tijorat banklarining ichki auditiga Markaziy bank tomonidan qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisidagi nizomga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish haqida
(resolution, 2021-08-08)

“Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 3, 7, 17, va 51-moddalariga asosan tijorat banklaridagi ichki nazorat tizimini Bazel qoʻmitasining tavsiyalari va auditning xalqaro andozalariga muvofiqlashtirish hamda ichki nazoratga qoʻyiladigan talablarni yanada takomillashtirish maqsadida Markaziy bank Boshqaruvi qaror qiladi: 1. “Tijorat banklarining ichki auditiga Markaziy bank tomonidan qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisida”gi Nizomga (Adliya vazirligida 2000-yil 22-dekabrda 992-raqam bilan roʻyxatga olingan) oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilsin va uning yangi tahriri ilovaga muvofiq tasdiqlansin. Ushbu qaror Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtgandan soʻng oʻn kun oʻtgach kuchga kiritilsin. Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”gi, “Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida”gi, “Auditorlik faoliyati toʻgʻrisida”gi, “Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida”gi qonunlari va boshqa qonun hujjatlariga muvofiq ishlab chiqilgan hamda tijorat banklarida ichki auditni tashkil etishga Markaziy bank tomonidan qoʻyilgan talablarni belgilaydi. 1. Ichki audit — bank xodimlarining oʻz vazifalarini samarali bajarishlariga yordam berish maqsadida bank faoliyatini tekshirish va baholash uchun bank ichida doimiy asosda tuzilgan mustaqil ekspertiza. Ichki auditning asosiy maqsadi boʻlib Ichki audit xizmati tomonidan bank rahbariyatiga bank faoliyatining nazorati va natijalari boʻyicha xolisona tahlil, baho, tavsiyalar va maʼlumotlar taqdim etish orqali bank Kengashi va Boshqaruviga bank faoliyati maqsadiga erishishiga koʻmaklashish hisoblanadi. 2. Ichki audit xizmati (keyingi oʻrinlarda “Audit xizmati”) — bankda ichki nazorat holatini, jumladan moliya-xoʻjalik faoliyati samaradorligi, hisobning ishonchliligi va aniqligi, hisobotlarning toʻliqligi va obyektivligi, Oʻzbekiston Respublikasi bank qonunchiligi hujjatlariga, taʼsis va ichki hujjatlarga, bank operatsiyalarini amalga oshirish qoidalari va tartiblariga rioya qilinishini tekshirish (audit) va monitoringini amalga oshiruvchi, shuningdek bank operatsiyalarining samaradorligi va ishonchliligini oshirish boʻyicha bank Kengashiga maslahatlar beruvchi mustaqil tarkibiy tuzilma. 3. Har bir bank Ichki audit xizmatini tashkil etishi, shuningdek bank Kengashi tasdiqlaydigan “Ichki audit xizmati toʻgʻrisidagi nizom”, “Ichki auditni oʻtkazish tartibi va jarayonlari” hamda “Bosh ichki auditor lavozim yoʻriqnomasi”ni ishlab chiqishi va amalga kiritishi shart. 4. Ichki nazorat tizimini tashkil etish va qoʻllab-quvvatlash maqsadida bank Kengashi Auditorlik qoʻmitasini tuzishi lozim va ushbu qoʻmita tarkibiga faqatgina bank Kengashi aʼzolari kiritilishi lozim. 5. Auditorlik qoʻmitasi raisi va aʼzolari bank Kengashi raisi tavsiyasiga binoan bank Kengashi tomonidan tasdiqlanadi. Auditorlik qoʻmitasi tarkibiga bank Kengashining kamida uchta aʼzosi kiritilishi kerak. Auditorlik qoʻmitasi tarkibiga kiruvchi bank Kengashi aʼzolari bank faoliyatiga javob beradigan boshqa Kengash qoʻmitalari aʼzolari etib tayinlanmasligi lozim. 