Yoqilgʻi-energiya resurslaridan noqonuniy foydalanish va behuda sarflanishining oldini olish hamda energiya samaradorligini oshirish boʻyicha chora-tadbirlarni takomillashtirish toʻgʻrisida
(law, 2026-04-30)

“Atrof-muhitni asrash va “yashil iqtisodiyot” yilida energiya resurslaridan noqonuniy foydalanish va behuda sarflanishining oldini olish tizimini takomillashtirish, iqtisodiyot tarmoqlarida, davlat idoralarida va ijtimoiy soha obyektlarida hamda aholi xonadonlarida energiya tejamkorligi va samaradorligini yanada oshirish maqsadida qaror qilaman: 1. Hududlarda isteʼmolchilarni muqobil energiya resurslaridan foydalanishga oʻtkazish hamda energiya tejovchi texnologiyalarni oʻrnatish orqali 2,5 milliard kVt soat elektr energiyasini va 1,1 milliard metr kub tabiiy gazni iqtisod qilishga erishish, shu jumladan: (a) isteʼmolchilar tomonidan qayta tiklanuvchi energiya manbalari qurilmalaridan foydalanish hamda qoʻshimcha 74 mingdan ortiq obyektda jami quvvati 785 MVt boʻlgan quyosh panellarini va 9 mingdan ortiq 1,2 mln litrli quyosh kollektorlarini oʻrnatish hisobiga 1,6 milliard kVt soat elektr energiyasini tejash; (b) aholisi ijtimoiy jihatdan ogʻir ahvolda boʻlgan 300 ta mahallada quvvati 100 MVtdan ortiq kichik quvvatli fotoelektr stansiyalarini barpo etish hisobiga 45 million metr kub tabiiy gazni tejash; (v) quvvati 65 MVtdan ortiq boʻlgan 1 mingdan ziyod mikro va kichik gidroelektrstansiyalarni barpo etish hisobiga 172 million kVt soat elektr energiyasini ishlab chiqarish imkoniyatini yaratish; (g) budjet tashkilotlarida energiya tejamkor uskunalardan foydalanishni kengaytirish hisobiga 39 million metr kub tabiiy gazni tejash; (d) respublika hududlarida energiya resurslarini iqtisod qilish boʻyicha tashkiliy-texnik tadbirlarni amalga oshirish hisobiga 730 million kVt soat elektr energiyasi va 980 million metr kub tabiiy gazni iqtisod qilish. 2. Respublikaning har bir tumani (shahri) kesimida yoqilgʻi-energiya resurslarini tejash dasturlari ijrosini taʼminlash, energiya samaradorligini oshirish boʻyicha tuman (shahar) idoralararo ishchi guruhlari (keyingi oʻrinlarda — tuman (shahar) idoralararo ishchi guruhlari) 1-ilovaga muvofiq namunaviy tarkibda tuzilsin. 3. Quyidagilar: (a) Yoqilgʻi-energiya resurslaridan foydalanish ustidan davlat nazoratini samarali tashkil etish va muvofiqlashtirish boʻyicha respublika shtabiga (keyingi oʻrinlarda — Respublika shtabi) yuklanadigan qoʻshimcha vazifalar 2-ilovaga muvofiq; (b) Yoqilgʻi-energiya resurslaridan foydalanish ustidan davlat nazoratini samarali tashkil etish va muvofiqlashtirish boʻyicha hududiy shtablarning (keyingi oʻrinlarda — hududiy shtablar) ustuvor vazifalari 3-ilovaga muvofiq; (v) tuman (shahar) idoralararo ishchi guruhlarining ustuvor vazifalari 4-ilovaga muvofiq; (g) hududiy shtablar hamda tuman (shahar) idoralararo ishchi guruhlari faoliyatining asosiy yoʻnalishlari 5-ilovaga muvofiq tasdiqlansin; 4. Adliya vazirligi (Tashkulov) Energetika vazirligi (Mirzamahmudov) hamda Iqtisodiyot va moliya vazirligi (Norqulov) bilan birgalikda bir oy muddatda tuman (shahar) idoralararo ishchi guruhlari vakillarini ragʻbatlantirish va intizomiy taʼsir choralarini qoʻllash tartibini (KPI) nazarda tutuvchi tegishli normativ-huquqiy hujjat loyihasini ishlab chiqib, Vazirlar Mahkamasiga kiritsin. 