Umumtaʼlim maktablarini darsliklar va oʻquv-metodik qoʻllanmalar bilan taʼminlash tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida
(resolution, 2014-05-05)

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2006-yil 31-maydagi PQ-362-sonli “Umumtaʼlim maktablarini darsliklar bilan taʼminlash tizimini takomillashtirishning qoʻshimcha chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qarori 7-bandining (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2006-yil, 22-son, 190-modda) ijrosini taʼminlash maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi, Moliya vazirligi, Madaniyat va sport ishlari vazirligi hamda Oʻzbekiston matbuot va axborot agentligi qaror qiladilar: 1. Umumtaʼlim maktablarini darsliklar va oʻquv-metodik qoʻllanmalar bilan taʼminlash tartibi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi, Moliya vazirligi, Madaniyat va sport ishlari vazirligi va Oʻzbekiston matbuot va axborot agentligining 2006-yil 30-iyundagi 17, 63, 2 va 1-son “Umumtaʼlim maktablarini darsliklar va oʻquv-metodik qoʻllanmalar bilan taʼminlash toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi qarori (roʻyxat raqami 1603, 2006-yil 24-iyul) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2006-yil, 30-son, 301-modda) oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin. 3. Mazkur qaror Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kundan boshlab oʻn kun oʻtgandan keyin kuchga kiradi. Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2006-yil 31-maydagi PQ–362-son “Umumtaʼlim maktablarini darsliklar bilan taʼminlash tizimini takomillashtirish borasidagi qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi qarorining (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2006-yil, 22-son, 190-modda) 7-bandiga muvofiq umumtaʼlim maktablari va boshqa umumtaʼlim muassasalarini (keyingi oʻrinlarda umumtaʼlim maktablari deb yuritiladi) darsliklar va oʻquv-metodik qoʻllanmalar bilan taʼminlash tartibini belgilaydi. 1. Mazkur Nizom budjet va homiylik mablagʻlari, xalqaro moliya institutlari kreditlari va grantlari, darsliklar uchun belgilangan ijara toʻlovlari hisobidan darsliklar va oʻquv-metodik qoʻllanmalarni xarid qilish hamda umumtaʼlim maktablarini darsliklar va oʻquv-metodik qoʻllanmalar bilan taʼminlash maqsadida qoʻllaniladi. 2. Ushbu Nizomning maqsadi uchun quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi: umumtaʼlim maktablari — Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi (keyingi oʻrinlarda Xalq taʼlimi vazirligi deb yuritiladi) hamda boshqa vazirliklar va idoralarning tarkibiga kiradigan davlat umumiy oʻrta taʼlim maktablari, maktab-internatlar va ixtisoslashtirilgan maktablar; darsliklar — umumtaʼlim maktablari oʻquvchilari tomonidan ishlatish uchun moʻljallangan va Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan oʻquv jarayonida foydalanishga tavsiya etilgan kitoblar; oʻquv-metodik qoʻllanmalar (keyingi oʻrinlarda OʻMQlar deb yuritiladi) — Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan oʻquv jarayonida foydalanishga tavsiya etilgan umumtaʼlim maktablari oʻquvchilari uchun oʻquv qoʻllanmalari va ish daftarlari, oʻqituvchilar uchun metodik qoʻllanmalar; darsliklar toʻplami — har yili Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi budjetdan tashqari Respublika maqsadli kitob jamgʻarmasi Vasiylik kengashi tomonidan tegishli sinf va taʼlim tili boʻyicha tasdiqlanadigan ijara tizimiga kiradigan darsliklar roʻyxati; Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi budjetdan tashqari Respublika maqsadli kitob jamgʻarmasi (keyingi oʻrinlarda Jamgʻarma deb yuritiladi) — budjet va budjetdan tashqari manbalar hisobidan moliyaviy mablagʻlarni birlashtirish yoʻli bilan umumtaʼlim maktablari uchun darsliklar va OʻMQlarni xarid etish va yetkazib berish xarajatlarini barqaror hamda uzluksiz mablagʻ bilan taʼminlashni amalga oshiradigan maqsadli jamgʻarma; Jamgʻarma Vasiylik kengashi — Jamgʻarmaning rahbarlik organi boʻlib, darsliklarni xarid etish uchun kvotalarni, Jamgʻarmaning daromadlari va xarajatlari parametrlarini tasdiqlash, darsliklar uchun ijara toʻlovlarini hisoblash va toʻlash tartibini, darsliklar uchun yillik ijara toʻlovi hajmini belgilash, Jamgʻarma ijrochi direksiyasi faoliyatini nazorat qilish va qonunchilik bilan belgilangan boshqa vazifalarni amalga oshiradi; darsliklar bilan taʼminlash — darsliklar va OʻMQlarga boʻlgan ehtiyojni oʻrganish, darsliklar va OʻMQlarni xarid qilish, yetkazib berish va utilizatsiya qilishni, shuningdek darsliklar va OʻMQlar boʻyicha moliyaviy va boshqa hisobotlarni tashkillashtirish boʻyicha chora-tadbirlar; darsliklar ijarasi — umumtaʼlim maktablari oʻquvchilari uchun bir oʻquv yiliga boʻlgan muddatda maktab kutubxona jamgʻarmasidan zarur darsliklar toʻplami bilan vaqtinchalik pullik foydalanishni tashkillashtirish; ijara toʻlovi — Jamgʻarma Vasiylik kengashi tomonidan har yili belgilanadigan va tegishli darsliklar toʻplamlarini kelgusida yangilash uchun istiqbol xarajatlarni hisobga olgan holda hisob-kitob qilish yoʻli bilan aniqlanadigan tegishli oʻquv yilida tegishli sinf va taʼlim tili boʻyicha darsliklar toʻplamlarining ijarasi uchun toʻlov. 3. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2006-yil 31-maydagi PQ–362-son “Umumtaʼlim maktablarini darsliklar bilan taʼminlash tizimini takomillashtirish borasidagi qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq umumtaʼlim maktablari birinchi sinflarining oʻquvchilari uchun darsliklar har yili, 2 — 4-sinflar uchun – ikki yilda bir marta va 5 — 9-sinflar uchun – toʻrt yilda bir marta yangilanadi. Bunda, darsliklar va OʻMQlar mazmuni kamida har toʻrt yildan keyin yangilanadi. 4. Xalq taʼlimi vazirligi har yili 1-iyunga qadar Jamgʻarma ijrochi direksiyasiga kelgusi kalendar yiliga darsliklar va OʻMQlarga boʻlgan istiqbol ehtiyojni maktab kutubxona jamgʻarmalaridan bepul va ijara asosida darsliklar bilan taʼminlash kesimida taqdim etadi. Yakuniy ehtiyoj Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan har yili 1-dekabrgacha aniqlanadi va Jamgʻarma ijrochi direksiyasiga istiqbol kvotalar shakllantirilgandan soʻng taqdim etiladi. 5. Istiqbol kvotalarni shakllantirish uchun Xalq taʼlimi vazirligi har yili 1-avgustga qadar kelgusi oʻquv yilida foydalanishga tavsiya etilgan darsliklar va OʻMQlar roʻyxatini mazkur Nizomning 1-ilovasiga muvofiq tasdiqlaydi va har bir umumtaʼlim maktabiga yetkazadi, shuningdek mazkur roʻyxatni ommaviy axborot vositalarida eʼlon qiladi. 