Elektr energetikasi obyektlarida xodimlar bilan ishlashni tashkil etish qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida
(resolution, 2024-09-27)

“Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Quyidagilarni nazarda tutuvchi Elektr energetikasi obyektlarida xodimlar bilan ishlashni tashkil etish qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin: elektr energetikasi obyektlari tarkibiga kiruvchi uskunalar, qurilmalar, bino va inshootlardan foydalanuvchi va ularni nazorat qiluvchi tashkilot xodimlari, shuningdek, elektr energetikasi obyektlarida qurilish-montaj, sozlash, ishga tushirish hamda taʼmirlash ishlarini bajaruvchi xodimlar bilan ishlash tartibini belgilash; tashkilotning barcha xodimlarini, shu jumladan, rahbar xodimlarini oʻz kasbi va ish turi boʻyicha belgilangan tartibda hamda muddatlarda mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha oʻqitish, ularga yoʻl-yoʻriq berish va ularning texnik ekspluatatsiya qilish, mehnatni muhofaza qilish, sanoat va yongʻin xavfsizligiga oid amaldagi qoidalar, meʼyorlar va yoʻriqnomalar boʻyicha bilimlarini sinovdan oʻtkazish; zararli yoki xavfli mehnat sharoitlari bilan bogʻliq ogʻir ishlarda ishlaydigan xodimlarning ishga layoqatliligini aniqlash va kasbiy kasalliklarning oldini olish maqsadida ularni dastlabki va davriy tibbiy koʻrikdan oʻtkazish; mehnatni muhofaza qilish qoidalariga rioya etilishini nazorat qilish, aniqlangan qoidabuzarliklarni bartaraf qilish boʻyicha ijro etilishi majburiy boʻlgan koʻrsatmalar berish, mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonunchilik talablarini buzganlik uchun choralar koʻrish. 2. Oʻzbekiston Respublikasi Energetika vazirligi manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda oʻzlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarni bir oy muddatda ushbu qarorga muvofiqlashtirsin. 3. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining yoqilgʻi-energetika va kimyo sohalarini rivojlantirish masalalari boʻyicha oʻrinbosari — energetika vaziri J.T. Mirzamahmudov zimmasiga yuklansin. 1. Mazkur Qoidalar elektr energetikasi obyektlari tarkibiga kiruvchi uskunalar, qurilmalar, bino va inshootlarni loyihalashtirish, ekspluatatsiya qilish, ularning ishlashini tashkil etuvchi va nazorat qiluvchi korxonalar xodimlari, shuningdek, elektr energetikasi obyektlarida qurilish-montaj, sozlash, ishga tushirish hamda taʼmirlash ishlarini bajaruvchi xodimlar bilan ishlash tartibini belgilaydi. Mazkur Qoidalarning talablari elektr energetikasi obyektlarida amalda boʻlgan yoʻriqnomalar va nizomlar, shuningdek, tashkiliy-boshqaruv hujjatlarida inobatga olinishi shart. 2. Mazkur Qoidalarda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi: elektr energetikasi obyektlari — elektr energiyasini ishlab chiqaruvchi korxonalar, shuningdek, elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlari; tezkor xodimlar — tezkor boshqaruv va tezkor almashlab ulashlarni amalga oshirishga ruxsat berilgan xodimlar toifasi va ushbu xodimlarga bevosita rahbarlik qilish uchun tayinlangan shaxslar; tezkor rahbarlar — smenada qoʻl ostidagi xodimlar va ularga biriktirilgan obyektlarning (energetika tizimi, elektr va issiqlik tarmoqlari, elektr stansiyalari va markazlari, energetika obyektlari) ishlashi boʻyicha tezkor boshqaruvni amalga oshiradigan xodimlar toifasi; tezkor-taʼmirlovchi xodimlar — oʻzlariga biriktirilgan elektr qurilmalarida tasdiqlangan hajmda tezkor xizmat koʻrsatish uchun maxsus oʻqitilgan va tayyorlangan taʼmirlash xodimlariga mansub xodimlar toifasi; taʼmirlash va sozlash xodimlari — texnologik uskunalarga texnik xizmat koʻrsatish, ularni taʼmirlash, sozlash va sinovdan oʻtkazish bilan