6. Auditorlik qoʻmitasi aʼzolari audit xizmati vazifalari va faoliyatini tashkillashtirish uchun oliy maʼlumotga va yetarli ish tajribasiga ega boʻlishlari lozim. Auditorlik qoʻmitasi aʼzolarining kamida bitta aʼzosi moliyaviy hisobotlarni tuzish boʻyicha malakaga ega boʻlishi hamda buxgalterlik hisobi yoki audit boʻyicha mutaxassis boʻlishi lozim. 7. Auditorlik qoʻmitasining asosiy vazifalari boʻlib quyidagilar hisoblanadi: har bir ichki audit tekshiruvlari oʻtkazilgandan soʻng taqdim etiladigan Audit xizmati hisobotlarini oʻrganish; ichki audit boʻyicha choraklik hisobotlarni oʻrganish va ularni bank Kengashiga taqdim etish; tashqi auditorlar uchun texnik vazifalarni ishlab chiqishda bank Kengashiga amaliy yordam berish; tashqi auditor takliflarini baholashda bank Kengashiga amaliy yordam berish, tashqi auditorni tanlashda bank Kengashiga tavsiyalar tayyorlash; Ichki audit xizmati va tashqi auditorlarning tavsiyalarini amalga oshirish jarayonini boshqarish boʻyicha ishlarni bank Boshqaruvi raisi bilan muvofiqlashtirish; tashqi auditorlar hisobotlari, jumladan rahbariyatga yoʻllangan xatni koʻrib chiqish va ularni bank Kengashiga taqdim etish; tashqi va ichki auditorlik tekshiruvi jarayonida aniqlangan muammo va kamchiliklarni bartaraf etish, shuningdek auditorlar bergan tavsiyalarning bank Boshqaruvi tomonidan bajarilishi ustidan nazorat qilish; Audit xizmati faoliyati mustaqilligini taʼminlash va uning faoliyatiga, shuningdek tekshiruvlar tarkibi va hajmiga Boshqaruv aʼzolari va bank boʻlimlarining boshqa rahbarlari aralashishiga yoʻl qoʻymaslik. 8. Bank audit xizmati ichki nazorat monitoringini amalga oshirish va bank rahbariyatiga bank faoliyatining nazorati va natijalari boʻyicha obyektiv tahlil, baho, tavsiyalar va maʼlumotlar taqdim etish orqali bankning samarali faoliyat yuritishini taʼminlashda bank Boshqaruvi organlariga koʻmaklashish maqsadida tashkil etiladi. 9. Audit xizmatiga quyidagi vazifalar yuklatiladi: oʻtkazilgan ichki audit tekshiruvi natijalariga asoslangan bankning real holati va ichki nazorat tizimining samaradorligi toʻgʻrisidagi ishonchli va mustaqil axborot bilan bank Kengashini taʼminlash; ichki nazorat tizimining samaradorligi va monandligi hamda ichki auditni oʻtkazish boʻyicha qabul qilingan jarayonlarning taʼsirchanligini tahlil qilish va baholash; bank faoliyati oldiga qoʻyilgan maqsadga erishishda maʼmuriy va operatsion jarayonlarning samaradorligini kuzatish; tavakkalchiliklarni boshqarish jarayonlari va tavakkalchiliklarni baholash uslubiyotining samaradorligi va qoʻllanilishini kuzatish; moliyaviy axborot tizimini, shuningdek elektron axborot tizimi va elektron bank xizmatini kuzatish; buxgalteriya hisobvaraqlari va moliyaviy hisobotlarning saranjom-sarishtaligi aniqligi va ishonchliligini kuzatish; bankning kapital tavakkalchiligini baholash bilan bogʻliq kapitalni baholash tizimini kuzatish; bank Kengashi talablariga binoan maxsus tekshirishlarni oʻtkazish yoki oʻtkazishda amaliy yordam berish. 