6. Kelgusi oʻquv yilida foydalanishga tavsiya etilgan darsliklar va OʻMQlar roʻyxati hamda Jamgʻarma Vasiylik kengashi tomonidan tasdiqlanadigan ijara tizimiga kiradigan darsliklar roʻyxati maktab kutubxona jamgʻarmalari uchun budjet mablagʻlari hisobidan darsliklar va OʻMQlarni xarid etishga har yilgi buyurtmalarni shakllantirishga hamda ijara toʻlovlari hisobidan darsliklar va OʻMQlar bilan taʼminlashning istiqbol koʻrsatkichlarni aniqlashga asos boʻladi. 7. Xalq taʼlimi vazirligi darsliklarni xarid qilishga buyurtmalarni shakllantirish uchun talabnoma shaklini ishlab chiqadi va tasdiqlaydi hamda uni har bir umumtaʼlim maktabiga yetkazadi. 8. Umumtaʼlim maktablari, kelgusi oʻquv yilida foydalanishga tavsiya etilgan darsliklar va OʻMQlar roʻyxati hamda ijara tizimiga kiradigan darsliklar roʻyxati asosida har yili 15-sentabrdan kechiktirmasdan kelgusi oʻquv yilida oʻquvchilarni darsliklar bilan taʼminlash usulini tanlash toʻgʻrisida ota-onalar yoki ularni oʻrnini bosuvchi shaxslar orasida soʻrovlar oʻtkazadi. 9. Darsliklar va OʻMQlarni xarid qilishga buyurtmalarni shakllantirilishi: birinchi sinf oʻquvchilarini qabul qilishning istiqbol koʻrsatkichlari; maktab kutubxona jamgʻarmasining xatlov natijalari; oʻquvchilarni darsliklar va OʻMQlar bilan taʼminlash usulini tanlash toʻgʻrisida ota-onalar yoki ularni oʻrnini bosuvchi shaxslar orasida oʻtkazilgan soʻrovlar (mazkur Nizomning 2-ilovasi) natijalari tahlillari asosida amalga oshiriladi. Oʻquvchilarni darsliklar va OʻMQlar bilan taʼminlash usulini tanlash toʻgʻrisida ota-onalar yoki ularni oʻrnini bosuvchi shaxslar orasidagi soʻrov, umumtaʼlim maktabi tomonidan ota-onalar qoʻmitasi bilan birgalikda oʻtkaziladi. Bunda, mazkur soʻrov maktab kutubxona jamgʻarmasidan darsliklar toʻplami bilan bepul ravishda taʼminlanadigan oʻquvchilarning ota-onalari yoki ularni oʻrnini bosuvchi shaxslar orasida oʻtkazilmaydi. 10. Umumtaʼlim maktabi birinchi sinf oʻquvchilarini qabul qilishning istiqbol koʻrsatkichlarini aniqlashda, mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan mazkur umumtaʼlim maktabiga biriktirilgan mikrouchastkada har yili oʻtkaziladigan kuzatuvlar natijalariga amal qiladi. 11. Ijtimoiy yordamga muhtoj boʻlgan oilalardagi oʻquvchilarni taʼminlash uchun maktab kutubxona jamgʻarmasidagi darsliklar va OʻMQlarga buyurtmaning bir qismi oʻzini oʻzi boshqarish organlarining iltimosnomasiga va taqdim etilgan ota-onalar qoʻmitasining xulosasiga asosan shakllantiriladi. 12. Maktab kutubxona jamgʻarmasi uchun darsliklar va OʻMQlarni xarid qilish uchun buyurtma loyihasi, kelgusida foydalanishga yaroqli boʻlgan va Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan foydalanishga tavsiya etilgan darsliklar roʻyxatiga muvofiq boʻlgan, maktab kutubxona jamgʻarmasini xatlovdan oʻtkazish natijasida aniqlangan darsliklar va OʻMQlar soniga kamaytiriladi. Bunda, darsliklar va OʻMQlarning kelgusida foydalanishga yaroqliligini baholash mezonlari Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan belgilanadi. 13. Maktab kutubxona jamgʻarmasi uchun darsliklar va OʻMQlarni xarid qilishga buyurtma loyihasi hamda darsliklar va OʻMQlarni erkin sotishga istiqbol koʻrsatkichlar umumtaʼlim maktabining pedagogik kengashi tomonidan muhokama qilinadi va tegishli bayonnoma bilan rasmiylashtiriladi. 14. Umumtaʼlim maktabi boʻyicha darsliklar va OʻMQlarni xarid qilishning istiqbol kvotasi 1-oktabrdan kechiktirmasdan qogʻozda (imzolangan va tasdiqlangan holda) hamda elektron shaklda tuman (shahar) xalq taʼlimi boʻlimiga taqdim etiladi. 15. Tuman (shahar) xalq taʼlimi boʻlimi kelgusi oʻquv yili uchun darsliklar va OʻMQlarni xarid qilishning istiqbol kvotalarini fanlar, taʼlim tillari, darsliklar nomlari va sinflar kesimida har bir umumtaʼlim maktabi boʻyicha ekspertizadan oʻtkazadi, ularni umumlashtiradi va har yilning 10-oktabriga qadar tuman (shahar) boʻyicha darsliklar va OʻMQlarni xarid qilishning istiqbol kvotalarini Qoraqalpogʻiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi, viloyatlar xalq taʼlimi boshqarmalari va Toshkent shahar xalq taʼlimi bosh boshqarmasiga (keyingi oʻrinlarda hududiy xalq taʼlimi organlari deb yuritiladi) taqdim etadi. 16. Umumtaʼlim maktablari (tuman (shahar) xalq taʼlimi boʻlimlari) tomonidan taqdim etilgan darsliklar va OʻMQlarning erkin sotishga istiqbol koʻrsatkichlari nashriyotlar va kitob savdo tashkilotlarning imkoniyatlarini aniqlashtirish va koʻrib chiqish uchun Oʻzbekiston matbuot va axborot agentligi, “Oʻzkitobsavdotaʼminoti” MChJ, “Sharq ziyokori” OAJ, Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan “Oʻzkitobsavdo” DAK, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari bilan birgalikda har yili (oktyabr-noyabr oylarida) barcha viloyatlar markazlarida hamda Nukus va Toshkent shaharlarida tashkil etiladigan darsliklar va OʻMQlarning ixtisoslashtirilgan koʻrgazma-yarmarkalariga hududiy xalq taʼlimi organlari tomonidan olib chiqariladi. 17. Hududiy xalq taʼlimi organlari har bir tuman (shahar) xalq taʼlimi boʻlimi boʻyicha darsliklar va OʻMQlarni xarid qilishning istiqbol kvotalarini tahlil qiladi va ekspertizadan oʻtkazadi, Jamgʻarma ijrochi direksiyasining hududiy vakillari bilan birgalikda darsliklar va OʻMQlarning ixtisoslashtirilgan koʻrgazma-yarmarkalarida olingan natijalarini inobatga olgan holda oʻz hududlari boʻyicha umumlashtiradi, 20-noyabrdan kechiktirmasdan kelgusi oʻquv yili uchun darsliklar va OʻMQlarni xarid qilishning istiqbol kvotalarini fanlar, taʼlim tillari, darsliklar nomlari va sinflar kesimida tasdiqlaydi va Xalq taʼlimi vazirligiga taqdim etadi. 18. Hududiy xalq taʼlimi organlari tomonidan taqdim etilgan maʼlumotlar asosida Xalq taʼlimi vazirligi kelgusi oʻquv yili uchun fanlar, taʼlim tillari, darsliklar nomlari va sinflar kesimida, respublika boʻyicha umumtaʼlim maktablari oʻquvchilari uchun darsliklar va OʻMQlarni xarid qilinishining istiqbol kvotalarini mazkur Nizomning 3-ilovasiga muvofiq va Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan ishlab chiqiladigan shakllar asosida shakllantiradi hamda 1-dekabrdan kechiktirmagan holda Jamgʻarma Vasiylik kengashiga tasdiqlash uchun taqdim etadi. Respublika boʻyicha darsliklar va OʻMQlarni xarid qilishning har yilgi istiqbol kvotalarini shakllantirishda, umumtaʼlim maktablari uchun tegishli hududlar, sinflar va taʼlim tillari boʻyicha buyurtmaning umumiy hajmidan 10% gacha maktab kutubxona jamgʻarmasining zaxirasi boʻlishi mumkin. Maktab kutubxona jamgʻarmasining zaxirasi buyurtma shakllantiriladigan darsliklarni ishlatilishining oʻrnatilgan butun davrida sinflar va taʼlim tillari kesimida oʻquvchilar kontingentining oʻzgarishi boʻyicha oʻtkaziladigan tahlil asosida Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan belgilanadi. 