, normal holat hisoblanadi. Temir yoʻl stansiyasiga kelgan oʻrmonchilik yuklari va taxta-yogʻochlarni topshirish yukxatida koʻrsatilgan maʼlumotlar asosida amalga oshiriladi. 145. Yuk joʻnatuvchining shikastlanmagan plombalari bilan soz vagonlarda kelgan xavfli yuklarni topshirish temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan yuk joylari soni, yuk vazni va holati tekshirilmagan holda amalga oshiriladi. Xavfli yuklarni umumiy foydalanish joylarida topshirish temir yoʻl transporti (tashuvchi) vakolatli xodimi va yukni oluvchining bevosita nazorati ostida toʻgʻridan-toʻgʻri (vagon-yuk avtotransport vositalari) yuk ortish usuli boʻyicha amalga oshiriladi. Xavfli yuklar nosoz vagonlarda, plombasiz vagonlarda yoki plombasi shikastlangan vagonlarda kelganda joylar soni, yuk ogʻirligi va holati temir yoʻl transportining (tashuvchining) vakolatli xodimi ishtirokida yukni oluvchi tomonidan Temir yoʻllarda xavfli yuklarni tashish qoidalari talablari asosida tekshiriladi. 146. Konteynerlarda kelgan uy-roʻzgʻor buyumlarini topshirish mazkur Qoidalarning 18-bobida nazarda tutilgan tartibda amalga oshiriladi. 147. Yetkazish temir yoʻl stansiyasida yuklar ogʻirligi joʻnatish temir yoʻl stansiyasida qanday tarozi va usulda oʻlchangan boʻlsa, xuddi shunday turdagi tarozi va usulda oʻlchanishi va topshirilishi shart. 148. Tara-donali va qadoqlangan yuklarni umumiy foydalanishda boʻlmagan joylarda tekshirishda temir yoʻl transporti (tashuvchi) ishtirok etayotganda, yukni oluvchi tushirilayotgan yukni zarurat boʻlganda qayta tekshirish imkoniyatini taʼminlash uchun avval tushirilgan yukdan alohida joylashtirishi shart. 149. Joʻnatish temir yoʻl stansiyasida aniqlangan yukning ogʻirligi bilan yoʻl davomida yoki yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasida oʻtkazilgan tekshiruv vaqtida aniqlangan yukning ogʻirligi: kam chiqsa, biroq muayyan yuk ogʻirligining tabiiy kamayishi meʼyoridan va tarozi koʻrsatkichlaridagi tafovut meʼyorlaridan oshmasa; ortiq chiqsa, biroq tarozilar koʻrsatkichlaridagi tafovut meʼyorlaridan oshmasa, yuk ogʻirligi toʻgʻri deb hisoblanadi. Yuklar ogʻirligining tabiiy kamayishi meʼyorlari quyidagicha hisoblanadi: yukning brutto ogʻirligidan — tara va qadoqlarda tashiladigan yuklar boʻyicha; yukning netto ogʻirligidan — tara va qadoqsiz tashiladigan yuklar boʻyicha. Joʻnatish va yetkazish temir yoʻl stansiyalarida yuklarni oʻlchashda tarozi koʻrsatkichlari tafovutining meʼyorlari mazkur Qoidalarning 15-ilovasiga muvofiq aniqlanadi. 150. Yuk tushirishni amalga oshirayotgan tashkilot yoki yukni oluvchi yukni vagondan (konteynerdan) toʻliq tushirib olishi, foydalanilgan mahkamlash vositalaridan vagonni (konteynerni) boʻshatishi, uning ichini yuk qoldiqlari va chiqindilardan tozalashi, tashqi tomonini boʻrli belgilardan tozalashi, Temir yoʻl ustavida belgilangan hollarda esa yuvishi va dezinfeksiyalashi; eshiklar, bortlar, yukni ortish hamda tushirish moslamalarining qopqoqlarini berkitishi va mahkamlashi shart. Mazkur bandning birinchi xatboshida koʻrsatilgan talablar yukni oluvchi yoki yuk tushirayotgan tashkilot tomonidan bajarilmaganligi natijasida temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan qabul qilinmagan vagonlarning turib qolishi uchun javobgarlik yukni oluvchi yoki yuk tushirayotgan tashkilotlar zimmasiga yuklanadi. Vagondan tushirilgan yuklar balandligi 1200 mm gacha boʻlgan yuklar chekka relsning tashqi chegarasidan kamida 2 m masofada, balandligi bundan yuqori boʻlgan taqdirda esa kamida 2,5 m masofada mahkamlangan va joylashtirilgan boʻlishi shart. 151. Yukning kamomadi, buzilishi yoki shikastlanishi boʻyicha uni topshirishdan oldin (yoʻl davomida) tijorat dalolatnomasi tuzilgan boʻlsa, yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi yukni haqiqiy kamomad, buzilish yoki shikastlanish hajmini aniqlagan holda yukni oluvchiga topshiradi. 152. Yukning kamomadi, buzilishi, shikastlanishining hajmi yoki sababini hamda uning narxi qanchaga pasayganligini summasini aniqlash uchun ekspertiza oʻtkazish zarurati yuzaga kelsa, temir yoʻl transporti (tashuvchi) oʻz tashabbusiga koʻra yoki yukni oluvchi talabiga binoan ekspertlar yoki tegishli mutaxassislarni taklif etadi. Ekspertiza temir yoʻl transportining (tashuvchining) vakolatli xodimi ishtirokida oʻtkaziladi. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) vakillari ishtirokisiz yukni oluvchi tomonidan oʻtkazilgan ekspertiza haqiqiy hisoblanmaydi. Ekspert chaqirish bilan bir vaqtda temir yoʻl stansiyasi yukni oluvchini bu haqda xabardor qiladi. Yukni oluvchi oʻz nomiga kelgan yukning ekspertizasida ishtirok etish huquqiga ega. Tez buziluvchan yuklar ekspertizasi vagon ochilgan vaqtdan boshlab 24 soatdan kechikmagan holda oʻtkazilishi kerak. Ekspertiza natijalari dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi. Ekspertiza dalolatnomasi ekspert va ekspertizada qatnashgan barcha shaxslar tomonidan imzolanishi lozim. Ekspertiza xulosalari dalillar bilan tasdiqlangan boʻlishi kerak hamda yuklar kamomadi, buzilishi yoki shikastlanishi sabablari toʻgʻrisidagi taxminlarga asoslangan boʻlishi mumkin emas. Ekspertiza xarajatlarining toʻlovi ekspert kimning tashabbusiga koʻra chaqirilganidan kelib chiqib temir yoʻl transporti (tashuvchi) yoki yukni oluvchi tomonidan amalga oshiriladi. Keyinchalik ekspertiza xarajatlari yukning kamomadi, buzilishi yoki shikastlanishida aybdor boʻlgan tomon zimmasiga yuklatiladi. Ekspertiza oʻtkazish xarajatlari yukning kamomadi, buzilishi yoki shikastlanishi oqibatida yetkazilgan zarardan ortiq boʻlganda, ekspertiza oʻtkazishga yoʻl qoʻyilmaydi. Bunda, yukning kamomadi, buzilishi yoki shikastlanishi hajmi, uning sababi va zarar miqdori temir yoʻl stansiyasi boshligʻi va yukni oluvchi tomonidan aniqlanadi hamda tijorat dalolatnomasida koʻrsatiladi. 153. Temir yoʻl stansiyasi yukni oluvchining talabiga asosan yukxatining “Yuk topshirilganligi toʻgʻrisida belgi” grafasida yuk topshirilganligi toʻgʻrisida: 1) yuk ogʻirligida uning tabiiy kamayishi boʻyicha tafovut meʼyoridan ortiq boʻlmagan miqdorda kamomad, shuningdek yukning netto ogʻirligi boʻyicha tafovut meʼyoridan koʻp boʻlmagan miqdorda ortiqcha yuk aniqlanganda hamda oʻgʻirlik alomatlari boʻlmaganda, “Yuk ogʻirligi 20____ y. “____”_______da tekshirilganda _________ kilogramm (raqamlar va soʻz bilan) chiqdi” degan soʻzlar; 2) yukni tekshirish natijalari tijorat dalolatnomasi bilan rasmiylashtirilganda, “______________ (dalolatnomaning mazmuni) 20____ y. “___” _________ dagi ________-son tijorat dalolatnomasi tuzildi” degan soʻzlar; 3) yuk tekshirilmasdan topshirilganda: yopiq harakatdagi temir yoʻl tarkibida (konteynerda) yuk joʻnatuvchi plombalari bilan kelgan yuklar boʻyicha “Mazkur yukxati boʻyicha yuk _____-son soz vagon/konteynerda (kerak boʻlmagani oʻchirilsin) yuk joʻnatuvchining soz plombalari bilan yetkazildi va 20__ y. “___”_____________da Temir yoʻl ustaviga muvofiq tekshirilmasdan topshirildi” degan soʻzlar; plombasiz vagonlarda, shuningdek ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibida tashiladigan yuklar boʻyicha “Yuk mazkur yukxati boʻyicha ______-son soz vagonda yoʻqolish alomatlarisiz yetkazildi va 20__ y. “___”_____________da Temir yoʻl ustaviga muvofiq tekshirilmasdan topshirildi” degan soʻzlar; ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibida tashiladigan oʻrmonchilik yuklari va taxta-yogʻoch boʻyicha “Yuk mazkur yukxati boʻyicha ______________-son soz yarim ochiq vagon/platformada (kerak boʻlmagani oʻchirilsin) markirovkasi butun holda, yuk ortish chizgisining yuqoriga qarab toraygan qismidan foydalanib, mahkamlanishi buzilmagan holda (kerak boʻlmagani oʻchirilsin) yetkazildi va 20__ y. “___”_____________da tekshirilmasdan topshirildi” degan soʻzlar; yuk joʻnatuvchining (yukni oluvchi) kuzatuvchisi nazorati ostida tashiladigan yuklar yoki yuk joʻnatuvchi (yukni oluvchi) bilan tuzilgan shartnomaga muvofiq boshqa vakolatli shaxs tomonidan qoʻriqlangan yuklar boʻyicha “Yuk mazkur yukxati boʻyicha yuk joʻnatuvchi (yukni oluvchi) kuzatuvchisi nazorati ostida yoki yuk joʻnatuvchi (yukni oluvchi) tomonidan tuzilgan shartnomaga muvofiq boshqa vakolatli shaxs tomonidan qoʻriqlangan holda yetib keldi va yukni oluvchiga bevosita kuzatuvchi (boshqa vakolatli shaxs) tomonidan topshirildi” degan soʻzlar qayd etiladi. Ushbu bandda koʻzda tutilgan yozuvlar temir yoʻl transporti (tashuvchi) vakolatli xodimining lavozimini koʻrsatgan holda imzosi bilan tasdiqlanadi. Yukni oluvchi yuqoridagi yozuvlarni kiritish uchun yuk topshirilgan vaqtdan eʼtiboran uch kun ichida yukxatini taqdim etishi shart. Ortiqcha ogʻirlik va joylar aniqlangan taqdirda, mazkur bandning 1 va 2-kichik bandlarida koʻzda tutilgan yozuvlar temir yoʻl stansiyasi tomonidan majburiy tartibda yukni oluvchining talabidan qatʼi nazar kiritiladi. 154. Yukning haqiqatda topshirilgan sanasi: temir yoʻl transportining (tashuvchining) kuchi va texnik vositalari yordamida yukni tushirishda yukning temir yoʻl stansiyasi yuk hovlisidan olib chiqish sanasi; yukni oluvchining kuchi va texnik vositalari yordamida yukni tushirishda vagonni qoʻyib berish sanasi hisoblanadi. 155. Temir yoʻl ustavida temir yoʻl transporti (tashuvchi) zimmasiga yukni tekshirish majburiyati yuklatilgan taqdirda, vagon (konteyner) temir yoʻl transportining (tashuvchining) vakolatli ishchisi ishtirokida ochiladi, bundan bojxona nazorati ostidagi yuklar (tovarlar) mustasno. 156. Qoʻshimcha tarzda joʻnatish yoʻl qaydnomasi boʻyicha tashilayotgan yuklar quyidagicha topshiriladi: 1) yukning asosiy tashish hujjatlari bilan birga kelgan qismi — yukxati va tijorat dalolatnomasi berilib, yoʻl qaydnomasiga imzo qoʻydirilgan holda; 2) Qoʻshimcha tarzda joʻnatish yoʻl qaydnomasi boʻyicha kelgan qismi — yukni oluvchi tomonidan asosiy yukxati va tijorat dalolatnomasi taqdim etilganidan soʻng qoʻshimcha yoʻl qaydnomasiga imzo qoʻydirilgan holda. Bunda, tijorat dalolatnomasi yukni oluvchidan olib qoʻyiladi. 157. Tashishga doir barcha hisob-kitoblar asosiy yukxati boʻyicha amalga oshiriladi. Qoʻshimcha tarzda joʻnatish yoʻl qaydnomasi boʻyicha yetib kelgan yuk topshirilganligi toʻgʻrisida temir yoʻl stansiyasi tomonidan asosiy yukxatiga yozuv kiritiladi. Qoʻshimcha tarzda joʻnatish yoʻl qaydnomasi boʻyicha yetkazilayotgan yuk asosiy hujjatlar bilan kelayotgan yukka nisbatan avvalroq yetib kelganda, yukning yetib kelgan qismini topshirish yukni oluvchiga qoʻshimcha yoʻl qaydnomasiga imzo qoʻygandan keyin amalga oshiriladi. Yukni oluvchi yukning olgan qismini asosiy joʻnatmaga qoʻshib hisoblashi haqidagi majburiyatnomani temir yoʻl stansiyasiga taqdim etadi. Ushbu majburiyatnoma temir yoʻl stansiyasining yigʻmajildlarida saqlanadi. Yukni qabul qilish toʻgʻrisidagi kvitansiyaga muvofiq yuk toʻliq holda qoʻshimcha yoʻl qaydnomasi bilan yetib kelganda, temir yoʻl transporti yoʻqotilgan yukxati va yoʻl qaydnomasi oʻrniga ularning nusxalarini tuzadi hamda yukni topshirishni rasmiylashtirish mazkur Qoidalarning 8-bobida belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 158. Temir yoʻl stansiyasi yukning belgilangan yetkazib berish muddatida kelmaganligini yukni oluvchi tomonidan taqdim etilgan kvitansiyada “Yuk yetib kelmadi” yozuvi va yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasining kalendar shtempeli bilan tasdiqlashi shart. Belgilangan yetkazib berish muddatida kelmagan yukni qidirish ishlari yukni oluvchining talabiga asosan yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi tomonidan amalga oshiriladi. Yukni qidirish talabini asoslantirish uchun yukni oluvchi temir yoʻl stansiyasi boshligʻiga kvitansiyani, kvitansiya boʻlmaganda esa quyidagi hujjatlardan birini taqdim etishi shart: yetkazib beruvchining hisob-fakturasi (asl nusxasi yoki nusxalari); yetkazib beruvchining (yuk joʻnatuvchining) hisob-fakturasi oʻrnini bosuvchi boshqa hujjat; yuk ortilgan temir yoʻl stansiyasining yuk joʻnatilganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotnomasi; yuk turi, ortilgan sanasi, joʻnatish va yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyalari, yuk tashishga topshirilgan yukxati raqami va vagon raqami (vagonlarda joʻnatishda) maʼlumotlari koʻrsatilgan boshqa hujjatlar. 159. Yuklar ijaraga olingan yoki xususiy vagonlarda kelganda, yukni oluvchi yuklar tushirilganidan soʻng Tarif qoʻllanmasiga muvofiq tashish haqi toʻlovlarini amalga oshirgan holda ushbu vagonlarni egasi yoki ijarachiga qaytarish toʻgʻrisida tashish hujjatini rasmiylashtirishi shart. Ijaraga olingan yoki xususiy vagonlar boʻsh holda yetib kelganligi toʻgʻrisida temir yoʻl stansiyasi vagon egasi yoki ijarachini Temir yoʻl ustavida belgilangan tartibda xabardor etishi shart. 160. Yuk joʻnatuvchi va yukni oluvchi tashish shartnomasini oʻzgartirish huquqiga egadir. Yuk joʻnatuvchi yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi va yukni oluvchini oʻzgartirish, shuningdek yukni oluvchiga yuk hali topshirilmagan boʻlsa, yukni joʻnatish temir yoʻl stansiyasiga qaytarish huquqiga ega. Yukni oluvchini oʻzgartirish haqidagi ariza yukni qabul qilish kvitansiyasining asl nusxasi ilova qilingan holda yuk joʻnatuvchi tomonidan temir yoʻl stansiyasi boshligʻiga beriladi. Yukni oluvchiga yuk hali topshirilmagan boʻlsa, temir yoʻl transporti (tashuvchi) yuk joʻnatuvchining koʻrsatmasini bajaradi. Harakat yoʻnalishidagi temir yoʻl stansiyalarining plombalari bilan kelgan vagonlar yoki tijorat kamchiliklari mavjud boʻlgan vagonlarni boshqa manzilga oʻzgartirish qatʼiyan taqiqlanadi. 161. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) yuk joʻnatuvchi va yukni oluvchining arizasi asosida yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi va (yoki) yukni oluvchini oʻzgartirgan holda tashilayotgan yuklarni manzilini oʻzgartirish huquqiga ega. Manzilni oʻzgartirish toʻgʻrisidagi ariza temir yoʻl transportiga (tashuvchiga) yoki uning mintaqaviy boʻlinmasiga beriladi. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) yoki mintaqaviy boʻlinmasining yukni manzilini oʻzgartirish toʻgʻrisidagi koʻrsatmasi yukning manzilini oʻzgartirishni rasmiylashtirayotgan temir yoʻl stansiyasi boshligʻiga, nusxasi esa dastlabki yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi boshligʻiga yuboriladi. Manzilni oʻzgartirishni rasmiylashtirayotgan temir yoʻl stansiyasi dastlabki yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasiga yukning manzilini oʻzgartirilganligi toʻgʻrisida telegraf yoki boshqa elektron vositalari orqali xabar berishi lozim. Harbiy eshelonlar va harbiy transportni manzilini oʻzgartirish Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi harbiy boʻlinmalari tarmoq organlarining yuk manzilini oʻzgartirish toʻgʻrisidagi arizasi yoki yuk joʻnatuvchi va (yoki) yukni oluvchining harbiy boʻlinmalar organlari bilan kelishilgan holda taqdim etgan arizasi asosida amalga oshiriladi. 162. Manzilni oʻzgartirish toʻgʻrisidagi arizada quyidagi maʼlumotlar koʻrsatilgan boʻlishi lozim: vagon (konteyner) raqami va yukxati raqami; yuk joʻnatuvchining nomi; joʻnatish temir yoʻl stansiyasi; yuk nomi; dastlabki yetkazish temir yoʻl stansiyasi; dastlabki yukni oluvchining nomi; yangi yetkazish temir yoʻl stansiyasi; yangi yukni oluvchining nomi; manzilni oʻzgartirish sabablari; manzili oʻzgarishi lozim boʻlgan yukning tashish hujjatlarini yetkazish temir yoʻl stansiyasida rasmiylashtirish vazifasi ishonib topshirilgan tashkilotning nomi, jismoniy shaxs familiyasi, ismi va otasining ismi. 163. Yukni oluvchi oʻzgarganda, ariza nusxasi dastlabki yukni oluvchiga ham yuborilishi kerak. 164. Yukning manzili oʻzgartirilganda, tashish hujjatlari yangidan tuziladi yoki dastlabki tashish hujjatlariga oʻzgartirishlar kiritilgan holda tashishlar amalga oshiriladi. Yuklarning manzilini oʻzgartirish uchun tashish hujjatlariga yozuvlar kiritish mazkur Qoidalarning 4-bobida belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 165. Yukni oluvchi import yuklarining manzilini yuk temir yoʻl transportining (tashuvchining) kirish chegara temir yoʻl stansiyasini kesib oʻtgan paytdan boshlab oʻzgartirish huquqiga ega. 166. Toʻliq toʻplamda tashilayotgan konteynerlardagi yuklarni, shuningdek bitta yukxati boʻyicha harakatlanayotgan marshrutlar yoki vagonlar guruhi manzilini oʻzgartirish umumiy asoslarda amalga oshiriladi. Yakka konteynerlardagi yuklarni va bitta yukxati boʻyicha harakatlanayotgan marshrut yoki guruhning alohida vagonlarining manzilini oʻzgartirishga yoʻl qoʻyilmaydi, bundan uy-roʻzgʻor buyumlari mustasno. Marshrut yoki guruh joʻnatmasi tarkibida harakatlanayotgan vagonlarning manzilini oʻzgartirish yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyalarida amalga oshiriladi. 167. Dastlabki hujjatlar boʻyicha manzilni oʻzgartirishni rasmiylashtirish vaqtida temir yoʻl stansiyasi tomonidan tashish hujjatlarining barcha nusxalarida manzilni oʻzgartirish toʻgʻrisidagi buyruqning raqami va sanasini koʻrsatgan holda yozuv kiritiladi hamda temir yoʻl stansiyasining kalendar shtempeli va temir yoʻl stansiyasi vakolati xodimining imzosi bilan tasdiqlanadi. 168. Xalqaro qatnovda tashilayotgan yuklar manzilini oʻzgartirish ishlari SMGSda oʻrnatilgan tartibda amalga oshiriladi. 169. Tez buziluvchan yuklar manzilini oʻzgartirishga tegishli sertifikatda (mazkur mahsulot Oʻzbekiston Respublikasida sertifikatlanishi lozimligi sharti bilan) yoki tovar markirovkasida koʻrsatilgan muddat tugagunga qadar yukni yangi manzilga yetkazib berish sharti bilan ruxsat beriladi. 170. Uy-roʻzgʻor buyumlarining manzilini oʻzgartirish haqidagi ariza yukni oluvchi tomonidan dastlabki yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi boshligʻiga taqdim etiladi. Ariza yukni oluvchi ishonchnomasi asosida boshqa shaxs tomonidan yukni qabul qilish kvitansiyasining asl nusxasi va uy-roʻzgʻor buyumlarini yangi manzilga yetkazishga doir yangi yukxati ilova qilingan holda berilishi mumkin. Uy-roʻzgʻor buyumlarini manzilni oʻzgartirish toʻgʻrisidagi ariza joʻnatish temir yoʻl stansiyasi boshligʻi yoki yangi yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi boshligʻi orqali berilishi mumkin. Uy-roʻzgʻor buyumlarining manzilini oʻzgartirish haqidagi arizani olgan temir yoʻl stansiyasi boshligʻi yukni qabul qilish kvitansiyasining orqa tomoniga “____________ temir yoʻl stansiyasi manzilini oʻzgartirish haqidagi ariza temir yoʻl transporti tomonidan qabul qilindi” yozuvini kiritadi. Ushbu yozuv temir yoʻl stansiyasi boshligʻi imzosi va temir yoʻl stansiyasi kalendar shtempeli bilan tasdiqlanadi hamda yukni qabul qilish kvitansiyasi yuk egasiga qaytariladi. Uy-roʻzgʻor buyumlarini manzilini oʻzgartirish haqidagi ariza joʻnatish temir yoʻl stansiyasi yoki yangi manzildagi temir yoʻl stansiyasi boshligʻiga berilgan boʻlsa, ular yukni oluvchining aniq manzilini koʻrsatgan holda uy-roʻzgʻor buyumlari manzili oʻzgarganligi haqida dastlabki joʻnatish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi boshligʻiga telegramma orqali xabar berishi lozim. Dastlabki yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi boshligʻi telegrammani olishi bilan yangi tashish hujjatlarini tuzadi va yukxatining “Yuk joʻnatuvchi” grafasiga “DS (stansiya boshligʻi) _______ (stansiya)_____ yuk joʻnatuvchining (yukni oluvchining) topshirigʻiga asosan ________ (yuk egasi familiyasi)” yozuvini koʻrsatadi. 171. Yukning manzilini oʻzgartirish yangi tashish hujjatlari asosida amalga oshirilganda, ariza beruvchi dastlabki va yangi tashish hujjatlari boʻyicha toʻlovlarni amalga oshirishi shart. 172. Yukning manzilini oʻzgartirish rasmiylashtirilganidan soʻng temir yoʻl stansiyasining vakolatli xodimi maxsus kitobda manzili oʻzgargan yuk toʻgʻrisidagi quyidagi maʼlumotlarni qayd etishi lozim: manzilni oʻzgartirish sanasi; vagon raqami; dastlabki tashish hujjatining raqami; joʻnatish temir yoʻl stansiyasi; yukning nomi va vazni, yuk joylari soni; dastlabki yukni oluvchining nomi; yangi tashish hujjatining raqami (dastlabki hujjatlar boʻyicha manzilni oʻzgartirish vaqtida dastlabki hujjat raqami koʻrsatiladi); yangi yetkazish temir yoʻl stansiyasi; yangi yukxatida yukning vazni va yuk joylar soni; yangi yukni oluvchining nomi; manzilni oʻzgartirish toʻgʻrisidagi buyruqning sanasi va raqami hamda buyruqni imzolagan shaxs. 173. Temir yoʻl stansiyasi hududida yukxatida koʻrsatilgan yukni oluvchi yoʻq boʻlsa, yuk joʻnatuvchining koʻrsatmasiga binoan tashish shartnomasini oʻzgartirish Temir yoʻl ustaviga muvofiq dastlabki hujjatlar boʻyicha yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasini oʻzgartirmasdan yukni oluvchi boshqa oluvchiga oʻzgartirilganda, oʻzgartirilgan (boshqa) yukni oluvchidan tashish haqi toʻlovlarini undirgan holda amalga oshiriladi. Yukning manzilini oʻzgartirishda tashish haqi toʻlovlarini hisoblash va undirish quyidagicha amalga oshiriladi: 1) yuk harakatlanish yoʻnalishidagi temir yoʻl stansiyasida topshirilishi kerak boʻlsa, tashish toʻlovlari faqat ushbu temir yoʻl stansiyasigacha amalga oshirilgan tashish uchun hisoblanadi va undiriladi; 2) yuk yangi yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasidan oʻtib ketganda va temir yoʻl transporti (tashuvchi) uni xuddi shu yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasiga qaytarganda, yuk ushlanib qolgan temir yoʻl stansiyasigacha boʻlgan tashish toʻlovlaridan tashqari, yuk ushlanib qolgan temir yoʻl stansiyasidan yangi yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasigacha yukni tashish uchun toʻlovlar hisoblanadi va alohida undiriladi; 3) yuk dastlabki yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasidan uzoqroqda joylashgan yangi temir yoʻl stansiyasiga yoki yukning dastlabki yoʻnalishida joylashmagan temir yoʻl stansiyasiga joʻnatilishi lozim boʻlsa, tashish toʻlovlari dastlabki yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasigacha yoki yuk ushlanib qolgan temir yoʻl stansiyasigacha va yuk ushlanib qolgan ushbu temir yoʻl stansiyasidan yangi yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasigacha tashish uchun alohida hisoblanadi va undiriladi; 4) yuk joʻnatish temir yoʻl stansiyasiga qaytarilishi lozim boʻlsa, tashish toʻlovlari yukni qaytarish temir yoʻl stansiyasigacha amalga oshirilgan tashish uchun va ushbu temir yoʻl stansiyasidan joʻnatish temir yoʻl stansiyasigacha amalga oshirilgan tashish uchun alohida hisoblanadi va yuk joʻnatuvchidan undiriladi. 174. Dastlabki yuk joʻnatuvchi tomonidan oʻrnatilgan soz plombalar mavjudligida yangi tashish hujjatlari boʻyicha yukning manzilini oʻzgartirish plombalar yechilmagan holda amalga oshiriladi. Ariza beruvchi tomonidan manzilni oʻzgartirishda tashish hujjatlarida yukning nomi grafasida “Vagon dastlabki yuk joʻnatuvchi oʻrnatgan soz plombalar bilan manzil oʻzgartirildi” degan yozuv kiritiladi. Ariza beruvchi manzilni oʻzgartirishda dastlabki plombalarni yechib, yangi plombalarni oʻrnatgan holda yuk manzilini oʻzgartirish huquqiga ega. Yuklarni dastlabki tashish hujjatlari boʻyicha manzilni oʻzgartirish yuk joʻnatuvchining dastlabki plombalari yechilmasdan amalga oshiriladi. 175. Hayvonlar va parrandalarni tashishda manzilni oʻzgartirish davlat veterinariya xizmati organlari bilan kelishilishi lozim. 176. Manzilni oʻzgartirish temir yoʻl stansiyasida yuk joʻnatuvchi (yukni oluvchi) boʻlmagan hollarda, manzilni oʻzgartirish temir yoʻl stansiyasi tomonidan umumiy shakldagi dalolatnoma tuzilib, unda yangi yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasida undiriladigan barcha toʻlovlar (manzilni oʻzgartirish, manyovr ishi toʻlovlari, hujjatlar va toʻlovlarni rasmiylashtirish, vagonlar turib qolgani va konteynerlar ushlanib qolgani uchun jarima) koʻrsatiladi. 177. Yukning dastlabki yetkazish temir yoʻl stansiyasini oʻzgartirish toʻgʻrisidagi ariza yuk ushbu temir yoʻl stansiyasiga kelishidan avval berilsa, shuningdek yuk manzili yoʻl davomida oʻzgartirilsa, vagonlar turib qolganligi uchun jarima undirilmaydi. Yukning manzilini oʻzgartirish haqidagi ariza dastlabki yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasida yukni oluvchiga vagon yuk tushirish uchun olib kirilgandan soʻng berilgan boʻlsa, vagon yuk tushirish uchun olib kirilgan vaqtdan yangi tashish hujjatlarini rasmiylashtirish vaqtigacha turib qolgani uchun Temir yoʻl ustaviga muvofiq jarima hisoblanadi. 178. Yuklarni yuk joʻnatuvchilar va yukni oluvchilarning kuchi va texnik vositalari bilan mexanizatsiyalashmagan usulda ortish va tushirish toʻrt oʻqli vagonlar uchun mazkur Qoidalarning 16 va 17-ilovalarida, mexanizatsiyalashgan usulda ortish va tushirish toʻrt oʻqli vagonlar uchun mazkur Qoidalarning 18 va 19-ilovalarida belgilangan muddatlarda amalga oshiriladi. 179. Sakkiz oʻqli vagonlarda yuklarni ortish va tushirish muddatlari toʻrt oʻqli vagonlar uchun yuklarni ortish va tushirish muddatlaridan ikki barobar koʻp etib belgilanadi. Tirik baliq tashuvchi vagonlarga yuklarni ortish va tushirish muddatlari cheklanmaydi. Nogabarit yuklarni hamda transporterlarda va maxsus jihozlangan platformalarda tashiladigan yuklarni tashishda yuk ortish va tushirish muddatlari temir yoʻl stansiyalari, temir yoʻl transportining (tashuvchining) mintaqaviy boʻlinmalari, shuningdek shoxobcha yoʻllarining ish sharoitlarini hisobga olgan holda temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan belgilanadi. 180. Bir vaqtning oʻzida yuklarni quyish va toʻkish frontiga qoʻyilgan sisternalar va bunkerli yarim ochiq vagonlar partiyasining quyish va toʻkish muddatlari quyidagi muddatlardan oshmasligi kerak: 1) quyish punktlarda: mexanizatsiyalashgan quyish punktlarida mahsulot turi, sisterna va bunkerli yarim ochiq vagonlarning yuk koʻtarish qobiliyatlaridan qatʼiy nazar — 2 soat; mexanizatsiyalashmagan quyish punktlarida mahsulot turidan qatʼiy nazar toʻrt va undan ortiq oʻqli sisterna hamda bunkerli yarim ochiq vagonlarga — 2 soat; 2) toʻkish punktlarda: mexanizatsiyalashgan toʻkish punktlarida toʻrt va undan ortiq oʻqli sisterna hamda bunkerli yarim ochiq vagonlarga — 2 soat; mexanizatsiyalashmagan toʻkish punktlarida toʻrt va undan ortiq oʻqli sisterna hamda bunkerli yarim ochiq vagonlarga — 4 soat; 181. Vagonlar tariq, zigʻir va xantal urugʻlari, sorgo va chumiza tashish uchun jihozlanganda, mazkur Qoidalarning 12-bobiga muvofiq yuk joʻnatuvchi iltimosiga koʻra jismoniy vagonga yuk ortish uchun qoʻshimcha 20 daqiqa vaqt berilishi lozim. Jonzodlarni tushirishda temir yoʻl stansiyasi boshligʻi yukni oluvchining iltimosiga koʻra goʻngni toʻplash uchun mazkur Qoidalarning 17-ilovasida keltirilgan muddatlarga qoʻshimcha ravishda yozda 30 daqiqa, qishda 1 soat muddat taqdim etadi. 182. Vagonlar temir yoʻl stansiyasida yuk ortishda (tushirishda) turib qolishining boshlanishi vaqti vagonlar yuk ortish (tushirish) uchun qoʻyib berilgan vaqt hisoblanadi. Vagonlar yuk ortishda (tushirishda) turib qolishining tugashi vaqti yuk joʻnatuvchining (yukni oluvchining) qoʻyib berilgan vagonlarni bir vaqtning oʻzida olib chiqishga tayyorligi toʻgʻrisidagi xabarnomasi temir yoʻl stansiyasi tomonidan olingan vaqt hisoblanadi. Yuk ortish (tushirish) muddatlari har xil boʻlgan vagonlar guruhi uchun yuk ortish (tushirish) muddati eng koʻp boʻlgan vagonlar uchun belgilangan muddatlar beriladi. Yuk ortish (tushirish) joylariga qoʻyib berilgan vagonlar partiyasidagi ortilgan (boʻshatilgan) vagonlar temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan olib ketilgan vaqtdan eʼtiboran yuk joʻnatuvchining (yukni oluvchining) hisobidan chiqariladi. 183. Agar ortilgan nogabarit va gabaritli yuklarning joylashtirilishi va mahkamlanishining texnik shartlari oʻrnatilmagan boʻlsa, shuningdek maxsus harakatdagi temir yoʻl tarkiblarida tashiladigan gabaritli ogʻir vaznli yuklar tasdiqlangan hisob-kitoblar va chizmalarga mos kelmasa, vagonlarning turib qolishi yuklarni qabul qilishdan oldin yuk joʻnatuvchi hisobida hisoblanadi. 184. Vagonlarning temir yoʻl shoxobcha yoʻllarida turib qolishi vaqtini hisoblash Temir yoʻl ustaviga muvofiq amalga oshiriladi. 185. Yukni ortish-tushirish mashinalari qoʻllanilsa yoki mazkur Qoidalarning 18 va 19-ilovalarida koʻrsatilmagan yuklarni ortish va tushirish ishlari mexanizatsiyalashgan usulda bajarilsa, yukni ortish hamda tushirish muddatlari yuk joʻnatuvchi va yukni oluvchi temir yoʻl transporti (tashuvchi) bilan birgalikda belgilanadi. Ushbu muddatlarni belgilash mazkur Qoidalarning 20-ilovasidagi Mexanizatsiyalashgan uslubda vagonlarga yuklarni ortish va tushirish muddatlarini hisoblash metodikasiga muvofiq amalga oshiriladi. 186. Vagonlarning vaznini oʻlchash va yuklarni dozalash ishlari yuk ortish bilan bir vaqtda amalga oshirilishi kerak. Dozalash punktlarida bitta vagon uchun vazn oʻlchash va dozalash vaqtining muddatlari mazkur Qoidalarning 21-ilovasida belgilangan muddatlardan oshmasligi lozim. 187. Yuk joʻnatuvchi quyidagi yuklarning qiymatini eʼlon qilishi shart: 1) qimmatbaho metallar va ulardan yasalgan buyumlar, qimmatbaho toshlar, narxnoma boʻyicha narxi belgilanmagan sanʼat asarlari, suratlar, haykallar, badiiy buyumlar, antikvar ashyolar, gilamlar, narxi tasdiqlanmagan tajriba mashinalari, uskunalar va moslamalar. Ushbu yuklar yuk joʻnatuvchi tomonidan plombalangan yoki muhrlangan tarada (qadoqda) tashishga taqdim etilishi lozim; 2) yuk joʻnatuvchilarning kuzatuvchilarisiz tashilayotgan uy-roʻzgʻor buyumlari. 188. Ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibida toʻkilgan, uyulgan, quyilgan holda kuzatuvchilar ishtirokida va yuk joʻnatuvchining plombalari bilan tashilayotgan yuklar, shuningdek tez buziluvchan va xavfli yuklar qiymati eʼlon qilinishiga yoʻl qoʻyilmaydi. Bitta yukxati boʻyicha tashilayotgan yuk qismining qiymati ham eʼlon qilinishiga yoʻl qoʻyilmaydi. Mazkur bandning birinchi xatboshisida koʻrsatilmagan boshqa yuklarning qiymatini yuk joʻnatuvchining xohishiga koʻra eʼlon qilishi mumkin. 189. Yukning eʼlon qilingan qiymati uning haqiqiy qiymatidan yuqori boʻlmasligi kerak. 190. Qiymati eʼlon qilingan yukni tashishga taqdim etishda yuk joʻnatuvchi mazkur Qoidalarning 22-ilovasida belgilangan shakl boʻyicha yuk joylari roʻyxatini uch nusxada tuzishi shart. Birinchi nusxa tashish hujjatlari bilan yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasiga yuboriladi, ikkinchi nusxasi joʻnatish temir yoʻl stansiyasida qoladi, uchinchi nusxasi yuk joʻnatuvchiga beriladi. Uy-roʻzgʻor buyumlari roʻyxatida yuk joʻnatuvchi har bir yuk joyining eʼlon qilingan qiymatini koʻrsatishi shart. Qadoqlangan buyumlardan har birining qiymatini koʻrsatish shart emas. 191. Tashish hujjatlarini rasmiylashtirishda joʻnatish temir yoʻl stansiyasining vakolatli xodimi roʻyxatda yukxati raqamini koʻrsatadi, “Roʻyxat qabul qilindi ______” grafasiga imzo qoʻyadi va temir yoʻl stansiyasining kalendar shtempelini bosadi. Roʻyxatning bir nusxasi yuk joʻnatuvchiga qaytariladi, boshqasi esa temir yoʻl stansiyasining yigʻmajildida qoladi. Roʻyxat bir nechta varaqda tuzilgan boʻlsa, kalendar shtempeli har bir varaqqa bosiladi. 192. Yuk joʻnatuvchi har bir yuk joyi ichiga roʻyxatni joylashtirishi shart. 193. Yuk joʻnatuvchi tomonidan yukning qiymati oshirib koʻrsatilganini gumon qilishga asos mavjud boʻlsa, temir yoʻl stansiyasi yukning qiymatini tekshirish uchun tashishga taqdim etilgan yukni ochishni talab etadi. 194. Javdar, bugʻdoy, suli, arpa, grechixa, tariq, makkajoʻxori doni va soʻtalari, moyli va dukkakli ekinlar urugʻlari, sholi, tegirmon va don chiqindilari, kepak, omuxta yemlarni don tashuvchi maxsus vagonlarda yoki yuk joʻnatuvchilar tomonidan taqdim etiladigan eshik toʻsiqlari (toʻsiq) bilan jihozlangan yopiq vagonlarda uyulgan holda tashishga ruxsat beriladi. Tariq, zigʻir va gorchitsa urugʻlari, sorgo, chumizani tashish vaqtida yuk joʻnatuvchi vagon devorlari va toʻsiqlariga qogʻoz yoki yuk toʻkilishini oldini oladigan boshqa materiallarni yopishtiradi. Boshqa donli yuklar, shuningdek un, yorma va kalibrlangan makkajoʻxori urugʻlari faqat tarada tashiladi. 195. Gʻalla yuklari va uyulgan holda tashiladigan yuklarni ortish uchun zarur boʻlgan moslamalar hamda materiallar yuk joʻnatuvchilar tomonidan oldindan tayyorlab qoʻyilishi lozim. Tashish moslamalarini yuk ortish vaqtida oʻrnatish va yuk tushirish vaqtida yechib olish, yuk ortish va tushirish ishlari kimning vositalari yordamida bajarilishiga koʻra yuk joʻnatuvchi, yukni oluvchi yoki temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan bajariladi. Oʻrnatilgan tashish moslamalari haqidagi maʼlumotlarni yuk joʻnatuvchi yukxatida koʻrsatishi mumkin. Vagonlarga toʻsiqlar va panjaralarni oʻrnatish, ularni mahkamlash, vagonlar lyuklarini toʻsish va boshqa qoʻshimcha ishlar, tashish moslamalarini toʻgʻri oʻrnatish hamda mahkamlash uchun javobgar boʻlgan yuk joʻnatuvchi tomonidan bajariladi. Yuk joʻnatuvchiga tegishli barcha tashish moslamalari yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasida yukni oluvchiga yuk bilan birgalikda topshiriladi. Toʻsiqlar vagon eshiklari grafalariga (toʻsiqning metal qoplama teshiklari orqali) har biri 100 — 110 mm dan uzun boʻlmagan ikkita mix bilan qoqiladi. 196. Don (javdar, bugʻdoy, arpa, suli, makkajoʻxori doni), noʻxat, grechixani yechiladigan va yechilmaydigan toʻsiqlarga ega boʻlgan toʻrt oʻqli yopiq vagonlarda uyulgan holda tashish vaqtida yuk vagon eshigi oʻrnining yuqori qismidan 10 sm pastda joylashtirilishi lozim. Bunda, donning (javdar, bugʻdoy, arpa, suli, makkajoʻxori donining) vagon yon devorlari tomoniga tabiiy qiyalik burchagi ostida koʻtarilishining boshi don toʻsigʻi chetidan kamida 100 sm, noʻxat va grechixa uchun esa kamida 150 sm masofada boʻlishi lozim. Tariq, zigʻir, gorchitsa va javdar urugʻlari gʻalla toʻsigʻining yuqori qismidan 10 sm pastda vagon yon devorlariga qarab koʻtarilmasdan ortiladi. Oʻzi zichlanadigan eshiklar bilan jihozlangan toʻrt oʻqli yopiq vagonlarga don vagon tomida joylashgan lyuklar orqali ortiladi. Yuklarni toʻkilgan yoki uyulgan holda lyuk sathidan yuqori qilib ortish vaqtida yuk joʻnatuvchi vagonlar lyuklarini zich yopishi va ichki tomonidan qop matosi yoki bir necha qatlamli qalin qogʻoz bilan bekitishi lozim. 197. Gʻalla yuklarini ortish uchun soz va tozalangan, Temir yoʻl ustavida belgilangan hollarda esa yuvilgan vagonlar (konteynerlar) qoʻyib beriladi. Yuk joʻnatuvchi yuk ortishdan avval vagonlar va toʻsiqlar sozligi, tozalanganligi, ularda zararkunandalar, don toʻkilishiga sabab boʻluvchi teshik va tirqishlar yoʻqligiga ishonch hosil qilishi shart. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) bilan kelishgan holda don ortish uchun vagonlarning yaroqliligini oldindan koʻzdan kechirish yuk joʻnatuvchining vakili tomonidan vagonlarni yuvish va tayyorlash punktlarida amalga oshirilishi mumkin. 198. Gʻalla toʻsiqlarini vagonlarga ortish va tushirish umumiy foydalanishda boʻlmagan joylarda yuk joʻnatuvchi va yukni oluvchi tomonidan bajariladi. 199. Gʻalla yuklarini yechib olinmaydigan eshik toʻsiqlari bilan jihozlangan vagonlarga uyulgan holda ortish uchun qoʻyib berishdan oldin temir yoʻl transportining (tashuvchining) vakolatli xodimlari toʻsuvchi toʻsiqlar va barcha moslamalarning sozligini puxta tekshiradi. Toʻsiqlari nosoz boʻlgan vagonlarga don ortishga yoʻl qoʻyilmaydi. Toʻsiqlarda aniqlangan nosozliklar vagonlarni yuk ortishga qoʻyib berishdan ilgari bartaraf etiladi. 200. Mazkur Qoidalarning 23-ilovasida koʻrsatilgan yuklar vagonga ortilgan yuklar joylarining soni vizual hisoblanmaydigan sharoitda toʻkilgan holda (joylar hisobga olinmasdan) tashiladi. Ushbu yuklarni tashishda yukxatining “Yuk joylari soni” grafasida “toʻkilgan holda” deb koʻrsatiladi. 201. Mazkur Qoidalarning 24-ilovasida koʻrsatilgan yuklar eshik toʻsiqlari oʻrnatilgan holda tashiladi. Vagonlar eshiklarining oʻrnini toʻsish uchun taxtalar, gorbillar, toʻsiqlar, kraft-qogʻozlardan toʻsiqlar hamda qadoqlangan yuklar qoʻllanilishi mumkin. Mazkur Qoidalarning 25-ilovasida koʻrsatilgan yuklarni ortish va tushirishda yuk joʻnatuvchi hamda yukni oluvchilar vagon buksalariga himoyalovchi fartuklar oʻrnatishi shart. Ushbu yuklar tushirilgandan soʻng vagonlar majburiy ravishda yuviladi yoki tozalanadi. Vagonlarni yuvish yoki tozalash: yukni tushirish yukni oluvchi tomonidan bajarilgan boʻlsa, yukni oluvchi tomonidan; yuk temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan tushirilgan boʻlsa, temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan amalga oshiriladi. Vagonlarni yuvish yoki tozalash yukni oluvchining kuchi va texnik vositalari yordamida yoki temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan yukni oluvchining hisobidan amalga oshiriladi. 202. Mazkur Qoidalarning 25-ilovasida koʻrsatilgan yuklar tushirilgandan soʻng vagonlarni yuvish yoki tozalash quyidagi hollarda amalga oshirilmaydi: 1) aylanma marshrutlarda ifloslantiruvchi yoki badboʻy yuklarni tashishda ushbu vagonlar xuddi shu yuklarni ortish uchun foydalanilsa; 2) bir turdagi ifloslantiruvchi (badboʻy) yuklar tushirilganidan soʻng vagonga boshqa turdagi ifloslantiruvchi (badboʻy) yuklar ikkilamchi operatsiyalar tartibida yuklanganda; 3) mazkur Qoidalarning 25-ilovasida koʻrsatilgan yuklarni tashish uchun ixtisoslashtirilgan vagonlardan yuk tushirish ishlari amalga oshirilgan boʻlsa. 203. Sement, ohak materiallari va toʻkilgan holda tashiluvchi materiallar tushirilganidan soʻng boʻshagan vagonlarni, xopper-sement tashuvchi, mineral, don, apatit, akatish tashuvchi boʻsh vagonlarni tashish maqsadida yukni oluvchilar tomonidan har bir vagon uchun alohida qayta joʻnatiladigan yukxati rasmiylashtiriladi. Qayta joʻnatiladigan yukxati mazkur Qoidalarning 26-ilovasida belgilangan shaklda tuziladi. 204. Harbiy qismlar hamda Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi muassasalari tomonidan yuklar tushirilgandan soʻng boʻshagan vagonlar uchun qayta joʻnatiladigan yukxatiga yukni tushirgan tashkilot nomi, yukni oluvchi agentining lavozimi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar kiritilmaydi hamda yukni oluvchi tomonidan shtempel qoʻyilmaydi. 205. Qayta joʻnatiladigan yukxati bilan bir vaqtda yukni oluvchi tomonidan boʻsh vagonni joʻnatish temir yoʻl stansiyasida qoluvchi qayta joʻnatiladigan yukxatining koreshogi toʻldiriladi. Qayta joʻnatiladigan yukxatining orqa tomonida qayta ortish temir yoʻl stansiyasiga kelgan vagonni koʻzdan kechirish natijalari aks ettiriladi. 206. Ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibida (platforma va yarim ochiq vagonlarda) mazkur Qoidalarning 27-ilovasida koʻrsatilgan hamda oʻz kimyoviy va fizik xususiyatlariga koʻra tashqi taʼsirlardan himoyaga muhtoj boʻlmagan yuklarni tashishga ruxsat etiladi. Tosh koʻmir, qoʻngʻir koʻmir, koks, maʼdan va maʼdan konsentratlarini tashish yarim ochiq vagonlarda amalga oshiriladi. Mazkur Qoidalarning 27-ilovasida qayd etilmagan yuklar ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibida yuk joʻnatuvchining (yukni oluvchi) universal yoki maxsus konteynerlarida tashilishi mumkin. Ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibida xavfli yuklarni tashishga Temir yoʻllarda xavfli yuklarni tashish qoidalarida koʻrsatilgan hollardagina ruxsat beriladi. 207. Tez yonuvchan tara va qadoqlarni ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkiblarida tashishga yoʻl qoʻyilmaydi. 208. Tarkibida mayda qismlar mavjud boʻlgan yuklarni ortishdan oldin yuk joʻnatuvchi mazkur harakatdagi temir yoʻl tarkibida tashishga taqdim etilayotgan yuklar yoʻqolishi yuzaga kelmasligiga ishonch hosil qilishi zarur. Platforma yoki vagon kuzovi soz boʻlib, vagonning konstruktiv tirqishlari orqali yukning yoʻqolishi ehtimoli boʻlsa, yuk joʻnatuvchi vagon va yukning butligini taʼminlaydigan, poyezdlar harakatining xavfsizligiga xavf solmaydigan, yukning sifatiga taʼsir etmaydigan vositalar bilan ushbu tirqishlarni toʻsish boʻyicha qoʻshimcha choralar koʻrishi shart. 209. Tarkibida mayda qismlar (zarrachalar) mavjud boʻlgan yuklarni ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibiga yuklashda yuk joʻnatuvchi mayda zarrachalar uchib ketishini hamda vagon bortidan yuqoriroq yuklangan hollarda yukning toʻkilishini oldini olish choralarini koʻrishi shart. Qayd etilgan choralar yukning har bir turi uchun alohida yuk joʻnatuvchi tomonidan ishlab chiqiladi. Vagonlarda yukning yuza qismini tekislash va zichlash uchun mexanizatsiyalashgan qurilma va moslamalar qoʻllanilishi mumkin. 210. Navli koʻmirlar, briketlar hamda tarkibida mayda qismlari boʻlgan barcha koʻmirlar, yarim ochiq vagonlarga bortidan yuqoriroq qilib ortilganda, yuk joʻnatuvchi tomonidan mexanizatsiyalashgan qurilmalar yordamida zichlanishi shart. Bunda, yukning vagon bortidan yuqori boʻlgan qismining koʻndalang kesimi trapetsiya shakliga ega boʻlishi kerak. Koʻmirni ortishda zichlangandan soʻng vagonning koʻtarish qobiliyatidan toʻliq foydalanish taʼminlamaganda, yukning vagon bortidan yuqori boʻlgan qismining balandligi yarim ochiq vagonning tepa mahkamlangan brusidan 200 — 300 mm ni tashkil etishi kerak. Yukni zichlagandan keyin yukning vagon bortidan yuqori boʻlgan qismining pastki asosi yarim ochiq vagon borti mahkamlangan brusidan yuqori boʻlmasligi kerak. 211. Mineral-qurilish materiallari vagon bortidan yuqori ortilgan qismining asosi bort sathidan 50 mm past boʻlishi kerak. Yukning vagon bortidan yuqori boʻlgan qismining balandligi shagʻal uchun 780 mm, qurilish toshi uchun 700 mm, boshqa mineral-qurilish materiallari uchun 730 mm dan oshmasligi kerak. Yuklar ushbu meʼyorlardan yuqori ortilgan taqdirda, ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibi yuk joʻnatuvchi tomonidan koʻtarilgan bortlar bilan jihozlanishi kerak. Vagonlarni koʻtarilgan bortlar bilan jihozlash yuk ortish gabariti doirasida amalga oshiriladi. 212. Yuklarni mexanizatsiyalashgan qurilmalar bilan zichlash va tashish chogʻida yukning but saqlanishini taʼminlaydigan usullarni qoʻllash yuk joʻnatuvchi tomonidan tuzilgan va vagon parki but saqlanishini taʼminlash qismida temir yoʻl transporti (tashuvchi) bilan kelishilgan yoʻriqnomada nazarda tutilgan tartibda bajarilishi kerak. 213. Yuk joʻnatuvchi yuk ortilgan va tushirilgandan soʻng vagonning tashqi qismini va vagon detallarini yuk ortish natijasida yuzaga kelgan ifloslanishdan tozalash bilan bir qatorda emulsiya va himoyalovchi plyonka qoldiqlaridan tozalashi shart. 214. Yuk joʻnatuvchi yoki yukni oluvchining kuzatuvchilari hamrohligida quyidagi yuklar vagonli joʻnatmalar bilan tashiladi: 1) hayvonlar, qushlar va arilar; 2) tashishda alohida xizmat koʻrsatilishini talab etuvchi tez buziluvchan yuklar; 3) tirik baliq; 4) oʻsimliklar va tirik gullar; 5) kuzatib borilishi Temir yoʻllarda xavfli yuklarni tashish qoidalarida nazarda tutilgan xavfli yuklar; 6) muzey va antikvar qimmatbaho buyumlari; 7) oʻzining oʻqida yuk sifatida joʻnatiluvchi harakatdagi temir yoʻl tarkibi, ishlamayotgan holatda joʻnatiluvchi teplovozlar, elektrovozlar, matorvagon seksiyalar, kranlar va temir yoʻlda harakatlanuvchi boshqa texnika hamda platformalarda tashiluvchi temir yoʻl lokomotivlari, klass (yoʻlovchi) vagonlari va boshqa maxsus harakatdagi temir yoʻl tarkibi, kemalar, qayiqlar; 8) avtotransport vositalari, shu jumladan alohida vagonlarda tashiladigan traktorlar va motorli qishloq xoʻjaligi mashinalari, shuningdek avval foydalanishda boʻlgan hamda taʼmirlashga yuborilayotgan, taʼmirlashdan qaytarilayotgan yoki boshqa maqsadda tashilayotgan traktorlar va motorli qishloq xoʻjaligi mashinalari. Shaxsiy avtotransport vositalari egalari roziligi asosida bitta vagonda ikki va undan ortiq avtotransport vositalari egalari hamrohligida tashishga qabul qilinishiga ruxsat beriladi hamda har bir avtotransport vositalariga alohida yukxati rasmiylashtiriladi; 9) yoʻl davomida tushiriladigan yoki qoʻshimcha ravishda toʻldiriladigan yuklar; 10) ochiq qutilardagi vino va aroq. Ushbu bandning birinchi xatboshisida koʻrsatilmagan yuklarni yuk joʻnatuvchi yoki yukni oluvchining kuzatuvchilari hamrohligida tashish yuk joʻnatuvchi yoxud yukni oluvchi xohishiga koʻra amalga oshiriladi. Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi, Davlat xavfsizlik xizmati, Milliy gvardiya, Ichki ishlar vazirligi va bank muassasalarining qoʻriqlanishi va kuzatib borilishi talab etiladigan yuklari, shu jumladan sanoat korxonalaridan joyda qabul qilingan, boshqa vazirliklar (idoralar) tomonidan koʻrsatilgan vazirliklar (idoralar) manziliga yetkaziladigan yuklar qayd etilgan vazirlik va idoralar vositalari yordamida hamda ular tomonidan belgilangan tartibda kuzatiladi va qoʻriqlanadi. 215. Yuk joʻnatuvchi yoki yukni oluvchining xodimlari hamda yuk joʻnatuvchi yoki yukni oluvchilar bilan yuklarni kuzatib borishga doir shartnoma tuzgan tashkilotning xodimlari yukni kuzatib borishi mumkin. Tashishni rasmiylashtirishda yukni kuzatib borish topshirilgan kuzatuvchi joʻnatish temir yoʻl stansiyasiga shaxsini tasdiqlovchi hujjati va xizmat safari guvohnomasini (u mavjud boʻlgan holda) taqdim etishi shart. 216. Tashish hujjatlari toʻplamida yuk nomining tagida yuk joʻnatuvchining (yukni oluvchining) kuzatuvchisi hamrohligida tashilayotgani toʻgʻrisidagi yozuv kiritiladi hamda kuzatuvchining familiyasi, ismi va sharifi, pasportining (ID-kartaning) seriyasi va raqami, xizmat safari guvohnomasi (mavjud boʻlgan holda) koʻrsatiladi. Kuzatuvchilar alohida vagonda ketayotgan boʻlsa yoki yuk ortilgan bir nechta vagonni kuzatib borayotgan boʻlsa, qoʻshimcha ravishda yukxatiga “Kuzatuvchilar ________-son vagonda ketmoqda” yozuvi kiritiladi. 217. Kuzatuvchining yoʻl haqi uchun Taʼrif qoʻllanmasi boʻyicha toʻlov undiriladi. Bu toʻlov yukxatiga kiritiladi va tashish toʻlovlari bilan bir vaqtda undiriladi. 218. Kuzatuvchi oʻzi bilan vagonda umumiy ogʻirligi 36 kg dan ortiq boʻlmagan qoʻl yukini (eng zarur vositalar, oziq-ovqat mahsulotlarini) bepul tashish huquqiga ega. 219. Joʻnatish temir yoʻl stansiyasi tomonidan kuzatuvchiga yoʻl qaydnomasi koreshogiga imzo qoʻydirilib, mazkur Qoidalarning 28-ilovasida belgilangan shakldagi harakatlanish huquqini beruvchi guvohnoma kuzatuvchiga topshiriladi. Guvohnomaga temir yoʻl stansiyasi boshligʻi yoki temir yoʻl stansiyasining vakolatli xodimi imzo qoʻyadi. Guvohnomani olganda kuzatuvchi guvohnomada koʻrsatilgan kuzatuvchining asosiy majburiyatlari bilan tanishishi va bu haqda guvohnomaga imzo chekishi lozim. 220. Yuklarni kuzatib borish uchun kuzatuvchilar soni yuk joʻnatuvchi tomonidan aniqlanadi. Bitta vagonga ikkitadan ortiq kuzatuvchi tayinlashga ruxsat berilmaydi. Yuk joʻnatuvchi tashish vaqtida kuzatuvchilarni almashtirish huquqiga ega. Bunda, almashish amalga oshirilayotgan temir yoʻl stansiyasining vakolatli xodimi tomonidan tashish hujjatlari toʻplamiga kuzatuvchi almashayotgani toʻgʻrisida “___________da (temir yoʻl stansiyasi nomi) kuzatuvchilar almashdi “ yozuvi hamda yangi kuzatuvchilar maʼlumotlari kiritiladi. Yuk joʻnatuvchi tashishda yoki yukni topshirishda toʻsqinliklar yuzaga kelganda, yuk joʻnatuvchining majburiyatlarini bajarish va huquqlarini amalga oshirish vakolatini kuzatuvchiga berish huquqiga ega. Kuzatuvchining vakolatlari doirasini yuk joʻnatuvchi yukxatining “Yuk joʻnatuvchining alohida maʼlumotlari va belgilari” grafasida koʻrsatadi. 221. Kuzatuvchilarning majburiyatlari yukni vagonga ortishda kuzatib turish, yukni yuk joʻnatuvchidan qabul qilish, ular tomonidan kuzatib borilayotgan yuklarni qoʻriqlash, hayvonlarni parvarishlash, hayvonlarga suv va yem berish, yuklar zararlanishini oldini olish uchun zarur boʻlgan choralarni koʻrish, vagondagi yukning mahkamlangani va barqaror turishini kuzatish hamda kuzatib kelingan yuklarni yukni oluvchilarga topshirishdan iborat. Xavfli yuklarni kuzatishning qoʻshimcha shartlari Temir yoʻllarda xavfli yuklarni tashish qoidalariga asosan oʻrnatiladi. 222. Vagonlarni isitish uchun pechlar va pech uskunalari yuk joʻnatuvchi tomonidan oʻrnatiladi. Tashishda isitish uskunalari qoʻllanilsa, yuk va pech oʻrtasidagi masofa bir metrdan kam boʻlmasligi, ortilgan yukning balandligi esa vagon tomidan kamida 50 sm ga past boʻlishi kerak. Vagondagi haroratni nazorat qilish uchun yuk joʻnatuvchi kuzatuvchini termometr bilan taʼminlashi shart. 223. Vagonda mavjud boʻlgan barcha yechiladigan qurilmalar boʻyicha joʻnatish temir yoʻl stansiyasi ikki nusxada roʻyxat tuzishi shart. Roʻyxatning bir nusxasi kuzatuvchi imzosi bilan qurilmalar mavjud boʻlgan vagonni qabul qilishda yukxatiga ilova qilinadi, ikkinchi nusxasi esa temir yoʻl stansiyasida qoldiriladi va yigʻmajildlariga tikiladi. 224. Yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi yuk tushirilganidan soʻng vagonni qabul qilish chogʻida roʻyxat boʻyicha qurilmalar mavjudligi, buzilmaganligi va vagonning sozligini tekshiradi. Yuk joʻnatuvchi yoki yukni oluvchining kuzatuvchisi uning aybi bilan vagonda oʻrnatilgan qurilmalar va vagonning buzilishi yoki yoʻqotilishi boʻyicha temir yoʻl transporti (tashuvchi) oldida javobgar boʻladi. 225. Kuzatuvchilar hamrohligida harakatlanayotgan vagonlarning shikastlanishlari yoʻl davomida aniqlanganda va ushbu vagonlar mazkur poyezd tarkibida harakatini davom ettirishi imkoni boʻlmaganda, nosoz vagonlar poyezddan uziladi. Vagonlar bir nechta kuzatuvchilar bilan harakatlanayotgan boʻlsa, kuzatuvchilardan biri ushlab qolingan vagonlar bilan qoladi. Vagonlar bitta kuzatuvchi tomonidan kuzatilayotgan boʻlsa, kuzatuvchi soz vagonlar bilan (hayvonlar mavjud boʻlgan va tashishda alohida xizmat koʻrsatishni talab etadigan vagonlardan tashqari) birga ketadi, ushlab qolingan vagonlar esa undagi yuklar mavjudligi tekshirilgandan va nosozliklar bartaraf etilgandan soʻng plombalanadi hamda yetkazish manziliga yuboriladi. Poyezddan uzilgan vagonlardagi yukni tekshirish kuzatuvchi ishtirokida amalga oshiriladi hamda mazkur Qoidalarning 28-bobida belgilangan tartibda tijorat dalolatnomasi yoki umumiy shakldagi dalolatnoma rasmiylashtiriladi. Yoʻl davomida vagonlar uzilganligi toʻgʻrisida temir yoʻl stansiyasi kuzatuvchining guvohnomasiga uning talabiga asosan tegishli yozuvni qayd etishi shart. Kuzatuvchi kasal boʻlib qolganida yoki kuzatuvchi yukni kuzatib borolmaydigan holatlar paydo boʻlganida, temir yoʻl stansiyasi yukni tekshirish va kuzatib borish bilan bogʻliq temir yoʻlning haqiqiy xarajatlarini yukni oluvchidan undirish uchun yukxatiga kiritgan holda yetkazish manzili boʻyicha yukni joʻnatishi shart. 226. Bir nafar kuzatuvchi tomonidan kuzatilayotgan vagonlar poyezdga bitta guruh boʻyicha qoʻyilishi kerak. 227. Yuk poyezdlarini shakllantirish rejasiga muvofiq yuk joʻnatuvchi yoki temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan shakllantirilgan, kamida bitta temir yoʻl stansiyasida toʻxtamasdan harakatlanadigan va temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan belgilangan ogʻirlik yoki uzunlikdagi poyezd tarkibi joʻnatuvchi marshrut hisoblanadi. 228. Joʻnatuvchi marshrutlarda yuklarni tashish ushbu Qoidalarda nazarda tutilgan tartibda tuziladigan yuk tashish prognozlariga asosan amalga oshiriladi. 229. Tarmoq marshrutlari yadrosining ogʻirligi va uzunligi temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan belgilanadi. Aniq manzillar uchun marshrutlar yadrosi ogʻirligi va uzunligining belgilangan meʼyorlari yuk joʻnatuvchilarga temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan eʼlon qilinadi. 230. Tashkil etilishi va shakllantirilishi usullariga koʻra joʻnatuvchi marshrutlar quyidagilarga boʻlinadi: bitta temir yoʻl stansiyasida bitta yuk joʻnatuvchi tomonidan yuk ortilgan vagonlardan hamda temir yoʻl shoxobcha yoʻlida shoxobcha yoʻli egasi va mazkur shoxobcha yoʻlining yuk joʻnatuvchi — kontragentlari tomonidan yuk ortilgan vagonlardan shakllantirilgan joʻnatuvchi marshrutlar; turli yuk joʻnatuvchilar tomonidan bitta temir yoʻl stansiyasida (stansiyali pogʻonasimon), bitta yuk joʻnatuvchi yoki turli yuk joʻnatuvchilar tomonidan uchastkaning bir nechta temir yoʻl stansiyalarida yoki temir yoʻl transportining (tashuvchining) mintaqaviy boʻlinmalarida (uchastkali pogʻonasimon) yuk ortilgan vagonlardan tuzilgan joʻnatuvchi pogʻonasimon marshrutlar. 231. Qoʻshiladigan vagonlarning yetkazish manziliga qarab marshrutlar quyidagilarga boʻlinadi: 1) bitta yoki bir nechta yukni oluvchining nomiga bitta yuk tushirish temir yoʻl stansiyasi manziliga yuboriladigan vagonlardan shakllantirilgan toʻgʻri marshrutlar. Yuklarni toʻgʻri marshrutlarda qabul qilish uchun zarur texnik vositalarga ega boʻlgan bunday temir yoʻl stansiyalar va yukni oluvchilarning roʻyxati temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan yukni oluvchilar bilan kelishilgan holda belgilanadi; 2) yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyalari boʻyicha vagonlar guruhlariga ajratilgan bitta yuk tushirish uchastkasining temir yoʻl stansiyasidagi marshrutlar. Bitta yukni oluvchi nomiga yuborishda guruhdagi vagonlarning maksimal miqdori unga tegishli yuk tushirish punktining temir yoʻl shoxobcha yoʻli ekspluatatsiyasi yoki vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomasida belgilangan yuk tushirish qobiliyatiga mos boʻlishi kerak; 3) tarqatish temir yoʻl stansiyasiga yetkazish manzili yoʻl davomida qayta ishlov berish imkon qadar qisqartirilishini hisobga olgan holda marshrut yoʻli davomida joylashgan uchastka yoki saralash temir yoʻl stansiyalarining yuk poyezdlarini shakllantirish rejasi boʻyicha tashkil etilgan marshrutlar. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) yuk joʻnatuvchilarni yuk poyezdlarini shakllantirish rejasi va marshrutlarni tashkil qilish rejasidan koʻchirma bilan taʼminlaydi; 4) punktlar uchun oʻrnatilgan amal qilish hududlari chegaralarida yukni oluvchilarga yuk tushirish temir yoʻl stansiyalari boʻyicha vagonlarni manzilga joʻnatish amalga oshiriladigan tarqatish punktlaridagi marshrutlar. Marshrutlarning tarqatish punktlari va ular amal qiladigan hududlar roʻyxati tegishli vazirlik va idoralar bilan kelishgan holda temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan oʻrnatiladi. 232. Yuklarni marshrutlarda tashishni prognozlashda marshrutlar qayta ishlov berilmasdan oʻtadigan yoʻlning eng uzoq masofasi inobatga olinishi kerak. Yuk joʻnatuvchilar tomonidan taqdim etilayotgan yuklarni marshrutlarda tashish toʻgʻrisidagi oylik prognozlarda temir yoʻl transportining (tashuvchining) tegishli mintaqaviy boʻlinmalari marshrutlarning texnik-iqtisodiy samaradorligini tekshiradi. 233. Tarqatish punktlariga joʻnatuvchi marshrutlarda yuklarni tashishda yuk joʻnatuvchilar marshrutlarda yuklarni tashish toʻgʻrisidagi oylik prognozlarda tarqatish punktlari nomini, marshrutlar miqdori va ularda mavjud boʻlgan vagonlarning umumiy sonini ushbu tarqatish punkti amal qilish hududiga kiruvchi yetkazish (yuk tushirish) joylari boʻyicha taqsimlagan holda koʻrsatishi shart. 234. Marshrutlarga yuk ortish va tushirish uchun vagonlarni qoʻyib berish, ularni oʻrnatilgan ogʻirlik va uzunlikda shakllantirish, yuk ortilgandan (tushirilgandan) keyin qaytarish tartibi hamda joʻnatuvchi marshrutlarga va pogʻonasimon marshrutlar vagonlarining guruhiga yuk ortish va tushirish muddatlari temir yoʻl shoxobcha yoʻli ekspluatatsiyasi yoki vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomalari boʻyicha oʻrnatiladi. Ushbu shartnomalarda barcha vagonlar uchun oʻrnatilgan umumiy (yagona) aylanma muddatni oʻrnatishda marshrutlarga yuk ortish va tushirish uchun alohida muddat nazarda tutilishi mumkin. Joʻnatuvchi marshrutlarga qismlarga boʻlib yuk ortishda shartnomalar va texnologik jarayonlarda qismlar soni, ulardagi vagonlar miqdori, marshrutning har bir qismiga ortish muddati hamda marshrutning birinchi qismini qoʻyib berish vaqtidan ortishni tugatish va oxirgi qismini topshirish vaqtigacha hisoblanadigan marshrutga yuk ortishning umumiy uzluksiz muddati nazarda tutilishi kerak. Umumiy foydalanishdagi joylarda joʻnatuvchi marshrutga yuk ortish va tushirishda temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan vagonlarga yuk ortish (tushirish) uchun oʻrnatilgan muddatga temir yoʻl transporti (tashuvchi) mintaqaviy boʻlinmasining rahbari mahalliy sharoitlardan kelib chiqqan holda tegishli hisob-kitoblar bilan asoslangan qoʻshimcha vaqt taqdim etadi. 235. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) marshrutlarga yuk ortish uchun vagonlarni birinchi navbatda qoʻyib berilishini taʼminlashi, yuk joʻnatuvchilar esa ustuvor ravishda ularga yukni ortishi shart. Temir yoʻl shoxobcha yoʻllariga vagonlarni yuk ortish uchun qoʻyib berish, oʻsha yoʻllarda yuk tushirilgandan soʻng vagonlardan foydalanishni hisobga olgan holda amalga oshiriladi. Yuk joʻnatuvchilar marshrutlarga yuk ortish uchun qoʻyib berilgan vagonlarni yuk ortish va tushirishda turgan vagonlarga almashtirishi mumkin, bundan aylanma marshrutlar va vertushkalar tarkibidagi vagonlar mustasno. 236. Quyidagi hollarda marshrutga yuk ortish temir yoʻl transportining (tashuvchining) aybi bilan taʼminlanmagan hisoblanadi: 1) marshrutga yuk ortish uchun vagonlar toʻliq yoki qisman qoʻyib berilmaganda yoxud nosoz yoki berilgan yuk turiga mos kelmaydigan vagonlar qoʻyib berilganda; 2) berilgan hisobot sutkasida marshrutni ortish uchun toʻliq boʻlmagan muddatlarda vagonlarni qoʻyib berish, agar yuk joʻnatuvchilar hisobot sutkalarining oxirigacha yuklarini yuklamasa va temir yoʻlga topshirmasalar. Marshrutlarga yuk ortish ishlari shoxobcha temir yoʻllaridan foydalanish va vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomasida belgilangan muddatlarda yakuniga yetkazilishi kerak. 237. Quyidagi hollarda marshrutga yuk ortish yuk joʻnatuvchining aybi bilan taʼminlanmagan hisoblanadi: 1) ortish uchun tayinlangan mazkur sutkada va ortish uchun toʻliq muddat bilan temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan taʼminlangan vagonlar ortilmagan va hisobot sutkasining oxirigacha temir yoʻl transportiga (tashuvchiga) topshirilmagan marshrut; 2) yuk joʻnatuvchi marshrutning kalendar prognozi boʻyicha ortishdan bosh tortsa; 3) temir yoʻl transportiga (tashuvchiga) marshrut yoki marshrut yadrosi mazkur Qoidalarning 227 va 229-bandlarida belgilangan ogʻirlikka yoki vagonlar soniga muvofiq boʻlmaganda. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) mintaqaviy boʻlinmasining rahbari bilan kelishilgan holda marshrutni yetkazish manzili yangisiga almashtirilgan boʻlsa, marshrutga yuk ortish muddatlari buzilmagan hisoblanadi. 238. Mazkur Qoidalarning 236 va 237-bandlarida koʻrsatilgan joʻnatuvchi marshrutlarga yuk ortish taʼminlanmagan taqdirda, Temir yoʻl ustaviga asosan aybdor tomondan boshqa tomon foydasiga har bir yuk ortilmagan marshrut uchun jarima undiriladi, bundan tashuvlar prognozi bajarilmagani uchun jarima mustasno. Marshrutlarga yuk ortish prognozi bajarilmay qolishiga yoʻl qoʻyilganda, marshrutlarga yuk ortishning bajarilmay qolgan prognozi kalendar dekadasi davomida ushbu dekadaning alohida kunlarida bajarilgan hollarda yuk joʻnatuvchilar va temir yoʻl transporti (tashuvchi) marshrutlarga yuk ortish taʼminlanmagani uchun jarima toʻlovlaridan ozod etiladi. 239. Joʻnatuvchi marshrutga yuk ortuvchi temir yoʻl stansiyasi yoki pogʻonasimon marshrutni shakllantiruvchi temir yoʻl stansiyasi yukni tushirish yoki tarqatish temir yoʻl stansiyasigacha marshrut tarkibida yoki marshrut yadrosida harakatlanib boruvchi vagonlarning yukxati va yoʻl qaydnomalariga shtempel bilan quyidagi yozuvlardan birini kiritadi: “Toʻgʻridan-toʻgʻri ______-son joʻnatuvchi marshrut”; “Temir yoʻlning ______ stansiyasiga tarqatiladigan ______-son joʻnatuvchi marshrut”; “Toʻgʻridan-toʻgʻri ______-son pogʻonasimon marshrut”; “Temir yoʻlning ______ stansiyasiga tarqatiladigan ______-son pogʻonasimon marshrut”. 240. Tashish uchun alohida vagon berilishi talab qilinmaydigan va bitta yukxati boʻyicha taqdim etiladigan yuk partiyasi mayda joʻnatma hisoblanadi. Mayda joʻnatma tarzida tashishga taqdim etilayotgan yuk miqdori: hajmi boʻyicha toʻrt oʻqli yopiq vagon, yarim ochiq vagon sigʻimining uchdan bir qismi yoki toʻrt oʻqli platforma maydonining uchdan bir qismidan; ogʻirligi boʻyicha 5000 kg dan ortiq boʻlmasligi kerak. Hajmi boʻyicha alohida vagon talab qilinmagan hollarda umumiy brutto ogʻirligi 5000 kg dan ortiq boʻlgan yuk mayda joʻnatma sifatida tashilishi mumkin. Mayda joʻnatmalar tarzidagi yuklarni umumiy foydalanishda boʻlmagan joylardan toʻgʻridan-toʻgʻri terma vagonlarda bitta yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasiga joʻnatishda yuqorida koʻrsatilgan hajmdan ortiq boʻlmagan alohida joʻnatmalar ogʻirligi chegaralanmaydi. Bitta yukxati boʻyicha tashishga taqdim etilayotgan yukning ogʻirligi 80 kg dan kam boʻlmasligi kerak. 241. Mayda joʻnatmalardagi yuklarni tashishga qabul qilish mayda joʻnatmalar bilan ishlash uchun jihozlangan omborlarga ega boʻlgan temir yoʻl stansiyalarida, har bir yoʻnalish boʻyicha mayda joʻnatmalar yuk oqimlarining miqdorini hisobga olgan holda temir yoʻl transporti (tashuvchi) mintaqaviy boʻlinmasi rahbari tomonidan tasdiqlanadigan kalendar jadval boʻyicha amalga oshiriladi. Boshqa yuklar bilan birgalikda tashishga qabul qilinmagan yuklar (xavfli, badboʻy suyuqliklar, hayvonlardan olingan xom-ashyo) hamda ogʻir vaznli yuklar uchun qabul qilish va ortishda har bir yoʻnalish boʻyicha maxsus kunlar oʻrnatilishi mumkin. 242. Mayda joʻnatmalarni umumiy foydalanishda boʻlmagan joylarda qabul qilish va ortish yuk joʻnatuvchilarning temir yoʻl stansiyasi boshligʻi bilan kelishilgan dekada buyurtmalari va tashishlarning batafsil prognozi asosida amalga oshiriladi. Vagonlar mayda joʻnatmalar bilan va vagonlarga yuk ortishning oʻrnatilgan texnik meʼyorlariga muvofiq yuklanishi kerak. Mayda joʻnatmalarni guruhlarga ajratishda ulardan eng koʻp miqdordagi toʻgʻridan-toʻgʻri terma vagonlar shakllanishi taʼminlanishi kerak. 243. Mayda joʻnatma tashishga taqdim etilishidan avval yukni joʻnatishga ruxsat olish uchun toʻldirilgan yukxati yuk joʻnatuvchi tomonidan temir yoʻl stansiyasi boshligʻiga taqdim etilishi kerak. Mayda joʻnatmalar ortilishini oldindan prognoz qilish va bitta yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasiga eng koʻp miqdordagi terma vagonlar shakllanishini taʼminlash uchun temir yoʻl stansiyasi boshligʻi bilan kelishilgan kunlarda barcha yuk joʻnatuvchilar tomonidan yukxatlarini oldindan taqdim etish tartibi oʻrnatiladi. Temir yoʻl stansiyasi boshligʻi kalendar jadval yoki qabul qilish va ortish prognozi asosida yukni olib kirish va ortish kunlarini yukxatida koʻrsatadi. Yirik temir yoʻl stansiyalarida yukni temir yoʻl stansiyasiga olib kirish soatlari koʻrsatilishi mumkin. Mayda joʻnatmalar bilan yuklarni temir yoʻl stansiyasi omborlariga oldindan olib kirish temir yoʻl stansiyasi boshligʻi bilan kelishuv asosida amalga oshiriladi. Bunda, berilgan yoʻnalishning yuklarini ortish uchun kalendar jadvalida koʻzda tutilgan eng yaqin kunga yuk ortish belgilanadi va bu haqda yukxatining tegishli grafasida koʻrsatiladi. 244. Umumiy foydalanishda boʻlmagan joylardan mayda joʻnatmalar ortilishini amalga oshiruvchi yuk joʻnatuvchilar uchun temir yoʻl transporti (tashuvchi) toʻgʻridan-toʻgʻri va qayta yuk ortiladigan vagonlarni shakllantirish uchun yuk tushurish yoki saralash temir yoʻl stansiyalarini belgilaydi. Umumiy foydalanishda boʻlmagan joylardan ortiladigan mayda joʻnatmalar ortish uchun oldindan tayyorlangan holda tashishga taqdim etilishi kerak. Yuk joʻnatuvchi tomonidan mazkur Qoidalarning 5-bobida nazarda tutilgan tartibda har bir yuk joyi joʻnatuvchi va temir yoʻl markirovkasi bilan belgilanishi kerak. 245. Yuk joʻnatuvchilar tomonidan vagonli joʻnatmalarni mayda joʻnatmalarga taqsimlashga yoʻl qoʻyilmaydi. 246. Yopiq terma vagonlarga bitta yuk joyidagi ogʻirligi 500 kg oshmagan yuklar mayda joʻnatmalar bilan ortilishi mumkin. 247. Ogʻir vaznli (bitta yuk joyi ogʻirligi 500 kg dan ortiq va 5000 kg gacha), oʻlchami boʻyicha yopiq vagonga yuklab boʻlmaydigan uzun oʻlchamli va yirik yuklarning mayda joʻnatmalari ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibida tashiladi. Ushbu yuklarning qadogʻi texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar (texnik reglamentlar, standartlashtirishga doir normativ hujjatlar) talablariga mos kelishi va ortish-tushirish ishlarida mexanizatsiya vositalari qoʻllanilishini taʼminlashi kerak. Texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar (texnik reglamentlar, standartlashtirishga doir normativ hujjatlar) talablariga mos kelmaydigan qadoqdagi yuklarni mayda joʻnatmalar bilan tashishga qabul qilishda, temir yoʻl stansiyasi boshligʻi ortish, tashish, saralash va tushirishda yukning butligi toʻliq saqlanishi taʼminlanishi uchun alohida detal va uzellar qadoqlanishini talab etadi. Ogʻir vaznli va yirik yuklar mayda joʻnatmalar bilan birgalikda bitta yukxati boʻyicha taqdim etilganda, yuk joʻnatuvchilar mayda joʻnatmalarni ogʻir vaznli yuklar bilan birga qadoqlashi yoki ularni tashishga alohida yukxati bilan taqdim etishi shart. Ogʻir vaznli yuklar mayda joʻnatmalar bilan yarim ochiq vagonlarda tashishga qabul qilinganda, ular yuk koʻtarish mexanizmlariga ega boʻlgan temir yoʻl stansiyalari manziliga yuborilishi lozim. 248. Ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibida tashib boʻlmaydigan, bitta yuk joyining ogʻirligi 500 kg dan ortiq va 1500 kg gacha boʻlgan ogʻir vaznli yuklar, shuningdek 3 m dan 5 m gacha uzunlikdagi yirik va uzun oʻlchamli yuklar yopiq vagonlarda har bir alohida holatlarda temir yoʻl stansiyasi boshligʻi ruxsati bilan tashilishi mumkin. 249. Mayda joʻnatmalarni tashishda vagonga ortiladigan yuk yoʻnalish davomida joylashgan temir yoʻl stansiyalarida alohida joʻnatmalarni tushirish chogʻida qolgan yukning joyidan qoʻzgʻatilmasligi taʼminlangan holda joylashtirilishi kerak. Ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibida tashiladigan yuk SMGSning texnik shartlariga muvofiq mahkamlanishi kerak. 250. Mayda joʻnatmalarda xavfli, kuchli taʼsir etuvchi zaharli va portlovchi moddalar tashilishiga yoʻl qoʻyilmaydi. 251. Universal konteynerlar taraga joylashtirilgan donali yuklar, uy-roʻzgʻor buyumlari hamda taraga joylashtirilmagan va qadoqlanmagan yaroqli yuklarni dastlabki qadoqda yoki yengillashtirilgan tarada tashish uchun moʻljallangan konteyner turi hisoblanadi. Universal konteynerlar temir yoʻl transportiga (infratuzilma egasiga, tashuvchiga), yuk joʻnatuvchilarga (yukni oluvchilarga) yoki transport kompaniyalariga (xususiy konteynerlar) tegishli boʻlishi mumkin. Universal konteynerlarda tez buziluvchan va xavfli yuklarni tashilishi mumkin hamda ularni tashish mazkur Qoidalarning 19, 22-bobi va Temir yoʻllarda xavfli yuklarni tashish qoidalarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi. Xususiy boʻsh konteynerlarni tashish oʻrnatilgan tariflar asosida barcha toʻlovlar undirilgan va tashish hujjatlarining toʻliq toʻplami rasmiylashtirilgan holda amalga oshiriladi. 252. Suyuq yuklar universal konteynerlarda sinmaydigan tarada (bochkalar, bidonlar, kanistrlar va plastik idishlar) tashilishi mumkin. Sigʻimi bir litrdan ortiq boʻlmagan shisha tarada tashiladigan suyuq yuklar karton qutilar va boshqa qadoqlarga joylashtirilishi kerak. 253. Yuklarni universal konteynerlarga ortish va ulardan tushirish yuk joʻnatuvchilar va yukni oluvchilar tomonidan amalga oshiriladi. Temir yoʻl stansiyalarining umumiy foydalanishdagi joylarida universal konteynerlarni vagonlar va yuk avtotransport vositalariga yuklash hamda vagonlar va yuk avtotransport vositalaridan tushirish temir yoʻl transporti (tashuvchi), shuningdek boshqa yuridik shaxslar tomonidan amalga oshiriladi. Umumiy foydalanishda boʻlmagan joylarda bu operatsiyalar yuk joʻnatuvchilar va yukni oluvchilar tomonidan amalga oshiriladi. 254. Universal konteynerlardagi yuklar Tarif qoʻllanmasiga muvofiq konteyner operatsiyalarini bajarish uchun ochiq boʻlgan temir yoʻl stansiyalari oʻrtasida tashiladi. 255. Har bir yuklangan universal konteyner uchun yuk joʻnatuvchi alohida yukxatini tuzishi kerak. 256. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) ortish uchun soz holatda boʻlgan, yuk qoldiqlari va chiqindilaridan tozalangan, taqdim etilgan yukni tashish uchun yaroqli universal konteynerlarni qoʻyib berishi shart. Taqdim etilgan yukni tashish uchun universal konteynerlarning tijorat jihatidan yaroqliligi yuk joʻnatuvchi tomonidan belgilanadi. Yuk joʻnatuvchi nosoz universal konteynerga yukni ortishdan bosh tortishi mumkin. 257. Yuklangan universal konteynerlar temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan tashqi koʻrik amalga oshirilgan holda yuk joʻnatuvchilarning aniqlagan ogʻirligi va yuk joʻnatuvchilarning plombalari bilan qabul qilinadi. 258. Universal konteynerlarga yukni ortishda yuk joʻnatuvchi yukning spetsifikatsiyasi yoki hisobvaraq-fakturasini har bir konteyner ichiga joylashtirishi va unda yuk ortilgan joylar soni, har bir joydagi predmetlar roʻyxati, narxi hamda har bir predmetning vaznini koʻrsatishi shart. Spetsifikatsiya va hisobvaraq-faktura yuk joʻnatuvchining imzosi bilan tasdiqlanadi. 259. Uy-roʻzgʻor buyumlari universal konteynerda tashish uchun taqdim etilganda, yuk joʻnatuvchi universal konteynerga joylashtirilgan barcha buyumlarning roʻyxatini har bir predmet uchun eʼlon qilingan narxni va yukning umumiy eʼlon qilingan qiymatini koʻrsatgan holda yukxatiga ilova qilishi shart. Uy-roʻzgʻor buyumlarining roʻyxati temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan oʻrnatilgan shaklda har bir universal konteyner uchun uch nusxada tuziladi va temir yoʻl transportining (tashuvchining) vakolatli xodimi imzolari, shuningdek joʻnatish temir yoʻl stansiyasining kalendar shtempeli bilan tasdiqlanadi. Uy-roʻzgʻor buyumlarining roʻyxati universal konteynerga joylashtirilgan buyumlar bilan solishtirilganidan soʻng ushbu roʻyxatning bir nusxasi universal konteynerga joylashtiriladi, ikkinchisi yuk joʻnatuvchiga beriladi, uchinchisi esa joʻnatuvchi temir yoʻl stansiyasi yigʻmajildlarida qoladi. Universal konteyner yuk joʻnatuvchi ishtirokida temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan plombalanadi. 260. Yuklarni universal konteynerga joylashtirishda universal konteyner poliga tushuvchi ogʻirlik va uning devorlariga tushuvchi bosim teng taqsimlangan boʻlishi kerak. Universal konteyner eshiklari oson yopilishi va ochilishi kerak hamda yukni joylashtirishda yuk va universal konteyner devori orasida 3 dan 5 sm gacha boʻsh joy qoldirilishi kerak. Yukni universal konteyner eshigiga taqab joylashtirish taqiqlanadi. Yuklarni yoki ularni mahkamlash moslamalarini mixlar va skobalar bilan universal konteynerning devorlari, poli va tomiga qoqish taqiqlanadi. Universal konteyner ichiga joylashtirilgan predmetlarning buzilishi va sinishi hamda universal konteynerning oʻzi shikastlanishi va buzilishi uchun barcha javobgarlik yuk joʻnatuvchi zimmasiga yuklatiladi, agar bu holat universal konteynerlarga joylashtirilgan predmetlarning siljishi natijasida sodir boʻlgan boʻlsa. Universal konteyner temir yoʻl transporti (tashuvchi) hududi, shuningdek boshqa yuridik shaxslar hududidan olib chiqilgan vaqtdan qaytarilguniga qadar, universal konteyner tashqi va ichki tomonining but saqlanganligi uchun javobgarlik yuk joʻnatuvchilar va yukni oluvchilar zimmasiga yuklatiladi. 261. Universal konteyner yuk joʻnatuvchi tomonidan yukni koʻtarish qobiliyati doirasida sigʻimi toʻlguncha va universal konteyner ichidagi yuklar siljishi ehtimolini istisno etadigan zichlikda yuklanishi kerak. 262. Yuk joʻnatuvchiga (yukni oluvchiga) hujjatlarni rasmiylashtirish, universal konteynerni oʻz vositalari bilan olib kirish (olib chiqish), yukni ortish (tushirish) va universal konteynerni temir yoʻl transportiga (infratuzilma egasiga, tashuvchiga) qaytarish uchun yukni oluvchining (yuk joʻnatuvchining) yuk kelganligi yoki yuklash uchun boʻsh konteyner berilganligi toʻgʻrisidagi xabarnoma yuborilgan paytdan boshlab 12 soat vaqt beriladi. Oʻrnatilgan vaqt meʼyorlari yukni oluvchilarga (yuk joʻnatuvchilarga) eʼlon qilinishi kerak. Universal konteynerlarni markazlashgan holda olib kirish va yukni avtotransport vositalarida olib chiqishda transport-ekspeditorlik xizmatlarini amalga oshiruvchi tashkilotlar uchun koʻrsatilgan operatsiyalarning vaqt meʼyorlari avtotransport tashkiloti va temir yoʻl (infratuzilma egasi, tashuvchisi) oʻrtasida tuzilgan shartnomalar asosida oʻrnatilib, har bir konteyner uchun 12 soatdan oshmasligi kerak. Bunda, universal konteynerlarni olib kirish va olib chiqish hujjatlari temir yoʻl transporti (infratuzilma egasi, tashuvchisi) tomonidan taqdim etilgan vaqt xabarnoma berish vaqti deb hisoblanadi. Temir yoʻl transportiga (infratuzilma egasi, tashuvchiga) tegishli boʻlmagan universal konteynerga yuklangan yukni temir yoʻl transporti (tashuvchi) yukni oluvchiga topshirgandan soʻng ushbu universal konteyner boʻsh holida qaytarilishi uchun javobgarlikni oʻz zimmasiga olmaydi. 263. Umumiy foydalanishda boʻlmagan relsoldi konteyner maydonchalarida universal konteynerlar turish vaqtining meʼyori temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanish shartnomalarida yoki vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomalarida nazarda tutilib, universal konteynerlarni vagonlarda qoʻyib berish vaqtidan eʼtiboran 12 soatdan oshmasligi kerak. 264. Oʻrnatilgan meʼyorlardan ortiq vaqt davomida universal konteyner ushlanib qolganda, yuk joʻnatuvchi va yukni oluvchi tashkilotlar hamda transport-ekspeditorlik xizmatlarini koʻrsatuvchi avtotransport tashkilotlari yuk joʻnatuvchi (yukni oluvchi) yoki temir yoʻl transporti (tashuvchi) bilan tuzilgan shartnomalar boʻyicha Temir yoʻl ustaviga muvofiq javobgar boʻladi. Umumiy foydalanishda boʻlmagan konteyner maydonchalariga universal konteynerlarni qoʻyib berishda yuk joʻnatuvchilar va yukni oluvchilar universal konteynerlar qoʻyib berilgan vagonlarning turib qolishi uchun ham Temir yoʻl ustaviga muvofiq javobgar boʻladi. Yuklarni (shu jumladan uy-roʻzgʻor buyumlari va jismoniy shaxslarga tegishli boʻlgan yuklar) saqlash uchun toʻlovlar shartnoma boʻyicha undiriladi. 265. Yuk ortish-tushirish operatsiyalarini amalga oshirish uchun olib kirilgan universal konteynerlarning umumiy foydalanishda boʻlmagan konteyner maydonchalarida, yuk joʻnatuvchi yoki yukni oluvchilarning omborlarida, shuningdek transport-ekspeditorlik xizmatlarini bajaruvchi avtotransport tashkilotlarida turish vaqti vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish qaydnomalari yoki mazkur Qoidalarning 29, 30 va 31-ilovalarida belgilangan shakldagi naryadlar boʻyicha hisobga olinadi. 266. Yuk joʻnatuvchining shikastlanmagan plombalari bilan soz holatdagi universal konteynerda yetkazilgan yuklar ogʻirligi, yuk joylarining holati va soni tekshirilmasdan temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan yukni oluvchiga topshiriladi. Yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasiga yuk nosoz konteynerda, shuningdek plombalarsiz, nosoz plombalar yoki yoʻnalish davomidagi temir yoʻl stansiyasi plombasi bilan kelgan taqdirda, temir yoʻl transporti (tashuvchi) konteynerni ochishi, yukning ogʻirligi, holati, yuk joylari sonini tekshirishi hamda tijorat dalolatnomasi yoki umumiy shakldagi dalolatnomani tuzishi shart. Yuk tekshirilgandan soʻng temir yoʻl (infratuzilma egasi, tashuvchisi) universal konteynerni oʻz plombasi bilan plombalaydi. 267. Yuk tushirilganidan soʻng universal konteynerlarni tozalash yukni oluvchi tomonidan amalga oshiriladi. 268. Ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibida universal konteynerlarni tashish SMGSning texnik shartlarida keltirilgan sxemalarga muvofiq hamda harakatlanish marshruti boʻyicha saralangan holda amalga oshiriladi. Marshrutda uch tonnali universal konteynerlarning har bir jufti bitta besh tonnali universal konteynerga almashtirilishi mumkin. Bunda, yuk ortilgan universal konteynerli marshrutda boʻsh konteynerlarni yuklashga ruxsat etiladi. 269. Temir yoʻl transportining (tashuvchining) boʻsh konteynerlarni tashish, ular ichki qatnovda harakatlanganda, tarif toʻlovisiz toʻliq tashish hujjatlari asosida amalga oshiriladi. 270. Yoʻl davomida universal konteynerlarning siljishini oldini olish uchun ular chiqindi, ifloslik, muz va qordan tozalangan platformalarga, qishda esa 1 — 2 mm qalinlikdagi toza quruq qum sepilgan polga yuklanishi kerak. Bunda, platformalarga ortishdan avval universal konteynerlarning tayanch yuzalari (tubi) ifloslik, muz va qordan yaxshilab tozalanadi. Umumiy foydalanishda boʻlmagan relsoldi maydonchalarida platforma va universal konteynerlarni tozalash yuk joʻnatuvchilar tomonidan amalga oshiriladi. 271. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) bilan kelishuv boʻyicha omborlarda yuk ortish-tushirish mexanizmlari, universal konteynerlar uchun qattiq qoplamali maydonlar, avtotransport vositalari uchun kirish yoʻllari va zarur xizmat xonalari mavjudligi sharti bilan universal konteynerlarni almashtirish parkiga ega boʻlgan konteyner punktlari yuk joʻnatuvchilarning (yukni oluvchilarning) omborlarida (shu jumladan relsoldi omborlarida) muayyan muddatga ochilishi mumkin. 272. Universal konteynerlarni tashish uchun ochiq boʻlmagan temir yoʻl stansiyalarida yuklarni ortish yoki tushirish universal konteynerlar temir yoʻl platformalaridan tushirilmagan holda amalga oshiriladi. Ushbu temir yoʻl stansiyalarida universal konteynerli platformalarni joylashtirishda avtotransport vositalari uchun kirish yoʻllariga ega boʻlgan ortish-tushirish temir yoʻl yoʻllaridan foydalanish mumkin. Eshiklari tashqariga qaratilgan universal konteynerli platformalar faqat bitta temir yoʻl stansiyasiga va bitta yoki bir nechta yukni oluvchilar manziliga yuborilishi uchun shakllantirilishi mumkin. 273. Eshiklari tashqariga qaratilgan universal konteynerlarga yuklarni ortish va tushirish ishlari yuk joʻnatuvchilar va yukni oluvchilar tomonidan amalga oshiriladi. Har bir yukni oluvchiga uning nomiga kelgan barcha universal konteynerlardan yukni tushirish va ortish uchun yukni oluvchiga yuk kelganligi toʻgʻrisida xabarnoma yuborilgan vaqtdan boshlab 4 soat vaqt beriladi. Universal konteynerlarga yuk ortish vaqti uchun ham 4 soat vaqt beriladi. 274. Temir yoʻl stansiyasining konteynerlar maydonidan yuk ortilgan universal konteynerlarni olib chiqish va ularni yuk avtotransport vositalarida yukni oluvchining omboriga yuk tushirish uchun yetkazish yoki yuk joʻnatuvchining omboridan yuk ortilgan konteynerlarni temir yoʻl stansiyasining konteynerlar maydoniga avtotransport tashkilotlari ishtirokida belgilangan manzilga joʻnatish uchun yetkazish temir yoʻl transportining (tashuvchining) vakolatli xodimi tomonidan yozib beriladigan mazkur Qoidalarning 29 va 30-ilovalaridagi naryadlar boʻyicha amalga oshiriladi. Ushbu naryadlar boʻyicha universal konteynerlarni olib chiqish va olib kirish temir yoʻl transporti (tashuvchi) transport-ekspeditorlik xizmatlarini koʻrsatish uchun shartnoma tuzgan avtotransport tashkilotlari tomonidan amalga oshiriladi. 275. Yukni oluvchiga yuk ortilgan konteynerni yetkazib berish haqidagi mazkur Qoidalarning 29-ilovasiga muvofiq shakldagi naryad toʻrt nusxada tuziladi, birinchi, ikkinchi va uchinchi nusxalar — naryadlar, toʻrtinchi nusxa — naryad koreshogi. Naryad raqami ostida yuk tushirishlarning hisobi yuritiluvchi temir yoʻl transporti (tashuvchi) rahbari tomonidan belgilangan shakldagi alohida kitob boʻyicha tartib raqam koʻrsatiladi. Naryadning barcha nusxalari ekspeditorga yoki yuk avtotransport vositasi haydovchisiga (haydovchi-ekspeditor) beriladi, koreshok esa temir yoʻl transportida (tashuvchida) qoladi. Ekspeditor yuk avtotransport vositasi haydovchisi (haydovchi-ekspeditor) yuklangan konteynerni yukni oluvchiga yetkazib berish uchun yukxati bilan qabul qilib olganligi toʻgʻrisida koreshokka imzo qoʻyadi. Temir yoʻl transportining (tashuvchining) vakolatli xodimi naryad va yukxati taqdim etilganda, ekspeditorga, avtotransport vositasi haydovchisiga (haydovchi-ekspeditor) universal konteynerni topshiradi. Nomiga universal konteyner kelgan yukni oluvchi uchta naryadning orqa tomonidagi tegishli grafalarga oʻzining familiyasi, ismi, otasining ismi, lavozimi, yuk avtotransport vositasining kelgan vaqti (soat, daqiqalar) va universal konteynerdan yuk tushirilgandan soʻng joʻnab ketgan vaqti, sanani (yil, kun, oy) va tashkilotning shtempeli bilan tasdiqlanuvchi imzosini qoʻyadi. Ekspeditor, yuk avtotransport vositasining haydovchisi (haydovchi-ekspeditor) rasmiylashtirilgan naryadning ikkinchi nusxasini tovar idorasiga (kassaga) qaytaradi, naryadning birinchi nusxasi va naryad dublikatini avtotransport tashkilotiga topshiradi. Bunda, naryadlar tegishli yoʻl varaqlariga muvofiqlashtiriladi va transport ishlari hisobini yuritish va haydovchining oylik maoshini hisoblash uchun asos boʻladi, naryadlarning dublikatlari esa avtotransport tashkilotining hisoblari bilan birga temir yoʻl transportiga (tashuvchiga) taqdim etiladi. 276. Yuklangan universal konteynerni yuk joʻnatuvchidan temir yoʻl transportining (tashuvchining) universal konteyner tashuvlari bilan shugʻullanuvchi korxonasi konteyner maydonchasiga yetkazib berish haqidagi mazkur Qoidalarning 30-ilovasiga muvofiq shakldagi naryad toʻrt nusxada tuziladi, birinchi nusxasi — naryad, ikkinchisi — naryad dublikati, uchinchisi — naryad dublikati nusxasi va toʻrtinchisi — naryad koreshogi. Naryad raqami ostiga, yuklarni joʻnatish uchun qabul qilishning belgilangan shakldagi alohida kitobi boʻyicha tartib raqam koʻrsatiladi. Naryad, naryad dublikati va dublikat nusxasi ekspeditorga, yuk avtotransport vositasi haydovchisiga (haydovchi-ekspeditorga) topshiriladi, koreshok esa tovar idorasida (kassada) qoladi. Ekspeditor, yuk avtotransport vositasi haydovchisi (haydovchi-ekspeditor) naryadning birinchi uchta nusxasini va yuk ortilgan universal konteynerni belgilangan manzil boʻyicha tashish uchun viza qoʻyilgan yukxatini olganligi toʻgʻrisida koreshokka imzo qoʻyadi. 277. Yuk egalari bilan tuzilgan shartnomalar asosida transport-ekspeditorlik xizmatlarini koʻrsatishni amalga oshiruvchi avtotransport tashkiloti yoki yuk egalari kuchi va vositalari bilan temir yoʻl stansiyalariga universal konteynerlarni olib kirish va olib chiqish mazkur Qoidalarning 31-ilovasiga muvofiq shakldagi naryadlar asosida amalga oshiriladi. Yuk ortish yoki tushirish uchun universal konteynerlarni olib kirishga naryad uch nusxada yoziladi. Naryad raqami ostida yuklarni qabul qilish va topshirish hisobi yuritiluvchi belgilangan shakldagi alohida kitob boʻyicha tartib raqam koʻrsatiladi. Naryadning ikkita nusxasi konteyner bilan birga yuk egasiga yoki avtotransport tashkiloti ekspeditoriga topshiriladi, naryadning bir nusxasi esa temir yoʻl transportida (tashuvchida) qoladi. Yuk ortishda yoki boʻsh konteynerni topshirishda, boʻsh yoki yuk ortilgan konteynerni qaytarishda temir yoʻl transportining (tashuvchisining) vakolatli xodimi naryadning tegishli grafalarida konteynerni topshirish hamda qaytarish sanasi va vaqtini koʻrsatadi. Koʻrsatilgan belgilar temir yoʻl transportining (tashuvchining) vakolatli xodimi va yuk egasining (ekspeditorning) imzosi bilan tasdiqlanadi. 278. Ixtisoslashtirilgan konteynerlar yuk joʻnatuvchilar va yukni oluvchilarga tegishli boʻlib, transportda tashish chogʻida alohida shart-sharoitlarga rioya etilishini talab etuvchi muayyan turdagi yuklarni temir yoʻlda tashish uchun moʻljallangan boʻladi. 279. Ixtisoslashtirilgan konteynerlarda quyidagi tegishli belgilar va yozuvlar aks ettiriladi: 1) konteyner tegishli boʻlgan tashkilotning shartli (qisqartirilgan) nomi; 2) konteynerning raqami; 3) kilogrammlarda tara ogʻirligi, netto ogʻirligi (yuk koʻtarishi) va brutto ogʻirligi; 4) konteynerning ichki hajmi (kubometrda); 5) ishlab chiqarilgan joyi, yili va oyi; 6) oxirgi kapital taʼmirlash joyi, yili va oyi. 280. Ixtisoslashtirilgan konteynerlarni harakatdagi temir yoʻl tarkibiga ortish va tushirish umumiy foydalanishda boʻlmagan joylarda amalga oshiriladi. 281. Ixtisoslashtirilgan konteynerlarni platformalarda yoki yarim ochiq vagonlarda tashish komplektlarda SMGSning texnik shartlariga muvofiq ixtisoslashtirilgan konteynerning har bir turi uchun yuk joʻnatuvchi tomonidan ishlab chiqiladigan va tasdiqlanadigan yuklarni ortish va mahkamlashning mahalliy texnik shartlarida koʻzda tutilgan sxemalar boʻyicha joylashtirish yoʻli bilan amalga oshiriladi. 282. Har bir ixtisoslashtirilgan konteyner uchun yuk joʻnatuvchi bitta yukxati tuzadi. Boʻsh konteynerni tashishda yukxatining “Yukning nomi” grafasida “ixtisoslashtirilgan boʻsh konteyner”, “Yukning yuk joʻnatuvchi tomonidan belgilangan ogʻirligi, kilogramm” grafasida esa trafaretga koʻra konteyner tarasining ogʻirligi koʻrsatiladi. 283. Ixtisoslashtirilgan konteynerlar plombalangan yopiq vagonlarda tashilganda, ushbu konteynerlar yuk joʻnatuvchilar tomonidan plombalanadi. 284. Yuklarni ixtisoslashtirilgan konteynerlarda tashish uchun qabul qilish yuk joʻnatuvchilarning ogʻirligi va plombasi bilan tashqi tomondan koʻrikdan oʻtkazish asosida temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan amalga oshiriladi. Ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibida ixtisoslashtirilgan konteynerlarni ortish (joylashtirish) va mahkamlashning toʻgʻriligi SMGSning texnik shartlariga muvofiq temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan tekshiriladi. 285. Yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyalariga yuk joʻnatuvchining shikastlanmagan plombalari bilan soz holatdagi ixtisoslashtirilgan konteynerlarda yoki yukning yoʻqolishi kuzatilmayotgan plombalanmagan konteynerlarda kelgan yuklar ogʻirligi, holati va yuk joylarining soni tekshirilmagan holda konteynerlar va plombalarni tashqi koʻrikdan oʻtkazish yoʻli bilan yukni oluvchiga topshiriladi. 286. Konstruksiya va parametrlari boʻyicha temir yoʻl transportining (tashuvchining) universal konteynerlari konstruksiyasi va parametrlari bilan mos keladigan ixtisoslashtirilgan konteynerlarni universal konteynerlar bilan birgalikda (temir yoʻl transporti va tashuvchi bilan kelishgan holda) tashilishi mumkin. Bunda, ixtisoslashtirilgan konteynerlar umumiy foydalanishdagi konteynerlar maydonlarida ortilishi va tushirilishi lozim. Konteynerlarni qabul qilish va topshirish, ularni umumiy foydalanishdagi joylarda platformalarga yoki yarim ochiq vagonlarga ortish va tushirish, shuningdek ortish-tushirish operatsiyalari uchun toʻlovlarni undirish universal konteynerlar uchun belgilangan tartibda va miqdorlarda temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan amalga oshiriladi. Temir yoʻl transportining (tashuvchining) universal konteynerlari bilan birgalikda tashilayotgan harakatdagi temir yoʻl tarkibidagi ixtisoslashtirilgan konteyner alohida yukxati asosida tashishga qabul qilinadi. Yukxatini rasmiylashtirishda blanka yuqori qismida “Ixtisoslashtirilgan konteyner” yozuvi aks ettiriladi yoki shtempel qoʻyiladi. 