KORXONALARNING ChORAKLIK VA YILLIK BUXGALTERIYA HISOBOTI ShAKLLARINI TOʻLGʻAZISh TARTIBI TOʻGʻRISIDA
(other, 1999-11-11)

1.1. Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligining 27-oktabr 1993-yil “Korxona va tashkilotlarning yillik buxgalteriya hisoboti hajmi va shakllari” toʻgʻrisidagi 76-sonli xati bilan tasdiqlangan hamda Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligining 15-noyabr 1993-yil “Korxonalarning yillik buxgalteriya hisobotining shakllarini toʻlgʻazish tartibi” toʻgʻrisidagi Yoʻriqnomani tasdiqlash boʻyicha 155-sonli buyruq bilan tasdiqlangan tartibda mulkchilik shakllaridan qatʼi nazar, tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanayotgan tashkilotlar, korxonalar (shuningdek chet el investitsiyalari bilan faoliyat koʻrsatayotgan korxonalarda) ishlab chiqarish birlashmalari hamda Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligi boʻyicha yuridik shaxs hisoblangan korxonalar yillik hisobot tuzadilar. Yillik hisobotni tuzish chogʻida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1994-yil 26-martdagi 164-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Oʻzbekiston Respublikasida buxgalteriya hisobi va hisoboti toʻgʻrisidagi” Nizomga, hamda Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi tomonidan 1992-yil 13-avgustdagi 09-03-21/377-sonli xati bilan respublikada joriy qilingan korxonalar moliyaviy xoʻjalik faoliyatining schyotlar rejasi va uni joriy etish boʻyicha Yoʻriqnomasidan, shuningdek amaldagi koʻrsatmalardan foydalanish lozim. Yillik hisobot koʻrsatkichlari tuzilayotganda korxona egasining shu jumladan davlatning manfaatlariga mumkin qadar rioya etgan holda investorlar, kreditorlar, aksionerlar kabi sirtqi foydalanuvchilar, soliq nozirliklari, bank muassasalari qoʻyilayotgan talablar, shuningdek ana shu masalalar yuzasidan xalqaro standartlar qoʻyadigan talablar nazarda tutiladi. 1993-yilgi buxgalteriya hisoboti tarkibida 4 ta shakl nazarda tutilgan: korxonaning yillik balansi (1-shakl); moliyaviy natijalar va ulardan foydalanish toʻgʻrisidagi hisobot (2-shakl); korxonaning balansiga ilova (5-shakl); hamda Oʻzbekiston Respublikasining chet el davlatlarida boʻlgan va barpo etilayotgan mulki toʻgʻrisidagi hisobot. 1.2. Buxgalteriya hisoboti shakllarida koʻzda tutilgan barcha koʻrsatkichlar keltiriladi. Korxonaning tegishli aktivlari, passivlari jarayonlari boʻlmaganligi sababli u yoki bu modda (qatorlar, bandlar) toʻldirilmay qolgan hollarda, ushbu modda (qator, band) larga chiziq tortib qoʻyiladi. 1.3. Shakllarning muqova qismi quyidagi tartibda toʻldiriladi: “Korxona” qismida korxonaning (belgilangan tartibda roʻyxatga olingan taʼsis hujjatlarga muvofiq) toʻliq nomi koʻrsatiladi: “Tarmoq” (faoliyat turi) qismida xalq xoʻjaligi tarmoqlarini umumittifoq turkumlanishiga (OKONX) muvofiq faoliyat turi koʻrsatiladi; “Davlat mulkini boshqarish organi” qismida davlat yoki xususiy (agar shunday korxona mavjud boʻlsa) korxona ustidan boshqaruv huquqiga ega boʻlgan va buxgalterlik hisoboti yuboriladigan organning nomi koʻrsatiladi; “Manzilgoh” qismida korxonaning aloqa uchun manzilgohi koʻrsatiladi; “Nazoratdagi summa” qismi korxona tomonidan toʻlgʻazilmaydi. 1.4. Korxona, ishlab chiqarish birlashmasi va tashkilot oʻzining barcha boʻlinmalarining faoliyati koʻrsatkichini maʼlumotlariga kiritishi shart. 1.5. Tugatilgan yoki qayta tashkil qilingan, mulkchilikning davlat shaklini jamoa mulkiga oʻzgartirgan korxona hisobot davrida chorak boshlanganidan to tugatilgan (qayta tashkil qilingan) davrigacha choraklik hisobot berishning amaldagi shakllari boʻyicha hisobot topshiradi. 1.6. Moliya, soliq organlari va muassasalari bilan hisob-kitob boʻyicha balans moddalari summasi ular bilan kelishilgan va aynan bir xil boʻlishi lozim. Ushbu hisob-kitoblar boʻyicha noaniq summalarni balansda qoldirishga yoʻl qoʻyilmaydi. 1.7. Korxona hisobotida uslubiyot oʻzgarganligi hisobga olingan holda, tegishli oʻtgan chorak hisoboti maʼlumotlari bilan joriy hisobot malumotlari taqqoslangan boʻlishi kerak. 1.8. Buxgalteriya hisobi va balansda birorta oʻchirish yoki buzib toʻgʻrilash boʻlmasligi kerak. Ular shunday hollarga yoʻl qoʻyilsa, xato tuzatilgan sana koʻrsatilgan holda hisobot va balansga imzo chekib tasdiqlangan shaxslarning tegishli izohlari boʻlishi shart. 1.9. Oʻtgan chorak hisoboti (u tasdiqlangandan soʻng) yoki joriy hisobot maʼlumotlarining notoʻgʻriligi eʼtirof etilsa, bu narsa joriy hisobotda (xatoga qaysi davrida yoʻl qoʻyilgan boʻlsa oʻsha davr hisobiga) toʻgʻrilanadi. Qoʻshib yozish yoki maʼlumotlar buzib koʻrsatilgan davr aniqlanmasa, bunday holda navbatdagi birinchi hisobotda ular toʻgʻrilanadi. Mana shu koʻrsatilgan hisobot maʼlumotlaridagi xatolarni toʻgʻrilash tartibi korxona tomonidan, qayta sanoqdan oʻtqazishda (inventarizatsiyada) aniqlangan maʼlumotlar notoʻgʻriligini toʻgʻrilashga ham tegishlidir. Yillik buxgalteriya hisobotini tekshirish mobaynida ishlab chiqarish xarajatlariga, unga borliq boʻlmagan xarajatlarni qoʻshish natijasida daromad yashirilganligi yoki moliyaviy natijani kamaytirilganligi aniqlangan hollarda oʻtgan chorak hisobotida oʻzgartirish kiritilmasdan, balki hisobot davrida aniqlangan oʻtgan yillar foydasi koʻrinishida xatolikka yoʻl qoʻyilgan schyotlar korrespondensiyasida joriy hisobotda aks ettiriladi. Xom ashyo materiallarining haqiqiy tannarxini ularning hisobdagi (rejadagi) tannarxidan (transport, tayyorlov xarajatlari) farqini taqsimlanishida yoki xarajatlarning oʻz vaqtida (ortiqcha) aks ettirilmaganligi natijasida ishlab chiqarish xarajatlarini hisoblashda yoʻl qoʻyilgan xato foyda va zararlar schyoti bilan bogʻlangan holda, taalluqli schyot debetlarida yozuvlar qayd qilish yoʻli bilan toʻgʻrilanadi. Amaldagi qonunchilik asosida korxona hisobida qoladigan foyda hisobiga olib borilishi lozim sarflarning ishlab chiqarish xarajatlariga qoʻshilgan holatlarida yoki amortizatsiya ajratmalari ortiqcha hisoblanganda, aniqlangan xarajatlar (ajratmalar) summasiga oʻziga taalluqli manbalarni “foyda va zararlar” schyotining krediti bilan korrespondensiyalangan holda kamaytirish yoʻli bilan toʻgʻrilanadi. 2.1. “Nomoddiy aktivlar” moddasida korxona oʻz faoliyati davomida uzoq davr mobaynida foydalanadigan va daromad keltiradigan nomoddiy obyektlar boʻyicha qilgan xarajatlarini koʻrsatadi. Nomoddiy obyektlar quyidagilar boʻlishi mumkin: yer maydonlaridan bino va inshootlaridan, tabiiy resurslaridan foydalanish huquqlari patentlar, litsenziyalar, nou-xau, programma mahsulotlar, ustunlik va yakka hokimlik huquqlari (ayrim faoliyat turlarida boshqa mulkiy huquqlar litsenziyalari qoʻshilgan holda) shu jumladan korxonalarni davlat roʻyxatidan oʻtkazish brokerlik oʻrinlari va shunga oʻxshash toʻlovlar qoʻshilgan holda yangi mulkchilikni tashkil etish xarajatlari (savdo markasi, tovar belgisi va boshqalar). Nomoddiy aktivlar taʼsis etuvchilar (mulkdorlar) tomonidan korxona ustav fondiga hissa tarzda qoʻshilgan boʻlishi yoki korxona oʻz faoliyati davomida sotib olgan boʻlishi mumkin. Ushbu modda boʻyicha nomoddiy aktivlar boshlangʻich va qoldiq qiymatlarida alohida-alohida, shuningdek hisoblangan eskirish summalari ham keltiriladi. Nomoddiy aktivlarni eskirishi korxona tomonidan ularning boshlangʻich qiymati va ulardan foydalanish muddatlaridan kelib chiqqan holda (lekin korxonaning faoliyat koʻrsatish muddatidan oshmagan holda) hisoblangan oylik normalari boʻyicha hisoblanib oyma-oy mahsulot (ish, xizmat) lar tannarxiga olib boriladi. Xizmat qilish muddatlarini aniqlab boʻlmaydigan nomoddiy aktivlar boʻyicha eskirish normasi besh yilga, (lekin korxonaning faoliyat koʻrsatish muddatidan oshmagan holda) hisoblangan holda belgilanadi. 