19. Jamgʻarma Vasiylik kengashi qarori bilan istiqbol kvotalar tasdiqlangandan soʻng Xalq taʼlimi vazirligi: 30 kun ichida koʻzda tutilayotgan zaxirani hisobga olgan holda tasdiqlangan istiqbol kvotalarni har bir umumtaʼlim maktabiga yetkazilishini tashkil etadi; Jamgʻarma Vasiylik kengashining qarori bilan respublika boʻyicha darsliklar va OʻMQlarni xarid qilish uchun istiqbol kvotalar tasdiqlangandan soʻng 120 kun mobaynida, biroq 1-martdan kechiktirmagan holda, qonunchilik talablari asosida umumtaʼlim maktablarining kutubxona jamgʻarmalari uchun darsliklar va OʻMQlarni xarid qilish va yetkazib berish boʻyicha tender va (yoki) tanlov savdolarining oʻtkazilishini tashkil etadi. Darsliklar va OʻMQlarni xarid qilish uchun tasdiqlangan istiqbol kvotalarga fanlar, darsliklar nomlari, taʼlim tillari va sinflar kesimida qoʻshimchalar va oʻzgartirishlar Jamgʻarma Vasiylik kengashining qarorlariga asosan kiritiladi. 20. Oʻzbekiston matbuot va axborot agentligi yarmarkalarda tuzilgan shartnomalar boʻyicha darsliklarni chakana savdo tarmogʻi orqali erkin sotishni hisobga olgan holda, Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan har yili shakllantiriladigan istiqbol kvotalari asosida, har yili 1-iyulga qadar zarur hajmlar va nomlardagi darsliklar hamda OʻMQlar chiqarilishini tashkil etishni taʼminlaydi. 21. Xalq taʼlimi vazirligi koʻzda tutiladigan zaxirani hisobga olgan holda mazkur Nizomning 4-ilovasiga muvofiq har bir hududiy xalq taʼlimi organi boʻyicha darsliklar va OʻMQlarning taqsimotini tuzadi va har yili 1-avgustgacha xarid etilgan darsliklar va OʻMQlarni har bir umumtaʼlim maktabiga yetkazilishini taʼminlaydi. 22. Xalq taʼlimi vazirligining taqsimoti asosida hududiy xalq taʼlimi organlari tuman (shahar)lar xalq taʼlimi boʻlimlari boʻyicha, tuman (shahar)lar xalq taʼlimi boʻlimlari esa tegishli ravishda har bir umumtaʼlim maktabi boʻyicha taqsimotni tuzadi. 23. Darsliklar va OʻMQlarni erkin sotishning istiqbol koʻrsatkichlaridan kelib chiqqan holda Xalq taʼlimi vazirligi nashriyotlar, bosmaxonalar va kitob-savdo tashkilotlarining talabnomasiga asosan chakana savdo tarmogʻi orqali sotiladigan darsliklarni ishlab chiqarish uchun kvotalar hajmining taqsimotini amalga oshiradi, hamda Jamgʻarma Vasiylik kengashi tomonidan istiqbol kvotalari tasdiqlangandan soʻng 15 kun ichida chakana savdo tarmogʻi orqali sotiladigan darsliklarni ishlab chiqarish uchun taqsimlangan kvotalar hajmlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni hududlar va umumtaʼlim maktablari kesimida tegishli nashriyotlar, bosmaxonalar va kitob-savdo tashkilotlariga yetkazadi. 24. Darsliklar va OʻMQlarni erkin sotishning tasdiqlangan istiqbol koʻrsatkichlari asosida nashriyotlar, bosmaxonalar va kitob-savdo tashkilotlari mustaqil ravishda chakana savdo tarmogʻi orqali sotiladigan darsliklar va OʻMQlarning nashr etilishini, qoidaga koʻra, oʻz mablagʻlari hisobidan tashkil etadi. 25. Chakana savdo tarmogʻi orqali sotish uchun nashr etilgan darsliklar va OʻMQlar “Oʻzkitobsavdo” DAK va uning hududiy boʻlinmalari, “Oʻzkitobsavdotaʼminoti” MChJ, “Sharq ziyokori” OAJ, shuningdek boshqa kitob-savdo tashkilotlari tomonidan shaharlarda, tuman markazlarida va uzoq joylashgan aholi punktlarida aholiga darsliklar va OʻMQlarni sotish uchun maxsuslashtirilgan savdo tarmoqlarida, shu jumladan maktab bozorlari va yarmarkalarini tashkil etish yoʻli bilan sotiladi. 26. Darsliklar va OʻMQlarni xarid qilish va yetkazib berish xarajatlari, shuningdek qonunchilikda belgilangan Jamgʻarmaning boshqa xarajatlari toʻlovlari belgilangan tartibda Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligining Gʻaznachiligi tomonidan Jamgʻarma mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi. 27. Darsliklar va OʻMQlarni xarid qilish va yetkazib berish xarajatlarini qoplash uchun davlat budjetining mablagʻlari quyidagi yoʻnalishlar boʻyicha ajratiladi: davlat va nodavlat umumtaʼlim maktablarining birinchi sinf oʻquvchilari uchun; “Mehribonlik” uylari, ixtisoslashtirilgan maktablar va maktab-internatlarining tarbiyalanuvchilari boʻlgan oʻquvchilar uchun; ijtimoiy yordamga muhtoj boʻlgan oilalardagi umumtaʼlim maktablari oʻquvchilari uchun; ijara tizimini darsliklar va OʻMQlar bilan birlamchi taʼminlash uchun. 28. Mazkur Nizomning 27-bandida koʻrsatib oʻtilgan oʻquvchilarni davlat budjeti mablagʻlari hisobidan aniq manzilli taʼminlash uchun moʻljallangan va umumtaʼlim maktabi tomonidan uning buyurtmasi asosida qabul qilingan barcha darsliklar va OʻMQlar, oʻrnatilgan tartibda maktab kutubxona jamgʻarmasiga kirim qilinishi lozim. 29. Birinchi sinf oʻquvchilari bepul foydalanish uchun maktab kutubxona jamgʻarmasi hisobidan darsliklar va OʻMQlarning toʻliq toʻplami bilan taʼminlanadi. Olingan darsliklar va OʻMQlar, oʻquv yili yakunida, keyinchalik hisobdan chiqarish va utilizatsiya qilish uchun toʻliq hajmda (ish daftarlari bundan mustasno) kutubxonaga qaytariladi. 30. “Mehribonlik” uylari, ixtisoslashtirilgan maktablar va maktab-internatlarining tarbiyalanuvchilari boʻlgan oʻquvchilar maktab kutubxona jamgʻarmasidan tegishli sinf va taʼlim tili boʻyicha darsliklarning toʻliq toʻplami bilan bepul taʼminlanadi. 31. Umumtaʼlim maktablarining jismoniy va (yoki) ruhiy rivojlanish nuqsonlari mavjud boʻlgan oʻquvchilarini darsliklar va OʻMQlar bilan taʼminlanishi, keyinchalik foydalanishga yaroqli boʻlgan mavjud darsliklar va OʻMQlarni hisobga olgan holda, maktab kutubxona jamgʻarmasini yangilash va toʻldirish yoʻli bilan amalga oshiriladi. 32. Oʻquv jarayonida oʻquvchilarga bepul foydalanish uchun berilgan darsliklar oʻquv yili yakunida toʻliq hajmda maktab kutubxonasiga qaytariladi. 33. Kelgusi oʻquv yili uchun ijtimoiy yordamga muhtoj boʻlgan oilalardagi oʻquvchilar roʻyxati har yili 1-sentabrga qadar aniqlashtiriladi va oʻzini oʻzi boshqarish organlarining iltimosnomasi va taqdim etilgan ota-onalar qoʻmitasining xulosasi asosida umumtaʼlim maktabining pedagogik kengashi tomonidan tasdiqlanadi. Ijtimoiy yordamga muhtoj boʻlgan oilalardagi oʻquvchilar davlat budjeti mablagʻlari hisobidan xarid etilgan darsliklarning toʻliq toʻplamini berish yoʻli bilan maktab kutubxona jamgʻarmasidan darsliklar bilan taʼminlanadi. 34. Oʻquvchi boshqa umumtaʼlim maktabiga oʻtganida, oʻquvchini mazkur umumtaʼlim maktabidan oʻtkazilishi toʻgʻrisidagi buyruq chiqarilgandan soʻng, uch kunlik muddatda, unga vaqtinchalik foydalanishga berilgan darsliklar toʻliq hajmda maktab kutubxona jamgʻarmasiga qaytarilishi lozim. Bunda umumtaʼlim maktabi maʼmuriyati tomonidan mazkur oʻquv yiliga oʻquvchi davlat budjeti mablagʻlari hisobidan darsliklarning toʻliq toʻplami bilan taʼminlanishi lozimligi toʻgʻrisida unga maʼlumotnoma beriladi. Oʻquvchi boshqa umumtaʼlim maktabiga kelganida, umumtaʼlim maktabi maʼmuriyatiga koʻrsatib oʻtilgan maʼlumotnomani taqdim etadi va maktab kutubxona jamgʻarmasidan darsliklar bilan bepul taʼminlanadi. 