287. Texnik yoki tijorat nosozliklariga ega boʻlgan ixtisoslashtirilgan konteynerlarga yuklarni ortishga ruxsat berilmaydi. Ixtisoslashtirilgan konteynerlar konteynerlar egalari tomonidan taʼmirlanadi. 288. Ixtisoslashtirilgan konteynerlarda xavfli yuklarni tashishda yuk joʻnatuvchi konteyner devorlariga (tashqi tomonidan) tegishli belgilarni yopishtirishi, yukxatlarida esa yukning xavfliligi toʻgʻrisida Temir yoʻllarda xavfli yuklarni tashish qoidalarida koʻzda tutilgan tegishli shtempellarni qoʻyishi shart. 289. Ixtisoslashtirilgan boʻsh konteynerlarni egalariga (yuk joʻnatuvchi yoki yukni oluvchilarga) qaytarish tartibi va muddatlari hamda ular oʻz vaqtida qaytarilmaganligi va shikastlanishi uchun javobgarlik ixtisoslashtirilgan konteyner egalari va yuk joʻnatuvchilar yoki yukni oluvchilar oʻrtasida tuziladigan shartnomalar asosida oʻrnatiladi. Tashishga qabul qilingan yuk ortilgan yoki boʻsh ixtisoslashtirilgan konteynerlar temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan mazkur Qoidalarning 26-bobida belgilangan muddatlarda yukni oluvchiga yetkaziladi. 290. Yuk koʻtarish qobiliyati 1,5 tonnadan ortiq boʻlmagan ixtisoslashtirilgan konteynerlar umumiy foydalanishda boʻlmagan joylarda vagonlarga toʻliq komplektlar bilan ortilganda, ular yopiq vagonlarda tashilishi mumkin. Yukli ixtisoslashtirilgan konteynerlar ortilgan yopiq vagonlar yuk joʻnatuvchining plombalari bilan plombalanadi hamda konteynerlar plombalanmasligi mumkin. 291. Oʻlchamlari va xususiyatlariga koʻra transport paketlariga joylashtirilishi mumkin boʻlgan yuklar yuk joʻnatuvchi tomonidan vagon va konteynerlarda tashish uchun paketlangan koʻrinishda taqdim etilishi shart. Transport paketi tashish va saqlash jarayonida tara yoki tarasiz, poddonlarda yoki ularsiz, universal yoki maxsus, bir martalik yoki koʻp martalik paketlash vositalari yordamida oʻzaro mahkamlangan alohida joylarda shakllantiriluvchi: 1) vilkali yuklagichlar, kranlar va yuk koʻtarish-transport mashinalari yordamida yuk ortishning (tushirish) mexanizatsiyalashgan imkoniyati; 2) transport paketlarining butligi; 3) yuklarning butligi; 4) transportda, omborda va yuk ortish-tushirish ishlarini bajaruvchi ishchilarning xavfsizligi; 5) yopiq vagon va konteynerlarning yuk koʻtarish (sigʻimi) imkoniyatidan toʻliq foydalanish, ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibida tashishda esa yuklash gabaritidan toʻliq foydalanish; 6) poyezdlar harakati xavfsizligini taʼminlovchi yiriklashtirilgan yuk joyi hisoblanadi. 292. Yuklarni transport paketlariga mahkamlash vositalari yuk joʻnatuvchining nazorat belgilariga ega boʻlishi hamda mahkamlash vositalari va nazorat belgilarini buzmagan holda ayrim yuk joylarini paketdan chiqarib olish imkoniyatini istisno etishi kerak. Nazorat belgilari bu yuk joʻnatuvchi nomi koʻrsatilgan plomba, qulfga mahkamlangan nazorat lentasi, siqiluvchan plyonka hisoblanadi. Mazkur bandning birinchi xatboshisida belgilangan talablarga muvofiq boʻlmagan holda shakllantirilgan transport paketlarida yuklarni tashishga taqdim etish taqiqlanadi. 293. Yuklarni paketlash ularni tashishga taqdim qilishdan oldin yuk joʻnatuvchilarning kuchi va vositalari bilan amalga oshiriladi. Paketlangan yuklar yoʻl davomida yuk joʻnatuvchilarning omboridan temir yoʻl stansiyasigacha va temir yoʻl stansiyasidan yukni oluvchining omborigacha paket qayta shakllantirilmagan holda transportda tashiladi. 294. Yuk joʻnatuvchi transport paketlarini yukning butligini taʼminlaydigan xolda shakllantirishi shart. Har bir transport paketiga bitta yukni oluvchining manziliga yetkaziladigan faqat turdosh yuklar bir xil qadoqda yoki qadoqsiz holda joylashtirilishi mumkin. Paketdagi yuk joylari soni transport paketida koʻrsatiladi. 295. Xavfli va oʻziga xos hidli yuklarni paketlash uchun koʻp martalik paketlash vositalaridan foydalanish taqiqlanadi. Mazkur yuklar uchun ishlatilgan paketlash vositalari tashishdan keyin tozalanib, sanitariya jihatidan ishlov berilgandan yoki zararsizlantirilgandan soʻng qabul qilinadi. Standart koʻp martalik poddonlarda yuk yoki poddonga shikast yetkazishi mumkin boʻlgan mixlar, skobalar yoki boshqa vositalar bilan yuklarni mahkamlashga yoʻl qoʻyilmaydi. 296. Yuk joʻnatuvchilar va yukni oluvchilar omborlarida ortiladigan va tushiriladigan, yopiq va izotermik vagonlarda yoʻl davomida qayta yuklanmasdan tashiladigan transport paketlari vagonda guruhli mahkamlash vositalari yordamida mahkamlanishi mumkin. 297. Yopiq vagonlarda tashishda 800x1200 mm oʻlchamli koʻp martalik poddondagi yuklardan shakllantirilgan transport paketi parametrlari 840x1240 mm dan oshmasligi kerak. Yuk joʻnatuvchi belgilangan talablarga javob bermaydigan paketlash vositalari qoʻllanilishi natijasida yuzaga kelgan oqibatlar uchun javobgar boʻladi. 298. Yopiq va izotermik vagonlar hamda konteynerlarda tashishga taqdim etilayotgan transport paketining ogʻirligi (yukning paketlash vositalari bilan birgalikdagi ogʻirligi) bir tonnadan ortiq boʻlmasligi kerak. Ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibida tashishga taqdim etilayotgan transport paketining ogʻirligi: 1) temir yoʻl stansiyalarining umumiy foydalanishdagi joylarida tushirishda — temir yoʻl stansiyalarida mavjud boʻlgan ortish-tushirish mexanizmlarining yuk koʻtarish imkoniyatidan; 2) umumiy foydalanishda boʻlmagan joylarda tushirishda — yukni oluvchi bilan kelishilgan ogʻirlikdan ortiq boʻlmasligi lozim. Transport paketining ogʻirligi u tashishga taqdim etilishidan avval har bir paketda brutto va netto ogʻirligi koʻrsatilgan holda belgilanadi. Umumiy foydalanishdagi joylarda ortish-tushirish mexanizmlarini qoʻllagan holda yuklarni ortish-tushirish uchun yuk koʻtarish qobiliyati koʻrsatilgan temir yoʻl stansiyalarining roʻyxati Tarif qoʻllanmasida belgilanadi. 299. Transport paketlarida mazkur Qoidalarning 5-bobi talablariga rioya etgan holda markirovka aks ettirilishi lozim. Paketdagi yuk joylarining sonini yuk joʻnatuvchi aniqlaydi va koʻrsatadi. 300. Transport paketlarini vagonga va konteynerga joylashtirish va mahkamlash SMGSning texnik shartlariga va mazkur Qoidalarga muvofiq amalga oshiriladi. Bunda, transport paketlari yopiq va izotermik vagonlarning eshiklari oʻrtasida har qaysi eshikdan mexanizatsiyalashtirilgan usulda tushirish taʼminlanadigan holda joylashtirilishi kerak. Mahalliy texnik shartlarga koʻra alohida transport paketlari uchun ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibida joylashtirish va mahkamlash usullari koʻzda tutilmagan boʻlsa, yuk joʻnatuvchi koʻrsatilgan usulni ishlab chiqishi va tasdiqlash uchun temir yoʻl transportiga (tashuvchiga) taqdim etishi shart. 301. Yuk joʻnatuvchi tashish hujjatlarini toʻldirishda yukxati, yoʻl qaydnomasi, yoʻl qaydnomasining koreshogi va yukni qabul qilish kvitansiyasining tegishli grafalarida quyidagilarni koʻrsatadi: 1) “Joylar soni” grafasida: suratda — transport paketlari soni, maxrajda — transport paketlaridagi yuk joylarining umumiy soni (joylarni hisoblash yoʻli bilan tashishga qabul qilinayotgan yuklar boʻyicha); 2) yuk nomi ostida — “paket” (shtempel bilan), paketlash vositalarini (poddonlar, stroplar) qoʻllash yoʻli bilan shakllantirilgan transport paketlarida yuk tashish chogʻida esa vagonga yuklangan paketlash vositalarining turi va soni; 3) “Yuk ogʻirligi” grafasida — yukning brutto ogʻirligi (paketlash vositalari bilan birga); 4) poddonlarni qoʻllash bilan shakllantirilgan transport paketlarida yuklarni mayda joʻnatmalar bilan tashishda yukxatining “Yuk ogʻirligi” grafasida suratda — transport paketining brutto ogʻirligi, maxrajda — transport paketining netto ogʻirligi (transport paketining ogʻirligi poddon ogʻirligi hisobga olinmasdan); 5) yukxatining 4-grafasida vagonga yuklangan paketlash vositalarining turi va soni. 302. Transport paketlariga shakllantirilgan yuklarni qabul qilish va topshirish hamda transport paketlaridagi yuk vaznini aniqlash mazkur Qoidalarning 5 va 8-boblariga muvofiq amalga oshiriladi. Bunda, temir yoʻl transporti (tashuvchi) umumiy foydalanishdagi joylarda transport paketlaridagi yuklarni faqat tashqi koʻrikdan oʻtkazib, transport paketidagi yuk miqdorini tekshirmasdan qabul qiladi. Transport paketlaridagi yuklarni topshirish shu tartibda amalga oshiriladi. 303. Yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasida temir yoʻl transporti (tashuvchi) vositalari bilan tushirilgan shikastlangan transport paketlari aniqlanganda, temir yoʻl stansiyasi transport paketining ichidagi narsalarini, shikastlangan joylarda esa hisobvaraq-fakturalar boʻyicha yukning soni, ogʻirligi va holatini tekshirishi shart. Tekshiruv natijalari dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi. 304. Yuklarni paketlash uchun qoʻllanilayotgan poddonlar, stroplar va paketlash vositalari texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar (texnik reglamentlar, standartlashtirishga doir normativ hujjatlar) talablariga mos boʻlishi kerak. 305. Yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasida poddonlar yukni oluvchiga yuk bilan birga topshiriladi. Yuklangan holatdagi nosoz poddonlar, agar poddonlar nosozligi yukning butligiga, yuk va transport operatsiyalari xavfsizligiga taʼsir qilmagan boʻlsa, yukni oluvchi tomonidan toʻsqinliklarsiz qabul qilinadi. 306. Paketlash vositalari vagonli va mayda joʻnatmalar bilan taqdim etilishiga koʻra tashish hujjatlari boʻyicha tarif toʻlovi amalga oshirilgan holda tashish uchun qabul qilinadi. 307. Paketlash vositalarining texnik nazorati, taʼmiri, mustahkamligini sinash ishlari ularning egalari tomonidan bajariladi. 308. Muzlovchi yuklarga toʻkilgan va uyulgan holda tashiladigan, yilning sovuq mavsumida (havo harorati 0 ºC darajadan past boʻlganda) yuk zarralari muzlab oʻzaro jipslashib qolishi hamda vagon poli va devorlariga muzlab yopishib qolishi oqibatida odatdagi sochiluvchan xususiyatlarini yoʻqotadigan va mazkur Qoidalarning 32-ilovasida koʻrsatilgan yuklar kiradi. 309. Yilning sovuq mavsumi kelguniga qadar yuk joʻnatuvchilar va yukni oluvchilar muzlovchi yuklarni tashish boʻyicha tegishli tayyorgarliklarni koʻrishi kerak. Tayyorgarlik koʻrish chogʻida muzlovchi yuklarni ortish punktlarida profilaktika vositalarining zarur zaxiralari yaratilishi, toʻkilgan va uyulgan holda tashiladigan yuklarni va vagon kuzovlarini ortish vaqtida profilaktika amalga oshirilishi uchun qurilmalar, shuningdek yuk tushirish joylarida muzlab qolgan yuklarning sochiluvchanligini tiklash uchun mexanizm va moslamalar taʼmirlanishi koʻzda tutilishi kerak. 310. Yuk joʻnatuvchi yuklarni yilning sovuq mavsumida vagonlarga ortishda tegishli profilaktika vositalarini qoʻllagan holda yukning muzlab bir biriga yopishib qolishini hamda vagon poli va devorlariga yopishib qolishini oldini olish choralarini koʻrishi lozim. Yuk muzlashiga qarshi profilaktikaning aniq vositalarini (aralashmalar, qoʻshimchalar, moddalar, qoplamalar) qoʻllash yuk joʻnatuvchi tomonidan yukning turi, uni tushirish texnologiyasi va keyinchalik isteʼmolchi tomonidan ishlatilishi yoki qayta ishlov berilishiga qarab amalga oshiriladi. Bunda, foydalanish uchun tanlangan profilaktika vositalari tabiiy atrof muhitga, harakatlanuvchi temir yoʻl tarkibiga, shuningdek tashilayotgan yukning sifati va xususiyatlariga salbiy taʼsir koʻrsatmasligi kerak. Korroziyaga sabab boʻluvchi xususiyatlarga ega boʻlgan hamda harakatdagi temir yoʻl tarkibi va temir yoʻl holatiga, shuningdek tabiiy atrof muhitga salbiy taʼsir koʻrsatadigan tuzlardan (natriy, kaliy xlorid va boshqa) foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi. 311. Toʻkilgan yoki uyulgan holda tashiladigan yuklarni muzlab qolishdan saqlash boʻyicha profilaktika choralari yilning 1-dekabridan 1-martiga qadar amalga oshiriladi. Ushbu muddat iqlim sharoitlaridan kelib chiqqan holda muzlovchi yukni oluvchilarning iltimosiga binoan temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan oʻzgartirilishi mumkin Qoʻllanilgan profilaktika vositalari yetarlicha samara bermagan holatlarda, yukni oluvchi yuk tushirish punktida yukni tushirish imkoniyatini taʼminlovchi choralarni (masalan, yukning sochiluvchanligini tiklash) koʻrishi shart. 312. Yuk joʻnatuvchi muzlab qoladigan yuklarni tashish uchun taqdim etganda, yukxatining asl nusxasidagi “Yuk joʻnatuvchining alohida maʼlumotlari va belgilari” grafasida yukning namlik foizi va muzlashning oldini olish boʻyicha qoʻllanilgan choralarni koʻrsatadi. Bunda, yuk joʻnatuvchi yukxatining “Yukning nomi” grafasida “Muzlash xususiyatiga ega” shtempelini qoʻyishi shart. Tuproq, loy, qum, mayda tosh va shagʻal yuklashda ularning namligi toʻgʻrisida maʼlumotlarni yukxatida koʻrsatish shart emas. 313. Muzlovchi yuklarni profilaktika vositalarini qoʻllamasdan tashish uchun yukni oluvchining roziligi yuk joʻnatuvchida mavjud boʻlsa, temir yoʻl stansiyasi bunday yuklarni tashishga qabul qiladi. Bunda, yukxatining “Yuk joʻnatuvchining arizasi va belgilari” grafasida “Yukni oluvchi roziligi bilan — profilaktikasiz” yozuvi qayd etiladi. 314. Yuk joʻnatuvchi tomonidan yuk ortishda muzlashning oldini olish boʻyicha koʻrilgan profilaktik choralar yoki yukni oluvchining profilaktika vositalarini qoʻllamagan holda yukni tashish uchun roziligi haqida yukxatida koʻrsatilmagan boʻlsa, shuningdek yukdan vagon tormoz qismlarining muzlashiga olib keladigan miqdorda namlik ajraladigan hollarda temir yoʻl transporti muzlovchi yuklarni tashishga qabul qilishni rad etishi mumkin. 315. Yuk muzlagan holatda yetib kelgan taqdirda, temir yoʻl stansiyasining vakolatli xodimi yukni oluvchining ishtirokida umumiy shaklda dalolatnoma tuzadi. Dalolatnomada yuk muzlagan holda kelganligi fakti tasdiqlanadi, yukni oluvchi tomonidan vagonlardan yukni tushirish uchun qoʻrilgan choralar va yukni tushirish uchun sarflangan vaqt koʻrsatiladi. Muzlagan yuk temir yoʻl transporti (tashuvchi) aybi bilan kechikib yetkazilganda yukni oluvchiga bunday yukni tushirish uchun qoʻshimcha vaqt beriladi. Qoʻshimcha vaqt mazkur yukni mexanizatsiyalashmagan usulda tushirish uchun belgilangan muddatning bir yarim baravaridan oshmasligi kerak. 316. Tashish vaqtida atmosfera havosining yuqori yoki past haroratlari taʼsiridan himoya qilishni, yoʻl davomida kuzatib borish yoki maxsus xizmat koʻrsatishni talab etadigan yuklar tez buziluvchan yuklar sarasiga kiradi. Tez buziluvchan yuklar ularga termik va texnologik jihatdan ishlov berilishidan hamda yil davridan kelib chiqqan holda mazkur Qoidalarning 34-ilovasida belgilangan muddatlarda tashiladi. 317. Tez buziluvchan yuklar izotermik vagonlarda (refrijeratorli vagonlar, termos-vagonlar, avtonom refrijeratorli vagonlar (ARV), vagon-sisternalar, vino va vino mahsulotlarini tashish uchun sisterna-termoslar), universal yopiq vagonlar, kuzovi isitish moslamalari bilan jihozlangan yopiq vagonlar (KRU), refrijeratorli va universal konteynerlarda tashiladi. Refrijerator seksiyalari va avtonom refrijeratorli vagonlardan (ARV) birinchi navbatda tez buziluvchan yuklarni uzoq masofalarga tashish uchun foydalaniladi. Vagonlarga ortishdan oldin termik jihatdan tayyorlangan (muzlatilgan, sovutilgan, isitilgan) tez buziluvchan yuklarni tashish uchun termos-vagonlardan foydalaniladi. Termik jihatdan tayyorlanmagan tez buziluvchan yuklarni va oʻzidan biologik issiqlik ajratadigan (yangi uzilgan meva-sabzavotlar va kartoshka), shuningdek saqlanishi 10 sutkadan kam boʻlgan muddatni tashkil etgan yuklarni termos-vagonlarda tashish taqiqlanadi. 318. Tashishga taqdim etilayotgan tez buziluvchan yuklar mazkur Qoidalarning 5-bobida belgilangan talablarga muvofiq boʻlishi kerak. Yuklar yogʻoch, taxta va kartondan qilingan yopiq qutilar, shuningdek lotok-qutilar, bochkalar, qoplar, toʻrlar, bidonlar, flyagalar, barabanlar, ixtisoslashgan tirab qoʻyiladigan poddonlarda tashiladi. Koʻrsatilgan tara soz holatda, mustahkam, toza va oqib ketish izlarisiz boʻlishi, yukni mexanizatsiyalashgan usulda ortish, tushirish va taxlab joylashtirish imkoniyatini taʼminlashi kerak. Sovutilgan, bir oz muzlatilgan va muzlatilgan goʻshtni (soʻyilgan mol goʻshtining butun qismi, yarimi, chorak qismi) qadoqsiz tashishga ruxsat beriladi. 319. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) yuklarning tarasini (qadogʻini) ushbu turdagi tara (qadoqlar) uchun texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar (texnik reglamentlar, standartlashtirishga doir normativ hujjatlar) belgilangan talablarga muvofiqligini tekshirish huquqiga ega. Tashish uchun taqdim etilgan yukning tarasida (qadogʻida) tashqi tekshirish paytida yuklar yoʻqolishi, kamomadi, transport vositalari va yukning shikastlanishiga (zarar yetkazilishi) xavf soluvchi va sabab boʻluvchi kamchiliklar aniqlanganda, temir yoʻl transporti (tashuvchi) yuklarni tashish uchun qabul qilishdan bosh tortishi mumkin. 320. Tekshirish yuklarni tashish uchun taqdim etish jarayonida amalga oshiriladi. Tekshirishni bevosita saqlash kameralarida (sovutgich va omborlarda) hamda yukni vagonga ortish jarayonida amalga oshirish mumkin. Muzlatilgan va sovutilgan yuklarning harorati vagonga ortish vaqtida oʻlchanadi. Bunda, yukning tovar navlari boʻyicha muvofiqligi tekshirmaydi. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan yuklarni tashish uchun taqdim etishda va yukni oluvchiga berishda germetik qadoqdagi yukning (bankalar, butilkalar, bochkalar va boshqa germetik qadoqlar) sifati tekshirilmaydi. Alohida joylarni ochish va tekshirishdan keyin yukni qadoqlash, shuningdek vagon va konteynerlarni plombalash yuk joʻnatuvchi tomonidan amalga oshiriladi. 321. Refrijeratorli seksiyalarda yuklarni tashishda yuk joʻnatuvchi har bir yuk vagoni uchun yukxatini taqdim etishi shart. Yukxatining “Maxsus belgilar va shtempellar uchun joy” grafasida yuk joʻnatuvchi “Tez buziluvchan” shtempelini qoʻyishi kerak. 322. Yuk joʻnatuvchi tomonidan tez buziluvchan yuklarni umumiy foydalanishdagi joylarda ortish uchun olib kirishda temir yoʻl stansiyasida tegishli anjomlar (ekipirovka) bilan taʼminlangan harakatdagi temir yoʻl tarkibi mavjud boʻlishi kerak. Yilning yoz mavsumi va oʻtish davrida (aprel, noyar) muzlatilgan va sovutilgan yuklar, shuningdek qish mavsumida muzlab qolishiga yoʻl qoʻyilmaydigan yuklar, yuklash joyiga tashqi havo harorati taʼsiridan himoyalangan holda avtorefrijeratorlar yoki kuzovi issiqlik izolyatsiyasi bilan jihozlangan yuk avtotransport vositalarida yetkazilishi kerak. 323. Tez buziluvchan yuklar yukning sifati toʻgʻrisidagi kuzatuv hujjatida yoki markirovkada koʻrsatilgan yaroqlilik muddati va ularni tashishning cheklangan muddati yetkazib berish muddatidan kam boʻlganda, tashishga qabul qilinmaydi. Saqlash muddati tugagan yoki ishlab chiqarish sanasidan ortish va yetkazib berish muddatigacha yukni saqlashning umumiy davomiyligi belgilangan saqlash muddatidan ortiq boʻlsa ham, yuk tashish uchun qabul qilinmaydi. 324. Holati va qadogʻi texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar (texnik reglamentlar, standartlashtirishga doir normativ hujjatlar) talablariga javob bermaydigan tez buziluvchan yuklarni tashish zarur boʻlganda, yuklar Temir yoʻl ustaviga muvofiq alohida shartlar asosida tashishga qabul qilinadi. 325. Yuk joʻnatuvchi yuk tashish usulini tanlashda hisob-kitob boʻyicha yetkazib berish muddatini, yukni transportda tashish muddatini hamda yukning but saqlanishi va sifati taʼminlanishini inobatga olgan holda yil fasli va yoʻl davomida iqlim sharoitlarini hisobga olishi kerak. 326. Hid chiqarmaydigan va oʻziga hidni tortmaydigan, tashish shartlari va xizmat koʻrsatish usullari bir xil boʻlgan turli xildagi tez buziluvchan yuklar bitta vagonda (konteynerda) tashilishi mumkin. Bunda, ushbu yuklarni yetkazib berish muddati eng kam muddat hisoblangan yuk uchun belgilangan tashish muddatidan oshmasligi kerak. 327. Baliq va boshqa yuklarning hidi mavjud boʻlgan vagonlarga tez buziluvchan yuklarni ortish vagonlar issiq suv bilan yuvilib, shamollatilgandan soʻng amalga oshiriladi. 328. Yilning oʻtish davrida (aprel, noyabr) sovuq tushishidan oldin yopiq vagonlarda tashish vaqtida xom dudlangan kolbasalar, quritilgan baliq, meva va sabzavotlar, shirdon suvli qattiq pishloq va sovutilmagan tovuq tuxumlari butun yoʻl davomida ventilyatsiya yordamida uzluksiz shamollatiladi. Yopiq vagonlarni ventilyatsiya yordamida uzluksiz shamollatish quyidagi tartibda amalga oshiriladi: 1) yarim ochiq holatdagi yon tomon lyuklari orqali. Yon tomon lyuklarining qopqogʻi yarim ochiq holatda yogʻoch ponalar qoʻyilib, 4 — 6 mm diametrli sim bilan mahkamlangan boʻlishi lozim. Lyuk qopqoqlarini yarim ochiq holatda mahkamlash yuk joʻnatuvchilar tomonidan hamda yuk tushirilgandan soʻng simlarni olib qoʻyish yukni oluvchilar tomonidan amalga oshiriladi; 2) lyukning yuqori va pastki qismlarida oʻrama bruslar bilan ichkaridan mahkamlangan holda metall panjara yoki toʻr bilan ichki tomondan toʻsilgan yon tomonlardagi ochiq lyuklar orqali. 329. Yuk joʻnatuvchi yuklarni ortishda ularni ichki uskunalarga zarar yetkazmasdan vagonga (konteynerga) joylashtirishi va taxlashi kerak. Tara ifloslanmagan va shikastlanmagan boʻlishi lozim. Yuk joʻnatuvchi tez buziluvchan yuklarni vagonga ortishda quyidagi shartlarga rioya etishi shart: 1) vagon devorlarida vertikal bruslar yoki gofralar boʻlsa, tez buziluvchan yuklar ularga zich qilib taxlanadi, bruslar va gofralar boʻlmasa, vagon chetidagi va boʻylama devorlaridan 4 — 5 sm masofada joylashtiriladi; 2) muzlatilgan tez buziluvchan yuklar, eritilgan hayvon yogʻlari, tibbiyot va oshxona moylari, muz bilan joylashtirilgan sovutilgan baliq, baliq uvildirigʻi, turli xil tuzlangan baliq, sovuq holda dudlangan baliq, muzlatilgan issiq holda dudlangan baliq, sigir yogʻi, margarin, konservalar, vinolar, ichimliklar, qiyomlar va pivo vagonning yuk koʻtarish qobiliyati yoki sigʻimidan maksimal foydalangan holda qutilarga zich taxlanishi lozim. Ushbu yuklar solingan bochkalar tiqini va qopqogʻi tepaga qaratilib, oʻlchami va sigʻimidan kelib chiqqan holda bir yoki bir nechta qavat qilib vertikal holatda taxlanadi yoxud qopqogʻi yon tomonda boʻlsa, gorizontal holatda yotqiziladi. Bochkalarni bir nechta qavat qilib oʻrnatishda utorlar va tublarini shikastlanishdan saqlash maqsadida qistirmalar qoʻllaniladi. 200 litrdan ortiq sigʻimga ega boʻlgan bochkalar qalinligi kamida 2,5 sm, kengligi 15 — 20 sm va bochkalarning eng katta diametriga teng uzunlikdagi qistirmalarga joylashtiriladi. Refrijeratorli vagonlar, termos-vagonlar, kuzovi isitish moslamalari bilan jihozlangan yopiq vagonlar (KRU), shuningdek universal va refrijeratorli konteynerlarga bochkalarni yuklashda vagonlar polidagi panjaralar va konteynerlar poliga taxta yoki toʻsiqlar yotqiziladi. Sigʻimi 400 litrdan ortiq boʻlgan bochkalarni refrijeratorli vagonlar, termos-vagonlar, kuzovi isitish moslamalari bilan jihozlangan yopiq vagonlar (KRU), sigʻimi 100 litrdan ortiq boʻlgan bochkalarni — universal va refrijeratorli konteynerlarga yuklashga yoʻl qoʻyilmaydi. Ortishda har bir qavat va qatorga bir xil oʻlchamdagi bochkalar joylashtirilishi kerak. Vagon yoki konteynerning toʻliq sigʻimi uchun bir xil oʻlchamdagi bochkalar yetarli boʻlmasa, bir xillik prinsipiga qatorlarga nisbatan rioya qilish kerak, bunda ogʻirroq bochkalar birinchi qatorga joylashtiriladi. Yilning qish mavsumida yopiq vagonlarda tashish vaqtida bochkalar sigʻimi 10 — 15% ga toʻldirilmasligi kerak, bu toʻgʻrisida yuk joʻnatuvchi yukxatining “Yuk joʻnatuvchining arizasi va belgilari” grafasiga belgilab qoʻyadi; 3) meva va sabzavotlar solingan qutilar izotermik va yopiq vagonlarda quyidagi usullardan birida taxlanadi: birinchi usul — qutilar orasida 4 — 5 sm boʻsh joy qoldirilgan holda ularni vertikal joylashtirish. Har bir-ikki qator orasida quti boshchalariga 2x3 sm kesimga ega ingichka taxtalar (reykalar) qoʻyilib, ularning uchlari vagonning boʻylama devoriga tiralishi kerak. Yuqoridagi ikki qatorda qutilar ingichka taxtalarga (reykalarga) oʻrnatilishi lozim; ikkinchi usul — kesishgan holda taxlash. Qutilar birinchi qatorda vagon uzunasiga, ikkinchi qatorda esa vagonning eniga joylashtirilib, qutilar qatorlari oʻrtasida 4 — 5 sm boʻsh joy qoldiriladi. Qutilar toʻgʻri joylashtirilganda, ular bir-birini oʻzaro yopib turadi. Toq qatorlardagi qutilar orasida vagon uzunasi boʻylab toʻgʻri kanallar, juft qatorlar qutilari orasida esa vagon eni boʻylab kanallar hosil boʻladi. Qutilar uzunligi vagon eniga teng boʻlmaganda, bitta quti uzunligidan kichikroq boʻlgan boʻsh joy qutilar oʻrtasida bir xil taqsimlanadi; uchinchi usul — ertapishar karam uchun qutilar orasiga ingichka taxtalar (reykalar) joylashtirmasdan va boʻsh joy qoldirmasdan vertikal holda taxlash; 4) quti-lotoklar bir-biriga va vagonning boʻylama devorlariga zich oʻrnatilib, ularning barcha grafalari (kallagi) yuqori qatordagi qutilarning pazlariga aniq kirishi lozim. Yuqori qatorda yonma-yon taxlangan qutilarning grafalari oʻzaro sim yoki kanop ip bilan bogʻlanadi. Vagonning boʻylama devori yonida quti-lotok uzunligiga teng boʻsh joy qoladigan boʻlsa, ushbu joyga vagon eni boʻylab uning uzunasi boʻyicha quti-lotok joylashtiriladi. Ushbu boʻsh joy quti-lotokni joylashtirish uchun yetarli boʻlmasa, vagonning bir gal bitta, bir gal boshqa boʻylama devori boʻylab navbatma-navbat boʻsh joy qoldiriladi. 330. Qutilarga qadoqlangan sovutilgan parranda goʻshti, kolbasalar, dudlangan goʻsht mahsulotlari, quritilgan baliq, turli xil pishloqlar va mazkur Qoidalarning 329-bandi 2-kichik bandida koʻrsatilgan tez buziladigan boshqa yuklar (tuxumdan tashqari), sovutilgan holda tashish chogʻida vagonlarga vertikal, kesishgan yoki shaxmat usulida joylashtiriladi. Tuxumli qutilar vagonlarga vertikal usulda taxlanadi. Qutilar siljib ketishining oldini olish maqsadida yuqori qatorlarda ularni pogʻonasimon taxlashga yoʻl qoʻyilmaydi. Kuli, qoplar, toʻrva xaltalarga qadoqlangan kechpishar kartoshka, piyoz, sabzi, lavlagi va boshqa sabzavotlar kuz mavsumida vagonga zich taxlanadi. Ushbu yuklarni sovutib, isitib yoki uzluksiz holda shamollatib tashish chogʻida, kuli va qoplar, oʻlchami va sigʻimiga qarab, vagonda tik holatda bir nechta qator qilib, ammo balandligi 1,6 metrdan ortiq boʻlmagan tarzda taxlanadi. Yopiq taxta qutilardagi ertapishar karam refrijeratorli vagonlarga vertikal usulda qutilar orasiga ingichka taxtalar (reykalar) qoʻyilmasdan va boʻsh joy qoldirmasdan taxlanadi. 331. Refrijeratorli vagonlar va yopiq vagonlarda tashish chogʻida danakli mevalar, yangi uzilgan meva va sabzavotlar solingan quti-lotoklar, shuningdek yozgi olma va noklar solingan yopiq qutilarni taxlash balandligi vagonlarda 160 — 180 sm dan oshmasligi zarur. Beshta vagonli refrijeratorli seksiyalarda va avtonom refrijeratorli vagonlarda ertapishar karam, yangi uzilgan bodring va pomidorlarni tashishda qutilarni taxlash balandligi 220 sm, yopiq vagonlarda ertapishar karam uchun 180 sm va pomidor uchun yopiq vagonlarda 200 — 220 sm ni tashkil etishi kerak. Refrijeratorli vagonlarda uzum solingan polimer va taxta qutilarni taxlash 200 — 220 sm balandlikda amalga oshiriladi. Refrijeratorli va yopiq vagonlarning barcha turlariga qovun solingan qutili poddonlarni ortish kamida ikki qator balandlikda, qutilarni esa 180 — 200 sm balandlikda amalga oshiriladi. 332. Qoidalarning ushbu bobida ortish balandligi belgilanmagan tez buziluvchan yuklar, vagonning yuk koʻtarish qobiliyati yoki sigʻimidan toʻliq foydalanishni (tara turi va yil mavsumidan qatʼi nazar), yukning yuqori qatori va vagon shifti oʻrtasida kamida 50 sm dan boʻsh joy qolishini taʼminlaydigan balandlikda taxlanadi. Vagonda poddonlar va ilgakli toʻsinlar mavjud boʻlganda, ular va yuk oʻrtasidagi boʻsh joy kamida 10 sm boʻlishi lozim. Zarurat tugʻilganda, eshik orasidagi boʻsh joyga bunday yuklardan tashkil topgan joylarni vagonning uzunligi, eni va diagonali boʻyicha joylashtirishga ruxsat beriladi, yuklar eshikka qarab agʻdarilib tushib ketishining oldini olish hamda taxning mustahkamligini taʼminlash maqsadida eshik oʻrnida ikkita yuqori qator balandligida taxtalar oʻrnatiladi. 333. Muzlatilishi mumkin boʻlmagan meva va sabzavotlar hamda boshqa tez buziluvchan yuklar tashqaridagi havo haroratiga qarab, yilning oʻtish davrida izotermik vagonlarda sovutilmasdan va isitilmasdan yoki isitilib tashiladi. Oʻtish davrida (aprel, noyabr) sovuq tushganda yuklar: yuk ortish punktida tashqaridagi harorat 0 ºC darajadan past boʻlmaganda va yuk tashish muddati 4 sutkadan ortiq boʻlmaganda, lyuklari yopilgan yopiq vagonlarda qoʻshimcha ravishda isitilmasdan; yuk ortish punktida tashqaridagi harorat minus 7 ºC darajadan past boʻlmaganda va yuk tashish muddati 7 sutkadan ortiq boʻlmaganda, izotermik vagonlarda isitilmasdan tashiladi. Yuk joʻnatuvchi yuk ortishdan oldin toʻkish (sifon) quvurlarini somon, qirindi yoki qogʻoz bilan isitishi hamda sifon pallasini ishchi (yopiq) holatga oʻrnatishi lozim. 334. Tez buziluvchan yuklar isitilgan yopiq vagonlarda tashilishi mumkin. Yukni tashish uchun vagonning jihozlanishi temir yoʻl transporti (tashuvchi) bilan kelishilgan holda yuk joʻnatuvchi tomonidan amalga oshiriladi. Yuklarni vagonga joylashtirishda iliq havoning erkin aylanishi hisobga olinib, eshik orasidagi joy tirgaklar bilan ishonch hosil qiladigan tarzda toʻsiladi. Yuk va isitish pechi oʻrtasidagi masofa 1 m dan kam boʻlmasligi, yuk taxining yuqori qavati va vagon shifti oʻrtasidagi masofa esa 50 sm dan kam boʻlmasligi lozim. Isitish pechi mavjud boʻlgan yopiq vagonlarga yoʻl davomida yuk joʻnatuvchining kuzatuvchilari tomonidan xizmat koʻrsatiladi. 335. Yuk kelgani haqidagi xabarnomani olgandan soʻng yukni oluvchi muayyan sabablarga koʻra manziliga kelgan tez buziladigan yukni oʻrnatilgan muddatlarda qabul qilolmasa va bu holat 24 soatdan ortiq vaqt davom etish ehtimoli boʻlsa, yukni oluvchi kelgan vagonlarni navbatma-navbat qoʻyib berish toʻgʻrisida temir yoʻl stansiyasiga buyurtma beradi. 336. Yukni oluvchi talabiga koʻra temir yoʻl transporti (tashuvchi) refrijeratorli vagonlar uchun belgilangan haroratlar jurnali bilan uni tanishtirishi shart. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan topshirilayotgan yuklar yukni oluvchi omborida tekshirilmasdan sifat boʻyicha davlat inspektori, ekspert yoki oziq-ovqat tovarlarini qabul qilish vakolati berilgan tegishli shaxs fikriga koʻra qabul qilingan hollarda, haroratlar jurnalidan koʻchirma talab etiladi, koʻrsatilgan shaxslar bu haqda temir yoʻl stansiyasi boshligʻiga yukni oluvchi orqali yozma ravishda xabar beradi. Temir yoʻl stansiyasi boshligʻi yukni oluvchiga temir yoʻl stansiyasi shtempeli bilan tasdiqlangan haroratlar jurnalidan koʻchirmani taqdim etishi shart. Bu holda haroratlar jurnalidan koʻchirma yukni oluvchida saqlanishi lozim. Bunda, haroratlar jurnalidan koʻchirma temir yoʻl stansiyasidan refrijeratorli poyezdlar va seksiyalar joʻnatilishidan oldin talab qilishi mumkin. 337. Tez buziluvchan yuklarni termos-vagonlarda tashish uchun termik jihatdan tayyorlash yuk joʻnatuvchi tomonidan yil mavsumidan kelib chiqqan holda amalga oshiriladi. Umumiy foydalanishdagi joylarda termos-vagonlarga ortish uchun tez buziluvchan yuklarni olib kirishga texnik va tijorat jihatidan yaroqli boʻlgan vagonlar qoʻyib berilishi lozim. Bunda, tez buziluvchan yuklarni yetkazib berish quyidagicha amalga oshirilishi kerak: yoz mavsumida — tashqaridagi havo harorati musbat boʻlganda yilning oʻtish davrida (aprel, noyabr) muzlatilgan va sovutilgan yuklar yetkazish yoʻli davomida va termos-vagonlarga ortish jarayonida sovutish qurilmalari yoqilgan avtorefrijeratorlarda tashiladi; yilning oʻtish davrida (aprel, noyabr) va qish mavsumida — tashqaridagi havo harorati manfiy boʻlganda muzlashi mumkin boʻlmagan yuklar yetkazib berish yoʻli davomida isitish qurilmalari yoqilgan avtorefrijeratorlarda tashiladi. 338. Tez buziluvchan yuklarni ortishda yuk joʻnatuvchi tomonidan yuklarga yogʻingarchilik taʼsir etishini hamda muzlatilgan va yaxlatilgan yuk yuzasiga kondensat tushishini istisno etish choralari koʻriladi. Ushbu yuklarni tashqaridagi havoning musbat haroratida ortish vaqtida ularga quyosh nurlarining toʻgʻridan-toʻgʻri tushishini oldini olish lozim. Yuklarni termos-vagonlariga ortish imkon qadar qisqa muddatlarda bevosita avtotransport vositasidan amalga oshirilishi zarur. 339. Termos-vagonga yuk ortishda vagonning sigʻimi va yuk koʻtarish qobiliyatidan toʻliq foydalanish maqsadida yuk zich taxlanadi, bundan vagon sigʻimidan yoki yuk koʻtarish qobiliyatidan toʻliq foydalanish imkoni boʻlmagan holatlarda ortiladigan hamda ortish balandligi boʻyicha cheklovlarga ega boʻlgan yuklar mustasno. Gofrirovka qilingan kartondan yasalgan qutilar, “Tetra Pak”, “Tetra Brik Aseptik”, “Kombiblok” kabi aseptik qadoqlar va boshqa aseptik qadoqlardagi mayonezlar, qaylalar, sharbatlar va sut 1,6 m dan ortiq boʻlmagan balandlikda yuklanadi, bloklar koʻrinishida shakllantirilgan, polietilen butilkalardagi pivo, mineral va alkogolsiz ichimliklar 1,8 m dan ortiq boʻlmagan balandlikda, gofrirovka qilingan kartondan yasalgan qutilarga taxlangan shisha banka va butilkalardagi konserva mahsulotlari, bloklar koʻrinishida shakllantirilgan temir bankalaridagi alkogolsiz va kuchsiz alkogol ichimliklari 2 m dan ortiq boʻlmagan balandlikda taxlanadi. 340. Goʻsht va goʻsht mahsulotlarini tashish oziq-ovqat xavfsizligiga doir qonunchilik hujjatlari hamda amaldagi sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari talablariga muvofiq amalga oshiriladi. 341. Muzlatilgan baliq harorati ortish vaqtida quyidagilardan yuqori boʻlmasligi lozim: minus 8 ºC darajada — quruq sunʼiy va nam holda muzlatishda; minus 6 ºC daraja — tabiiy muzlatishda. 342. Muzlatilgan baliq filesi minus 10 ºC darajadan yuqori boʻlmagan harorat bilan tashish uchun taqdim etilishi lozim. 343. Muzlatilgan baliq qadoqlangan holda tashilishi mumkin. Yilning 1-mayidan 30-sentabrigacha boʻlgan davrda xoʻjalik matosidan tayyorlangan qoplar va ip gazlama qoplarga qadoqlangan muzlagan baliqni izotermik vagonlarga yuklashga yoʻl qoʻyilmaydi. 344. Sovutilgan baliq yogʻochdan yasalgan qutilarda yoki quruq tara bochkalarda tashiladi. Tara tubiga va baliqning har bir qatori orasiga maydalangan toza muz qatlami sepilgan boʻlishi lozim. Bochka va qutilarda erigan muz suvining oqib ketishi uchun teshiklar boʻlishi kerak. Sovutilgan baliqning umurtqaoldi goʻshti qatlamidagi harorat minus 1 dan plyus 5 ºC darajagacha atrofida boʻlishi lozim. 345. Tuzlangan baliq va seld yogʻochdan yasalgan suyuqlik quyiladigan va quruq tara bochkalarga hamda yogʻochdan yasalgan qutilarga joylanadi. Baliq va seld tarkibidagi tuz miqdori quyidagicha boʻlishi kerak: nimtatir tuzlangan baliq uchun — 6% dan (seld uchun 7% dan) 10% gacha; oʻrtacha tuzlangan baliq uchun — 11% dan 14% gacha; koʻp tuzlangan baliq uchun — 14% dan ortiq. Yukxatining “Yuk joʻnatuvchining arizasi va belgilari” grafasida hamda muvofiqlik sertifikatida (ushbu mahsulot majburiy sertifikatlanishi lozim boʻlgan hollarda) tuz miqdori koʻrsatilgan boʻlishi kerak. 346. Sovuq holda dudlangan, issiq holda dudlangan muzlatilgan baliq, quritilgan baliq va baliq mahsulotlari faqat tarada tashiladi. Sovuq holda dudlangan baliq (ivasi seldidan tashqari) ortish vaqtida 0 ºC darajadan yuqori boʻlmagan haroratda boʻlishi va izotermik vagonlarda tashilishi lozim. Issiq usulda dudlangan muzlatilgan baliq faqat refrijeratorli vagonlarda tashilib, ortish paytidagi harorati minus 18 ºC darajadan yuqori boʻlmasligi lozim. Issiq usulda dudlangan baliqni muzlatilmagan holatda tashishga ruxsat berilmaydi. Sovuq usulda dudlangan baliq 30 kg gacha sigʻimga ega taxta va kartondan yasalgan qutilarga, issiq usulda dudlangan baliq — 20 kg gacha sigʻimga ega qutilarga, baliq mahsulotlari esa 25 kg gacha sigʻimga ega qutilarga joylanadi. 347. Meva-sabzavotlar yangi uzilgan, toza, mexanik shikastlarsiz, zararkunanda va kasalliklar taʼsirida zarar yetkazilmagan koʻrinishda, ortiqcha tashqi namliksiz, shuningdek vagonlarga ortiladigan har bir partiyaning yetilganlik darajasi bir xil boʻlishi sharti bilan tashish uchun taqdim etilishi lozim. Meva-sabzavotlar tarkibidagi zaharli elementlar, pestitsidlar va nitratlar oziq-ovqat xom ashyosi va mahsulotlari sifati boʻyicha tibbiy-biologik talablar va sanitariya meʼyorlarida belgilangan koʻrsatkichlardan ortib ketmasligi lozim. Meva-sabzavotlar har bir meva va sabzavot turiga mos keladigan quyidagi taralarga qadoqlangan boʻlishi kerak: kechpishar kartoshka — qutilar, qutili poddonlar, matodan tayyorlangan va setka qoplarga, ertapishar kartoshka — qattiq taraga joylashtiriladi, uzoq muddat saqlash uchun moʻljallangan va uzoq muddat saqlangan kartoshka faqatgina tarada tashiladi; lavlagi va sabzi — qutilar, matodan tayyorlangan qoplar va qutili poddonlarga; piyoz — taxta qutilar, matodan tayyorlangan va setka qoplarga; sarimsoq piyoz — qutilarga; bodring, baqlajon, kabachki, gulkaram — taxta qutilarga; ertapishar karam — taxta qutilarga, oʻrtapishar, oʻrtakechpishar va kechpishar karam esa — taxta qutilar va qutili poddonlarga; mayda qovun — taxtali qutilar, yumaloq qovun va qovoq — maxsus konteyner va kataklarga; tarvuz — qutili poddonlarga; pomidorlar — taxta qutilar va quti-lotoklarga. Yetilganlik darajasi yashil rangda boʻlgan pomidorlar tashishga qabul qilinmaydi; bulgʻor qalampiri — taxta qutilarga; olma, nok, behi — taxta qutilar, kechpishar olmalar — gofrirovka qilingan kartondan tayyorlangan qutilarga; yangi uzilgan anor va xurmo — taxta qutilarga; uzum, oʻrik, shaftoli, togʻolcha, olxoʻri, olcha va gilos — taxta qutilar va quti-lotoklarga; qoragʻat va krijovnik — quti-lotoklarga; yertut — quti-lotoklar va katakli kuzovlarga; sitrus mevalar (apelsin, mandarin, limon, greypfrukt) — taxta va kartondan tayyorlangan qutilarda. Meva-sabzavotlar yopiq tara ichiga urilmaydigan, ishqalanmaydigan va ezilmaydigan qilib tara chetlarigacha toʻldirilgan holda zich taxlanadi. Har bir qutiga bitta botanik guruhga tegishli boʻlgan, bir xil oʻlcham va turdagi mevalar joylanadi. Meva-sabzavotlar refrijeratorli vagonlarda faqatgina tarada tashiladi. 348. Tarasiz tashishda meva-sabzavotlar va kartoshka toʻkilgan holda tashiladi va vagonlarga ortish balandligining meʼyorlari mazkur Qoidalarning 35-ilovasiga muvofiq belgilanadi. 349. Meva-sabzavotlar va kartoshka tarasiz tashilganda, temir yoʻl transporti (tashuvchi) talabiga koʻra yuk joʻnatuvchi tomonidan vagon eshiklarini toʻsish uchun eshik toʻsiqlari oʻrnatiladi. 350. Sutli va sutli-dumbul yetilgan joʻxori soʻtalari faqat 4, 5 va 10 ta vagonli tarkibda refrijeratorli seksiyalarda tashiladi. Joʻxori soʻtalari 15 sm dan kichik boʻlmagan (qand joʻxori uchun 12 sm dan kam boʻlmagan) uzunlikda, soʻlish alomatlarisiz, yangi och yashil barglar bilan qoplangan, urugʻchi grafachasi jigarrang, mayin qobiqli burishmagan va bir-biriga zich joylashgan donlarga ega boʻlgan, shuningdek turli kasalliklar va qishloq xoʻjaligi zararkunandalari taʼsiriga uchramagan holatda tashishga taqdim etilishi lozim. Soʻtaning yuqori qismida 3 sm gacha boʻlgan uzunlikda donlari yetilmagan joʻxori soʻtalari partiyada mavjud boʻlishiga yoʻl qoʻyiladi. Joʻxori soʻtalari lotoklarga yoki 12 kg gacha sigʻimga ega panjarali qutilarga joylanib, temir yoʻl stansiyasiga oldindan tayyorlangan vagon mavjud boʻlganda keltiriladi. Joʻxori vertikal yoki kesishgan usulda ortiladi. Oldindan sovutilmagan joʻxori soʻtalarini ortish balandligi 120 sm dan ortmasligi zarur. Oldindan sovutilgan joʻxori soʻtalarining balandligi 160 sm gacha ortadi. Plyus 3 ºC darajadan ortiq boʻlmagan haroratgacha oldindan sovutilgan joʻxori soʻtalarini tashish muddati 6 sutkadan, sovutilmaganini esa 4 sutkadan ortiq boʻlmagan muddat ichida tashilishi mumkin. Soʻtalarni uzib olishdan ortishgacha boʻlgan vaqt sovutilmagan soʻtalar uchun 12 soat, oldindan sovutilgan soʻtalar uchun esa 30 soatdan oshmasligi kerak. 351. Tirik oʻsimliklar va urugʻli ekin materiallari uchun tashish usulini yuk joʻnatuvchi yukxatida koʻrsatadi. Oʻsimliklar va tirik gullar yuk joʻnatuvchi kuzatuvchilari hamrohligida tashiladi. Boshoqli oʻsimliklar panjarali qutilar yoki savatlarga qadoqlangan boʻlishi lozim. Oldindan quritilmagan yoki shamollatilmagan nam boʻlgan, shuningdek 0,5 sm dan uzun kurtaklarga ega boshoqli oʻsimliklar tashishga taqdim etilishiga yoʻl qoʻyilmaydi. Boshoqli oʻsimliklar vertikal usulda har bir qavat orasiga ingichka taxtalar (reykalar) qoʻyish sharti bilan ortiladi. Yopiq vagonlarga ortishda savatlar yoki qutilarning pastki qavati tagliklar yoki bir qavat quruq shox-shabbalar ustiga joylashtiriladi. Yuk ortish punktida tashqaridagi havo harorati minus 15 ºC darajadan past boʻlganda, boshoqli oʻsimliklar yopiq vagonlarda tashish uchunga taqdim etilmasligi lozim. 352. Sut va sut mahsulotlari refrijerator (izotermik) vagonlarda tashiladi. Yengil muzlatilgan va muzlatilgan sut izotermik vagonlarda yuk joʻnatuvchi tomonidan yukxatining “Yuk joʻnatuvchining arizasi va belgilari” grafasida bu haqda tegishli yozuv qayd etilishi sharti bilan tashishga qabul qilinadi. Sut mahsulotlari bilan birgalikda boshqa oziq-ovqat mahsulotlari tashilgan taqdirda, sut mahsulotlari izotermik vagonlarda alohida joylashtirilishi lozim. 353. Tovuq tuxumlari (sovutilmagan va sovutilgan) yuk vagonlarda (yopiq vagonlar va izotermik) qatorlar orasiga qirindilar, bosma qilingan yoki gofrirovka qilingan karton solinib qutilarga joylangan holda tashiladi. Muzlatilgan tuxum mahsulotlari (tuxum melanji, sarigʻi va oqi) yuk vagonlarda (yopiq vagonlar va izotermik) germetik payvandlangan oq tunuka metall bankalarda zich qutilarga joylangan holda tashiladi. Tuxum mahsulotlari yuk vagonlariga ortish vaqtida minus 6 ºC darajadan yuqori boʻlmagan haroratda boʻlishi lozim. 354. Non mahsulotlari uchun moʻljallangan presslangan xamirturushlar (bundan buyon matnda xamirturush deb yuritiladi) vagonlarga ortishda plyus 4 ºC darajadan yuqori boʻlmagan haroratda boʻlishi lozim. Vagonlarga har xil ishlab chiqarish sanalariga ega xamirturush partiyalari ortilganda, butun vagon uchun tashish muddati eng oldin ishlab chiqarilgan partiya sanasi boʻyicha hisoblanadi. Tashishga taqdim etiladigan xamirturush kamida 48 soat ichida oʻzgarmasligi kerak. Xamirturush joylashtirilgan qutilar refrijeratorli va izotermik vagonlarga vertikal usulda taxlanadi. Xamirturush joylashtirilgan qutilarni refrijeratorli vagonlarda tashishda ularni taxlash balandligi 200 — 220 sm, izotermik vagonlarda esa 180 sm boʻlishi kerak. 355. Muzqaymoq faqat refrijeratorli 4 va 5 talik vagon seksiyalarida, yozda har bir vagonga yuk joʻnatuvchi vositalari bilan qoʻshimcha 1,5 — 2 tonnadan muz ortilgan holda metall, polimer, qogʻoz va karton, keramik bankalarda, mayda qadoqlarga oʻralganda esa qutilar, polimer va aralash materialli konteynerlarda tashiladi. Ortish vaqtida muzqaymoq harorati minus 20 ºC darajadan yuqori boʻlmasligi lozim. 