bogʻliq xodimlar toifasi; rahbar xodimlar va mutaxassislar — korxona faoliyatining maʼmuriy va texnologik kuzatuvini taʼminlovchi xodimlar toifasi; xodimlar bilan ishlash — xodimlarning kasbiy funksiyalarini bajarishga tayyorligini taʼminlaydigan korxonaning ishlab chiqarish faoliyati yoʻnalishi; stajyorlik — ish joyida amaliy mashgʻulot; dublyorlik — ish joyida dublyor tayyorlash uchun javobgar boʻlgan shaxs kuzatuvi ostida elektr qurilmalarini boshqarishni va boshqa funksiyalarni amalga oshirish; maxsus tayyorgarlik — oʻquv-amaliy vositalarda ishlab chiqarish jarayonlarini boshqarish boʻyicha tizimli mashgʻulotlar oʻtkazish yoʻli bilan xodimning malakasini saqlash, tashkiliy-rahbarlik hujjatlarini oʻrganib chiqish, texnologik buzilishlar va yongʻin xavfsizligi boʻyicha uning bilimi, qobiliyati hamda mahoratini shakllantirish; malaka oshirish — tizimli ravishda mustaqil oʻqish, ishlab chiqarish va iqtisodiy oʻqishlarni oʻtkazish, taʼlim muassasalarining tegishli kurslarida qisqa muddatli va davriy uzoq muddatli oʻqitish orqali amalga oshiriladigan xodimlar bilan ishlash shakli; xodimlar bilan ishlashning jamoaviy shakli — ish natijalarini sarhisob qilib hamda mehnatni muhofaza qilish boʻyicha jamoat nazoratini, koʻrgazmali tashviqotlarni, musobaqalarni va boshqalarni tashkil etgan holda mavzuli koʻriklar, maʼruzalar, koʻrgazmalar, ishlab chiqarish yigʻilishlari oʻtkazishni oʻz ichiga olgan qoʻshimcha chora-tadbirlar kompleksi; xizmat safariga yuborilgan xodim — elektr stansiyalari, elektr yoki issiqlik tarmoqlarining ishlab turgan elektr qurilmalarida ish bajarish uchun yuborilgan, lekin ularning shtat birligiga kirmagan energetika tizimining ekspluatatsiya qilish, qurilish-montaj, taʼmirlash va sozlash korxonalari xodimlari; liniyadagi muhandis-texnik xodim — qurilish-montaj ishlari amalga oshirilishiga bevosita ish joyida rahbarlik qiluvchi qurilish-montaj tashkilotlari xodimlari (usta, katta usta, uchastka mexanigi); yongʻin xavfsizligi boʻyicha minimal bilim hajmi — ishlab chiqarishning texnologik jarayonini, yongʻinga qarshi kurashish vositalari va usullarining oʻziga xos xususiyatlarini hisobga olgan holda yongʻin xavfsizligi boʻyicha xodim bilimining zarur minimal hajmi; yoʻl-yoʻriq — topshiriqni oʻrgatish va tushuntirish turi boʻlib, mehnat muhofazasi sohasida uning oʻzlashtrilganligi tekshiriladi va yoʻl-yoʻriq berilganligi maxsus jurnalda qayd etiladi. 3. Korxonaning va har bir ish joyining mehnat sharoitlari mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar va normativ-huquqiy hujjatlar talablariga javob berishi kerak. 4. Korxona tomonidan jamoaviy shartnomada, agar u tuzilmagan boʻlsa, ish beruvchi va boshlangʻich kasaba uyushmasi tashkiloti yoki xodimlarning boshqa vakillik organi oʻrtasidagi kelishuvda belgilangan mehnatni muhofaza qilish uchun zarur miqdordagi mablagʻlar ajratilishi shart. 5. Korxona oʻzining tijorat va qonunchilik bilan taqiqlanmagan boshqa faoliyatidan olingan daromad (foyda) hisobiga mehnatni muhofaza qilish boʻyicha jamgʻarma tashkil etishi mumkin. Korxonaning mehnatni muhofaza qilish xizmatlari “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni hamda Vazirlar Mahkamasining 2018-yil 31-dekabrdagi 1066-son qarori bilan tasdiqlangan Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish xizmatini yaratish va faoliyatini tashkil etish tartibi toʻgʻrisidagi nizom talablariga muvofiq tashkil etiladi. 6. Korxonaning barcha xodimlari, shu jumladan, rahbar xodimlari oʻz kasbi va ish turi boʻyicha belgilangan tartibda hamda muddatlarda mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha oʻqishi, yoʻl-yoʻriq olishi va bilimlar sinovidan oʻtishi shart. 