35. Boshqa umumtaʼlim maktabida darsliklar toʻplamlarining yetishmovchiligi mavjud boʻlganda, yangidan kelgan oʻquvchi zarur darsliklar toʻplami bilan mazkur Nizomning V bobida belgilangan tartibda taʼminlanadi. 36. Umumtaʼlim maktablari oʻqituvchilari, tegishli taʼlim tilidagi sinflarda tegishli fanlar boʻyicha darslarni oʻtkazish uchun zarur boʻlgan darsliklar va OʻMQlar bilan maktab kutubxona jamgʻarmasining zaxirasi hisobidan bepul ravishda taʼminlanadi. 37. Oʻqituvchilarga bepul foydalanish uchun berilgan darsliklar va OʻMQlar oʻquv yili yakunida toʻliq hajmda maktab kutubxonasiga qaytariladi. 38. Darsliklar oʻquvchilarga va (yoki) oʻqituvchilarga foydalanishga berilganda kutubxonachi tomonidan darsliklarda belgilangan tartibda tegishli qaydlar qoʻyiladi. 39. Oʻquvchilar va oʻqituvchilarga bepul ravishda berilgan va maktab kutubxonasiga qaytarilgan darsliklar va OʻMQlarning hisob-kitobining yuritilishi va roʻyxatga olinishi mazkur Nizom asosida amalga oshiriladi. 40. Ijara tizimiga kiradigan darsliklar roʻyxati har yili Jamgʻarma Vasiylik kengashi tomonidan tasdiqlanadi va 1-avgustga qadar kelgusi oʻquv yiliga darsliklar va OʻMQlarni xarid qilishga istiqbol kvotalarni shakllantirish uchun umumtaʼlim maktablariga yetkaziladi. 41. Oʻquvchilarga Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan ijara tizimida foydalanish uchun tavsiya etilgan darsliklar ijaraga beriladi. 42. Darsliklar toʻplami uchun sinflar va taʼlim tillari kesimida ijara toʻlovi respublika boʻyicha yagona boʻladi, uning miqdori va toʻlash shakli Jamgʻarma Vasiylik kengashi tomonidan oʻrnatiladi va 25-avgustdan kechiktirmagan holda Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan ommaviy axborot vositalarida eʼlon qilinadi. 43. Darsliklarning toʻplami uchun ijara toʻlovi miqdori tegishli miqdordagi darsliklar va OʻMQlarni kelgusida xarid qilish va yetkazib berish uchun zarur boʻladigan mablagʻlarning istiqbol hajmi hamda qonunchilikda belgilangan tartibda olinadigan va amalga oshiriladigan Jamgʻarmaning istiqbol daromadlari va xarajatlaridan kelib chiqqan holda hisoblanadi. Bunda, darsliklar toʻplamlari uchun ijara toʻlovi miqdorlarini aniqlashda istiqbol koʻrsatkichlar qoʻllanganligi sababli, tegishli oʻquv yilida ijara toʻlovi miqdorlarining hisoblashda kamchiliklar mavjud boʻlishi va buning natijasida ijara tushumlari ortiqcha yoki kam tushishi mumkin. Belgilangan ijara toʻlovlari hisobidan yigʻilgan mablagʻlarning ortiqcha yoki kam tushganligi aniqlanganda, mazkur ortiqcha yoki kam olingan summa kelgusi oʻquv yilida tegishli sinf va taʼlim tili boʻyicha ijara toʻlovlari miqdorlarini hisoblashda kamaytirish yoki oshirish yoʻli bilan hisobga olinadi. 44. Darsliklar toʻplami uchun ijara toʻlovining toʻlovchilari sifatida oʻquvchilarning ota-onalari yoki ularni oʻrnini bosuvchi shaxslar yoxud homiylar boʻladi. 45. Ijaraga darsliklarning berilishi umumtaʼlim maktabi maʼmuriyati va oʻquvchilarning ota-onalari yoki ularni oʻrnini bosuvchi shaxslar yoxud homiylar orqali mazkur Nizomning 5-ilovasiga muvofiq shartnoma tuzish yoʻli bilan amalga oshiriladi. Bunda darsliklarni oʻquvchilarga va (yoki) oʻqituvchilarga foydalanishga berilganligi toʻgʻrisida kutubxonachi tomonidan albatta darsliklarda tegishli qaydlar qoʻyiladi. 46. Ijara toʻlovining belgilangan miqdori har yilning 30-sentabriga qadar toʻliq hajmda toʻlanadi. Zarurat boʻlganda, oʻquvchilarning ota-onalari yoki ularni oʻrnini bosuvchi shaxslar vaqtinchalik pul mablagʻlarining yoʻqligi sababli ijara toʻlovi muddatini uzaytirish toʻgʻrisida umumtaʼlim maktabi maʼmuriyatiga murojaat qilishi mumkin. Umumtaʼlim maktabi vasiylik kengashi qarori va maʼmuriyati buyrugʻi asosida toʻlov muddati uzaytirilishi mumkin, bunda mazkur toʻlovning 50 foizi joriy yilning 30-sentabrigacha, qolgan qismi – 30-noyabrgacha toʻlanilishi lozim. 47. Darsliklar toʻplami uchun ijara toʻlovlari quyidagicha amalga oshiriladi: a) yoxud, umumtaʼlim maktabining maxsus hisob raqamiga oʻtkazish uchun umumtaʼlim maktabi yoki bankning kassasiga naqd pul mablagʻlari bilan toʻlash yoʻli bilan. Umumtaʼlim maktabi kassasiga ijara toʻlovining toʻlanganligi umumtaʼlim maktabining muhri yoki kassa apparatining izi bilan hamda umumtaʼlim maktabining buxgalteri va kassir vazifasini bajaruvchi masʼul shaxsning imzosi bilan tasdiqlangan kirim-kassa orderi va kvitansiya bilan rasmiylashtiriladi. Bunda, kirim-kassa orderi umumtaʼlim maktabining buxgalteriyasida qoldiriladi, kvitansiya esa oʻquvchilarning ota-onalari yoki ularni oʻrnini bosuvchi shaxslarga yoxud homiylarga taqdim etiladi. Ijara toʻlovidan yigʻilgan naqd pul mablagʻlari uch bank ish kuni mobaynida umumtaʼlim maktabining kassiri tomonidan oʻrnatilgan tartibda ularni keyinchalik umumtaʼlim maktabining maxsus hisob raqamiga oʻtkazish uchun tegishli bankka topshiriladi. Ijara toʻlovi naqd pul koʻrinishida bankka topshirilganda, bank tomonidan berilgan va toʻlovni tasdiqlaydigan kvitansiyaning nusxasi tegishli umumtaʼlim maktabining buxgalteriyasiga taqdim etiladi. b) yoxud, oʻquvchilar ota-onalari yoki ularni oʻrnini bosuvchi shaxslarning ish haqi va boshqa daromadlari hisobiga tashkilotlar, shuningdek homiylarning hisob raqamlaridan, ularning plastik kartochkalari va (yoki) jamgʻarma (omonat) raqamlaridan pul koʻchirish yoʻli bilan. Bunda, ijara toʻlovining toʻlanganligi bankning tegishli belgisi bilan tasdiqlangan toʻlov topshiriqnomasining nusxasini yoki terminal chekining nusxasini umumtaʼlim maktabining buxgalteriyasiga taqdim etish yoʻli bilan tasdiqlanadi. 48. Ijara toʻlovlari toʻlanganligini tasdiqlovchi toʻlov hujjatlarda oʻquvchining familiyasi, ismi, otasining ismi, sinfi va taʼlim tili, tegishli oʻquv yili hamda umumtaʼlim maktabining raqami va uning hududiy mansubligi albatta koʻrsatiladi. 49. Darsliklar uchun ijara toʻlovlari sifatida kelib tushgan naqd va naqdsiz pul mablagʻlarini va boshqa tushumlarni umumtaʼlim maktabining ehtiyojlariga, shuningdek boshqa maqsadlarga sarflash taqiqlanadi. 