5. Quyidagilarga: (a) vazirliklar, idoralar va boshqa davlat tashkilotlari birinchi rahbarlari va oʻrinbosarlariga — mazkur davlat organlari, shu jumladan, ularning tuzilmalaridagi tashkilotlar binolarida qayta tiklanuvchi energiya manbalari qurilmalaridan foydalanishni joriy etish hamda energiya samarador qurilmalarni oʻrnatish ishlarini har oylik manzilli reja asosida amalga oshirib, maqsadli koʻrsatkichlarning bajarilishini qatʼiy taʼminlash boʻyicha; (b) Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisi, viloyatlar va Toshkent shahri, tuman va shaharlar hokimlariga — hududlarida elektr energiyasi va tabiiy gazni iqtisod qilish boʻyicha har oylik maqsadli reja koʻrsatkichlarining oʻz vaqtida va toʻliq bajarilishini hamda energiya resurslarini yetkazib berishdagi yoʻqotishlarni kamaytirishni qatʼiy taʼminlashga majburligi va shaxsan javobgarligi haqida; (v) “Oʻzenergoinspeksiya” rahbariga — korxonalar energoauditdan oʻtkazilishini nazorat qilish, ularning energiya resurslarini iqtisod qilishini tashkil etish boʻyicha; (g) “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ rahbariga — ulangan quvvati 50 kVA dan yuqori isteʼmolchilar elektr uskunalarini tejamkor uskunalarga almashtirish, kondensator uskunalari oʻrnatish, elektr tarmoqlarini va transformatorlarni mukammal va joriy taʼmirlash tadbirlarini amalga oshirish orqali elektr energiyasini iqtisod qilishga erishish boʻyicha; (d) “Hududgaztaʼminot” AJ rahbariga — gaz taqsimlash punktlarini demontaj qilib ikki bosqichli gaz taʼminoti tizimiga oʻtkazish, gaz quvurlari va qurilmalarini koʻrikdan oʻtkazish va profilaktika qilish, nostandart gaz qurilmalarini tejamkoriga almashtirish, yerosti gaz quvurlari va quduqlarni koʻrikdan oʻtkazish hamda aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish tadbirlarini bajarish orqali tabiiy gazni iqtisod qilishga erishish boʻyicha; (e) qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirining birinchi oʻrinbosari hamda Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisining, viloyatlar, Toshkent shahri, tuman (shahar) hokimlarining qurilish masalalariga masʼul oʻrinbosarlariga — binolarni barpo etishda energiyani tejaydigan material va texnologiyalardan keng foydalanish, ayniqsa, yangi qurilayotgan koʻp qavatli uylarning issiqlikni saqlovchi materiallar bilan qoplanishini taʼminlash hamda bu borada qatʼiy nazoratni olib borish boʻyicha; (j) energetika vaziriga — iqtisodiyot tarmoqlari va aholi xonadonlarini yoqilgʻi-energiya resurslari bilan barqaror taʼminlash boʻyicha; (z) oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vaziriga — energiya samaradorligini oshirish yoʻnalishida oliy taʼlim tashkilotlarini jalb qilgan holda, ilmiy-texnik oʻrganishlarni tashkil etish va natijalarini amaliyotga joriy etish yuzasidan ilmiy asoslangan takliflar kiritish boʻyicha; (i) Energiya samaradorligi milliy agentligi direktoriga — energiya samaradorligini oshirish boʻyicha har yili tasdiqlanadigan maqsadli koʻrsatkichlar bajarilishi yuzasidan monitoring oʻrnatish va amalga oshirilgan ishlar yuzasidan Vazirlar Mahkamasiga tahliliy maʼlumotlar kiritib borish boʻyicha shaxsiy javobgarlik yuklatilsin hamda bu borada qatʼiy choralar koʻrilishi toʻgʻrisida ogohlantirilsin. 