ARXITEKTURA VA ShAHARSOZLIK TOʻGʻRISIDA
(law, 2002-05-07)

1. Oʻzbekiston Respublikasining arxitektura va shaharsozlik toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari
Arxitektura va shaharsozlik sohasidagi munosabatlar ushbu Qonun va boshqa qonunlar bilan tartibga solinadi. Qoraqalpogʻiston Respublikasida arxitektura va shaharsozlik sohasidagi munosabatlar Qoraqalpogʻiston Respublikasining qonun hujjatlari bilan ham tartibga solinadi.

2. Arxitektura va shaharsozlik sohasidagi huquqiy munosabatlarning mavzui
Arxitektura va shaharsozlik sohasidagi huquqiy munosabatlarning mavzui: aholini joylashtirishni hududiy tashkil etish, ishlab chiqaruvchi kuchlarni joylashtirish, shaharlar, aholi yashaydigan boshqa manzilgohlarni hamda ularning ijtimoiy, muhandislik va transport infrastrukturalarini atrof muhitning holatini hisobga olgan holda barqaror rivojlantirish; aholi punktlarini, ularning tizimlari, funksional zonalari va hududlarini rejalash, qurish hamda qayta qurish, tarixiy-madaniy merosni, qoʻriqlanadigan zonalarni, shaharsozlik, arxitektura, monumental sanʼat yodgorliklarini, tabiiy-landshaft majmuilari va shaharsozlik jihatidan ahamiyatli boshqa hududlarni saqlash, qayta tiklash va muhofaza qilish; ishlab chiqarish obyekti binolari, uy-joylar va fuqarolik hamda qishloq xoʻjalik ahamiyatidagi binolar qurilishini loyihalash va muhandislik-texnik izlanishlarini olib borish uchun litsenziyalar berish; loyihalash-qidiruv, qurilish ishlarining sifati, binokorlik materiallarining ishlab chiqarilishi, arxitektura-shaharsozlik yechimlarining roʻyobga chiqarilishi ustidan arxitektura-qurilish nazoratini amalga oshirish; normalar, qoidalar, standartlarni ishlab chiqish va ilmiy tadqiqotlar oʻtkazish; hududlarni xavfli tabiiy va texnogen jarayonlardan himoyalash; arxitektura va shaharsozlik vositalari asosida yashash muhitini yaratish hamda uni oʻzgartirish bilan bogʻliq boshqa faoliyatdan iboratdir.

3. Arxitektura-shaharsozlik faoliyatining asosiy tamoyillari
Arxitektura-shaharsozlik faoliyati quyidagi tamoyillar asosida amalga oshiriladi: insonning yashash muhitini mintaqaviy, milliy, tabiiy-iqlimiy va boshqa xususiyatlarni, ekologik, texnik, sanitariya-gigiyenik va estetik talablarni hisobga olgan holda oʻzgartirish; fuqarolarning va arxitektura-shaharsozlik faoliyati boshqa subyektlarining manfaatlarini hisobga olish hamda huquqlariga rioya etish, qarorlar qabul qilishda oshkoralik va jamoatchilik fikrini hisobga olish; aholi punktini, hududni ijtimoiy va makon jihatidan yaxlit holda rivojlantirish manfaatlarining ustuvorligi; hududiy va boshqa arxitektura-shaharsozlik resurslaridan oqilona foydalanish, aholini xavfli texnogen va geologik jarayonlar, boshqa tabiiy ofatlar ehtimol tutilgan yuz berishidan himoya qilish va bunday falokatlar keltiradigan zararni kamaytirish; arxitektura-shaharsozlikka oid qimmatli merosni asrash, arxitektura va shaharsozlikda milliy hamda madaniy anʼanalarni rivojlantirish.