2.2. “Asosiy vositalar” moddasida harakatdagi va zaxiradagi asosiy vositalar toʻgʻrisida maʼlumotlar koʻrsatiladi. Shuningdek, bu moddada yer unumdorligini oshirishga (melioratsiyalash, ularning zaxini yuvish, irrigatsion va boshqa ishlar) qilingan kapital qoʻyilmalar va ijaraga olingan binolar, inshootlar, jihozlar va asosiy vositalarga kiruvchi boshqa obyektlar ham aks ettiriladigan hamda bu moddada korxona amaldagi Qonunchilikka binoan, yer uchastkalarini sotib olishga haqiqatda qilingan xarajatlar ham koʻrsatiladi. Ijarachi va ijarador oʻrtasida tuzilgan ijara shartnomasi (yoki qoʻshimcha ahdlashuv) ga binoan ijaraga olingan asosiy vosita ijara muddatining tugashi bilan yoki shartnomaga muvofiq sotib olish bahosini oʻtkazib berish bilan “Ijaraga olingan asosiy vositalar” schyotida hisob olinuvchi uzoq muddatli ijaraga olingan asosiy vositalar ham koʻrsatiladi. Ushbu moddada korxonaning 01 “Asosiy vositalar” va 03 “Uzoq muddatli ijaraga olingan asosiy vositalar” schyotlarida hisobga olingan asosiy vositalar boʻyicha hisoblangan eskirish summalari alohida koʻrsatiladi. Asosiy vositalarga eskirish hisoblashda, asosiy fondlarni toʻliq qayta tiklashda belgilangan yagona amortizatsiya ajratmalari normalaridan foydalanish kerak boʻladi. 2.3. “Oʻrnatiladigan asbob uskunalar” moddasida oʻrnatilishi kerak boʻlgan, korxona omboridagi va yoʻldagi asbob uskunalar zaxirasi haqiqiy qiymatlarida aks ettiriladi. 2.4. “Tugallanmagan kapital qoʻyilmalar” moddasida xoʻjalik va pudrat usullarida olib borilayotgan, tugallanmagan qurilishlar qiymati buyurtmachi tomonidan aks ettiriladi. Asosiy vositani tashkil etish, geologiya qidiruv ishlari boʻyicha xarajatlar, shuningdek shu maqsadlarda vaqtinchalik foydalanish uchun korxonalar tomonidan avans tarzida berilgan qoʻyilmalar hisobi amaldagi normativ hujjatlar va kapital qoʻyilmalarni hisobga olish boʻyicha asosiy Nizom asosida yuritiladi. 2.5. “Uzoq muddatli moliyaviy qoʻyilmalar” moddasida korxona tomonidan boshqa korxonalarning daromad aktivlaridagi (aksiya, qimmatbaho qogʻozlar, obligatsiyalar, uzoq muddatli investitsiyalar), Oʻzbekiston Respublikasi hududida tashkil qilingan boshqa korxonalarning ustav fondlariga qoʻyilgan uzoq muddatli investitsiyalar, Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqari korxonalar kapitaliga qoʻyilgan uzoq muddatli investitsiyalar, shuningdek korxonalar tomonidan boshqa korxonalarga berilgan uzoq muddatli qarzlar koʻrsatiladi. 2.6. “Taʼsischilar bilan hisob kitoblar” moddasida korxona taʼsischilarining korxona Ustav fondiga qoʻshishi kerak boʻlgan ulushi boʻyicha qarzi koʻrsatiladi. 2.7. “Boshqa oborotdan tashqari aktivlar” moddasida birinchi boʻlimda aks ettirilmagan boshqa mablagʻ va qoʻyilmalar aks ettiriladi. Koʻpchilik holatlarda bu moddada ijarador korxonalar 09 “Ijara majburiyatlari tushumi” schyotida hisobga olingan uzoq muddatli ijaraga berilgan asosiy vositalar boʻyicha qarzlar qoldigʻini koʻrsatadi. 2.8. “Ishlab chiqarish zaxiralari” moddasida 10 “Materiallar” schyotida hisobga olingan zaxiradagi xomashyolar, asosiy va yordamchi materiallar, yoqilgʻi, sotib olingan yarim tayyor mahsulot va butlovchi buyumlar, ehtiyot qismlar, idishlar va boshqa moddiy qiymatliklarning haqiqiy tannarxi koʻrsatiladi. 2.9. “Kam baholi va tez eskiruvchi buyumlar” moddasida kam baholi va tez eskiruvchi buyumlar, shu jumladan maxsus ish qurollari va maxsus kiyim bosh, maxsus oyoq kiyimlar va yotoq jihozlari, ularning boshlangʻich va qoldiq qiymatlarida aks ettiriladi. “Oʻzbekiston Respublikasida buxgalteriya hisobi va hisoboti toʻgʻrisida”gi Nizomga muvofiq bu buyumlar boʻyicha korxona tomonidan hisoblangan eskirish summasi ham shu moddada alohida keltiriladi. Ishlab chiqarish zaxiralarini hamda kam baholi va tez eskiruvchi buyumlarni hisobga olish uchun ishlatilgan 15 “Materiallarni tayyorlash va sotib olish” va 16 “Materiallar qiymatidagi farqlar” schyotlarida koʻrsatilgan qiymat “Ishlab chiqarish zaxiralari” va “Kam baholi va tez eskiruvchi buyumlar” moddalarida hisobga olish bahosida aks ettiriladi. 2.10. “Tugallanmagan ishlab chiqarish” moddasida buxgalteriya hisobi schyotlar rejasining “Ishlab chiqarish xarajatlari” boʻlimi schyotlarida hisobga olinadigan, tugallanmagan ishlab chiqarish Oʻzbekiston Respublikasida “Mahsulot (ish, xizmat) ishlab chiqarish va realizatsiyasi boʻyicha qilingan hamda mahsulot (ish, xizmat) tannarxiga kiradigan xarajatlar tarkibi toʻgʻrisida”gi Nizomga va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan 1992-yil 31-dekabrda 601-sonli qarori bilan tasdiqlangan, daromaddan olinadigan soliqni hisoblashda eʼtiborga olinadigan moliyaviy natijalarni tashkil topishini tartibga olish, rejalashtirish, hisobga olish va mahsulot (ish, xizmat) tannarxini kalkulatsiyalash boʻyicha uslubiy tavsiyanomalarga muvofiq hisoblangan bahoda aks ettiriladi. Korxonalar (qurilish,ilmiy, qidiruv bilan shugʻullanuvchi) joriy yilda buyurtmachilar bilan tuzilgan shartnoma asosida alohida mohiyatga ega boʻlgan tugallangan ish etaplari uchun hisob-kitob qiladi va uni “Tugallanmagan ishlab chiqarish boʻyicha bajarilgan etaplar” schyotida hisobga oladi. Bunda buyurtmachi balansiga faqatgina toʻliq tayyor mahsulotlarnigina qoʻshadi. Buxgalteriya hisobida belgilangan tartibga toʻlangan etaplar yoki schyotlar (bank tomonidan toʻlovga qabul qilingan haqiqatda xarajatlar summasida) 20 “Asosiy ishlab chiqarish” schetidan 46 “Mahsulot (ish, xizmat) lar sotish (realizatsiya) schyotining debetiga chiqim qilinadi. Bir vaqtning oʻzida toʻlangan yoki toʻlovga qabul qilingan schyotlar summasiga 36-debeti bilan korrespondensiyalangan holda 46-schyot kreditlanadi. Buyurtmachilardan tugallangan va Qabul qilingan etaplar uchun toʻlangan mablagʻlar summasi 51 “Hisob-kitob” schyoti debetida va 64 “Olingan avanslar boʻyicha hisoblashuvlar” schyotining kreditida aks ettiriladi. Hamma ishlar butunlay tugatilishi bilan 36-schetda hisobga olingan buyurtmachi tomonidan haq toʻlangan etaplar qiymati 62 “Xaridor va buyurtmachilar bilan hisoblashuvlar” schyotining debetiga yoziladi. 62-schyotda hisobga olingan toʻliq tugatilgan ishlar qiymati olingan avans hisobiga (64-schyot debeti va 62-schyot kreditlari boʻyicha yozuv qilinadi) va buyurtmachidan oxirgi hisob-kitobga koʻra olingan summa hisobiga (51-schyot debet va 62-schyot krediti) yopiladi. Shuningdek ushbu moddada qishloq xoʻjaligining tugallanmagan ishlab chiqarish xarajatlari ham koʻrsatiladi.Ular ishlab chiqarish qiymati ayrilgan holda aks ettiriladi. Hisobot davrining oxirida tugallanmagan, asosiy vositalari taʼminlash ishlari boʻyicha xarajatlar koʻrsatiladi. 2.11. “Kelgusi davr xarajatlari” moddasida hisobot davrida qilingan, lekin kelgusi hisobot davrlarida ishlab chiqarish xarajatlariga yoki sarflariga qoʻshish yoʻli bilan, yaʼni vaqt oraligʻida uzilishi lozim boʻlgan summasi koʻrsatiladi. Bu xarajatlarga xususan bir meʼyorda bajarilmaydigan asosiy vositalarni taʼmirlash (remont fondi tashkil etilmaydigan korxonalar boʻyicha) xarajatlari oldindan toʻlangan ijara haqi summalari va shu kabilar aks ettiriladi. 