Oʻzbekiston Respublikasi aholisi va hududining seysmik xavfsizligini taʼminlash toʻgʻrisida
(law, 2025-12-30)

1. Ushbu Qonunning maqsadi
Ushbu Qonunning maqsadi Oʻzbekiston Respublikasi aholisi va hududining seysmik xavfsizligini taʼminlash (bundan buyon matnda seysmik xavfsizlikni taʼminlash deb yuritiladi) sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat.

2. Seysmik xavfsizlikni taʼminlash toʻgʻrisidagi qonunchilik
Seysmik xavfsizlikni taʼminlash toʻgʻrisidagi qonunchilik ushbu Qonun va boshqa qonunchilik hujjatlaridan iboratdir. Agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida Oʻzbekiston Respublikasining seysmik xavfsizlikni taʼminlash toʻgʻrisidagi qonunchiligida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan boʻlsa, xalqaro shartnoma qoidalari qoʻllaniladi.

3. Asosiy tushunchalar
Ushbu Qonunda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi: vizual tekshiruv — tayanch konstruksiyalardagi, qoplamalar va devorlardagi yoriqlar hamda shikastlanishlarni aniqlash uchun binolar va inshootlarning texnik holatini koʻzdan kechirish; zilzila — yer qobigʻining yoki yer ustki qatlamining toʻsatdan roʻy bergan siljishi, yemirilishi yoki oʻpirilishi oqibatida vujudga kelgan, uzoq masofalarga tarqaladigan toʻlqinsimon tebranishlar tarzidagi yer osti silkinishlari va tebranishlari; zilzilabardoshlik — aholi hayoti hamda mol-mulkining xavfsizligini taʼminlaydigan binolar va inshootlarning zilzila taʼsiriga boʻlgan mustahkamlik koʻrsatkichlari; zilzila oqibatlarini bartaraf etish — sodir boʻlgan zilziladan keyin amalga oshiriladigan va inson hayotini saqlab qolishga, zararni hamda moddiy yoʻqotishlarni kamaytirishga qaratilgan tezkor avariya-qutqaruv ishlari majmui; zilzila epitsentri — zilzila oʻchogʻiga toʻgʻri keladigan yer yuzasidagi nuqta; instrumental-texnik tekshiruv — maxsus kuzatuv, oʻlchov va nazorat vositalaridan foydalangan holda binolar hamda inshootlarning texnik holatini tekshirish; kuchli zilzila — magnitudasi (zilzila quvvati) Rixter oʻlchovi boʻyicha 5,0 va undan yuqori boʻlgan zilzila; seysmik jihatdan zaiflik — binolar va inshootlarning konstruksiyalarida zilzila natijasida yuzaga kelishi mumkin boʻlgan shikastlanishlar hamda yemirilishlarning koʻrsatkichlari; seysmik jihatdan hududlashtirish — hududlarni ilmiy tahlil asosida seysmik xavf darajasi boʻyicha tasniflash; seysmik faol zona — seysmik jihatdan hududlashtirish xaritasida belgilangan, kuchli zilzilalar yuz berishi ehtimoli doimo yuqori boʻlgan hudud; seysmik xavf — muayyan hududda muayyan vaqt oraligʻida aholining hayotiga tahdid soluvchi hamda binolar va inshootlarga zarar yetkazuvchi zilzilalar yuz berishi ehtimoli; seysmik xavfsizlik — seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasidagi davlat organlari va tashkilotlari tomonidan aholi hayotini va infratuzilma obyektlarini zilzilalar natijasida kelib chiqadigan xavflardan himoyalanganlik holati; seysmik xatar — muayyan hududda zilzilalardan koʻriladigan ehtimol tutilgan ijtimoiy va iqtisodiy zarar; seysmologik va seysmometrik kuzatuvlar — Oʻzbekiston Respublikasi hududida seysmik rejim oʻzgarishining monitoringini amalga oshiruvchi seysmik kuzatuv stansiyalarining tarmogʻi; elektron texnik pasport — bino va inshootlarning seysmik mustahkamlik holati toʻgʻrisidagi zarur maʼlumotlar jamlangan elektron hujjat.

4. Seysmik xavfsizligi taʼminlanadigan obyektlar
Seysmik xavfsizligi taʼminlanadigan obyektlar jumlasiga quyidagilar kiradi: Oʻzbekiston Respublikasi maʼmuriy-hududiy birliklarining hududi; mudofaa, sanoat, agrar, energetika, ilmiy-texnika majmualari, suv omborlari va gidrotexnika inshootlari, sogʻliqni saqlash muassasalari, taʼlim tashkilotlari, jamoat va turar joy binolari; moddiy va madaniy meros obyektlari; koʻpriklar, yoʻl oʻtkazgichlar, tonnellar va yoʻllar; muhandislik va transport kommunikatsiyalari, gaz, suv, issiqlik va elektr taʼminoti tarmoqlari.