356. Yogʻ-moy mahsulotlarini (mayonezni) izotermik vagonlarda tashishda metall va polimer bochkalar, shisha, plastik yoki fayans taralarda qutilarga qadoqlangan holda qabul qilinadi. Ortish vaqtida mayonez harorati plyus 4 ºC darajadan yuqori boʻlmasligi lozim. 357. Konserva mahsulotlarini izotermik vagonlarda, metall (tunuka), shisha tarada, qutilarga joylashtirilgan holda tashiladi. 358. Alkogol mahsulotlar (spirtli ichimliklar, vino mahsulotlari, distillyatlar, pivo mahsulotlari) yopiq va izotermik vagonlarda metall, polimer, qogʻoz (karton), yogʻoch, shisha, aralash turdagi material, yengil sanoat material, keramik turdagi taralarga qadoqlangan holda tashiladi. Alkogol mahsulotlarini tashishda tara (qadoqlar) yukni butligini taʼminlashi kerak. Etil spirti va konyak distillyatini yopiq vagonlarda va izotermik vagonlarda tashish Temir yoʻl transportida xavfli yuklarni tashish qoidalari talablariga binoan amalga oshiriladi. Qish mavsumida vino mahsulotlari bochkalarda isitish moslamalari bilan jihozlangan holda yoki isitilmasdan yopiq vagonlarda tashiladi. Isitilmaydigan yopiq vagonlarda vino mahsulotlarini bochkalarda tashishda muzlash oqibatida bochkalar yorilmasligi uchun ularning sigʻimi 10 — 15 foizga toʻldirilmaydi, bu haqda yuk joʻnatuvchi yukxatining “Yuk joʻnatuvchining arizasi va belgilari” grafasida qayd etishi shart. Vino mahsulotlari yuk joʻnatuvchi, yukni oluvchiga tegishli boʻlgan yoki ular ijaraga olgan sisterna-termoslarda va ixtisoslashtirilgan izotermik vagon-sisternalarda, yuk joʻnatuvchi yoki yukni oluvchining kuzatuvchilari hamrohligida quyilgan holda tashilishi mumkin. 359. Desert uchun moʻljallangan va gazlangan ichimliklar, sharbatlar, mineral suv, butilkalarda temir yoʻl yopiq vagonlarida qutilarga qadoqlangan holda tashiladi. Mevali mors va sharbat mahsulotlari bochkalarda ham tashilishi mumkin. 360. Yopiq va izotermik vagonlarda butilkalardagi mineral suvlar taralarda quyidagi shartlarda tashiladi: yilning yoz davrida — sovutilmaydigan va shamollatilmaydigan vagonlarda; yilning oʻtish (aprel, noyabr) davrida — shamollatilmaydigan vagonlarda; qish vaqtida — faqat isitiladigan izotermik vagonlarda. 361. Tashish uchun taqdim etiladigan alkogol mahsulotlari, sut va sut mahsulotlari, xamirturush, muzqaymoq, idishlarga qadoqlangan ichimlik suvi, desert va gazli ichimliklar, sharbatlar, tovuq tuxumi, konserva va mayonez mahsulotlari ularning xavfsizligi hamda qadoqlanishiga doir qonunchilik talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 362. Tez buziluvchan yuklarni marshrutlarda va yirik guruhlar bilan sovutiladigan va isitiladigan refrijeratorli vagonlarda tashish mumkin, bundan tuzlangan baliq, bochkada ustidan namakob qoʻyilgan seld, taraga joylashtirilmagan meva-sabzavot va kartoshka mustasno. Refrijeratorli seksiyalarga faqat bitta stansiyada yuk ortilishi va tushirilishi mumkin. 363. Refrijeratorli vagonlarni yuk ortish uchun qoʻyib berishdan oldin yozda sovutish va qishda isitish quyidagi haroratlarda amalga oshirilishi lozim: sovutilgan yuklarni ortish vaqtida — mazkur Qoidalarning 366-bandida koʻrsatilgan haroratgacha; muzlatilgan yuklarni ortish vaqtida 0 ºC darajagacha va past haroratli yuklarni ortish vaqtida minus 10 ºC darajagacha. Sovutilmagan yuklar oldindan sovutilmagan vagonlarga ortilishi mumkin. 364. Yuk ortish va tushirish vaqtida poyezdning refrijeratorli vagonlarni dizelelektrostansiya va vagon mashina boʻlinmasi vagonidan koʻpi bilan 6 soatga ajratilishi mumkin. Beshta vagonli refrijeratorli seksiyadan ajratilgan vagon 380V kuchlanishga ega oʻzgaruvchan tok elektr kuchlanish tarmogʻiga faqat xizmat koʻrsatuvchi brigada tomonidan ulanishi mumkin. Refrijeratorli poyezdlar va seksiyalarga yuk ortish va tushirish ishlari xizmat koʻrsatuvchi brigada xodimlari ishtirokida bajarilishi lozim. 365. Refrijeratorli seksiyalardan poyezdlar tuzilishi mumkin. Poyezd tarkibining 50 foizidan oshmagan vagonlarga yoʻlda xizmat koʻrsatish rejimi boʻyicha faqat bir xil turdagi yuklar ortilishi mumkin. Beshta vagonli seksiyalar vagonlariga yoʻl davomida xizmat koʻrsatish rejimi turli boʻlgan yuklar ortilishi mumkin. 366. Refrijeratorli poyezdlar va seksiyalarda tez buziluvchan yuklarni tashish vaqtida harorat rejimi va shamollatish zarurati yukning ortish vaqtidagi haroratidan, meva-sabzavotlar uchun esa mazkur Qoidalarning 36-ilovasiga muvofiq ularning turlaridan kelib chiqib belgilanadi. Minus 9 ºC daraja va undan past harorat bilan ortishga taqdim etilgan muzlatilgan yuklar (past haroratlilardan tashqari) minus 9 ºC darajadan minus 12 ºC darajagacha boʻlgan haroratda tashiladi. Quyidagi yuklarni qishda tashishda: 1) minus 5 ºC darajadan past haroratga ega boʻlgan muzlatilgan va oʻta muzlatilgan yuklar, shuningdek mol yogʻi, moylar, margarin, xamirturush, sovuq holda dudlangan baliq va issiq holda dudlangan muzlatilgan baliqlarni tashishda ularning harorati cheklanmagan holda pasaytirilishi mumkin; 2) mazkur Qoidalar 36-ilovasining 5 va 7-bandalarda qayd etilgan yuklarni (bundan vino, shampan vinosi va biopreparatlar mustasno) tashishda haroratlarning quyi chegara meʼyori plyus 2 ºC darajagacha pasaytirilishi mumkin. 367. Yuk joʻnatuvchi tomonidan oʻrnatilgan tashish rejimlari (sovutish, isitish va shamollatish) mazkur Qoidalarning 36-ilovasida koʻrsatilgan meʼyorlarda belgilanadi: Past haroratli yuklar yuklash vaqtida minus 18 ºC darajadan yuqori boʻlmagan haroratga ega boʻlishi va refrijeratorli vagonlarda quyidagi haroratlarda tashilishi lozim: refrijeratorli poyezdlarda — minus 9 ºC dan minus 12 ºC darajagacha; 4 va 5 ta vagonli seksiyalarda — minus 15ºC dan minus 18 ºC darajagacha. 368. Refrijeratorli poyezdda sovutilmagan mahsulotlarni joʻnatishda tashqaridagi havo harorati oʻrtacha plyus 25 ºC darajadan yuqori boʻlmaganda vagonlarning yukxonalaridagi harorat ortish vaqtidan boshlab koʻpi bilan 4 sutka davomida, seksiyalarda tashish chogʻida tashqaridagi havo harorati oʻrtacha plyus 30 ºC darajadan yuqori boʻlmagan hollarda esa — 3 sutka davomida mazkur Qoidalarning 366 va 367-bandlarida belgilangan darajaga yetkaziladi. Vagonlar ichidagi harorat brigada xodimlari tomonidan nazorat jurnalida qayd etiladi. 369. Yuk tushirilganidan keyin refrijeratorli vagonlar yukni oluvchi tomonidan yaxshilab tozalanishi, vagon poli va devorlari artilishi lozim. 370. Universal konteynerlarda quyidagi tez buziluvchan yuklar tashilishi mumkin: 1) goʻsht va sut mahsulotlaridan tayyorlangan konservalar — yil davomida, koʻpi bilan 12 sutka cheklangan muddatda; 2) meva va sabzavotlar hamda goʻsht va oʻsimliklardan tayyorlangan konservalar, mineral suv, uzum (spirt qoʻshilgan) va meva vinolari (shampan vinosidan tashqari) — yozda tashish muddatlari cheklanmagan holda, yilning oʻtish davrida (aprel, noyabr) yuk joʻnatuvchi tomonidan belgilangan cheklangan tashish muddatida; 3) butilkalarda vino va sterilizatsiya qilingan pivo — yilning yoz va oʻtish davrlarida koʻpi bilan 12 sutka cheklangan muddatda; 4) baliq konservalari — yilning yoz va oʻtish davrlarida (aprel, noyabr) yuk joʻnatuvchi tomonidan belgilangan cheklangan tashish muddatida. 371. Hayvon va parrandalarni vagonlarda joʻnatish uchun ortish hayvonlarni ortish uchun moʻljallangan platformalar bilan jihozlangan temir yoʻl stansiyalarda amalga oshiriladi. Hayvonlar umumiy foydalanishdagi platformalar yoki maydonchalardan traplar yordamida vaqtincha ortilishi mumkin. Vagon joʻnatmalarida tashilayotgan hayvon va parrandalarni tushirish yuklarni qabul qilish va topshirish uchun ochiq boʻlgan barcha temir yoʻl stansiyalarida amalga oshiriladi. 372. Hayvon va parrandalar maxsus vagonlarda, bunday vagonlar yetishmaganda esa vagonlar atrof-muhitning qattiq va suyuq organik chiqindilar bilan ifloslanishini oldini oluvchi maxsus qurilmalar bilan jihozlanishi sharti bilan oddiy yopiq yogʻoch polli vagonlarda tashiladi. Qora mol, choʻchqa va buzoqlarni tashish chogʻida oddiy yopiq vagonlarni jihozlash uchun hayvon va parrandalarni tashishda zarur boʻlgan uskuna va moslamalar yuk joʻnatuvchi tomonidan taqdim etiladi. 373. Parrandalar yopiq tubli kataklarda yoki kataklarsiz tashiladi. Kataksiz tashilganda parrandalar ikki qavatli usulda, yuqori qavat poli yopiq boʻlishi sharti bilan ortiladi. 374. Hayvonlar, parrandalar va asalarilarni tashish uchun yuvilgan vagonlar, zotdor hayvonlarni tashish uchun esa yuvilgan va dezinfeksiyalangan vagonlar berilishi kerak. Zaharli kimyoviy moddalar va mineral oʻgʻitlardan boʻshagan vagonlarga tegishli maxsus ishlov berilmasdan hayvonlar, parrandalar va asalarilarni ortishga yoʻl qoʻyilmaydi. 375. Asalarilar uyalarda yoki faner paketlarda yuk joʻnatuvchining kuzatuvchilari hamrohligida faqat yoz va oʻtish davrida (aprel, noyabr) tashiladi. Yopiq vagonlarda tashish vaqtida paketlar va uyalar bir nechta qator qilib, shamollatish teshiklari toʻsilmagan holda, qatorlar orasida kuzatuvchilar oʻtishiga joy qoldirilib joylashtiriladi. Mahkam turishi uchun paketlar va uyalar taxtalar bilan bir-biriga mixlanadi, oʻtish joyidagi chetki qatorlar vertikal bruslar bilan mahkamlanadi. Asalarilarni tashish uchun optimal harorat plyus 8 ºC darajani tashkil etadi. Oʻtish davrida (aprel, noyabr) tashqaridagi havo harorati plyus 10 ºC darajadan yuqori boʻlmagan sharoitda asalarilarni yopiq vagonlarda tashishga yoʻl qoʻyiladi. 376. Hayvonlarni toʻrt oʻqli vagonlarga ortish quyidagi miqdorlarda amalga oshiriladi: 1) qoramol — yoshi, oʻlchamlari va ogʻirligiga qarab 16 dan 24 boshgacha. Koʻrsatilgan miqdordagi hayvonlar vagonga joylashtirilgandan soʻng unda yana bitta hayvon joylashishi uchun yetarli boʻlgan boʻsh joy qolishi kerak; 2) qoramol buzoqlari — 24 dan 28 boshgacha; 3) buzoqchalar — yoshiga qarab 36 dan 50 boshgacha; 4) qoʻy va echkilar — 80 dan 110 boshgacha; 5) choʻchqalar: ogʻirligi 80 kg gacha — 50 dan 60 boshgacha; 80 dan 100 kg gacha — 44 dan 50 boshgacha; 100 dan 150 kg gacha — 28 dan 44 boshgacha; 150 kg dan ortiq — 20 dan 28 boshgacha; 6) otlar — koʻpi bilan 14 bosh, ot zavodlari sertifikatlari boʻyicha tashish vaqtida — koʻpi bilan 12 bosh; 7) tuyalar — koʻpi bilan 8 bosh. 377. Otlar vagonlarda vagonning boʻylama oʻqiga parallel ravishda boshlari eshiklarga qaratilgan holda joylashtiriladi. Toʻrt oʻqli vagonning har bir yarmida otlar ikki qator qilib joylashtiriladi. Kuzatuvchi oʻtishi uchun oʻrta qatorlarda chetdagilarga qaraganda bitta ot kam joylashtiriladi. Otlarni taqasi olib tashlangan holdagina tashishga ruxsat beriladi. 378. Qoramol vagonda koʻndalang yoki boʻylama usulda joylashtiriladi. Koʻndalang usulda ortishdan oldin vagonning boʻylama devoridagi olinmaydigan taxtalarga shuruplar yordamida temir halqalar (yoki skobalar) 1-2 bosh hayvonga moʻljallab mahkamlanadi. Vagonning yon devorlarida vagonning eni boʻyicha olinmaydigan taxtalarga vagon oldi devorlariga tirab yotqiziladigan har biri ikkita taxtadan iborat tokchalar oʻrnatiladi. Qoramol ortilganidan keyin vagonning eshiklari oʻrnida panjaralar oʻrnatiladi. Qoramolni boʻylama joylashtirish usulida vagonlar otlarni tashishda qoʻllangani kabi jihozlanadi, biroq eshik taxtalari oʻrniga eshik oʻrniga panjaralar oʻrnatiladi. Qoramol maxsus vagonlarga faqat koʻndalang usulda ortiladi. Qoʻy, echki, buzoq, choʻchqa va yosh qoramollar vagonga bogʻlanmasdan ortiladi. 379. Buqa va sigirlar, qoʻy va qoʻchqorlar, erkak va ona choʻchqalar, shuningdek har xil turdagi hayvon va parrandalarni bitta vagonda birgalikda tashishga yoʻl qoʻyilmaydi. Alohida ortish imkoni boʻlmagan hollarda har xil jinsdagi va turdagi hayvon va parrandalarni bitta vagonda tashishga ularni toʻsiqlar bilan bir-biridan ishonchli ravishda ajratgan holdagina yoʻl qoʻyiladi. Choʻchqalarni qishda tashqaridagi havo harorati minus 25 ºC darajadan past boʻlganda, ogʻirligi 100 kg dan ortiq boʻlgan yirik semiz choʻchqalarni yozda tashqaridagi havo harorati plyus 25 ºC va undan yuqori darajada boʻlganda ortishga yoʻl qoʻyilmaydi. 380. Mayda hayvonlar katak va qutilarda bir nechta qavat qilib tashiladi. Yuqoridagi katak bilan vagon tomi va yon devorlari orasidagi oraliq 0,2 m dan kam boʻlmasligi lozim. Qutilar va kataklar vagon boʻylama devorlari boʻylab hayvonlarni parvarishlash va shamollatish uchun oraliq masofa qoldirilib oʻrnatiladi. Qutilar va kataklar tubi yopiq boʻlishi va ortilgandan soʻng ishonchli mahkamlanishi lozim. 381. Moʻynali hayvonlar turiga qarab metal kataklarda yoki metal panjarali eshikka ega boʻlgan mustahkam taxta kataklarda tashiladi. Kataklarning eshiklari oʻz-oʻzidan ochilib ketmaydigan, mustahkam va qulf bilan bekiladigan boʻlishi lozim. 382. Yuk joʻnatuvchilar, yetkazish muddatlaridan kelib chiqqan holda hayvonlar, parrandalar, asalarilarni butun yoʻl davomida sifatli yem hamda tagiga solish uchun toʻshamalar bilan taʼminlashi lozim. Qishda joʻnatish punktida tashqaridagi havo harorati minus 15ºC darajadan past boʻlganda oziqlantirish uchun press, barda va silos ishlatilishiga yoʻl qoʻyilmaydi. 383. Hayvonlar tagiga solish uchun toʻshamalar va yem vagonlarda hayvon va parrandalar bilan birgalikda tashiladi va furaj tokchalariga yoki vagon eshiklari oraligʻiga joylashtiriladi. Donli yem-xashaklar (suli, un, kepak va omuxta yem) qoplarga joylanishi, pichan va somon esa bogʻlamlarga presslanishi kerak. Yem-xashak va toʻshamalarni tashish uchun yuk joʻnatuvchi talabiga binoan va uning prognozini hisobga olgan holda hayvonlar ortilgan har bir 10 — 16 ta vagonga alohida vagon taqdim etiladi. 384. Hayvonlar, parrandalar, asalarilarni vagonlarda yuqori tezlikda tashish temir yoʻl transporti (tashuvchi) bilan kelishilgan holda amalga oshiriladi. Hayvonlar ortilgan vagonlarni tepalikdan tushirish va turtkilab manyovrlar bajarish alohida hushyorlik bilan amalga oshiriladi. Temir yoʻl stansiya xodimlari hayvon ortilgan vagon kuzatuvchilarini tepalikdan tashlash yoki turtish usulidagi manyovrlar bajarilishi boshlanishi haqida ogohlantirishlari lozim. 385. Kuzatuvchilar vagonlarda hayvonlar, parrandalar, asalarilarni bilan birgalikda joylashadi, yuk joʻnatuvchi va yukni oluvchilar kuzatuvchilari hamrohligida ushbu Qoidalarda koʻzda tutilgan majburiyatlarni bajarishi lozim boʻladi. Kuzatuvchilar uchun alohida vagonlar yuk joʻnatuvchi prognozi hisobidan, biroq hayvonlar, parrandalar, asalarilarni ortilgan 10 — 16 ta vagonga bitta vagondan ortiq boʻlmagan miqdorda taqdim etiladi. Hayvonlar, parrandalar, asalarilarni kasallanganda yoki yem va suvni qabul qilmaganda kuzatuvchi bu haqda joylashuvi eng yaqin boʻlgan stansiya boshligʻiga yoʻlda yaqinroqda joylashgan chegara va transport veterinariya nazorati punktini ogohlantirishi uchun yozma ravishda xabar berishi shart. Kasal boʻlgan hayvonlarni, parrandalarni yoʻlda soʻyish taqiqlanadi. 386. Yozda hayvonlar, parrandalar, asalarilarga sutkasiga kamida ikki marotaba, qishda esa bir marotaba suv berish kerak. Hayvonlar, parrandalar, asalarilarni suv beriladigan temir yoʻl stansiyalari temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan belgilanadi. Temir yoʻl stansiyalari tomonidan hayvonlar, parrandalar, asalarilarga suv berilgani yoki kuzatuvchi tomonidan ularga suv berish rad etilgani haqida kuzatuvchining yoʻl jurnalida qayd yozuvlari kiritilishi lozim. 387. Hayvon va parrandalar ortilgan vagonlar mavjud boʻlgan poyezdlar suv berish belgilangan punktlarda vodoprovod kolonkalari yoki hayvonlarga suv berish moslamalari bilan jihozlangan temir yoʻllarga qabul qilinishi lozim. Hayvonlar ortilgan vagonlarni bevosita suv berish uchun moʻljallangan yoʻlga qabul qilish imkoniyati boʻlmaganda, temir yoʻl stansiyasi boshligʻi hayvon ortilgan vagonlarni u yerga yetkazib berishni taʼminlashi shart. Hayvonlar ortilgan vagonlar joʻnatilgani haqida qoʻshni suv berish temir yoʻl stansiyasiga xabar beriladi. 388. Yoʻlda vagonlarni kuzatuvchilar tomonidan tozalash faqat temir yoʻl transporti (tashuvchi) belgilagan temir yoʻl stansiyalarda amalga oshiriladi. Temir yoʻl stansiyasi boshligʻi poyezdning jadval boʻyicha belgilangan turish muddati ichida hayvonlar ortilgan vagonlar tozalash temir yoʻllariga qoʻyib berilishini taʼminlashi lozim. Kasallangan hayvonlar aniqlanganda, shuningdek, hayvonlarni alohida shart-sharoitlarda tashishda vagonlarni goʻngdan tozalash taqiqlanadi. 389. Yoʻl davomida vagonda nobud boʻlgan, kasallangan yoki holsizlangan hayvon va parrandalar aniqlangan taqdirda, davlat veterinariya xizmati organlari veterinariya sohasidagi qonunchilik hujjatlariga muvofiq choralar koʻradi. Nobud boʻlgan, kasallangan yoki holsizlangan hayvon va parrandalarni vagondan tushirish, ularni ushlab turish hamda karantinga oʻtkazish temir yoʻl stansiyasi kuchi va vositalari bilan davlat veterinariya xizmati organlari yozma talabnomasiga muvofiq yukni oluvchi (yuk joʻnatuvchi) hisobidan amalga oshiriladi. Hayvon va parrandalar ushlab turilgan va vagondan tushirilgan barcha holatlar toʻgʻrisida umumiy shaklda dalolatnoma tuziladi va davlat veterinariya xizmati organi yozma talabnomasi bilan birgalikda tashish hujjatlariga ilova qilinadi. Nobud boʻlgan hayvonlarni vagondan tushirish amalga oshiriladigan temir yoʻl stansiyalari roʻyxati davlat veterinariya xizmati organi bilan kelishilgan holda temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan belgilanadi. 390. Hayvon va parrandalar ortilgan vagonlarda texnik nosozlik yuzaga kelganda, temir yoʻl stansiyasi darhol vagonlarni taʼmirlashi va imkon qadar ularni yetkazib kelgan poyezd yoki keyingi eng yaqin poyezd bilan joʻnatish choralarini koʻrishi lozim. Hayvon va parrandalarni boshqa vagonga ortishga nosoz vagonni tez taʼmirlash imkoni boʻlmagan hollardagina yoʻl qoʻyiladi. 391. Hayvon va parrandalar ortilgan vagonlar yuk tushirish uchun kelgani haqida yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi yukni oluvchini, chegara va transport veterinariya nazorati punktini xabardor qiladi. Hayvon va parrandalar yuk tushirish uchun vagon qoʻyib berilgan vaqtdan boshlab 12 soat ichida yukni oluvchi tomonidan qabul qilinishi va temir yoʻl stansiyasidan olib chiqib ketilishi lozim. 392. Hayvon va parrandalar tushirilganidan keyin yukni oluvchi goʻng va toʻshama qoldiqlarini vagon eshiklari oldida (III toifa boʻyicha ishlov beriladigan vagonlardan tashqari) uyib toʻplashi lozim. Goʻng uyilib toʻplanganidan keyin vagonlar dezinfeksiya qilish va yuvish stansiyasiga tashish hujjatlari rasmiylashtirilib, vagon eshiklariga plombalar va buramalar qoʻyilgan holda joʻnatiladi. Goʻng va toʻshama qoldiqlarini uyib toʻplash uchun yukni oluvchilar iltimosiga binoan bitta jismoniy vagon uchun yozda 30 daqiqa, qishda 1 soat qoʻshimcha vaqt belgilanadi. 393. Ikkinchi va uchinchi toifa boʻyicha ishlov berilishi lozim boʻlgan vagonlar uchun tashish hujjatlarining “Yukning nomi” grafasida ishlov berish toifasi va “Dezinfeksiyaga” deb koʻrsatiladi. Vagon varagʻida vagonda mavjud boʻlgan uskunalar haqida qayd yozuvi kiritiladi. Vagonning ikki tomonidagi eshiklarga 20x30 sm oʻlchamda qogʻozda yopishtirilib yoki boʻr bilan aniq koʻrsatilib “Dezinfeksiyaga” deb yoziladi. 394. Normal texnologik jarayon va saqlash sharoitlarida tabiiy sabablar (yukning fizik-kimyoviy xususiyatlari, meteorologik faktorlar taʼsiri va nomukammallik, transportda tashish yoki saqlash chogʻida mahsulot va tovarlarni yoʻqotishlardan saqlashga doir amaldagi himoya vositalari oqibati sanalgan yoʻqotishlar, uning sifati saqlangan holda yuk ogʻirligining kamayishi) taʼsiriga koʻra yuk ogʻirligining kamayishi tabiiy kamayish hisoblanadi. Yuklar ogʻirligi tabiiy kamayishining bugʻlanish, changib kamayish, siltanib toʻkilish, oqib ketish va qurib qolish kabi turlari mavjud. Toʻkilgan va uyulgan holda tashiladigan yuklar hamda zich boʻlmagan taradagi kukunsimon va changsimon moddalar uchun xos boʻlgan yuklarni tashish va ortish-tushirish ishlarida sodir boʻluvchi holatlar changib kamayish va siltanib toʻkilish hisoblanadi. Vagon kuzovidan uchib ketish jarayoni tashish vaqtida qarshi shamol taʼsirida sodir boʻladi. Yuklarni oqib ketishi deganda quyilgan holda tashiladigan suyuq yuklarning idishlar, sigʻimlar, sisternalardagi tirqishlar va teshiklardan, zich yopilmagan toʻkish moslamalari orqali taxta-yogʻoch tara orqali oqib ketishi, shuningdek uyulgan holda tashiladigan yuklar va toʻkilgan holda tashiladigan yuklarning mayda fraksiyalari vagonlarning zich boʻlmagan kuzovlari orqali toʻkilishi tushuniladi. Suyuq yuklarning bugʻlanishi (neft mahsulotlari, suyultirilgan gaz, kimyoviy yuklar, spirtlar, efirlar) va baʼzi qattiq jismli yuklar (naftalin, vanil) tarkibida yengil uchuvchi fraksiyalar mavjudligi sababli sodir boʻladi. Yukning qurib qolishi yuk (sabzavotlar, mevalar, don va oziq-ovqat mahsulotlari) tarkibida boʻlgan namlikning toʻliq yoki qisman bugʻlanishi oqibatida sodir boʻladi. 395. Oʻzining tabiiy xususiyatlari tufayli tashish paytida ogʻirligi kamayadigan yuklarga nisbatan temir yoʻl transporti (tashuvchi) yuk tashilgan masofadan qatʼi nazar, suyuq yoki nam (hoʻl) holatda tashish uchun topshirilgan yuklar ogʻirligidan 2% miqdorida va quruq yuklar ogʻirligidan 1% miqdoridagi meʼyordan ortiq boʻlgan kamomad qismi uchungina javob beradi. Uyulgan, toʻkilgan yoki quyilgan holda tashiladigan yuklar uchun ular yoʻnalish boʻyicha tushirib yuklanadigan boʻlsa, belgilangan meʼyorlar har bir ortish-tushirish ishlari uchun 0,3% ga ortadi. 396. Oʻzining tabiiy xususiyatlariga koʻra tashish chogʻida ogʻirligi kamaymaydigan yuklarga nisbatan temir yoʻl transporti (tashuvchi) yuk tashilgan masofadan qatʼi nazar yuk ogʻirligidan 0,2% dan ortiq boʻlgan kamomad qismi uchungina javobgar boʻladi. 397. Bitta yukxati boʻyicha bir nechta yuk joylari tashilganda, uning ogʻirligi yukxatida alohida koʻrsatilgan yoki boshqa usul bilan belgilangan boʻlsa, yukning kamayishi har bir joy uchun hisoblanadi. 398. Yukning yoʻqotilishi yoki bir nechta yuk joyining kamomadi uchun undiriladigan summani hisoblashda yoʻqolgan yuk yoki kamomad joylari uchun mazkur Qoidalarning 395 va 396-bandlarida belgilangan meʼyorlar hisoblanmaydi. 399. Yuk toʻliq yoʻqotilganda yoki yukning alohida joylari yoʻqotilganda, zararni qoplash chogʻida yoʻqotilgan joylar ogʻirligining kamayishi hisobga olinmaydi. 400. Umumiy foydalanishdagi joylarda tushirilgan yuklar ularning xususiyatlaridan kelib chiqqan holda yopiq omborlar yoki ochiq platforma va maydonlarda saqlanishi mumkin. Ochiq platforma yoki maydonlarda mazkur Qoidalarning 37-ilovasida koʻrsatilgan yuklar saqlanishi mumkin. 401. Yuklar yukni oluvchi tomonidan qabul qilib olinganidan soʻng quyidagi muddatlarda olib umumiy foydalanishdagi joylarda (shu jumladan, vagon va konteynerlarda) saqlanishi mumkin, bundan tashish hujjatlari boʻlmagan yuklar mustasno: 1) 12 soat davomida: portlovchi va kuchli taʼsir etuvchi moddalar; achitqilar; tirik hayvonlar va qushlar; tirik baliq uvildirigʻi (ikrasi) va maleklar; sut mahsulotlari, bundan yangi sogʻilgan sut mustasno; goʻsht mahsulotlari (shu jumladan, turli xil parranda goʻshti), hayvon aʼzolari (quloqlari, oyoqlari), hayvonlar ichki aʼzolari; yangi uzilgan sabzavotlar va qoʻziqorinlar, bundan karam, kartoshka va lavlagi mustasno; asalarilar; qisqichbaqalar, krablar, mollyuskalar; kesilgan oʻsimliklar; har qanday tirik, yangi ushlangan va muzlatilgan baliq; yangi uzilgan mevalar va rezavorlar; kesilgan tirik gullar; 2) bir sutka davomida: qora ikra; kartoshka, lavlagi va karam; ishlov berilmagan charm, terilar va moʻynalar; isteʼmol margarini va moylari; alkogolsiz ichimliklar; xavfli yuklar, bundan portlovchi va kuchli taʼsir etuvchi zaharli moddalar mustasno; tirik zuluklar; asosiy kimyoviy sanoat mahsulotlari; vino spirti, pivo va porter; turli fosfor; pishirilgan non; 3) ikki sutka davomida: tayyorlangan sabzavot va qoʻziqorinlar; tirik oʻsimliklar, bundan kesilgan oʻsimliklar mustasno; baliq va ikra, bundan saqlanishiga kamroq muddat belgilangan baliq va ikra mustasno; tayyorlangan meva va reza mevalar; tuxum; 4) uch sutka davomida: yer oʻgʻitlash moddalari; ohak; qamish, tok, bast (lik), mochal, novba, somon va shu kabi materiallari mahsulotlari; chiqindi qogʻoz va qogʻoz qirindilari; pichan va somon; yogʻoch chiplari; torf; lattalar; 5) besh sutka davomida boshqa barcha yuklar, bundan uy-roʻzgʻor buyumlari mustasno; 6) 30 sutka davomida uy-roʻzgʻor buyumlari. 402. Tashish hujjatlari boʻlmagan yuklar quyidagi muddatlar davomida saqlanadi: bir sutka — mazkur Qoidalarning 401-bandi 1-kichik bandida belgilangan yuklar uchun; ikki sutka — mazkur Qoidalarning 401-bandi 2-kichik bandida belgilangan yuklar uchun; uch sutka — mazkur Qoidalarning 401-bandi 3-kichik bandida belgilangan yuklar uchun; toʻrt sutka — mazkur Qoidalarning 401-bandi 4-kichik bandida belgilangan yuklar uchun; oʻttiz sutka — mazkur Qoidalarning 401-bandi 5-kichik bandida belgilangan yuklar uchun; ellik sutka — mazkur Qoidalarning 401-bandi 6-kichik bandida belgilangan yuklar uchun. Bunda, cheklangan saqlash muddati temir yoʻl transporti (tashuvchi) yoki yukni oluvchining kuchi va texnik vositalari bilan yukni tushirish uchun vagon qoʻyib berish vaqtidan boshlab hisoblanadi. 403. Yuklarni temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan yetkazib berish quyidagi muddatlardan oshmasligi kerak: konteynerlar uchun — boshlangan har bir 150 kilometr uchun bir sutka; boshqa joʻnatmalar uchun — boshlangan har bir 200 kilometr uchun bir sutka. Yuk joʻnatuvchi, yukni oluvchilarning yuklarini, shu jumladan boʻsh vagonlarni (konteynerlarni) yetkazib berish muddatlari yuklarni tashish uchun toʻlovni hisoblash masofasi, joʻnatmalar turlari va kunlik bosib oʻtilgan yoʻl meʼyorlari asosida hisoblab chiqiladi. Xorijiy davlatlar temir yoʻllarining tranzit uchastkalarini kesib oʻtish va xalqaro qatnovlarda yuk tashishlarini amalga oshirishda yuklarni yetkazib berish muddatlari SMGS asosida hisoblanadi. 404. Yukni yetkazib berish muddatini hisoblash yukni tashish shartnomasi tuzilgan kundan keyingi kunning 0 — 00 soatidan boshlanadi. 405. Mazkur Qoidalarning 403-bandida koʻrsatilgan yuklarni yetkazib berish muddatlari quyidagi holatlarda uzaytiriladi: uch sutkaga — yukni joʻnatish va yetkazib kelishda u bilan bogʻliq boʻlgan operatsiyalarga; bir sutkaga — yukning manzilini oʻzgartirish bilan bogʻliq operatsiyalarga; bir sutkaga — Temir yoʻllarda xavfli yuklarni tashish qoidalariga muvofiq xavfli yuklarni tashishda; bir sutkaga — toʻgʻridan-toʻgʻri aralash qatnovlarda tashiluvchi yuklarni boshqa transport turiga topshirish yoki boshqa transport turidan qabul qilishda. 406. Oʻzining texnik xususiyatlariga koʻra tezlik cheklovini talab etuvchi, nogabaritli va alohida lokomotiv bilan maxsus poyezdlarda tashiluvchi yuklar uchun yetkazib berish muddati temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan belgilanadi. 407. Quyidagi holatlarda yuklarni yetkazib berish muddatlari kechikkanligi uchun ushbu kechikishlar muddatiga uzaytiriladi: chegara, bojxona, veterinariya, fitosanitariya nazorati va boshqa nazorat turlarini amalga oshirish; alohida shartlarda tashiluvchi yuklarning maʼlumotlari yukxatiga mos kelmasligi yoki yuklar boʻyicha ehtiyot choralari qoʻllanilmaganligi aniqlansa; temir yoʻl stansiyalarida hayvonlarga suv berish yoki vagondan olib chiqish yoxud ularni veterinariya koʻrigidan oʻtkazish; yuk joʻnatuvchi aybi bilan vagon, konteynerlarning yoʻl davomida ortiqcha ogʻirligini tushirish, yukni yoki uning tarasini (qadogʻi) tuzatish hamda ortishga tuzatish kiritish, yuk ortiqcha ortilganini bartaraf etish; vagon, konteynerlarning yoʻl davomida temir yoʻl transportiga (tashuvchiga) bogʻliq boʻlmagan hollarda yuzaga kelgan texnik va tijorat holatini tuzatish; yuk joʻnatuvchi, yukni oluvchi, temir yoʻl shoxobcha yoʻllari egalari va kontragentlarga bogʻliq boʻlgan sabablarga koʻra temir yoʻl shoxobcha yoʻllarida vagonlarga oʻz vaqtida yuk ortish yoki tushirishni taʼminlash imkoniyati yoʻqligi oqibatida yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi tomonidan ular qabul qilinmagani sababli harakatlanish yoʻli davomida temir yoʻl stansiyalarida vagonlarning kechikib qolishi; bitta yoki bir nechta yukni oluvchilar manziliga bitta yoki bir nechta yuk joʻnatuvchilar tomonidan yoʻl davomida joylashgan bitta yoki bir nechta temir yoʻl stansiyalarida refrijerator seksiyalariga yuk ortish yoki tushirishda mos ravishda yuk joʻnatuvchi, yukni oluvchi tomonidan refrijerator seksiyasini kechiktirish; qatnovda temir yoʻl transportining (tashuvchining) aybisiz yuzaga kelgan va tashishni boshlash yoki davom ettirishga vaqtincha xalaqit berayotgan uzilishlar; temir yoʻl transportiga (tashuvchiga) bogʻliq boʻlmagan sabablarga koʻra sodir boʻlgan boshqa kechikishlar. 408. Mazkur Qoidalarning 407-bandida koʻrsatilgan yuklarning kechikishi sabablari va kechikish vaqti haqida temir yoʻl transporti tomonidan ikki nusxada umumiy shakldagi dalolatnoma tuziladi. Dalolatnomaning birinchi nusxasi tashish hujjatlariga biriktiriladi va yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasiga yuk yetib kelgandan soʻng yoʻl qaydnomasiga ilova qilinadi, ikkinchi nusxasi dalolatnoma tuzilgan temir yoʻl stansiyasida saqlanadi. Yukxati asl nusxasining “Temir yoʻl transporti (tashuvchi) belgilari” grafasida va yoʻl qaydnomasining “Yukning nomi” grafasida temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan “Vagon (konteyner) temir yoʻl stansiyasida_______ (sabab koʻrsatiladi) uchun_________ (sana) _____ dan ______ (sana) gacha kechikdi, bu toʻgʻrisida _____ yil___ ______dagi _____-son umumiy shakldagi dalolatnoma tuzildi” yozuvi qayd etiladi. Ushbu yozuv temir yoʻl stansiyasining vakolatli xodimi imzosi va stansiyaning kalendar shtempelini qoʻyish bilan tasdiqlanadi. 409. Yuk quyidagi hollarda oʻz vaqtida yetkazib berilgan deb hisoblanadi: 1) yetkazib berish belgilangan muddati tugashidan oldin yuk mavjud boʻlgan vagon, konteyner yukni oluvchiga tushirish uchun taqdim etilganda; 2) yetkazib berish belgilangan muddati tugashidan oldin yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasida temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan yuk tushirilganda; 3) yetkazib berish belgilangan muddati tugashidan oldin yuk yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasiga yetib kelganda va: temir yoʻl transportiga (tashuvchiga) toʻlanishi lozim boʻlgan toʻlovlar amalga oshirilmaganligi; yuk tushirish joyi band boʻlganligi va temir yoʻl transportiga (tashuvchi) bogʻliq boʻlmagan boshqa sabablar tufayli vagonlar kechikib taqdim etilganligi sababli yukni oluvchining ixtiyoriga topshirish imkoniyati boʻlmaganda. Vagonlar (konteynerlar) qoʻyib berilishi kechikishi sabablari toʻgʻrisida umumiy shaklda dalolatnoma tuziladi. 410. Bojxona nazorati ostidagi yuk yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasiga kelgani toʻgʻrisida bojxona organlariga mazkur Qoidalarning 130-bandida koʻrsatilgan tartibda xabar berilgan sana yuklar yetkazish manziliga yetib kelingan sanasi hisoblanadi. Bunda, temir yoʻl transporti (tashuvchi) yukning yetkazish manzili temir yoʻl stansiyasida bojxona rasmiylashtiruvi bilan bogʻliq kechikishi uchun javobgar boʻlmaydi. Yuk bojxona organining ish vaqti hisoblanmagan vaqtda kelgan boʻlsa, yetkazib berish muddati yuk yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasiga kelgan vaqtdan boshlab, bojxona organi ishi boshlagan vaqtgacha uzaytiriladi. 411. Yetkazib berish muddati tugagunga qadar yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasiga yetib kelganda, yukni oluvchi ixtiyoriga topshirilishi mumkin boʻlganda va bu haqda temir yoʻl transporti (tashuvchi) yukni oluvchiga xabar berganda, boʻsh vagon oʻz muddatida yetkazib berilgan deb hisoblanadi. 412. Yuk joʻnatuvchi (yukni oluvchi) va temir yoʻl transporti (tashuvchi) yuk tashish shartnomasida mazkur Qoidalarda koʻrsatilgan yukni yetkazib berish muddatlaridan farqli muddatni belgilashi mumkin hamda bu haqda yukxatining “Yuk joʻnatuvchining arizalari va belgilari” grafasida tegishli belgi qayd etiladi. 413. Boshqa transport turlari ishtirokida toʻgʻridan-toʻgʻri aralash qatnovda yuklarni tashish Oʻzbekiston Respublikasining “Transport toʻgʻrisida”gi Qonuni, Temir yoʻl ustavi va boshqa qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 414. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) va yuk joʻnatuvchilarning (yukni oluvchilarning) tashish vaqtidagi moddiy javobgarligi uchun asos boʻlib xizmat qilishi mumkin boʻlgan holatlar mazkur Qoidalarning 38-ilovasiga muvofiq shakldagi tijorat dalolatnomasi va umumiy shakldagi dalolatnoma bilan tasdiqlanadi. Vagon va konteynerning texnik holati hamda shikastlanishi toʻgʻrisida mazkur Qoidalarning 39, 40 va 41-ilovalarida belgilangan shaklda dalolatnomalar tuziladi. 415. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) va yuk joʻnatuvchi (yukni oluvchi) oʻrtasida elektron hujjat almashinuvi toʻgʻrisida shartnoma mavjud boʻlsa, tijorat dalolatnomasi, umumiy shakldagi dalolatnoma va boshqa dalolatnomalar elektron hujjat shaklida tuzilishi mumkin. Bunda, tegishli dalolatnomani saqlash va yuborish tartibi elektron hujjat almashinuvi toʻgʻrisidagi shartnomada belgilanadi. Elektron hujjat shaklidagi dalolatnomalar zaruratga koʻra qogʻoz koʻrinishida chop etilishi mumkin. Bunda, elektron dalolatnomaning asl nusxasini imzolagan shaxslarning lavozimi, familiyasi, ismi va otasining ismi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar tegishli grafalarga kiritiladi. Elektron dalolatnomaning qogʻoz nusxasi temir yoʻl stansiyasida temir yoʻl transportining (tashuvchining) vakolatli xodimi imzosi hamda kalendar shtempeli bilan tasdiqlanadi. 416. Tijorat dalolatnomalari temir yoʻl transportining (tashuvchining) vakolatli xodimi tomonidan temir yoʻl stansiyasida quyidagi holatlarni tasdiqlash uchun tuziladi: 1) yukning haqiqiy nomi, vazni yoki joylari soni tashish hujjatida koʻrsatilgan maʼlumotlar bilan mos kelmasligi; 2) yukning buzilishi yoki shikastlanishi; 3) yukning hujjatsiz yoki hujjatlarning yuksiz aniqlanishi; 4) oʻgʻirlangan yukning temir yoʻl transportiga (tashuvchiga) qaytarilishi; 5) yukni hujjatlar boʻyicha topshirish ishlari yuk idorasida (kassada) rasmiylashtirilganidan soʻng temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan shoxobcha temir yoʻliga yuk 24 soat mobaynida topshirilmasligi. Bunda, tijorat dalolatnomasi faqat yukni oluvchi talabiga koʻra tuziladi. 417. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) mazkur Qoidalarning 416-bandida qayd etilgan holatlarni oʻzi aniqlagan yoki yukni oluvchi yoxud yuk joʻnatuvchi ushbu holatlarning hech boʻlmaganda bittasi mavjudligini koʻrsatgan boʻlsa, temir yoʻl transporti (tashuvchi) tijorat dalolatnomasini tuzishi shart. Tijorat dalolatnomasida maʼlumotlar tashish hujjatlari, dalolatnomalar, vagon tarozisidagi oʻlchash va tortish kitoblari hamda boshqa hujjatlar asosida koʻrsatiladi. Yuk ogʻirligidagi farq yuk ogʻirligining tabiiy kamayishi va tarozi koʻrsatkichlaridagi tafovut meʼyoridan ortiq boʻlmagan hollarda tijorat dalolatnomasi tuzilmaydi, yuk topshirilishini rasmiylashtirish esa mazkur Qoidalarning 8-bobida nazarda tutilgan tartibda amalga oshiriladi. 418. Tijorat dalolatnomalari quyidagi kunlarda tuziladi: 1) umumiy foydalanishdagi joylarda yukni tushirishda — tushirish kunida, yukni oluvchiga yukni topshirishda — topshirish kunida; 2) umumiy foydalanishda boʻlmagan joylarda yukni tushirishda — yukni tushirish kunida. Bunda, yukni tekshirish ishlari tushirish vaqtida yoki bevosita tushirishdan soʻng amalga oshirilishi kerak. Vagon tarasining ogʻirligi yukni tushirish kunida uning vaznini tekshirgan temir yoʻl transportining (tashuvchining) vakolatli xodimidan boshqa xodim tomonidan tekshirilgan boʻlsa, dalolatnomaning “D” boʻlimida yukning vaznini oʻlchashda va vagon tarasini tekshirishda qatnashgan temir yoʻl transportining (tashuvchining) vakolatli xodimlari koʻrsatiladi. Dalolatnoma vagonning tarasini tekshirishda qatnashgan temir yoʻl transportining (tashuvchining) vakolatli xodimi tomonidan imzolanadi. 3) yukni yoʻl davomida tashishda — tijorat dalolatnomasini rasmiylashtirish lozim boʻlgan holatlar aniqlangan kunda. 419. Tijorat dalolatnomalari uch nusxada tuziladi hamda elektron, qogʻoz shaklda yoki siyohlar bilan aniq, boʻyashlarsiz, toʻgʻirlashlarsiz va hech qanday tuzatishlarsiz toʻldiriladi. Har bir dalolatnomada temir yoʻl stansiyasining qatorli shtempeli qoʻyiladi. Dalolatnomaning birinchi nusxasi oʻrnatilgan tartibda tekshirish uchun yuboriladi, ikkinchi nusxasi yukni oluvchiga uning talabiga koʻra topshiriladi, uchinchi nusxasi esa temir yoʻl stansiyasi yigʻmajildida saqlanadi. Temir yoʻl stansiyalari tomonidan tijorat dalolatnomalarni boshqa temir yoʻl stansiyalariga yuborish tartibi temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan belgilanadi. Tijorat dalolatnomasi joʻnatish temir yoʻl stansiyasi yoki yoʻlda joylashgan temir yoʻl stansiyasida tuzilgan boʻlsa, dalolatnomaning ikkinchi nusxasi yukxatiga biriktiriladi va yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasiga yuboriladi. Tijorat dalolatnomasi tuzilganligi yuzasidan mazkur Qoidalarning 4 va 8-boblarida nazarda tutilgan tartibda yukxati va yoʻl qaydnomasida belgi qayd etiladi. Yuklarni talon-taroj qilinganligi alomatlari aniqlanganda, shu jumladan yukning harakatlanish davomida keltirilgan zarar miqdoriga qaramay temir yoʻl transporti (tashuvchi) xizmat tekshiruvi uchun belgilangan muddatdan uch kundan kechikmagan holda, tijorat dalolatnomasi tuzgan stansiya hududiga qarashli transportda xavfsizlikni taʼminlash boshqarmasining hududiy boʻlinmalariga tijorat dalolatnomasi, yukxati, vagon varagʻi va boshqa hujjatlarni tasdiqlangan nusxalarini, ularning soʻrovnomalari asosida taqdim etishi shart. 420. Tijorat dalolatnomasida yuk holatining va nosozlik aniqlanishidagi vaziyatlarning aniq va toʻliq tavsifi yozilishi kerak. Dalolatnomada yukni tekshirish vaqtida aniqlangan, yuk kamomadi, buzilishi yoki shikastlanishining kelib chiqishiga sabab boʻlishi mumkin boʻlgan holatlar ham koʻrsatilgan boʻlishi lozim. Tijorat dalolatnomasiga tashish nosozligi sabablari yoki yuk joʻnatuvchi va temir yoʻl transporti (tashuvchi) aybdorligi toʻgʻrisida hech qanday taxminlar kiritilishiga yoʻl qoʻyilmaydi. Tijorat dalolatnomasi blankasi grafalariga joylashtirilgan barcha savollarga aniq javoblar berilishi kerak. Qaytariluvchi maʼlumotlar oʻrniga chiziq chizish hamda qoʻshtirnoq belgisini qoʻyishga yoʻl qoʻyilmaydi. Tijorat dalolatnomasida yuk toʻgʻri yoki notoʻgʻri ortilganligi, joylashtirilganligi va mahkamlanganligi hamda ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibida tashilayotgan yuklar uchun himoya markirovkasi mavjudligi koʻrsatilgan boʻlishi kerak. Tez buziluvchan yuklarning buzilishi yuzasidan tijorat dalolatnomasi tuzilganda dalolatnomaning birinchi nusxasiga quyidagilar biriktiriladi: vagon-termoslarda tashishda nazorat maʼlumotlari; mashina sovutish va elektr isitish qurilmalari mavjud boʻlgan refrijeratorli vagonlarda tashishda haroratlar kitobidan koʻchirma. Bunda, tijorat dalolatnomasiga yoʻl davomida refrijeratorli vagonlardagi harorat rejimi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar kiritilishi kerak. Haqiqatga toʻgʻri kelmaydigan maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan tijorat dalolatnomasini yoki umumiy shakldagi dalolatnomani tuzgan yoki imzolagan shaxslar zimmasiga qonunchilikka muvofiq belgilangan tartibda javobgarlik yuklanadi. 421. Tijorat dalolatnomasi temir yoʻl transportining (tashuvchining) vakolatli xodimlari hamda tekshirishda ishtirok etgan yukni oluvchi tomonidan imzolanadi. 422. Tijorat dalolatnomalari tuzilgan hollarda vagonlardan yechilgan plombalar temir yoʻl transporti (tashuvchi) ixtiyorida qoladi. 423. Yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasida tekshirish vaqtida yoʻl davomida joylashgan temir yoʻl stansiyasida tuzilgan dalolatnomadagi maʼlumotlar va yukning aslida mavjudligi va yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasidagi holati oʻrtasida farq aniqlanmasa, u holda temir yoʻl stansiyasi yangi dalolatnoma tuzmasdan yoʻl davomida joylashgan temir yoʻl stansiyasida tuzilgan dalolatnomaga “Yukni tekshirish chogʻida mazkur dalolatnomaga qarshi farq aniqlanmadi” yozuvini qayd etishi kerak. Ushbu belgi temir yoʻl stansiyasining shtempeli va mazkur Qoidalarning 421-bandida koʻrsatilgan shaxslar imzosi bilan tasdiqlanadi. Ushbu dalolatnoma yukni oluvchiga uning talabiga binoan beriladi. Yoʻl davomida joylashgan temir yoʻl stansiyasida tuzilgan dalolatnomada mavjud boʻlgan maʼlumotlar yukni tekshirish vaqtida aniqlangan maʼlumotlarga mos kelmagan holatlarda yangi tijorat dalolatnomasi tuziladi. 424. Yuklarning ekspertizasi mazkur Qoidalarning 8-bobida koʻzda tutilgan tartibda amalga oshiriladi. Oʻtkazilgan ekspertiza toʻgʻrisida tijorat dalolatnomasining “E” boʻlimiga belgi qoʻyilgan boʻlishi kerak. 425. Yukni oluvchining talabiga binoan temir yoʻl stansiyasi uch kun ichida ushbu joʻnatma uchun tuzilgan tijorat dalolatnomasini berishi shart. Yukni oluvchilarga dalolatnomani berish temir yoʻl stansiyasi yigʻmajildlarida saqlanadigan dalolatnoma nusxasiga imzo qoʻyish yoʻli bilan amalga oshiriladi, yukni oluvchining tijorat dalolatnomalarini olish yoki yukni qabul qilish huquqini beruvchi ishonchnomasiga ega boʻlgan shaxs dalolatnoma berilishini tashkilotlar nomidan talab qiladi. Yoʻl davomida yoki temir yoʻl stansiyasi omboriga yukni tushirishda yuk joʻnatuvchi plombasiga ega boʻlgan vagonda yukning but saqlanmaganligi aniqlanganligi toʻgʻrisida dalolatnoma tuzilgan boʻlsa, yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi yukni topshirish chogʻida u tomonidan tuzilgan dalolatnoma berilishidan qatʼi nazar yukni oluvchiga bunday dalolatnomaning nusxasini berishi shart. Yuk topshirilgan kundan eʼtiboran olti oy muddat davomida tuzilgan dalolatnomalar berilishini talab qilish mumkin. 