4. Arxitektura-shaharsozlik faoliyatining obyektlari
Quyidagilar: Oʻzbekiston Respublikasining, Qoraqalpogʻiston Respublikasining, viloyatlarning, aholi punktlarining hududi, ularning tizimlari va qismlari; umumrespublika va mintaqaviy aholi joylashuvi tizimlari, yer uchastkalari, binolar va inshootlar, hududiy-ishlab chiqarish, shaharsozlik va landshaft majmuilari, tabiatni muhofaza qilish va sanoat rekreatsiya zonalari, arxitektura-shaharsozlik, arxeologiya yodgorliklari va ularning qoʻriqlanadigan zonalari, muhandislik-transport kommunikatsiyalarining suvdagi va quruqlikdagi hududlari arxitektura-shaharsozlik faoliyatining obyektlaridir.

5. Arxitektura-shaharsozlik faoliyatining subyektlari
Davlat hokimiyati va boshqaruv organlari, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, yuridik va jismoniy shaxslar, shu jumladan chet ellik yuridik va jismoniy shaxslar arxitektura-shaharsozlik faoliyatining subyektlaridir. Arxitektura-shaharsozlik faoliyatining subyektlari: buyurtmachilar (investorlar); arxitektura-shaharsozlik, qurilish loyihalarini ishlab chiquvchilar; obyektlarni qurish (qayta qurish, taʼmirlash va obodonlashtirish) boʻyicha pudratchilar; arxitektura-shaharsozlik faoliyati obyektlaridan foydalanuvchilar sifatida ish koʻrishlari mumkin.

6. Arxitektura va shaharsozlik boʻyicha davlat boshqaruv organlari
Quyidagilar: Oʻzbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasi (bundan buyon matnda “Oʻzdavarxitektqurilish” deb yuritiladi); viloyatlar hamda Toshkent shahar arxitektura va shaharsozlik bosh boshqarmalari; tumanlar (shaharlar) arxitektura va shaharsozlik boʻlimlari (boshqarmalari) arxitektura va shaharsozlik boʻyicha davlat boshqaruv organlaridir. Viloyatlar hamda Toshkent shahar arxitektura va shaharsozlik bosh boshqarmalariga, tumanlar (shaharlar) arxitektura va shaharsozlik boʻlimlariga (boshqarmalariga) bosh arxitektorlar rahbarlik qiladilar. Arxitektura va shaharsozlik boʻyicha davlat boshqaruv organlari oʻz vakolatlarini ushbu Qonunning 3-moddasida bayon etilgan arxitektura-shaharsozlik faoliyatining asosiy tamoyillariga asoslangan holda amalga oshiradi. Viloyatlar va Toshkent shahrining, tumanlarning (shaharlarning) arxitektura va shaharsozlik boʻyicha davlat boshqaruv organlari oʻz vakolatlariga kiradigan masalalarda tegishli hokimlarga va yuqori turuvchi organlarga boʻysunadilar.

7. Vazirlar Mahkamasining arxitektura va shaharsozlik sohasidagi vakolatlari
Arxitektura va shaharsozlik sohasida Vazirlar Mahkamasi tasarrufiga: kompleks davlat dasturlarini tasdiqlash va ularning roʻyobga chiqarilishiga koʻmaklashish; umumdavlat yoki mintaqalararo ahamiyatga molik arxitektura-shaharsozlik va loyiha hujjatlarining asosiy qoidalarini tasdiqlash; davlatlararo dasturlar roʻyobga chiqarilishida qatnashish; arxitektura va shaharsozlik boʻyicha hukumatlararo shartnomalar hamda bitimlar tuzish; loyiha-tadqiqot hujjatlarining davlat ekspertizasini tashkil etish va oʻtkazish hamda litsenziya berish tartibini belgilash; davlat shaharsozlik kadastrini yuritish tartibini, arxitektura va shaharsozlik boʻyicha davlat boshqaruv organlarining tashkiliy tuzilishini, vakolatlarini belgilash; qonun hujjatlariga muvofiq boshqa masalalarni hal etish kiradi.