5. Seysmik xavfsizligi taʼminlanadigan obyektlarning tasnifi
Seysmik xavfsizligi taʼminlanadigan obyektlar ahamiyatiga koʻra quyidagi toifalarga boʻlinadi: I toifa — xavflilik omili past boʻlgan obyektlar; II toifa — xavflilik omili oʻrtacha boʻlgan obyektlar; III toifa — xavflilik omili yuqori boʻlgan obyektlar; IV toifa — xavflilik omili juda yuqori boʻlgan obyektlar. Seysmik xavfsizligi taʼminlanadigan obyektlarning toifalariga koʻra roʻyxati ushbu Qonunning ilovasiga muvofiq belgilanadi.

6. Seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasidagi davlat siyosatining asosiy yoʻnalishlari
Seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasidagi davlat siyosatining asosiy yoʻnalishlari quyidagilardan iborat: seysmik xavfsizlikni taʼminlashning huquqiy asoslarini takomillashtirish; seysmik xavfsizlik darajasini oshirish boʻyicha choralar koʻrish; foydalanishda boʻlgan, shuningdek foydalanishga topshiriladigan binolar va inshootlar zilzilabardoshligining monitoringi hamda nazoratini amalga oshirish; respublika hududida joylashgan suv omborlarida instrumental seysmologik va seysmometrik kuzatuvlar olib borish; respublika hududida joylashgan suv omborlarining va boshqa gidrotexnika inshootlarining zilzilabardoshligi ustidan nazoratni amalga oshirish; mazkur sohada zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish; seysmik xavfsizlikni taʼminlashning ilmiy asoslari va texnologiyalarini takomillashtirish; davlat organlari tomonidan zilzilalar natijasida insonlarning sogʻligʻi va hayotiga va aholining mol-mulkiga zarar yetkazilishini, shuningdek yoʻqotishlar xatarini (moddiy, iqtisodiy va boshqa) kamaytirishga qaratilgan tadbirlarni amalga oshirish; ilmiy-tadqiqot ishlarini rivojlantirish hamda seysmik xavfni, seysmik xatarni va zilzilalar yuz berishi ehtimolini prognoz qilishning, shuningdek inshootlar zilzilabardoshligining zamonaviy usullarini amaliyotga joriy etish; mazkur sohada xalqaro hamkorlikni rivojlantirish.

7. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasidagi vakolatlari
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi: seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasida yagona davlat siyosati amalga oshirilishini taʼminlaydi; seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasidagi davlat dasturlarining ishlab chiqilishini tashkil etadi, tasdiqlaydi va amalga oshirilishini taʼminlaydi; seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasida ilm-fan rivojlanishini, ushbu sohada zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalari, shu jumladan innovatsion texnologiyalarning joriy etilishini taʼminlaydi; davlat organlarining va ilmiy muassasalarning seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasidagi faoliyatini muvofiqlashtiradi; seysmik jihatdan hududlashtirishning har xil masshtabli xaritalari ishlab chiqilishi va tasdiqlanishini taʼminlaydi; seysmik xavf yuqori boʻlgan hududlarda binolar va inshootlarning zilzilabardoshligi boʻyicha xulosalar berish tartibini belgilaydi; Oʻzbekiston Respublikasida seysmik xavf darajasini kamaytirish boʻyicha amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar monitoringini doimiy ravishda olib boradi. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qonunchilikka muvofiq seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasida boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

8. Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligining seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasidagi vakolatlari
Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi: seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasidagi davlat siyosatini oʻz vakolatlari doirasida amalga oshiradi; Oʻzbekiston Respublikasi hududida, transchegaraviy hududlarda, shuningdek tabiiy va texnogen xavf yuqori boʻlgan hududlarda seysmologik va seysmometrik kuzatuvlarni tashkil etadi; kuchli zilzilalar yuz berishi xavfi paydo boʻlganda ularning oqibatlarini bartaraf etishga doir zarur choralar koʻradi; seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasidagi davlat siyosatining asosiy yoʻnalishlarini va davlat dasturlarini ishlab chiqishda ishtirok etadi; seysmik xatarni va kuchli zilzilalar oqibatlarini baholashga doir ilmiy tadqiqotlarni tashkil etish va oʻtkazishda, uslubiy tavsiyalarni ishlab chiqishda ishtirok etadi; seysmoprognostik monitoring amalga oshirilishini tashkil etadi va nazorat qiladi; aholini va davlat organlarini kuchli zilzilalar toʻgʻrisida tezkor xabardor qiladi; kuchli zilzilalar, ular tomonidan keltirib chiqarilgan favqulodda vaziyatlar oqibatlarini bartaraf etish uchun barcha turdagi resurslar zaxiralari shakllantirilishini muvofiqlashtiradi; zilzilalar vaqtida favqulodda vaziyatlarning oldini olish va bunday vaziyatlarda harakat qilish davlat tizimi faoliyatini muvofiqlashtiradi; zilzilalar vaqtida aholini tegishli harakatlarni bajarishga va tadbirlarni amalga oshirishga tayyorlash maqsadida seysmik faol zonalarda muntazam ravishda seminar va treninglar oʻtkazadi; yuz berishi mumkin boʻlgan kuchli zilzilalar oqibatlarining bartaraf etilishini hamda bunday vaziyatlarda davlat tizimi kuchlari va vositalarining shayligini taʼminlaydi; avariya-qutqaruv kuchlarining, maxsus texnikaning va maxsus tuzilmalarning zilzilalar epitsentrida tezkor-qutqaruv ishlarini amalga oshirishga doir doimiy shayligini taʼminlaydi; seysmik xavfsizlikni taʼminlashga doir tadbirlarni amalga oshirish chogʻida qutqaruv ishlarini tashkil etadi va olib boradi; aholini zilzilalar vaqtida oʻzini tutish qoidalari bilan tanishtiradi, ularga tayyorgarlik koʻrishga doir tegishli uslubiy qoʻllanmalar va tavsiyalar ishlab chiqilishi va tarqatilishini taʼminlaydi; seysmik faol zonalarda joylashgan suv omborlarida seysmologik va seysmometrik kuzatuvlarni oʻz vakolatlari doirasida olib boradi; tegishli davlat organlari va tashkilotlari bilan birgalikda yuz berishi mumkin boʻlgan kuchli zilzilalar oqibatlarini bartaraf etish boʻyicha amaliy mashgʻulotlar tashkil etadi; kuchli zilzila sodir boʻlgan taqdirda, davlat organlari va tashkilotlari vakillaridan iborat boʻlgan epitsentral guruhning kuchli zilzila epitsentrida shikastlangan binolar hamda inshootlarning yaroqliligini baholashga doir faoliyatini tashkil etadi hamda uning doimiy shayligini taʼminlaydi; binolar va inshootlar holatining monitoringini elektron texnik pasportlar asosida amalga oshiradi hamda seysmik jihatdan zaifligi yuqori boʻlgan binolar va inshootlar toʻgʻrisidagi axborotni tegishli davlat organlari va tashkilotlariga taqdim etadi. Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi qonunchilikka muvofiq seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasida boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

9. Oʻzbekiston Respublikasi Qurilish vazirligining seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasidagi vakolatlari
Oʻzbekiston Respublikasi Qurilish vazirligi: seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasidagi davlat siyosatini oʻz vakolatlari doirasida amalga oshiradi; Oʻzbekiston Respublikasi hududida qurilayotgan binolar va inshootlarning seysmik xavfsizligi taʼminlanishini texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablariga muvofiqligini baholaydi hamda nazorat qiladi; elektron texnik pasportlar asosida binolar va inshootlarni seysmik jihatdan zaifligi boʻyicha tasniflashda, shuningdek binolar va inshootlarning instrumental-texnik tekshiruvida hamda ularning zilzilabardoshligini oshirishda ishtirok etadi; seysmik faol zonalarda qurilishi rejalashtirilayotgan barcha turdagi binolar va inshootlarning, shuningdek koʻp qavatli turar joylarning seysmik jihatdan zaifligini baholash uchun zarur boʻlgan axborotni oʻz ichiga oladigan elektron texnik pasportlarni shakllantiradi; seysmik xavfsizlik taʼminlanishini texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarni xorijiy mamlakatlar tajribasini hisobga olgan holda muntazam ravishda takomillashtiradi; Oʻzbekiston Respublikasidagi qurilayotgan binolar va inshootlarning zilzilabardoshligini taʼminlash, shuningdek mavjud binolar va inshootlarning zilzilabardoshligini oshirish uchun zarur choralar koʻradi. Oʻzbekiston Respublikasi Qurilish vazirligi qonunchilikka muvofiq seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasida boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

10. Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasidagi vakolatlari
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi: seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasidagi davlat siyosatini oʻz vakolatlari doirasida amalga oshiradi; seysmik xavfni turli masshtablarda baholash, seysmik jihatdan hududlashtirish, zilzilalarni vaqt kesimida prognoz qilish, binolar va inshootlarning zilzilabardoshligini taʼminlash boʻyicha uslubiyatlarni ishlab chiqadi; muhandislik-geologik asoslarni va texnologiyalarni, shuningdek turli seysmik xavf va xatarlarni baholash uslubiyotlarini yaratish boʻyicha ilmiy tadqiqotlarni amalga oshiradi; seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasida ilmiy-tadqiqot dasturlarini ishlab chiqadi va ularning amalga oshirilishini taʼminlaydi; zilzilalar yuz berishi ehtimolini aniqlashning, seysmik xavfni va seysmik xatarni baholashning zamonaviy usullarini ishlab chiqadi; hududlarning seysmik xavfi va seysmik xatariga doir har xil masshtabli xaritalarini tuzadi; kuchli zilzila sodir boʻlgan taqdirda, yer sathi shaklining oʻzgarishi darajasini, binolar va inshootlarning yemirilishi darajasini baholash uchun zilzila epitsentri hududida makroseysmik hamda boshqa tadqiqotlar oʻtkazadi; suv omborlari toʻgʻonlarining zilzilabardoshligini doimiy nazorat qilish usullarini ishlab chiqadi hamda instrumental seysmologik va seysmometrik kuzatuv maʼlumotlari asosida suv omborlari toʻgʻonlarining dinamik xossalarini oʻrganib, ularning kuchlanganlik-deformatsiyalanganlik holatini baholaydi; oliy taʼlim tashkilotlari uchun seysmik xavfsizlikni taʼminlash boʻyicha oʻquv va oʻquv-uslubiy adabiyotlar tayyorlashda ishtirok etadi; axborot-kutubxona muassasalarini va oliy taʼlim tashkilotlarini seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasidagi ilmiy hamda ilmiy-texnik manbalar bilan taʼminlaydi; seysmik faol zonalarda qurilish normalari va qoidalarini takomillashtirishda ishtirok etadi. Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi qonunchilikka muvofiq seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasida boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

11. Mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasidagi vakolatlari
Mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari: seysmik xatarni kamaytirish va aholini yuz berishi mumkin boʻlgan kuchli zilzilalarga tayyorlash ishlarini tashkil etadi; seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasidagi davlat dasturlarini amalga oshirishga koʻmaklashadi; yuz berishi mumkin boʻlgan kuchli zilzilalarga tayyorgarlik koʻrish boʻyicha ustuvor yoʻnalishlarni aniqlash hamda tadqiqot va loyihalash ishlarini olib borish borasida boshqa organlar va tashkilotlar bilan hamkorlik qiladi; aholini kuchli zilzilalar vaqtida tegishli harakatlarni bajarishga va tadbirlarni amalga oshirishga tayyorlash boʻyicha seysmik faol zonalarda seminar va treninglar tashkil etilishiga bevosita koʻmaklashadi; qurilish tashkilotlari tomonidan seysmik faol zonalar uchun normativlarga muvofiq ishlab chiqilgan loyihalarga qatʼiy rioya etilishini nazorat qiladi; mavjud boʻlgan hamda qurilayotgan binolar va inshootlarning elektron texnik pasportlarini shakllantirishda, ularni yangilashda, shuningdek monitoringini oʻtkazishda ishtirok etadi; seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasidagi yangi ishlanmalarni amalga oshirishda bevosita tashkiliy-amaliy yordam koʻrsatadi. Mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari qonunchilikka muvofiq seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasida boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

12. Seysmik xavfni baholash
Oʻzbekiston Respublikasi hududida seysmik xavfni baholash Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi tomonidan tegishli davlat organlari va tashkilotlari bilan birgalikda amalga oshiriladi. Seysmik xavfni baholash yer yuzasidagi tebranishlar jadalligini hisoblashni hamda ularning yuz berishi ehtimolini baholashni oʻz ichiga oladi. Seysmik xavfni baholash natijalari asosida hududlarning seysmik jihatdan hududlashtirish xaritalari tuziladi. Seysmik jihatdan hududlashtirish xaritalari qurilish loyihalarining zilzilabardoshligi normativlarini, yerdan foydalanish, yerga egalik qilish va aholini joylashtirish tarhlarini ishlab chiqish uchun asosdir. Shaharsozlik faoliyatida muayyan hudud gruntining xususiyatlarini hisobga olgan holda seysmik jihatdan mikrohududlashtirish xaritalari tuziladi, binolar va inshootlar esa ushbu xaritalarga muvofiq loyihalashtiriladi hamda quriladi.

13. Zilzilalar yuz berishi ehtimolini aniqlash
Oʻzbekiston Respublikasi hududida kuchli zilzilalar yuz berishi ehtimolini prognoz qilish Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi va Fanlar akademiyasi tomonidan amalga oshiriladi. Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligining seysmoprognostik kuzatuvlar tarmogʻi respublika hududida kompleks prognostik kuzatuvlarni, maʼlumotlarni toʻplash va uzatishni, ularning dastlabki tahlilini amalga oshiradi. Seysmik kuzatuvlar tarmogʻi milliy va xalqaro seysmik kuzatuvlar global tizimiga kiritilgan stansiyalardan iboratdir. Seysmik va prognostik stansiyalarda doimo kuzatuvlar olib boriladi, olingan natijalar esa Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi Seysmoprognostik monitoring respublika markazining maʼlumotlar bazasida jamlanadi. Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligining Seysmoprognostik monitoring respublika markazi seysmik, geofizik va gidrogeoseysmologik kuzatuvlar olib boradi, shuningdek zilzilalar darakchilariga doir prognoz maʼlumotlarining tahlilini amalga oshiradi. Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligining hamda Fanlar akademiyasining idoralararo ekspert komissiyasi kuzatilayotgan va yuz berishi mumkin boʻlgan seysmik vaziyat toʻgʻrisidagi xulosalarni muntazam ravishda (har haftada va har oyda) tegishli davlat organlariga yuboradi.