426. Umumiy shakldagi dalolatnoma quyidagi holatlarni tasdiqlash uchun tuziladi: 1) yuk joʻnatuvchi tomonidan yukxatiga ilova qilingan hujjatlarning yoʻqolishi; 2) temir yoʻl shoxobcha yoʻli egasi va yukni oluvchiga bogʻliq sabablarga koʻra yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi, oraliq va qoʻshni temir yoʻl stansiyalarida yukni tushirish, ortish-tushirish uchun qoʻyib berishini kutish natijasida vagonlarning turib qolishi; 3) yukni oluvchi vositalari yordamida yuk tushirilgandan soʻng vagonlar yuk qoldiqlari va axlatdan tozalanmaganligi; 4) sisterna va bunkerli yarim ochiq vagonlarning tashqari tomoni yuk quyilgan va toʻkilgandan soʻng tozalanmaganligi. Sisterna va bunkerli yarim ochiq vagonlarda toʻliq toʻkilmagan yuk qoldiqlari aniqlanganda Suyuq yuklarni quyilgan holda tashish qoidalarida koʻzda tutilgan dalolatnoma tuziladi; 5) yuk joʻnatuvchining roziligi boʻyicha tozalanmagan vagonlar uning vositalari bilan yuk ortish uchun temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan qoʻyib berilishi; 6) yukxatida vagonga plomba qoʻyilganligi toʻgʻrisida belgi boʻla turib, vagonda plomba boʻlmaganda, plomba shikastlanganda yoki almashtirilganda, bunda tijorat dalolatnomasini tuzish uchun asos boʻladigan holatlar mavjud boʻlmasa, shuningdek yoʻl davomida yoki yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasida vagonlardagi qoʻrgʻoshinli plombalar noaniq yoki kuch ishlatish izlari boʻlmagan kesilgan boʻlaklari aniqlansa, agar oʻqiluvchi belgilar yukxatidagi maʼlumotlarga mos kelsa va plombada temir yoʻl stansiyasi va temir yoʻl transporti (tashuvchi) nomini oʻqish mumkin boʻlsa; 7) vagon yoki konteyner shikastlanganda; 8) yuk tashuvlari prognozi bajarilishini hisobga olish kartochkasiga, yuklarni qabul qilib topshiruvchisining eslatmasiga, vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish qaydnomasiga, qoʻshimcha yigʻimlar jamgʻarib boriladigan kartochkaga va boshqa taalluqli hujjatlarga imzo qoʻyishdan bosh tortish yoki rad etishda; 9) xususiy yoki ijaraga olingan vagon va konteynerlarning temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan oʻzboshimchalik bilan band qilinishida; 10) temir yoʻl transporti (tashuvchi) roziligisiz yuk joʻnatuvchilar, yukni oluvchilar, temir yoʻl shoxobcha yoʻli egasi tomonidan temir yoʻl transportining (tashuvchining) vagon va konteynerlaridan oʻzining ichki tashishlari uchun foydalanilishi; 11) tomonlarning moddiy javobgarligi uchun asos boʻlib xizmat qilishi mumkin boʻlgan boshqa holatlarni tasdiqlashda, bunda tijorat dalolatnomasi yoki boshqa maxsus shakldagi dalolatnoma tuzilishi talab qilinmasa; 12) yoʻl davomida vagonga oʻrnatilgan va yukxatida koʻrsatilgan plombalar yoʻqligi aniqlangan hollarda, vagon joyida komissiya ishtirokida vagondagi yukning holati tekshiriladi. Bunda, talon-taroj alomatlari yoʻqligi hamda vagondagi yuk bir tekis va vagonning sigʻimi boʻyicha yuklangan aniqlansa, yukning butligini saqlash maqsadida vagonga plomba oʻrnatiladi. Agar vagondagi yuklarning talon-taroj etilganligi alomati boʻlsa, vagonga yukning butligini saqlash maqsadida plomba oʻrnatiladi hamda ushbu holat aniqlangan stansiyada vagondagi yukning tushirish va ortish uchun sharoiti boʻlsa, tekshirish amalga oshiriladi. Agar aniqlangan stansiyada tekshirish uchun sharoit boʻlmagan taqdirda, vagon tekshirish sharoiti bor eng yaqin yoki manzil stansiyasiga joʻnatiladi. Talon-taroj alomati aniqlangan hollarda transportda xavfsizlikni taʼminlash boshqarmasining hududiy boʻlinmalariga tezkor xabarnoma joʻnatiladi yoki ularga tezkor ravishda telefon orqali xabar beriladi. Umumiy shakldagi dalolatnomani tuzishda ishtirok etgan kamida ikki kishi tomonidan dalolatnoma imzolanishi shart. 427. Tomonlar umumiy shakldagi dalolatnomaga imzo qoʻyishdan bosh tortgan taqdirda, dalolatnomaga bu haqda yozib qoʻyiladi. Tomonlar umumiy shakldagi dalolatnomaning mazmuni yuzasidan dalolatnomaga ilova qilinadigan tushuntirish va mulohazalarini berishga, shuningdek mazkur dalolatnomaga imzo chekishdan bosh tortish sabablarini bayon etishga haqlidir. 428. Vagonning (konteynerning) texnik holati nosozligi oqibatida yukning oqib ketishi, buzilishi yoki namlanishi aniqlangan hollarda, tijorat dalolatnomasidan tashqari vagonning (konteynerning) texnik holati toʻgʻrisidagi dalolatnoma tuziladi. Vagonning (konteynerning) texnik holati toʻgʻrisidagi dalolatnoma vagonning (konteynerning) nosozligi aniqlangan kunda va tijorat dalolatnomasi tuzilgan kundan kech boʻlmagan holda tuzilishi shart. Vagonning (konteynerning) texnik holati toʻgʻrisidagi dalolatnomaning birinchi nusxasi tijorat dalolatnomasining birinchi nusxasiga biriktiriladi va ikkinchi nusxasi stansiya yigʻmajildida qoladi. 429. Temir yoʻl transportining (tashuvchining) vakolatli xodimlari tijorat dalolatnomasini tuzishdan bosh tortganda yoki dalolatnoma mazkur Qoidalarning talablari buzilishiga yoʻl qoʻyilgan holda rasmiylashtirilganda, yukni oluvchi yukni temir yoʻl stansiyasidan olib chiqish vaqtigacha, umumiy foydalanishda boʻlmagan joylarda yuk tushirishda esa yuk tekshirilgan vaqtdan eʼtiboran 24 soat ichida temir yoʻl stansiyasi boshligʻi orqali yoki bevosita temir yoʻl transportining (tashuvchining) hududiy boʻlinmasi boshligʻiga bu haqda yozma ariza berish huquqiga ega. Temir yoʻl stansiyasi boshligʻi orqali ariza berilganda, yukni oluvchiga ariza qabul qilinganligi toʻgʻrisida arizaning nusxasiga belgi qoʻyiladi. Temir yoʻl transportining (tashuvchining) vakolatli xodimlari tomonidan umumiy shakldagi dalolatnomani tuzishdan bosh tortish holatlarida yuk joʻnatuvchi yoki yukni oluvchi temir yoʻl transportining (tashuvchining) hududiy boʻlinmasi boshligʻiga shikoyat taqdim etadi. 430. Temir yoʻl transportining (tashuvchining) hududiy boʻlinmasi boshligʻi tijorat dalolatnomasini tuzishdan bosh tortish yoki notoʻgʻri rasmiylashtirish toʻgʻrisidagi shikoyatga quyidagi muddatlarda javob berishi shart: tez buziluvchan yuklar boʻyicha bir sutka ichida; boshqa yuklar boʻyicha esa ariza qabul qilingan kundan uch sutka ichida. Yukni oluvchining shikoyati asoslangan boʻlsa, temir yoʻl transportining (tashuvchining) hududiy boʻlinmasi boshligʻi temir yoʻl transportining (tashuvchining) vakolatli xodimlariga tijorat dalolatnomasini tuzish yoki notoʻgʻri rasmiylashtirilgan dalolatnomani almashtirish toʻgʻrisida koʻrsatma beradi. Bunda, yuk dalolatnomani tuzish munosabati bilan kechiktirilgan vaqt davomida saqlanganligi uchun yukni oluvchidan toʻlov undirilmaydi. 431. Xalqaro yoʻnalishlardagi tashishlar boʻyicha tijorat dalolatnomalari SMGS va SMGSning xizmat yoʻriqnomasi talablariga muvofiq tuziladi. 432. Yuk joʻnatuvchi (yukni oluvchi) yoki uning vakillari tomonidan yuk yoʻqolgani, kamomadi, buzilishi yoki shikastlanishi xarajatlarini undirish toʻgʻrisidagi talablar temir yoʻl transportiga (tashuvchiga) har bir yukxati boʻyicha alohida taqdim etilishi lozim. Bitta temir yoʻl stansiyasida bitta yuk joʻnatuvchi tomonidan bitta yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasiga bitta yukni oluvchining manziliga yuborilgan bir xil turdagi yuklar uchun bir nechta yukxati boʻyicha, lekin beshtadan ortiq boʻlmagan bitta talab taqdim etilishi mumkin. Butun marshrut yoki vagonlar guruhi uchun bitta tijorat dalolatnomasi tuzilgan yuklar uchun esa dalolatnomada koʻrsatilgan yukxatlari soniga muvofiq talablar taqdim etiladi. Toʻgʻridan-toʻgʻri aralash qatnovda boshqa transport turlari ishtirokida tashilayotgan yuklar har xil punktlar orqali bir transport turidan boshqa transport turiga oʻtib kelgan boʻlsa, bu yuklar uchun bir nechta yukxati boʻyicha bitta talab taqdim etishga yoʻl qoʻyilmaydi. Yuk yoʻqolgani, kamomadi, buzilishi yoki shikastlanishi xarajatlarini undirish bilan bogʻliq boʻlmagan talablar bitta talab arizasida taqdim etilishi mumkin. Koʻrib chiqish uchun yuk hujjatlari yoki kvitansiyalar zarur boʻlgan talab arizalari bunday hujjatlar zarur boʻlmagan talablarni oʻzida birlashtirmasligi lozim. 433. Talab arizasida quyidagi maʼlumotlar qayd etilishi lozim: 1) talabning mazmuni va qisqacha asoslanishi; 2) talabning har bir alohida turi va har bir alohida hujjat boʻyicha talab summasi; 3) talab arizasini taqdim etuvchining (bundan buyon matnda arizachi deb yuritiladi) pochta manzili toʻgʻrisidagi maʼlumotlar (shahar, koʻcha, uy raqami, pochta indeksi); 4) arizachining hisob raqami ochilgan bank boʻlimi va uning bank rekvizitlari; 5) talab arizasi raqami va tuzilgan sanasi. Talab arizalari tashkilot rahbari (uning oʻrinbosari) yoki arizachi tomonidan imzolanishi lozim. 434. Yuk yoʻqolganda yuk kvitansiyasining aslini taqdim etishning imkoni boʻlmasa, arizachi joʻnatish temir yoʻl stansiyasining yuk joʻnatilganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotnomasini taqdim etadi. Joʻnatish temir yoʻl stansiyasi maʼlumotnomasida yukxatining raqami, vagon raqami, yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi va temir yoʻl transporti (tashuvchilar), yuk joʻnatuvchining va yukni oluvchining nomi, yuk nomi, miqdori va ogʻirligi, shuningdek yukni qabul qilish va joʻnatish sanasi koʻrsatilgan boʻlishi lozim. Joʻnatish temir yoʻl stansiyasi maʼlumotnomasi temir yoʻl stansiyasining kalendar shtempeli bilan tasdiqlanadi. 435. Yuk kamomadi toʻgʻrisidagi talab arizasiga yuk ogʻirligi tabiiy kamayishi meʼyorini hisobga olgan holda tuzilgan talab summasining hisob-kitobi ilova qilinishi lozim, agar ushbu turdagi yukka tabiiy kamayish meʼyori belgilangan boʻlsa. Talab arizasida yuk ogʻirligi tabiiy kamayishi meʼyori hisob-kitobi koʻrsatilgan boʻlsa, talab summasining hisob-kitobi ilova qilinishi shart emas. 436. Jarimalar boʻyicha hisob-kitoblardan kelib chiqadigan talablar yuzasidan arizalarga quyidagilar ilova qilinadi: 1) tashishlar prognozi bajarilmagani va yoʻnalishda yuk ortish taʼminlanmagani uchun jarima toʻlash toʻgʻrisida — yuk tashishlar prognozini bajarish yuzasidan temir yoʻl stansiyasi tomonidan berilgan hisobga olish kartochkalari; 2) tozalanmagan vagonlar qoʻyib berilgani uchun jarima toʻlash toʻgʻrisida — temir yoʻl stansiyasi tomonidan berilgan umumiy shakldagi dalolatnoma; 3) vagonlar turib qolgani uchun jarimani qaytarish toʻgʻrisida — vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish qaydnomalari, temir yoʻl stansiyasi tomonidan berilgan umumiy shakldagi dalolatnomalar; 4) yuk kechikib yetkazib berilgani uchun jarima toʻlash toʻgʻrisida — yukxati; 5) vagonlarga texnik meʼyor yoki toʻliq yuk koʻtarish qobiliyati (sigʻimi) doirasida yuk ortilmaganligi uchun jarimani qaytarish toʻgʻrisida — jarima notoʻgʻri undirilganini tasdiqlovchi hujjatlar; 6) temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan tashkilotlar va jismoniy shaxslarga tegishli boʻlgan yoki ular tomonidan ijaraga olingan vagonlar (konteynerlar) oʻzboshimchalik bilan egallanganligi uchun jarima toʻlash toʻgʻrisida — oʻzboshimchalik bilan egallanganlik holatini tasdiqlovchi hujjatlar, xususan yukxati yoki yuk kvitansiyalari, umumiy shakldagi dalolatnoma yoki boshqa dalillar, jarima miqdorining hisob-kitobi; 7) vagonlar yuk ortish va tushirish uchun kechikib qoʻyib berilgani, vagonlarni yuk ortish va tushirish joylaridan olib chiqish yoki temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan qabul qilish kechikkani uchun jarima toʻlash toʻgʻrisida — vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish qaydnomalari, shuningdek vagonlar qoʻyib berish va olib chiqish uchun tayyorligi toʻgʻrisida xabarnomalar, qoʻyib berish va olib chiqish muddatlarini koʻrsatgan holda shartnomalardan koʻchirmalar, tomonlardan biri yuqorida koʻrsatilgan ikki tomonlama hujjatlarni imzolashdan bosh tortgan hollarda tuzilgan umumiy shakldagi dalolatnomalar; 8) tashkilotlar va jismoniy shaxslarga tegishli boʻlgan yoki ular tomonidan ijaraga olingan harakatdagi tarkib (konteynerlar) temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan shikastlanganligi uchun jarima toʻlash toʻgʻrisida — temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan berilgan umumiy shakldagi dalolatnoma, texnik dalolatnoma, koʻrsatilgan harakatdagi tarkib (konteyner) temir yoʻl tomonidan shikastlanganini tasdiqlovchi hujjatlar yoxud temir yoʻl transporti (tashuvchi) ushbu dalolatnomalarni berishdan bosh tortishiga nisbatan shikoyat qilinganini tasdiqlovchi dalillar va yetkazilgan shikastlanish fakti va miqdorini tasdiqlovchi boshqa hujjatlar hamda talab summasining hisob-kitobi; 9) yuk joʻnatuvchi, yukni oluvchi, temir yoʻl shoxobcha yoʻllari egasi tomonidan temir yoʻl transporti (tashuvchi) parki vagonlari va konteynerlaridan temir yoʻl transportining (tashuvchining) ruxsatisiz oʻz ichki tashishlarida foydalanilgani uchun jarimalarni qaytarish toʻgʻrisida — jarima notoʻgʻri hisoblanganini (undirilgani) tasdiqlovchi hujjatlar. Jarimalarni hamda qoʻshimcha ish va xizmatlar uchun toʻlovlarni qaytarish toʻgʻrisidagi talab arizalariga mazkur Qoidalarda koʻrsatilgan hujjatlardan tashqari jarimalar hamda qoʻshimcha ish va xizmatlar uchun toʻlovlar toʻlanganini tasdiqlovchi hujjat (bankdan olingan toʻlov talabnomasi va ushbu talabnoma toʻlangani haqida bosh buxgalter tomonidan imzolangan maʼlumotnoma, kvitansiya yoki temir yoʻl transporti tomonidan jarima yoki toʻlovlarning ushbu summasi toʻlovni amalga oshirish uchun taqdim etilganini tasdiqlovchi hujjat) ilova qilinishi lozim. Talab arizalariga talab mazmuniga taalluqli boʻlmagan hujjatlar ilova qilinmaydi. 437. Yuk joʻnatuvchi va yukni oluvchi oʻrtasidagi meʼyorlangan va haqiqiy namlikni hisobga olgan holda hisob-kitob qilinadigan yukning kamomadi toʻgʻrisidagi talab arizalariga yuk qanday namlikda joʻnatilganini tasdiqlovchi hujjat va kelgan yukning namlik darajasi boʻyicha tahlil maʼlumotlari ilova qilinadi, agar shunday tahlil oʻtkazilgan boʻlsa. 438. Tez buziluvchan yuk buzilganligi uchun talab arizasiga temir yoʻl transporti (tashuvchi) ishtirokida oʻtkazilgan ekspertiza dalolatnomasi ilova qilinishi lozim. 439. Temir yoʻl transportiga (tashuvchiga) talablar 6 oylik muddat mobaynida, jarimalarni toʻlashga oid talablar esa 45 kun mobaynida taqdim etilishi mumkin. Koʻrsatilgan muddatlar quyidagicha hisoblanadi: 1) yuk topshirilgan kunidan boshlab — yukning buzilishi, shikastlanishi yoki kamomadi boʻyicha zararni qoplash toʻgʻrisidagi talablar boʻyicha; 2) yetkazib berish muddati tugagandan boshlab 30 sutka oʻtgach — yukning yoʻqotilganligi boʻyicha zararni qoplash toʻgʻrisidagi talablar boʻyicha; 3) yukni yetkazib berish muddati oʻtkazib yuborganligi toʻgʻrisidagi talablar boʻyicha yukni topshirgan kunidan boshlab; 4) jarimani toʻlash uchun oʻrnatilgan 5 kunlik muddatning tugashi bilan — yuk tashish rejasini bajarmaganlik uchun jarima undirish toʻgʻrisidagi talablar boʻyicha; 5) talab arizachisi tomonidan jarima hisoblanganligi toʻgʻrisidagi temir yoʻlning toʻlov talabnomasi (schetni) nusxasini olgan kunidan boshlab — vagonlarning turib qolganligi va konteynerlar ushlanib qolganligi uchun jarimani va boshqa jarimalarni qaytarish toʻgʻrisidagi talablar boʻyicha; 6) boshqa barcha holatlarda — talabni taqdim etish uchun asos boʻladigan hodisa sodir boʻlgan kundan boshlab. 440. Temir yoʻl transportining (tashuvchining) talablarni koʻrib chiqish topshirilgan boʻlinmasiga bevosita qoʻlda yetkazib berilgan talablar, talabning ikkinchi nusxasida temir yoʻl transportini (tashuvchini) vakolatli xodimining belgisi bilan qabul qilinadi. Talab arizasi pochta orqali joʻnatilganda qabul qiluvchiga topshirilgan yoki bevosita temir yoʻl transportiga (tashuvchiga) qoʻlda yetkazib berilgan kuni talab taqdim etilgan kun deb hisoblanadi. Agar talab arizasini berish muddati bayram kuni yoki haftaning dam olish kuni tugaydigan boʻlsa va agar talab arizasi ulardan keyingi birinchi ish kunida pochtaga topshirilgan yoki bevosita temir yoʻl transportiga (tashuvchiga) qoʻlda yetkazib berilgan boʻlsa, talab qoʻyib berish muddati oʻtgan hisoblanmaydi. Agar yuk marshrut yoki vagonlar guruhi bilan bitta yukxati boʻyicha kelayotgan boʻlsa va yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasida bu yuk asosiy yukxati boʻyicha va qoʻshimcha yoʻl qaydnomalari boʻyicha topshirilgan boʻlsa, bunday yuk hujjatlari boʻyicha talab taqdim etish muddatlarining boshlanishi yuk oxirgi qismini qoʻshimcha yoʻl qaydnomasi boʻyicha berilgan paytdan hisoblanadi. 441. Agar talab Temir yoʻl ustavining talablarini buzgan holda berilgan boʻlsa, bunday talab temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan arizachiga koʻrib chiqilmasdan talab olingan kundan boshlab 10 kundan kechiktirmay qaytariladi. Bunda, arizachi Temir yoʻl ustavida belgilangan muddatlarda zarur hujjatlarni ilova qilgan holda talab arizasi bilan qayta murojaat qilish huquqiga ega. 442. Yoʻqotish va shikastlanish toʻgʻrisidagi talablar qondirilishida qoplanishi lozim boʻlgan yuklarning qiymati Temir yoʻl ustavida belgilangan tartibda aniqlanadi. 443. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) talab taqdim etilgan kundan boshlab quyidagi muddatlarda taqdim etilgan talabni koʻrib chiqishi va uni qondirilishi yoki rad etilishi toʻgʻrisida arizachini xabardor etishi shart: 3 oy mobaynida — temir yoʻl qatnovlarda tashishda yuzaga kelgan talablar boʻyicha; 45 kun mobaynida — jarimalarni toʻlash toʻgʻrisidagi talablar boʻyicha. Agar temir yoʻl transporti (tashuvchi) talabni rad etsa, xabarnomada shikoyatni rad etish sabablari koʻrsatilishi lozim. Xabarnomani temir yoʻl transporti (tashuvchi) rahbari yoki u tomonidan vakolat berilgan shaxs imzolaydi. 444. Agar talab temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan arizachiga nomaʼlum boʻlgan dalolatnomaga asosan rad etilgan boʻlsa, bunda temir yoʻl transporti (tashuvchi) arizachiga xabarnoma bilan birga arizachiga nomaʼlum boʻlgan dalolatnoma nusxasini ham yuboradi. 445. Talab toʻliq miqdorda qanoatlantirilganda, arizachi taqdim etgan hujjatlar qaytarilmaydi va temir yoʻl transporti (tashuvchi) ish jildlarida qoldiriladi. 446. Eksport va import yuklariga daʼvolarni topshirish va koʻrib chiqish SMGS va SMGSning xizmat yoʻriqnomasi talablariga muvofiq amalga oshiriladi. 447. Temir yoʻl shoxobcha yoʻllariga texnik xizmat koʻrsatish va ularni taʼmirlash ishlari boʻyicha majburiyatlar ularning tegishliligiga qarab aniqlanadi. Infratuzilma egasiga tegishli temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanuvchi yuk joʻnatuvchilar, yukni oluvchilar temir yoʻl shoxobcha yoʻllarini chiqindilardan, qor, yuk qoldiqlaridan, begona oʻtlardan tozalab turishlari, yogʻingarchilik va oqava suvlar oʻtishini, egallab turgan hudud chegarasida temir yoʻl shoxobcha yoʻllarining (yuklarni ortish va tushirish joylari) yoritilishini taʼminlashlari, shuningdek temir yoʻllarda begona buyumlar boʻlishiga yoʻl qoʻymasliklari lozim. 448. Temir yoʻl shoxobcha yoʻllari umumiy foydalanish temir yoʻllari bilan chegaradosh boʻladi. Temir yoʻl shoxobcha yoʻllarining chegarasi “Temir yoʻl shoxobcha yoʻl chegarasi” belgisi bilan belgilanadi. Ushbu belgining oʻrnatish joyi infratuzilma egasi tomonidan shoxobcha egasi bilan kelishilgan holda aniqlanadi. Yuk joʻnatuvchilar va yukni oluvchilar temir yoʻl shoxobcha yoʻllarida ortish gabaritini, vagonlarni tozalash, vagonga ortilgan yuk ogʻirligini nazorat qilish uchun gabarit darvoza, kuzatuv minorasi, tarozi va boshqa texnik moslamalardan foydalanishlari kerak. 449. Temir yoʻl shoxobcha yoʻllari tasdiqlangan loyiha va texnik hujjatlariga muvofiq boʻlishi kerak. Temir yoʻl shoxobcha yoʻllari doimiy yoki vaqtinchalik foydalanish uchun ochilishi mumkin. 450. Har bir temir yoʻl shoxobcha yoʻllari uchun uning egasi tomonidan reja, temir yoʻllarning chizmasi, texnik pasporti, boʻylama kesimi va sunʼiy inshootlar chizmalari ishlab chiqilishi kerak. Ushbu hujjatlar toʻplami temir yoʻl shoxobcha yoʻlini foydalanishga qabul qilishda infratuzilma egasiga taqdim etiladi. Temir yoʻl shoxobcha yoʻllarining texnik pasportida relslar, shpallar, temir yoʻl ballasti, yer qatlami, ombor binolari, maydonchalar, inshootlar, shaxsiy harakat tarkibi, manyovr vositalari, tarozi uskunalari, ortish, tushirish, vagonlarni tozalash va yuvish uchun moʻljallangan mexanizmlar va qurilmalar, vagon bilan manyovr ishlarini bajarishda qoʻllaniladigan mexanizm va qurilmalar mavjudligi, shuningdek saralash tepaligi, tortish yoʻllari, poyezd va manyovr ishlarida qoʻllaniladigan signallashtirish, markazlashtirish, bloklashtirish va aloqa qurilmalari hamda boshqa qurilma va mexanizmlar mavjudligi koʻrsatiladi. Yangi obyektlar foydalanishga topshirilganda yoki ular yopilgan hollarda shoxobcha egasi texnik pasportga tegishli oʻzgartirishlarni oʻz vaqtida kiritadi va texnik pasportning bir nusxasini infratuzilma egasiga topshiradi, unga pasportga kiritilgan oʻzgartirishlar toʻgʻrisida tegishli hujjatlar ilova qilingan holda xabar beradi. Infratuzilma egasi temir yoʻl shoxobcha yoʻllariga tutashgan temir yoʻl stansiyasi texnik-maʼmuriy dalolatnomasiga oʻzgartirish kiritilishini taʼminlaydi va texnik-maʼmuriy dalolatnomasiga temir yoʻl shoxobcha yoʻllari qaydnomasini ilova qiladi. 451. Har bir temir yoʻl shoxobcha yoʻllari uchun xizmat koʻrsatish va temir yoʻl shoxobcha yoʻllarida harakatni tashkil qilish boʻyicha yoʻriqnoma tuziladi (bundan buyon matnda yoʻriqnoma deb yuritiladi). Yoʻriqnoma shoxobcha egasi va kontragent tomonidan ishlab chiqiladi va stansiya boshligʻi bilan kelishiladi hamda infratuzilma egasi tomonidan tasdiqlanadi. Yoʻriqnomada temir yoʻl shoxobcha yoʻllarining yoʻllar tizimi xususiyati, “Temir yoʻl shoxobcha yoʻl chegarasi” belgisi oʻrnatiladigan joy, temir yoʻl shoxobcha yoʻllarida harakatlanishga ruxsat etilgan poyezd ogʻirlik meʼyori va uzunligi, ruxsat etilgan maksimal harakat tezligi, lokomotivlar turi, manyovr harakatlanish tartibi, strelkali oʻtkazgichlar normal holati, mavjud signallar va ularning joylashishi, vagonlar mahkamlash meʼyorlari va poyezdlar harakat xavfsizligi, harakatdagi temir yoʻl tarkibi va yuklar butligini taʼminlash bilan bogʻliq boshqa qoidalar koʻrsatib oʻtiladi. Yoʻriqnoma tasdiqlangunga qadar temir yoʻl shoxobcha yoʻllariga vagonlarni qoʻyib berish taqiqlanadi. Temir yoʻl shoxobcha yoʻllarining texnik jihozlanishi va uning ishlash texnologiyasi oʻzgargan taqdirda yoʻriqnoma qayta koʻrib chiqiladi. Shoxobcha egasi oʻzgargan taqdirda, ushbu Qoidalarda belgilangan tartibda yangi yoʻriqnoma tasdiqlanadi. Yoʻriqnomaning shakli, uni tuzish va yuritish tartibi temir yoʻl (infratuzilma egasi) tomonidan belgilanadi. 452. Infratuzilma egasiga (tashuvchiga) tegishli boʻlmagan harakatdagi temir yoʻl tarkibining umumiy foydalanishdagi temir yoʻllariga chiqish, shuningdek harakat xavfsizligini taʼminlash yuzasidan temir yoʻl shoxobcha yoʻlini texnik koʻrikdan oʻtkazish (tekshirish) Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 22-fevraldagi 86-son qarori bilan tasdiqlangan Maxsus elektron tizim orqali ruxsat etish xususiyatiga ega ayrim hujjatlarni berish tartib-taomillari toʻgʻrisidagi yagona nizomning 27-ilovasida belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 453. Temir yoʻl shoxobcha yoʻllari tegishliligiga qarab infratuzilma egasi (tashuvchi) va shoxobcha egasi, kontragent oʻrtasida temir yoʻl shoxobcha yoʻlidan foydalanish shartnomasi yoki vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomasi tuziladi. Temir yoʻl shoxobcha yoʻlidan foydalanish shartnomasi yoki vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomasi infratuzilma egasi (tashuvchi), shoxobcha egasi va kontragent oʻrtasida elektron shaklda elektron raqamli imzo bilan (ERI) tasdiqlash orqali tuzilishi mumkin. 454. Temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanish shartnomasi: temir yoʻl shoxobcha yoʻliga xizmat koʻrsatish shoxobcha egasiga tegishli lokomotiv bilan amalga oshirilganda, infratuzilma egasi (tashuvchi) va shoxobcha egasi oʻrtasida; temir yoʻl shoxobcha yoʻliga xizmat koʻrsatish infratuzilma egasiga (tashuvchiga) tegishli lokomotiv bilan amalga oshirilganda, infratuzilma egasi (tashuvchi) va shoxobcha egasi oʻrtasida; temir yoʻl shoxobcha yoʻllariga xizmat koʻrsatish kontragentga tegishli lokomotiv bilan amalga oshirilganda, infratuzilma egasi (tashuvchi) va kontragent oʻrtasida tuziladi. Bunda, shartnoma faqat shoxobcha egasining vagonlarni kontragent tomonidan ortish, tushirish joylariga oʻtkazishga roziligi asosida tuzilishi mumkin. Ushbu rozilik shoxobcha egasining temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanish shartnomasidagi imzosi va muhri yoki yozma roziligi bilan tasdiqlanadi. 455. Vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomasi temir yoʻl shoxobcha yoʻliga xizmat koʻrsatish infratuzilma egasiga (tashuvchiga) tegishli lokomotiv bilan amalga oshirilganda infratuzilma egasi (tashuvchi) va kontragent oʻrtasida tuziladi. Bunda, shartnoma faqat shoxobcha egasining vagonlarni kontragent tomonidan ortish, tushirish joylariga qoʻyib berish va olib chiqishga roziligi asosida tuzilishi mumkin. Ushbu rozilik shoxobcha egasining vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomasidagi imzosi va muhri yoki yozma roziligi bilan tasdiqlanadi. 456. Kontragent va shoxobcha egasi orasidagi munosabatlar ular oʻrtasida tuzilgan shartnoma bilan tartibga solinadi. Shartnomada kontragentga transport xizmatini koʻrsatish, shoxobcha egasining temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanish tartibi, shoxobcha egasining yoki kontragentning lokomotivi bilan qabul qilib topshirish yoʻllariga (yoʻllaridan) vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish tartibi, vagonlar va konteynerlarning turib qolganligi, foydalanganligi va ularni shikastlanganligi uchun javobgarlik va boshqa masalalar kelishib olinadi. Infratuzilma egasining (tashuvchining) lokomotivi bilan kontragentga xizmat koʻrsatilganda, infratuzilma egasi (tashuvchi) va kontragent oʻrtasida vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomasi tuziladi hamda vagonlar, konteynerlar shikastlanishi, ulardan temir yoʻl shoxobcha yoʻlida foydalanganlik hamda tutashgan temir yoʻl stansiyasida vagon va konteynerlarni qoʻyib berishga qadar turib qolishi bilan bogʻliq javobgarlik ular oʻrtasida tartibga solinadi. 457. Temir yoʻl stansiyasiga alohida tutashgan bir nechta temir yoʻl shoxobcha yoʻllariga ega tashkilotlarga xizmat koʻrsatishda temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanish shartnomasi yoki vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomasi tutashgan har bir temir yoʻl shoxobcha yoʻllari uchun alohida tuziladi. Infratuzilma egasi (tashuvchi) va xizmat koʻrsatiladigan tashkilot oʻrtasidagi kelishuvga asosan yagona shartnoma tuzilishi mumkin. 458. Temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanish shartnomasi va vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomasi vagonlar qoʻyib berish va olib chiqish tartibi, qabul-qilib topshirish operatsiyalarini bajarish joyi va tartibi, temir yoʻl shoxobcha yoʻllariga bir vaqtda topshiriladigan vagonlar soni, qoʻyib berish va olib chiqish yigʻimini hisoblash uchun zarur maʼlumotlar va infratuzilma egasiga (tashuvchiga) belgilangan toʻlovlarni kiritish tartibi, ortish,tushirish joylari (frontlar oʻlchamlari) sigʻimi, vagonlar bilan ortish-tushirish ishlarini bajarish texnologik meʼyorlari, tomonlarning oʻzaro majburiyatlari va boshqa tartiblarni belgilaydi. 459. Temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanish shartnomasi va vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomasi 5 yilgacha muddatga tuziladi. Shartnomalarni qayta tuzish davrida nizolar hal qilingunga qadar barcha munosabatlar, agar tomonlar oʻrtasida avvalgi shartnomalar amal qilish muddatini uzaytirish boʻyicha tegishli kelishuv mavjud boʻlsa, kelishmovchiliklar avval tuzilgan shartnomalar shartlari bilan tartibga solinadi. Temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanish shartnomalari va vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomalari bilan ularning amal qilish muddatlari tugagunga qadar temir yoʻl stansiyasi yoki temir yoʻl shoxobcha yoʻllari texnik jihozlanishi yoki ishlash texnologiyasi oʻzgargan taqdirda shartnoma shartlariga oʻzgartirish kiritish yoki bu shartnomalarni qayta tuzish tartibi koʻzda tutiladi. Mazkur shartnomalarga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish loyihasi ushbu Qoidalar 464-bandida belgilangan tartib va muddatlarda ishlab chiqiladi. 460. Agar shoxobcha egasi yoki kontragent oʻzgargan boʻlsa, yangi shoxobcha egasi, kontragent yoki infratuzilma egasi (tashuvchi) oʻrtasida temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanish yoki vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish boʻyicha yangi shartnomalar tuziladi. Bunday oʻzgarish haqida infratuzilma egasi (tashuvchi) shoxobcha egasi yoki kontragent tomonidan oʻzgarish sodir boʻlgan vaqtdan boshlab 10 kun ichida xabardor qilinishi kerak. 461. Infratuzilma egasi (tashuvchi) shoxobcha egasi yoki kontragent bilan temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanish shartnomasi yoki vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish boʻyicha tuzilgan shartnomalarning amal qilish muddati tugashidan kamida ikki oy avval yangi shartnoma loyihasini ishlab chiqishga kirishishlari kerak. 462. Temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanish shartnomasi yoki vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomalari tuzilishdan avval uning shartlarini aniqlab olish uchun infratuzilma egasi (tashuvchi) shoxobcha egasi yoki kontragent bilan hamkorlikda temir yoʻl shoxobcha yoʻli va uning texnik jihozlanishini tekshiruvdan oʻtkazadilar. Tekshirish natijalari mazkur Qoidalarning 42-ilovasiga muvofiq shakldagi temir yoʻl shoxobcha yoʻllari ish sharoitlarini tekshirish dalolatnomasi bilan (bundan keyingi matnda tekshirish dalolatnomasi deb yuritiladi) rasmiylashtiriladi. 463. Tekshirish dalolatnomasi tekshirishda ishtirok etgan infratuzilma egasi (tashuvchi), shoxobcha egasi va kontragent yoki ularning vakillari tomonidan imzolanadi. Tekshirishda ishtirok etgan tomonlar yoki ularning vakillari tekshirish dalolatnomasini imzolashdan bosh tortganda, unda yozma ravishda yoki dalolatnomaga biriktirilgan alohida varaqda oʻzining eʼtirozlarini koʻrsatib oʻtadi. Tekshirish dalolatnomasi uch nusxada tuziladi, birinchi nusxasi shoxobcha egasi yoki kontragentda, ikkinchi nusxasi tutashgan temir yoʻl stansiyasida, uchinchi nusxasi infratuzilma egasida (tashuvchida) qoladi. 464. Temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanish shartnomasi yoki vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomasi quyidagi tartibda tuziladi. Temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanish shartnomasi yoki vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomasi loyihasi infratuzilma egasi (tashuvchi) tomonidan ishlab chiqiladi. Infratuzilma egasi (tashuvchi) tomonidan imzolangan shartnoma loyihasining ikki nusxasi imzolash uchun shoxobcha egasi yoki kontragentga yuboriladi, ular qabul qilingan shartnoma loyihasini imzolaydilar va uni 30 kunlik muddatda infratuzilma egasiga (tashuvchiga) qaytaradilar. Ushbu muddat shartnoma loyihasini toʻgʻridan-toʻgʻri yetkazib berishda shartnoma loyihasini qabul qilib olgani haqida manzildagi shaxsning lavozimi va familiyasi koʻrsatilgan yozuvi qayd etilgan va imzosi qoʻyilgan (pochta orqali joʻnatilganda qabul qiluvchiga topshirilgan kundan yoki xabarnoma orqali joʻnatilganda — xabarnomada qabul qiluvchiga topshirilgan sana koʻrsatilgan kundan) kundan boshlab hisoblanadi. Kelishuvga erishilmaganda nizolar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda koʻrib chiqiladi. Temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanish shartlari, infratuzilma egasiga (tashuvchiga) toʻlanishi lozim boʻlgan toʻlovlar qiymati va toʻlash tartibi oʻzgargan hollarda, tomonlar temir yoʻl shoxobcha yoʻlidan foydalanish shartnomasi yoki vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomasiga tegishli oʻzgartirishlar va qoʻshimchalar kiritishlari lozim. 465. Yuk joʻnatuvchilar, yukni oluvchilarga shoxobcha egasi yoki kontragentga tegishli lokomotivlar bilan xizmat koʻrsatilganda vagonlarni va yuklarni topshirish operatsiyalari infratuzilma egasi (tashuvchi) va shoxobcha egasi yoki kontragent oʻrtasida amalga oshiriladi. Shoxobcha egasi yoki kontragent tashuvchiga yuk joʻnatuvchi, yukni oluvchining tegishli ishonchnomalarini taqdim etishlari kerak. 466. Umumiy foydalanishdagi temir yoʻl transporti tarkibiga kiruvchi tashkilotlar bilan temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanish shartnomasi va vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomasi tuzilmaydi. Vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish tartibi, vagonlar, konteynerlarning temir yoʻl shoxobcha yoʻllarida turish vaqtini hisobga olish va temir yoʻl tizimiga kiruvchi tashkilotlar va alohida tarkibiy boʻlinmalar (filiallar)ga xizmat koʻrsatuvchi shoxobcha temir yoʻllaridan foydalanish shartlari temir yoʻl transporti tomonidan belgilanadi. 467. Shoxobcha egasi boʻlmagan, shuningdek oʻziga tegishli boʻlmagan temir yoʻl shoxobcha yoʻllarida ombor va ortish-tushirish maydonchalariga ega boʻlmagan yuk joʻnatuvchilar va yukni oluvchilarning ishi vaqtinchalik xarakterga ega boʻlsa va tomonlar oʻrtasida kelishmovchiliklar mavjud boʻlmasa vagonlarni temir yoʻl shoxobcha yoʻllariga qoʻyib berish va olib chiqish ishlari, yuk joʻnatuvchi yoki yukni oluvchi bilan shoxobcha egasi yoki kontragent va infratuzilma egasi (tashuvchi) oʻrtasida tuziladigan vaqtinchalik kelishuv asosida amalga oshirilishi mumkin. Ushbu kelishuvda uning amal qilish muddati, toʻlovni amalga oshiruvchi, vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish tartibi, vagonlar, tomonlar majburiyatlari va transport xizmatlarini koʻrsatish bilan bogʻliq boshqa holatlar koʻrsatiladi. Ish uzoq muddatli xarakterga ega boʻlganda, yuk joʻnatuvchi (yukni oluvchi) boʻyicha infratuzilma egasi (tashuvchi) bilan shaxobcha egasi oʻrtasida vagonlar qoʻyib berish va olib chiqish shartnomasiga qoʻshimcha kiritiladi. 468. Temir yoʻl shoxobcha yoʻllariga shoxobcha egasi yoki kontragentga tegishli lokomotivlar xizmat koʻrsatganda, vagonlar infratuzilma egasi (tashuvchi) lokomotivlari bilan temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanish shartnomasi yoki vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomasida belgilangan vagonlarni qabul qilib topshirish yoʻllariga qoʻyib beriladi. Vagonlarni keyingi harakatlanishi, ortish, tushirish joylariga tarqatish va qabul qilib topshirish yoʻliga qaytarish shoxobcha egasi yoki kontragentga tegishli lokomotiv bilan amalga oshiriladi. Qabul qilib topshirish yoʻllari sifatida umumiy foydalanishdagi temir yoʻllar va temir yoʻl shoxobcha yoʻllari ishlatilishi mumkin. Temir yoʻl shoxobcha yoʻllariga infratuzilma egasi (tashuvchi) lokomotivi bilan xizmat koʻrsatilsa, vagonlar toʻgʻridan-toʻgʻri temir yoʻl shoxobcha yoʻllariga (temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan) ortish, tushirish joylariga qoʻyib beriladi va olib chiqiladi. 469. Temir yoʻl shoxobcha yoʻllariga infratuzilma egasi (tashuvchi) lokomotivi bilan xizmat koʻrsatilganda, vagonlar, konteynerlar va yuklarni topshirish va qabul qilish ishlari ortish-tushirish joylarida, shoxobcha egasi yoki kontragentga tegishli lokomotiv bilan xizmat koʻrsatilsa qabul qilib topshirish yoʻllarida amalga oshiriladi. Vagonlarni temir yoʻl shoxobcha yoʻliga topshirish va temir yoʻl shoxobcha yoʻlidan qabul qilib olish qabul qiluvchi va topshiruvchi tomonlar vakolatli vakillarining qabul qilib topshiruvchi eslatmasida qoʻyiladigan imzolari bilan tasdiqlanadi. Vagonlar, konteynerlar va yuklarni qoʻriqlash temir yoʻl shoxobcha yoʻllarida, shuningdek tashkilot hududi chegarasida va infratuzilma egasiga tegishli temir yoʻl shoxobcha yoʻllarining ortish-tushirish joylarida (frontlarida), temir yoʻl stansiyasi yoki peregonda (stansiyalar oraligʻida) joylashgan qabul qilib topshirish yoʻlida, infratuzilma egasidan (tashuvchidan) qabul qilib olingandan keyin temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanish shartnomasi yoki vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomasi kim bilan tuzilganliga qarab shoxobcha egasi yoki kontragent tomonidan taʼminlanadi. 470. Vagonlar qabul qilib topshirish yoʻliga topshirilganda, bir vaqtda qoʻyib beriladigan vagonlarning maksimal soni qabul qilib topshirish yoʻlining foydali uzunligi yoki lokomotiv quvvatiga qarab aniqlanadi. Temir yoʻl shoxobcha yoʻlining ortish-tushirish joylariga infratuzilma egasi (tashuvchi) lokomotivi bilan xizmat koʻrsatilganda, bir vaqtda qoʻyib beriladigan vagonlar miqdori (bir vaqtda qoʻyib beriladigan vagonlar maksimal soni) ortish-tushirish joylari sigʻimiga qarab lokomotiv tortish kuchini hisobga olgan holda aniqlanadi. Vagonlarni qayta joylashtirish uchun manyovr vositalari mavjud boʻlsa yoki yuklarni harakatlanuvchi ortish-tushirish mexanizmlari bilan qayta ishlash imkoniyati boʻlsa bir vaqtda qoʻyib beriladigan vagonlar miqdori ortish, tushirish joylari sigʻimidan ortiq boʻlishi mumkin. Bir vaqtda qoʻyib beriladigan vagonlar miqdori manyovr vositalari quvvati va harakatlanuvchi mexanizmlar qayta ishlash qobiliyatini hisobga olib belgilanadi. Temir yoʻl shoxobcha yoʻllariga bir vaqtning oʻzida qoʻyib beriladigan vagonlarning maksimal soni mahalliy yoʻriqnoma bilan belgilanadi va temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanish shartnomasida yoki vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomasida koʻrsatiladi. 471. Temir yoʻl shoxobcha yoʻllariga vagonlarni qoʻyib berish va shoxobcha temir yoʻllaridan ularni olib chiqish xabarnoma asosida bajariladi. Vagonlarni qoʻyib berish vaqti haqida xabarnoma infratuzilma egasi (tashuvchi) tomonidan shoxobcha egasi yoki kontragentga (shoxobcha temir yoʻllaridan foydalanish yoki vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomasi kim bilan tuzilganligiga koʻra) vagonlar qoʻyib berilishidan ikki soat oldin, vagonlar qoʻyib berilishi xabarnomada koʻrsatilgan vaqtdan ikki soatdan ortiq kechikkanda, xabarnoma qayta berilishi kerak. Vagonlarni qoʻyib berish vaqti boʻyicha xabarnomalar telefon yoki boshqa aloqa vositalari orqali sutka davomida berib boriladi, infratuzilma egasi (tashuvchi) tomonidan temir yoʻl stansiyasida yuritiladigan vagonlarni ortish yoki tushirish uchun qoʻyib berish vaqtlari haqidagi yozuvlar xabarnoma kitobida qayd qilinadi. Xabarnomalar uchun barcha mavjud aloqa vositalari ishlatilishi mumkin. Xabarnomalar qabul qilinishini taʼminlash uchun shoxobcha egasi yoki kontragent tomonidan xabarnomalarni qabul qilish boʻyicha masʼul shaxslar aniqlanib, ularning familiyasi va telefon (faks, telekslar) raqamlari infratuzilma egasiga (tashuvchiga) xabar qilinadi. Xabarnoma yuk joʻnatuvchilar, yukni oluvchilarga xizmat koʻrsatuvchi temir yoʻl stansiyalari boʻlinmalarida eʼlonlar joylashtirish yoʻli bilan amalga oshirilishi mumkin va qoʻyib berilgan vagonlarning temir yoʻl shoxobcha yoʻllarida turgan vaqti xabarnomada koʻrsatilgan paytdan boshlab oʻz vaqtida qoʻyib berilgan vagonlar deb hisoblanadi. Agar temir yoʻl shoxobcha yoʻllarida yuk tushirishdan boʻshagan vagonlarga yuk ortish ishlari, yaʼni ikkilamchi operatsiya bajarilsa, unda boʻsh vagonlarni qoʻyib berish vaqti haqida xabarnoma berish talab etilmaydi. Vagonlarni qoʻyib berish vaqti haqida xabarnoma berish tartibi temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanish yoki vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomasida koʻrsatiladi. Vagonlar temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan yoki qabul qilib topshirish yoʻllaridan olib chiqishga tayyor boʻlganda, shoxobcha egasi yoki kontragent infratuzilma egasiga (tashuvchiga) yuk operatsiyalari tugagan vaqti haqida yozma xabarnoma berishi kerak. Ushbu xabarnoma telefon orqali, keyinchalik yozma ravishda tasdiqlash orqali berilishi mumkin. Xabarnomada uni berish vaqti va bergan shaxsning familiyasi koʻrsatilishi kerak. Infratuzilma egasi (tashuvchi) berilgan xabarnomalarni roʻyxatdan oʻtkazish uchun yuk operatsiyasini tugatish vaqti haqida xabarnomalar kitobini yuritadi. Yuk operatsiyalari tugagan vaqti haqida xabarnomalar berish tartibi temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanish yoki vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomasida koʻrsatiladi. Agar yuk ortish, tushirish joylariga bir vaqtda qoʻyib berilayotgan vagonlar partiyasi ortish va tushirish joylarining sigʻimidan ortiq boʻlsa va ularni infratuzilma egasining (tashuvchining) lokomotivi bilan qayta qoʻyishsiz ortilishi yoki tushirilishi mumkin boʻlgan hollarda, bir vaqtning oʻzida ortish va tushirish uchun qoʻyib berilgan barcha vagonlarni olib chiqishga tayyorligi haqida xabarnoma beriladi. Agar infratuzilma egasida (tashuvchida) bunday imkoniyat mavjud boʻlsa, bir vaqtda qoʻyib berilgan vagonlarning ortilgan yoki tushirilgan qismini olib chiqishga yoʻl qoʻyiladi. 472. Yukli va boʻsh vagonlarni infratuzilma egasining (tashuvchining) lokomotivi bilan temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridagi ortish-tushirish joylariga yoki tutash temir yoʻl stansiya hududidan tashqarida joylashgan qabul qilib topshirish yoʻllariga qoʻyib berilganligi hamda vagonlarni ortish-tushirish joylaridan yoki bunday qabul qilib topshirish yoʻllaridan olib chiqilganligi uchun infratuzilma egasi (tashuvchi) tomonidan toʻlov undiriladi. Ortish-tushirish va qayta ortish ishlari temir yoʻl stansiyasi ichida joylashgan umumiy foydalanish joylarida amalga oshirilgan taqdirda, infratuzilma egasi (tashuvchi) yuk joʻnatuvchi, yukni oluvchidan vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish uchun toʻlov undirmaydi. 473. Mexanizatsiyalashmagan holda ortish-tushirish ishlari bajarilganda, yaʼni yukni toʻgʻridan-toʻgʻri vagonga yuklanganda yoki vagondan qoʻl mehnatidan foydalanib tushirilganda ortish, tushirish joylari sigʻimi bir xil turdagi yuklarni bir vaqtda ortish yoki tushirish uchun foydalanish mumkin boʻlgan omborning, ortish-tushirish temir yoʻlining foydali uzunligi boʻyicha joylashtiriladigan vagonlar soni boʻyicha belgilanadi. Ortish va tushirish joylarini bir xil turdagi yuklar boʻyicha boʻlish, ombor maydonlarining bunday yuklar uchun doimiy ixtisoslashgan taqdirda amalga oshiriladi. Bir xil holatda (toʻkilgan, uyulgan, quyilgan holda va boshqalar) tashiladigan, birga saqlanishi mumkin boʻlgan yuklar bir turdagi yuklar hisoblanadi. Yopiq omborlarda saqlash talab etiladigan yuklar uchun ortish-tushirish joylarining sigʻimi, ombordagi eshiklar orasidagi masofani hisobga olgan holda eshiklar soniga teng boʻlgan vagonlar soni bilan belgilanadi. 474. Neft, neft mahsulotlari va sisternalarda quyilgan holda tashiladigan boshqa yuklar boʻyicha ortish-tushirish joylari sigʻimi quyish va toʻkish qurilmasi orasidagi masofani hisobga olgan holda uning soniga teng miqdordagi sisternalar soni bilan, rels orasiga toʻkishda esa toʻkish joyidagi yoʻlning foydali uzunligida joylashtiriladigan sisternalar soni bilan belgilanadi. Zarur hollarda, quyish va toʻkish joylari sigʻimi yuk turi boʻyicha (qora neft mahsulotlari, yorugʻ neft mahsulotlari, moylar va boshqalar) va sisterna oʻqi (toʻrt oʻqli va sakkiz oʻqli) boʻyicha belgilanadi. 475. Quyiladigan yuklardan tashqari boshqa hamma yuklar mexanizatsiyalashgan holda, yaʼni yukni vagonga toʻgʻridan-toʻgʻri yetkazib berish yoki yukni vagondan olish mexanizmi yordamida bajarilganda, ortish va tushirish joylari sigʻimi ortish-tushirish mexanizmlari va qurilmalari soni hamda qayta ishlash quvvati boʻyicha, bir vaqtda har bir mexanizm yoki qurilma yordamida qayta ishlanishi mumkin boʻlgan vagonlar soni boʻyicha belgilanadi. Temir yoʻl shoxobcha yoʻllarida yuklarni ortish, tushirish mexanizmlari joriy etilganda, ular mexanizatsiyalashmagan usulda qayta ishlanadigan vagonlar bilan teng miqdordagi vagonlarni shu vaqt ichida qayta ishlay olmasa, ushbu temir yoʻl shoxobcha yoʻllarida ortish-tushirish joylari sigʻimi mexanizatsiyalashgan holda mexanizmlar soni boʻyicha, qolgan qismida esa mexanizatsiyalashmagan holda yuklarni qayta ishlashga saqlab qolinadi. 