2.12. “Tayyor mahsulot” moddasida buyurtmachilar bilan tuzilgan shartnoma asosida va tegishli texnik shartlar hamda standartlarga binoan barcha qismlar bilan butlangan sinovdan va qabuldan oʻtkazilgan, toʻliq ishlab chiqarilgan mahsulotlar qoldigʻi haqiqiy ishlab chiqarish tannarxida koʻrsatiladi. Ishlab chiqarishda xarajatlarni hisobga olish uchun 37 “Chiqarilgan mahsulot (ish, xizmat)” schyotida tayyor mahsulot ushbu moddada normativ (reja) tannarxida aks ettiriladi. 2.13. “Tovarlar” moddasida oʻz Nizomiga koʻra savdo va umumiy ovqatlanish faoliyatini amalga oshiruvchi korxonalar sotib olingan tovarlar qiymatining qoldigʻini koʻrsatadi. Umumiy ovqatlanish korxonalarida bu moddada oshxona va omborlarda qolgan xomashyolarni, shuningdek yemakxonalardagi tovarlarning qoldigʻini ham koʻrsatadi. Sanoat va boshqa ishlab chiqarish korxonalari bu moddada sotib olish uchun keltiriladigan mahsulotlarni, materiallarni, buyumlarni, shuningdek sanoat korxonalaridagi mahsulotlarni keltirilgan, lekin chiqarilayotgan mahsulot tannarxiga qoʻshilmaydigan, yaʼni xaridor tomonidan alohida haq toʻlanadigan tayyor buyumlar qiymatini ham koʻrsatadi. Ushbu moddada tovarlar qiymati sotish va sotib olish baholarida alohida, shuningdek mol yetkazib beruvchilar tomonidan beriladigan chegirmalar va tovarlarga qoʻyilgan ustama baho summalari alohida keltiriladi. 2.14. “Tovarlar qoldigʻiga tegishli muomala xarajatlari” moddasida taʼsis hujjatlari asosida savdo faoliyatini aks ettiruvchi korxonalar realizatsiya qilinmagan tovarlar qoldigʻiga tegishli muomala transport xarajatlari summasini koʻrsatadi. Umumiy ovqatlanish korxonalarida realizatsiya qilinmagan va xomashyolar qoldigʻiga tegishli muomala xarajatlari “Tovarlar” moddasida aks ettiriladi. 2.15. 175-moddada 19 “Sotib olingan materiallar boʻyicha qoʻshimcha qiymat soligʻi” schyotining: 19.1 “Sotib olingan moddiy resurslar boʻyicha qoʻshimcha qiymat soligʻi”, 19.2 “Sotib olingan arzon baholi va tez eskiruvchi buyumlar boʻyicha qoʻshimcha qiymat soligʻi”, 19.3 “Ishlab chiqarish xarakterdagi (ishlar, xizmatlar) boʻyicha qoʻshimcha qiymat soligʻi”, 19.4 “Kapital qoʻyilmalarni amalga oshirishdagi qoʻshimcha qiymat soligʻi” subschetlarida hisobga olingan toʻlangan qoʻshimcha qiymat soligʻining qoldigʻi koʻrsatiladi. 2.16. Hisoblashuvlarni aks ettiradigan buxgalteriya hisobini schetlari boʻyicha qoldiqlari balansda yoyiq holda keltiriladi: debet qoldiqqa ega boʻlgan analitik schetlarining summasi aktivda, kredit qoldiqqa ega boʻlganlari esa passivda koʻrsatiladi. 2.17. “Debitorlar bilan mahsulot (ish, xizmat) lar uchun hisob-kitoblar” moddasida joʻnatilgan tovarlar, buyurtmachilarga (xaridorlarga) topshiriladigan ishlar, toʻliq haqiqiy tannarxida joʻnatiladigan mahsulotlar boʻyicha moliyaviy natijani aniqlashda esa chiqarish yoki schet qiymatlarida korxona hisob-kitob yoki boshqa schyotlarga kelib tushgunga qadar yoki oʻzaro toʻlov talabnomalarida hisobga olinganga qadar koʻrsatiladi, 2.18. “Olingan veksellar” moddasida 62-schetda hisobga olingan joʻnatilgan mahsulotlar (tovarlar), bajarilgan ish koʻrsatilgan xizmatlar (olingan veksellar bilan taʼminlanganda) xaridorlarning, buyurtmachilarning va boshqa debitorlarning koʻrsatiladi. 2.19. Korxona balansining aktiv passiv tomonlarida “Shuʼba korxonalari bilan hisoblashuvlar” moddasi boʻyicha, shuʼba korxonalari bilan boʻlgan joriy operatsiyalar (balanslararo hisoblashuvlar) boʻyicha maʼlumotlar aks ettiriladi. Bunda shuʼba korxonasi timsolida yuridik shaxs hisoblanuvchi hamda investitsion va moliyaviy faoliyatini belgilash huquqi asosiy korxonaga doimiy ravishda berilgan korxonalar tushuniladi. Asosiy korxona va uning shuʼba korxonasi boʻyicha maʼlumotlar jamlanishi lozim. Erkin koʻrsatilgan moddada jamlanadi. 2.20. “Budjet bilan hisoblashuvlar” moddasida soliq va moliya muassalariga boʻlgan qarzlari, yaʼni soliqlar boʻyicha koʻp toʻlanganlik holatlari qoʻshilgan holda budjetga boʻlgan yigʻma va boshqa toʻlovlar koʻrsatiladi. 2.21. “Xodimlar bilan boshqa operatsiyalar boʻyicha hisoblashuvlar” moddasida korxona ishchilarining bank yoki hisobiga olgan ssuda va qarzlari boʻyicha, korxonaga keltirilgan moddiy zararni qoplash boʻyicha va shu kabilar boʻyicha kooperativ va shaxsiy uy-joy qurilishiga yoki dala hovli va bogʻ uchastkalari yashash sharoitlarini yaxshilash uchun yoki uy joy xoʻjaliklarini yoʻlga qoʻyish uchun va boshqa maqsadlar uchun berilgan foizsiz ssudalar aks ettiriladi. Ishchilarga ssuda berishga ishlatilgan bank kreditlari balansning passiv qismida Sh-boʻlimning “Korxona xizmatchilari uchun bank kreditlari” moddasida koʻrsatiladi. 2.22. “Boshqa kreditorlar bilan hisoblashuvlar” moddasida hisobdor shaxslarning qarzlari, qabul qilishda aniqlangan tovar moddiy boyliklarining kamomadi boʻyicha, mol yetkazib beruvchilar bilan hisoblashuvlar boʻyicha qarzlar koʻrsatiladi. Shuningdek, bu moddada xoʻjalik faoliyati natijalariga olib borilgan sud arbitraj yoki boshqa maʼmuriy organlar qaroriga koʻra undirib olingan yoki qarzdorlar tan olgan jarimalar, penya, tovonlar ham aks ettiriladi. 2.23. “Mol yetkazib beruvchilarga va pudratchilarga berilgan avanslar” moddasida keyingi boʻladigan hisob-kitoblar boʻyicha boshqa korxonalarga toʻlangan avanslar summasi koʻrsatiladi. 2.24. “Qisqa muddatli moliyaviy qoʻyilmalar” moddasida korxonalardagi qisqa muddatli (bir yildan uzoq boʻlmagan muddatli) qoʻyilmalar (investitsiyalar), yaʼni boshqa korxonalarning qimmatbaho qogʻozlari, foizli obligatsiyalar, davlat mahalliy zayomlari va shunga oʻxshash narsalar, shuningdek korxona tomonidan korxonaga bergan qarzlari koʻrsatiladi. 2.25. 50 “Gʻazna”, 51 “Hisoblashuv schyoti” va 52 “Valyuta schyoti” moddalarida korxonaning gʻaznasidagi, banklardagi hisoblashuv va schyotlaridagi pul mablagʻlari qoldigʻi koʻrsatiladi. “Boshqa pul mablagʻlari” moddasida korxona tomonidan 55 “Banklardagi boshqa schyotlar”, 56 “Boshqa pul mablagʻlari” va 57 “Yoʻldagi oʻtkazilgan pul mablagʻlari” schyotlarida hisobga olingan summalar koʻrsatiladi. 2.26. “Boshqa oborot aktivlari” moddasida balans aktiv qismining III-boʻlim moddalarida oʻz aksini topmagan boshqa oborot aktivlarining summalari koʻrsatiladi. 2.27. “Oʻtgan yillardagi zarar” moddasida korxonaning belgilangan tartibda qoplashi lozim boʻlgan oʻtgan yillardagi zararlari summasi koʻrsatiladi. Korxonaning hisobot yilidagi zarari “Hisobot yilidagi zarar” moddasida dekabr oyida 87 “Taqsimlanmagan foyda” (qoplanmagan zarar) schyotiga 80 “foyda va zararlar” schyoti bilan korrespondensiyalangan holda tugallovchi oborotlar chiqim qilingandan soʻng koʻrsatiladi, yil davomida esa “Hisobot yildagi zarar” moddasi boʻyicha hisobot davri uchun olingan balans boʻyicha zarar summasi aks ettiriladi. 2.28. “Ustav fondi” moddasida taʼsis hujjatlari asosida uning qatnashchilarining qoʻshgan hissalaridan tashkil topgan korxona ustav fondi koʻrsatiladi. Ustav fondining koʻpayishi yoki kamayishi korxona faoliyatining oʻtgan yilgi natijalarini qarab chiqish asosida, belgilangan tartibda, korxonaning taʼsis hujjatlariga tegishli oʻzgartirishlar kiritilgandan soʻng amalga oshiriladi. Davlat korxonalari va munitsipal korxonalar bu moddada 1993-yil 1-yanvardan boshlab Oʻzbekiston Respublikasida buxgalteriya hisobining yangi schyotlari rejasining joriy etilishi oqibatida 1992-yil uchun boʻlgan yillik buxgalteriya hisobotidagi Ustav fondi hajmi oʻzgartirishlar kiritiladigan holga keltiriladi, yaʼni 1993-yil 2-yanvardagi holat boʻyicha oʻtkazilgan tovar moddiy boyliklarni qayta baholash natijasida hisobga olinadi. Balansda uy-joy fondiga ega boʻlgan korxonalar, ularning qoldiq qiymatini 85 “Ustav fondi” schyotidan 88 “Maxsus maqsadlarga moʻljallangan fondlar” subschyotlarining kreditiga oʻtkazilishi lozim. Bu asosiy vositalar boʻyicha eskirish summasi belgilangan hisobotda ularni saqlash boʻyicha xarajatlar hisobi schyotlarini debetlash va 02 “Asosiy vositalarning eskirishi” schyotini kreditlash yoʻli bilan hisoblanadi. Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligining 1992-yil 3-sentabrdagi 08-03-21/403-sonli xatining “b” punktini bajarishda 1992-yil balansida hisobga olinmagan kapital qoʻyilmalarni moliyalashtirish schetidagi mablagʻlar qoldigʻi quyidagi buxgalteriya ustav fondi asosida balansga kiritiladi va 85 schyotiga yoʻnaltiriladi: Debet 55 Kredit 93; Debet 93 Kredit 85; Bu holda balansning yil boshidagi qoldigʻi summasi oʻzgaradi. 2.29. “Rezerv fondi” moddasida korxonada amaldagi qonunchilik asosida tashkil etilgan rezerv fondi qoldigʻi koʻrsatiladi. 2.30. “Maxsus maqsadlarga moʻljallangan fondlar” moddasida korxona ixtiyorida qolgan foyda hisobiga, taʼsis hujjatlari asosida korxonada tashkil etilgan jamgʻarma va isteʼmol fondlari koʻrsatiladi. Shuningdek, bu moddada korxonaning boshqa yuridik va jismoniy shaxslardan tekinga olgan moddiy va boshqa moddiy boyliklari (mulk koʻrinishi) qiymatida aks ettiriladi. 2.31. “Maqsadli moliyalashtirish va tushumlar” moddasida budjetdan, maxsus maqsadlarga moʻljallangan tarmoq va tarmoqlararo fondlardan olingan, shuningdek maxsus maqsadli tadbirlar oʻtkazishi uchun boshqa korxona va jismoniy shaxslardan olingan mablagʻlar qoldigʻi koʻrsatiladi. 2.32. “Ijaradagi majburiyatlari” moddasida ijarachi ijarador bilan, undan uzoq muddatli ijara olgan va 03 “Uzoq muddatli ijaraga olingan asosiy vositalar” schetida hisobga olingan asosiy vositalar boʻyicha hisoblashuv holatini aks ettiradi. 2.33. “Oʻtgan yillar taqsimlanmagan foydasi” moddasida oʻtgan hisobot yillarida taqsimlanmagan foydalar qoldigʻi koʻrsatiladi. Oʻtgan yillar taqsimlanmagan foydalari qoldigʻining hisobot yili davomidagi harakati korxona balansining (2-shakl) ilovasida batafsil aks ettiriladi. 2.34. “Foyda” moddasida korxonaning hamma operatsiyalari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1994-yil 26-martdagi 164-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Oʻzbekiston Respublikasida buxgalteriya hisobi va hisoboti toʻgʻrisidagi” Nizom asosida balans moddalarini baholash asosida aniqlangan oxirgi moliyaviy natija (foyda) koʻrsatiladi. Korxonaning hisobot yili uchun foydasi umumiy (brutto) summasida 89 “Hisobot yili foydasi” moddasida alohida va sof (netto) summalarida (hisobot yili taqsimlanmagan foydasi moddasida) alohida koʻrsatiladi. “Foydaning ishlatilishi” moddasida korxonalar hisobot yili davomida korxona ixtiyorida qolgan sof foydaning aniq tadbirlar oʻtkazishga, hisob-kitob boʻyicha budjetga soliqlar va boshqa toʻlovlarni toʻlashga yoʻnaltirilgan qismlari aks ettiriladi. 81 “Foydaning ishlatilishi” schyotining debetida hisobga olingan foydaning ishlatilishi “Moliyaviy natijalar va ularning ishlatilishi toʻgʻrisidagi hisobot” 2-shaklda batafsil aks ettiriladi. Yil tugallanishi bilan foydaning ishlatilgan summasiga foyda kamaytiriladi (81 schyot kreditiga, 80 “foyda va zararlar” scheti debeti bilan korrespondensiyalangan buxgalteriya yozuvi qilinadi) va taqsimlangan foyda qismi esa 80 schyotdan 87 “Taqsimlanmagan foyda” (qoplanmagan zarar) schyotining krediti bilan korrespondensiyalashgan holda chiqariladi yoki zarar qismi 87 schyot debeti bilan korrespondensiyalashgan holda chiqariladi. 2.35. “Uzoq muddatli bank kreditlari” moddasida bank bilan kelishilgan, ulardan olingan uzoq muddatli (qaytarish muddati bir yildan uzoq boʻlgan) kreditlar boʻyicha qarz summalari koʻrsatiladi. 2.36. “Uzoq muddatli qarzlar” moddasida boshqa korxona va muassasalardan (bankdan tashqari) olingan uzoq muddatli (qaytarish muddati bir yildan uzoq boʻlgan) qarzlar boʻyicha qarzlar summasi koʻrsatiladi. 2.37. “Qisqa muddatli bank kreditlari” moddasida bank bilan kelishilgan, ulardan olingan qisqa muddatli (qaytarish muddati bir yilgacha boʻlgan) kreditlar boʻyicha qarzlar summasi koʻrsatiladi. 2.38. “Korxona xizmatchilari uchun bank kreditlari” moddasida korxonalar oʻz ishchilariga yakka tartibda uy-joy qurilishlari uchun, dala hovli qurilishlari uchun va boshqa maqsadlar uchun, shuningdek savdo korxonalariga ular tomonidan kreditga sotilgan tovarlar summalarini qoplash uchun ssudalar berishga banklardan olingan kreditlar boʻyicha qarzlar summasi koʻrsatiladi. 2.39. “Qisqa muddatli qarzlar” moddasida boshqa korxona va muassasalardan (bankdan tashqari) olingan qisqa muddatli (qaytarish muddati bir yilgacha boʻlgan) qarzlari summasi koʻrsatiladi. 2.40. “Kreditorlar bilan tovarlar (ishlar, xizmatlar) uchun hisoblashuvlar” moddasida korxonaning keltirilgan moddiy boyliklari uchun, bajarilgan ishlar va koʻrsatilgan xizmatlari uchun mol yetkazib beruvchilarga va pudratchilarga boʻlgan qarzi summalari koʻrsatiladi. Shuningdek bu moddada mol yetkazib beruvchilarning hujjatlashtirilmagan, lekin ulardan olingan mol boʻyicha qarzlari aks ettiriladi. 2.41. “Berilgan veksellar boʻyicha” moddasida mol yetkazib beruvchilarga, pudratchilarga va boshqa kreditorlarga boʻlgan qarzlar summasini, yaʼni korxona ularning yetkazib bergan mollarini, ishlarini taʼminlash maqsadida bergan veksellarini (60 “Mol yetkazib beruvchi va pudratchilar bilan hisoblashuvlar” schyotida hisobga olingan) koʻrsatadi. 2.42. “Mehnatga haq toʻlash boʻyicha hisoblashuvlar” moddasida hisoblangan, lekin hali toʻlanmagan mehnat haqlari koʻrsatiladi. “Ijtimoiy sugʻurta va taʼminot boʻyicha hisoblashuvlar” moddasida korxona ishchilarining nafaqa taʼminotiga va tibbiy sugʻurtasiga, shuningdek davlat ijtimoiy sugʻurtasiga ajratmalar boʻyicha qarzlar summasi aks ettiriladi. 2.43. “Kreditorlar bilan mulkiy va shaxsiy sugʻurtalar boʻyicha hisoblashuvlar” moddasida korxona ishchilarini va mulkini majburiy va ixtiyoriy sugʻurtalar va boshqa turdagi sugʻurtalar boʻyicha qarzlari koʻrsatiladi (ularda korxona sugʻurta qildiruvchi hisoblanadi). 2.44. Mehnatga haq toʻlash va sugʻurta hisoblashuvlarini aks ettiruvchi schyotlar boʻyicha debet qoldiqlari “Boshqa debitorlar bilan hisoblashuvlar” moddasida koʻrsatiladi. 2.45. “Kreditorlar bilan budjetdan tashqari toʻlovlar boʻyicha hisoblashuvlar” moddasida korxonaning belgilangan qonunchilik tartibi asosida, davlat organlariga oʻtkaziladigan budjetdan tashqari va boshqa fondlarga ajratmalar boʻyicha davlat boshqaruv organlariga qarzi koʻrsatiladi. 2.46. Balans passivida “Budjet bilan hisob-kitoblar” korxona xodimlaridan olinadigan soliqlar ham qoʻshilgan holda korxonaning budjetga barcha turdagi toʻlovlari boʻyicha qarzi aks ettiriladi. 2.47. “Boshqa kreditorlar bilan hisob-kitoblar” moddasida “Kreditorlar bilan hisob-kitoblar” guruhidagi moddalarda oʻz aksini topmagan, korxonaning hisoblashuvlar boʻyicha qarzi koʻrsatiladi. 2.48. “Xaridor va buyurtmachilardan olingan avanslar” moddasida boshqa tashkilotlar bilan kelgusida boʻladigan hisob-kitoblar boʻyicha olingan avanslari koʻrsatiladi. 2.49. “Kelgusi davr daromadlari” moddasida hisobot davrida olingan, lekin hisobot davrlariga tegishli boʻlgan mablagʻlar (ijara haqlari va shu kabilar), shuningdek amaldagi tartibga binoan 83 “Kelgusi davr daromadlari” schetida hisobga olinadigan boshqa summalar koʻrsatiladi. 