7. Korxonada xodimlar bilan ishlash ushbu korxonaning barcha rahbarlari va mutaxassislarining asosiy vazifalaridan biridir. Xodimlar bilan ishlash uchun javobgarlik korxona rahbari zimmasiga yuklanadi. Xodimlar bilan ularning toifasiga qarab ishlash shakllari ushbu Qoidalarga 1-ilovada keltirilgan jadvalga muvofiq belgilanadi. 8. Yuqori turuvchi tashkilot xodimlari (mutaxassislari) quyi tashkilot xodimlari bilan ishlashda ishtirok etishlari lozim. 9. Korxona xizmat safariga yuborilayotgan xodimlarning malakasi bajariladigan ishlarga mosligiga, texnika xavfsizligi, yongʻin xavfsizligi qoidalari va yoʻriqnomalar talablarini bilishi hamda ularga rioya etishi uchun javobgar hisoblanadi. 10. Oʻrindoshlik asosida ishlaydigan shaxslar bilan ishlash ularning asosiy va oʻrindosh kasb (lavozim)lari boʻyicha toʻliq hajmda amalga oshirilishi kerak. 11. Mazkur Qoidalarda belgilangan xodimlar bilan ishlash ish vaqtida (xodimlarning asosiy funksiyalarini bajarishdan ajratilgan holda) amalga oshirilishi kerak. 12. Zararli yoki xavfli mehnat sharoitlari bilan bogʻliq ogʻir ishlarda ishlaydigan xodimlar ularning ishga layoqatliligini aniqlash va kasbiy kasalliklarning oldini olish maqsadida dastlabki (ishga qabul qilingan vaqtda) va davriy (mehnat faoliyati davomida) majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi. Zararli ishlab chiqarish omillari va ishlarning roʻyxati, shuningdek, ushbu ishlarni bajarishda dastlabki va davriy tibbiy koʻriklarni oʻtkazish tartibi Sogʻliqni saqlash vazirligi hamda Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi xizmati bilan birgalikda qonunchilikda belgilangan tartibda belgilanadi. 13. Elektr energetikasi sohasi korxonalari rahbarlari belgilangan tartibda xodimlarni dastlabki va davriy tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni tashkil etishlari shart. 14. Xodimlar tibbiy koʻrikdan oʻtishdan bosh tortganda yoki tekshiruv natijalari boʻyicha tibbiy komissiya tomonidan berilgan tavsiyalarga rioya qilmaganda korxona rahbari ularni ishga qoʻymaslik huquqiga ega. Tibbiy komissiya tomonidan tibbiy koʻrik natijalari boʻyicha salbiy xulosa berilganda, xodimlar zararli yoki xavfli mehnat sharoitlari bilan bogʻliq ogʻir ishlarga jalb qilinmaydi. 15. Xodimlar bilan ishlash korxonaning bosh muhandisi tomonidan tasdiqlangan yillik rejalarga muvofiq tashkil qilinadi va amalga oshiriladi. 16. Rejalar quyidagi yoʻnalishlarni oʻz ichiga olishi kerak: yangi xodimlarni oʻqitish; xodimlarni ikkinchi va bir-biriga yaqin kasblar boʻyicha qayta tayyorlash hamda oʻqitish; malaka oshirish; texnik kutubxonalar, texnik xonalar, xavfsizlik va yongʻin xavfsizligi xonalari, trenajer tayyorgarlik markazlari hamda punktlari ishlarini tashkil etish; oʻquv-mashq bazasini jihozlash boʻyicha chora-tadbirlarni amalga oshirish; rahbar va mutaxassislarni imtihonga tayyorlash; maxsus tayyorgarlik; bilimini sinash; yongʻin va avariyaga qarshi nazorat mashqlarini oʻtkazish; texnika xavfsizligi va yongʻin xavfsizligi boʻyicha yoʻl-yoʻriqlar berish; texnika xavfsizligi va yongʻin xavfsizligi boʻyicha tadbirlarni oʻtkazish; kasbiy mahorat musobaqalarini oʻtkazish; ish joylarini tekshirish; sanitariya-gigiyena, davolash-profilaktika va reabilitatsiya chora-tadbirlarini amalga oshirish; davriy tibbiy koʻrikdan oʻtkazish; xodimlar bilan ishlashning jamoaviy shakllari. 17. Xodimlarni (mutaxassislarni) tayyorlash va ularning malakasini oshirish jarayonlarini boshqarish korxonaning bosh muhandisiga yuklanadi. 18. Yangi xodimlarni oʻqitish, shuningdek, xodimlar, rahbar xodim va mutaxassislarni qayta tayyorlash va malakasini oshirish ishlarini rejalashtirish, tashkil etish va nazorat qilish kadrlar boʻlimi tomonidan amalga oshirilishi kerak. Bunda xodimlarni tayyorlash vazifalari yuklangan mutaxassislar (mutaxassislar guruhlari, sektorlar, boʻlimlar) yoki boshqa xizmat xodimlari jalb qilinadi. 