8. Mahalliy davlat hokimiyati organlarining arxitektura va shaharsozlik sohasidagi vakolatlari
Mahalliy davlat hokimiyati organlari tasarrufiga: oʻziga qarashli hududlarda arxitektura-shaharsozlik faoliyatiga daxldor masalalarni hal etish; chegaradosh aholi punktlari hamda hududlarning manfaatlarini hisobga olgan holda dasturlar, rejalar, loyihalar va ilmiy tadqiqotlarni ishlab chiqish, tasdiqlash va roʻyobga chiqarish; oʻziga qarashli hududda joylashgan shahar va qishloq aholi punktlarini loyiha-rejalash hujjatlari bilan taʼminlash; aholini oqilona joylashtirish, hududni tashkil etish, transport tizimlari, ijtimoiy va muhandislik infrastrukturalarini rivojlantirish masalalarini hal etish; arxitektura-shaharsozlik hujjatlarining loyihalarini ishlab chiqish va muhokama qilishda fuqarolarning ishtirokini taʼminlash; mahalliy davlat hokimiyati organlari obyektlarining loyiha-smeta hujjatlarini ishlab chiqish hamda bunday obyektlarni qurish boʻyicha buyurtmachi vazifasini bajarish, ularni mablagʻ bilan taʼminlash; agar ushbu Qonun talablariga, tasdiqlangan arxitektura-shaharsozlik hujjatlari va aholi punktini qurish qoidalariga muvofiq boʻlmasa, qurilishning barcha turlarini man etish, toʻxtatib turish yoki cheklab qoʻyish; qonun hujjatlariga muvofiq boshqa masalalarni hal etish kiradi.

9. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasining vakolati
“Oʻzdavarxitektqurilish” arxitektura va shaharsozlik sohasida yagona davlat siyosatini amalga oshiruvchi maxsus vakolat berilgan davlat boshqaruv organidir. “Oʻzdavarxitektqurilish”ning vakolati uning Vazirlar Mahkamasi tasdiqlaydigan Nizomida belgilab qoʻyiladi. “Oʻzdavarxitektqurilish”ning oʻz vakolati doirasida qabul qilgan qarorlari barcha vazirliklar, davlat qoʻmitalari, idoralar, jamoat birlashmalari, shuningdek yuridik va jismoniy shaxslar, shu jumladan chet ellik yuridik va jismoniy shaxslar uchun majburiydir.

10. Viloyatlar va Toshkent shahar, tumanlar (shaharlar) arxitektura va shaharsozlik bosh boshqarmalarining, boʻlimlarining (boshqarmalarining) vakolati
Viloyatlar hamda Toshkent shahar arxitektura va shaharsozlik bosh boshqarmalarining vakolati, Vazirlar Mahkamasi tasdiqlaydigan namunaviy nizomga muvofiq, “Oʻzdavarxitektqurilish” mahalliy davlat hokimiyati organlari bilan kelishgan holda tasdiqlaydigan nizomlar bilan belgilanadi. Tumanlar (shaharlar) arxitektura va shaharsozlik boʻlimlarining (boshqarmalarining) vakolati, Vazirlar Mahkamasi tasdiqlaydigan namunaviy nizomga muvofiq, viloyatlar va Toshkent shahar arxitektura va shaharsozlik bosh boshqarmalari mahalliy davlat hokimiyati organlari bilan kelishgan holda tasdiqlaydigan nizomlar bilan belgilanadi. Arxitektura va shaharsozlik bosh boshqarmalarining, boʻlimlarining (boshqarmalarining) oʻzlariga berilgan vakolat doirasida qabul qilgan qarorlari ularga qarashli hududda korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, shuningdek yuridik va jismoniy shaxslar, shu jumladan chet ellik yuridik va jismoniy shaxslar uchun majburiydir.