14. Binolar va inshootlarning zilzilabardoshligini tekshirish hamda monitoring qilish
Seysmik faol zonalarda joylashgan, qurilish normalari va qoidalari talablariga muvofiq loyihalashtirilgan hamda qurilgan II — IV toifadagi obyektlar har besh yilda zilzilabardoshlikka doir vizual tekshiruvdan oʻtkaziladi. Vizual tekshiruvlar instrumental-texnik tekshiruv oʻtkazilishini talab etadigan hollarda binolar va inshootlarning zilzilabardoshlikka doir instrumental-texnik tekshiruvi oʻtkaziladi hamda ularning elektron texnik pasporti yangilanadi. Seysmik faol zonalarda joylashgan III-IV toifadagi obyektlar har oʻn yilda zilzilabardoshlikka doir instrumental-texnik tekshiruvdan oʻtkazilishi lozim. Seysmik faol zonalarda yangi qurilgan III-IV toifadagi obyektlar ishga tushirilayotganda ular zilzilabardoshlikka doir instrumental-texnik tekshiruvdan majburiy tartibda oʻtkaziladi. IV toifadagi obyektlarga taalluqli boʻlgan suv omborlari toʻgʻonlarida va gidroelektrostansiyalarda instrumental-texnik tekshiruvlar bir yilda ikki marta oʻtkaziladi. Suv omborlari toʻgʻonlarining instrumental-texnik tekshiruvlari seysmik faol hududlarda sodir boʻlgan har bir kuchli zilziladan keyin majburiy tartibda oʻtkaziladi. Binolar va inshootlarning zilzilabardoshlikka doir vizual hamda instrumental-texnik tekshiruvlari Oʻzbekiston Respublikasi Qurilish vazirligi huzuridagi qurilish sohasidagi tegishli hududiy nazorat inspeksiyalari, qurilish sohasidagi loyihalash tashkilotlari va maxsus litsenziyalangan tashkilotlar, shuningdek ilmiy-tadqiqot muassasalari tomonidan amalga oshiriladi. Kuchli zilzilalar sodir boʻlgan hududlardagi barcha turdagi binolar va inshootlardan mutaxassislar tomonidan zilzilabardoshlikka doir vizual yoki instrumental-texnik tekshiruvdan oʻtkazilgandan keyin foydalanishga yoʻl qoʻyiladi. Binolar va inshootlar seysmik jihatdan zaifligining doimiy monitoringi elektron texnik pasportlar asosida amalga oshiriladi hamda ushbu monitoring natijasida olingan axborot tasarrufida binolar va inshootlar boʻlgan davlat organlariga hamda boshqa tashkilotlarga topshiriladi. Oʻz tasarrufida binolar va inshootlar boʻlgan davlat organlari hamda boshqa tashkilotlar ushbu moddaning toʻqqizinchi qismida nazarda tutilgan axborot olinganidan keyin olti oy davomida seysmik jihatdan zaif deb topilgan binolar va inshootlarning instrumental-texnik tekshiruvi oʻtkazilishini taʼminlashi hamda tekshiruv natijalariga doir xulosalar asosida ularni mustahkamlash boʻyicha choralar koʻrishi shart.

15. Seysmik xatarni baholash
Seysmik xatarni baholash kuchli zilzila natijasida yuzaga kelishi mumkin boʻlgan insonlar jabrlanishining, moddiy va boshqa yoʻqotishlarning ilmiy prognozini ishlab chiqish orqali amalga oshiriladi. Oʻzbekiston Respublikasi hududida seysmik xatarni baholash Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi tomonidan tegishli davlat organlari va tashkilotlari bilan birgalikda amalga oshiriladi. Seysmik xatarni baholash natijalariga koʻra turli masshtabdagi seysmik xatar xaritalarini ishlab chiqish amalga oshiriladi, ular asosida zilzilalarning (seysmik xatarlarning) ehtimol tutilgan oqibatlarini kamaytirish dasturlari ishlab chiqiladi.

16. Seysmik xatarni kamaytirish
Seysmik xatarni kamaytirishga quyidagi choralarni amalga oshirish hisobidan erishiladi: ilmiy-texnik yechimlar asosida binolar va inshootlarning zilzilabardoshligini taʼminlash; aholining xabardorligi va tayyorgarligi darajasini oshirish; tegishli davlat organlari va tashkilotlarini seysmik xatarlarni boshqarishga tayyorlash; aholini barvaqt ogohlantirish tizimini yaratish, uning tibbiy tayyorgarlik darajasini oshirish; favqulodda vaziyatlarga nisbatan tezkor harakat qilish kuchlarini tayyorlash va takomillashtirish; kuchli zilziladan zarar koʻrgan zonani tiklash va aholini reabilitatsiya qilish. Seysmik xatarni kamaytirish choralari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadigan dasturlarga muvofiq amalga oshiriladi.