50. Ijara tizimiga kiradigan darsliklar oʻquvchilarga tegishli sinf va taʼlim tili boʻyicha toʻliq toʻplamda quyidagi tartibda berilishi lozim: a) ijara asosida darsliklardan foydalanadigan oʻquvchilarga, tegishli shartnoma tuzilib, mazkur Nizomning 46-bandiga muvofiq ijara toʻlovi toʻlangandan soʻng. Bunda ijara toʻlovlarini toʻlanganligini tasdiqlovchi toʻlov hujjatlarining nusxalari umumtaʼlim maktabining kutubxonachisiga taqdim etiladi va maktab kutubxona jamgʻarmasidan oʻquvchilarga darsliklarning tegishli toʻplamini berishga asos boʻladi. b) darsliklardan bepul ravishda foydalanadigan oʻquvchilarga tegishli shartnoma tuzilgandan soʻng. Darsliklarni toʻliqsiz toʻplamda ijaraga berishga yoʻl qoʻyilmaydi. 51. Darsliklar toʻplami uchun ijara toʻlovi toʻlangandan keyin oʻquvchi boshqa umumtaʼlim maktabiga oʻtganida, unga vaqtinchalik foydalanishga berilgan darsliklar toʻplami maktab kutubxona jamgʻarmasiga qaytarilishi lozim. Bunda, toʻlangan ijara toʻlovi qaytarilmaydi va boshqa umumtaʼlim maktabida oʻquvchini xuddi shunday darsliklar toʻplami bilan ijara asosida taʼminlanishi ijara toʻlovi olinmasdan amalga oshiriladi. Ijara toʻlovining toʻlanganligi toʻlov hujjati nusxasi va oldingi umumtaʼlim maktabining maʼlumotnomasi bilan tasdiqlanishi lozim. 52. Darsliklar yoki OʻMQlardan foydalanish usulidan qatʼi nazar, ularni yoʻqotish yoki keyinchalik foydalanishga yaroqsiz holatga keltirish holatlarida oʻquvchilarning ota-onalari yoki ularni oʻrnini bosuvchi shaxslar yoxud homiylar yoki oʻqituvchilar zararni xuddi shunday darslik va (yoki) OʻMQlar bilan qoplaydi, yoxud birlamchi hujjatlarda (hisob-fakturada, yuk xatida) koʻrsatilgan uning qiymatini quyidagi miqdorlarda toʻlaydi: a) umumtaʼlim maktabi birinchi sinf oʻquvchilarining har bir darslik va (yoki) OʻMQlar uchun – bir baravari miqdorida; b) 2—4 sinf oʻquvchilarining har bir darslik va (yoki) OʻMQlar uchun – ikki baravari miqdorida; v) 5—9 sinf oʻquvchilarining har bir darslik va (yoki) OʻMQlar uchun – toʻrt baravari miqdorida. 53. Darsliklarni ijara tizimi bilan bogʻliq maʼlumotlar bilan oʻquvchilar ota-onalarini yoki ularni oʻrnini bosuvchi shaxslar yoxud homiylarni taʼminlash maqsadida, umumtaʼlim maktabi maʼmuriyati, mazkur umumtaʼlim maktabining koʻrinarli va qulay joylarida joriy oʻquv yili uchun ijara toʻlovi miqdorlari, darsliklar toʻplamlarini foydalanishga berish va ijara toʻlovini toʻlash tartibi, umumtaʼlim maktabi va foydalanuvchilarning huquq va majburiyatlarini koʻrsatgan holda, darsliklar toʻplamlaridan foydalanish shartlari va muddatlari toʻgʻrisida maʼlumotlarni joylashtiradi. 54. Tegishli oʻquv yili uchun ortiqcha toʻlangan ijara toʻlovlari yoki notoʻgʻri oʻtkazilgan mablagʻlar mavjud boʻlganda, umumtaʼlim maktabi yozma ravishda Jamgʻarma ijrochi direksiyasiga murojaat qiladi. Umumtaʼlim maktabining murojaatiga asosan Jamgʻarma ijrochi direksiyasining hududiy vakili joyga chiqib, mazkur murojaatning asosliligini oʻrganadi va maʼlumotnomani tuzib, uni Jamgʻarma ijrochi direksiyasiga taqdim etadi. Ortiqcha toʻlangan ijara toʻlovlari hamda notoʻgʻri oʻtkazilgan mablagʻlar mavjudligi tasdiqlanganida, mablagʻlarning qaytarilishi Jamgʻarma ijrochi direksiyasi tomonidan tijorat bankida ochilgan Jamgʻarmaning jamgʻarma raqamidan umumtaʼlim maktabining maxsus hisob raqamiga tegishli mablagʻlarni oʻtkazish yoʻli bilan amalga oshiriladi. Oʻquvchilar ota-onalari yoki ularni oʻrnini bosuvchi shaxslar yoxud homiylar tomonidan ortiqcha toʻlangan ijara toʻlovlarni hamda notoʻgʻri oʻtkazilgan mablagʻlarni umumtaʼlim maktabining maxsus hisob raqamidan keyinchalik qaytarilishi, bevosita umumtaʼlim maktabi tomonidan qonunchilikda belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 55. Oʻquvchilarning darsliklarga boʻlgan ehtiyojini toʻliq qondirish uchun maktab kutubxona jamgʻarmasida darsliklarning yetishmovchiligi mavjud boʻlganda, umumtaʼlim maktabining maʼmuriyati, qoʻshimcha darsliklar toʻplamlarini ajratish toʻgʻrisida darsliklarni foydalanishga berish shartini, zarur boʻlgan sonini, sinfi va taʼlim tilini aniq koʻrsatgan holda, tuman (shahar) xalq taʼlimi boʻlimiga yozma ravishda murojaat qiladi. 56. Umumtaʼlim maktablarining murojaatiga asosan, tuman (shahar) xalq taʼlimi boʻlimi umumtaʼlim maktablari boʻyicha sinflar va taʼlim tillari kesimida oʻquvchilar kontingentini va ularning darsliklar bilan taʼminlanishini tahlil qiladi. Tahlil natijasida tuman (shahar) xalq taʼlimi boʻlimi tegishli tuman (shahar) hududi doirasida umumtaʼlim maktablari orasida darsliklar toʻplamlarini qayta taqsimlash toʻgʻrisida tegishli buyruq chiqaradi. Umumtaʼlim maktablari tomonidan darsliklar toʻplamlarining berilishi va qabul qilinishi ular orasida rasmiylashtiriladigan shartnoma asosida amalga oshiriladi. Shartnomada nazarda tutilgan qonunchilik talablari bilan bir qatorda, darsliklarni foydalanishga berish tartibi albatta koʻrsatilgan holda ularni 20-iyungacha (oʻquv yili tugagandan soʻng) qaytarish sharti bilan darsliklarning toʻliq toʻplamlarini vaqtinchalik foydalanishga berilishi ham koʻzda tutiladi. Mazkur holatda umumtaʼlim maktabi tomonidan ijaraga berish sharti bilan vaqtinchalik foydalanishga olingan darsliklar uchun ijara toʻlovlari oʻquvchining ota-onalari yoki ularni oʻrnini bosuvchi shaxslar yoxud homiylar tomonidan darsliklari foydalanishga berilgan umumtaʼlim maktabining maxsus hisob raqamiga toʻlanadi. 57. Darsliklar toʻplamlari tuman (shahar) boʻyicha yetishmovchiligi mavjud boʻlganida, tuman (shahar) xalq taʼlimi boʻlimi tegishli hududiy xalq taʼlimi organiga qoʻshimcha darsliklar toʻplamlarini ajratish toʻgʻrisida zarur boʻlgan soni, sinfi va taʼlim tilini aniq koʻrsatgan holda yozma ravishda murojaat qiladi. 58. Tuman (shahar) xalq taʼlimi boʻlimlarining murojaatlariga asosan hududiy xalq taʼlimi organlari tuman (shahar)lar, sinflar va taʼlim tillari hamda darsliklarni foydalanishga berish shartlari kesimida oʻquvchilar kontingentini va ularning darsliklar bilan taʼminlanishini tahlil qiladi. Tahlil natijasida, hududiy xalq taʼlimi organlari har yili tuman (shahar)lar orasida darsliklar toʻplamlarini qayta taqsimlaydi. Ikki va undan koʻproq tuman (shahar)lar orasida darsliklar toʻplamlarining qayta taqsimlanishi hududiy xalq taʼlimi organining tegishli buyrugʻi asosida amalga oshiriladi hamda darsliklarni bir umumtaʼlim maktabining balansidan boshqa umumtaʼlim maktabining balansiga begʻaraz oʻtkazilishini hisobga olgan holda umumtaʼlim maktablari orasida tegishli buxgalterlik hujjatlari bilan rasmiylashtiriladi. Mazkur holatda darsliklar uchun ijara toʻlovlari darsliklarni oʻzining balansiga qabul qilgan umumtaʼlim maktabining maxsus raqamiga toʻlanadi. 59. Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahri umumtaʼlim maktablari orasida darsliklar toʻplamlarining qayta taqsimlanishi Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan mazkur Nizomning 58-bandida belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 60. Umumtaʼlim maktablarining kutubxonachilari maktab kutubxona jamgʻarmasining darsliklar va OʻMQlarini qabul qilishni va hisobdan chiqarilishining tegishli hisob-kitobini, ularning shakllantirilishi va foydalanilishini, hisobi va saqlanilishini, xatlovdan oʻtkazilishini, hisob-kitob hujjatlarining mavjudligini va harakatini, statistika hisob-kitobini yuritilishini taʼminlaydi, shuningdek oʻquvchilar oʻrtasida darsliklarni avaylab asrash tuygʻusini rivojlantirishga yoʻnaltirilgan tarbiyaviy ishlarni olib boradi. 61. Maktab kutubxona jamgʻarmasining darsliklari va OʻMQlarning hisob-kitobi oʻz ichiga darsliklar va OʻMQlarni qabul qilish, ularni markirovkalash, qabul qilishda, joydan joyga oʻtkazishda va hisobdan chiqarishda roʻyxatga olish hamda darsliklar va OʻMQlarning jamgʻarmada mavjudligini tekshirishni oladi. Bunda, darsliklar va OʻMQlarni qabul qilinishi Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan tasdiqlanadigan shakldagi umumtaʼlim maktabining kutubxonasiga darsliklar va OʻMQlarni qabul qilish toʻgʻrisidagi dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi. 62. Poligrafik nuqsonlari va (yoki) boshqa kamchiliklari mavjud boʻlgan darsliklar va OʻMQlar keyinchalik ularni tegishli nashriyot va (yoki) nashriyot-poligrafik tashkilotiga qaytarish uchun, qabul qilingandan soʻng uch kun mobaynida umumtaʼlim maktabi tomonidan darsliklar va OʻMQlarni yetkazib beruvchi tashkilotlarga qaytariladi. 63. Kamchiliklari mavjud boʻlgan darsliklar va OʻMQlarning almashtirilishi va keyinchalik ularni umumtaʼlim maktabiga yetkazib berilishi Xalq taʼlimi vazirligi bilan nashriyotlar va (yoki) nashriyot-poligrafik tashkilotlar orasida tuziladigan shartnomaga muvofiq amalga oshiriladi. 64. Umumtaʼlim maktabining kutubxonasi: ijara tizimiga kiradigan darsliklarning umumiy hisob-kitobini; ijara tizimiga kirmaydigan darsliklarning umumiy hisob-kitobini; maktab kutubxona jamgʻarmasidagi barcha turdagi darsliklarning umumiy hisob-kitobini; maktab kutubxona jamgʻarmasiga qabul qilinadigan OʻMQlarning oʻrnatilgan hisob birliklarda umumiy va individual hisob-kitobini yuritadi. 65. Hisob-kitoblarning toʻgʻri yuritilishini tashkil etish va maktab kutubxona jamgʻarmasi boʻyicha meʼyorlar va talablariga rioya qilinishi ustidan nazoratni amalga oshirish, shuningdek maktab kutubxona jamgʻarmasining darsliklar va OʻMQlarning hisob-kitobi qoidalari bajarilishi uchun sharoitlarni tashkil etish boʻyicha javobgarlik, lavozim yoʻriqnomasiga asosan kutubxona mudiriga (kutubxonachiga) yuklatiladi. 66. Maktab kutubxona jamgʻarmasiga qabul qilinadigan darsliklar va OʻMQlarning barcha turdagi nashri markalanadi (shtempellanadi), shuningdek asosiy darslik va OʻMQlarga ilova qilinadigan barcha turdagi materiallar markalanadi, ularga ham oʻsha belgi (rekvizit) qoʻyiladi. 67. Darsliklarning umumiy hisob-kitobi va OʻMQlarning umumiy hisob-kitobi alohida yuritiladi. 68. Maktab kutubxona jamgʻarmasiga qabul qilinadigan yoki hisobdan chiqariladigan darsliklar va OʻMQlarning umumiy hisob-kitobi bitta birlamchi hujjat (hisob-fakturasi, yuk xati, dalolatnoma, reyestr) asosida alohida partiyalar boʻyicha amalga oshiriladi. 69. Quyidagilar darsliklarni umumiy hisob-kitobi shakllari boʻladi: maktab kutubxona jamgʻarmasidagi ijara tizimiga kiradigan darsliklarning umumiy hisob-kitobini yuritish kitobi (mazkur Nizomga 6-ilova); maktab kutubxona jamgʻarmasidagi ijara tizimiga kirmaydigan darsliklarning umumiy hisob-kitobini yuritish kitobi (mazkur Nizomga 7-ilova); maktab kutubxona jamgʻarmasidagi barcha turdagi darsliklarning umumiy hisob-kitobini yuritish kitobi (mazkur Nizomga 8-ilova). 70. Maktab kutubxona jamgʻarmasiga qabul qilinadigan va hisobdan chiqariladigan OʻMQlarning umumiy hisob-kitobi badiiy, bilim orttirish, turli maʼlumotlar beradigan, metodik adabiyotlar hisob-kitobini yuritish uchun moʻljallangan maktab kutubxona jamgʻarmasining umumiy hisob-kitobini yuritish kitobida yuritiladi (mazkur Nizomga 9-ilova). 71. Maktab kutubxona jamgʻarmasi darsliklarining hisob-kitobini yuritish kitoblarini, badiiy, bilim orttirish, turli maʼlumotlar beradigan, metodik adabiyotlar hisob-kitobini yuritish uchun moʻljallangan maktab kutubxona jamgʻarmasining umumiy hisob-kitobini yuritish kitobini va inventar kitobini qayta toʻldirish taqiqlanadi hamda faqatgina tuman (shahar) xalq taʼlimi boʻlimi mudirining buyrugʻi asosida favqulodda holatlarda ruxsat etiladi. 72. Har bir OʻMQlar nusxasining yoki nomining individual hisob-kitobi individual inventar raqamini berish yoʻli bilan amalga oshiriladi. Individual raqam maktab kutubxona jamgʻarmasida OʻMQlarning boʻlgan butun davrida unga biriktiriladi. 73. Oʻquv va boshqa adabiyotlarning individual hisob-kitob shakli sifatida inventar kitobi (mazkur Nizomning 10-ilovasi) hisoblanadi va u qatʼiy hisobotning asosiy hujjati sifatida doimo saqlanishi zarur. 74. Maktab kutubxona jamgʻarmasidan darsliklarning hisobdan chiqarilishi, mazkur Nizomning 11-ilovasiga muvofiq maktab kutubxona jamgʻarmasidan darsliklarning hisobdan chiqarilishi toʻgʻrisidagi dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi va maktab kutubxona jamgʻarmasidagi: ijara tizimiga kiradigan darsliklarni umumiy hisob-kitobini yuritish kitobi; ijara tizimiga kirmaydigan darsliklarni umumiy hisob-kitobini yuritish kitobi; maktab kutubxona jamgʻarmasi barcha turdagi darsliklarning umumiy hisob-kitobini yuritish kitobida aks ettiriladi. 75. OʻMQlarning maktab kutubxona jamgʻarmasidan hisobdan chiqarilishi mazkur Nizomning 12-ilovasiga muvofiq maktab kutubxona jamgʻarmasidan OʻMQlarning hisobdan chiqarish toʻgʻrisidagi dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi va badiiy, bilim orttirish, turli maʼlumotlar beradigan, metodik adabiyotlar hisob-kitobini yuritish uchun moʻljallangan maktab kutubxona jamgʻarmasining umumiy hisob-kitob kitobida aks ettiriladi. 76. Har bir dalolatnomada quyidagi sabablardan biriga asosan hisobdan chiqariladigan darsliklar va OʻMQlar toʻgʻrisida maʼlumotlar qayd etiladi: eskirganligi (jismonan eskirish), nuqsoni boʻlganligi, mazmuni eskirganligi, profilga oid boʻlmaganligi, yoʻqolganligi (yoʻqolgan holatini aniq koʻrsatgan holda — kutubxona jamgʻarmasidan yoʻqolganligi, foydalanuvchilar tomonidan yoʻqotilganligi, oʻgʻirlanganligi, tabiiy yoki texnogen xususiyatga ega boʻlgan hodisalar natijasida yoʻqolganligi, aniqlanmagan sabablarga koʻra yoʻqolganligi (kamomad)). 77. Maktab kutubxona jamgʻarmasidan darsliklar va OʻMQlarni hisobdan chiqarish dalolatnomalari umumtaʼlim maktabining direktori tomonidan tasdiqlanadi. 