6. Shunday tartib oʻrnatilsinki, unga muvofiq: (a) har oy yakunida vazirliklar, idoralar va boshqa davlat tashkilotlari birinchi rahbarlari, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisi, viloyatlar va Toshkent shahri, tuman va shaharlar hokimlari oʻz hududlari hamda sohalarda elektr energiyasi va tabiiy gazni iqtisod qilish boʻyicha maqsadli koʻrsatkichlar bajarilishi holatini shaxsan oʻrganib boradi hamda bu borada masʼuliyatsizlikka yoʻl qoʻygan rahbarlarga choralar koʻradi; (b) masʼul rahbarlar har chorakda hududdagi muqobil energiya manbalaridan foydalanishni joriy etish va energiya samaradorligini oshirish boʻyicha amalga oshirilgan ishlar yuzasidan Xalq deputatlar kengashlariga hisobot berib boradi. 7. Oliy Majlis Senati va Qonunchilik palatasi, siyosiy partiyalarga yoqilgʻi-energiya resurslaridan noqonuniy foydalanish va behuda sarflanishining oldini olish hamda energiya samaradorligini oshirish borasida quyidagilar tavsiya etilsin: (a) qabul qilinayotgan qonunchilik hujjatlarining ijro etilishi holatini, huquqning qoʻllanish samaradorligini oʻrgangan holda bu boradagi qonunchilikni yanada takomillashtirish boʻyicha takliflar ishlab chiqish; (b) masʼul vazirlik va idoralar, mahalliy hokimliklar tomonidan amalga oshirilayotgan ishlar ustidan taʼsirchan parlament nazoratini oʻrnatish. 8. Energetika vazirligi (Mirzamahmudov) bir hafta muddatda quyidagilarni nazarda tutuvchi Hukumat qarori loyihasini Vazirlar Mahkamasiga kiritsin: (a) “Yashil iqtisodiyot”ga oʻtishni jadallashtirish doirasida 2025-yilda qayta tiklanuvchi energiya manbalari qurilmalarini oʻrnatish, isteʼmolchilarni muqobil energiyaga oʻtkazish, energiya tejamkor va samarador texnologiyalarni joriy qilish dasturini tasdiqlash; (b) mazkur Dasturni amalga oshirish doirasida Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisi, viloyatlar va Toshkent shahri hokimlari, vazirlik va idoralar rahbarlarining shaxsiy javobgarligini belgilash; (v) Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahri hokimliklarining energiya tejamkorlik va energiya samaradorlikning maqsadli koʻrsatkichlari bajarilishini taʼminlash boʻyicha tuman (shahar)lar kesimida har oylik manzilli rejasini tasdiqlash; (g) qurilish sohasida energiya samaradorligini oshirish maqsadida koʻp qavatli uylar va jamoat binolarini loyihalashtirishda va yangidan qurishda elektr va muqobil energiya manbalari, shuningdek, energiyani tejaydigan texnologiyalardan keng foydalanish; (d) tabiiy gazdan foydalanishni optimallashtirish orqali unga boʻlgan yuklamalarni kamaytirish. 9. Sohada raqamlashtirish jarayonlarini yanada jadallashtirish quyidagi tartibda amalga oshirilsin: (a) Energetika vazirligi (Mirzamahmudov) Raqamli texnologiyalar vazirligi (Shermatov) va Markaziy bank (Ishmetov) bilan birgalikda 2025-yil 1-mayga qadar Energetika vazirligi huzuridagi budjetdan tashqari Tarmoqlararo energiyani tejash jamgʻarmasining “Yashil imtiyoz” axborot tizimini hamkor tijorat banklarining tegishli axborot dasturlari bilan integratsiya qilsin; (b) Bosh prokuratura (Aminov) va Energetika vazirligi (Mirzamahmudov) Raqamli texnologiyalar vazirligi (Shermatov), Oʻzenergoinspeksiya (Nimatullayev), Bojxona qoʻmitasi (Mavlonov), Soliq qoʻmitasi (Kudbiyev) bilan birgalikda ikki oy muddatda ushbu sohada nazorat va monitoringni amalga oshirish imkonini beruvchi mavjud elektron platformalarni mazkur qaror bilan belgilanayotgan yangi talablardan kelib chiqib takomillashtirsin; (v) Davlat xavfsizlik xizmati “Kiberxavfsizlik markazi” DUK (Mirzayev) ushbu platformalarni ularning kiberxavfsizlik talablariga muvofiqligi yuzasidan belgilangan tartibda ekspertizadan oʻtkazsin; (g) vazirliklar, idoralar va boshqa davlat tashkilotlarining rahbarlari energiya tejamkorlik koʻrsatkichlari haqidagi maʼlumotlarni doimiy ravishda ushbu platformalarda aks ettirib borish va maʼlumotlarning haqqoniyligiga masʼul va shaxsiy javobgar etib belgilansin. 