19. Tarkibiy boʻlinmalar rahbarlariga va korxona rahbariga bevosita boʻysunuvchi xodimlar bilan ishlashni rejalashtirish va tashkil etish korxonaning bosh muhandisi tomonidan amalga oshirilishi kerak. 20. Korxonada xodimlarning ishlab chiqarishga moslashishi va malaka koʻnikmasiga ega boʻlishini taʼminlash uchun maxsus oʻquv-ishlab chiqarish punktlari (doimiy kurslar, trenajyorlar va boshqalar), texnik kutubxona, texnik xonalar, texnika xavfsizligi va yongʻin xavfsizligi xonasi faoliyat yuritishi kerak. Xodimlarni tayyorlash uchun oʻquv-ishlab chiqarish kurslari poligonga ega boʻlishi, oʻquv xonalari oʻqitishning va mashq qilishning texnik vositalari bilan jihozlangan boʻlishi, oʻqitish uchun korxonalar hamda boshqa tashkilotlarning yuqori malakali mutaxassislarini jalb qilish imkoniyati boʻlishi kerak. 21. Ishlab chiqarish faoliyatini amalga oshirayotgan, xodimlar soni ellik kishi va undan ortiq boʻlgan har bir korxonada mehnatni muhofaza qilish talablariga rioya etilishini taʼminlash, ularning bajarilishini nazorat qilish maqsadida mehnatni muhofaza qilish xizmati tashkil etilishi yoki mehnatni muhofaza qilish boʻyicha tegishli tayyorgarlikka ega boʻlgan mutaxassis lavozimi joriy etilishi shart. Ellikta va undan ortiq transport vositasi mavjud boʻlgan korxonada yoʻl harakati xavfsizligi xizmati ham tashkil etilishi yoki yoʻl harakati xavfsizligi boʻyicha mutaxassis lavozimi joriy etilishi shart. Xodimlarining soni ellik kishidan kam boʻlgan korxonada mehnatni muhofaza qilish xizmatini tashkil etish yoki mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassis lavozimini joriy etish toʻgʻrisidagi qaror mazkur korxona faoliyatining oʻziga xos xususiyatlari hisobga olingan holda korxona rahbari tomonidan qabul qilinadi. Mehnatni muhofaza qilish xizmati va yoʻl harakati xavfsizligi xizmati tashkilotning mustaqil tarkibiy boʻlinmalari boʻlib, ular bevosita korxona rahbariga boʻysunadi. Mehnatni muhofaza qilish xizmati mutaxassislari mehnatni muhofaza qilish qoidalari va normalariga barcha xodimlar tomonidan rioya etilishini nazorat qilish, tarkibiy boʻlinmalarning rahbarlariga aniqlangan qoidabuzarliklarni bartaraf qilish boʻyicha ijro etilishi majburiy boʻlgan koʻrsatmalar berish, shuningdek, korxona rahbariga mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha normativ hujjatlar talablarini buzayotgan shaxslarni javobgarlikka tortish toʻgʻrisida taqdimnomalar kiritish huquqiga ega. 22. Yangi lavozimga tayyorlashga soha boʻyicha kasbiy maʼlumotga ega boʻlgan shaxslarga ruxsat etiladi. 23. Yangi lavozimga ishga qabul qilingan yoki boshqa lavozimga oʻtkazilgan shaxslar ushbu Qoidalarga muvofiq oʻrganishdan oʻtishlari kerak. 24. Qurilayotgan yoki rekonstruksiya qilinayotgan energetika qurilmalarida ishlash uchun xodimlarni oldindan tayyorlash, qayta tayyorlash va malakasini oshirish nazarda tutilishi lozim. Xodimlarni oldindan tayyorlashning umumiy muddatiga quyidagilar kiritilishi kerak: yangi texnika, texnologiya va yanada mukammal ish sharoitlarida ishlash uchun zarur boʻlgan nazariy tayyorgarlik; ishlab turgan korxonalarda (shu jumladan, xorijiy korxonalarda) stajyorlikni oʻz ichiga olgan amaliy tayyorgarlik; korxona uskunalari ishga tushirilishining aniq sharoitlarida ishga tushirish-sozlash ishlarida ishtirok etish uchun muddatlar kiritilishi kerak. Tayyorgarlik muddati ishga tushirilayotgan qurilmaning murakkabligi va quvvatiga, texnologik jarayonlarning yangiligiga qarab tanlanadi. 