11. Arxitektura-shaharsozlik faoliyati subyektlarining huquqlari
Arxitektura-shaharsozlik faoliyatining subyektlari: arxitektura-shaharsozlik faoliyatini amalga oshirish vaqtida aholi punktlarini, ularning tizimlari va hududlarini oʻz faoliyatlariga taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlgan tarzda rejalash, qurish hamda qayta qurishga doir qarorlar tayyorlanishi va qabul qilinishi haqida, shuningdek yashash muhitining ekologik va sanitariya-gigiyena holati toʻgʻrisida hokimiyatning mahalliy vakillik hamda ijroiya organlaridan axborot olish; mansabdor, yuridik va jismoniy shaxslarning arxitektura-shaharsozlik faoliyati sohasidagi oʻz huquqlari hamda qonuniy manfaatlarini cheklab qoʻyadigan xatti-harakatlari ustidan sudga shikoyat qilish huquqiga egadirlar.

12. Arxitektura-shaharsozlik faoliyati subyektlarining burchlari
Arxitektura-shaharsozlik faoliyatining subyektlari: ushbu Qonun va arxitektura-shaharsozlik faoliyati sohasidagi boshqa normativ hujjatlarning talablariga rioya etishlari; tarixiy va madaniy boyliklarga, arxitektura yodgorliklariga, tabiiy va sunʼiy landshaftlarga zarar yetkazmasliklari, aholining yashash muhiti sifatini yomonlashtiradigan, arxitektura-shaharsozlik faoliyati boshqa subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini cheklab qoʻyadigan xatti-harakatlarga yoʻl qoʻymasliklari; oʻzlariga mulk qilib berilgan, egalik qilish yoki foydalanish uchun berilgan yer uchastkalaridan belgilangan maqsadda arxitektura-shaharsozlik faoliyati sohasidagi normativ hujjatlarga, mazkur hududni rejalash va qurish shart-sharoitlariga zid boʻlmagan doirada foydalanishlari; arxitektura-shaharsozlik faoliyati boʻyicha davlat boshqaruv organlarining koʻrsatmalari va buyruq-farmoyishlarini bajarishlari shart.

13. Buyurtmachilarning arxitektura-shaharsozlik hujjatlarini ishlab chiqish hamda roʻyobga chiqarish borasidagi huquqlari va burchlari
Davlat hokimiyati va boshqaruv organlari, yuridik va jismoniy shaxslar, shu jumladan chet ellik yuridik va jismoniy shaxslar arxitektura-shaharsozlik hujjatlarini ishlab chiqish hamda roʻyobga chiqarish boʻyicha buyurtmachilar boʻlishlari mumkin. Buyurtmachilar: arxitektura-shaharsozlik hujjatlarini ishlab chiquvchini, obyektlar va imoratlar majmuilarini qurish uchun pudratchini erkin tanlash; ishlab chiquvchi loyiha hujjatlarini tayyorlashi uchun bevosita yoki vositachi orqali buyurtma berish; loyiha hujjatlarini tayyorlash uchun va qurilishni olib borish uchun shartnomalar tuzish hamda oldindan kelishilgan shartlarga muvofiq ularni bekor qilish; qonun hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa harakatlarni amalga oshirish huquqiga egadir. Buyurtmachilar: ushbu Qonun hamda arxitektura va shaharsozlikka oid boshqa qonunlarning talablariga rioya etishlari; loyihalashtirishning borishi ustidan nazoratni amalga oshirishlari va loyiha hujjatlari belgilangan tartibda ekspertiza qilinishini taʼminlashlari; qurilish sifati ustidan nazoratni amalga oshirishlari va arxitektura-shaharsozlik hujjatlari roʻyobga chiqarilishi yuzasidan mualliflik nazorati olib borilishini taʼminlashlari shart.