78. Ochiq foydalaniladigan jamgʻarmalardan aniqlanmagan sabablarga koʻra oʻquv-metodik adabiyotlarni hisobdan chiqarish meʼyori foydalanishga beriladigan darsliklar hajmidan 0,1% koʻp boʻlmasligi lozim. 79. Maktab kutubxona jamgʻarmasidan darsliklarni hisobdan chiqarish meʼyori mazkur Nizomning 3-bandiga muvofiq belgilanadi. 80. Hisobdan chiqarilgan darsliklar va OʻMQlar toʻgʻrisida maʼlumot barcha hisob-kitob shakllarida – inventar kitobida, maktab kutubxona jamgʻarmasini umumiy hisob-kitob qilish kitoblarida, kataloglarda, kartotekalarda aks ettiriladi va bu toʻgʻrisida hisobdan chiqarish dalolatnomasida tegishli qaydlar qilinadi. 81. Foydalanuvchilar tomonidan yoʻqotilgan va ularning aybi bilan foydalanishga yaroqsiz holatga kelgan darsliklar va OʻMQlar oʻrniga qabul qilingan darsliklar va OʻMQlar “Yoʻqotilgan darsliklar oʻrniga foydalanuvchilardan olingan kitoblar va boshqa hujjatlar hisob-kitobini yuritish Daftari”da aks ettiriladi. Mazkur Daftarda qilingan qaydlar asosida foydalanuvchilar tomonidan yoʻqotilgan darsliklar va OʻMQlarni hisobdan chiqarish va teng qiymatli deb eʼtirof etilgan darsliklar va OʻMQlarni qabul qilish toʻgʻrisida (mazkur Nizomning 13-ilovasi) dalolatnomalar tuziladi va bular badiiy, bilim orttirish, turli maʼlumotlar beradigan, metodik adabiyotlar hisob-kitobini yuritish uchun moʻljallangan maktab kutubxona jamgʻarmasining umumiy hisob-kitobini yuritish kitobida va barcha turdagi darsliklarning umumiy hisob-kitobini yuritish kitobida qayd etiladi. Foydalanuvchilar tomonidan yoʻqotilgan va ularning aybi bilan foydalanishga yaroqsiz holatga kelgan darsliklar va OʻMQlar oʻrniga pul mablagʻlarining qabul qilinishi mazkur Nizomning 47 va 52-bandlarida belgilangan tartib va miqdorlarda amalga oshiriladi. 82. “Yoʻqotilgan darsliklar oʻrniga foydalanuvchilardan olingan kitoblar va boshqa hujjatlar hisob-kitobini yuritish Daftari”da har bir qayd oʻzining alohida tartib raqamiga ega boʻladi hamda foydalanuvchi va kutubxonachining imzolari bilan tasdiqlanadi. 83. Umumtaʼlim maktabining kutubxona mudiri (kutubxonachisi) oʻquvchilar oʻrtasida darsliklarni avaylab asrash tuygʻusini rivojlantirishga yoʻnaltirilgan tarbiyaviy ishlarni olib boradi. 84. Homiylik yordami sifatida umumtaʼlim maktablariga taqdim etilgan yoki budjetdan tashqari mablagʻlar hisobidan umumtaʼlim maktablari tomonidan xarid etilgan darsliklar va OʻMQlar, umumtaʼlim maktablariga qabul qilingan paytdan uch kundan kechiktirmagan muddatda manbai koʻrsatilgan holda maktab kutubxona jamgʻarmasida alohida hisobga olinadi. 85. Xalq taʼlimi vazirligi har yili 1-iyungacha maktab kutubxona jamgʻarmalaridan hisobdan chiqarilishi lozim boʻlgan darsliklar va OʻMQlarning roʻyxatini (nashr yili, nomi va muallifi aniq koʻrsatilgan holda) aniqlaydi va tegishli buyruq bilan uni tasdiqlaydi. Mazkur buyruq va hisobdan chiqarilishi lozim boʻlgan darsliklar va OʻMQlarning roʻyxati ommaviy axborot vositalarida eʼlon qilinadi va umumtaʼlim maktablarigacha yetkaziladi. 86. Kutubxonada darsliklar va OʻMQlarni haqiqatda mavjudligini aniqlash maqsadida kutubxona jamgʻarmasini hisob-kitob hujjatlar bilan solishtirish va jamgʻarma hisobidan chiqarish uchun tanlab olish yoʻli bilan darsliklar va OʻMQlarning maktab kutubxona jamgʻarmalari har yili 1-iyulgacha xatlovdan oʻtkaziladi. 87. Umumtaʼlim maktabining kutubxonasida xatlovlar maktab kutubxona jamgʻarmasini xatlovdan oʻtkazish toʻgʻrisida buyruqni chiqarish va tarkibi kutubxona mudiri (kutubxonachi), umumtaʼlim maktabining maʼmuriyati, jamoat tashkilotlari, buxgalteriya vakillaridan iborat boʻlgan komissiyani tayinlash yoʻli bilan amalga oshiriladi. 88. Darsliklar va OʻMQlarning yoʻqotilganligi aniqlanganda, mazkur Nizomning 52-bandi bilan oʻrnatilgan tartibda zararni qoplash boʻyicha choralar koʻriladi. Darsliklar va OʻMQlarning ortiqchasi oʻrnatilgan tartibda maktab kutubxona jamgʻarmasiga kirim qilinadi. 89. Tekshirish tushuntirish xati bilan dalolatnomani va mavjud boʻlmagan nashrlar roʻyxatini (mazkur Nizomning 14-ilovasi) tuzish bilan yakunlanadi. 90. Umumtaʼlim maktablari, zarurat boʻlganda, hisobdan chiqarilishi lozim boʻlgan darsliklar va OʻMQlarning 5% gacha boʻlgan miqdorini, oʻqituvchilar tarkibi va oʻquvchilar tomonidan foydalanish uchun, kutubxonalarning ixtiyorida qoldirishlari mumkin. Kelgusida foydalanishga yaroqli boʻlgan va kelgusi oʻquv yiliga foydalanish uchun tavsiya etilgan darsliklar va OʻMQlar roʻyxatiga muvofiq keladigan darsliklar va OʻMQlar ham maktab kutubxona jamgʻarmasida qoldiriladi. 91. Hisobdan chiqarish uchun belgilangan darsliklar va OʻMQlar alohida xonaga joylashtiriladi va vakolatli shaxslarga topshirilishiga qadar shu yerda saqlanadi. 92. Darsliklar va OʻMQlar har oʻquv yilining 1-sentabridan keyin, biroq 10-oktabrdan kechiktirmagan holda darsliklar maktab kutubxona jamgʻarmasining hisob-kitob hujjatlaridan, inventar kitoblardan, kutubxona kataloglaridan roʻyxatdan chiqarish yoʻli bilan hisobdan chiqariladi, shuningdek umumtaʼlim maktabining balansida boʻlgan ularning qiymati ham hisobdan chiqariladi. 93. Maktab kutubxona jamgʻarmasidan darsliklar va OʻMQlarni hisobdan chiqarish dalolatnomalari va ularga ilova qilingan roʻyxatlar 3 yil davomida saqlanadi va shundan keyin belgilangan tartibda yoʻq qilinadi. 94. Tuman (shahar) xalq taʼlimi boʻlimlari utilizatsiya qilinadigan darsliklar va OʻMQlar hajmi toʻgʻrisida tuman (shahar)ning barcha umumtaʼlim maktablari boʻyicha maʼlumotlarni umumlashtiradi va hududiy xalq taʼlimi organlariga taqdim etadi. 95. “Oʻquv taʼlim taʼminot” davlat unitar korxonasining hududiy boʻlimlari utilizatsiya qilinadigan darsliklar va OʻMQlarni Xalq taʼlimi vazirligining tizimiga kiradigan umumtaʼlim maktablaridan olib chiqish uchun hududiy xalq taʼlimi organlari bilan hamda boshqa vazirliklar va idoralar tizimiga kiradigan umumtaʼlim maktablari bilan utilizatsiya qilinadigan darsliklar va OʻMQlarni olib chiqish toʻgʻrisida shartnomalar tuzadi. Bunda, utilizatsiya qilinadigan darsliklar va OʻMQlarning olib chiqilishi har bir umumtaʼlim maktabidan “Oʻquv taʼlim taʼminot” davlat unitar korxonasining hududiy boʻlimlari tomonidan har yili 10-oktabrgacha amalga oshiriladi. 96. Utilizatsiya qilinadigan darsliklar va OʻMQlarni olib chiqishda mazkur Nizomning 15-ilovasiga muvofiq topshiriladigan partiyaning vazni koʻrsatilgan holda maktab kutubxona jamgʻarmasidan hisobdan chiqariladigan va utilizatsiya qilinadigan darsliklar va OʻMQlarni qabul qilish-topshirish dalolatnomasi tuziladi. 