10. Audit xizmati shuningdek quyidagi funksiyalarni bajaradi: bank rahbariyati bilan birgalikda faoliyat yuritish; bank xodimlari oʻz vazifalarini samarali bajarishlarida yordam berish; moliyaviy hisobotni (oylik, choraklik, yillik) joriy auditorlik tekshiruvidan oʻtkazish; operatsiyalar yoki dasturlarning natijalari ularning oldiga qoʻyilgan maqsad va vazifalarga mos kelishi hamda rejalashtirilganidek bajarilishini aniqlash maqsadida ularni tekshirish; buxgalteriya, operatsion va maʼmuriy nazorat tizimlarining monandligini baholash; bank faoliyatini tashqi auditga tayyorlash. 11. Bundan tashqari, Audit xizmati: ichki nizom, yoʻriqnoma, tartib va boshqa hujjatlarni ishlab chiqishda ishtirok etadi; malaka oshirish va tajriba almashish maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi tijorat banklari va boshqa tashkilotlarning oʻxshash xizmatlari bilan hamkorlik qiladi; maʼlumotlarni almashish orqali tashqi auditorlarga yordam beradi va ularning ishida koʻmaklashadi; amaliy nazoratni maqbul xarajat bilan tatbiq etishda yordam beradi; tekshirish materiallarini umumlashtiradi va tekshirish natijalari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni Auditorlik qoʻmitasi va bank rahbariyatiga taqdim etadi, aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish uchun chora koʻrish toʻgʻrisida Auditorlik qoʻmitasi va bank rahbariyatiga takliflar beradi. 12. Audit xizmati oʻz faoliyatini Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari asosida olib boradi. 13. Audit xizmati xodimlarining soni ichki audit vazifalarini samarali hal etish va uning maqsadlariga erishish uchun yetarli boʻlishi lozim. 14. Audit xizmati tekshiruvlari jarayonida aniqlangan huquqbuzarlik holatlari toʻgʻrisida bank Kengashiga axborot berishi lozim. 15. Audit xizmatini bosh ichki auditor (keyingi oʻrinlarda “bosh auditor”) boshqaradi, u bank departamenti (bosh boshqarmasi) rahbari maqomiga ega. 16. Bosh auditorning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat: Audit xizmati xodimlari uchun majburiy boʻlgan audit dasturi, yozma koʻrinishda ichki audit siyosati va jarayonlarini ishlab chiqish va ijro etish. Bosh auditor belgilangan hujjatlarning ichki audit standartlariga muvofiqligi uchun javobgar; Audit xizmati xodimlari tomonidan amalga oshiriladigan Audit xizmati faoliyatining yozma ishlarini bajarilishini taʼminlash; Audit xizmatiga malakali va yetarli maʼlumotga ega boʻlgan xodimlarni tanlash va ularning ish faoliyati ustidan bevosita nazorat oʻrnatish; xodimlarning malaka darajalarining oshirib borilishini taʼminlash; bank Kengashi va Boshqaruvi bilan birgalikda ishlash, shu jumladan ichki audit faoliyati oldiga qoʻyilgan vazifalarni bajarilishi va ichki audit tizimi ishlari toʻgʻrisida bank Kengashi yoki Auditorlik qoʻmitasiga muntazam ravishda hisobot berib borish. Xususan, Audit xizmati Auditorlik tekshiruvi rejasining bajarilishi toʻgʻrisida bank Kengashi va Auditorlik qoʻmitasiga axborot berib borishi shart; har chorakda Audit xizmati faoliyati natijalari toʻgʻrisida Auditorlik qoʻmitasiga hisobot berib borish; ichki auditorlar ishlarini muvofiqlashtirish; tashqi auditorga koʻmaklashish; lavozim yoʻriqnomasiga muvofiq boshqa masalalar. 17. Bosh auditor auditorlik tekshiruvlari jarayonida aniqlangan qoidabuzarliklarni oʻz vaqtida bartaraf etish boʻyicha koʻrilgan choralarni baholash uchun javob beradi. 18. Bank Kengashi bosh auditorning har chorakdagi maʼruzalarini tinglashi lozim. 