14. Arxitektura-shaharsozlik hujjatlarini ishlab chiquvchilarning huquqlari va burchlari
Respublika hududida arxitektura-shaharsozlik hujjatlarini ishlab chiqish huquqini beruvchi tegishli litsenziyaga ega boʻlgan yuridik va jismoniy shaxslar arxitektura-shaharsozlik hujjatlarini ishlab chiquvchilar boʻlishlari mumkin. Arxitektura-shaharsozlik hujjatlarini ishlab chiquvchilar: buyurtmachilar hamda arxitektura va shaharsozlik boʻyicha davlat boshqaruv organlari bilan kelishilgan holda, belgilangan tartib doirasida ishlab chiqiladigan hujjatlarning tarkibi va hajmini belgilash; buyurtma olish uchun tanlovlarda qatnashish; qabul qilingan loyiha yechimlarining bajarilishi ustidan mualliflik nazoratini amalga oshirish; qurilish, montaj qilish ishlari va maxsus ishlar tasdiqlangan loyiha hujjatlarini, normativ talablarni buzgan holda va odamlar hayoti hamda sogʻligʻiga, tarixiy va madaniy boyliklarga, shu jumladan arxitektura va shaharsozlik yodgorliklariga, tabiiy landshaftlarga zarar yetkazishga va ularning yoʻqolib ketishiga xavf tugʻdiradigan, shuningdek yuridik va jismoniy shaxslarning mulkiga, huquqlari hamda manfaatlariga, davlat manfaatlariga zarar yetkazadigan tarzda bajarilgani taqdirda, bunday ishlarni toʻxtatib qoʻyish yoki toʻxtatib turish; zarurat boʻlgan taqdirda arxitektura-shaharsozlik hujjatlariga belgilangan tartibda oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish huquqiga egadirlar. Arxitektura-shaharsozlik hujjatlarini ishlab chiquvchilar ushbu Qonun hamda arxitektura va shaharsozlik sohasidagi boshqa qonunlarning talablariga rioya etishlari shart.

15. Pudratchilarning arxitektura-shaharsozlik hujjatlarini roʻyobga chiqarishdagi huquqlari va burchlari
Qurilish uchun loyihalash va muhandislik-texnik izlanish ishlarini olib borish, qurilish, montaj qilish ishlari va boshqa maxsus ishlar bajarish huquqini beruvchi tegishli litsenziyalari boʻlgan yuridik va jismoniy shaxslar pudratchi boʻlishlari mumkin. Pudratchilar: buyurtmachilar, loyihalash va ilmiy-tadqiqot institutlari, loyiha muallifi bilan birgalikda binolar va inshootlarning yangi konstruktiv yechimlarini ishlab chiqishda ishtirok etish; loyiha muallifi, arxitektura va shaharsozlik boʻyicha davlat boshqaruv organlari hamda buyurtmachi bilan kelishuvga binoan loyiha hujjatlariga ularning arxitekturaviy-badiiy qiyofasi va konstruktiv yechimiga putur yetkazmagan holda, texnik-iqtisodiy koʻrsatkichlarini yaxshilaydigan oʻzgartishlar kiritish; loyiha muallifidan zarur texnikaviy maslahatlar olish; qonun hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa harakatlarni amalga oshirish huquqiga egadir. Pudratchilar turar joy, jamoat, ishlab chiqarish binolari va inshootlari qurishni, muhandislik kommunikatsiyalari va inshootlari qurilishini, obodonlashtirishni tasdiqlangan loyiha hujjatlariga muvofiq, imoratlarning zilzilabardoshligi, uzoqqa chidamliligi va sifatliligini taʼminlagan, amaldagi respublika qurilish normalari va qoidalari talablariga rioya etgan holda bajarishlari shart.

16. Arxitektura-shaharsozlik loyihalari va asarlariga mualliflik huquqi
Arxitektura-shaharsozlik loyihalari va asarlariga mualliflik huquqi fuqarolik qonun hujjatlari bilan tartibga solinadi.