2.50. “Kelgusidagi xarajatlar va toʻlovlar rezervi” moddasida korxonalar ishlab chiqarish xarajatlari va sarflarning oʻzaro bir xil boʻlishini taʼminlash maqsadida, yaʼni mahsulot tannarxini bir xilda boʻlishini taʼminlash uchun Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1994-yil 26-martdagi 164-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Oʻzbekiston Respublikasida buxgalteriya hisobi va hisoboti toʻgʻrisida”gi Nizom asosida ishchilar taʼtiliga haq toʻlashga, har yilgi taqdimlash toʻlovlariga, yaʼni qator yillaridagi xizmati uchun mukofot toʻlovlariga, asosiy vositalar taʼmiri (remonti) ga va shunga oʻxshash maqsadlari uchun rezervlangan mablagʻlar qoldigʻi koʻrsatiladi. 2.51. “Dargumon qarzlari boʻyicha rezervlar” moddasida korxonalar oʻtkazilgan debitor qarzlarni inventarizatsiyasi asosida boshqa korxonalar, tashkilotlar, shuningdek alohida jismoniy shaxslar bilan hisoblashuvlar boʻyicha hisobot yilining oxirida, xoʻjalik faoliyati natijalari hisobiga tashkil etilgan dargumon qarzlar rezervi aks ettiriladi. 2.52. “Boshqa qisqa muddatli passivlar” moddasida balansning passiv qismining III-boʻlimidagi boshqa moddalarda oʻz aksini topmagan qisqa muddatli passivlar summasi koʻrsatiladi. 3.1. “Mahsulot (ish, xizmat) lar realizatsiyasidan tushgan pul (yalpi daromad)” moddasida quyidagilar koʻrsatiladi: ishlab chiqarish korxonalari, mahsulot (ish, xizmat) realizatsiyasidan tushgan pulni, koʻrsatilgan pul mahsulot realizatsiyasidan, yaʼni ularning joʻnatilishi (bajarilishi) va hisob hujjatlarining xaridoriga taqdim etilishi boʻyicha yoki ular uchun toʻlangan pul korxona hisoblashuv yoki boshqa schyotiga kelib tushishi (amaldagi qonunchilik asosida) boʻyicha, shuningdek ular uchun korxona gʻaznasiga pul toʻlanishi boʻyicha hisoblanadi; savdo va umumiy ovqatlanish tarmogʻida faoliyat koʻrsatuvchi korxonalar tovarlar realizatsiyasidan tushgan yalpi daromadni, yaʼni realizatsiya qilingan tovarlarni sotib olish bahosi oʻrtasidagi farqni: yoziladigan 101-satr boʻyicha bu korxonalar realizatsiyasi qilingan tovarni sotish bahosidagi haqiqatdagi hajmi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni koʻrsatadi; xoʻjalik hisobida boʻlmagan, lekin xoʻjalik yoki boshqa tijorat faoliyatidan daromad oluvchi korxonalar ushbu faoliyatdan olgan daromadlarini koʻrsatadi; 010-satr boʻyicha korxonalar ayrim tovar, ish va xizmatlarning chet el valyutasida eksport qilinishidan tushgan tushumning majburiy sotish qismidan kelib tushgan soʻm bank muassasi tasdiqlangan holda aks ettiriladi. 3.2. 015 va 355-satrlarni toʻldirishda, yaʼni qoʻshilgan qiymatdan olinadigan soliq boʻyicha budjet bilan hisoblashuv maʼlumotlarini koʻrsatishda Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi va Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan tasdiqlangan 1993-yil 15-yanvardagi 9-16-sonli “Qoʻshilgan qiymatdan olinadigan soliqni hisoblash va toʻlash tartibi toʻgʻrisida” gi yoʻriqnomasidan foydalanishi lozim. 015-satr boʻyicha realizatsiya schyotida tushum tarkibida hisobga olingan soliq summasi, yaʼni mol yetkazib beruvchida (pudratchida) 68 “Budjet bilan hisoblashuvlar” schyoti krediti bilan korrespondensiyalashgan holda 46 “Mahsulot (ish, xizmat) lar realizatsiyasi” schyotining debetida aks ettirilgan soliqlar summasi aks ettiriladi. 68-schyot debeti boʻyicha va 51 “Hisoblashuv schyoti” krediti boʻyicha koʻrsatilgan, yaʼni budjetga oʻtkazilgan, shuningdek hisoblashuv boʻyicha budjetga oʻtkazilishi lozim boʻlgan qoʻshimcha qiymatdan olinadigan soliq summasi 355-satrda aks ettiriladi. 3.3. 020-satr boʻyicha aksiz toʻlovchi korxonalar realizatsiya schyoti boʻyicha tushum tarkibida hisobga olingan, hamda 46-schyot debeti va 68-schyot kreditida koʻrsatilgan aksiz summasi aks ettiriladi. Aksizlarni hisoblash va toʻlash tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi va Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq Qoʻmitasining 1993-yil 15-yanvardagi 6 va 13-sonli Yoʻriqnomalar bilan belgilangan. 3.4. 030 va 370-satrlarni toʻldirishda Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi va Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasining 1993-yil 13-yanvardagi 11-sonli “Mahsulot va xomashyolarni respublikadan tashqariga olib chiqib ketish tartibi toʻgʻrisida”gi yoʻriqnomadan foydalanishi lozim. 3.5. Boʻsh qoldirilgan 033-satr boʻyicha realizatsiya natijasini aniqlashda umumiy tushumdan belgilangan tartib asosida chiqarib tashlanadigan xarajat va ajratmalar aks ettiriladi. Koʻpchilik holatlarda ularga quyidagilar kiradi: franko-vagon-stansiya bahosida realizatsiya qilingan mahsulotlarni, agar bu mahsulot boʻyicha hisoblashuv bevosita mol yetkazib beruvchi bilan xaridor oʻrtasida (tayyorlov tashkilotining ishtirokisiz) boʻlib oʻtsa, yetkazib berish boʻyicha xarajatlar; budjet daromadiga olib boriladigan televizor va radio priyomniklar chakana bahosiga belgilangan foiz ustamalari; eksport poshlinlari. 3.6. Realizatsiya qilingan mahsulot (ish, xizmat) larni ishlab chiqarish uchun qilingan xarajatlar moddasidagi 040-satr boʻyicha quyidagilar koʻrsatiladi: ishlab chiqarish korxonalari realizatsiya qilingan mahsulot (ish, xizmat) larni ishlab chiqarish uchun qilingan xarajatlarini; savdo va umumiy ovqatlanish tarmoqlarida faoliyat koʻrsatuvchi korxonalar realizatsiya qilingan va joʻnatilgan tovarlar, mahsulotlar, ishlar va xizmatlarga toʻgʻri kelgan muomala xarajatlari; xoʻjalik hisobida boʻlmagan, lekin xoʻjalik va boshqa tijorat faoliyatidan daromad oluvchi tashkilotlar bu boʻyicha ishlab chiqarish xarajatlarini. 3.7. “Realizatsiya natijasi” moddasining 050-satr boʻyicha mahsulotlar, tovarlar, ish realizatsiyasining moliyaviy natijasi, shuningdek yordamchi xoʻjalik va xizmat koʻrsatuvchi ishlab chiqarishning mahsulotning tomonlarga qilingan realizatsiyasini, xoʻjalik hisobida boʻlmagan, lekin xoʻjalik yoki boshqa tijorat faoliyatidan daromad (foyda) oluvchi korxonalar olgan daromadlarning qilgan xarajatlaridan oshgan qismini koʻrsatadi. Moliyaviy natija, realizatsiyadan tushgan tushum (yalpi daromad) summasi (010-satr) bilan realizatsiya qilingan mahsulot (tovar, ish, xizmat) larni ishlab chiqarish uchun qilingan xarajatlar (sarflar) summasi (040-satr), qoʻshimcha qiymatdan olinadigan s (015-satr), chetga chiqariladigan mollardan olinadigan (030-satr) va aksizlar (020-satr), shuningdek 035-satr boʻyicha koʻrsatilgan boshqa summalar oʻrtasidagi farq koʻrinishida aniqlanadi. 3.8. “Boshqa realizatsiyalar natijasi” moddasida 47 “Asosiy vositalarning realizatsiyasi va chiqarilishi” va 48 “Boshqa aktivlar realizatsiyasi” schyotlarida aks ettirilgan operatsiyalar boʻyicha natija koʻrsatiladi. 3.9. “Realizatsiyadan tashqari operatsiyalardan olingan daromad va xarajatlar” moddasida olingan va toʻlangan jarimalar, penyalar, tovonlar va boshqa iqtisodiy sanksiyalarning (qonunchilik asosida budjetga oʻtkazib beriladigan sanksiyalardan tashqari) umumiy summasi: korxona schyotida turgan mablagʻlar summasi boʻyicha olingan foizlar; valyuta schetlari va chet el valyutalarida qilingan operatsiyalar boʻyicha kurs farqlari; hisobot yilida aniqlangan oʻtgan yildagi foyda va zararlar; tabiat ofatlaridan koʻrilgan zararlar; debitor qarzlarni hisobdan chiqarish evaziga boʻlgan yoʻqotish; ilgari dargumon qarz sifatida chiqim qilingan qarzlarni kelib tushishi; amaldagi qonunchilik asosida foyda va zararlar hisobiga olib boriladigan boshqa daromadlar, yoʻqotishlar va xarajatlarning umumiy summasi koʻrsatiladi. Realizatsiyadan tashqari operatsiyalardan olingan daromad xarajatlar moddasi maʼlumotlaridan boshqa korxonalar faoliyatiga qatnashishdan olingan ulush daromadlarini (Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqarida olingan daromadlardan tashqari) va aksiyalar, obligatsiyalar, shuningdek korxonaga tegishli boʻlgan boshqa qimmatbaho qogʻozlar boʻyicha olingan daromadlar (dividendlar, foizlar) summasi alohida satr boʻyicha ajratib koʻrsatiladi. 