19. Audit xizmati mustaqildir va u bevosita bank Kengashi yoki uning Auditorlik qoʻmitasiga boʻysunadi. 20. Bankning hududiy filiallarida tayinlangan barcha Audit xizmati xodimlari bevosita bosh auditorga boʻysunishlari lozim. 21. Audit xizmati xodimlari ular tomonidan tekshirilayotgan faoliyatlardan mustaqil boʻlishi lozim. 22. Bosh auditor yoki Audit xizmati xodimlariga nisbatan boʻladigan har qanday tazyiq toʻgʻrisida bank Kengashi raisiga darhol bildirilishi lozim. 23. Bosh auditor bank Kengashi qaroriga asosan tayinlanadi va oʻz xizmat vazifasidan ozod etiladi. Audit xizmati xodimlari Bosh auditor taqdimnomasiga muvofiq Auditorlik qoʻmitasi tomonidan tasdiqlanadi. 24. Audit xizmatining mustaqilligini taʼminlash maqsadida Audit xizmati xodimlarining ish haqlari bank Kengashi tomonidan belgilanadi. Bosh auditor har yili Audit xizmatining yillik xarajatlar smetasini ishlab chiqishi va uni bank Kengashiga tasdiqlash uchun taqdim etib borishi lozim. Bank Kengashi Audit xizmati xarajatlar smetasiga istisnoli oʻzgartirish kiritish huquqiga ega. Shuningdek, bank Kengashining qaroriga koʻra Audit xizmati xodimlarini qoʻshimcha moddiy ragʻbatlantirish nazarda tutilishi mumkin. 25. Audit xizmati xodimlari tekshiruv oʻtkazish jarayonida quyidagi vakolatlarga egadirlar: bank rahbariyati va xodimlaridan bank faoliyatiga bogʻliq boʻlgan barcha zarur hujjatlarni yoki audit predmeti hisoblangan hujjatlarni talab qilish; ichki auditorlik tekshiruvlarini oʻtkazish jarayonida tugʻilgan savollar boʻyicha bank rahbarlari va xodimlaridan tushuntirishlar olish. Audit xizmati xodimlari lozim boʻlganda qiziqtirgan savollari boʻyicha yozma ravishda tushuntirishlar olish huquqiga ega; zarur hujjatlardan nusxalar olish; zarur boʻlganda belgilangan tartibda bankda kelgusida saqlanishi gumonda boʻlgan hujjatlarning asl nusxalarini olish; tekshirish oʻtkazish maqsadida bankning barcha binolariga, shuningdek elektron va qogʻoz arxivlariga kirish; auditorlik tekshiruvi oʻtkazilgandan soʻng tekshirish jarayonida aniqlangan qoidabuzarliklarni bartaraf etish boʻyicha chora-tadbirlarning bajarilishini nazorat qilish. 26. Audit xizmati xodimlari quyidagilar uchun javobgardirlar: tekshirish natijalarini buzib koʻrsatish; qonun hujjatlariga muvofiq bank sirini tashkil etuvchi har qanday maʼlumotlarning maxfiyligini taʼminlamaslik; bankning tegishli boʻlimlaridan olingan hujjatlar butunligini taʼminlamaslik va qaytarmaslik. 27. Ichki audit xizmati xodimlari Oʻzbekiston Respublikasining amaldagi qonunchiligi hamda ichki auditorlar javobgarligini belgilovchi bankning ichki nizomlariga binoan javobgar boʻladilar. 28. Audit xizmati xodimlari (auditorlar) quyidagi talablarga javob berishlari kerak: bajarayotgan vazifalari xarakteriga mos boʻlgan oliy maʼlumotga ega boʻlishlari; tijorat banklarining pul muomalasi, kredit, valyuta, depozit operatsiyalari yoki buxgalteriya hisobi va hisoboti bilan bogʻliq boʻlinmalarida kamida uch yillik ish stajiga ega boʻlishlari kerak. Bosh auditor tijorat bankining yuqorida qayd etilgan boʻlinmalarida rahbarlik lavozimida kamida uch yillik yoki audit xizmatida kamida ikki yillik ish stajiga ega boʻlishi lozim; bank qonunchiligi sohasida bilimlarga ega boʻlishlari, shu jumladan Markaziy bankning meʼyoriy hujjatlarini bilishlari; respublikada belgilangan buxgalteriya hisobi hamda umumqabul qilingan buxgalteriya hisobi va audit xalqaro standartlari qoidalarini qoʻllash boʻyicha bilimlarga ega boʻlishlari, shuningdek xalqaro standartlardagi oʻzgarishlarga muvofiq maxsus kurslarda muntazam oʻqishni oʻtkazishlari; Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan oʻtkaziladigan attestatsiyadan oʻtishlari. 