25. Yangi lavozimga xodimlarni tayyorlash har bir lavozim va har bir ish joyi uchun korxonaning bosh muhandisi tomonidan tasdiqlangan reja va dasturlarga muvofiq amalga oshiriladi. Xodimlarni tayyorlash dasturi ularning toifasiga qarab nazariy oʻqitish, stajyorlik, bilimlar sinovidan oʻtish, dublyorlik, nazorat mashqlari, ish joyida qisqa muddatli ishlashni oʻz ichiga olishi kerak. 26. Tezkor rahbarlarni tayyorlash korxonaning bosh muhandisi tomonidan tasdiqlangan yakka tartibdagi dasturlarga muvofiq amalga oshiriladi. Tezkor rahbarlarni tayyorlash dasturi ushbu Qoidalarga 2-ilovaga muvofiq quyidagi tayyorlov shakllarini oʻz ichiga olishi lozim: stajyorlik, bilimlar sinovidan oʻtish, dublyorlik va bevosita oʻzlari rahbarlik qiladigan tezkor xodimlarning asosiy ish joylarida qisqa muddatli ishlash, shuningdek, ularning tezkor yurituvi ostida boʻladigan uskunalar bilan ish joylarida stajyorlik. Tezkor rahbarlarni tayyorlashning har bir bosqichi zarurligi — ularning bilim-koʻnikmalarining muvofiqligi, texnik bilimlari darajasi, yaqin lavozimlarda amaldagi ish staji, yangi lavozimga tayyorlashdan oldin egallab turgan lavozimi, obyektning texnik murakkabligi hisobga olingan holda belgilanadi. 27. Ishga yangi qabul qilingan va ilgari xavfsiz ish usullariga oʻrgatilmagan qurilish-montaj, qurilish sanoati, mashinasozlik, shuningdek, sozlash, taʼmirlash va yordamchi ishlab chiqarish korxonalari xodimlari korxona bosh muhandisi tomonidan tasdiqlangan dastur boʻyicha ishlarni xavfsiz amalga oshirish usullariga qabul qilingan kundan boshlab bir oy muddat ichida oʻrgatilishi kerak. Bunday xodimlar oʻrganishdan va bilimlar sinovidan oʻtmaguncha, ularga mustaqil ravishda (tajribali xodimlar nazoratisiz) ishlarni amalga oshirishlariga ruxsat etilmaydi. 28. Yangi qabul qilingan barcha xodimlar tasdiqlangan dastur boʻyicha mutaxassislar (instruktor-reanimatorlar) tomonidan shikastlanganlarga birinchi yordam koʻrsatish usullariga ishga qabul qilingan kundan boshlab bir oy ichida oʻrgatilishi shart. 29. Tezkor, tezkor taʼmirlovchi, taʼmirlash, sozlash xodimlari hamda qurilish-montaj, qurilish industriyasi, mashinasozlik, shuningdek, sozlash, taʼmirlash va yordamchi ishlab chiqarish korxonalari xodimlari ish joylarida stajyorlikdan oʻtishlari kerak. Stajyorlikdan javobgar oʻrgatuvchi xodim rahbarligi ostida oʻtiladi. 30. Stajyorlikdan oʻtishga ruxsat berish korxona (boʻlinma) boshligʻi buyrugʻi bilan rasmiylashtiriladi. Hujjatda stajyorlik muddatlari va oʻrgatuvchi javobgar shaxslarning familiyasi koʻrsatiladi. 31. Har bir ish joyida stajyorlikdan oʻtish davomiyligi oʻrgatiladigan xodimning kasbi (lavozimi), ishga tayyorligi hisobga olinib, individual ravishda belgilanadi va ikki smenadan yigirma smenagacha boʻlishi kerak. 32. Stajyorlarni tayyorlash amaliy va nazariy bilimlari yetarli darajada boʻlgan tajribali mutaxassislar tomonidan amalga oshirilishi kerak. 33. Stajyorlik jarayonida oʻrgatilayotgan xodim: Texnik ekspluatatsiya qilish qoidalari, Texnika xavfsizligi qoidalari, Yongʻin xavfsizligi qoidalari va mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻriqnomalarni ish joyida amaliy qoʻllashni egallashi; ushbu lavozimda ishlash uchun bilishi shart boʻlgan sxemalarni, ishlab chiqarish va mansab (lavozim) yoʻriqnomalarini oʻrganishi kerak. 34. Ishlab chiqarishning texnologik jarayonlarida bevosita qatnashmaydigan shaxslardan tashqari korxonalarning barcha xodimlari texnik ekspluatatsiya qilish, mehnatni muhofaza qilish, sanoat va yongʻin xavfsizligiga oid qoidalar (meʼyorlar, yoʻriqnomalar) boʻyicha bilim sinovlaridan oʻtishlari shart. 