10. Energetika vazirligi manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda bir oy muddatda qonunchilik hujjatlariga ushbu qarordan kelib chiqadigan oʻzgartirish va qoʻshimchalar toʻgʻrisida Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritsin. 11. Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi (Xodjayev), Oʻzbekiston Milliy teleradiokompaniyasi (Djurabayev), Oʻzbekiston Milliy axborot agentligi (Koʻchimov) Energetika vazirligi (Mirzamahmudov), Bosh prokuratura (Yoʻldoshev) va Adliya vazirligi (Tashkulov) bilan birgalikda muntazam ravishda energetika tizimidagi oʻzgarishlar, energiyani tejash va energiya samaradorligini oshirish boʻyicha amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar hamda tejamkor uskunalarning afzalliklarini ommaviy axborot vositalarida, shu jumladan, internet va ijtimoiy tarmoqlarda keng yoritib borsin. 12. Mazkur qaror ijrosining quyidagi tartibi belgilansin: (a) qaror ijrosini samarali tashkil qilishga masʼul va shaxsiy javobgar etib energetika vaziri J.T. Mirzamahmudov hamda Bosh prokuror oʻrinbosari S.I. Samadov belgilansin; (d) qaror ijrosini har chorakda muhokama qilib borish va faoliyat samaradorligini oshirish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vaziri A.N. Aripov hamda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti maslahatchilari D.B. Kadirov va A.S. Sultanov zimmasiga yuklansin; (e) Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vaziri A.N. Aripov har chorakda qaror ijrosi natijalari toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentiga axborot kiritib borsin. 1. Hududlarning energiya balansi ishlab chiqilganini, ularning koʻrsatkichlari bajarilishiga rioya etilishini, energiya resurslaridan oqilona va samarali foydalanilishini, texnologik va tijoriy yoʻqotishlarni kamaytirish choralari koʻrilganini, muqobil energiya manbalari qurilmalaridan foydalanish joriy etilganini, aholi va iqtisodiyot tarmoqlari energiya resurslari bilan barqaror taʼminlanishini muvofiqlashtirib borish. 2. Doimiy ravishda energiya resurslarini tejash, ulardan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish boʻyicha kompleks chora-tadbirlarni ishlab chiqish. 3. Har chorak yakunida tegishli vazirlik va idoralarning, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahri hokimliklarining energiya resurslarini tejash boʻyicha tasdiqlangan rejalari va maqsadli koʻrsatkichlari ijrosini, hududiy shtablar va tuman (shahar) idoralararo ishchi guruhlari faoliyati natijadorligini tanqidiy ravishda muhokama qilib borish. 4. Muhokamalarning yakuni boʻyicha hudud va tarmoqlar kesimida energiya resurslarini iqtisod qilish rejalarini bajarishdagi tizimli muammolarni “mahalla — tuman — viloyat — respublika” tamoyili asosida oʻrganib borish va ularni bartaraf etish borasida takliflar kiritish. 5. Energiya balansi koʻrsatkichlari hamda energiya resurslarini tejashning maqsadli koʻrsatkichlari bajarilishida erishilgan natijalardan kelib chiqib, tuman (shahar) idoralararo ishchi guruhlari vakillarini ragʻbatlantirish va ularga nisbatan intizomiy taʼsir choralarini qoʻllash. 1. Yoqilgʻi-energiya resurslarini tejash hamda tarmoqlardagi yoʻqotishlarni kamaytirish boʻyicha maqsadli reja koʻrsatkichlari bajarilishini taʼminlash. 