17. Shahar va qishloq aholi punktlarini joylashtirish va rivojlantirish
Yangi aholi punktlarini joylashtirish va mavjudlarini rivojlantirish aholi punktlarining (shaharlar, shahar posyolkalari, qishloqlar, ovullar va boshqa yashash joylarining) normativ jihatdan farqlanishiga, reja-iqtisodiy va shaharsozlik istiqbollariga, Oʻzbekiston Respublikasining hududiy tashkil etilishi chizmasiga, hududiy rejalashtirish chizmalari va loyihalari, bosh rejalarga, shuningdek shahar va qishloq aholi punktlarini rejalash va qurish loyihalariga muvofiq amalga oshiriladi. Shahar va qishloq aholi punktlarini tashkil etish hamda qayta tashkil etish, ularning maqomi va chegaralarini oʻzgartirish qonun hujjatlarida belgilangan tartibda hamda tasdiqlangan shaharsozlik loyiha hujjatlari asosida amalga oshiriladi. Aholi punktlari chegaralari doirasidagi barcha yerlar, ularning funksional maqsadi va idoraviy boʻysunuvidan qatʼi nazar, ulardan foydalanishni tasdiqlangan bosh rejaga muvofiq tartibga solib turadigan mahalliy davlat hokimiyati organlari tasarrufida boʻladi. Shaharlarning (posyolkalarning) hududiy rejalashtirish loyihalari va bosh rejalariga muvofiq, hududiy rivojlantirish hisobga olingan holda aholi punktlarining chegaralari aniqlab qoʻyilgan shahar (posyolka) doirasi belgilanadi.

18. Davlat shaharsozlik kadastri
Davlat shaharsozlik kadastri — shaharsozlik jihatidan tartibga solinadigan hududlardan foydalanishning tabiiy, xoʻjalik va ijtimoiy-huquqiy tartiboti, hayot va faoliyat muhiti holati toʻgʻrisidagi butun mamlakat uchun yagona axborot tizimidir. Kadastr aholi punktlarining yerlari va obyektlari roʻyxatini, tasnifini belgilaydi hamda hududni iqtisodiy, ijtimoiy va ekologik jihatdan kompleks baholash uchun asos boʻladi. Davlat shaharsozlik kadastrini yuritish tartibi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

19. Atrof muhitni, arxitektura va shaharsozlik sanʼati yodgorliklarini shaharsozlik jihatidan muhofaza qilish
Har bir aholi punkti mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan shaharsozlik faoliyati va tabiiy omillarning oʻzaro taʼsirini tartibga soluvchi, xavfli tabiiy jarayonlar va ifloslanishning oldini oluvchi atrof muhit ekologik muvozanatining kompleks dasturi bilan taʼminlanadi. Tarixan shakllangan aholi punktlarini shaharsozlik jihatidan muhofaza qilish maxsus vakolat berilgan davlat organi zimmasiga yuklatiladi. Shaharsozlik jihatidan muhofaza qilish arxitektura, landshaft sanʼati va arxeologiya yodgorliklarini, aholi punktlarining bosh rejalari tarkibida ishlab chiqiladigan anʼanaviy turar joy muhitidagi arxitektura-etnografiya zonalarini, tarixiy, muhofaza, qoʻriqxona zonalarini tadqiq etib borish hamda kompleks qayta qurish va qayta tiklash yoʻli bilan amalga oshiriladi. Arxitektura va arxeologiya yodgorliklarini taʼmirlash-qayta tiklash ishlarini olib borish, ularning tarixiy-badiiy qimmatiga putur yetkazmagan holda hozirgi zamon maqsadlarida foydalanish hamda ularni muhofaza qilish tartibi qonun hujjatlari bilan belgilanadi. Qoʻriqxona zonalari (arxeologik, arxitektura-etnografik, landshaft, tarixiy-koʻrgazmali va boshqa zonalar), ularning chegaralari va ularni qoʻriqlash hamda ulardan foydalanishning alohida shartlari mahalliy davlat hokimiyati organlarining taqdimnomasi boʻyicha Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanishi lozim. Qoʻriqxona-shaharlarda va arxitektura yodgorliklari mavjud boʻlgan joylarda shaharsozlik ishlari ularning arxitektura-shaharsozlik hujjatlarida belgilab qoʻyiladigan nazorat ostidagi chegaralari doirasida tarixan shakllangan muhandislik-geologik, gidrogeologik va geoekologik sharoitlariga putur yetkazmasligi lozim. Qoʻriqlanadigan zonalar, arxitektura yodgorliklari doirasidagi barcha qurilish, obodonlashtirish va qayta qurish ishlari, ularni umumiy tartibda, shuningdek tarix va madaniyat yodgorliklarini muhofaza qilish organlari bilan kelishib olinganidan soʻng belgilanadi.