17. Zilzila oqibatlarini bartaraf etish
Zilzila oqibatlarini bartaraf etish ushbu moddada bayon etilgan oʻziga xos xususiyatlarni hisobga olgan holda, aholini va hududlarni tabiiy hamda texnogen xususiyatga ega favqulodda vaziyatlardan himoya qilish sohasidagi qonunchilikda belgilangan tartibda amalga oshiriladi. Zilzila oqibatlarini bartaraf etish maqsadida respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari va mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi rahbarligida hamda ixtisoslashtirilgan ilmiy-tadqiqot muassasalari, seysmologiya sohasidagi mutaxassislar ishtirokida zarar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni tahlil qilish asosida tezkor chora-tadbirlar dasturlarini ishlab chiqadi. Zilzila sodir boʻlgan taqdirda zilzila epitsentrida shikastlangan binolar va inshootlarning foydalanishga yaroqliligini baholash doimiy epitsentral guruh hamda tegishli mutaxassislardan tuziladigan guruh tomonidan amalga oshiriladi. Kuchli zilzilalar oqibatlarini bartaraf etish doirasida hududlarda: aholini kuchli zilzila zonasidan xavfsiz hududlarga evakuatsiya qilish taʼminlanadi; qutqaruv va kechiktirib boʻlmaydigan avariya-tiklash ishlari amalga oshiriladi; binolarning hamda muhandislik-transport infratuzilmasining shikastlanish darajasi tezkor va batafsil oʻrganiladi; kuchli zilzila tufayli yetkazilgan zarar aniqlanadi; kuchli zilzila oqibatida buzilishi, tiklanishi yoki qayta qurilishi lozim boʻlgan binolar va inshootlar aniqlanadi; zilzila natijasida vayron boʻlgan binolar va inshootlarni qayta qurish hamda tiklash amalga oshiriladi. Aholini kuchli zilzilalar keltirib chiqargan favqulodda vaziyatlarda harakat qilishga tayyorlash tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

18. Kuchli zilzilalar natijasida yetkazilgan zararni baholash
Kuchli zilzilalar natijasida yetkazilgan zararni baholash boʻyicha komissiyalar Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tashkil etiladigan tezkor shtabning va mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining qoʻshma qarori bilan tuziladi. Mazkur komissiyalar tarkibiga seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasidagi vakolatli vazirliklar va idoralarning, mahalliy davlat hokimiyati organlarining, sugʻurta hamda moliya tashkilotlarining masʼul xodimlari, zilzilabardosh qurilish sohasidagi loyihalash va ilmiy-tadqiqot institutlarining mutaxassislari hamda boshqa ekspertlar kiradi. Kuchli zilzilalar natijasida yetkazilgan zararni baholashga doir ishlar Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

19. Kuchli zilzila natijasida zarar koʻrgan obyektlarni tiklashga doir tadbirlarni moliyalashtirish
Kuchli zilzila natijasida zarar koʻrgan obyektlarni tiklashga doir tadbirlarni moliyalashtirish quyidagi manbalar hisobidan amalga oshiriladi: Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti; xalqaro moliya institutlari va tashkilotlarining mablagʻlari; qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar. Sugʻurtalangan mol-mulkka yetkazilgan zararning oʻrnini qoplash qonunchilikka va sugʻurta shartnomasiga binoan sugʻurta kompaniyalari tomonidan amalga oshiriladi.

20. Jismoniy va yuridik shaxslarning seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasidagi huquqlari
Jismoniy va yuridik shaxslar: tegishli hududdagi seysmik xavf darajasi toʻgʻrisida toʻliq va ishonchli axborot olish; zilzilalar chogʻida oʻzini tutish qoidalari hamda ularga tayyorgarlik koʻrish tartibi toʻgʻrisida axborot olish; zarur boʻlganda tashkilot xodimlarini himoya qilish va ularni zilzila vaqtida oʻzini toʻgʻri tutishga oʻrgatish uchun mutaxassislarni jalb etish huquqlariga ega. Jismoniy va yuridik shaxslar qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin. Aholini favqulodda vaziyatlarda harakat qilishga tayyorlash tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

21. Jismoniy va yuridik shaxslarning seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasidagi majburiyatlari
Oʻzbekiston Respublikasi hududida turgan jismoniy shaxslar: seysmik xavfsizlikni taʼminlash toʻgʻrisidagi qonunchilik talablariga va seysmik xavfsizlik taʼminlanishini texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablariga rioya etishi; oʻz hayotini qutqarish, sogʻligʻini va mol-mulkini saqlash uchun zilzilalarga qarshi ehtiyot choralarini koʻrishi; zilzilalarga tayyorgarlik koʻrish va ularning oqibatlarini bartaraf etish jarayonida oʻz xizmat majburiyatlarini amalga oshirayotgan tegishli davlat organlari hamda tashkilotlar xodimlarining qonuniy talablarini bajarishi shart. Oʻzbekiston Respublikasi hududida faoliyatini amalga oshirayotgan yuridik shaxslar: oʻz xodimlarini zilzila vaqtidagi favqulodda vaziyatlarda toʻgʻri himoyalanishga va harakat qilishga oʻrgatishi; joylarda ogohlantirish tizimlarini tashkil etishi va doimiy tayyor holatda tutishi hamda ehtimoli boʻlgan seysmik xavflar haqida xodimlarga darhol xabar berishi; oʻz tasarrufida boʻlgan obyektlarning barqaror ishlashini taʼminlash shartlariga rioya etishi hamda zilzila vaqtida seysmik xavfning darajasiga muvofiq xodimlarning hayot faoliyatini taʼminlashi; zilzilalar oqibatlarini bartaraf etish rejalariga muvofiq davlat organlari va boshqa tashkilotlar obyektlarida avariya-qutqaruv ishlarini oʻtkazishda koʻmaklashishi; evakuatsiya tadbirlarini belgilangan tartibda oʻtkazishi hamda tashkilotlar hududida aholi va xodimlarni joylashtirish uchun bazalarni oldindan tayyorlashni amalga oshirishi; seysmik xavfsizlikni taʼminlash toʻgʻrisidagi qonunchilik talablariga va seysmik xavfsizlik taʼminlanishini texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablariga rioya etishi shart. Jismoniy va yuridik shaxslarning zimmasida qonunchilikka muvofiq boshqa majburiyatlar ham boʻlishi mumkin.

22. Seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasidagi xalqaro hamkorlik
Seysmik xavfsizlikni taʼminlash sohasidagi xalqaro hamkorlik Oʻzbekiston Respublikasining qonunchiligiga va xalqaro shartnomalariga muvofiq quyidagi prinsiplar asosida amalga oshiriladi: kuchli zilzilalar yuz berishi mumkinligi va ularning oqibatlari toʻgʻrisida chegaradosh davlatlarni xabardor qilish; zilzilalar oqibatlarini bartaraf etish doirasida davlatlararo hamkorlik; nizolarni xalqaro huquqning umumeʼtirof etilgan prinsiplari va normalariga muvofiq hal etish.

23. Seysmik xavfsizlikni taʼminlash toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlik uchun javobgarlik
Seysmik xavfsizlikni taʼminlash toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlikda aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar boʻladi.

24. Ushbu Qonunning ijrosini, yetkazilishini, mohiyati va ahamiyati tushuntirilishini taʼminlash
Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi, Qurilish vazirligi, Fanlar akademiyasi va boshqa manfaatdor tashkilotlar ushbu Qonunning ijrosini, ijrochilarga yetkazilishini hamda mohiyati va ahamiyati aholi oʻrtasida tushuntirilishini taʼminlasin.

25. Qonunchilikni ushbu Qonunga muvofiqlashtirish
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi: hukumat qarorlarini ushbu Qonunga muvofiqlashtirsin; davlat boshqaruvi organlari ushbu Qonunga zid boʻlgan oʻz normativ-huquqiy hujjatlarini qayta koʻrib chiqishlari va bekor qilishlarini taʼminlasin.