97. “Oʻquv taʼlim taʼminot” davlat unitar korxonasining hududiy boʻlimlari qogʻoz mahsulotlarni qayta ishlash uchun qabul qiladigan tashkilot bilan tegishli shartnoma tuzadi va utilizatsiya qilinadigan darsliklar va OʻMQlarni unga topshiradi. Bunda, qogʻoz mahsulotlarni qayta ishlash uchun qabul qiladigan tashkilotning tanlovi “Oʻquv taʼlim taʼminot” davlat unitar korxonasining hududiy boʻlimlari tomonidan qonunchilikda oʻrnatilgan tartibda amalga oshiriladi. 98. Hisobdan chiqarilgan darsliklar va OʻMQlarni utilizatsiyaga topshirishdan olingan mablagʻlar “Oʻquv taʼlim taʼminot” davlat unitar korxonasi hududiy boʻlimlarining hisob raqamlariga oʻtkazib qoʻyiladi va oʻtkazilgan kundan keyin uch bank kuni mobaynida, biroq umumtaʼlim maktabidan hisobdan chiqarilgan darsliklar va OʻMQlarni olib chiqqan kundan keyin oltmish kundan kechiktirmagan holda, Jamgʻarmaning asosiy gʻaznachilik hisob raqamiga (mukofot puli summasi ushlab qolinib) koʻchiriladi. Koʻrsatilgan xizmatlar uchun “Oʻquv taʼlim taʼminot” davlat unitar korxonasining mukofot puli summasi Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi tomonidan belgilanadi. 99. Hududiy xalq taʼlimi organi “Oʻquv taʼlim taʼminot” davlat unitar korxonasining hududiy boʻlimi bilan birgalikda utilizatsiya qilingan darsliklar va OʻMQlar boʻyicha reyestr tuzadi va har yili 1-noyabrgacha uni Jamgʻarma ijrochi direksiyasining hududiy vakillariga topshiradi. 100. Darsliklar va OʻMQlar boʻyicha ijara toʻlovlari, utilizatsiya, darsliklar va OʻMQlar yoʻqotganligi va foydalanishga yaroqsiz holatga kelganligi natijasida zararni qoplashdan tushadigan tushumlarning buxgalteriya hisob-kitobi va hisobotlari umumtaʼlim maktabining buxgalteriyasi tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi tomonidan oʻrnatilgan tartibda amalga oshiriladi. 101. Darsliklar toʻplamlarini foydalanishga berilishi va ijara toʻlovlari tushumlari ustidan monitoring yuritish maqsadida umumtaʼlim maktablari mazkur Nizomning 16-ilovasiga muvofiq umumtaʼlim maktablarining foydalanishga berilgan darsliklar toʻplamlari toʻgʻrisida hisobotlarni tuzadi va har yili iyun va dekabrning 5-sanasiga qadar tahlil qilish va umumlashtirish uchun tuman (shahar) xalq taʼlimi boʻlimlariga taqdim etadi. 102. Tuman (shahar)lar xalq taʼlimi boʻlimlari boʻyicha umumlashtirilgan hisobotlar, shuningdek har bir umumtaʼlim maktabi boʻyicha hisobotlar iyun va dekabrning 10 sanasidan kechiktirmasdan hududiy xalq taʼlimi organlari va Jamgʻarma ijrochi direksiyasi hududiy vakillariga taqdim etiladi. 103. Jamgʻarma ijrochi direksiyasining rasmiy talablari asosida banklar hududlar boʻyicha har bir umumtaʼlim maktabi kesimida umumtaʼlim maktablarining maxsus raqamlaridan bank koʻchirmalarini taqdim etadi. 104. Ijara toʻlovlari tushumlari boʻyicha har bir hudud va umumtaʼlim maktabi kesimida bankdan olingan koʻchirmalar asosida hududiy xalq taʼlimi organlari va Jamgʻarma ijrochi direksiyasining hududiy vakillari sinflar va taʼlim tillari kesimida har bir umumtaʼlim maktabi boʻyicha ijara toʻlovlari tushumlarini tahlil qiladi va har yili iyun va dekabrning 15-sanasiga qadar umumlashtirilgan hisobotlarni, umumtaʼlim maktablari va hududlar kesimida, Xalq taʼlimi vazirligi va Jamgʻarma ijrochi direksiyasiga taqdim etadi. Zarurat boʻlganda, Jamgʻarma ijrochi direksiyasining hududiy vakillari tomonidan birlamchi hujjatlarni koʻrib chiqish yoʻli bilan umumtaʼlim maktablarida ijara tizimi faoliyatining oʻrganishlari oʻtkaziladi. 105. Hisobotlar qogʻozda (imzolangan va tasdiqlangan holda) hamda elektron shaklda taqdim etiladi. 106. Hududiy moliya organlari tomonidan ijara toʻlovlari mablagʻlarini, darsliklar va OʻMQlarni tegishli tartibda saqlanishi va foydalanilishi hamda umumtaʼlim maktablari tomonidan darsliklar va ijara toʻlovlari boʻyicha birlamchi hujjatlarning yuritilishi ustidan monitoring amalga oshirish maqsadida mazkur Nizomning 16-ilovasida koʻrsatib oʻtilgan xalq taʼlimi organlari tomonidan umumlashtirilgan hisobot, uni yuqori turuvchi xalq taʼlimi organlariga taqdim etishdan oldin, tegishli hududiy moliya organlariga kelishish uchun taqdim etiladi. 107. Quyidagilar umumtaʼlim maktablari kutubxonachilarining ish natijalarini baholash mezonlari boʻladi: a) darsliklar va OʻMQlar maktab kutubxona jamgʻarmasining toʻgʻri shakllantirilganligi, ulardan foydalanilishining tahlil qilganligi; b) hisob-kitob hujjatlarining toʻliq va toʻgʻri yuritilishini taʼminlanganligi hamda darsliklar va OʻMQlar jamgʻarmasini saqlash uchun tegishli sharoitlarni tashkil etganligi; v) darsliklar va OʻMQlarning haqiqiy mavjudligini aniqlash uchun belgilangan muddatlarda darsliklar va OʻMQlar jamgʻarmasini xatlovdan oʻtkazilganligi; g) maktab kutubxona jamgʻarmasidan darsliklar va OʻMQlarni hisobdan chiqarilishini tashkil etganligi va amalga oshirganligi, maktab kutubxona jamgʻarmalaridan darsliklar va OʻMQlarni hisobdan chiqarish boʻyicha hisob-kitob hujjatlarini toʻgʻri yuritilganligi va saqlanganligi, hisobdan chiqariladigan eskirgan darsliklar va OʻMQlarni maktab kutubxona jamgʻarmasidan toʻliq hisobdan chiqarilishini taʼminlanganligi; d) hisobdan chiqarilgan darsliklarni belgilangan muddatda va toʻgʻri utilizatsiya qilinganligi hamda zarur hujjatlarning mavjudligi va saqlanganligi; e) oʻquvchilar orasida darsliklar va OʻMQlarga ehtiyotlik bilan qarash tuygʻusini rivojlantirishga qaratilgan olib boriladigan tarbiyaviy ishlarning samaradorligi; j) umumtaʼlim maktabi kutubxonasining ishini tashkil etish borasida darsliklar va OʻMQlar maktab kutubxona jamgʻarmasini shakllantirish va hisob-kitobini yuritish hamda kitoblarni avaylab asrash tuygʻusini rivojlantirishga yoʻnaltirilgan tarbiyaviy ishlarni amalga oshirishda yangi axborot texnologiyalardan foydalanganligi. 108. Umumtaʼlim maktabida oʻquvchilarni ijara asosida darsliklar bilan taʼminlash tizimini tashkil etish va uning samaradorli faoliyatini tashkillashtirish, shuningdek oʻquvchilarni, ularning qonuniy vakillarini xabardor qilish, darsliklarni foydalanishga berish toʻgʻrisida shartnoma tuzish, ijara toʻlovlari tushumlari boʻyicha hisob-kitoblar va hisoblarni yuritish, naqd pul mablagʻlarini oʻz muddatlarida topshirish, darsliklar va OʻMQlarning saqlanishi va harakati, ijara tizimi uchun har yilgi buyurtmalarning shakllantirilishi uchun umumtaʼlim maktabining maʼmuriyati javobgardir. 109. Oldindan maʼlum boʻlgan notoʻgʻri yoki qalbaki hujjatlar asosida darsliklar toʻplamini bepul ravishda foydalanishga berish holatlari aniqlanganda, mazkur hujjatlarni taqdim etgan shaxs qonunchilikda belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladi va toʻlanmagan ijara toʻlovi summalari oʻrnatilgan tartibda undiriladi.