20. Arxitektura-shaharsozlik hujjatlari va ularning normativlarga mos boʻlishini taʼminlash
Arxitektura-shaharsozlik dasturlari va loyihalari (muayyan joyni rejalashga doir maʼlumotlar, chizmalar va loyihalar, shahar va qishloq aholi punktlarining bosh rejalari, turar joy obyektlarining, ijtimoiy, madaniy-maishiy, sanoat binolari va inshootlarining texnik-iqtisodiy asoslari, loyiha-smeta hujjatlari) arxitektura va shaharsozlikka oid qonun hujjatlari talablariga muvofiq ishlab chiqiladi. Arxitektura-shaharsozlikka doir dasturlar, rejalar va loyihalarning tarkibi hamda ularni ishlab chiqish tartibi “Oʻzdavarxitektqurilish” tomonidan belgilanadi. Belgilangan tartibda tasdiqlangan loyiha-rejalash hujjatlari tegishli hududda arxitektura-shaharsozlik faoliyatining barcha qatnashchilari tomonidan bajarilishi majburiydir. Qurilishni olib borishga doir loyiha-smeta hujjatlari arxitektura va shaharsozlik boʻyicha davlat boshqaruv organlari beradigan arxitektura-rejalash topshirigʻi asosida ishlab chiqiladi. Qurilishni olib borishga doir loyiha-smeta hujjatlari, uni takroran kelishib olmasdan va tasdiqlamasdan turib, buyurtmachilar, loyihani roʻyobga chiqarayotgan organlar yoki loyiha mualliflari tomonidan oʻzgartirilishi mumkin emas. Arxitektura-shaharsozlik normalari, qoidalari hamda standartlari aholi hayot va faoliyat muhiti sifatining asosiy koʻrsatkichlarini, ijtimoiy-iqtisodiy, tabiiy-iqlimiy va boshqa sharoitlarni hisobga olgan holda hududlarni shaharsozlik jihatidan oʻzlashtirish, aholi punktlarini rejalash va qurish borasida qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablarini, texnikaviy talablarni, foydalanishga oid, yongʻindan saqlashga qaratilgan va boshqa talablarni tartibga soladi. Davlat arxitektura-shaharsozlik normalari, qoidalari hamda standartlari Vazirlar Mahkamasi belgilagan tartibda tasdiqlanadi.

21. Arxitektura-shaharsozlik hujjatlarining ekspertizasi
Arxitektura-shaharsozlik hujjatlarining ekspertizasi shu hujjatlarni ishlab chiquvchilar qonun hujjatlari talablariga qanchalik rioya etganligini aniqlash maqsadida oʻtkaziladi. Arxitektura-shaharsozlik hujjatlarining ekspertizasi loyihalarni ekspertiza qilish uchun maxsus vakolat berilgan davlat organlari tomonidan, shuningdek Vazirlar Mahkamasi belgilagan tartibda berilgan tegishli litsenziyaga ega boʻlgan yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan oʻtkaziladi. Loyihalarni ekspertiza qilish davlat organlari oʻz faoliyatini Vazirlar Mahkamasi tasdiqlaydigan Nizomga muvofiq amalga oshiradi.