29. Bank Kengashi va Auditorlik qoʻmitasi bosh auditor bilan birgalikda Audit xizmatining har bir xodimi kasbiy mahoratini uning axborot tanlash, tekshiruvlar oʻtkazish, xulosalarni baholash va tayyorlash jarayonidagi kasbiy mahorati darajasini eʼtiborga olib, baholab borishlari lozim. Shu munosabat bilan moliya sektori rivojlanishi natijasida bank faoliyati murakkablashib borayotganini hamda Audit xizmati bajarishi lozim boʻlgan vazifalar ortib borayotgani hisobga olinishi lozim. 30. Audit xizmati xodimlarining kasbiy koʻnikmalari ularni muntazam va uzluksiz oʻqitib borish orqali oshirilishi lozim. Audit xizmati xodimlari tegishli banklardan bank sohasini kompyuterlashtirish sharoitida audit oʻtkazish boʻyicha zaruriy bilim va malakaga ega boʻlishlarida yordam olish imkoniyatiga ega boʻlishlari lozim. 31. Ichki audit tekshiruvlari faqatgina Audit xizmati xodimlari tomonidan oʻtkaziladi. 32. Ichki audit bank Kengashi tomonidan tasdiqlangan Auditorlik tekshiruvi rejasiga muvofiq oʻtkaziladi. Auditorlik tekshiruvi rejasi asosida batafsil auditorlik dasturi tayyorlanadi. Auditorlik tekshiruvi rejasini ishlab chiqish uchun javobgarlik Auditorlik qoʻmitasiga, auditorlik dasturini ishlab chiqish va bajarish uchun javobgarlik esa bankning Bosh auditoriga yuklatiladi. 33. Audit xizmati ishining samaradorligi va monandligini taʼminlash maqsadida auditorlik tekshiruvi rejasi bank Kengashi tomonidan bir yilda kamida bir marta tegishli yilning 1-yanvariga qadar qayta koʻrib chiqilishi va tasdiqlanishi lozim. 34. Auditorlik dasturi auditorlik tekshiruvi maqsadini aniq belgilashi va izohlab berishi, shuningdek batafsil ish rejasi, auditorlik tekshiruvini oʻtkazish grafigi hamda koʻrilayotgan har bir soha uchun zaruriy tartiblar izohini oʻz ichiga olishi lozim. 35. Dastur qamrov doirasi auditorlik maqsadlariga erishish uchun yetarli boʻlishi lozim. Har bir dastur talab qilinayotgan ishning aniq va qisqa tarzda izohlab berishi lozim hamda operatsiyalarning xususiyati va mukammalligiga qarab bir yoki bir nechta boʻlimlar faoliyatini qamrab olishi mumkin. Dasturga kiritilgan tartiblar amalga oshirilayotgan operatsiyalar yoki boshqa omillar hajmi va murakkabligiga qarab oʻzgartirilishi mumkin. 36. Tijorat banklarida ichki audit bir yilda kamida bir marta oʻtkazilishi lozim. 37. Ichki auditorlik tekshiruvini oʻtkazish davriyligi audit oʻtkazish lozim boʻlgan har bir sohaga bogʻliq boʻlgan tavakkalchilik darajasini baholashga asoslangan boʻlishi (Audit xizmati xodimi operatsiyalar tavakkalchiligi darajasini aniqlashda bank operatsiyalarining xususiyatlari, bank aktivlari va majburiyatlari bilan bogʻliq boʻlgan va ichki nazoratning tegishli siyosati va standartlarining mavjudligi hamda boshqaruv va ichki nazoratning samaradorligi kabi omillarni eʼtiborga olishi kerak). 