3.10. Realizatsiya qilingan mahsulot (ish, xizmat)larning tannarxini aniqlashda, korxonalar realizatsiyadan tashqari olingan daromad va xarajatlarni “Mahsulot (ish, xizmat)larni ishlab chiqish va realizatsiya qilish boʻyicha, mahsulot (ish, xizmat)lar tannarxiga qoʻshiladigan xarajatlar tarkibi va daromaddan soliq olishda hisobga olinadigan moliyaviy natijalarni tashkil topish tarkibi toʻgʻrisida” gi Nizomga asosan sanoatda, qurilishda, qishloq xoʻjaligida, fanda mahsulot (ish, xizmat)lar tannarxini rejalashtirish, hisobga olish va kalkulatsiyalash boʻyicha uslubiy qoʻllanmalardan, shuningdek mahsulot (ish.xizmat)lar tannarxini rejalashtirish, hisobga olish va kalkulatsiyalash boʻyicha tarmoq yoʻriqnomalaridan foydalanishlari lozim. 3.11. “Foyda va zararlarning jami” moddasining koʻrsatkichlari foyda va zararlar boʻyicha alohida-alohida hisoblanib, 050-070-satrlar summasi yigʻindisidan iborat. 3.12. “Foyda yoki zararlar” moddasida korxonalar hisobot davrida olgan foyda yoki zararlarning oxirgi qoldigʻini koʻrsatadi va 80-satr boʻyicha 3 va 4-ustun maʼlumotlari orasidagi farq koʻrinishida aniqlanadi. 3.13. “Daromadlar” moddasi boʻyicha korxonalar hisobot davrida olgan daromadlari koʻrsatiladi va u “Mehnatga haq toʻlash fondi” (041-satr) yigʻindisidan iborat boʻladi. 3.14. “Foydaning ishlatilishi” deb nomlangan II- boʻlimda foydani ishlatish asosiy yoʻnalishlari boʻyicha yoritiladi, chunonchi: foyda hisobidan budjetga toʻlanadigan daromad soligʻi va boshqa toʻlovlar summasi; rezerv jamgʻarmasi va isteʼmol fondlarini tashkil etishga ajratilgan ajratmalar; xayr-ehson maqsadlariga ajratmalar; “foyda” ishlatilgan boshqa hollar, yaʼni amaldagi qonunchilikka asosan jarima sanksiyalari va keltirilgan zarar uchun budjetga toʻlanmalar (atrof-muhitni ifloslantirishdan va boshqa zararli xarajatlardan saqlash talablariga rioya qilmaslik natijasida); tabiat resurslaridan belgilangan meʼyordan koʻp foydalanganlik natijasida; sanitariya qonun qoidalariga rioya qilmaslik natijasida; mahsulot (ish, xizmat)lar bahosini oshirib koʻrsatib asossiz foyda olish natijasida; foydani yoki boshqa soliq solinadigan obyektlarni yashirganlik (kamaytirganlik) natijasida; budjetga oʻtkazilishi lozim boʻlgan boshqa turdagi sanksiyalarini toʻlash natijasi boʻyicha xarajatlar. 210, 220 va 230-satrlar boʻyicha taʼsis hujjatlarida tashkil etish nazarda tutilgan fondlarga ajratilgan ajratmalar koʻrsatiladi. Aks holda korxonalar 220 va 230-satrlar boʻyicha sof foyda hisobidan qilingan tegishli xarajatlar va chiqimlarning sof foyda hajmi (daromaddan olinadigan soliq boʻyicha budjet bilan hisoblashuv oʻtkazilgandan soʻng korxona ixtiyorida qoladigan foyda)dan koʻp boʻlmagan qismi aks ettiriladi. Bunda korxonaning sof foydadan foydalanish yoʻnalishlarini, agar korxona Nizomida koʻrsatilmagan boʻlsa, Qonunchilik asosida oʻzlari aniqlashlarini koʻzda tutishlari lozim. Ikkinchi boʻlim maʼlumotnomasida davlat korxonalari va ularning tarkibiy boʻlimlarining mulklarini ijaraga olish asosida yaratilgan ijarachi korxonalar ijara tashkilotlari summasini uning tarkibiga kiradigan asosiy vositalarni toʻla qayta tiklash uchun amortizatsiya ajratmalarini chiqarib tashlangan holda koʻrsatadi. Jamgʻarma va isteʼmol fondlarini hisobda toʻgʻri aks ettirish maqsadida fondlar quyidagi tartibda taklif qilinadi: Jamgʻarma fondi: mulk indeksatsiyasi fondi; oʻz aylanma mablagʻlarini toʻldirish fondi; (yil oxirida 88-schyot debetlangan, 85 “Ustav fondi” schyoti kreditlangan holda yopiladi); ijtimoiy sohadagi mablagʻlar fondi (mazkur Yoʻriqnomaning 2.29-punkti 3-abzatsiga qaralsin); boshqa jamgʻarma fondlar (mahsulotning yangi turini joriy qilish xarajatlari, kadrlarni tayyorlashga sarflangan xarajatlar, aksiyalar sotib olishga, uzoq muddatli olingan kredit foizlarini toʻlashga investitsiya birlashmalari tuzish uchun aʼzolik badallarini toʻlashga, assotsiatsiyasiga kirish uchun yillik badallarini toʻlashga ketgan boshqa xarajatlar); Isteʼmol fondi: moddiy yordamga; mukofotlashga; ijtimoiy rivojlantirishga (kommunal xoʻjaliklar faoliyatidan, issiq suv taʼminotidan, ijtimoiy-madaniy-maishiy obyektlarni saqlashdan, bolalar uylarini va qariyalar uylarini va boshqalarni saqlashdan koʻriladigan zararlarni qoplashga beriladigan dotatsiyalar); boshqa isteʼmol fondlariga (oliy, oʻrta va ishlab chiqarish texnik oʻquv yurtlarini saqlash uchun xoʻjalik xarajatlari, sogʻliqni saqlash obyektlarini saqlash xarajatlari, ovqatlanishga dotatsiyalar, dala hovlilari va uy-joy qurilishiga, korxona, tashkilot, muassasalar umum yigʻilishida tasdiqlangan xarajatlar smetasida koʻzda tutilgan boshqa joriy xarajatlarga ishlatish uchun moʻljallangan fondlar). 3.15. “Budjetga toʻlanmalar” deb nomlangan III-boʻlimda korxonalar oʻz manbalari hisobidan, quyidagi Yoʻriqnomalar asosida hisoblangan budjetga toʻlanmalarni koʻrsatadi; 300-satrdagi “Mulkdan olinadigan soliq” Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi va Davlat soliq Qoʻmitasining 1992-yil 25-martdagi 4-1-2-sonli “Korxonalar mulkidan olinadigan soliqni hisoblash va budjetga toʻlash tartibi toʻgʻrisida” gi Yoʻriqnomaga va 1993-yil 13-yanvardagi 3-03/21-sonli “Korxona mulkidan olinadigan soliqni hisoblash va budjetga toʻlash tartibi toʻgʻrisida”gi Yoʻriqnomasiga oʻzgarish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisidagi xatiga asosan: 310-satrdagi “Daromaddan olinadigan soliq” Oʻzbekiston Pespublikasi Moliya vazirligi va Davlat soliq Qoʻmitasining 1992-yil 25-martdagi 4-1-1-sonli “Korxonalar daromadidan olinadigan soliqni hisoblash va budjetga toʻlash tartibi toʻgʻrisida” gi Yoʻriqnomaga va 1993-yil 15-yanvardagi 5-08/1-1-sonli “Korxonalar daromadidan olinadigan soliqni hisoblash va budjetga toʻlash tartibi toʻgʻrisida”gi Yoʻriqnomaga oʻzgarish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisidagi xatiga asosan; 340-satrdagi “Tabiat resurslaridan foydalangani va tashqi muhitni ifloslantiradigan chiqindilarni chiqargani uchun toʻlanma” Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 29-iyun 1992-yildagi 303-sonli qaroriga asosan, lekin bunda shuni hisoblash kerakki, tashqi muhitni ifloslantiradigan chiqindilarni chiqargani uchun toʻlanmaning belgilangan normadagisi ishlab chiqarish muomala xarajatlari (sarflariga) olib boriladi, belgilangan normadan yuqorisi esa korxonaning oʻz ixtiyorida qoladigan foydasi hisobidan toʻlanadi; 350-satrdagi “Yer soligʻi” Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi, hamda Davlat soliq Qoʻmitasining 1993-yil 30-yanvardagi 16/89-sonli “Yer soligʻini hisoblash va toʻlash tartibi toʻgʻrisida vaqtinchalik” Yoʻriqnomasi asosida; 355-satrdagi “Qoʻshilgan qiymatdan olinadigan soliq” Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi va Davlat Qoʻmitasining 1993-yil 15-yanvardagi 9 va 16-sonli “Qoʻshilgan qiymatdan olinadigan soliqni va toʻlash tartibi toʻgʻrisida”gi Yoʻriqnomasi asosida; 356-satrdagi “Aksiz” Oʻzbekiston Respublika Moliya vazirligi va Davlat soliq Qoʻmitasining 1993-yil 15-yanvardagi 6-13-sonli “Aksizlarni hisoblash va toʻlash tartibi toʻgʻrisida”gi Yoʻriqnomasi asosida; 360-satrdagi “Eksport boj poshlinalari” Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1992-yil 