35. Bilim sinovlaridan oʻtishni korxonalar, tarkibiy boʻlinmalar, yuqori turuvchi tashkilot, shuningdek, Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Elektr energiyasi, neft mahsulotlari va gazdan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasi (keyingi oʻrinlarda — “Oʻzenergoinspeksiya”) komissiyalari tomonidan amalga oshiriladi. 36. Korxonalarda bilim sinovini oʻtkazish tasdiqlangan jadvallarga muvofiq ularning rahbarlari tomonidan taʼminlanadi. 37. Korxonalarda xodimlarni oʻqitish va ularning bilimini sinovdan oʻtkazish uchun ushbu Qoidalarga 3-ilovaga muvofiq tegishli sharoitlar yaratilishi shart. 38. Korxonada rahbarning buyrugʻi (farmoyishi) bilan doimiy ishlab turuvchi imtihon komissiyasi tuziladi. Ushbu komissiya ishlab chiqarishning texnologik jarayonlarida bevosita qatnashmaydigan shaxslardan tashqari barcha xodimlarning bilim sinovini oʻtkazadi. “Oʻzenergoinspeksiya” va Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasi vakillari imtihon komissiyasida ishtirokining zarurati ushbu organlar tomonidan tegishli talablar asosida belgilanadi. Xususiy va davlat-xususiy sheriklik asosida faoliyat yurituvchi elektr energiyasini ishlab chiqaruvchi, uzatuvchi, taqsimlovchi tashkilotlar rahbar xodimlarining bilim sinovini “Oʻzenergoinspeksiya” va Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasi vakili ishtirokida oʻtkazadi. Bilim sinovidan oʻtgan rahbar xodimlardan tashkil topgan ichki tuzilgan imtihon komissiyasi tomonidan ishlab chiqarishning texnologik jarayonlarida bevosita qatnashmaydigan shaxslardan tashqari barcha xodimlarning bilim sinovi oʻtkaziladi. 39. “Oʻzbekiston Milliy elektr tarmoqlari” AJ, “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ, “Issiqlik elektr stansiyalari” AJ va “Oʻzbekgidroenergo” AJ huzurida markaziy imtihon komissiyalari tuziladi. 40. Har bir imtihon komissiyasi aʼzolari soni kamida 5 nafardan iborat boʻlishi kerak. Imtihon komissiyasi bilim sinovini kamida 3 nafar aʼzo ishtirokida amalga oshirishi mumkin. 41. Imtihon komissiyalarining ishini tashkil etish va oʻqitishlar tashkil etilishini nazorat qilish bilan bogʻliq barcha masalalar yuqori turuvchi boshqaruv organlari tomonidan, “Oʻzenergoinspeksiya” va Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasi vakolati doirasidagi masalalar esa ularning vakillari ishtirokida hal etiladi. Markaziy imtihon komissiyasining ishi “Oʻzenergoinspeksiya” va Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasi tomonidan ularning vakolati doirasida nazorat qilinadi. 42. Bilimlar sinovidan ozod etilgan shaxslar yoki bunday sinovdan oʻtishi talab etilmaydigan lavozimlar va kasblar roʻyxati korxona rahbari tomonidan tasdiqlangan boʻlishi kerak. 43. Korxona komissiyasida bilimlar sinovidan quyidagilar oʻtadi: mazkur korxona xodimlari; tarkibiy boʻlinmalarning rahbar xodimlari, navbatchi dispetcherlar, elektr stansiyasining smena va sex boshligʻi, tizim ahamiyatiga ega podstansiya rahbari lavozimiga tayinlanganlar. Xuddi shu komissiyada dastlabki bilim sinovidan quyidagilar oʻtadi: qozon-turbina sexi, energobloklar, qozonxona va turbina sexlarining katta mashinistlari; energobloklarning mashinistlari; elektr stansiyalarining elektr uskunalariga xizmat koʻrsatuvchi smenadagi katta elektr montyorlar. Tarkibiy boʻlinma komissiyasining bilimlar sinovidan ushbu boʻlinmaning xodimlari, shuningdek, tayyorgarlik oʻquv dasturida ushbu boʻlinmada bilim sinovidan oʻtishi nazarda tutilgan shaxslar oʻtishi kerak. 44. Korxona rahbarlari va ushbu korxonaning bilim sinovi komissiyasi aʼzolari “Oʻzenergoinspeksiya” vakili ishtirok etgan markaziy imtihon komissiyasida bilim sinovidan oʻtadilar. 45. Yuqori turuvchi tashkilotga ega boʻlmagan korxona komissiyasi rahbarlari va aʼzolari, shuningdek, bilimlar sinovi komissiyasi tuzish imkoni boʻlmagan korxona va tashkilot xodimlari “Oʻzenergoinspeksiya”ning komissiyasida bilimlar sinovidan oʻtadilar. 46. Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasi nazorati ostidagi obyektlarga xizmat koʻrsatadigan xodimlar va ayrim toifadagi mutaxassislarning bilimini sinovdan oʻtkazish hamda mustaqil ishlashga ruxsat berish Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasi qoidalarining talablariga muvofiq amalga oshiriladi. 47. “Oʻzbekiston temir yoʻllari” AJning harakatlanadigan tarkiblarini oʻz yoʻllariga qabul qiladigan stansiyalarning temir yoʻllarga xizmat koʻrsatadigan, poyezdlar harakati va manevrini tashkil etish bilan shugʻullanadigan rahbarlari, mutaxassislari va xodimlari mustaqil ishlashga ruxsat berilishidan oldin “Oʻztemiryoʻlnazorat” davlat inspeksiyasi komissiyasining bilimlar sinovidan oʻtishlari kerak. 48. Taʼmirlash, sozlash va boshqa ixtisoslashtirilgan tashkilotlarning xodimlari oʻz korxonalarida oʻqitiladi. Ushbu korxonalarning bilimlar sinovi komissiyasida sinovdan oʻtadi va mustaqil ishlash huquqiga ega boʻladi. 49. Korxona komissiyasi va uning tarkibiy boʻlinmalari komissiyasi rahbar buyrugʻi bilan tayinlanadi. Korxona komissiyasi tarkibiga nazorat qiluvchi yoki yuqori turuvchi boshqaruv organining rahbar xodimlari va mutaxassislari ularning qaroriga binoan kiritilishi mumkin. Tarkibiy boʻlinma komissiyasiga korxona rahbari qaroriga muvofiq korxona tarkibiy boʻlinmalarining mutaxassislari kiritilishi mumkin. 50. “Oʻzenergoinspeksiya” imtihon komissiyasining tarkibi inspeksiya rahbarining buyrugʻi bilan belgilanadi. 51. “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ, “Issiqlik elektr stansiyalari” AJ, “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ va “Oʻzbekgidroenergo” AJ huzuridagi markaziy imtihon komissiyalari tarkibi ushbu jamiyatlarning boshqaruv raisi buyrugʻi bilan belgilanadi. 52. Korxona xodimlarini bilimlar sinovidan oʻtkazish birlamchi, davriy va navbatdan tashqari bilim sinovlaridan iborat. Dastlabki bilimlar sinovidan oʻtkazish xodim ishga qabul qilinib, oʻqitilgandan keyin yoki yangi lavozim boʻyicha tayyorlanib, boshqa ishdan (lavozimdan) yoki boshqa korxonadan oʻtkazilgandan soʻng amalga oshiriladi. 53. Xodimlar bilimining dastlabki sinovi dasturlar va ularni tayyorlash rejalarida belgilangan muddatlarda, rahbar va mutaxassislar bilimining dastlabki sinovi esa ishga tayinlangan kundan boshlab ikki oydan kechiktirmasdan oʻtkazilishi kerak. 54. Barcha toifadagi xodimlarning davriy bilimlar sinovidan oʻtkazilishi kamida uch yilda bir marotaba amalga oshirilishi kerak. Tezkor rahbarlar, energetika qurilmalarini boshqarish va ularga texnik xizmat koʻrsatish bilan bevosita bogʻliq shaxslar hamda qurilish-montaj korxonalarining liniyadagi muhandis-texnik xodimlari uchun mehnatni muhofaza qilish qoidalari va meʼyorlari boʻyicha bilimlar sinovi davriyligi bir yilda kamida bir marotaba boʻlishi kerak. Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasi obyektlarini ekspluatatsiya qilish bilan bogʻliq xodimlar bilimining davriy sinovi Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasining qoidalariga muvofiq oʻtkazilishi kerak. 55. Navbatdan tashqari bilimlar sinovi quyidagi holatlarda oʻtkaziladi: xodimlar tomonidan qoidalar (meʼyorlar, yoʻriqnomalar) buzilganda; “Oʻzenergoinspeksiya” va Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasining talabiga, shuningdek, qoida buzilishi holatini oʻrganayotgan komissiya xulosasiga koʻra; xodimlarning qoidalar (meʼyorlar, yoʻriqnomalar)ni yetarli darajada bilmasligi yoki normal va avariyali holatlarda notoʻgʻri harakatlari aniqlangan boʻlsa, yuqori turuvchi tashkilot rahbarining qaroriga binoan; yangi yoki qayta koʻrib chiqilgan