2. Yoqilgʻi-energiya resurslaridan noqonuniy foydalanish va talon-toroj qilish holatlarining oldini olish, ularga barham berish masalalarini oʻrganish. 3. Yoqilgʻi-energetika sohasida nazorat va monitoringni amalga oshirish imkonini beruvchi elektron platformani hududlar kesimida takomillashtirish boʻyicha takliflar berish. 4. Yirik isteʼmolchilar uchun yoqilgʻi-energiya resurslarini tejash boʻyicha tashkiliy-texnik tadbirlarni ishlab chiqish va ularning ijrosini nazorat qilish. 5. Muntazam ravishda amalga oshirilgan ishlarni tanqidiy muhokama qilib borish va belgilangan vazifalarning bajarilishini nazorat qilish. 6. Vazirlik va idoralar tizimida energiya samaradorligiga erishish boʻyicha 2025-yilda elektr energiyasi va tabiiy gazni tejashga qaratilgan tasdiqlangan tashkiliy-texnik chora-tadbirlar rejasi ijrosini nazorat qilish. 7. Yoqilgʻi-energetika sohasidagi qonunchilik hujjatlarining, dasturlar hamda loyihalarda belgilangan chora-tadbirlarning oʻz vaqtida va toʻliq ijro etilishini muntazam nazorat qilish. 8. Korrupsiyaviy omillarni muntazam ravishda tahlil qilish asosida ushbu sohani korrupsiyasiz sohaga aylantirish boʻyicha takliflar ishlab chiqish. 9. Tuman (shahar) idoralararo ishchi guruhlarining faoliyatini muvofiqlashtirish hamda har 15 kunda alohida grafik asosida joyiga chiqqan holda monitoring oʻtkazish. 3. Elektr energiyasi va tabiiy gazni tejash boʻyicha tasdiqlangan maqsadli koʻrsatkichlar bajarilishini taʼminlash. 4. Yirik sanoat korxonalarida energiya resurslarini tejash boʻyicha tashkiliy-texnik tadbirlarni ishlab chiqish hamda ularning bajarilishini tashkil etish. 5. Aholi va tadbirkorlik subyektlari tomonidan yoqilgʻi-energiya resurslaridan samarali hamda tejamkor foydalanilishini, shuningdek, elektrlashtirish va bu borada davlat tomonidan berilgan imtiyozlarni mahallalar kesimida targʻib qilib borish ishlarini tashkil etish. 6. Quyosh paneli va quyosh kollektori oʻrnatish imkoniyati mavjud tadbirkorlik subyektlari hamda aholi xonadonlarini aniqlash va ularga ushbu tejamkor uskunalarni oʻrnatishda koʻmaklashish. 7. Quyosh paneli va quyosh kollektorini, birinchi navbatda, davlat idoralari xodimlari hamda aholi xonadonlariga va tadbirkorlik subyektlariga oʻrnatish boʻyicha mahalliy hokimliklar bilan alohida manzilli dastur ishlab chiqish va ijrosini taʼminlash. 8. Tashqi reklama obyektlari va illyuminatsiya chiroqlarining elektr taʼminoti holatini, ular yagona elektr tizimiga ulangan taqdirda, alohida hisoblagich bilan taʼminlanganini oʻrganish yoki ushbu obyektlarda elektr taʼminotini quyosh panellari orqali qoplash choralarini koʻrish. 9. Ijtimoiy soha obyektlari va boshqa bino-inshootlar devor va tom qismlari germetik issiqligini saqlash holati va energiya samaradorligini oʻrganib, ularning energiya samaradorligini oshirish boʻyicha dastur ishlab chiqish hamda uning ijrosini taʼminlash. 10. Elektr va tabiiy gaz yoʻqotishlarini kamaytirish maqsadida har bir nimstansiya, fider va transformator punktlari hamda hududlarga biriktirilgan masʼullar faoliyati ustidan monitoring olib borish. 11. Energiya resurslarini talon-toroj qilish va behuda sarflash bilan bogʻliq holatlarni aniqlash hamda ularga chek qoʻyishga qaratilgan nazorat tadbirlari samarali tashkil etilishini taʼminlash. Bunda katta miqdordagi energiya resurslarini talon-toroj qilish holatlarini aniqlash va mansabdor shaxslarni javobgarlikka tortish masalalariga alohida eʼtibor qaratish. 