21-oktabrdagi “Eksport va import qilinayotgan alohida tovarlarga boj poshlinalarini hisoblash va olish tartibi toʻgʻrisida”gi qarori asosida; 365-satrdagi “Import boj poshlinalari” Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1992-yil 21-oktabrdagi 485-sonli “Eksport va import qilinayotgan alohida tovarlarga boj poshlinalarini hisoblash va olish tartibi toʻgʻrisidagi”gi qarori asosida; 370-satrdagi “Chetga chiqariladigan mollardan olinadigan soliq” amal qilayotgan qonunchilikda “Chetga chiqarilgan mollardan olinadigan soliqni hisoblash va toʻlash tartibi toʻgʻrisida”gi Yoʻriqnoma asosida; 375-satrdagi “Transport egalaridan olinadigan soliq” Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi va Davlat soliq Qoʻmitasining 1993-yil 13-yanvardagi 2-10-sonli “Transport vositalari va boshqa oʻzi yurar mashina va mexanizmlar egalaridan olinadigan soliqni hisoblash va budjetga toʻlash tartibi toʻgʻrisida” gi Yoʻriqnomasi asosida, hamda 1994-yil 7/83-sonli “1994-yilda soliq solish tartibidagi ayrim oʻzgarishlar toʻgʻrisida” gi Yoʻriqnomadan foydalansin. Shu yoʻriqnomadan 300, 310, 340, 350, 355, 375-satrlarni toʻldirishda foydalansin; 380-satrdagi “Daromad soligʻi” Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 15-fevraldagi “Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolaridan, ajnabiy fuqarolardan va fuqaroligi boʻlmagan shaxslardan olinadigan daromad soligʻi toʻgʻrisida”gi Qonuni asosida; 386-satrdagi “Boshqa soliqlar” Oʻzbekiston Respublikasining “Korxonalar, birlashmalar va tashkilotlardan olinadigan soliqlar toʻgʻrisida”gi va “Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolaridan va fuqaroligi boʻlmagan shaxslardan olinadigan daromad toʻgʻrisida”gi qonunlari asosida belgilangan boshqa hamma turdagi boshqa soliqlar koʻrsatiladi, shu jumladan 387-satr boʻyicha 20 foizlik amortizatsiya ajratmalari koʻrsatiladi; 390-satrdagi “Iqtisodiy sanksiyalar” Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligi asosida (Oʻzbekiston Respublikasining “Korxonalar, birlashmalar va tashkilotlardan olinadigan soliq toʻgʻrisida”gi va “Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolaridan, ajnabiy fuqarolaridan va fuqaroligi boʻlmagan shaxslardan olinadigan daromad soligʻi toʻgʻrisida”gi qonunlari, hamda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Narxlarni erkinlashtirish toʻgʻrisida”gi qarori va boshqalar asosida korxonalarning oʻz ixtiyorida qoladigan foydalari hisobidan budjetga oʻtkazib berilgan sanksiyalar summasi) koʻrsatiladi. 3.16. “Daromaddan olinadigan soliq boʻyicha beriladigan imtiyozlarni hisoblashda inobatga olinadigan sarf va xarajatlar” deb jamlangan IV boʻlimda korxonalar Oʻzbekiston Respublikasining “Korxonalar, birlashmalar va tashkilotlardan olinadigan soliqlar toʻgʻrisida”gi Qonuni va 1992-yil 25-yanvardagi 41-1-sonli Yoʻriqnoma, hamda 1993-yil 15-yanvardagi 5-sonli unga qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisidagi xatlar asosida sof foyda hisobidan qilinadigan soliq boʻyicha beriladigan imtiyozlarni hisoblashda inobatga olinadigan sarf va xarajatlar summasi koʻrsatiladi. Kapital qoʻyilmalardagi investitsiyalar imtiyozlari boʻyicha maʼlumotlarni toʻldirishda 08 “Kapital qoʻyilmalar” schyoti boʻyicha qilingan xarajatlar hisobot davrida 02 “Asosiy vositalarning eskirishi” scheti boʻyicha qoldigʻining oʻsishi ayrilgan holda hisobga olinadi. Vazirliklar va idoralarga oʻz tarmoq xususiyatlarini hisobga olgan holda yillik hisobotlarni toʻlgʻazish boʻyicha koʻrsatmalar (Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi bilan) ishlab chiqish yuklatilsin. 4.1. “Fondlarning harakati” boʻlimida korxonalar taʼsis hujjatlari asosida tashkil etilgan, shuningdek maqsadli moliyalashtirish va tushumlar mablagʻlari hisobiga tashkil etilgan rezerv va boshqa fondlar harakati ettiriladi. 4.1.1. “Rezerv fondi” moddasida qonunchilik va taʼsis hujjatlari asosida tashkil etilgan rezerv fondi harakati aks ettiriladi. Bunda aksionerlik jamiyatlari va chet el investitsiyasi bilan birgalikda faoliyat koʻrsatuvchi korxonalar qonunchilik asosida koʻrsatilgan fondga budjet bilan hisoblashuvdan oldin ajratma ajratish mumkin. 4.1.2. “Jamgʻarma fondlari” va “Isteʼmol fondlari” moddalarida korxonalarda taʼsis hujjatlari asosida oʻz ixtiyorida qolgan foyda hisobidan tashkil etilgan isteʼmol va jamgʻarma fondlari koʻrsatiladi. 030-satr hisobidan 034-satr boʻyicha korxonaning boshqa korxonalardan va jismoniy shaxslardan bepul olingan (88-schyotining “Bepul olingan qiymatliklar” subschetida hisobga olingan) mulklarning harakati ajratib koʻrsatiladi. 035-satr boʻyicha korxonalar asosiy vositalarni toʻliq tiklashga, Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi hamda Davlat soliq qoʻmitasining 1994-yil 19-yanvardagi 7\83-sonli “1994-yilda soliq solish tartibidagi ayrim oʻzgartirishlar toʻgʻrisida” gi Yoʻriqnomasi bilan belgilangan tartibda ajratiladigan amortizatsiya ajratmalari koʻrsatiladi. 4.1.3. “Budjetdan maqsadli moliyalashtirish” va “Tarmoq va tarmoqlararo fondlardan maqsadli moliyalashtirish” moddalari boʻyicha korxonalarning budjetdan tarmoq va tarmoqlararo fondlardan kapital qoʻyilmalarni ilmiy ishlarni moliyalashtirishga, konvetsiya boʻyicha zararlarni qoplashga va boshqa ehtiyojlarni qoplashga olingan (ularning hisobi 96 “Maqsadli moliyalashtirish va tushumlar” schyotida yuritiladi) mablagʻlari harakati koʻrsatiladi. 110-150-satrlar boʻyicha olingan summalar va yoʻnalishlari boʻyicha ishlatilganligi kengaytirilgan holda aks ettiriladi. Ushbu maʼlumotnoma bilan bir qatorda korxonalar Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligining alohida koʻrsatmalari bilan belgilangan shakllar boʻyicha mablagʻlar xarajatlarining kengaytirilgan hisobot maʼlumotlarini ham taqdim etishlari lozim. 4.1.4. 70-satr boʻyicha korxonalar boshqa moddalarda eslatilmagan boshqa tushumlar va fondlar harakatini aks ettiradi. 4.2. “Qarzga olingan mablagʻlarning harakati” boʻlimida korxonalar bank muassasalaridan, shuningdek boshqa korxonalardan kreditlar koʻrinishida olgan mablagʻlarning mavjudligini va harakatini koʻrsatadi. “Shu jumladan muddatida kamaytirilmagani” satrdagi boʻyicha qaytarish kechiktirilgan va oʻtib ketgan qarz mablagʻlari aks ettiriladi. 4.3. “Debitor va kreditor Qarzlar” boʻlimida veksel va avanslar qoʻshilgan holda hisoblashuv schyotlarida hisobga olinadigan debitor va kreditor qarzlari holati aks ettiriladi. Bu holatda qaytarish muddati bir yilgacha boʻlgan qarzlar qisqa muddatli qarzlar esa uzoq muddatli qarzlar deb hisoblanadi. Markazlashgan davlat kapital qoʻyilmalari hisobidan qurilish ishlarini olib borayotgan korxonalar 330 va 340-satrlar hisobidan yangidan yoziladigan 361 “Markazlashgan davlat kapital qoʻyilmalari boʻyicha muddati oʻtgan kreditor qarzlar” satriga ajratib koʻrsatiladi. 4.4. “Nomoddiy aktivlarni yil oxiridagi tarkibi” boʻlimida yil oxirida korxona ixtiyoridagi nomoddiy aktivlar kengaytirilgan holda aks ettiriladi. Maʼlumotlar boshlangʻich qiymat boʻyicha koʻrsatiladi. 4.4.1. “Kashfiyot va shunga oʻxshash intellektual (sanoat obyektlari mulkiga boʻlgan huquqlar” moddasida kashfiyot, sanoat namunalari, texnik, tashkiliy va tijorat axborotlar, ishlab chiqarish sirlari (faktlar, litsenziyalar, nou-xau, programma mahsulotlari va boshqalar), yakka hokimlik va ustunlik huquqlari alohida-alohida faoliyat turlariga beriladigan litsenziyalar qoʻshilgan holda boshqa mulkiy huquqlar qiymatlari koʻrsatiladi. 