476. Infratuzilma egasining (tashuvchining) lokomotivi bilan xizmat koʻrsatiladigan shoxobcha temir yoʻllarida ortish, tushirish joylari sigʻimi va omborlar maydonlarining bir xil yuklar boʻyicha ixtisoslashganligi temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanish haqidagi shartnomada yoki vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomasida koʻrsatiladi. Shartnomada koʻrsatilgan ortish-tushirish joylari sigʻimi omborlar toʻldirilganligiga bogʻliq holda kamaytirilishi mumkin emas. 477. Infratuzilma egasining (tashuvchining) lokomotivi bilan xizmat koʻrsatiladigan temir yoʻl shoxobcha yoʻllarida vagonlarning yuk ortish va tushirish uchun turish vaqti qabul qilib topshiruvchi eslatmasiga asosan vagonlar, konteynerlarni ortish yoki tushirish joylariga haqiqiy qoʻyib berilgan vaqtdan boshlab stansiya tomonidan shoxobcha egasi yoki kontragentdan yukni qoʻyib berish uchun zarur tashish hujjatlarini rasmiylashtirgan holda yuk operatsiyalari tugaganligi haqidagi xabarnoma olingunga qadar hisoblanadi. Temir yoʻl stansiyasiga shoxobcha egasi yoki kontragentning yuk operatsiyalari tugaganligi haqidagi xabarnomasi ortish-tushirish joyiga va vagonlar guruhiga, ushbu Qoidalarining 474 yoki 476-bandiga muvofiq temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanish haqidagi shartnoma yoki vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomasida belgilangan bir vaqtda qoʻyib beriladigan vagonlar soniga qarab beriladi. Infratuzilma egasining (tashuvchining) bir vaqtning oʻzida qoʻyib berilgan vagonlar guruhidan ortilgan yoki tushirilgan qismini olib chiqishga roziligi va imkoniyati boʻlgan taqdirda, ushbu vagonlarning temir yoʻl shoxobcha yoʻllarida turish vaqti yuk operatsiyalari tugaganligi haqidagi xabarnoma kitobi va vagonlarni qabul qilib topshiruvchining eslatmasiga muvofiq yuk operatsiyalari haqiqiy tugagan vaqtigacha hisoblanadi. 478. Infratuzilma egasi (tashuvchi) lokomotivi bilan xizmat koʻrsatilmaydigan temir yoʻl shoxobcha yoʻllarida vagonlarning turib qolish vaqti, vagonlarni qabul qilib topshiruvchining eslatmasiga asosan temir yoʻl stansiya tomonidan vagonlarni qabul qilib topshirish yoʻlida shoxobcha egasi yoki kontragentga topshirgan vaqtdan boshlab, vagonlarni qaytarish paytiga va qabul qilib topshirish yoʻlida shoxobcha egasi yoki kontragent tomonidan yukni berish uchun tashish hujjatlari rasmiylashtirilgan holda temir yoʻl stansiyasiga qayta topshirgunga qadar hisoblanadi. 479. Temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanish haqidagi shartnoma va vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomasida quyidagi vaqtlar (vagonlar aylanish muddati) oʻrnatilishi mumkin: 1) qabul qilish-topshirish operatsiyalari uchun shoxobcha egasining lokomotivi bilan qoʻyib berilayotgan vagonlar soniga qarab har bir vagonga 1 minut, lekin bir vaqtning oʻzida berilayotgan vagonlar partiyasiga 30 minutdan koʻp boʻlmagan miqdorda; 2) vagonlarni temir yoʻl shoxobcha yoʻllarida shoxobcha egasi yoki kontragentning lokomotivi bilan harakatlanishi va manyovr operatsiyalarini bajarishi uchun harakatlanish masofasi va tezligidan kelib chiqib hisob kitob yoʻli bilan aniqlanadigan vaqt; 3) mazkur Qoidalarning 10-bobida belgilangan vagonlarni ortish va tushirish vaqti; 4) shoxobcha egasi yoki kontragentning lokomotivi bilan temir yoʻl tarkibini tarqatish uchun 25 daqiqadan va temir yoʻl tarkibini shakllantirish uchun 30 daqiqadan oshmagan miqdorda. 480. Infratuzilma egasi (tashuvchi) lokomotivi bilan vagonlar xabarnomasiz yoki muddatlari buzilgan holda qoʻyib berilganda, vagonlar qoʻyib berilgan hisoblanadi va vagonlar bekor turish vaqti: 1) xabarnomasiz berilganda — vagonlar haqiqiy qoʻyib berilgan paytdan ikki soat oʻtgandan soʻng; 2) xabarnomada koʻrsatilgan muddatdan oldin qoʻyib berilganda — koʻrsatilgan muddat kelgandan soʻng; 3) xabarnomada koʻrsatilgan vaqtdan kechikib qoʻyib berilganda — vagonlar haqiqiy qoʻyib berilgan paytdan boshlab hisoblanadi. Agar kechikish ikki soatdan oshib ketsa, tashuvchi qayta qoʻyib berish vaqti haqida yana xabar berishi kerak. 481. Vagonlarni qabul qilib topshiruvchining eslatmasi va umumiy shakldagi dalolatnomalar tuzilgan holatda vagonlarning temir yoʻl shoxobcha yoʻllarida turish vaqtini hisobga olish ular asosida amalga oshiriladi. Vagonlarni turib qolganligi uchun jarimalarni hisoblash vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish qaydnomalari boʻyicha amalga oshiriladi. 482. Yuklarni ortish-tushirish va qayta ortish infratuzilma egasi (tashuvchi) tomonidan amalga oshirilganda, yuk joʻnatuvchi, yukni oluvchidan vagonlarning turib qolganligi uchun jarima undirilmaydi. 483. Infratuzilma egasi (tashuvchi) tomonidan ortish uchun infratuzilma egasining (tashuvchining) tozalanmagan boʻsh vagonlar qoʻyib berilgan boʻlsa va tegishli ishlar yuk joʻnatuvchi tomonidan bajarilgan boʻlsa, vagonni tozalash vaqti infratuzilma egasi (tashuvchi) tomonidan tuzilgan umumiy shakldagi dalolatnomaga asosan vagonlarni bekor turish vaqtiga kiritilmaydi hamda vagonlarni tozalash vaqtida turib qolganligi uchun jarima undirilmaydi. 484. Yukli va boʻsh vagonlarning joʻnatish yoki manzil temir yoʻl stansiyasida yuk joʻnatuvchiga, yukni oluvchiga bogʻliq sabablarga koʻra (yuk hujjatlarini rasmiylashtirish, bojxona operatsiyalari, katta guruhli vagonlar kelishi, tushirish uchun qoʻyib berishni stansiyada kutib qolgan marshrutlar, ortish-tushirish joylarining (frontlarining) oldin qoʻyib berilgan vagonlar bilan bandligi va boshqa sabablar) kechiktirilganda, har bir turib qolish holati boʻyicha infratuzilma egasi (tashuvchi) tomonidan umumiy shakldagi dalolatnoma rasmiylashtiriladi. Umumiy shakldagi dalolatnomada: vagonlar qoʻyib berishda kechiktirish sabablari; temir yoʻl shoxobcha yoʻllariga qoʻyib berishga tayyor boʻlgan, turib qolgan barcha vagonlar soni, ularning raqami, temir yoʻl stansiyaga kelgan sanasi va vaqti; vagonlar kechiktirishining boshlanish vaqti; boshqa maʼlumotlar koʻrsatiladi. Vagonlarning kechiktirilishi tugashi bilan ushbu umumiy shakldagi dalolatnomaga qoʻshimcha ravishda infratuzilma egasi (tashuvchi) tomonidan kechiktirishning tugash vaqtini koʻrsatuvchi umumiy shakldagi dalolatnoma tuziladi. 485. Temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan topshirishga tayyor boʻlgan vagonlarni infratuzilma egasi (tashuvchi) tomonidan qabul qilish infratuzilma egasiga (tashuvchiga) bogʻliq sabablarga (infratuzilma egasi (tashuvchi) vakilining yoʻqligi, lokomotiv yoʻqligi va boshqa sabablarga) koʻra kechiktirilganda infratuzilma egasi (tashuvchi) va shoxobcha egasi yoki kontragentning ishonchli vakillari tomonidan imzolangan umumiy shakldagi dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi. Ushbu dalolatnoma asosida vagonlarni qabul qilishni kechiktirish vaqti vagonlarning temir yoʻl shoxobcha yoʻllarida turib qolish vaqtidan chiqarib tashlanadi. 486. Temir yoʻl ustavi va texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar (texnik reglamentlar va standartlar) hamda temir yoʻl transportidan texnik jihatdan foydalanish qoidalari talablari, shuningdek tuzilgan shartnoma shartlari buzilganligi sababli infratuzilma egasi (tashuvchi) tomonidan shoxobcha egasi yoki kontragentdan qabul qilinmagan, temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridagi vagonlarning turib qolgan vaqti, ushbu vagonlarni infratuzilma egasi (tashuvchi) tomonidan shoxobcha egasi, kontragenti, yuk joʻnatuvchi yoki yukni oluvchi tomonidan tegishli nosozliklar bartaraf etilgandan soʻng qabul qilib olgunga qadar hisoblanadi. Qoidabuzilish holati infratuzilma egasining (tashuvchining) vakolatli vakili tomonidan tuziladigan umumiy shakldagi dalolatnomada qayd etiladi. 487. Vagonlarning yoʻnalishidagi temir yoʻl stansiyalarida ushlab qolish infratuzilma egasining (tashuvchining) yozma farmoyishi asosida amalga oshiriladi hamda unda poyezd raqami, vagonlar soni, ularning raqamlari, sanasi, vaqti va ushlab turish sababi koʻrsatiladi. Bunday farmoyish yuk joʻnatuvchi, yukni oluvchi, shoxobcha egasi yoki kontragentni xabardor qilish uchun temir yoʻl stansiyasiga manziliga beriladi. Ushlab qolishni bekor qilish va ushlab qolingan vagonlarni stansiya manziliga joʻnatish sanasi va vaqti haqidagi buyruq va xabarnoma ham shu tartibda beriladi. Yoʻnalishi boʻyicha vagonlarni ushlab qolish haqidagi farmoyishga asosan infratuzilma egasi (tashuvchi) tomonidan vagonlar ushlab qolingan temir yoʻl stansiyasida vagonlarning kelgan vaqti, vagonlarni ushlab qolish haqidagi buyruq raqami va uni olgan vaqtini, vagonlar raqamini koʻrsatgan holda uch nusxada umumiy shakldagi dalolatnoma tuziladi. Vagonlarni ushlab qolish bekor qilinganligi haqidagi buyruqqa asosan vagonlarni ushlab qolish haqidagi umumiy shakldagi dalolatnomaga qoʻshimcha ravishda infratuzilma egasi (tashuvchi) tomonidan vagonlarni ushlab qolish vaqti tugashi haqidagi maʼlumot kiritilgan umumiy shakldagi dalolatnoma tuziladi. Umumiy shakldagi dalolatnomaning bir nusxasi vagonlar ushlab qolingan temir yoʻl stansiyasida qoladi, qolganlari esa yuk hujjatlari bilan birga manzil temir yoʻl stansiyasiga yuboriladi. Manzil temir yoʻl stansiyasida mazkur umumiy shakldagi dalolatnomaning bir nusxasi yuk hujjatlari bilan birgalikda infratuzilma egasi (tashuvchi) tomonidan yukni oluvchiga, umumiy foydalanishda boʻlmagan temir yoʻl shoxobcha yoʻllari egasi yoki kontragentga beriladi. Umumiy shakldagi ushbu dalolatnoma asosida infratuzilma egasi (tashuvchi) tomonidan vagonlarning yoʻnalishi boʻyicha ushlab qolingan vaqti aniqlanadi va tegishli yoʻl toʻlovlari hisoblanadi. 488. Temir yoʻl ustaviga muvofiq vagonlarning oʻz vaqtida ortilmaganligi, tushirilmaganligi, yukni oluvchilar tomonidan yuklarning temir yoʻl stansiyalaridan tashib ketilmaganligi, yuk joʻnatuvchi, yukni oluvchiga bogʻliq sabablarga koʻra vagonlarning yuk manzilini oʻzgartirish uchun turib qolganligi va buning natijasida temir yoʻl stansiyasida texnologik qiyinchiliklar yuzaga kelganligi uchun koʻrsatilgan shaxslar tomonidan vagonlar (konteynerlar) turib qolganligi uchun jarima toʻlanadi. Temir yoʻl stansiyasi ishidagi texnologik qiyinchiliklar dalili sifatida: 1) tushirish-ortish uchun qoʻyib berishni kutayotgan vagonlar navbatining hosil boʻlishi; 2) stansiyada turib qolgan vagonlar tufayli qoʻshimcha manyovr ishlarining bajarilishi; 3) vagonlarni qayta saralash zaruriyatining yuzaga kelishi; 4) qoʻshni temir yoʻl stansiyalaridan poyezdlarni qabul qilishda kechikishlar yuzaga kelishi; 5) yoʻnalish davomidagi temir yoʻl stansiyalarida vagonlarni ushlab turish zaruriyati; 6) uzoq muddat yuk tushirilishi sababli, ortish uchun boʻsh vagonlarni boshqa joylardan yuborish zaruriyati va boshqa holatlar hisoblanishi mumkin. Texnologik qiyinchiliklar, ularning kelib chiqish sababi va shartlari, ularning amal qilish muddatini aniqlash tashuvchining vakolatiga kiradi. 489. Mazkur Qoidalarning talablari buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilikda belgilangan tartibda javobgar boʻladi. 490. Yuk joʻnatuvchilar, yukni oluvchilar, temir yoʻl transporti (tashuvchilar), shoxobcha egalari, kontragentlar, boshqa yuridik va jismoniy shaxslar oʻz huquq va manfaatlarining buzilishi yuzasidan qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda vakolatli organlarga yoki sudga murojaat qilish huquqiga ega. Ilova matni havolada berilgan. NAMUNA GU-27e shaklida Marshrut yoki vagonlar guruhiga* ____________-son YUKXATI _________-son prognoz boʻyicha Ortish tayinlangan __________ kun __________ oyi ___________________ tezlikda ___________________________(yozuv bilan)_________________(yukli, katta) “____” ____________ 20 ___ g. Stansiya boshligʻi ________________________ ____________________________________________________(imzo) Joʻnatish stansiyasi Yetkazish stansiya Yuk joʻnatuvchi (toʻliq nomi) Yukni oluvchi (toʻliq nomi) Uning pochta manzili Uning pochta manzili Vagonlar soni Joylar soni Yukning nomi Yuk massasi, kg da, aniqlangan Vositasida ortish Yuk joʻnatuvchi Temir yoʻl transporti (tashuvchi) (yuk joʻnatuvchi, temir yoʻl transporti (tashuvchi)) Jami vagonlar soni (yozma) Jami joylar soni (yozma) Jami massasi (yozma) Massasini aniqlash usuli ____________________________ (tarozida, standart, trafaret boʻyichahisoblash yoʻli bilan,oʻlchash, shartli) Tarif belgilari: _______ guruh, pozitsiyasi, _________ sxemasi ______-son, istisno tarif raqami ________ Temir yoʻl transporti (tashuvchi) yuk qabul-qilib topshiruvchisi Yuk joʻnatuvchi _____km ga toʻlovlar hisobi Soʻm Tiyin ___________________ (imzo) ______________________ (imzo) Yuk texnik shartlar ______ bobiga muvofiq toʻgʻri joylashtirilgan va mahkamlangan Yuk joʻnatuvchi ___________________________________ Yoʻl kira haqi Kuzatuvchi Qoʻriqlash QQS (mansabi va imzosi) QQS Jami Joʻnatishda _______________________________________________________ Boshqa toʻlovlar undirildi _______________________________________________________ (miqdori yozma) _______________________________________________________ Naqd pulsiz Yuk kassiri ______________________________________ Jami joʻnatish paytida Naqd pul bilan (imzo) Berish paytida Berish paytida undirilgan toʻlov _______________________________________________________ _______________________________________________________ (miqdori yozma) _______________________________________________________ JAMI Naqd pulsiz _______________________________________________________ Naqd pul bilan Yuk kassiri ______________________________________ (imzo) Yuk hujjatlari mashinkalar yozuvi, shu qatorda kompyuter uslubi, shtempellar yordamida toʻldiriladi. Oʻchirishlar, dogʻlar, tuzatishlar, shuningdek, qalam bilan toʻldirilgan yuk hujjatlari qabul qilinmaydi. Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻllari Ustaviga muvofiq yuk joʻnatuvchilar tomonidan yuk hujjatlarida koʻrsatilgan xato, noaniq yoki maʼlumotlarning toʻliq emasligi natijasida kelib chiqadigan oqibatlar uchun javobgardirlar. Yuk hujjatining orqa tomoni 1. Yuk joʻnatuvchining arizasi va belgilari. 2. Yuk berilgani toʻgʻrisida belgi 3. Yoʻnalish davomidagi belgilar _____________ raqamli vagon _____________ raqamli vagon _____________ raqamli vagon ________________________ ________________________ ________________________ ________________________ ________________________ ________________________ ______________ sabab bilan ______________ sabab bilan ______________ sabab bilan ________ stansiyasida uzilgan ________ stansiyasida uzilgan ________ stansiyasida uzilgan 20__ y. “___” ________ 20__ y. “___” ________ 20__ y. “___” ________ __________________-sonli umumiy shakldagi dalolatnoma tuzilgan __________________-sonli umumiy shakldagi dalolatnoma tuzilgan __________________-sonli umumiy shakldagi dalolatnoma tuzilgan 20__ y. “___” ________ 20__ y. “___” ________ 20__ y. “___” ________ ______________-son ______________-son ______________-son qoʻshimcha tarzda joʻnatish yoʻl qaydnomasi tuzildi qoʻshimcha tarzda joʻnatish yoʻl qaydnomasi tuzildi qoʻshimcha tarzda joʻnatish yoʻl qaydnomasi tuzildi Stansiya boshligʻi ____________ Stansiya boshligʻi ____________ Stansiya boshligʻi ____________ ____________________(imzo) ____________________(imzo) ____________________(imzo) Vagon uzilgan stansiya shtempeli Vagon uzilgan stansiya shtempeli Vagon uzilgan stansiya shtempeli 4. Temir yoʻl (tashuvchi) belgilari Vaqt kalendar shtempellari Tashish shartnomasi tuzilgan sana Yuk kelgan sana Yuk berilishini rasmiylashtirish T/r Vagon raqami Vagon turi Oʻqlar soni Yuk koʻtarish qobiliyati, tonn Yuklash texnik normalari, tonn Yuk massasi, kg Joylar soni Tarif Izoh T/r Vagon raqami Vagon turi Oʻqlar soni Yuk koʻtarish qobiliyati, tonn Yuklash texnik normalari, tonn Yuk massasi, kilogrammda Joylar soni Tarif Izoh 1. 31. 2. 32. 3. 33. 4. 34. 5. 35. 6. 36. 7. 37. 8. 38. 9. 39. 10. 40. 11. 41. 12. 42. 13. 43. 14. 44. 15. 45. 16. 46. 17. 47. 18. 48. 19. 49. 20. 50. 21. 51. 22. 52. 23. 53. 24. 54. 25. 55. 26. 56. 27. 57. 28. 58. 29. 59. 30. 60. Jami tarif _____________________________________________________________________________________________________ Jami vagonlar soni ______________________________________________________________________________________________ Jami joylar soni _______________________________________________________________________________________________ Jami umumiy yuk massasi_________________________________________________________________________________________ Yuk joʻnatuvchi ___________________________Temir yoʻl stansiyasi yuk qabul-qilib topshiruvchisi _________________________ ________________________(imzo)___________________________________________________________________(imzo) NAMUNA GU-11 shakli DEKADALIK BUYURTMANOMA Temir yoʻl transporti ( tashuvchi) boʻlinmasi ____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ boshligʻiga _____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ yuklar ortishga (yuk joʻnatuvchi nomi) ______________-son ___________________________________________________________________________________________________________________________________________________ boʻyicha (asosiy yoki qoʻshimcha buyurtmanoma boʻyicha) 20 ____ y. ______________ oyi ____________________________________________________ dan ______________________________________________________ gacha Oy sanalari Yukning aniq nomi Vagonlar soni Tonna miqdori Yetkazish temir yoʻli Joʻnatish marshrutlari soni Marshrutni manzillash (tarqatish) stansiyasi Yopiq vagonlar Platformalar Yarim ochiq vagonlar Sisternalar Refrijerator vagonlar Boshqa vagonlar Shu qatorida sementovozlar Jami Marshrutlar Vagonlar 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Izoh. Faqat vagonlarda prognozlashtiriladigan yuk tashishlar boʻyicha 11-grafa toʻldirilmaydi. Tashkilot rahbari _______________________________________ 20 ___ y. “____” ___________________ (imzo) NAMUNA GU-12 shakli Identifikatsiyalovchi Tashuvchi ____________________________________________________________________________________________________ (yuk joʻnatuvchining yuqori turuvchi tashkiloti (vazirlik, idora, birlashma) nomi, yuk joʻnatuvchi nomi va pochta manzili, hisob raqami va qaysi bank boʻlimida) YUK TASHISHGA BUYURTMANOMA (asosiy,qoʻshimcha)20__ y. __________________________________________ oyi uchun TYM Ekspeditor nomi (joʻnatish stansiyasi nomi) (yuklar nomenklaturasi guruhining nomi) Ariza turi Topshirish punkti Joʻnatma belgisi Ariza raqami MTU raqami Kodi Kodi Joʻnatuvchi kodi Vagon turlari kodlari Jami Vagon tegishliligi (jumla turi) Yukning aniq nomi yuk kodi Yetkazish stansiyasi va temir yoʻli nomi (qisqartirilgan) Yetkazish temir yoʻli va stansiyaning, chegara stansiyasi, qayta ortish va yetkazish punkti kodlari Yetkazish davlati kodi Yukni oluvchining nomi Yuk miqdori tonna Vagon turlari nomi YUYATSN YUUN Vagonlar soni 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 JAMI Yuk joʻnatuvchi imzosi ____________________________________________________ (F.I.O.) T/r Yukning nomi 1. Tosh koʻmir, qoʻngʻir koʻmir 2. Koks 3. Neft va neft mahsulotlari 4. Torf i torf mahsulotlari 5. Yonuvchan slanslar 6. Flyuslar 7. Temir va marganets maʼdanlari 8. Rangli maʼdan va oltingugurt xom ashyosi 9. Qora metallar 10. Mashinalar va uskunalar 11. Metall konstruksiyalar 12. Metizlar 13. Ikkilamchi qora metallar parchalari 14. Qishloq xoʻjaligi mashinalari 15. Avtomobillar 16. Rangli metallar, ularning mahsulotlari va rangli metall parchalari 17. Kimyoviy va mineral oʻgʻitlar 18. Kimyoviy moddalar va soda 19. Qurilish mollari 20. Sanoat xom ashyosi va qolip materiallari 21. Granulali shlaklar 22. Oʻtga chidamli materiallar 23. Sement 24. Yogʻoch materiallar 25. Shakar 26. Goʻsht va mol yogʻi 27. Baliq 28. Kartoshka, sabzavot va mevalar 29. Osh tuzi 30. Boshqa oziq-ovqat mahsulotlari 31. Xalq isteʼmol sanoat mahsulotlari 32. Paxta 33. Qand lavlagi va urugʻlar 34. Bugʻdoy 35. Yanchilgan mahsulotlar 36. Mol ozuqasi 37. Chorva mollari 38. Moyli kek 39. Qogʻoz 40. Konteynerdagi yuklar 41. Boshqa va yigʻma yuklar 42. Yuklarni suv transportidan temir yoʻl transportiga oʻtkazish NAMUNA GU-1 shakli 20_______ y. ____________________________________ oyi ____________________________-son tashish rejasi bajarilishini HISOBGA OLISH KARTOCHKASI __________________ stansiyasi temir yoʻl (infratuzilma egasi), yuk turi _______________, statistik yuklama _______________ Yuk joʻnatuvchi ______________, uning manzili _____________, hisob raqami ________________ __________ bank boʻlimida Kun,oyi Prognoz Taqdim etilgan vagonlar (kont) Ortilgan Tashish prognozi bajarilmaganligi sababi Imzosi Yetkazish temir yoʻllari (mamlakatlari) boʻyicha yuklangan vagonlar (konteynerlar) Vag (kont) tonna Vag (kont) tonna Stansiyaning Yuk joʻnatuvchining 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 Oy uchun 1-oʻn kunlik 1-oʻn kunlikda kam yuklangan vagonlar, shu jumladan: yuk joʻnatuvchi aybi bilan ___ vagon, ____ tonna; temir yoʻl (infratuzilma egasi) aybi bilan ________ vagon, ______ tonna. 2-oʻn kunlik 2-oʻn kunlikda kam yuklangan vagonlar, shu jumladan: yuk joʻnatuvchi aybi bilan ____ vagon, ____ tonna; temir yoʻl (infratuzilma egasi) aybi bilan ______ vagon, _______ tonna. Kun, oyi Prognoz Taqdim etilganvagonlar (kont) Yuklangan Ortish sababi Imzosi Manzillashtirilgan temir yoʻllar boʻyicha yuklangan vagonlar (konteynerlar) Vag (kont) tonna Vag (kont) tonna Stansiyaning Yuk joʻnatuvchining Mosk Okt. Sev. Gork. Belor. Lv. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 3-ya dekada 3-oʻn kunlikda kam yuklangan vagonlar, shu jumladan: joʻnatuvchi aybi bilan ____ vagon, _______ tonna; temir yoʻl (infratuzilma egasi) aybi bilan _____ vagon, _______ tonna. Jami oyiga Yuk joʻnatuvchi aybi bilan _______ vagon, _____________ tonna; temir yoʻl (infratuzilma egasi) aybi bilan) __________ vagon. Hisoblangan jarima miqdori Yuk joʻnatuvchining jarima toʻlaganligi toʻgʻrisida belgi Yuk joʻnatuvchiga Temir yoʻl (infratuzilma egasi)ga) 1-oʻn kunlikda 2-oʻn kunlikda 3-oʻn kunlikda Bir oyda 1-oʻn kunlikda 2-oʻn kunlikda 3-oʻn kunlikda Bir oyda Kam yuklanganlik vag (kont)yoki tonna Yuk ortishga vagon berish bilan taʼminlamaganlik vag (kont)yoki tonna Jarima miqdori Jarima miqdori Marshrutlar ortilishini taʼminlamaganlik Kol-vo Marshrutlar ortilishini taʼminlamaganlik Kol-vo Jarima miqdori Jarima miqdori Stansiya boshligʻi ______________ (imzosi) Jami jarima miqdori Jami jarima miqdori Umumiy jarima miqdori (Temir yoʻl (infratuzilma egasi), yuk joʻnatuvchi) foydasiga saldo ________ soʻm ____ tiyin Belgi raqami Belgi koʻrinishi Belgining nomlanishi va qoʻllanishi 1. Diqqat, moʻrt! Belgi moʻrt, sinuvchi, silkinish va zarbalar natijasida shikastlanuvchi yuklarga qoʻyiladi. Bu belgi ostidagi yuklar zarba va qulab tushishdan himoya qilinishi kerak. 2. Isishdan qoʻrqadi. Agar harorat koʻtarilishi yukka uchun zarar yetkazishi yoki xususiyatlari oʻzgarishiga olib kelsa, yukka ushbu belgi qoʻyiladi. Bu belgili yuklar tashish va saqlash paytida issiq va quyosh manbalariga yaqin oʻrnatilmasligi kerak. 3. Namlikdan qoʻrqadi Belgi yogʻingarchiliklar va suv taʼsiridan himoyalanishi zarur boʻlgan yuklarga qoʻyiladi. Ushbu belgili yuklarni himoyasiz ochiq transport vositalarida tashish va ochiq havoda, yerda tagliklarsiz saqlash mumkin emas. 4. Nurlanishdan qoʻrqadi. Agar har qanday nurli energiya turlari yukning xususiyatlariga yoki ularning oʻzgarishiga taʼsir qilsa, bu belgi yukka qoʻyiladi. 5. Harorat oraligʻiga rioya qilish Agar boshqa harorat oraligʻida tashish va saqlash yukning buzilishiga olib kelsa, yukka ushbu belgi qoʻyiladi. Bu belgili yukni tashish va saqlashda koʻrsatilgan harorat oraligʻida boʻlgan atmosfera sharoitlarida ushlab turish kerak. 6. Tez buziluvchan yuk Belgi tashish va saqlashda yuqori yoki past harorat taʼsirida boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydigan va yukni himoya qilish uchun tegishli tadbirlar talab qiluvchi yuklarga qoʻyiladi. Belgi Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish Qoidalari 23-bobida oʻrnatilgan tez buziluvchan yuklar tashish tartibiga muvofiq tashiladigan yuklarga qoʻyiladi. 7. Germetik qadoq Belgi yukka, agar u atrof-muhit taʼsiriga sezgir boʻlsa qoʻyiladi. Bu belgili yukni tashish paytida va saqlashda ochish taqiqlanadi. 8. Toʻgʻridan-toʻgʻri ilmoqlar bilan olinmasin Belgi ilmoq bilan qadoqqa zarar yetkazilishi natijasida buzilishi yoki yoʻqotilishiga olib keladigan yukka qoʻyiladi. Bu belgili yuklarni koʻtarish va qoʻzgʻaltirish qadoqni toʻgʻridan-toʻgʻri ilmoq bilan ilmasdan amalga oshirilishi kerak. 9. Koʻtaruvchi moslama joyi Agar yuk koʻtarish uchun koʻtaruvchi moslamaning boshqa joydan biriktirilishi xavfli yoki mahsulot yoki qadoq shikastlanishiga olib kelsa, yukka ushbu belgi qoʻyiladi. Yuk koʻtarishda koʻtaruvchi moslamalar belgida koʻrsatilgan joyda biriktirilgan boʻlishi lozim. 10. Arava bilan koʻtarish joyi Arava bilan boshqa joydan koʻtarish xavfli yoki mahsulot yoki qadoq shikastlanishiga olib kelsa, yukka ushbu belgi qoʻyiladi. Yuk koʻtarishda aravacha belgida koʻrsatilgan joyga keltirilgan boʻlishi lozim. 11. Yuqoriga qarab joylanmasin Agar yukning joylashish holatini oʻzgartirish, unga shikast yetkazishga olib kelsa, yukka ushbu belgi qoʻyiladi. Bu belgili yuklarni tashish, saqlash va ortish-tushirish ishlarida doimiy ravishda strelkalar yuqoriga yoʻnaltirilgan holatda boʻlishi kerak. 12. Ogʻirlik markazi Yuk ogʻirlik markazi yukning geometrik markazidan tashqarida joylashganda, shuningdek, yuk balandligi 1 metrdan oshsa, ushbu belgi yukka qoʻyiladi. Belgining joylashishi transport vositalarida yukni mahkamlash va ortish-tushirish ishlari bajarilishida hisobga olinishi lozim. 13. Tropik qadoqlash Yuk ortish-tushirish ishlari, tashishlar yoki saqlashda qadoq shikastlanishi tropik iqlimning salbiy taʼsiri oqibatida yukning buzilishiga olib kelishi mumkin boʻlgan holatlarda yukka ushbu belgi qoʻyiladi. Belgilash: T — kasr suratida tropik qadoq belgisi; maxrajida qadoqlash oy va yili (masalan, 05-09). 14. Shtabellash taqiqlanadi Agar yukni yigʻish (shtabellash)ga ruxsat etilmagan boʻlsa, yukka ushbu belgi qoʻyiladi. Tashilish va saqlashda bu belgili yuklarga boshqa yuklarni joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi. 15. Yukni toʻgʻridan-toʻgʻri koʻtarish Yukni bevosita koʻtarish strop (koʻtarish moslamasi) yordamida amalga oshirilsa, yukka ushbu belgi qoʻyiladi. Tashish va saqlashda ushbu belgili yukni qadoq orqali koʻtarishga yoʻl qoʻyilmaydi. 16. Bu yerda ochilsin Yuk ochilish joyi maʼlum ahamiyatga ega boʻlsa, yukka ushbu belgi qoʻyiladi. Bu belgili yukni faqat koʻrsatilgan joydan ochiladi. 17. Hayvonlar Yuk joʻnatuvchi vagon yon devorlari vagon raqami ostiga, belgilangan oʻlchamli kleyli qogʻoz belgini oʻrnatadi. 1. Transport belgilari (asosiylari, qoʻshimchalari, axborot yozuvlari va manipulyatsiya belgilari) yorliqlarga qoʻyilishi kerak. Yuklarni ochiq turdagi harakatdagi tarkibda tashishda qogʻozli, kartonli yorliqlar va yogʻoch tolali taxta-plitali yorliqlardan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi. Transport taraga qadoqlanmagan yuklar uchun belgilarni bevosita yuklarga qoʻyilishiga ruxsat etiladi. Yuklarni ochiq turdagi harakatlanuvchi tarkibda mayda joʻnatmalarda tashishda, shuningdek, yukni bir yildan ortiq muddat saqlashda belgilar bevosita taraga yoki yorliqlarga qoʻyilishi, ular mustahkam biriktirilgan va himoyalangan boʻlishi yoki tashishda va saqlashda yozuvlarning saqlanishini taʼminlovchi materiallardan tayyorlangan boʻlishi kerak. 2. Transport belgilari quyidagicha joylashtiriladi: qutilarda — yon tomonlardan birida. Panjarali qutilar va tashqi chiziqlarga ega qutilar uchun, belgilar joylashtirish imkoniyati boʻlishi kerak. Yuklarni ochiq turdagi harakatdagi tarkibda mayda joʻnatmalarda tashishda, transport belgilari qoʻshimcha ravishda qadoqlarning yuqori tomonida joylashtirilishi kerak; bochka va barabanlarda — tarani tavsiflovchi belgidan boʻsh boʻlgan past qismida. Belgini yon tomonga joylashtirishga ruxsat etiladi. qoplarda — yuqori qismi chokida; toylarda — yon yuzalaridan birida; kipalarda — oxirgi yuzasida. Belgini yon yuzasiga joylashtirishga ruxsat beriladi; boshqa turdagi taralarda, transport idishlariga qadoqlanmagan boshqa yuklarda, — eng qulay va yaxshi koʻrinadigan joylarda. 3. Manipulyatsiya belgilar (ogohlantiruvchi yozuvlar)ni har bir yuk joyiga qoʻyiladi va ikki qoʻshni idish devorlari yuqori chap burchagida joylashtiriladi, 9, 10 va 12-sonli belgilaridan tashqari. Bochka va barabanlarda belgilar pastki qismlardan birida yoki yon tomonlarida joylashtiriladi. Yomgʻir tomchilari belgisini 3-sonli (namlikdan qoʻrqadi) belgi oldida koʻrsatmaslikka ruxsat beriladi. 9-sonli belgisi bevosita taraga, yuk koʻtaruv moslamasi ulanadigan joyiga qoʻyiladi. 10-sonli belgi telejka joylashgan joyi yuqorisida bevosita taraga qoʻyiladi. 12-sonli belgi qadoqning qoʻshni yon va oxirgi yuzalari, ushbu yuzalarning ogʻirlik markazi proyeksiyasi tushadigan joylariga qoʻyiladi. 12-sonli belgini bevosita taraga qoʻyilishiga ruxsat beriladi. 16-sonli belgi qadoqni ochish lozim boʻlgan joyda qoʻyiladi. 4. Poddonlarsiz yoki toʻrt tomonlik tagliklardan tuzilgan paketlarga belgilarni qoʻshni, yon va oxirgi yuzalariga qoʻyiladi. Ikki tomonlik tagliklardan tuzilgan paketlarga belgini ikki tutqichli tomonda qoʻyiladi. 5. Belgini tipografik, litografik, elektrolitik usullarda, trafaretni boʻyoqlash, shtempellash, shtampovkalash, kuydirish, bosim ostida ezish, markalash, yozuv mashinkasi va markalash mashinalari yordamida qoʻyiladi. Yukni oluvchi va yetkazish punkt nomlari, temir yoʻl belgilarini yorliqlarda va bevosita tarada aniq va tushunarli qilib, yukni oluvchiga yetib borguncha yozuvlar saqlanishini taʼminlash sharti bilan qoʻl bilan yozishga ruxsat etiladi. 6. Yorliqlarni qadoq (yuk)ga kley, bolt, shurup, sim, arqon va boshqa materiallar yordamida yukning va belgilarning butligini saqlagan holda qoʻyiladi. 7. Manipulyatsiya belgilari va yozuvlari yorugʻ yuzliklarda qoramtir rangli va qorongʻi yuzliklarda yorugʻ rangli boʻlishi kerak. 6-sonli belgi yorugʻ fonda koʻk rangda qoʻyiladi. 13-sonli belgi qizil rangda qoʻyiladi. 1-Rasm. Transport belgilarining joylashtirish tartibi: 1 — manipulyatsiya belgilari; 2 — ruxsat etilgan ogohlantirish yozuvlari (Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish Qoidalari 1-ilovadagi eslatma qarang); 3 — joʻnatmadagi joylar soni, joʻnatma ichidagi tartib raqami; 4 — yukni oluvchi va yetkazish punkt nomi; 5 — qayta ortish temir yoʻl stansiyasi nomi; 6 — temir yoʻl belgisi; 7 — yuk joyi hajmi; 8 — yuk joyi gabarit oʻlchamlari; 9 — brutto ogʻirligi; 10 — netto ogʻirligi; 11 — temir yoʻl joʻnatish stansiyasi nomi; 12 — yuk joʻnatuvchi nomi. 1. Tarasini tavsiflovchi belgi quyidagilarni oʻz ichiga olishi kerak: korxona nomi — tara ishlab chiqaruvchi yoki uning tovar belgisi; texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatni belgilanishi; standartlar boʻyicha ishlab chiqarilgan, taraning aniq parametrlarini belgilovchi narxlar indeksi va tara uchun narxlar roʻyxati boʻyicha tartib raqami; yogʻoch tara uchun yogʻoch “toza” hajmi yoki karton tara uchun (texnik shartlar boʻyicha ishlab chiqilgan idish uchun) quti yoyma maydoni. Koʻp marotaba ishlatiladigan idishga “koʻpmarotabalik” yozuvi qoʻyilishi kerak. 2. Qoplardan tashqari taralarni tavsiflovchi belgilarni toʻgʻridan-toʻgʻri taralarga ularni ishlab chiqaruvchi tomonidan qoʻyiladi. Qoplarni tavsiflovchi belgilarni, qoplar qadoqlangan toylar yoki toʻplamlarda koʻrsatiladi. 3. Tarani tavsiflovchi belgilar quyidagicha qoʻyilishi kerak: qutilarga — oxirgi devor yuqori chap burchagiga; bochka va barabanlarga — yukni tavsiflovchi, belgidan boʻsh tublaridan biriga. Isteʼmolchi bilan kelishilgan holda belgini idish yon tomoniga qoʻyishga ruxsat beriladi; flyaga i ballonlarga — tubiga. Qoplar, kanistrlar va transport taralarni barcha turlarida belgi qoʻyish joylari ushbu turdagi taralar uchun texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarida bilan belgilanadi. 4. Tarani tavsiflovchi belgi qoʻyilish usullari: yogʻochli — trafaret boʻyicha boʻyoqlash, shtempellash, quydirish; kartonli — tipografik usulda, shtempellash; metalli — trafaret boʻyicha boʻyoqlash, siqish; plastmassali — qolipli-siqish. Tarani tavsiflovchi belgi maxsus markalovchi mashinalar yordamida qoʻyiladi. 5. Ushbu ilovadagi 1, 2-rasmlarda tarani tavsiflovchi belgi qoʻyish misollari keltirilgan. 1-rasm. Texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablariga muvofiq ishlab chiqarilgan yogʻoch va karton taralarni tavsiflovchi belgi qoʻyilishi: 1 — ishlab chiqaruvchi nomi yoki uning mahsulot belgisi; 2 — standartni belgilash; 3 — narxlar roʻyxati indeksi; 4 — narxlar roʻyxati boʻyicha tartib raqami. 2-rasm. Texnik shartlar boʻyicha ishlab chiqarilgan yogʻoch tarani tavsiflovchi belgi qoʻyilishi: 1 — ishlab chiqaruvchi nomi yoki uning mahsulot belgisi; 2 — texnik shartlarni belgilash; 3 — “toza” yogʻoch hajmi kub metrda 3-rasm. Texnik shartlar boʻyicha ishlab chiqarilgan karton tarani tavsiflovchi belgi qoʻyish: 1 — ishlab chiqaruvchi nomi yoki uning mahsulot belgisi: 2 — texnik shartlarni belgilash; 3 — quti yon devorlari (qoʻshimchasi) bilan karton yoyma maydoni kvadrat metrda; 4 — 07 — 30 narxlar roʻyxati II boʻlimi boʻyicha narxlar guruhi; 5 — narxlar roʻyxati indeksi; 6 — narxlar roʻyxati boʻyicha 1000 kvadrat metrda quti yoyma maydoni narxining tartib raqami. 1. Ortish vaqtida vagon va konteynerlarni yongʻin xavfsizligi inobatga olgan holda tanlash va tayyorlash kerak boʻlgan yuklar roʻyxati: T/r Yukning nomi 1. Momiq, tibbiy, qogʻozli, sellyulozali, ipakli, junli paxta 2. Latta 3. Kigiz va kigiz mahsulotlari 4. Nam va xom hayvonot va oʻsimlik tolalari 5. Toʻqimachilik buyumlari uchun tola 6. Poyafzal granitoli 7. Jut, jut mato va jut mato mahsulotlari 8. Buyum taʼminoti (bu nom bilan kiyim-kechak, toʻqimachilik mahsulotlari ortilganda)* 9. Chit toʻqilgan va shtukaturkalar uchun 10. Qamish, uzum novdasi, somon, maysa, trostnik, bastadan tayyorlangan mahsulotlar 11. Qogʻoz va karton buyumlari 12. Gilam mahsulotlari* 13. Moʻyna mahsulotlari* 14. Toʻqimachilik va attorlik buyumlari* 15. Trikotaj buyumlari 16. Tikuvchilik va toʻqimachilik sanoati mahsulotlari, brezent va kleyonka mahsulotlaridan tashqari.* 17. Oshlangan qorakoʻl * 18. Har xil gilamlarzar * 19. Daraxtlarning har xil poʻstloqlari 20. Momiq* 21. Uzum novdasi, supurgi (tol novdalari) 22. Gugurt, qutilar, pardalar, somonlar 23. Qogʻoz chiqindisi 24. Yumshoq mebel 25. Moʻyna* 26. Yogʻoch uni 27. Daraxt qipiqlari 28. Momiq, toʻnka, tuklar, pat,trikotaj, paxta, selluloid, selyuloza chiqindilari 29. Tuk, pat va ulardan yasalgan buyumlar. 30. Planerlar (qadoqlanmagan va qadoqlangan koʻrinishda) 31. Yogʻoch tolali izolyatsiya plitalari 32. Har xil turdagi iplar 33. Moʻyna* 34. Har xil qurum 35. Samolyotlar, vertolyotlar va aviatsiya tashish vositalari 36. Har xil yogʻoch qirindilari 37. Oʻsimlik dorivor xom ashyosi 38. Tamaki (bargi) 39. Har xil matolar, rezina bilan qoplangan brezentlardan tashqari* 40. Torf va torf mahsulotlari 41. Trikotaj 42. Yogʻoch maydalagich 43. Texnik uglerod 44. Nitrotsellyuloz asosidagi rasmga olish plenkasi 45. Shoxlar 46. Sellyuloza 47. Qobiqlar (Sheluxa) 48. Shpon 49. Yogʻoch chiplari (shepa) 50. Somon, uzum novdasi va qamishdan qurilish shitlari 2. Vagon va konteynerlarni yongʻindan himoya qilish nuqtai nazaridan tanlash va tayyorlash quyidagi tartibda amalga oshiriladi: 1) xavfli yuklar, oltingugurt, oʻsimlik tolalari, yengil yonuvchan qattiq organik moddalar (taralgan kanop tola, paxta momigʻi paxta xom-ashyosi), piyoz, pichan, somon, hayvon va oʻsimlik materiallari, shuningdek, ushbu ilovaning 1-bandida sanab oʻtilgan yuklarni tashishga taqdim etiladigan yopiq vagon va konteynerlar texnik tomondan soz, yoriq va boʻshliqlarga ega boʻlmasligi va tom qismi soz boʻlishi kerak. Vagon tomi, lyuklari va vagon devorlari teshiklarini zich-yopuvchi qopqoqqa ega boʻlishi kerak; 2) Vagon va konteynerlarning ushbu bandning 1-kichik bandida keltirilgan yuklar tashish uchun yaroqliligi yuk joʻnatuvchi tomonidan oʻrnatiladi. Agar vagon va konteynerlardagi nosozliklar tashishda yukning yonishiga sababchi boʻlishi mumkin boʻlgan holda, yuk joʻnatuvchi ularga yuk ortishdan bosh tortishi mumkin. Vagon va konteyner kuzovi sozligi vagon eshiklari yopiq holda ichidan kunning yorugʻ vaqtida tekshiriladi. Kunning qorongʻi vaqtida yaxshi yoritilgan joylarda koʻriladi. Vagon kuzovi sozligi tekshirilganda vagon tomi yopilgan qismining yon devorlariga ulangan joylariga, ichki devor qoplamalari ramkasiga, oʻtish maydonchali vagonlarda shuningdek, tom qismining oxirgi devor qoplamasi bilan ulanish, tormoz maydoniga chiquvchi joylariga alohida eʼtibor beriladi. Tekshirish vaqtida aniqlangan vagon va konteynerlar kuzovidagi tirqishlar va boʻshliqlar boʻr bilan belgilanib, bartaraf etilishi kerak. Vagon va konteynerlarni ortish uchun tayyorlash, vagon va konteynerlar eshik va lyukli boʻshliqlardagi tirqish (teshiklar)ni yopish yuk joʻnatuvchi tomonidan amalga oshiriladi; 3) yuklarni temir yoʻl transporti (tashuvchi) vositalarida ortishda vagon va konteynerlarning yaroqliligi, vagon va konteynerlar boʻshliqlarini yopish temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan bajariladi; 4) oltingugurt, oʻsimlik va hayvon materiallari ortishda, ushbu ilovada “*” belgi bilan belgilangan yuklardan tashqari boʻshliqlarni, shu jumladan vagon va konteynerlar eshik va lyuki oraliqlaridagi konstruktiv boʻshliq (yoriqlar)ni yopish toʻl, ruberoid, zich karton yoki shunga oʻxshash material bilan bajariladi. Tirqishga zich joylashishi uchun, yopish uchun ishlatiladigan material mixli yogʻoch taxtalar yoki ishonchli usul bilan biriktiriladi. Yopish vagon yoki konteyner ichki tomonidan amalga oshirilishi kerak. Ortish amalga oshiriladigan eshik, tashqi tomondan qoʻl mehnati bilan yopiladi. Boshqa xavfli boʻlmagan yuklar yengil yonuvchan (mato, zambil, qiyqimlar, somon, qogʻoz) materiallar ishlatilgan panjarali qadoqda tashishga taqdim etilganda shikastlanishdan himoya qilish uchun shunga oʻxshash usulda tayyorlangan vagonlarga ortilishi kerak. Ushbu ilovaning 1-bandida keltirilgan yuklar, “*” belgi bilan belgilangan yuklardan tashqari va zich idishda (taxta, fanera, karton)li idishlarda tashishga vagon va konteynerlar eshik va lyuk boʻshliqlari teshik va yoriqlarini toʻsmasdan ortishga ruxsat etiladi; 5) oʻsimlik tolalari (paxta momigʻi,paxta tolasi,jut tolasi,taralgan zigʻir, quruq bast, paxta tuklari, paklya), yengil yonuvchan qattiq organik moddalar, taralgan kenevir, paxta momigʻi va paxta,somon,pichan va ushbu ilova bandida “*” belgi bilan belgilangan yuklar bilan ortilganda, vagon va konteynerlar eshik va lyukli boʻshliqlari konstruktiv yoriqlar (teshiklar)ni yopish suyuq shishali kraft-qogʻoz yoki kigiz tagliklar ishlatiladigan yogʻoch ingichka taxtalar (reykalar) yoki kley asosli shisha tolali mato bilan bajariladi. Qorakoʻl ortishdan avval yuk joʻnatuvchi butun vagon kuzovini ichki tomonidan shishatolali mato bilan qoplashi (yelimlashi) kerak. Vagon kuzovi va konteynerni shishatolali mato bilan ishlash xalqaro yoʻnalishda yuk tashishda amalga oshiriladigan usulda bajariladi. Yuk joʻnatuvchi tomonidan teshiklar ishlangandan soʻng, temir yoʻl transporti (tashuvchi) vositalari bilan ortilganda esa — temir yoʻl transporti (tashuvchi) ikkinchi marotaba vagon va konteynerni ichki tomondan eshik va lyuklari yopiq holatda koʻzdan kechirishlari kerak. Yuk ortilgandan soʻng vagon eshiklari boʻshliq tashqi ramkasiga zich oʻrnashishi uchun eshik pastki qoplamasi va yoʻnaltiruvchi kronshteynlar orasida tashqaridan uchta yogʻoch taqozlar bilan mustahkamlanishi kerak; 6) ushbu ilovaning 1-bandida sanab oʻtilgan yuklarni tashishda, shuningdek, oʻsimlik tolalari, yengil yonuvchan qattiq organik moddalar (taralgan keneviri, paxta momigʻi, paxta tolasi), pichan, somon va xavfli boʻlmagan yuklar panjarali yoki qogʻoz qadoqda, qadoq materiallari sifatida mato, zambil, qogʻoz, qiyqim, somon ishlatilganda yukxati yuqori qismida yuk joʻnatuvchi qizil rangdagi “Tez yonuvchan”, “Toʻsiq 3/0-0-1-0” shtempellarini qoʻyishi kerak. Vagon varogʻida bunday belgilar temir yoʻl (temir yoʻl infratuzilma egasi, tashuvchi) tomonidan qoʻyiladi. 1. Belgilar oʻlchamlari va yozuvlar soniga bogʻliq ravishda markalash yorligʻi maydoni kamida 60 sm2 tomonlar nisbati 2:3 boʻlishi kerak. Manipulyatsiya belgilarini qoʻyish uchun yorliqlar oʻlchamlari quyidagi jadvalda koʻrsatilgan oʻlchamlarga mos boʻlishi lozim: Yorliq raqami Yorliq oʻlchami, mm da Yuk joyi (yuk)ning oʻlchamlari, mm da Uzunligi yoki kengligi Balandligi 1. 52x74 1000 gacha 190 gacha 2. 74x105 1000 gacha 190 dan ortiq 3. 105x148 1000 dan ortiq - 4. 148x210 1500 dan ortiq - 2. Yuk joyiga bittadan ortiq manipulyatsiya belgisi qoʻyilganda, belgilarni bir yorliqda birlashtirishga ruxsat etiladi, bunda uning oʻlchami belgi soniga karra ravishda oshishi kerak. 3. Tipografik usulda tayyorlangan yorliqlarda, belgi yorliq chetidan 5 — 7 mm masofada joylashtirilishi kerak. 4. Transport belgilari shriftlari balandligi: 3, 6, 8, 10, 15, 30, 50 va 100 mm. Balandligi 3 — 6 mm shriftlarni bevosita idishga yozishda qabul qilishga ruxsat etilmaydi. 5. Asosiy yozuvlar balandligi qoʻshimcha va axborot yozuvlaridan bir daraja yuqori boʻlishi kerak. Bevosita idishlarga qoʻyiladigan asosiy yozuvlar, shuningdek, temir yoʻl belgilari balandligi quyidagicha boʻlishi kerak: 30 mm — yuk joyi uzunligi yoki kengligi 0,5 m gacha; 50 mm — yuk joyi uzunligi yoki kengligi 0,5 dan 1,5 m gacha; 100 mm — yuk joyi uzunligi yoki kengligi 1,5 m dan ortiq. 6. Bevosita idishlarga qoʻyiladigan qoʻshimcha va axborot yozuvlari balandligi: 10 mm — yuk joyi uzunligi yoki kengligi 0,5 m gacha; 15 mm — yuk joyi uzunligi yoki kengligi 0,5 dan 1,5 m gacha; 30 mm — yuk joyi uzunligi yoki kengligi 1,5 m dan ortiq. 7. Transport belgisini bevosita qadoqlarga joylashtirish imkoni boʻlmasa, yozuvlar balandligi va belgi oʻlchamlarini 1 — 2 darajaga kamaytirishga ruxsat etiladi. NAMUNA GU-29 b shakli Kirish kitobi raqami Toʻplam raqami Yetkazib berish muddati tugaydi __________ Marshrutga/vagonlar guruhiga/ulangan vagonlarga _______________-sonli YOʻL QAYDNOMASI Tezlik ________________ (yukli, katta) Tashuvchi Joʻnatish stansiyasi Yetkazish stansiya Yuk joʻnatuvchi (toʻliq nomi) Yukni oluvchi (toʻliq nomi) Yuk joʻnatuvchi pochta manzili Yukni oluvchi pochta manzili Toʻlovchi Toʻlovchi Yuk massasi kilogrammda, aniqlangan Taqdim etish stansiyasi Yuk joʻnatuvchi vositalari bilan vagon ortish Joylar soni Qadoq Yukning nomi Yuk joʻnatuvchi tomondan Kodi birgalikda (keraksizi oʻchirilsin) Jami vagonlar Jami joylar Jami massasi (yozma) (yozma) (yozma) Eʼlon qilingan qiymati __________________________________________________ soʻm Tarif belgilari (yozma) Sxemasi Yukning sinfi Toʻlovlar joʻnatish stansiyasida kiritilgan __________________________________________ Istisno tarif raqami ____ _______________________ tashuvchi _____________________________________ (imzo) Joʻnatma turi Oʻrniga vagon berildi ___km ga toʻlovlar hisobi soʻm tiyin YUK KELGANDA joʻnatishda Yukxati aslini oldim _______________ kun _________ oy ______________ y. __________________________-son ishonchnoma bilan _______________________________ y. Pasport seriyasi raqami _______________ roʻyxatga olingan ____________________________ sh. koʻch. ____________________________, uy raqami ______________, xonadon raqami _______________ Yukni oluvchi yozma tasdigʻi _________________________________________________ Yoʻlkira haqi Kuzatuvchi Soni Eʼlon qilingan qiymati uchun yigʻim Jami joʻnatishda Toʻlovlar yetkazish stansiyasida kiritildi__________________________________________ Kelganda Yoʻlkira haqi Kuzatuvchi Soni Eʼlon qilingan qiymati uchun yigʻim Tashuvchi ____________________________________ (imzo) Jami joʻnatish paytida Yukni tashishga qabul qilishni rasmiylashtirish Joʻnatish stansiyasida tashuvchi kalendar shtempeli GU-29b shakli T/r Vagon raqami Vagon turi Oʻqlar soni Yuk koʻtarish qobiliyati, tonna massasi kg da Joylar soni Tarif Eslatma brutto vagon tarasi netto 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. 