12. Tijorat maqsadlari mavjud jismoniy yoki yuridik shaxslar tomonidan yordamchi xoʻjaliklarni (issiqxona, ohak sexlari va shu kabilar) gaz tarmogʻiga noqonuniy ulash, qonunga xilof ravishda mayning faoliyati bilan shugʻullanish holatlarini aniqlash ustidan monitoring olib borish. 13. Energiya resurslari bilan bogʻliq jinoyat va huquqbuzarliklarni sodir etishga moyil jismoniy va yuridik shaxslar roʻyxatlarini shakllantirib borish. 14. Yuqori va past kuchlanishli podstansiyalar, transformator punktlari va elektr uzatish tarmoqlari texnik holatini xatlovdan oʻtkazish hamda xatlov natijalariga koʻra aniqlangan kamchiliklarni joyida bartaraf etish, bartaraf etishga vaqt talab etiladigan kamchiliklar boʻyicha tegishli chora-tadbirlar ishlab chiqib, ularning toʻliq bajarilishini taʼminlash. 15. Quvvati 50 kVtdan yuqori boʻlgan isteʼmolchilar elektr qurilmalarida reaktiv energiyani kompensatsiya qilish qurilmasini oʻrnatish boʻyicha tegishli choralar koʻrish. 16. Katta quvvatli elektr dvigatellarni ishga tushirishda rostlagich qurilmalarni oʻrnatish boʻyicha alohida dastur ishlab chiqib, ijrosini taʼminlash. 17. Isitish mavsumida foydalanish uchun zaxira yoqilgʻi xoʻjaligi tashkil etilgani va bugungi kundagi zaxira qoldigʻi miqdori hamda uning saqlanish holatini oʻrganish. 18. Isitish qozonlari soni va ularning texnik holati, binoning isitiladigan maydoni qozon quvvatiga mosligini oʻrganib, kamchiliklarni bartaraf etish boʻyicha alohida nazorat olib borish. 19. Mavjud tabiiy gaz quvurlari hamda gaz taqsimlash punktlarining texnik holatini toʻliq xatlovdan oʻtkazish hamda aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish boʻyicha chora-tadbirlar belgilash va ijrosi taʼminlanishini nazorat qilish. 20. Quyosh panellari, quyosh kollektorlari hamda mini GESlar boʻyicha 2025-yil reja koʻrsatkichlari ijrosining “Yashil energiya” hamda “Quyoshli xonadon” axborot tizimlari yordamida nazorati va monitoringini amalga oshirib borish. 21. “Hududiy elektr tarmoqlari”, “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari”, “Oʻztransgaz” va “Hududgaztaʼminot” AJlarining tarmoqlarini modernizatsiya qilish, joriy va kapital taʼmirlashga doir dasturlar ijrosini nazorat qilib borish. 22. ASKUE va ASKUG dasturlari uzluksiz ishlashini monitoring qilish va aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etib borish. Aholi isteʼmolchilari boʻyicha: 1. Energiya resurslarini isteʼmol qilish madaniyatini oshirish. 2. Energiya resurslaridan noqonuniy foydalanishning oldini olish. 3. Energiya tejamkor uskunalar, shu jumladan, geliokollektor va quyosh panellaridan foydalanish afzalliklarini tushuntirish va ularni oʻrnatishda koʻmaklashish. 4. Energiya tejamkorlik talablariga mos boʻlmagan, sertifikatlanmagan nostandart qurilma va jihozlarni almashtirish choralarini koʻrish. Ijtimoiy soha muassasalari boʻyicha: 1. Energiya resurslarini isteʼmol qilish madaniyatini oʻrgatish. 2. Energiya tejamkor uskunalar, shu jumladan, geliokollektor va quyosh panellaridan foydalanish afzalliklarini tushuntirish va ularni oʻrnatishda koʻmaklashish. 3. Tarmoqqa ulangan boshqa turdagi isteʼmolchilarni tarmoqdan ajratish (subisteʼmolchilar). 4. Binolarning devor va tom qismlari germetik issiqligini saqlash choralarini koʻrish. 5. Isitish qozonlari soni va ularning texnik holati, binoning isitish maydoni qozon quvvatiga mosligini oʻrganib, kamchiliklarni bartaraf etish boʻyicha alohida nazorat olib borish. 