4.4.2. “Tabiat resurslaridan foydalanish huquqlari” moddasida yer uchastkalaridan, tabiiy resurslar (suv, yer osti va usti boyliklari va boshqalar) dan, bino va inshootlardan foydalanish huquqiy qiymatlari koʻrsatiladi. 4.4.3. “Tashkiliy xarajatlar” moddasida taʼsis hujjatlari asosida qatnashchilarning ulushlari hisobiga ustav fondi tashkil etilib korxona deb tan olingan korxonaning tashkil etish xarajatlari, korxonani davlat roʻyxatidan oʻtkazish uchun toʻlovlar, brokerlik oʻrinlaridan foydalanish huquqi, savdo markalari, tovar belgilari va xizmat koʻrsatish belgilari uchun toʻlovlar qoʻshilgan holda koʻrsatiladi. 4.4.1 va 4.4.2-punktlarida sanab oʻtilgan huquqlar, shuningdek brokerlik oʻrinlaridan foydalanish huquqlari qiymatlari “Oʻzbekiston Respublikasida “Buxgalteriya hisobi va hisoboti toʻgʻrisida”gi Nizom asosida belgilangan normalar boʻyicha ishlab chiqarish yoki muomala xarajatlariga olib boriladi. 4.4.5. “Mavjud asosiy vositalar va ularning harakati” boʻlimining I-“Asosiy vositalar” boʻlinmasida korxonalar mavjud asosiy vositalar qiymatini va ularning harakatini sobiq SSSR Ittifoqi davlat standartining 17.09.1987-yildagi 182-sonli qarorida tasdiqlangan asosiy fondlarining umumittifoq klassifikatsiyasi asosida turlari boʻyicha koʻrsatiladi. Boʻlinmada ijaraga berilgan, bepul taqdim etilgan yoki harakatsiz (konservatsiyada, zaxirada va boshqalarda boʻlgan) alohida turdagi asosiy vositalar ham qoʻshilgan holda korxona balansida hisobga olingan jami asosiy vositalar qiymati boʻyicha aks ettiriladi. Maʼlumotlar boshlangʻich qiymatlar boʻyicha koʻrsatiladi. Boʻlinmaning 4-ustunida quyidagilar qoʻshilgan holda hamma manbalar boʻyicha hisobot yilida kelib tushgan asosiy vositalar qiymati aks ettiriladi: qayta baholashdagi farq oldin olinmagan, toʻlov hisobiga sotib olingan aylanma mablagʻlardan asosiy vositalarga oʻtkazilgan, boshqa korxona va tashkilotlardan bepul kelib tushgan (qurish balansi oʻzgarmagan holdagina), shuningdek moliyalashtirish manbalarining hammasi boʻyicha hisobot yilda ishlab chiqarishga kiritilgan vositalar ham qoʻshilgan holda. Boʻlinmaning 5-ustunida quyidagi hollar qoʻshilgan holda hisobot yilida chiqib ketgan barcha asosiy vositalar aks ettiriladi: qayta baholashdagi qayta kamayish farqi foydalanilmayotgan va ortiqcha mulk realizatsiyasi tartibida toʻlov evaziga sotilgan, boshqa korxona va tashkilotlarga bepul berilgan, shuningdek hisobot yilida eskirganligi va yaroqsiz ahvolga kelganligi sababli tabiiy ofatlar va baxtsiz hodisalar tufayli, qayta taʼmirlash yangi qurilish ishlariga va boshqa sabablarga bogʻliq holda tugatilgan asosiy vositalarning toʻliq qiymati (eskirish summasi ayrilmagan holda). “Asosiy vositalarning jami” moddasi hisobidan ishlab chiqarish va noishlab chiqarishdagi asosiy vositalar harakati alohida-alohida satrlar boʻyicha koʻrsatiladi. Ishlab chiqarishdagi asosiy vositalarga sanoat mahsulotini ishlab chiqarish bilan, qurilish va qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini tayyorlov va moddiy ishlab chiqarish sohasiga kiruvchi boshqa turdagi faoliyat bilan bogʻliq boʻlgan vositalar kiradi. Noishlab chiqarishdagi asosiy vositalarga uy-joy va kommunal xoʻjalik, sogʻliqni saqlash, jismoniy madaniyat, ijtimoiy taʼminot, xalq taʼlimi, madaniyat va shunga oʻxshash sohalardagi asosiy vositalar kiradi. 4.6. V boʻlimning II “Tugallanmagan qurilish” boʻlinmasida korxonada pudrat yoki xoʻjalik usulida bajarilayotgan qurilish ishlari boʻyicha, shuningdek asosiy vositalarni sotib olish boʻyicha xarajatlarning harakati aks ettiriladi. Boʻlinmaning 4-ustunida qurilayotgan obyektlar boʻyicha (pudratchi tashkilotlarning toʻlovga qabul qilingan va toʻlangan schyoti) va asosiy vositalarni sotib olish uchun qilingan xarajatlar koʻrsatiladi. Boʻlinmaning 5-ustunida foydalanishga kiritilgan qurilish obyektlari va sotib olingan asosiy vositalar, shuningdek chiqim qilingan (asosiy vositalar qiymatini oshirmaydigan) xarajatlar qiymatlari koʻrsatiladi. 4.7. V boʻlimning (Maʼlumotnoma) boʻlinmasida koʻrsatiladi: 530-satr boʻyicha boshqa korxonalarga ijaraga berilgan asosiy vositalarning alohida turlari qiymati; 540-satr boʻyicha ijarachi korxona mulki tarkibida hisobga olingan, alohida tur sifatida, shuningdek toʻliq ijaraga olingan vositalar qiymati; 550-570-satrlar boʻyicha qurilish obyektlari va asosiy vositalarni sotib olishni, manbalar guruhlari boʻyicha korxona tomonidan yil davomida ularni moliyalashtirish uchun mablagʻlar kengaytirilgan holda beriladi. 4.8. “Kapital qoʻyilmalar” boʻlimida 06 va 58-schyotlarda hisobga olingan korxonalarning uzoq muddatli va qisqa muddatli moliyaviy qoʻyilmalar tarkibi kengaytirilgan holda keltiriladi. 4.8.1. “Boshqa korxonalarning pay va aksiyalari” moddasida mamlakat ichkarisida qilingan (shu jumladan shuʼba korxonalar) boshqa korxonalar Ustav fondiga, aksionerlik jamiyatlarining aksiyalariga qoʻyilgan summalar, Oʻzbekiston Respublikasidan tashqaridagi korxonalarning kapitaliga (shu jumladan shuʼba korxonalariga) va shu kabilarga qoʻyilgan summalar koʻrsatiladi. 4.8.2. “Obligatsiya va boshqa qogʻozlar” moddasida Davlat va mahalliy zayom obligatsiyalari (foizli)ga, shuningdek shunga oʻxshash qimmatli qogʻozlarga qoʻyilgan (investitsiya) summalar koʻrsatiladi. 4.8.3. “Berilgan qarzlar” moddasida korxona tomonidan korxonalarga berilgan qarzlar summasi koʻrsatiladi. 4.8.4. “Boshqalar” moddasida korxonalarda 06 va 58-schyotlarda hisobga olingan, oʻzbek va chet el valyutalarida depozitlar (jamgʻarma sertifikatlari, banklardagi depozit schyotlar va boshqalar) ga va boshqa investitsiya yoʻnalishlariga qoʻyilgan summalar koʻrsatiladi. 4.9. “Ijtimoiy koʻrsatkichlar” boʻlimida ayrim ijtimoiy koʻrsatkichlar aks ettiriladi. 4.9.1. Ijtimoiy ehtiyojlarga: ijtimoiy sugʻurta fondiga: nafaqa fondiga: “Ish bilan taʼminlash fondiga ajratmalar” moddasida mehnatga haq toʻlash manbalari hisobidan davlat ijtimoiy sugʻurtasi (Oʻzbekiston Respublikasi ijtimoiy sugʻurta fondi va Oʻzbekiston Respublikasi nafaqa fondi)ga ajratma mablagʻlarining tashkil topishi va ishlatilishi, shuningdek aholini ish bilan taʼminlash Davlat fondiga majburiy ajratmalar aks ettiriladi. Vazirlar Mahkamasining 1993-yil 31-dekabrdagi 615-sonli qaroriga muvofiq 1994-yil uchun mulkchilik shaklidan qatʼi nazar, korxona, muassasa va tashkilotlar uchun hamma asoslar boʻyicha hisoblangan ish haqiga nisbatan 40 foiz hisobida Oʻzbekiston Respublikasi sotsial sugʻurta fondi badallari taʼriflari belgilangan. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashi (Majlisi) qonunchilik Komitetidan, Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligidan, Oʻzbekiston Moliya vazirligidan, Davlat sugʻurtasidan, boshqarishning ayrim masalalari boʻyicha berilgan izohlar, sugʻurta toʻlovlari boʻyicha koʻrsatilgan ishlab chiqarish toʻlovlarida eʼtiborga olinadi. 740-satrda korxona tashkilotlarning tibbiy sugʻurta ajratmalari koʻrsatiladi. 4.9.2. 750, 763-satrlar boʻyicha isteʼmolga yoʻnaltirilgan vositalar va ishchilarning oʻrtacha soni koʻrsatiladi. Bu satrni toʻldirayotganda 1987-yil 17-sentabrdagi tashkilot, muassasa va korxona xizmatchilari ish haqi va sonining statistikasi boʻyicha 17-10-0370-sonli va 1990-yil 13-sentabrdagi, isteʼmolga yoʻnaltirilayotgan vositalar tarkibi toʻgʻrisidagi 17-24/672-sonli sobiq SSSR Davlat statistika komitetining 17-sentabr Yoʻriqnomasiga rioya qilish belgilangan. 4.10. “Valyuta mablagʻlari harakati” boʻlimida korxona valyuta mablagʻlarining hisobot davridagi harakati koʻrsatiladi.