30. 31. 32. 33. 34. 35. 36. 37. 38. 39. 40. 41. 42. 43. Jami tarif_________________________________ Jami vagonlar soni ______________________________ Jami joylar soni ___________________________________ Jami yukning umumiy brutto massasi ______________________________ Jami yukning umumiy netto massasi _________________________________ Yuk joʻnatuvchi ______________________________________________Tashuvchi __________________________________________ _______________________________(mansabi va imzosi)__________________________________________(imzo) KALENDAR SHTEMPELI Yukni tashishga rasmiylashtirish Yetkazish stansiyaga kelishi Yuk kelgani haqida yuk oluvchiga xabar qilish Yuk oluvchiga yuk hujjati aslini berish Vaqti _____ soat _______ min ____________________________ Tashuvchi__________imzo Yoʻnalish davomida belgilar ______________stansiyasida ______________stansiyasida ______________stansiyasida _____________________ raqamli vagon uzilgan _____________________ raqamli vagon uzilgan _____________________ raqamli vagon uzilgan Sababi __________________________ Sababi __________________________ Sababi __________________________ _____________________________________ _____________________________________ _____________________________________ __________ y _________-sonli __________ y _________-sonli __________ y _________-sonli umumiy shakldagi dalolatnoma tuzilgan umumiy shakldagi dalolatnoma tuzilgan umumiy shakldagi dalolatnoma tuzilgan Tashuvchi vakili Tashuvchi vakili Tashuvchi vakili ________________________ ________________________ ________________________ _________(imzo) _________(imzo) _________(imzo) Vagon uzilgan stansiya shtempeli Vagon uzilgan stansiya shtempeli Vagon uzilgan stansiya shtempeli TAQDIM ETISH STANSIYALARI KALENDAR SHTEMPELLARI (grafa raqamlari qatʼiy ketma-ketligida qoʻyiladi) 1 2 3 4 NAMUNA GU-23 shaklida __________-sonli UMUMIY SHAKLDAGI DALOLATNOMA 20___ y. “___” _______________________ Temir yoʻl transporti(tashuvchi )_________________________________ stansiyasi ___________________________ peregonda ____________________-sonli poyezd Ushbu dalolatnoma quyidagi shaxslar ishtirokida tuzildi: ________________________________________________________________________________________ (familiyasi, lavozimi) ________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________ Joʻnatish stansiyasi__________________________________ temir yoʻl (infratuzilma egasi) Yetkazish stansiyasi ____________________________ temir yoʻl (infratuzilma egasi) 20___ y “___” ________________________.________________________________________-son yukxati ________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________ Vagon, konteyner raqami: __________________ Yukning nomi: __________________________________ ________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________ Dalolatnoma tuzishga sabab boʻlgan holatlar tavsifi: ________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________ Imzolar:3_______________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________ T/r Yukning nomi 1. Asbestit 2. Asbozurit 3. Aspid boʻlaklari 4. Asfalt 5. Bazalt 6. Bentonit 7. Qayin poʻstlogʻi 8. Beton 9. Blyumslar 10. Gips, loy, kulol, grafit, gʻisht, shisha, chinni, fayans, shamot siniqlari 11. Boksitlar 12. Yoʻl sirtini qoplash uchun, toshkoʻmir, ruda, torfli briketlar 13. Shamot bruslar 14. Quruq yogʻoch qatroni 15. Bronzalash pompasi 16. Oʻchoq parchalari (metall zavodlar chiqindilari) 17. Gadja (gips mergeli) 18. Har xil loy 19. Boʻlakli alyumin sulfati va xlorid kislotasi 20. Silikat soda boʻlagi 21. Har xil shagʻal 22. Grafit boʻlaklari 23. Kuzatuvchilar nazoratida tashiladigan yuklar 24. Vannalar uchun mineral loy 25. Diatomit (infuzor yer) 26. Kuydirilgan va kuydirilmagan dolomit 27. Tegirmon toshlari 28. Tuproq, boʻyoqlanganlar bundan mustasno 29. Kul 30. Har xil tutunlar 31. Qoliplar 32. Har xil tosh 33. Qamish 34. Goʻng 35. Temir, mis, oltingugurt kolchedani 36. Maʼdanli konsentratlar (volfram qalay, nodir metallar, qoʻrgʻoshin, rux, sheyelitlidan tashqari) 37. Har qanday poʻstloq 38. Korund boʻlaklari 39. Ishlatilmaydigan oddiy xom suyak 40. Labrador boʻlaklangan 41. Tok (tol novdalari) 42. Har xil donli qobigʻi 43. Makulatura 44. Anvil 45. Har xil shlaklar 46. Odubina (bronzalash pompasi) 47. Asbest, asboshifer, oʻrmon va kimyo sanoati, shifer chiqindilari 48. Pegmatit 49. Har xil tosh koʻmir qatroni 50. Har qanday qum 51. Yarimgudron 52. Asboshifer, asfalt, ohak, torf, shamot kukunlari 53. Magnezit metallurgiya kukuni 54. Maydalangan makkajoʻxori boshoqlari 55. Maʼdanli boshoqli chang 56. Supurgi (tol novdalari) 57. Dengiz va daryo (qurilish) chigʻanoqlari (rakushka) 58. Eski (qayta ishlashga moʻljallangan) rezina va rezina buyumlar 59. Har qanday maʼdan (mishyaklidan tashqari) 60. Quruq qurum 61. Neftli slanslar 62. Slyuda boʻlaklari 63. Yogʻoch, tosh koʻmir, qoʻngʻir koʻmir, neft, slans smolasi 64. Stealit 65. Grafit siniqlari xochlari 66. Torf 67. Qamish 68. Latta (vetosh) 69. Quvurlar 70. Tosh, suyakli, yogʻoch koʻmiri 71. Chiqindilar, trikotaj chiqindilaridan tashqari 72. Flyuslar 73. Yogʻoch idishlar 74. Shisha yoriqlari (shisha tayyorlashdan qolgan qoldiqlar) 75. Shlak 76. Har qanday shlam 77. Eski qogʻoz bobinalari 78. Shtib 79. Shagʻal 80. Eternit 81. Langar 82. Ochiq turdagi harakat tarkibida, yogʻoch va oʻtinlardan tashqari tashishga ruxsat etilgan boshqa yuklar 1. Joʻnatish va yetkazish stansiyalarida turli xil usul va vositalarda oʻlchashda tarozilar koʻrsatkichidagi tafovutlar meʼyoriy qiymatlari: T/r Netto ogʻirligini oʻlchash usuli va vositasi Netto ogʻirligidan cheklangan tafovuti % 1. 50 kg boʻlinmali vagon tarozisida ortilgan va boʻsh vagonni toʻxtagan va ajratilgan holda oʻlchash, bunda netto ogʻirligi: 26 ortiq 40 t gacha ±0,4 40 t dan ortiq ±0,3 2. 50 kg boʻlinmali vagon tarozisida ortilgan va boʻsh vagonni toʻxtagan va ajratilgan holda oʻlchash,bunda (vagon tara ogʻirligi trafaret boʻyicha) netto ogʻirligi: 16 t gacha. ±0,7 16 dan ortiq 28 t gacha ±0,5 28 dan ortiq 42 t gacha ±0,3 42 t dan ortiq ±0,2 3. Ortilgan vagonni toʻxtatib ajratmagan holda vagon tarozisida oʻlchash (vagonlar oʻrtacha soni tarkibda 35 vagonga teng, vagon tarasi ogʻirligi trafaret boʻyicha) qabul qilinadi ±0,9 4. Ortilgan vagonni harakat davomida oʻlchash (vagon tarasi ogʻirligi trafaret boʻyicha) ±1,4 5. Yuklarni tovar tarozilarida oʻlchash ±0,1 2. Joʻnatish va yetkazish stansiyalarida turli xil usul va vositalarda oʻlchashda tarozilar koʻrsatkichidagi tafovutlar meʼyoriy qiymatlari: T/r Netto ogʻirligini oʻlchash usuli va vositasi Netto ogʻirligidan cheklangan tafovuti % Joʻnatish (topshirish) paytida Topshirish (qabul qilishda) paytida 1. Elevator (bunker)li tarozilarda oʻlchash yoki ±0,1 % tafovut yoʻl qoʻyiladigan dozirovka qilish 50 kg boʻlinmali vagon tarozisida ortilgan va boʻsh vagonni toʻxtagan va ajratilgan holda oʻlchash, bunda (netto ogʻirligi 40 t dan ortiq) ±0,25 2. Elevator (bunker)li tarozilarda oʻlchash yoki ±0,1 % tafovut yoʻl qoʻyiladigan dozirovka qilish Ortilgan vagonni toʻxtatib ajratmagan holda vagon tarozisida oʻlchash (vagon tara ogʻirligi trafaret boʻyicha), bunda netto ogʻirligi: 55 dan ortiq 61 t gacha ±2,4 61 dan ortiq 70 t gacha ±2,2 70 tonnadan ortiq ±2,0 3. Yuk ogʻirligini oʻlchash, hisoblash yoʻli bilan yoki shartli ravishda aniqlash Ortilgan vagonni toʻxtatib va ajratgan holda yoki toʻxtatib ajratmagan holda vagon tarozisida oʻlchash (vagon tarasi ogʻirligi trafaret boʻyicha), bunda netto ogʻirligi: 35 t gacha ±4,0 35 dan ortiq 45 t gacha ±3,0 45 dan ortiq 55 t gacha ±2,5 55 dan ortiq 75 t gacha ±2,0 75 t dan ortiq ±1,5 T/r Yukning nomi Ortish jarayonida, soat va minutlarda Yopiq va izotermik vagonga Ochiq turdagi harakat tarkibiga 1. Tara va donali yuklar 2.30 2.30 2. Oʻrmonchilik yuklari va taxta-yogʻochlar 3.25 3.55 3. Metall 3.55 3.25 4. Avtomobil, traktor, qishloq xoʻjaligi va harakatlanuvchi mashinalar - 1.35 5. Jonivorlar: Bir yarusga ortishda 1.10 - Ikki yarusga ortishda 2.05 - 6. Qadoqlanmagan goʻsht: Sovutilgan 2.15 - Muzlatilgan, vagonga ortish miqdori: 30 t gacha 3.30 30 dan 35 t gacha 4.00 - 35 dan 40 t gacha 4.30 - 40 t dan ortiq 5.00 - 7. Bankalar, shisha idishlar, shisha idishli suvlar, sopol va shisha idishlar 5.40 - 1. Yopiq, izotermik vagonlardan va ochiq turdagi harakat tarkibidan mexanizatsiyalashmagan usulda yuklarni tushirish (boʻshatish) texnologik vaqti (muddati): T/r Yukning nomi Yuk tushirishda, soat va minutlarda Yopiq va izotermik vagonlardan Ochiq turdagi harakat tarkibidan 1. Tarali va donali yuklar 2.30 2.30 2. Yoyma va quyma qadoqlanmagan holda tashiladigan, quyida keltirilgan yuklardan tashqari: 3.25 2.55 a) albastr, gips, ohak, boʻr, sement, mineral yoki kimyoviy oʻgʻitlar 4.20 1.35 b) bankalar, shisha idishlar, shisha idishda suv, sopol va shisha idish 5.40 - v) shagʻal, tuproq, qum (har xil), maydalangan tosh 2.30 1.35 g) dolomit, qurilish toshi, koks, har xil turdagi maʼdanlar, tosh koʻmir, qoʻngʻir koʻmir, flyus 2.55 2.05 d) oʻtga chidamli fason mahsulotlar 3.55 2.55 e) har xil gʻishtlar 3.25 2.55 3. Metall 3.35 2.55 4. Avtomobil, traktor, qishloq xoʻjaligi va harakatlanuvchi mashinalar - 0.45 5. Oʻrmon yuklari va oʻtinlar 3.25 3.25 6. Hayvonot: Bir yarusga yuklashda 0.45 - Ikki yarusga yuklashda 1.10 - 7. Qadoqlanmagan goʻsht: Sovutilgan 2.15 - Muzlatilgan, vagonga yuklash miqdori: 30 t gacha 3.30 30 dan 35 t gacha 4.00 - 35 dan 40 t gacha 4.30 - 40 t dan ortiq 5.00 - 2. Yopiq vagonlardan mexanizatsiyalashmagan usulda quyma donli yuklarni tushirish (boʻshatish) texnologik vaqti (muddati): T/r Yukning nomi Yopiq vagonlardan tushirish, soatda bir vagonga 1. Har qanday don, don ekinlari 0,80 2. Kungaboqar, paxta urugʻi, kepak, har xil ozuqa 0,78 3. Boshoqli joʻxori 0,82 3. Xopper vagonlardan mexanizatsiyalashmagan usulda yoyma donli yuklarni tushirish (boʻshatish) texnologik vaqti (muddati): Yukning nomi Xopper-sementovozlardan tushirishda, soat va minutlarda Sement 2.30 1. Tarali-qadoqlangan yuklarni koʻtarish qobiliyati 1,5 t gacha quvvatga ega yuklagichlar bilan tagliklar ishlatilgan yoki tagliklarsiz paketlangan holda ortish texnologik vaqti (muddati) (soatda bir dona yopiq vagon uchun): T/r Yukning nomi Paketni tarqatish bilan Paketlarda Qop va toylardagi yuklar joyi massasi: 1. 30 kg gacha 1,43 0,71 2. 31-50 kg gacha 1,31 0,65 3. 51 kg va oshiq 1,16 0,58 Toy, qutilarda ochiq va yopiq holda, bidon, pachkalardagi yuklar joy massasi: 4. 30 kg gacha 1,62 0,81 5. 31-50 kg gacha 1,46 0,73 6. 51-80 kg gacha 1,40 0,70 7. 81-100 kg gacha 1,36 0,68 8. 101 kg va undan oshiq 1,43 0,71 Yumalanadigan bochkalarda yuklar joy ogʻirligi: 9. 30 kg gacha 1,62 0,81 10. 31-50 kg gacha 1,54 0,77 11. 51-80 kg gacha 1,18 0,59 12. 81-120 kg gacha 0,91 0,46 13. 121-300 kg gacha 1,00 0,50 14. Terma va mayda partiyalik har xil taradagi yuklar 1,77 0,88 Qoplangan kimyoviy zararli yuklar joyi massasi: 15. 30 kg gacha 1,71 0,85 16. 31 kg va oshiq 1,60 0,80 Qutilarda ogʻirligi: 17. 30 kg gacha 2,00 1,00 18. 31-50 kg gacha 1,82 0,91 19. 51-80 kg gacha 1,68 0,84 20. 81 kg va oshiq 1,65 0,82 Bochka va barabanlarda joy massasi: 21. 30 kg gacha 1,94 0,97 22. 31-50 kg gacha 1,71 0,86 23. 51-80 kg gacha 1,40 0,70 24. 81-120 kg gacha 1,30 0,65 25. 121 kg va oshiq 1,36 0,68 2. Ogʻir vaznli yuklarni, konteynerlar, metall va metall buyumlarni ilmoqli yuk ilish moslamali kranlar va avtoyuklagichlar bilan yuklash texnologik vaqti (muddati) (soatda bir dona jismoniy vagonga): T/r Yukning nomi Yuklar miqdori Konsolsiz kozlovoy elektrokranlarda Ikki konsolli kozlovoy elektrokranlarda Koʻprikli elektrokranlarda IYOD (DVS)li kranlar temir yoʻlli izlarda harakatlananuvchi Avtoyuklagichlar, avtokranlarda Yuk koʻtarish qobiliyati, t 5 gacha 5 gacha 7,5 dan 10 gacha 5 gacha 6 dan 10 gacha 6 dan 10 gacha 3 dan 5 gacha 1. Barcha turdagi yukli va boʻsh konteynerlar 8 dona 10 dona 12 dona 0,37 0,45 0,55 0,29 0,36 0,43 0,29 0,36 0,43 0,26 0,32 0,39 0,26 0,32 0,39 0,29 0,36 0,43 0,53 0,67 0,80 2. Qutilarda va qadoqlanmagan yuklar, joy massasi 3 tonna gacha 40 t gacha 40 t va ortiq 1,26 1,58 1,09 1,36 1,00 1,25 0,96 1,20 0,86 1,07 1,14 1,43 0,92 1,15 3. Shu kabi yuklar massasi 3 dan 6 tonna gacha 40 t gacha 40 t va ortiq 0,76 0,95 0,67 083 0,63 0,79 0,62 0,77 0,57 0,72 0,71 0,88 0,75 0,94 4. Kabel va tros barabanga oʻralgan joy massasi 3 tonna gacha 40 t gacha 40 t va ortiq 1,17 1,46 1,00 1,25 0,86 1,07 0,80 1,00 0,73 0,91 1,06 1,33 0,85 1,07 5. Shu kabi joy massasi 3 tonna va oshiq 40 t gacha 40 t va ortiq 0,73 0,91 0,63 0,79 0,60 0,75 0,57 0,71 0,53 0,67 0,65 0,81 0,72 0,89 6. Metall va asbotsementli, oʻramli sortli metall trubalar 25 t gacha 25 t va ortiq 0,94 1,31 0,88 1,23 0,83 1,17 0,79 1,10 0,68 0,95 0,88 1,24 0,77 1,07 7. Rels, balka, shveller, metall oʻramli 40 t gacha 40 t va ortiq 1,33 1,67 1,14 1,43 1,07 1,33 1,00 1,25 0,92 1,15 1,20 1,50 1,01 1,26 3. Elektromagnit plitalar bilan jihozlangan kranlarda metall yuklash texnologik vaqti (muddati) (soatda bir dona jismoniy vagonga): T/r Yukning nomi Vagonda yuk ogʻirligi, tonn 40 t dan kam 40 t va oshiq 1. Metallar chushkalarda 0,80 1,00 2. Presslangan (paketli) metall chiqindilari 0,59 0,89 3. Presslanmagan metall chiqindilari 0,86 1,29 4. Ogʻir vaznli yuklarni konteynerlarni vagonga yuklash texnologik vaqti (muddati) (soatda bir dona jismoniy vagonga): T/r Yukning nomi Yukning miqdori Koʻtarish qobiliyati 32 t lik ikki konsolli chorpoyali elektr kranlarda Koʻtarish qobiliyati 45 t lik avtoyuklagichlarda 1. 20-futli konteynerlar 1 0,18 0,26 2 0,36 0,52 3 0,54 0,72 4 0,72 0,92 2. 40-futli konteynerlar 1 0,20 0,22 2 0,40 0,44 5. Yoyma yuklarni yuklash texnologik vaqti (muddati) (soatda bir dona toʻrt oʻqli vagonga): T/r Yukning nomi Yoyli kranlar va greyferi 1,5 m3sigʻimli ekskavator-kranlarda yarim ochiq vagonga platformaga 1. Yirik boʻlakli har xil koʻmir, yonuvchan slanslar, har xil yonilgʻi briketlari, koks 0,84 - 2. Har xil mayda koʻmir 0,78 - 3. Har xil qum 0,71 0,60 4. Shagʻal, mayda tosh, toshlar, har xil maʼdan, texnik tuz 0,96 0,83 5. Toshkoʻmir va donalangan shlak, quruq loy 1,08 0,94 6. Yoyma yuklarni portal kranlari va greyferlar bilan jihozlangan kranlarda yuklash texnologik vaqti (muddati) (soatda bir dona yarim ochiq vagonga): T/r Yukning nomi Greyfer sigʻimi, m3 Bir yarim ochiq vagonga yuklash muddati 1. Koks 2 0,53 3 0,42 4 0,35 5 0,31 6 0,27 2. Mayda koks 2 0,44 3 0,34 4 0,29 5 0,25 6 0,23 3. Yirik boʻlakli har xil toshkoʻmir, yonilgʻi briketlari, yonuvchan slanslar 2 0,47 3 0,37 4 0,31 5 0,27 6 0,24 4. Mayda tosh koʻmir 2 0,42 3 0,32 4 0,27 5 0,24 6 0,21 7. Paxta mahsulotlarini mexanizatsiyalashgan usulda yuklash texnologik vaqti (muddati) (soat va minutda): Yukning nomi Yopiq vagon Izotermik vagon Paxta tolasi va boshqa paxta mahsulotlari 4.50* 2.30** 8. Yogʻoch mahsulotlarini yukli ilgaklar bilan jihozlangan kranlar asosiy turlari yordamida yuklash texnologik vaqti (muddati) (soatda bir jismoniy vagonga): T/r Yukning nomi va vagon turi Konsolsiz kozlovoy elektrokranda yuk koʻtarish qobiliyati 5 t gacha Ikki konsolli kozlovoy elektrokranda koʻtarish qobiliyati 5 t gacha Ikki konsolli kozlovoy elektrokranda yuk koʻtarish qobiliyati 7,5 dan 10 t gacha Koʻprikli elektrokranda yuk koʻtarish qobiliyati 5 t gacha Koʻprikli elektrokranda yuk koʻtarish qobiliyati 6 dan 10 t gacha IYOD (DVS)li kranlar temir yoʻlli izlarda harakatlananuvchi yuk koʻtarish qobiliyati 6 dan 25 tonna gacha, portal kranda yuk koʻtarish qobiliyati 10 t Avtoyuklagichlar, avtokranlarda yuk koʻtarish qobiliyati 3 dan 5 t gacha Platforma 1) yuklash konturining yuqori chegaralangan qismidan foydalangan holda: 1. Har xil yumaloq oʻrmon yogʻochi 1,63 1,49 1,28 1,37 1,23 1,41 1,10 2. Har xil taxtalar 1,74 1,61 1,38 1,48 1,32 1,51 1,23 2) yuklash konturining yuqori chegaralangan qismidan foydalanmagan holda: 3. Har xil yumaloq oʻrmon yogʻochi 1,40 1,30 1,12 1,20 1,07 1,22 0,96 4. Har xil taxtalar 1,37 1,27 1,09 1,17 1,05 1.20 0,97 Yarim ochiq vagon 1) yuklash konturining yuqori chegaralangan qismidan foydalangan holda: 5. Har xil yumaloq oʻrmon yogʻochi 0,99 0,90 0,78 0,84 0,75 0,86 1,00 6. Har xil taxtalar 1,26 1,16 1,00 1,07 0,95 1,10 1,09 2) yuklash konturining yuqori chegaralangan qismidan foydalanmagan holda: 7. Har xil yumaloq oʻrmon yogʻochi 0,86 0,79 0,68 0,73 0,65 0,75 0,87 8. Har xil taxtalar 0,98 0,90 0,78 0,83 0,74 0,86 0,85 9. Sochma don mahsulotlari yuklash texnologik (muddati) (soatda bir jismoniy vagonga): T/r Yukning nomi Elevator chiqish quvurlari orqali yuklash, bunda noriya samaradorligi, t /s 50 gacha 50 dan oshiq 1. Ogʻir don (javdar, bugʻdoy, makkajoʻxori, noʻxat, loviya) 0,67 0,57 2. Yengil don (suli, arpa, grechka) 0,50 0,45 3. Kungaboqar, paxta urugʻlari, kepak,aralash ozuqa 0,74 0,67 10. Oʻzi harakatlangan avtomobillarni ikki yarusli platformaga va avtomobil tashishga moʻljallangan yopiq vagonga yuklash texnologik vaqti (muddati) (soatda bir jismoniy vagonga): Yukning nomi Bir platforma yuklash muddati Yengil avtomobillar 0,5 11. Ekskavatorlar yordamida toʻrt oʻqli vagonga shagʻal yuklash texnologik vaqti (muddati) (minutlarda): Mexanizm turi Platforma Yarim ochiq vagon Ekskavator 10 15 12. Donli yuklarni (har xil don) mexanizatsiyalashgan usulda yuklash texnologik vaqti (muddati) (soat va minutlarda): Yuklash usuli Don tashuvchi vagon Shnekli uzatgichlar orqali samaradorligi soatiga 50 t boʻlgan lentali transporterlarga uzatish. 1.27 Chiqish quvurlari va samaradorligi soatiga 50 t lik noriyalar orqali. 1.27 Chiqish quvurlari va samaradorligi soatiga 100 t lik noriyalar orqali. 0.48 1. Tarali-qadoqlangan yuklarni tagliklardan foydalangan yoki tagliklarsiz paketlangan holda koʻtarish quvvati 1,5t gacha boʻlgan yuklagichlarda tushirish (boʻshatish) texnologik vaqti (muddati) (soatda bir dona yopiq vagonga): T/r Yukning nomi Paketlar bogʻlash bilan Paketlarda Qop va qogʻoz qoplardagi yuklar joy massasi: 1. 30 kg gacha 1,43 0,71 2. 31-50 kg 1,31 0,65 3. 51 kg va ortiq 1,16 0,58 Kipda, toʻplarda, ochiq va yopiq qutilarda, bidon, pachkalardagi yuklar joy massasi: 4. 30 kg gacha 1,62 0,81 5. 31-50 kg gacha 1,46 0,73 6. 51-80 kg gacha 1,40 0,70 7. 81-100 kg gacha 1,36 0,68 8. 101 kg va ortiq 1,43 0,71 Yumalanadigan bochkalarda yuklar joy massasi: 9. 30 kg gacha 1,62 0,81 10. 31-50 kg gacha 1,54 0,77 11. 51-80 kg gacha 1,18 0,59 12. 81-120 kg gacha 0,91 0,46 13. 121 — 300 kg gacha 1,00 0,50 14. Terma va mayda partiyalik har xil idishdagi yuklar 1,77 0,88 Kimyoviy zararli yuklar qopda, joyi massasi: 15. 30 kg gacha 1,71 0,85 16. 31 kg va ortiq 1,60 0,80 Qutilarda ogʻirligi: 17. 30 kg gacha 2,00 1.00 18. 31-50 kg gacha 1,82 0,91 19. 51-80 kg gacha 1,68 0,84 20. 81 kg va ortiq 1,65 0,82 Bochka va barabanlarda joy massasi: 21. 30 kg gacha 1,94 0,97 22. 31-50 kg gacha 1,71 0,86 23. 51-80 kg gacha 1,40 0,70 24. 81-120 kg gacha 1,30 0,65 25. 121 kg va ortiq 1,36 0,68 2. Ogʻir vaznli yuklar, konteynerlar, metall va metall buyumlarni ilmoqli yuk ilish moslamali kranlar va avtoyuklagichlar bilan tushirish (boʻshatish) texnologik vaqti (muddati) (soatda bir dona jismoniy vagonga): T/r Yukning nomi Yuklar miqdori Konsolsiz kozlovoy elektrokranlarda Ikki konsolli kozlovoy elektrokranlarda Koʻprikli elektrokranlarda IYOD (DVS)li kranlar temir yoʻl izlarida harakatlananuvchi Avtoyuklagichlar, avtokranlarda Yuk koʻtarish quvvati, t 5 gacha 5 gacha 7,5 dan 10 gacha 5 gacha 6 dan 10 gacha 6 dan 25 gacha 3 dan 5 gacha 1. Barcha turdagi yukli va boʻsh konteynerlar 8 dona 10 dona 12 dona 0,37 0,45 0,55 0,29 0,36 0,43 0,29 0,36 0,43 0,26 0,32 0,39 0,26 0,32 0,39 0,29 0,36 0,43 0,53 0,67 0,80 2. Qutida va qadoqlanmagan yuklar joy ogʻirligi 3 t gacha 40 t gacha 40 t va ortiq 1,26 1,58 1,09 1,36 1,00 1,25 0,96 1,20 0,86 1,07 1,14 1,43 0,92 1,15 3. Shu kabi joy ogʻirligi 3 dan 6 tonna gacha 40 t gacha 40 t va ortiq 0,76 0,95 0,67 083 0,63 0,79 0,62 0,77 0,57 0,72 0,71 0,88 0,75 0,94 4. Kabel va barabanga oʻralgan tros joy ogʻirligi 3 tonna gacha 40 t gacha 40 t va ortiq 1,17 1,46 1,00 1,25 0,86 1,07 0,80 1,00 0,73 0,91 1,06 1,33 0,85 1,07 5. Shu kabi joy ogʻirligi 3 tonna va ortiq 40 t gacha 40 t va ortiq 0,73 0,91 0,63 0,79 0,60 0,75 0,57 0,71 0,53 0,67 0,65 0,81 0,72 0,89 6. Metall va asbotsement quvurlar, bogʻlamli sortli metall 25 t gacha 25 t va ortiq 0,94 1,31 0,88 1,23 0,83 1,17 0,79 1,10 0,68 0,95 0,88 1,24 0,77 1,07 7. Rels, balka, shvellerlar, listli metall 40 t gacha 40 t va ortiq 1,33 1,67 1,14 1,43 1,07 1,33 1,00 1,25 0,92 1,15 1,20 1,50 1,01 1,26 3. Ogʻir vaznli yuklarni konteynerlarni vagondan tushirish (boʻshatish) texnologik vaqti (muddati) (soatda bir dona jismoniy vagonga): T/r Yukning nomi Yukning miqdori Koʻtarish qobiliyati 32 t lik ikki konsolli chorpoya elektr kranlarda Koʻtarish qobiliyati 45 t lik avtoyuklagichlarda 1. 20-futli konteynerlar 1 0,18 0,26 2 0,36 0,52 3 0,54 0,72 4 0,72 0,92 2. 40-futli konteynerlar 1 0,20 0,22 2 0,40 0,44 4. Elektromagnit plitalar bilan jihozlangan kranlarda metall tushirish (boʻshatish) texnologik vaqti (muddati) (soatda bir dona jismoniy vagonga): T/r Yukning nomi Vagonda yuk ogʻirligi, tonnada 40 t dan kam 40 t va undan yuqori 1. Metallar chushkalarda 0,80 1,00 2. Presslangan (paketli) metallolom 0,59 0,89 3. Presslanmagan metallolom 0,86 1,29 5. Toʻkiluvchan yuklarni portal kranlarda va greyferlar bilan jihozlangan kranlarda tushirish (boʻshatish) texnologik vaqti (muddati) (soatda bir dona ochiq yarim vagonga): 6. Toʻkiluvchan yuklarni tushirish (boʻshatish) texnologik vaqti (muddati): 7. Yogʻoch mahsulotlarini yukli ilgaklar bilan jihozlangan kranlar asosiy turlari yordamida tushirish texnologik vaqti (muddati) (soatda bir jismoniy vagonga): 8. Sochiluvchan don mahsulotlarini noriyalar bilan jihozlangan qabul qilish qurilmalariga tushirish (boʻshatish) texnologik (muddati) (minutlarda bir don tashish vagonga): 9. Maxsus mexanizmlarda yuklar tushirish (boʻshatish) texnologik vaqti (muddati) (soatda toʻrt oʻqli bir vagonga)1: 10. Oʻzi harakatlanuvchi avtomobillarni ikki yarusli platforma va avtomobil tashishga moʻljallangan yopiq vagondan tushirish (boʻshatish) texnologik vaqti (muddati) (minutlarda): Yukning nomi Bir dona jismoniy vagon tushirish muddati Yengil avtomobillar 10 11. Sement tashuvchi maxsus vagondan (xopper) tushirish (boʻshatish) texnologik vaqti (muddati) (minutda): 12. Mineral oʻgʻit tashuvchi maxsuslashtirilgan vagon-sisternadan tushirish (boʻshatish) texnologik vaqti (muddati) (soat va minutlarda): 13. Mineral oʻgʻitlarni mexanizmlar bilan tushirish muddati (soat va minutda): 14. Mineral oʻgʻit tashuvchi vagon-mineralovozdan tushirish (boʻshatish) texnologik vaqti (muddati) (minutda): Ilova matni havolada berilgan. Tortish yoʻlidagi manyovr vositalari Dozirovka uchun uzatilgan vagonlar soni: mexanizatsiyalashmagan mexanizatsiyalashgan 24 gacha 24 dan oshiq 24 gacha 24 dan ortiq Lokomotivlar 3,9 3,7 2,8 2,5 Manevr lebedkasi 4,2 4,1 3,0 2,9 NAMUNA GU-112 shakli ___________-son yukxati boʻyicha qiymati eʼlon qilingan yuklarni tashish uchun roʻyxat Joʻnatish stansiyasi ____________________________________________ Yetkazish stansiyasi _____________________________________________ Yuk joʻnatuvchi_________________________________________________ Yukni oluvchi __________________________________________________ Qadoq turi Har bir joyni ajratib turuvchi belgilari Har bir joyning eʼlon qilingan qiymati Har bir joyda qadoqlangan buyumlar nomi Buyumlar soni Har bir buyumning eʼlon qilingan qiymati 1 2 3 4 5 6 Jami joylar soni _________ umumiy miqdori ___________ soʻm ____ tiyin Yuk joʻnatuvchi imzosi_________________________________________ Roʻyxat qabul qilindi _________________________________________ (yuk kassiri imzosi) Joʻnatish stansiyasi kalendar shtempeli T/r Yukning nomi 1. Qizilmiya 2. Tarvuzlar, shilimshiq, qovunning chidamli navlari, kechki karam, kartoshka, turp, sholgʻom, kech qazilgan lavlagi va yangi qovoq 3. Har xil suv oʻtlari, qamish, qizilmiya ildizi, yem-xashak oʻtlari, shakar qamishi 4. Dumaloq yogʻoch — barcha nomlardagi 5. Taxtalar, singdirilmagan shpallar, singdirilgan shpallar 6. Oʻtin, texnologik ehtiyojlar uchun yogʻochli oʻtin, maydalangan yogʻoch — barcha nomlari 7. Oʻrmon xoʻjaligi boshqa mahsulotlari, ekinlar — barcha nomlardagi 8. Yigʻma yogʻoch uylar qismlari, yogʻoch uy va binolar yoyilgan holda, parket parketli ingichka taxtalar (reykalar), tom yopish chiplari 9. Temir va marganets rudasi 10. Rangli metallar xomashyosi, oltingugurt xomashyosi 11. Tosh koʻmir, qoʻngʻir koʻmir 12. Toshkoʻmirli koks 13. Neftli slanslar 14. Ishlab chiqarish uchun metall buyumlari, temir yoʻl harakat tarkibi qismlari va yoʻl ustki tuzilishi (relslardan tashqari). Metall sigʻimlar, idish va boshqa metalli buyumlar 15. Oʻgʻitlar ishlab chiqarish uchun togʻ-kimyoviy xomashyosi 16. Getinaks, iporka, mipora, penopoliuretan, poroplast (penoplast), porolon 17. Grafitli va koʻmirli mahsulotlar, toshkoʻmir pek va qatroni, yogʻochli koʻmir 18. Natriy tripolifosfati 19. Qattiq neft bitumlari (BN-IV, BN-V markali), parafin, koks va neftli pek, serezin 20. Tabiiy mineral-qurilish materiallari. Kul, shlaklar, donadorli va metallurgiyada qayta eritish uchun ishlatiladigan-barcha nomlilardan tashqari 21. Sanoat mineral xomashyosi. Qolipli va abraziv materiallari — barcha nomlari 22. Devor va tom materiallari (yogʻilmagan koʻrinishdagi uylardan tashqari barcha nomlari) 23. Sanoat ishlab chiqarish materiallari va buyumlari, devor va tom materiallaridan tashqari — barcha nomlari, texnik va qurilish shishalaridan, va sanitar-keramikalilardan tashqari 24. Donadorlangan shlaklar 25. Sement 26. Flyuslar 27. Oʻtga chidamli materiallar, asbest va slyuda 28. Qora metalllar 29. Qora metall prokati 30. Metallurgiya shlaklari, qayta eritish uchun 31. Moyli kek va shrot,chorva ozuqa uni, oziq-ovqat sanoati chiqindilari 32. Tuyoqlar, kornit (presslangan shox qirqishlari), tanasi, shoxlari 34. Shisha, chinni va fayans buyumlari — barcha nomlari 35. Qamish, tok, uzum novdasi, daraxt ichki qobigʻi, poʻstloq buyumlari, toʻqilgan mebellardan tashqari 36. Texnik tuzi 37. Qayta ishlash xomashyosi T/r Yukning nomi 1. Qizilmiya 2. Tarvuzlar, shilimshiq, qovunning chidamli navlari, kechki karam, kartoshka, turp, sholgʻom, kech qazilgan lavlagi va yangi qovoq 3. Organik oʻgʻitlar 4. Yogʻochli klepka 5. Parket va parketli ingichka taxtalar (reykalar) 6. Temir va marganets rudasi 7. Rangli metallar xom ashyosi, oltingugurt xom ashyosi 8. Tosh koʻmir 10. Koks 11. Neftli slanslar 12. Gips, ohak, mel, mayda tosh, maydalangan mramor, qumtosh, shlaklar, mayda tosh 13. Sanoat mineral xom ashyosi. Qolipli va abraziv materiallari 14. Donadador shlaklar 15. Sement 16. Flyuslar 17. Oʻtga va kislotaga chidamli xom ashyo, har xil shamot kukuni 18. Rangli metallar parchalari va chiqindilari 19. Qayta eritish uchun metallurgik shlaklari 20. Oʻgʻitlar ishlab chiqarish uchun togʻ-kimyoviy xom ashyosi 21. Texnik tuz 22. Tuyoqlar, ozuqaviy suyak,shoxlar 23. Shisha, chinni va fayans buyumlari T/r Yukning nomi Tushirilgandan soʻng, vagonlar yuvilishi shart boʻlgan yuklar: 1. Alebastr (gips) boʻlakli va maydalangan 2. Asbest 3. Tabiiy asfalt 4. Barit (ogʻir shpat ) 5. Tosh koʻmirli bitum 6. Tosh koʻmir, qoʻngʻir koʻmir, torfli briketlar 7. Mineral paxta 8. Tuproqni oʻgʻitlovchi moddalar 9. Har xil siqimlar 10. Texnologik gips 11. Har xil tuproq, oʻtga chidamli (shamot)tuproqdan tashqari 12. Alyuminli tuproq 13. Grafit 14. Vannalar uchun minerallangan loy 15. Dolomit 16. Mol yemi xamirturushi (gidrolik, sulfatli) 17. Kartoshka va lavlagili xamir (pulpa) 18. Moyli kek va shrot, ozuqaviy un, oziq-ovqat sanoati chiqindilari 19. Har xil tuproq 20. Har xil kul 21. Har xil ohak 22. Har xil ohaktosh 23. Har xil tutunlar 24. Kaolin (chinni loyi) 25. Sement klinkeri 26. Har xil koagulyantlar 27. Apatit konsentrati 28. Kvars konsentrati 29. Nefelin konsentrati 30. Oddiy quruq suyak, tuyoqlar, kornit (presslangan shoxli qirqimlar), tanasi, shoxlari 31. Har xil quruq kraskalar 32. Qoʻrgʻoshin va rux kroni 33. Mis sulfati 34. Magnezit 35. Mertel(oʻtga chidamli kukuni) 36. Moylangan metall buyumlar 37. Ohakli un 38. Har xil qogʻoz chiqindisi 39. Har xil boʻrlar 40. Dolomit uni 41. Pegmatit 42. Asfalt kukuni 43. Ohak kukuni 44. Magnezit kukuni 45. Shisha kukuni 46. Shamot kukuni 47. Inert chang 48. Torf changi 49. Ruberoid 50. Qurum 51. Har xil oltingugurt 52. Alfavitda nomlanmagan toshkoʻmirli qatronlar 53. Kalsiylangan soda (natriy karbonati) 54. Kristalli tuz 56. Sintetik va yogʻ solidoli 57. Osh, ozuqaviy, texnik tuzlar 58. Kukunli yuvish vositalari 59. Har xil sulfatlar 60. Sulfat koʻmir 61. Boʻlakli va maydalangan talk 62. Har xil tomyopgʻich materiallar (tol) 63. Har xil torflar 64. Har xil texnik uglerodlar 65. Yogʻochli koʻmir 66. Qayta ishlash xomashyosi 67. Mineralli kimyoviy oʻgʻitlar 68. Murakkab organik oʻgʻitlar 69. Goʻshtli qiyma, quritilgan (qoplarda) 70. Temir qotishmalari 71. Xloramin 72. Har xil sementlar 73. Shamot boʻlakli 74. Har xil shlaklar Tushirilgandan keyin vagonlar tozalanishi shart boʻlgan yuklar: 75. Argillit 76. Har xil siniqlar 77. Latta 78. Quritgich (gipsli margel) 79. Asbestli karton 80. Har xil gʻisht 81. Har xil aralash mol-ozuqaviy yemi 82. Har xil yorma (isteʼmol qadoqlari shikastlangan boʻlsa) 83. Yogʻochli koʻkatlardan vitaminli un 84. Oziq-ovqat uni 85. Yogʻoch uni (jumladan ignabargli) 86. Har xil mol-ozuqaviy uni 87. Rangli metalllar qipiqlari 88. Har xil chiqindilar (xavflilardan tashqari) 89. Sigaretlar (papiroslar) (isteʼmol qadoqlari shikastlangan boʻlsa) 90. Ushbu roʻyxatda qayd etilmagan shishalar 91. Texnik va qurilish shishalari 92. Rangli metall qiymalari va ularning qotishmalari 93. Tamaki va maxorka xomashyosi 94. Har xil tamakilar 95. Har xil shisha idishlar 96. Shlakobloklar (shlakli bloklar) 97. Mol ozuqaviy yemi (shroti) T/r Yukning nomi 1. Asbozurit 2. Asfalt 3. Poʻlatli baklar va bochkalar 4. Bandajlar temir metallardan 5. Barabanlar kabellar va arqonlar uchun 6. Barabanlar qora metallardan yasalgan 7. Bitumlar neftli qurilishlar uchun qattiq markali 8. Bitumen (bituminozli tosh) 9. Gips, loy, sopol, grafit, gʻisht, shisha, chinni, fayans, shamotlar sinigʻi 10. Bolvankalar qora metallardan 11. Briketlar yoʻllarga toʻshaladigan, toshkoʻmirli, maʼdanli 12. Val va valiklar qora metallardan yasalgan 13. Vannalar qora metallardan, shu jumladan sirlangan vannalar 14. Vagon tarozilari 15. Loy 16. Shagʻal 17. Grafit boʻlaklarda 18. Gudron qadoqlangan yoki taralarda 19. Oʻtinlar 20. Tarnovlar asbestsementli trubalar uchun 21. Tarnovlar beton sement trubalar uchun 22. Tarnovlar temir beton trubalar uchun 23. Tarnovlar litoidli trubalar uchun 24. Tarnovlar sement trubalar uchun 25. Tarnovlar qora metallardan 26. Infuzor tuproq: diatomit, trepel, melli ohaktoshlar (opoka), kizelgur va boshqa yuklar YUYATSN, YUUN boʻyicha yuklarning alfavitli roʻyxatida koʻrsatilmagan 27. Oddiy tuproq (grunt) 28. Izgarlar xar xil 29. Asbest-sementli, asfaltli (toldan tashqari), betonli, beton-sementli, temir betonli, qurilish mahsulotlari tabiiy toshdan, sementli mahsulotlar 30. Qoliplar 31. Kabellar aloqa va kuchlangan (buxtalarda, barabanlarda) 32. Toshlar xar xil 33. Kanatlar (trosslar) poʻlatli 34. Katankalar (oʻramalar) poʻlatli bir joy ogʻirligi 200 kg dan ortiq 35. Katoklar yer haydash uchun, yoʻllar uchun 36. Kessonlar poʻlatli 37. Gʻisht paketlarda (betonli, gidravlikali, gipsli, oddiy loyli, boʻsh loyli, dinasli, lekalli, olovga chidamli, oq gʻisht, qizil gʻisht, penodiatomitli, diatomitli, trepelli, silikatli, shishali ichi boʻsh, YUYATSN, YUUN boʻyicha yuklarning alfavitli roʻyxatida koʻrsatilmagan, shlakli 38. Klinker sementli 39. Shaxtalar aylanmalari 40. Koks, pek, elektrodlidan tashqari 41. Koksik 42. Gʻildiraklar taxtali va metalli 43. Gʻildiraklar vagon va lokomotivlar uchun yangi butun quymalangan. 44. Mashinalar gʻildiraklari quyma va yasama 45. Kolchedan temirli, misli, oltingugurtli 46. Temir beton va poʻlat konstruksiyalar 47. Maʼdan konsentratlari, apatitli, volframli, nefelinli, tinli, noyob metallar, qoʻrgʻoshin, sheyelit, sinkli 48. Konteynerlar universal 49. Konteynerlar mahsuslashtirilgan 50. Konteynerlar yumshoq yukli 51. Kemalar korpuslari 52. Qozonlar bugʻli 53. Yogʻochlar qotirishga moʻljallangan, yomoloq, arralangan 54. Quymalar poʻlatli va choʻyanli 55. Kemalar har xil ( rezinaliklardan tashqari) 56. Tok, supurgi (tol novdalari) 57. Lokomobillar 58. Rangli metallar chiqindilari, magniy chiqindilaridan tashqari 59. Qora metall chiqindilari 60. Quruq qobiq va uning mahsuloti 61. Sanoat uskunalari uchun mashinalar 62. Mashinalar gʻildirakli va gusenitsali 63. Mashinalar qishloq xoʻjaligi uchun 64. Qora metallardan aylanalar 65. Metallar rangli bolvankalarda, zagotovkalarda, quymalarda, chushkalarda, YUYATSN, YUUN boʻyicha yuklarning alfavitli roʻyxatida koʻrsatilmagan, mahsulotning bir joyi 1 tonnadan ortiq boʻlgan. 66. Metallar qora, YUYATSN, YUUN boʻyicha yuklarning alfavitli roʻyxatida koʻrsatilmagan 67. Kolchedan ogarkalari 68. Qora metall okalinalari 69. Temir beton tirgaklari 70. Qishloq xoʻjalik uskunalari 71. Metall oʻqlari 72. Rangli metallar chiqindilari, magniy, simob, titan qirindilari va changlanuvchi moddalar chiqindilari (volfram, molibdenlar kukunlari, tarkibida rangli metallar boʻlgan tuproq, mis va mis-grafitlar changi) 73. Qora metall chiqindilari 74. Pek toshkoʻmirli, oʻrta va plastmassalar uchun 75. Strelka oʻtkazgichlari 76. Qum xar xil, kvarsli, keramikaliklardan tashqari 77. Planerlar, samolyotlar va vertolyotlar qismlarga ajratilgan va ajratilmagan holda 78. Toʻnkalar 79. Harakatdagi tarkib qismlarga ajratilgan va ajratilmagan holda, oʻz oʻqida boʻlmagan 80. Transformator va podstansiyalar uskunalari 81. Taxta qurilmalar qismlarga ajratilgan holda 82. Qora metallar prokati 83. Radiatorlar choʻyanli, isitishga moʻljallangan 84. Tol ( tol novdalari) 85. Chigʻanoqlar 86. Chigʻanoqlar dengiz va daryolardan qurilish uchun 87. Rezervuarlar metallardan 88. Relslar 89. Maʼdan xar turdagi, mishyaklidan tashqari 90. Qant lavlagisi 91. Oltingugurt boʻlaklangan 92. Skameykalar qora metallardan 93. Slanslar yonuvchan 94. Bochkalardagi gaz va toshkoʻmir qatroni 95. Tuz toshli, texnik ehtiyojlar uchun 96. Transportirovkalash vositalari 97. Poʻlat xar turdagi, avtopoʻlat, dekapir, dinamli, krovelli, sinklangan 98. Stanoklar xar turdagi 99. Kemalar qismlarga ajratilgan va ajratilmagan 100. Sutunka (poʻlat zagotovkasi) 101. Torf 102. Torfbloklar, torfplitalar 103. Transformatorlar 104. Transporterlar 105. Trosslar (kanatlar) poʻlatli buxtalarda 106. Trubalar xar turdagi, rangli metall trubalaridan tashqari 107. Tyubinglar choʻyanli 108. Koʻmir toshli 109. Oʻgʻitlar kaliyli maxsus yumshoq konteynerlarda 110. Oʻtin 111. Oʻtinlar flotatsion 112. Chanlar taxta va qora metallardan 113. Choʻyan ishlatilmaydigan 114. Sharlar poʻlatli (diametri 40 mm va undan ortiq) 115. Shinalar qora metallardan 116. Shisha ishlovidan qoldiqlar 117. Shlak 118. Shlakobloklar 119. Loy (shlam) koʻmirli 120. Shpallar 121. Shagʻal 122. Yogʻoch parchalari 123. Langarlar 124. Qutilar taxtali yangi paketlangan 125. Qutilar metalli paketlangan NAMUNA GU-18 shakli Temir yoʻl transporti (tashuvchi) _____________________________________________________________ YUKNI KUZATUVCHISI GUVOHNOMASI Ushbuni taqdim etuvchi _________________________________________________ (familiyasi, ismi, otasining ismi) Yuk kuzatuvchisi _____________________________________________ (yukning turi) Yukxati _______________________________________-son stansiyasigacha _____________________________________________________ vagonlarda ______________________________________________-son Guvohnoma boʻyicha, faqat koʻrsatilgan yuk boʻlgan poyezdda harakatlanishga ruxsat beriladi Yuk kuzatuvchisi vagonning ichida/ tashqarisida joylashishi mumkin. Taqdim etilgan hujjatlar: pasport seriyasi _____________________ _______________________-son, mehnat safari guvohnomasi ____________________________-son Yuk joʻnatuvchi stansiyaning kalendar shtempeli Stansiya boshligʻi _____________________________ (F.I.O., imzo) GU-18 shaklini orqa tarafi 1. Yukni kuzatuvchilarga quyidagilar man etiladi: a) temir yoʻl maʼmuriyatining koʻrsatmalariga aralashish; b) yuk joylashgan vagonda chekish; v) primuslar, kerosinkalar va isitish moslamalardan foydalanish, temir yoʻl pechlaridan tashqari; g) lampalar, shamlar va yoritish moslamalardan foydalanish, portlashdan himoyalangan fonarlardan tashqari; d) kuzatuvlaridagi vagonlarga boshqa shaxslarni kiritish; e) yuk hujjatida koʻrsatilmagan, hamda oʻrnatilgan meʼyordagi (36 kilogramm) qoʻl yukidan ortiq yuklarni tashishga olish; j) vagonlardan stansiyaning temir yoʻllariga va peregonlarga goʻnglarni tashlash; z) izotermik vagonlarning eshiklarini, temir yoʻl peregonlarida va harakatda boʻlganida stansiyaning temir yoʻllarida; 2. Yukni kuzatuvchilarning majburiyatlari: a) kuzatuvdagi hayvonlarga va qushlarga yemlarini va suvlarini berish; b) temir yoʻl maʼmuriyati tomonidan ruxsat berilgan punktlarda vagonlarni goʻngdan tozalash; v) temir yoʻl stansiyasining boshligʻiga yoʻlda hayvonlar va qushlarning kasallanganligi hamda vagonning isitish moslamalari va uskunalarining nosozligi yuzasidan xabar berish; g) tez buziladigan mahsulotlarni tashishda, agar ushbu yuklarga talab etilgan hollarda vagonni isitish va shamollatish; d) stansiyaning temir yoʻllarida shaxsiy xavfsizlikni talablariga rioya qilish; temir yoʻl yoʻllarini toʻgʻri burchakda oʻtish, avvaldan ularda temir yoʻl harakatlanuvchi tarkibni yoʻqligiga qarab oʻtish. Strelka va krestovinalar oldidan temir yoʻllarni kesib oʻtish; Temir yoʻllardan, yaqinlashib kelayotgan temir yoʻlda harakatlanuvchi temir yoʻl tarkibining oldidan yugurib oʻtish, vagonlarni aylanib oʻtilganda ularga yaqinlashib oʻtish; Vagonlarni tagidan oʻtish man etiladi, avtossepkalardan oʻtish, hamda yaqin turgan vagonlar oʻrtasidan, platformalarning bortlarida oʻtirmaslik va manevr vaqtida vagonning ochiq eshiklarida turish; Elektrifikatsiyalangan temir yoʻl uchastkalarida vagonning tomidan yuqoriga koʻtarilmaslik, chunki kontakt liniyalardagi yuqori hayot uchun xavfli. Ushbu balandlikdan yuqoriga koʻtarilish zaruriyati boʻlganda, ushbu yuzasidan yukni kuzatuvchisi temir yoʻl stansiyasining navbatchisiga murojaat qilishi lozim. Yukni kuzatuvchisi tashilayotgan yuklarning butligiga va uning aybi bilan vagonning shikastlanganligiga hamda vagonning inventarlari va jihozlarni yoʻqolishi va shikastlanishi uchun javobgardir. Oʻqidim va bajarishga majburiyat olaman: Yukni kuzatuvchisi __________________________ (F.I.O., imzo) NAMUNA KEU-4 shakli Temir yoʻl transporti (tashuvchi) _______________________________ _______________________________ Stansiya _______________________ Toʻrt ekzemplyarda toʻldiriladi: 1, 2 va 3 ekzemplyarlar ekspeditorga beriladi, 4 ekzemplyar (koreshogi) yuk idorasida qoldiriladi NARYAD _______________-son “___” ____________ 20___ y. Shartnoma ______________-son Ekspeditorga (haydovchi-ekspeditorga) _______________________________ avtomashina _________________________________________________-son olish uchun yuk va yuklangan konteyner ____________-son (kerak boʻlmagani ustidan chizilsin) stansiyadan va uning yukni oluvchiga yetkazib berishga ____________________ Yukxati raqami Joʻnatish stansiyasi Yukning nomi Qadogʻi Joylar soni Yukning vazni, kg Yukni yoki yuklangan konteynerni kimga yetkazilishi (kerak boʻlmagani ustidan chizilsin) __________________________________________________________________ (yukni oluvchining nomi) Manzil boʻyicha ___________________________________________________ Naryad berilgan shaxsning imzosi ___________________________________ KEU-4 shakldagi naryadning orqa tarafi TILXAT Yuk, naryadda koʻrsatilgan ogʻirlikda va soni bilan, yoki konteyner ____________-son yuk joʻnatuvchining plombalari soz holda (kerak boʻlmagani ustidan chizilsin) temir yoʻl yukxati bilan oldi ________________________ Yukni oluvchi imzosi ___________________________________________ (lavozimi, familiyasi, ismi va otasining ismi) Avtomashina kelgan vaqti _____________ soat ________________ daqiqa, Ketgan vaqti _______________________ soat _________________ daqiqa. Muhr va shtempel joyi Yukni oluvchi __________________________ (F.I.O., imzo) “___” ________________________ 20___ y. Muhrsiz yoki firma shtempelisiz tilxat kuchga ega emas. KEU-4 shakli Temir yoʻl transporti (tashuvchi) ____________________________________ ____________________________________ Stansiya ____________________________ ____________________________________ Toʻrt ekzemplyarda tuziladi: 1, 2, 3 va 4 ekzemplyarlari ekspeditorlarga beriladi, 4 ekzemplyar (koreshogi) yuk idorasida qoladi NARYAD _______________-son (koreshogi) “___” _____________ 20___ y. Shartnoma ______________-son Ekspeditorga (haydovchi-ekspeditorga) ______________________________ avtomashina ________________________________________________-son qabul qilishga yuk va yuklangan konteynerni __________-son (kerak boʻlmagani ustidan chizilsin) stansiyadan yukni oluvchiga yetkazish _________________________________ Yukxati raqami Joʻnatish stansiyasi Yukning nomi Qadogʻi Joylar soni Yukning vazni, kg kimga yukni va yuklangan konteynerni olib borish kerak _________________ __________________________________________________________________ (yukni oluvchining nomi) manzil boʻyicha _____________________________________________________ naryad berilgan shaxsning imzosi _____________________________________ TILXAT Yuk, naryadda koʻrsatilgan ogʻirlikda va soni bilan, yoki konteyner ________-son yuk joʻnatuvchining plombalari soz holda (kerak boʻlmagani ustidan chizilsin) temir yoʻl yuk hujjati bilan oldi ________________________________________________ ________________________________________________________________________ (lavozimi, yukni oluvchining familiyasi) Ekspeditor (haydovchi-ekspeditor) ________________________ (imzo) NAMUNA KEU-5 shakli Temir yoʻl transporti (tashuvchi) _______________________________ Stansiya _______________________ _______________________________ Toʻrt ekzemplyarda toʻldiriladi: 1-chi ekzemplyar yuk joʻnatuvchiga taqdim etiladi; 2-chi (dublikati) avtokorxonaga, yoʻl varaqalariga biriktirilishi uchun beriladi; 3-chi (dublikat nusxasi) avtokorxonaga hisob varaqasiga ilova qilish uchun beriladi; 4-chi (koreshogi) yuk idorasida qoldiriladi NARYAD _______________-son “___” _____________ 20___ y. Shartnoma _____________-son Ekspeditorga (haydovchi-ekspeditorga) ________________________________ Avtomashina _________________________________________________-son yuk joʻnatuvchidan yukni yoki yuklangan konteynerni ________-son olish uchun (kerakmasini oʻchirilsin) uning plombalari bilan stansiyaga yetkazib berish va topshirish uchun ______________________________________________________ Yukning nomi Qadogʻi Joylar soni Yukning ogʻirligi, kg yuk kimdan olingan _______________________________________________ (yuk joʻnatuvchining nomi) yuk joʻnatuvchining manzili _________________________________________ naryad bergan shaxsning imzosi ______________________________________ TILXAT Yuk, naryadda koʻrsatilgan ogʻirlikda va soni bilan, yoki konteyner ____________-son yuk joʻnatuvchining plombalari soz holda (kerakmasi oʻchirilsin) temir yoʻl yuk hujjati bilan oldi ______________________________ Ekspeditor (haydovchi-ekspeditor) ____________________________ (imzo) KEU-5 shakli Temir yoʻl transporti (tashuvchi) _______________________________ Stansiya _______________________ _______________________________ Toʻrt ekzemplyarda toʻldiriladi: 1-chi ekzemplyar yuk joʻnatuvchiga taqdim etiladi; 2-chi (dublikati) avtokorxonaga, yoʻl varaqalariga biriktirilishi uchun beriladi; 3-chi (dublikat nusxasi) avtokorxonaga hisob varaqasiga ilova qilish uchun beriladi; 4-chi (koreshogi) yuk idorasida qoldiriladi NARYAD _______________-son (dublikat) “___” _____________ 20___ y. Shartnoma ______________-son Ekspeditorga (haydovchi-ekspeditorga) _______________________________ avtomashina _________________________________________________-son yuk joʻnatuvchidan yukni yoki yuklangan konteynerni __________-son olish uchun (kerakmasini oʻchirilsin) uning plombalari bilan stansiyaga yetkazib berish va topshirish uchun _________________________________________________ Yukning nomi Qadogʻi Joylar soni Yukning ogʻirligi, kg yuk kimdan qabul qilingan _____________________________________ (yuk joʻnatuvchining nomi) yuk joʻnatuvchining manzili ________________________________________ naryad bergan shaxsning imzosi ______________________________________ avtomashina kelgan vaqti ___ soat ___ daqiqa, chiqarilgan vaqti ____ soat _____ daqiqa. Yuk joʻnatuvchi _________________________ (imzo) Yuk joʻnatuvchining muhri yoki shtempeli joyi TILXAT Yuk, naryadda koʻrsatilgan ogʻirlikda va soni bilan, yoki konteyner ____________-son yuk joʻnatuvchining plombalari soz holda (kerakmasi oʻchirilsin) temir yoʻl yukxati bilan oldi _________________________________________________ Konteyner maydonchasining yuk qabul qilib topshiruvchisi __________________ (imzo) Forma KEU-5 Temir yoʻl transporti (tashuvchi) ______________________________ Stansiya ______________________ ______________________________ Toʻrt ekzemplyarda toʻldiriladi: 1-chi ekzemplyar yuk joʻnatuvchiga taqdim etiladi; 2-chi (dublikati) avtokorxonaga, yoʻl varaqalariga biriktirilishi uchun beriladi; 3-chi (dublikat nusxasi) avtokorxonaga hisob varaqasiga ilova qilish uchun beriladi; 4-chi (koreshogi) yuk idorasida qoldiriladi NARYAD _______________-son (koreshogi) “___” _____________ 20___ y. Shartnoma _______________-son Ekspeditorga (haydovchi-ekspeditorga) ______________________________ avtomashina _________________________________________________-son yuk joʻnatuvchidan yukni yoki yuklangan konteynerni _______________-son olish uchun (kerakmasini oʻchirilsin) uning plombalari bilan stansiyaga yetkazib berish va topshirish uchun _________________________________________________ Yukning nomi Qadogʻi Joylar soni Yukning ogʻirligi, kg yuk kimdan qabul qilingan __________________________________________ (yuk joʻnatuvchining nomi) yuk joʻnatuvchining manzili __________________________________________ naryad bergan shaxsning imzosi _______________________________________ Yuk joʻnatuvchining muhri yoki shtempeli joyi TILXAT Uch ekzemplyardagi tuzilgan naryad va vizalar qoʻyilgan yuk hujjatini oldim ekspeditor (haydovchi-ekspeditor) ____________________________________________ (imzo) NAMUNA KEU-16 shakli Temir yoʻl transporti (tashuvchi) _______________________________ _______________________________ Stansiya _______________________ _______________________________ Uch ekzemplyarda tuziladi NARYAD _______________son “___” _____________ 20 ___ y. Konteynerni olib chiqish stansiyasi ______________________ va uni qaytarish stansiyasi ______________________________ mijoz avtotransportida. Konteyner _______son ortish/tushirishga berildi (kerakmasi oʻchirilsin) Kimga _______________________________________________________________ (korxona nomi) Korxona manzili ______________________________________________________ Konteynerni berishga ruxsat bergan shaxsning imzosi ______________________ Konteynerni olgan shaxsning imzosi _____________________________________ (lavozimi, familiyasi, ismi, otasining ismi) YUK QABUL QILIB TOPSHIRUVCHISI BELGILARI Konteyner ________-son, berildi “____” sana ____ soat _______ daqiqa. Qaytarildi “____” sana _________ soat _________ daqiqa. Yuk qabul qilib topshiruvchisi__________________________________ (imzo) Konteynerni stansiyaga oʻz vaqtida qaytarilmaganligi uchun jarima solinadi _________________ soat uchun. Konteyner maydonchasi boshligʻi ______________________________________ (imzo) T/r Yukning nomi 1. Aglomerat (namlangan) 2. Ballast 3. Barit (boʻlaklangan) 4. Boksitlar 5. Loylar: kaolinli, oʻtga chidamli, oddiy 6. Shagʻal 7. Maydalagan lavlagi chiqindilari (xom) 8. Yer (har xil) 9. Ohak (yuvilgan) 10. Tosh: gipsli; ohakli; qurilish uchun — butli, rakushkali, tufli 11. Kvarsitlar (yuvilgan) 12. Koks 13. Klinker: sinkli, sementli 14. Kolchedanlar: temirli, misli va oltingugurtli oddiy va flotatsion 15. Koks (yongʻoqli) 16. Koksik har xil 17. Konsentrat vermikulitli 18. Konsentratlar va shteynlar: apatitli, baritli, volframli, temirli, kobaltli, misli, molibdenli, piritli (flotatsion dumlar), qoʻrgʻoshinli, sinkli 19. Koks maydalari (zarrachalari 10 mm gacha boʻlgan) 20. Mergeli 21. Un (dolomitli) ohakli 22. Ogarkalar piritli 23. Qum: kvarsli, qurilish uchun, qoliplovchi 24. Raymovka 25. Rudalar: temir, qimmat metallardan, marganetsli, misli, nikelli, qoʻrgʻoshinli, xromitli, sinkli 26. Lavlagi 27. Slanslar yonuvchan 28. Tuz: toshli, texnik 29. Koʻmir: qoʻngʻir va tosh (shu jumladan yuvilgan va suv bilan qazilgan) 30. Flyuslar 31. Shlaklar granullangan 32. Shlam koʻmirli 33. Shpat plavikli 34. Shagʻal yuvilgan 1. Temir rudalarini tashishlarda, kuydirilmagan ohak, osh tuzi, taxta qurimlari, somon chiqindilari, somon va qamish sechkasi, qaytma aglomeratlar profilaktik moslama sifatida ishlatiladi. 2. Magnetitli, martitli va gematitli rudalar uchun ohakni qoʻshish meʼyorlari 1 — 3%, oxristli va qayin temir rudalari uchun 1 — 4% ortilgan rudaning massasidan. 3. Tuz ortilayotgan rudaning massasidan 0,75% miqdorida qoʻshiladi. Aglomeratsiyaga ketayotgan rudalar uchun, profilaktik moslama sifatida tuzni ishlatilishi taqiqlanadi. 4. Saralangan (elangan), har xil boʻlaklardagi rudalar, martenov rudalar har qatoriga ohak sepilmasdan ortiladi, lekin ohakni vagonning poliga sepiladi. Bunday rudalar ortilganda yukxatining yukning nomi qayd etiladigan grafasida yuk joʻnatuvchi “Saralangan (elangan), marten” deb qayd etish kerak. Yuvilgan rudalar va suvlangan joylardan olingan rudalar uchun tuzlar ishlatiladi, ohakni ishlatish man etiladi. 5. Yukning orasiga profilaktik moslamalarsiz, lekin moslamalar vagonning poliga sepilgan quyidagi yuklar tashiladi: a) yuvilgan burdalangan rudalar; b) kuydirilgan maydalangan rudalar; v) sovutilgan quruq aglomeratlar; g) maydalangan va saralangan (elangan), har xil boʻlaklardagi rudalar; d) maydalangan magnit temir rudalar. 6. Barcha rudalar, profilaktik moslamalarsiz ortilishi mumkin, agar ushbu yuklar muzlatilishi va quritilishi shartlari bajarilganda. 7. Marganets rudasi tashilganda profilaktik moslama sifatida tuz, yogʻoch qirindilari, somon chiqindilari, somon va qamish sechkalari qoʻllaniladi. Boʻlaklangan marganets rudasi profilaktik moslamalarni qoʻllanmasdan tashiladi. 8. Saralangan (elangan) xromit rudasining boʻlakchalari oʻlchamlari 20 mm va undan ortiq boʻlganda profilaktik moslamalardan qoʻllanmagan holda tashiladi; Oddiy xromit rudasini barcha isteʼmolchilarga (oʻtga chidamli zavodlardan tashqari) ortilganda kuydirilgan ohak bilan sepilish miqdori 1 dan 2% gacha yoki osh tuzi bilan rudaning massasidan 0,75 dan 1% gacha boʻlgan miqdorda. Oʻtga chidamli oddiy xromit rudasi zavodlar tomonidan 15-noyabrdan 15-martgacha boʻlgan davrda faqat yukni oluvchi roziligi bilan ortilishi mumkin. 9. Shpat plavikli yogʻoch qirindilari yoki tuz bilan sepilib va toʻldirilib tashiladi. 10. Yuvilgan ohak va namlangan aglomerat faqat yilning issiq mavsumlarida tashiladi. Suvlangan ohak maydalangan (ohak chiqindilari) yilning issiq mavsumlarida tashiladi. Sovuq mavsumda faqat yukni oluvchi roziligi bilan ortilishi mumkin. 11. Hoʻl granulyatsiya qilinganda shlaklar ortishdan oldin suvsizlantirilishi yoki muzlatilishi kerak. Bir kun ichida qisqa muddatli tashishlarda granullashtirilgan namligi 20% gacha boʻlgan va namliklari miqdori vagonning tormoz qismlarini muzlab qolishi va muzlama hosil boʻlishiga yoʻl qoʻymasa, shlaklarni ortishga ruxsat beriladi. 12. Shlaklar ishlab chiqarilganda, basseyn va suvlarda granulyatsiya qilinganlar, yilning sovuq mavsumida mahalliy sharoitlarga koʻra, namlikni kamaytirishga yoʻnaltirilgan, quyidagi profilaktik choralar qilinadi: granulyatsiya qilish basseyn oldida maxsus maydoncha ajratish; maxsus maydoncha boʻlmagan holda, basseynni bir boʻlimini oraliq ombor sifatida, shlaklarni vagonga ortgunga qadar saqlanishi uchun ajratish; oraliq omborlarda shlak tinch holatda tutiladi, sharoit mumkin boʻlgan joylarda esa, shlak mexanizmlar bilan kovlanib turiladi. 13. Granullashtirilgan shlaklar, yarim quruq granullashtirish uskunalarida ishlab chiqarilganda quyidagi talablarga rioya qilish kerak: shlakni ortiqcha namlanishini oldini olish maqsadida barabanga uzatiladigan suvning miqdorini tartibga solish, omborning tagida suv yigʻilishini oldini olib suvlarning ariqchalarini doimo tozalab turish, mavjud mexanizmlar yordamida bor shlaklarni aralashtirib turib, ortish yoʻllarining oldiga suv oqib ketishini taʼminlovchi baland konus shaklida toʻplab qoʻyish. 14. Namligi 2% gacha boʻlgan konsentrat yopiq vagonlarda profilaktika vositalaridan foydalanmagan holda tashiladi. Konsentratlarni maxsus metall konteynerlarda tashish, yukning namligi foizining miqdoridan qatʼiy nazar profilaktika vositalaridan foydalanmagan holda tashiladi. 15. Yogʻoch qirindilar, Namligi 2% dan 8% gacha boʻlgan konsentratlar ortishda vagonning poliga sepiladi, namligi 8% dan 12% gacha boʻlsa ularni ikki qatorli qatlamli, har qatlamidagi konsentratlarni boʻlaklab (bloklarga) oʻlchami 70x80 sm va massasi 250 kg oshmaydigan holda toʻldiriladi. 16. Boʻylama va koʻndalang kesma joylar tepasigacha quruq yogʻoch qirindilari bilan toʻldiriladi va zichlantiriladi. Bundan tashqari, quruq yogʻoch qirindilari vagon devorlari oldiga ortilgan yuk balandligi boʻyicha sepiladi. 17. Baritli konsentratlar vagonlarga quritilgan holda ortiladi (namlik miqdori 4% koʻp boʻlmagan). Baritli konsentratlar namligi 12% gacha boʻlsa oz miqdorda muzlatilgan holda alohida boʻlaklar va palaxsali turlarda ortiladi. 18. Klinker sinkli namligi 12 — 14% va boʻlakchalar oʻlchamlari 30 — 40 mm boʻlganda vagonlarga ozgina muzlatilgan holatda ortiladi. 19. Namligi 22 — 25% boʻlgan qoʻrgʻoshin keklari ortishdan oldin vagonning ichki yuzasiga filtrlangan matolar toʻshaladi, vagonning poliga esa 60 mm qalinlikdagi quruq yogʻoch qirindilar toʻshaladi. 20. Namligi 2% dan koʻp boʻlmagan rudalar va flyuslar profilaktika vositalaridan foydalanmagan holda tashiladi. Mis rudalari va flyuslarda katta miqdordagi namlik boʻlganda ularni ortishdan oldin muzlatilishi kerak. Koʻrsatilgan yuklar vagonning poliga muzlab yopishib qolmasligi uchun, ortishdan oldin vagonning poliga 60 mm qatlamdagi quruq yogʻoch qirindilari toʻkib tashlanadi. Mis rudalarni ortish jarayonida vagonning butun maydoni boʻyicha ortish balandligining har 300 — 400 mm rudalar tekislanadi, shundan keyin 30 millimetrdan kam boʻlmagan qatlamda quruq yogʻoch qirindilari toʻkib tashlanadi, soʻngra rudalarni bir tekis qatlamda ortiladi. 21. Kolchedan oltingugurtli (oddiy va flotatsionli) qishki mavsumda faqat yukni oluvchi roziligi bilan ortiladi. 22. Nikel rudasi yuqori darajali namlikka ega. Nikel rudalarini vagonlarga ortishdan avval, ularni oldindan puxta ravishda muzlatilishi kerak. Vagonga ortishdan oldin uning poliga somon yoki qamish qatlamini 60 mm kam boʻlmagan qalinlikda toʻkib tashlanadi. Nikel rudalarni ortishda profilaktik moslamalar sifatida zarrachalari 1,1 millimetr oʻlchovdagi boʻlgan osh tuzi ishlatiladi. Ortish oldidan vagonning poliga osh tuzi bir tekis qatlamda toʻkib tashlanadi. Bundan tashqari, ortishdan oldin rudani toʻplanib turgan joyida tuz sepiladi va vagonlarga ortish jarayonida greyfer bilan qorishtiriladi. Osh tuzining ortishdagi umumiy sarfi ortilayotgan rudaning ogʻirligidan 0,5% tashkil etadi. 23. Namligi 5% va undan ortiq boʻlgan sement va qora metall zavodlarining boksitlari ortishda kuydirilmagan ohak ishlatiladi, uni vagonning poliga qalinligi 15 mm dan (har bir vagonga 250 kg) kam boʻlmagan qalinlikda sepiladi. Abraziv sanoatlarining zavodlariga boksitlarni ortishda, vagonning poliga quritilgan yogʻoch qirindilari 50 mm dan kam boʻlmagan qalinlikda sepiladi (har bir vagonga 250 kg). Qishki mavsumda boksitlarni tashishda vagonning poliga quritilgan yogʻoch qirindilari 50 mm dan kam boʻlmagan (har bir vagonga 250 kg) qalinlikda sepiladi. Quritilgan yogʻoch qirindilari boʻlmagan taqdirda yuqorida koʻrsatilgan meʼyorda kuydirilmagan ohak ishlatiladi. Tashqaridagi havoning harorati minus 15 ºC daraja va undan past boʻlgan hollarda, boksitlarni kovlash yoʻli bilan muzlatish amalga oshiriladi. Muzlatilgan boksitlarning boʻlaklari va palaxsalari vagonlarga ortilganda vagonning poliga profilaktik moslamalar sepilmaydi. 24. 7% dan ortiq boʻlgan namlikdagi tosh koʻmirlarni va 30% dan ortiq namlikdagi qoʻngʻir koʻmirlarni tashishda yuk joʻnatuvchilar quyidagi profilaktik choralarni koʻrishlari kerak: koʻmirlarni moylashtirish; quruq va nam koʻmirlarni aralashtirish; oldindan koʻmirlarni muzlatish; koʻmirni yogʻoch qirindilari bilan sepish; niogrin; severin. 25. Moylashtirish, koks va kimyo sanoatining ogʻir moylari bilan havo atmosfera haroratining quyidagi meʼyorlarida amalga oshirilishi kerak: harorati minus 15 ºC darajasigacha moylar umumiy ortiladigan yukning 1% miqdorida. Koʻmirning namligi 10% dan oshmagan hollarda moylashtirish uchun ishlatiladigan moylarni miqdorini 0,75% gacha qisqartirish mumkin; harorati minus 15 ºC darajadan minus 20 darajagacha boʻlganda moy miqdori umumiy ortiladigan koʻmirning 1,5 % miqdorida qoʻshiladi; harorati minus 20 ºC darajasidan past boʻlganda moy miqdori umumiy ortiladigan koʻmirning 2% miqdorida qoʻshiladi. Koks va kimyo sanoatining ogʻir moylari bilan moylashtirish maxsus moylashtirish uskunalari yordamida amalga oshiriladi. Moylashtirilish uskunalari boʻlmaganda yoki ularning ishdan chiqqan vaqtlarida nam koʻmirlarni tashilishi 24 punktda koʻrsatilgan boshqa profilaktik moslamalarini qoʻllanish usuli bilan tashish mumkin. 26. Quruq koʻmirga nam koʻmirni qoʻshish qatlamli sepish yoʻli bilan amalga oshiriladi, bunda quruq koʻmirning bir qatlami vagon poliga va ikki qatlam ortish balandligi boʻyicha yotqiziladi. 27. Nam koʻmirlarni yogʻoch qirindilari bilan sepilishi uch qatlamda amalga oshiriladi. Birinchi qatlami 30 — 40 mm qalinlikda polning butun maydoniga yoyiladi, ikkinchi va uchinchi qatlamlari mos ravishda vagonning 1/3 va 2/3 qismlari ortilganda 20 — 30 mm qalinlikda koʻmirning butun usti qatlamiga yoyiladi. 28. Yilning sovuq mavsumida shlamni faqat muzlatilgan holda tashishga ruxsat etiladi. 29. Profilaktikaning suyuq moslamalari — niogrin yoki severin bilan ishlov berish quyidagi tartibda amalga oshiriladi: a) havo harorati minus 10 ºC darajagacha boʻlganda vagonning poli va devorlari toʻrt oʻqlik yarim ochiq vagonlar uchun 20 — 25 kilogramm, olti oʻqlik yarim ochiq vagonlar uchun 30 — 35 kilogramm profilaktik suyuqlik bilan ishlov beriladi; b) havo harorati minus 10 ºC darajadan 20 darajagacha boʻlganda vagonning poli va devorlari, ushbu punktning “a” kichik punktida koʻrsatilgandek bajariladi, hamda koʻmirning namligiga qarab ortilayotgan koʻmirga suyuqlik quyidagi miqdorda kiritiladi: 9% — 0,54÷0,6% gacha ortilayotgan koʻmirning miqdoridan; 9% — 0,8% ortiq ortilayotgan koʻmirning miqdoridan; v) havo harorati minus 20 ºC darajadan kam boʻlganda vagonning poli va devorlari ushbu punktning “a” kichik punktida koʻrsatilgandek bajariladi, va suyuqlik ortiluvchi koʻmirning miqdoriga, koʻmirning namligiga qarab quyidagi miqdorda 9% — 0,8% gacha ortilayotgan koʻmirning miqdoridan; 9% — 1% ortiq ortilayotgan koʻmirning miqdoridan. Niogrin yoki severinlarni ortilinayotgan koʻmir miqdoriga qoʻshilish miqdori barcha holatlarda 1% dan oshmasligi kerak. 30. Profilaktika uchun suyuq profilaktik moslamalar niogrin va severin ishlatilganda quyidagi shartlar bajarilishi kerak: Koʻmirning tashish davomiyligi ikki sutkadan oshmasa niogrin va severin bilan vagonning poli va devorlariga ishlov berilishi ushbu punktning “a” kichik punktida koʻrsatilgandek bajariladi. suyuqlik forsunka yoʻli bilan vagonning poli va devorlariga sepiladi, shuningdek, vagonlarga ortilishida koʻmirning massasiga bir meʼyorda kiritiladi; niogrin va severin yetarli past haroratda qotib qolishiga ega, shuning uchun ularni koʻmir va vagonning ichki qoplamasiga forsunkali sepish isitmasdan amalga oshiriladi.; niogrin koʻmirning muzlab qolishidan saqlanishi uchun havoning tashqaridagi harorati minus 25 ºC darajagacha boʻlganda, severin — minus 25 ºC darajadan past boʻlganda qoʻllaniladi. 30. Yonuvchi slanslar muzlatilgan holda yoki yuklarni yogʻoch qirindilari, somon, qamish, mayda torflar bilan qatlama sepilgan holda ortiladi . 31. Qum (qurilish uchun, quyma va kvarsli), hamda mayda shagʻal, shagʻal va ballast yilning sovuq mavsumida karyerlarning tepa quruq qatlamlaridan olib ortilishi kerak. Agar bunday ortishning imkoni boʻlmaganda, hamda qumning namligi yuqori boʻlgan hollarda, uni ortilishi muzlama sharoitida muzlatilgandan soʻng amalga oshiriladi. Buning uchun qazib olishda va boyitishlarda ularning koʻp marotaba sochilishi (kavlanishi) yoki temir yoʻl ortish joylarida alohida maxsus maydonchalar ajratilishi qumni muzlatilib katta boʻlaklarda ortish maqsadida. 32. Yilning sovuq mavsumida yer osti suvlarining darajasidan pastroq qatlamidan qumlarni ortish man etiladi. 33. Loy (oddiy va yongʻinga chidamli), hamda tosh (gipsdan maydalangan) quritilgan yoki muzlatilgan holda ortilishi kerak. Kaolinali loy quruq holda quritish moslamalaridan olingan korj koʻrinishida tashiladi. Quritish moslamalari boʻlmagan taqdirda, Kaolinali loy muzlatilgan holatda orasiga koalin quruq boʻlaklari sepilgan va toʻldirilgan holda tashilishi kerak 34. Yuk joʻnatuvchi va yukni oluvchilar oʻrtasida kelishilgan holda muzlab qoluvchi yuklar, muzlab qoluvchi yuklarga kiruvchi, toʻkilgan va uyulgan holda tashiluvchi yuklar roʻyxatiga kiritilgan (Oʻzbekiston Respublikasi umumiy foydalanish temir yoʻl transportining yuklarni tashish Qoidalarining 32-ilovasi), ushbu ilovada profilaktika vositalari oʻrnatilmagan hollarda (masalan, vermikulit konsentrati, ohak uni, dolomit uni, pirit ogarkalari), muzlab qolishdan himoya qilish uchun muzlatilib, nam mahsulotlarni quruq mahsulotlar bilan qorishtirilib yoki boshqa usullar bilan amalga oshiriladi. 1. Refrijerator va izotermik vagonlarda tashiladigan goʻsht va goʻsht mahsulotlarini yilning davriga koʻra tashish muddatlari roʻyxati, sutkalarda: T/r Yukning nomi Refrijerator vagonlar Vagon-termoslar Sovitish bilan Sovutish bilan, isitish bilan sovutilmasdan (isitish bilan) Yozgi Oʻtish Qishki Yozgi Oʻtish Qishki 1. Muzlatilgan goʻshtlar: Mol goʻshti, qoʻy goʻshti, choʻchqa goʻshti, barcha hayvonlar goʻshti, bloklarda va kesilgan goʻshtlar; 30 30 30 12 3 4 15 Quyon goʻshti, qush goʻshti, yovvoyi qush goʻshti; 25 30 30 12 3 4 15 Temir yoʻl shoxobcha yoʻllariga ega boʻlmagan muzlatgichlar va goʻsht kombinatlaridan joʻnatiladigan mahsulotlar: hayvonlar goʻshti; 25 30 30 12 tashilmaydi 3 15 soʻyilgan qushlar; 20 30 30 10 3 12 Sanoat ishlov oʻtkazish uchun joʻnatiladigan hayvonlar goʻshti. 25 30 30 12 3 12 2. Muzlatilgan goʻsht: Mol va choʻchqa goʻshti 6* 6* 9* tashilmaydi 3. Sovutilgan goʻsht: mol goʻshti, qoʻy goʻshti, choʻchqa goʻshti, buzoq goʻshti va boshqa katta yirik hayvonlar balkalarga ilgaklarda osilgan va tirgaklik poddonlardagi; 10* 10* 10* tashilmaydi soʻyilgan qushlar; 3* 3* 3* tashilmaydi temir yoʻl shoxobcha yoʻllariga ega boʻlmagan korxonalardan ortilgan hayvonlar goʻshti; 7* 10* 10* tashilmaydi Qutilarga joylashtirilgan va polimer plenkalarga oʻralgan kesilgan sovutilgan yirik hayvonlar goʻshti. 4* 4* 4* tashilmaydi 4. Sovugan goʻsht: Mol, qoʻy, ot goʻshti tashilmaydi 5 tashilmaydi tashilmaydi 5. Goʻsht mahsulotlari: a) muzlatilgan submahsulotlar; 20 20 25 5 tashilmaydi 5 b) suyaklardan ajratilgan goʻsht massasi va muzlatilgan qushlarning tanalari; 25 30 30 12 3 4 15 v) muzlatilgan endokrinnik xom ashyosi; 12 15 25 tashilmaydi g) qon va ulardan ishlab chiqarilgan bloklarga muzlatilgan mahsulotlar; 25 25 25 tashilmaydi d) chala dudlangan goʻsht dudlangan mahsulotlar ortilishdagi haroratlar: 0 ºC darajadan minus 9 darajagacha; 25 25 25 - 8 12 - 0 ºC darajadan plyus 4 darajagacha; 10* 10* 10* tashilmaydi 4* 6* 10* e) kolbasalar yarim dudlangan ortishdagi haroratlar: 4 ºC darajadan minus 9 darajagacha; 25 25 25 - 8 12 - 0 ºC darajadan plyus 4 darajagacha; 10* 10* - 10* 4* 6* 10* j) pishirilgan-dudlangan kolbasalar ortishdagi haroratlar: minus 7 ºC darajadan minus 9 ºC darajagacha; 25 25 25 tashilmaydi 0 ºC darajadan minus 3 darajagacha; 10* 10* 10* tashilmaydi z) kolbasalar xomdudlangan; 30 30 30 17 tashilmaydi i) yogʻ bilan qoplangan dudlangan mahsulotlar, bekon, choʻchqa shpiki, eritilgan hayvonlar moyi, solonina, tuzlangan tillar 25 25 Sovutilmagan xolda 25 sutkagacha 8 15 25 2. Refrijerator va izotermik vagonlarda tashiladigan baliq va baliq mahsulotlarining yil davrlarida tashish muddatlari sutkada: 3. Izotermik va yopiq vagonlarda tashiladigan, meva va sabzavotlar, kartoshkalar roʻyxati, yilning davriga koʻra belgilangan tashish muddatlari sutkalarda: 4. Sut va sut mahsulotlari, konserva mahsulotlari va boshqa tezbiziluvchan yuklar roʻyxati va ularning izotermik va yopiq vagonlarda yilning davriga koʻra belgilangan tashish muddatlari sutkada: Kartoshka va meva-sabzavotlar nomlari Toʻkilgan holda ortish balandligi, metrda Karam (1-sentabrdan keyingi) 1,3 m Kechgi karam 1,7 m kam boʻlmagan Kech kuzda qazilgan kartoshka 1,6 m kam boʻlmagan Oʻtgan yilgi hosildagi kartoshka: aprel va may oylarida tashilganda; iyun oyida tashilganda 1,5 m ortiq boʻlmagan 1,1 m ortiq boʻlmagan Qizilcha 1,6 m ortiq boʻlmagan Tarvuzlar 1,3 m ortiq boʻlmagan Oshqovoq 1,6 m ortiq boʻlmagan T/r Yukning nomi Harorat rejimi, Selsiy darajasida Shamollatish dan gacha 1. Muzlatilgan, qattiq muzlatilgan va sovutilgan, minus 6 ºC darajadan minus 18 ºC darajagacha boʻlgan yuklar (pas haroratlilar bundan mustasno) minus 6 minus 12 shamollatilmaydi 2. Sovutib muzlatilgan goʻsht, sovutilgan, baliq ogʻirligi 30 foizdan kam boʻlmagan miqdordagi muz bilan aralashtirilgan baliq, sovuq uslubda dudlangan baliqlar, yarim dudlangan kolbasalar va dudlangan goʻsht mahsulotlari, hamda sovutilgan harorati 0 ºC darajadan plyus 6 ºC darajagacha boʻlgan yuklar. 0 minus 3 shamollatilmaydi 3. Isitish uslubida dudlangan muzlatilgan baliqlar minus 9 minus 12 shamollatilmaydi 4. Sut, sut mahsulotlari, tovuq tuxumlari, shuningdek, plyus 6 ºC darajadan 0 ºC darajagacha sovutilgan yuklar, sovutilgan va sovutilmagan kartoshka, mevalar va sabzavotlar, quyida keltirilganlar bundan mustasno. plyus 5 plyus 2 shamollatilmaydi 5. Tomatlar pushti, chala va oʻrtacha pishganlari, bodringlar, tarvuzlar, qovunlar, ananaslar plyus 9 plyus 6 sovutilganda shamollatilmaydi, isitilganda shamollatilmaydi 6. Bananlar plyus 13 plyus 11 shamollatilmaydi 7. Uzum, meva va shampan sharoblari, biopreparatlar, va boshqa harorati plyus 6 ºC darajadan yuqori boʻlgan yuklar. plyus 15 plyus 9 shamollatilmaydi 8. Presslangan nonvoychilik hamirturishlari plyus 5 minus 3 shamollatilmaydi T/r Yukning nomi 1. Asfalt 2. Baklar, taxtali va poʻlatli bochkalar 3. Qora metallardan boʻlgan bandajlar 4. Kabel va arqonlar uchun barabanlar 5. Barda 6. Qattiq neftli bitum (BN-IV, BN-V markali) 7. Bitumen (bitum tosh) 8. Gips, loy, kulolchilik, grafit, gʻisht, oyna, chinni, fayans, shamotlarning siniq parchalari. 9. Qora metallardan yasalgan bolvankalar 10. Butilkalar, butillar (ballonlar) 11. Ishlov berilmagan vallar va kichik vallar 12. Var 13. Pechlardan chiqqan parchalar (metal zavodlarning chiqindilari) 14. Loy 15. Graviy 16. Grafit boʻlaklari 17. Gudron 18. Degot 19. Oʻtin 20. Jivitsa (qatronli modda) 21. Yer (boʻyoqlangandan tashqari) 22. Izgar har turdagi 23. Asbotsementli, asfaltli, betonli, beton va sementli, temir betonli, tabiiy va sunʼiy toshlardan qurilish uchun moʻljallangan, sementli mahsulotlar. 24. Izrazsilar (kafel) har xildagi, mayoliklilar bundan mustasno 25. Aloqa va kuchli barabanlardagi kabellar (katushkalarda) 26. Toshlar har xildagi 27. Poʻlat arqonlar 28. Kanifol 29. Poʻlat katankalar 30. Yoʻl katoklari 31. Poʻlat kessonlar 32. Kir (togʻ mumi) 33. Gʻishtlar sirlangan, oddiy loydan, silikat, ichi boʻsh, abraziv, shlakli 34. Klinker sementli 35. Strelkalar oʻtkazgichlari 36. Qoʻm har xil, kvarsli nozik kulolchilikda ishlatiladigandan tashqari 37. Pirogranit 38. Postamentlar qora metallardan 39. Sopol idishlar 40. Radiatorlar choʻyanli isitish uchun moʻljallangan 41. Rakitnik (tol navdalari) 42. Rakushechnik (tabiiy choʻkindi jinslar, chigʻanoqlar) 43. Rakushkalar (qurilishga ishlatiladigan) dengiz va daryolardagi 44. Relslar 45. Shoxlar 46. Maʼdan har xil ( mishyoqlilardan tashqari) 47. Pichan va somonlar presslangan 48. Skameykalar qora metallardan yasalgan 49. Skipidar 50. Relslar qotirmalari 51. Slanslar yoqilgʻi 52. Idishlardagi gaz, yogʻoch va toshkoʻmir qatroni 53. Transport vositalari 54. Koks va koksik 55. Gʻildiraklar yogʻochli, metalli 56. Tormozlovchi kolodkalar choʻyanli 57. Kolchedan temirli, misli, oltingugurtli 58. Shaxta kolsolari 59. Konsentratlar rudali (apatitli, volframli, nefelinli, qalayli, kamdan-kam uchraydigan metallar, qoʻrgʻoshinli, ruxli, shchelitlilar bundan mustasno) 60. Tuyoqlar 61. Kema korpuslari 62. Daraxtlar qobigʻi 63. Kranlar uchun korpuslar 64. Oddiy suyaklar 65. Bugʻli qozonlar 66. Kreozot 67. Kreolitlar 68. Kretslar 69. Yumaloq, arralangan, mahkamlagich yogʻochlar 70. Poʻlat va choʻyan quymalari 71. Qayiqlar 72. Lokomobillar 73. Qora metallar parchalari 74. Antratsenli, degtyarli, pixtali moylar. 75. Qurilish va hunarmandchilik yogʻoch materiallari (qimmatbaho yogʻoch turlaridan tashqari) 76. Sanoat uskunalari uchun mashinalar 77. Qishloq xoʻjalik mashinalari 78. Mufellar loyli 79. Teri shilindiqlari 80. Temir jantlar 81. Stublar 82. Ozokerit 83. Okalina, temir va misdan (oksidlar qorishmasi) 84. Qishloq xoʻjalik qurollari 85. Metalli oʻqlar 86. Qora metallar chiqindilari 87. Toshkoʻmir qatroni idishlarda 88. Stanoklar har xil 89. Torflar 90. Trubalar har xil, rangli metallardan yasalgan trubalar bundan mustasno 91. Tyubinglar choʻyanli 92. Yogʻochli, toshli koʻmirlar 93. Flotatsion dumlari 94. Serezit 95. Yogʻochli, qora metallardan chanlar 96. Tomlar qoplamasi (cherepitsalar) 97. Choʻyan 98. Shlak 99. Shinalar qora metallardan 100. Shkvarlar oynalarniki (oynalar qoldiqlari) 101. Shlaklar 102. Koʻmir loyi 103. Shpallar 104. Moloz 105. Yogʻochli qalqonlar qamishdan va uzum poyalaridan. 106. Yogʻochli qutilar 107. Langarlar NAMUNA GU-22 shakli TIJORAT DALOLATNOMASI ____-son Dalolatnomaga ilova etildi: 1. Plombalar: a) temir yoʻlning (infratuzilma egasining, tashuvchining) ___ dona; b) yuk joʻnatuvchining ______ dona; v) bojxonaning ___________ dona; 2. Dalolatnoma nusxasi _________ 3. Vagon (konteyner)ning texnik holati dalolatnomasi _____-son 4. Qidiruv yozishmalari ___ varaqda 5. __________ stansiya vagon varagʻi 6. _____-son dalolatnomaga ilova qilingan plombalar va boshqa hujjatlar joʻnatma _____-son Tuzilgan “___” __________20___ y. St. (stansiya shtempeli) _________________________ t.y.st. ______-son “___” _________ 20___ y. dalolatnomasiga qoʻshimchalar (nima toʻgʻrisida) __________________ _________________________________ Yuk hujjatidagi tezligi __________ joʻnatma ____-son “___” ____ 20___ y. Joʻnatish stansiya _________________________________________ temir yoʻl Manzil stansiya __________________________________________ temir yoʻl Yuk joʻnatuvchi _____________________________________________________ Yukni oluvchi ______________________________________________________ A boʻlimi. Vagondagi, konteynerdagi, plombalar toʻgʻrisidagi va yuk hujjatidagi belgilar haqidagi maʼlumotlar: Vagon (konteyner) _____-son turi _________yuk koʻtarish qobiliyati ________tonnada, keldi “___” __________ 20___ y. poyezd _____-son _____________kuzatuvida plombalar soni __________________ dona, oʻrnatilgan: Plombalardagi maʼlumotlar Qayerga oʻrnatilgan vagonning bir tarafiga vagonning boshqa tarafiga sisterna lyukiga konteynerga a b v g Kimning plombalari Temir yoʻlning (tashuvchining) Stansiya va temir yoʻl (infratuzilma egasi, tashuvchi) nomlari Nazorat belgilari Yuk joʻnatuvchining Stansiya va temir yoʻl (infratuzilma egasi, tashuvchi)* nomlari Yuk joʻnatuvchining nomi Nazorat belgilari* Bundan tashqari, maxsus harakatdagi tarkibda plombalar mavjud boʻlgan (qayerda, kimga tegishli, qanday belgilari boʻlgan) ____________________________ Plombalarda ochilganliklari va shikastlanish alomatlari borligi _______ __________________________________________________________________ Vagon (konteyner)ning texnik holati yuzasidan ________________________ texnik holati dalolatnomasi _____-son sanasi _____________________________ Yukning holati va tarasi yuzasidan yuk hujjatiga kiritilgan belgilar ____ __________________________________________________________________ Yukning eʼlon qilingan qiymati ______________ soʻm _____________ tiyin Yuk kimning moslamalari bilan ortilgan____________________________ Yukning ortishda aniqlangan ogʻirligi ________________________________ (kim tomonidan va qaysi uslubda) *Agar, plombalarda nazorat belgilari, stansiya va temir yoʻlning (infratuzilma egasining, tashuvchining) nomi boʻlmasa koʻrsatilgan grafalarda “yoʻq” soʻzi qoʻyiladi. Tekshirish natijalari: Markasi Joylar soni Oʻrovlar Yukning nomi Yukning umumiy ogʻirligi, kg Standart oʻrovdagi bir joyning ogʻirligi B boʻlimi. Hujjatlarda koʻrsatilishi boʻyicha: V boʻlimi. Aslida aniqlandi: Shu jumladan shikastlangan joylar: G boʻlimi. Shikastlanish tavsifi* D boʻlimi. Aniqlangan holatni yukning kamomadi va ortiqchaligini koʻrsatgan holda tavsiflash Stansiya boshligʻi ____________________ (imzo) Yuk saroyi boshligʻi _________________ (imzo) Yukni qabul qilib topshiruvchisi __________________ (imzo) Yukni oluvchi _____________________ (imzo) E boʻlimi. Ekspertiza xulosasi J boʻlimi. Yoʻl boʻyi stansiyasi dalolatnomasi bilan manzil stansiya kelgan yukning holati toʻgʻrisidagi belgisi Stansiya boshligʻi ______________________________ (imzo) Yuk saroyi boshligʻi ______________________________ (imzo) Yukni qabul qilib topshiruvchisi ______________________________ (imzo) Haqiqatga zid boʻlgan maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan tijorat dalolatnomasini tuzgan va imzolagan shaxslar qonunga muvofiq javobgar boʻladilar. Ushbu dalolatnoma uzatilgan ____________________________________________ Stansiya boshligʻi _____________________________________________ (shtempel va imzo) “___” _______ 20___ y. _______________-son NAMUNA GU-106 shakli Vagon (konteyner)ning texnik holati DALOLATNOMASI _____-son Tuzildi “_____” ________________________________ 20____ y. Stansiya ________________________________________________________ (stansiya shtempeli) Dalolatnoma ushbu yuzasidan tuzildi, taqdim etilgan _________ sonli vagon (konteyner)ni koʻrikdan oʻtkazilganda quyidagilar aniqlandi: Vagon (konteyner) “_____”-oʻqli yuk koʻtarish qobiliyati ___________ tonna, vagon turi ________ qurilgani __________ 20___ y. _________________ zavodida Vagonning taʼmirlangan joyi va vaqti: Kapital __________________________________________________________ depodagi __________________________________________________________ Konteynerning taʼmirlangan joyi va vaqti: kapital ___________________________________________________________ reja asosida joriy ________________________________________________ Aniqlangan shikastlanish ___________________________________________ Shikastlanishning kelib chiqish sababi _______________________________ Yuqorida koʻrsatilgan shikastlanish oqibatida yukning buzilishi va yoʻqotilishi yuzasidan xulosa _________________________________________________________ Imzolar: Vagon deposining boshligʻi (yoki uning movuni) ________________________ Texnik xizmat koʻrsatish punktining boshligʻi _________________________ Vagon ustasi ______________________________________________________ (kerakmasi oʻchirilsin) Stansiya boshligʻi (yoki uning movuni) _________________________________ Yuk saroyi boshligʻi ________________________________________________ Konteyner boʻlimining boshligʻi ______________________________________ Saralash platformasi boshligʻi _______________________________________ (kerakmasi oʻchirilsin) NAMUNA VU-25 shakli Stansiya ____________________ ______-son vagon shikastlanganligi DALOLATNOMASI ____-son Tuzildi “____” ___________ 20 ____ y. soat __________________ Vagon _____-son taalluqli kodi _________________________________________ Ishlab chiqarilgan _________ yil, oxirgi rejali taʼmir ___________________ Bajarilgan___________________________________________________________ Shikastlanish quyidagi qoidalarni buzilishi oqibatida yoʻl qoʻyilgan ______ ___________________________________________________________________________ (TFQ, manevr ishlari qoidalari, TSH va boshqalar) Shikastlangan joy ____________________________________________________ (yoʻl __-son, poyezd __-son, temir yoʻl shaxobcha yoʻlida va boshqalar) Kimning aybi bilan ___________________________________________________ (temir yoʻl (infratuzilma egasi, tashuvchi) korxonasining nomi yoki boshqa vazirlik, idora,tashkilot) Vagonning shikastlari roʻyxati Shikastlangan detallar soni Shikastlangan detallar qiymati Summasi (soʻmda) JAMI Shikastlarni tuzatishga sarflangan qiymat _________ soʻm ___________ tiyin Jarima _____________________ soʻm ______________________________ tiyin Vagonni remontga qoʻyib berish va qaytib olish qiymati ____ soʻm _____ tiyin Taʼmirlashda turib qolganligi qiymati _________ soʻm ______________ tiyin Jami ______________________ soʻm _______________________________ tiyin Qoʻshimcha maʼlumotlar: ________________________________________________ _____________________________________________________________________ 3. Talab qilinuvchi taʼmirlash turi yoki inventardan chiqarilishi ___________ Vagon koʻruvchisi va boshqa, temir yoʻl transporti (tashuvchi)ning mintaqaviy boʻlinmalari tomonidan tayinlangan ishchilar Temir yoʻl transporti (tashuvchi)ning quyi turuvchi, texnik va texnologik nazoratlarni olib boruvchi korxonalarning vakillari (toʻqnashuvlar, vagon izidan chiqib ketganda va refrijerator harakatdagi tarkibining shikastlanganligi holatlarida) ______________________________ __________________________________ (F.I.O., imzo) (F.I.O., imzo) Vagon deposi boshligʻi _________________________________________ M.Oʻ. (VCHD) (F.I.O, imzo) Vagonning shikastlanishiga sababchi tashkilotning vakilining lavozimi, familiyasi, imzosi ______________________________________________________ Sana ________20__ y vaqt _____soat _____ daqiqa M. Oʻ. (shikastlanishiga sababchi tashkilotning) Ushbu VU-25 dalolatnomasini aybdorlar tomonidan imzolanishiga qadar turib qolgan vaqti _____soat ______ daqiqa. Summasi _________________________ soʻm _____________________ tiyin Vagon taʼmirlash uchun joʻnatilmoqda (VCHD, zavod) ______________ stansiyasiga stansiyasidan ______________ VU-26 shakldagi kuzatuv varagʻi bilan ____________ (raqam, sana) “__” __________ 20__ y. masofasi kilometr da _______ boʻsh harakatlanganligi summasi ________ soʻm___________ tiyin Stansiya boshligʻi (vagon aniqlangan) _________________________________ M.Oʻ. yoki stansiya shtempeli (F.I.O, imzo) Vagon taʼmirlash uchun uzilgan (vaqti, sanasi) ___________________________ Vagon joriy taʼmirdan chiqarilgan sanasi, vaqti __________________________ Jami summasi (zarari va jarimasi) tashkil etadi ______ soʻm _________ tiyin Vagon deposi boshligʻi ___________________________________ M.Oʻ. (VCHD) (F.I.O., imzo) NAMUNA VU-16k shakl Temir yoʻl transporti( tashuvchi) ________________________ ________-son konteynerni shikastlanganligi DALOLATNOMASI __________-son 1. Kun ___________________________ oy _________________________ 20_____ y. 2. Temir yoʻl _________________________ stansiyasi _________________________ 3. Konteyner turi __________________________________ yuklangan (boʻsh) 4. Yukning nomi ___________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________ 5. Konteynerning shikastlangan joyning nomi ________________________________________ ________________________________________________________________________________________ (stansiya, peregon, shoxobcha yoʻli, yuk saroyi va boshqalar) 6. Konteynerning shikastlanishiga sababchi xodimning tashkiloti nomi ___________________ ________________________________________________________________________________________ 7. Konteynerning shikastlanishiga sababchi xodimning lavozimi va familiyasi _____________ ________________________________________________________________________________________ 8. Konteynerning shikastlanishi qanday holatda yuz bergan ______________________________ ________________________________________________________________________________________ 9. Konteynerga yetkazilgan shikastlarni batafsil shikastlangan qismlarning narxlari koʻrsatilgan holdagi roʻyxati ______________________________________________________________ _______________________________________________________________________________________ 10. Konteynerga yetkazilgan shikastlarni bartaraf etish uchun joriy yoki kapital taʼmir talab etiladimi _____________________________________________________________________________ Depo ustasi (koʻrikdan oʻtkazuvchi) _________________________ (imzo) Katta koʻrikdan oʻtkazuvchi _________________________ (imzo) Stansiya boshligʻi _________________________ (imzo) Yuk joʻnatuvchi yoki yukni oluvchi _________________________ (imzo) Temir yoʻl shoxobcha yoʻli ish sharoitlarini tekshirish DALOLATNOMASI Stansiya _____________________________________________ temir yoʻli “___” _____________ 20__ y. Komissiya tarkibi: _________________________________________________________________ (infratuzilma egalari vakillari, tashuvchi va temir yoʻl ________________________________________________________________________________________ shoxobcha yoʻli egasi, kontragent yoki tekshirishda ishtirok ________________________________________________________________________________________ etuvchi foydalanuvchi vakillari F.I.O., mansabi) ________________________________________________________________________________________ temir yoʻl shoxobcha yoʻlini (toʻliq nomi) temir yoʻl shoxobcha yoʻlini ekspluatatsiya qilish yoki vagonlarni taqdim etish va olib chiqish boʻyicha (keraklisi ostiga chiziladi) shartnoma tuzish uchun tekshirishdan oʻtkazdik. Komissiya quyidagilarni aniqladi: T/r Savollar Tekshirish natijalari 1. Temir yoʻl shoxobcha yoʻli egasi, kontragent yoki foydalanuvchi nomi (keraklisi ostiga chiziladi). 2. Temir yoʻl shoxobcha yoʻli egasining yuridik va pochta manzili. 3. Bank rekvizitlari. 4. Temir yoʻl shoxobcha yoʻli tutashgan joyi (strelkali oʻtkazgichlar raqamlari, qaysi yoʻlga tutashgan). 5. “Shoxobcha yoʻli chegarasi” belgisidan shu jumladan, infratuzilma egasiga tegishli boʻlgan temir yoʻl shoxobcha yoʻli umumiy uzunligi, metrda. 6. Yoʻl ustki qismi, sunʼiy inshootlar va tuproq qatlami texnik holati va tavsifi. 7. Temir yoʻl shoxobcha yoʻliga xizmat koʻrsatuvchi lokomotivning tegishliligi. 8. Vagonlarni taqdim etish va olib chiqish joyi: temir yoʻl shoxobcha yoʻliga topshirish uchun; umumiy foydalanishda boʻlmagan temir yoʻl shoxobcha yoʻlidan olib chiqish uchun. 9. Vagonlarni taqdim etish va olib chiqish tartibi (usullari). 10. Temir yoʻl shoxobcha yoʻliga topshiriladigan vagonlar oʻrtacha sutkalik soni. 11. Temir yoʻl shoxobcha yoʻliga bir vaqtda topshiriladigan vagonlar soni. 12. Temir yoʻl shoxobcha yoʻli egasi, kontragent yoki foydalanuvchiga (keraklisi ostiga chiziladi) stansiya tomonidan vagonlarni taqdim etish boʻyicha xabarnoma joʻnatish tartibi (kim joʻnatadi, kimga, telefon raqamlari). 13. Temir yoʻl shoxobcha yoʻli egasi, kontragent yoki foydalanuvchi tomonidan (keraklisi ostiga chiziladi) olib chiqishga tayyor vagonlar haqida stansiyaga xabarnoma joʻnatish tartibi (kim joʻnatadi, qabul qiladi va telefon raqamlari). 14. Temir yoʻl shoxobcha yoʻlidan qaytayotgan vagonlar soni. 15. Temir yoʻl shoxobcha yoʻlida mavjud texnik vositalar: a) ortish-tushirish mexanizmlari (turi, tavsifi, unumdorligi, qanday yuklarni qayta ishlash uchun ishlatiladi); b) vagon tarozisi, uning koʻtarish quvvati va joylashish joyi; v) manevr vositalari (shu jumladan ishchi parkida); g) yopishqoq va muzlovchi yuklarni isitish vositalari, issiqxonalar va ularning sigʻimi; d) greyferli tushirish (asoslash); e) koʻtarma yoʻl, vagonlarda sigʻimi; j) nazorat-gabarit darvozalar; z) kuzatuv minoralari; i) yuk quyish va tushirish moslamalari (stoyaklar), ularning unumdorligi; k) boshqalar. 16. Temir yoʻl shoxobcha yoʻli asosiy egasi yoʻliga tutashuvchi boshqa tashkilotlar temir yoʻl shoxobcha yoʻllari roʻyxati (nomi, uzunligi). 17. Vagonlar taqdim etish va olib chiqish toʻlovlarini undirish uchun ikki tomonga boʻlgan masofa, kilometrda. 18. Ortish va tushirish joylari (frontlar). Ombor, maydon, yuk turi nomlari. Yoʻl foydali uzunligi, eshiklar soni, ortish/tushirish nuqtalari. Ortish,tushirish uslubi. Joy sigʻimi (front oʻlchami). Vagonlar bir vaqtda uzatish soni va ortish/tushirish frontida harakatlanish usuli. 19. Temir yoʻl shoxobcha yoʻlidan foydalanish yoki vagonlar taqdim etish va olib chiqish shartnomasini ishlab chiqish uchun zarur boshqa maʼlumotlar va hujjatlar. 20. Temir yoʻl shoxobcha yoʻlini rivojlantirish, harakat tarkibi ishini yaxshilash, vagonlarning temir yoʻl shoxobcha yoʻlida bekor turib qolish vaqtini kamaytirishga qaratilgan taklif va tadbirlar. Komissiya: _________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________________ (tekshirishda ishtirok etgan infratuzilma egasi, tashuvchi va temir yoʻl shoxobcha yoʻli egasi kontragent yoki foydalanuvchi vakillari F.I.O., mansabi, shaxsiy imzosi)