6. Isitish mavsumida foydalanish uchun zaxira yoqilgʻi xoʻjaligi tashkil etilgani va bugungi kundagi zaxira qoldigʻi miqdori hamda uning saqlanish holatini oʻrganish. Yengil sanoat (tekstil) korxonalari boʻyicha: 1. Umumiy isteʼmol quvvatining kamida 40 foizini qoplash uchun quyosh panellari va suv isitkichlarni (geliokollektor) oʻrnatish. 2. Reaktiv energiyani kompensatsiya qilish qurilmasini oʻrnatish. 3. Energiya resurslaridan noqonuniy foydalanishning oldini olish. 4. Elektr va gaz hisoblagich koʻrsatkichi, texnik holati, tamgʻalar butligi, shuningdek, elektr va gazdan foydalanish qoidalarini buzish holatlarini oʻrganish hamda aniqlangan qoidabuzarliklar boʻyicha tegishli choralar koʻrib borish. Yirik sanoat korxonalari boʻyicha: 1. Energiya resurslarini iqtisod qilishga qaratilgan tashkiliy chora-tadbirlarni ishlab chiqish. 2. Har bir uskuna uchun alohida energiya resurslaridan foydalanishda iqtisod qilish manbalarini aniqlash. 3. Energiya resurslaridan noqonuniy foydalanishni bartaraf etish. 4. Katta quvvatli elektr dvigatellarni ishga tushirishda chastota rostlagich qurilmalarni oʻrnatish. 5. Elektr va gaz hisoblagich koʻrsatkichi, texnik holati, tamgʻalar butligi, shuningdek, elektr va gazdan foydalanish qoidalarini buzish holatlarini oʻrganish hamda aniqlangan qoidabuzarliklar boʻyicha tegishli choralar koʻrib borish. Davlat idoralari, korxona va tashkilotlar boʻyicha: 1. Quyosh paneli, harakat datchiklari oʻrnatilishini monitoring qilib borish. 2. Har bir xodim, davlat xizmatchisi ish joyida va uyida energiya isteʼmoli madaniyatiga amal qilishni targʻib qilishga masʼulligini belgilab qoʻyish. 3. Binolarning devor va tom qismlari germetik issiqligini saqlash. 4. Isitish qozonlari soni va ularning texnik holati, binoning isitiladigan maydoni qozon quvvatiga mosligini oʻrganib, kamchiliklarni bartaraf etish boʻyicha alohida nazorat olib borish. 5. Elektr va gaz hisoblagich koʻrsatkichi, texnik holati, tamgʻalar butligi, shuningdek, elektr va gazdan foydalanish qoidalarini buzish holatlarini oʻrganish hamda aniqlangan qoidabuzarliklar boʻyicha tegishli choralar koʻrib borish. Suv xoʻjaligi obyektlari (nasos stansiyalari) boʻyicha: 1. Suv nasoslarining ortiqcha yuklama bilan ishlamasligi uchun zarur choralarni koʻrish. 2. Nasos stansiyalarida energiya samaradorlik darajasi past boʻlgan nasoslarning dvigatellarini energiya tejamkorlariga almashtirish choralarini koʻrish. 3. Katta quvvatli elektr dvigatellarni ishga tushirishda chastota rostlagich qurilmalarni oʻrnatish. 4. Energiyaning tejamkorlik talablariga mos boʻlmagan qoʻlbola tayyorlangan, sertifikatlanmagan, maʼnan eskirgan, elektr sarfi yuqori boʻlgan, nostandart tayyorlangan jihozlarni almashtirish. 5. Quyosh paneli, harakat datchiklari oʻrnatilishini monitoring qilib borish. Kichik va oʻrta biznes korxonalari va boshqa isteʼmolchilar boʻyicha: 1. Quvvati 50 kVtdan yuqori boʻlgan elektr qurilmalarida reaktiv energiyani kompensatsiya qilish qurilmasini oʻrnatish. 2. Energiya resurslari isteʼmol madaniyatini targʻibot qilish. 3. Energiya resurslaridan noqonuniy foydalanishning oldini olish. 4. Energiya tejamkor uskunalar, shu jumladan, geliokollektor va quyosh panellaridan foydalanish afzalliklarini tushuntirish va ularni oʻrnatishda koʻmaklashish. 5. Energiya tejamkor boʻlmagan, sertifikatlanmagan, nostandart, qurilma va jihozlardan foydalanishga chek qoʻyish.