22. Arxitektura-shaharsozlik faoliyatini mablagʻ bilan taʼminlash
Arxitektura-shaharsozlik faoliyatini investitsiyalash va mablagʻ bilan taʼminlash buyurtmachilarning — yuridik va jismoniy shaxslarning, shu jumladan chet ellik yuridik va jismoniy shaxslarning mablagʻlarini jalb etish yoʻli bilan amalga oshiriladi. Arxitektura-shaharsozlik faoliyatini mablagʻ bilan taʼminlash uchun davlat mablagʻlaridan, shuningdek jamoat fondlarining mablagʻlaridan foydalanish hududni shaharsozlik jihatidan oʻzlashtirish davlat, mintaqalararo manfaatlarga yoxud aholi punktlari tizimi manfaatlariga daxldor boʻlgan hollarda amalga oshiriladi.

23. Arxitektura-shaharsozlik faoliyatini iqtisodiy ragʻbatlantirish
Arxitektura-shaharsozlik faoliyatini rivojlantirish uchun iqtisodiy ragʻbatlantirish va imtiyozlar belgilash tartibi qonun hujjatlari bilan belgilab qoʻyiladi.

24. Davlat arxitektura-qurilish nazoratining maqsadi
Davlat arxitektura-qurilish nazorati vazirliklar, idoralar, korxonalar, muassasalar va tashkilotlar, jamoat birlashmalari, shuningdek yuridik va jismoniy shaxslar, shu jumladan chet ellik yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan arxitektura va shaharsozlik sohasidagi qonun hujjatlari, loyiha yechimlari talablariga, aholi punktlarini rejalash va qurishning, ishlar sifati va foydalanishning belgilangan normalari hamda qoidalariga rioya etilishi maqsadida amalga oshiriladi.

25. Davlat arxitektura-qurilish nazorati organlari
Davlat arxitektura-qurilish nazorati “Oʻzdavarxitektqurilish”ning Davlat arxitektura-qurilish nazorati boshqarmasi (“Davarxitektqurilishnazorat”) hamda viloyatlar va Toshkent shahar davlat arxitektura-qurilish nazorati inspeksiyalari tomonidan amalga oshiriladi. Mahalliy davlat hokimiyati va boshqaruv organlari arxitektura-qurilish nazoratining davlat inspektorlariga ular xizmat burchlarini ijro etish chogʻida amaliy yordam koʻrsatishlari shart. Arxitektura-qurilish nazorati organlari oʻz faoliyatlarida qonun hujjatlariga hamda Vazirlar Mahkamasi tasdiqlaydigan Nizomga amal qiladilar.

26. Shaharsozlik sugʻurtasi
Respublikada arxitektura-shaharsozlik obyektlari va imoratlar majmuilari tabiiy ofatlar, portlashlar, yongʻinlar hamda falokatlardan ixtiyoriy va majburiy sugʻurtalanadi. Arxitektura-shaharsozlik obyektlarini sugʻurtalash tartibi qonun hujjatlari bilan belgilanadi.

27. Arxitektura-shaharsozlikka oid qonun hujjatlarini buzganlik uchun javobgarlik
Arxitektura-shaharsozlikka oid qonun hujjatlarini buzishda aybdor boʻlgan shaxslar belgilangan tartibda javobgar boʻladilar.

28. Nizolarni hal etuvchi organlar va nizolarni hal etish tartibi
Arxitektura-shaharsozlik faoliyati jarayonida kelib chiquvchi nizolar qonun hujjatlarida belgilangan tartibda hal etiladi. Chegaradosh hududlar va aholi punktlarini kompleks tashkil etish bilan bogʻliq nizolar Vazirlar Mahkamasi tomonidan hal etiladi. Oʻzbekiston Respublikasining boshqa davlatga chegaradosh hududlari hamda aholi punktlarini kompleks tashkil etish bilan bogʻliq nizolar manfaatdor tomonlarning komissiyasi tomonidan yoki davlatlararo shartnomalar, bitimlarda belgilangan tartibda koʻrib chiqiladi.

29. Xalqaro shartnomalar va bitimlar
Agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalari yoki bitimlarida ushbu Qonunda nazarda tutilganidan oʻzgacha qoidalar belgilangan boʻlsa, xalqaro shartnoma yoki bitim qoidalari qoʻllaniladi.