38. Ichki audit hajmi bank ichki nazorat tizimining yetarli boʻlishi va samaradorligini hamda yuklatilgan majburiyatlarni bajarishdagi ishlar sifatini tekshirish va baholashni oʻz ichiga olishi lozim. 39. Audit xizmati amaldagi qonun hujjatlariga muvofiq moliyaviy hisobotning ishonchliligi va toʻgʻriligini tekshirishi lozim. 40. Ichki audit tekshiruvini oʻtkazish jarayonida bank operatsiyalari va hisobotlarga sezilarli taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlgan qoida, reja, tartib va qonun hujjatlariga rioya etilishi tekshirilishi, shuningdek bank tomonidan ularga amal qilish darajasi aniqlanishi lozim. 41. Audit xizmati tekshiruv vaqtida kapitalning yetarlilik darajasini baholash, aktivlarning tasniflanishi, tavakkalchilikni boshqarishni va likvidlilikni baholash, oʻtkazilgan bank operatsiyalarini buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobotda oʻz vaqtida, toʻliq va aniq aks ettirilishini baholash kabi savollarga javob berishi lozim. 42. Audit xizmati aktivlarning saqlash usullarini va zarurat tugʻilganda ularning mavjudligini tekshirishi lozim. Bundan tashqari Audit xizmati natijalarning qoʻyilgan maqsad va vazifalarga mosligi hamda operatsiya va dasturlar rejaga asosan bajarilishini aniqlash maqsadida operatsiyalar yoki dasturlarni tekshirishi lozim. 43. Ichki audit tekshiruvi natijalari tekshirish hisoboti va uni toʻliq tasdiqlovchi ish hujjatlari toʻplamini oʻz ichiga olishi zarur. Auditorlik tekshiruvi ish hujjatlari Audit xizmati xodimlari tomonidan tayyorlanadi va Audit xizmati boʻlimi rahbarlari tomonidan tekshiriladi. Ushbu hujjatlarda olingan maʼlumotlar va oʻtkazilgan tahlil qayd etilgan boʻlishi, shuningdek ular auditorlik tekshiruvi jarayonida aniqlangan holatlar uchun asoslar hamda ularni yaxshilash boʻyicha tavsiyalarni oʻz ichiga olishi lozim. Audit xizmati xodimlari ularga berilgan yoki ular tomonidan xizmat vazifalari bajarilishi munosabati bilan maʼlum boʻlgan maxfiy maʼlumotlarni himoya qilish uchun javobgar boʻladilar. Bank siri va maxfiy boʻlgan maʼlumotlarni uchinchi shaxsga, oshkor qilinishi taqiqlangan bank rahbarlariga oshkor qilingan hollarda ularga nisbatan qonunchilikda belgilangan choralar koʻriladi. 44. Audit hisoboti auditorlik tekshiruvi yakunlanganidan soʻng zudlik bilan tayyorlanishi zarur. 45. Auditorlik hisoboti kamida audit maqsadi va obyektlarini, ichki audit koʻlamini, aniqlangan muammo va kamchiliklar, shuningdek har bir muammoli soha boʻyicha aniq tavsiyalarni oʻz ichiga olishi kerak. 46. Tavsiyalar aniqlangan muammolarning qisqacha izohidan iborat boʻlib, ularni bartaraf qilishga doir talab etiladigan chora-tadbirlar va ushbu chora-tadbirlarni amalga oshirishga shaxsan javobgar boʻlgan shaxslar hamda chora-tadbirlarni bajarish muddatlarini aks ettirishi lozim. 47. Audit xizmati hisobotlari bevosita bank Kengashiga yoki Auditorlik qoʻmitasiga taqdim etilib, bank Kengashi tomonidan tasdiqlanishi lozim. Ushbu hisobotlarning nusxalari bank Boshqaruvi va bankning alohida tarkibiy tuzilmalari boshliqlariga taqdim etiladi (bevosita ushbu boʻlinmaga tegishli qismi). Bank Kengashi bank audit xizmatini quyidagi yoʻllar bilan nazorat qilishi kerak: bank Kengashi majlislarida tijorat bankining filiallari faoliyatini monitoring qilish natijalarini muntazam ravishda koʻrib chiqish; aktivlar, kredit va investitsiya portfelining sifati va bank faoliyatining boshqa koʻrsatkichlaridan kelib chiqib audit xizmati ishining samaradorligini baholash. 