26. Ushbu Qonunning kuchga kirishi
Ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran olti oy oʻtgach kuchga kiradi. T/r Obyektning nomi I toifa obyektlari 1. Uylarning yonidagi xoʻjalik va yordamchi imoratlar 2. Vaqtincha uy-joylar 3. Vaqtincha pavilyonlar va kioskalar 4. Kino va videofilmlarni namoyish etish uchun vaqtincha pavilyonlar 5. Saqlash uchun joylar, angarlar, omborlar 6. Qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini joylashtirish va saqlash uchun muzlatish kameralari II toifa obyektlari 7. Kam qavatli uylar va kottejlar (3 qavatgacha) 8. Yakka tartibda qurilgan shaxsiy uy-joylar 9. Temir yoʻl va avtomobil yoʻllari infratuzilmasi obyektlari 10. Garajlar (koʻp qavatli yer osti, yer usti garajlari) 11. Matbaa sanoati obyektlari 12. Kommunikatsiya tonnellari (yer osti kommunikatsiyalari kollektorlari) va issiqlik tarmoqlari 13. Chiqindilarni qayta ishlash tashkilotlari 14. Oʻrmon xoʻjaligi, yogʻochni qayta ishlash, sellyuloza-qogʻoz sanoati obyektlari 15. Kimyoviy tozalash punktlari, hammomlar 16. Texnik xizmat koʻrsatish stansiyalari, jamoat transporti tashkilotlari 17. Kempinglar, motellar, turbazalar, yozgi oromgohlar, dam olish bazalari va alpinistlar kurortlari 18. Yil boʻyi ishlaydigan doʻkonlar, maishiy xizmat tashkilotlari (kafelar, umumiy ovqatlanish va maishiy xizmat koʻrsatish punktlari) 19. Chorvachilik, parrandachilik va baliqchilik xoʻjaliklari 20. Mashq qilish zallari va fitnes zallari 21. Yil boʻyi ishlaydigan dam olish zonalari 22. Koʻrgazma zallari, madaniyat uylari 23. Maishiy texnika, sopol va chinni buyumlar, yogʻoch va mebellar, polietilen mahsulotlari ishlab chiqarish tashkilotlari 24. Qandolatchilik mahsulotlari, salqin ichimliklar va oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqarish tashkilotlari 25. Pilla tayyorlash tashkilotlarining obyektlari 26. Poyabzal ishlab chiqarish tashkilotlarining obyektlari III toifa obyektlari 27. Dastgohlar ishlab chiqarish obyektlari 28. Avtomobil sanoati tashkilotlarining obyektlari 29. Radiatsiyaga qarshi hamda yer ostidagi ixtisoslashtirilgan pana joylar 30. Shahar transporti obyektlari, koʻpriklar, tonnellar, yoʻl oʻtkazgichlar, estakadalar, temir yoʻl koʻpriklari 31. Avtomatlashtirilgan tezkor dispetcherlik boshqaruvi binolari 32. Qishloq xoʻjaligi mashinasozligi, shu jumladan chorvachilik va ozuqa ishlab chiqarish mashinasozligi tashkilotlarining obyektlari 33. Ishlatilayotgan markaziy isitish punktlari, bugʻ qozonxonalari 34. Harakatlanadigan tarkibni, aviatsiya texnikasini taʼmirlash tashkilotlarining obyektlari 35. Qurilish tarmogʻi tashkilotlarining obyektlari, qurilish metall konstruksiyalari tashkilotlarining obyektlari 36. Paxtani qayta ishlash tashkilotlarining obyektlari, toʻqimachilik tashkilotlarining ishlab chiqarish obyektlari 37. Pochta, telegraf va aloqa tashkilotlarining boshqa obyektlari 38. Turar joy binolari, majmualari va yotoqxonalar 39. Oʻrta qavatli uylar va mehmonxonalar (3 qavatdan 5 qavatgacha) 40. Koʻp qavatli uylar va mehmonxonalar (5 qavatdan 12 qavatgacha) 41. Savdo uylari, ixtisoslashtirilgan yirik universal doʻkonlar majmualari, supermarketlar, restoranlar hamda usti yopiq bozorlar 42. Oʻquv yurtlarining barcha turlari (12 qavatgacha) 43. 1000 oʻringacha boʻlgan kinoteatrlar, kino-konsert zallari 44. Teatrlar, sirklar, muzeylar, amfiteatrlar, hayvonot bogʻlari, akvaparklar, okeanariumlar 45. Avtomobilga yoqilgʻi quyish shoxobchalari 46. Loyiha-konstruktorlik tashkilotlari 47. Ixtisoslashtirilgan ilmiy-tadqiqot institutlari va laboratoriyalarining binolari 48. Akademik ilmiy-tadqiqot markazlarining binolari va inshootlari 49. Kutubxonalar, noyob qoʻlyozmalar saqlanadigan joylar hamda davlat arxivlarining binolari 50. Sugʻorish va suv ajratish tarmoqlaridagi, sunʼiy suv havzalaridagi gidrotexnika inshootlari 51. Pansionatlar, profilaktoriylar, dam olish uylari, sanatoriylar, yuqori darajadagi turistik majmualar 52. Milliy galereyalar, madaniy markazlar, diniy muassasalar (masjidlar, cherkovlar, sinagoglar va boshqalar) 53. Ijtimoiy-siyosiy faoliyat markazlarining binolari, biznes-majmualar (markazlar), koʻp funksiyali ijtimoiy majmualar 54. Banklar, birjalar, banklarning boʻlimlari, hisoblash markazlari 55. Barcha turdagi tarixiy obidalar 56. Tergov hibsxonalari, vaqtincha saqlash hibsxonalari, maʼmuriy qamoqxonalar, ichki ishlar organlarining binolari va inshootlari 57. Jazoni ijro etish muassasalari IV toifa obyektlari 58. Mudofaa obyektlarining barcha turlari 59. Yadro tadqiqotlari, radiaktiv moddalarni ishlab chiqarish, yadroviy materiallar va radiaktiv moddalarni saqlash, shuningdek radioaktiv moddalarga ishlov berish va ularni utilizatsiya qilish obyektlari 60. Milliy ahamiyatga ega binolar va inshootlar 61. Maʼmuriy-davlat boshqaruvi binolari 62. Tibbiyot-mikrobiologiya sanoatining va tibbiyot muassasalarining obyektlari 63. Oʻt oʻchirish qismlarining binolari 64. Suv omborlarining toʻgʻonlari va gidroelektrostansiyalar 65. Issiqlik elektr stansiyalari, bugʻ qozonxonalari 66. Elektroenergetikaning boshqa (muqobil) obyektlari 67. Neft-gaz va koʻmir sanoatining obyektlari hamda omborlari 68. Metallurgiya va elektrotexnika sanoati tashkilotlarining obyektlari 69. Togʻ-kon ruda sanoati tashkilotlarining obyektlari 70. Kimyo sanoati, mineral oʻgʻitlar tashkilotlarining obyektlari, portlash va yongʻin xavfi yuqori boʻlgan obyektlar 71. Havo va temir yoʻl transportining binolari hamda inshootlari, yer osti va usti metrosi obyektlari 72. Oʻquv yurtlarining, koʻp qavatli uylar va mehmonxonalarning, shuningdek boshqa maqsadga moʻljallangan binolarning (12 qavatdan yuqori) barcha turlari 73. 1000 dan ortiq oʻringa ega boʻlgan kino-konsert zallari va kinoteatrlar 74. Koʻp oʻrinli yopiq stadionlar, yirik sport saroylari