48. Bank va filial rahbariyati oʻtkazilgan auditorlik tekshiruvida aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish uchun zarur boʻlgan chora-tadbirlar qabul qilishi shart. Shu munosabat bilan ushbu kamchiliklarni bartaraf etish boʻyicha chora-tadbirlar grafigi tuziladi. 49. Audit xizmati xodimlari aniqlagan asosiy kamchilik va takliflar tekshirish oʻtkazilayotgan boʻlim rahbariyati tomonidan yozma ravishda izohlab berilishi lozim. Zarurat tugʻilganda ushbu tushuntirishlar bank Kengashi va Auditorlik qoʻmitasiga taqdim etilishidan oldin hisobotga kiritilishi mumkin. 50. Audit xizmati aniqlangan kamchiliklarni tuzatish va audit tavsiyalarini amalga oshirish boʻyicha zaruriy chora-tadbirlarni taʼminlash uchun tadbirlar ishlab chiqishi lozim. 51. Audit xizmati tekshirish jarayonida aniqlangan qoidabuzarliklarni bartaraf etish boʻyicha chora-tadbirlarni oʻz vaqtida va tegishli ravishda bajarilishi ustidan tekshirishdan keyingi nazoratni oʻrnatishi lozim. Tekshirishdan keyingi nazoratni oʻtkazish uchun javobgarlik Audit xizmatining yozma nizomida belgilangan boʻlishi kerak. 52. Muntazam nazoratni taʼminlash va olib boriladigan ishlarning takrorlanishidan qutulish uchun Audit xizmati Markaziy bank va bank tashqi auditori bilan ishga doir munosabatlarni taʼminlashi va oʻz ishini kelishib olishi lozim. 53. Audit xizmati Markaziy bank bilan tavakkalchiliklarning maʼlum turlari va ularni bartaraf etish boʻyicha koʻrilgan choralar, shuningdek bank tashqi auditori bilan hamkorlik darajalari yuzasidan vaqti-vaqti bilan konsultatsiyalar oʻtkazib turishi lozim. 54. Bank har chorakda Markaziy bankka bank Kengashi tomonidan tasdiqlangan ichki audit hisobotlari nusxalarini, shuningdek oʻz ichiga quyidagilar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni olgan, taqvimiy yil yakuni boʻyicha oʻtkazilgan bank auditi boʻyicha yigʻma hisobotni taqdim etishi lozim: ichki nazorat tizimining yetarliligi va samaradorligini tekshirish va baholash; tavakkalchiliklarni boshqarish jarayonlari va tavakkalchiliklarni baholash uslubiyotining qoʻllanilishi va samaradorligi tahlili; boshqaruv va moliyaviy axborotlar tizimi, shuningdek elektron axborotlar tizimi va bank elektron xizmatlari tahlili; hisob yozuvlari va moliyaviy hisobotning (shuningdek nashr etilgan) aniqligi va ishonchliligi tahlili; tavakkalchilikka nisbatan kapitalni baholash boʻyicha bank tizimi tahlili; ichki nazorat aniq tartibini, masalan, manfaatlar toʻqnashuvi sohasidagi operatsiyalar va ishlash tizimini sinovdan oʻtkazish; qonunchilik va meʼyoriy hujjatlar talablariga, axloq qoidalariga rioya qilish hamda qoida va tartiblarni tatbiq etish; respublika qonun hujjatlariga muvofiq hisobotlarning butligi, ishonchliligi va oʻz vaqtida tuzilishini tekshirish; maxsus tekshiruvlar oʻtkazish (masalan, jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirish va terrorizmni moliyalashtirishga qarshi taʼsir koʻrsatish sohasida). 55. Markaziy bank lozim boʻlganda bankdan Audit xizmati oʻtkazgan tekshiruvlar bilan bogʻliq boshqa axborotni olish huquqiga ega.