qoidalar kuchga kirganda; yangi qurilmalar oʻrnatilganda va rekonstruksiya ishlari bajarilganda yoki asosiy elektr va texnologik sxemalar oʻzgarganda (bunda navbatdan tashqari imtihon oʻtkazish zarurati bosh muhandis tomonidan belgilanadi); qaytadan oʻtkazilgan nazorat (avariyaga qarshi va yongʻinga qarshi) mashgʻulotlarda qoniqarsiz baho olganda; ish faoliyatida bir yildan ortiq tanaffus boʻlgan xodimlar uchun. Navbatdan tashqari bilimlar sinovidan oʻtish uchun qoidalar, meʼyorlar, yoʻriqnomalar hajmi va tayyorgarlik koʻrish davomiyligi korxona yoki tarkibiy boʻlinma rahbari tomonidan, shuningdek, nazorat qiluvchi yoki yuqori turuvchi boshqaruv organining yozma koʻrsatmasi (dalolatnomasi) bilan belgilanadi. Navbatdan tashqari oʻtkaziladigan bilimlar sinovi jadval boʻyicha oʻtkaziladigan davriy bilimlar sinovini bekor qilmaydi. Yangi qoidalar amalga kiritilishi bilan bogʻliq holat bundan mustasno. 56. Bilimlar sinovi komissiyasi xodimning quyidagi yoʻnalishlar boʻyicha bilimlarini, xususan: sohaga oid Elektr stansiyalari va tarmoqlarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalari, Texnika xavfsizlik qoidalari va Yongʻin xavfsizligi qoidalarini bilishini; agar bajarilayotgan ishlar tarmoqlararo xavfsizlik qoidalari va boshqa maxsus qoidalarni bilishni talab etsa, ularni bilishini; lavozim va ishlab chiqarish yoʻriqnomalarini, avariyalarni va avariyali rejimlarni bartaraf etish boʻyicha reja (yoʻriqnoma)larni bilishini; xavfsizlikning texnik vositalari va avariyaga qarshi himoya vositalarining tuzilishini va ishlash prinsiplarini bilishini; uskunalar, nazorat-oʻlchov asboblari va boshqaruv vositalarining tuzilishi hamda ishlash prinsipini; energetika ishlab chiqarish texnologik sxemalari va jarayonlarini bilishini; energetika qurilmalari, Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasi obyektlarini xavfsiz ekspluatatsiya qilish sharoitlarini bilishini; xodimning himoya vositalaridan foydalanishini va baxtsiz hodisada jabrlanuvchilarga birinchi tibbiy yordam koʻrsatishni bilishini; energetika qurilmalarini boshqarishni (oʻrganish trenajyorlari va boshqa texnik vositalarida) bilishini; “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Qonun, Mehnat kodeksi va mehnat xavfsizligi sohasidagi boshqa qonunchilik hujjatlarini hamda avariyalarning oldini olishni bilishini; elektr tokidan jarohatlanishning oldini olish, ishlab chiqarish sanitariyasi va shaxsiy gigiyena boʻyicha asosiy talablarni bilishini tekshiradi. Bundan tashqari, rahbar va mutaxassislarning quyidagilarni: mehnat muhofazasi holati yuzasidan davlat, idoraviy nazorat va jamoa nazorati toʻgʻrisidagi nizomlarni; mehnat shartnomasi, ish va dam olish vaqti rejimi, ayollar va 18 yoshgacha boʻlgan shaxslar mehnatini himoya qilish, imtiyoz va kompensatsiyalarni; ishlab chiqarishda baxtsiz hodisalar va xodimlarning boshqa shikastlanishlarini tekshirish va roʻyxatga olish toʻgʻrisidagi nizomlarni bilishi tekshiriladi. Barcha toifadagi rahbar va mutaxassislar oʻzlarining lavozim majburiyatlariga binoan bilishlari shart boʻlgan amal qiluvchi va boshqaruv hujjatlarining roʻyxati korxona rahbari tomonidan belgilanadi. 57. Har bir xodimning bilimi individual ravishda ogʻzaki yoki yozma tekshirilishi kerak. Bunda kompyuterlar tizimidagi oʻquv dasturlaridan foydalanishga faqat davriy tekshiruvlarda ruxsat etiladi. Xodimlarning bilimi va malakasi “aʼlo”, “yaxshi”, “qoniqarli” va “qoniqarsiz” darajalar asosida baholanadi. Tekshiruv natijalariga koʻra, barcha elektr qurilmalariga xizmat koʻrsatadigan xodimlar va korxona rahbarlari uchun elektr xavfsizligi boʻyicha guruh belgilanadi. Kompyuterlardan foydalangan holda imtihon bayonnomasida qoniqarsiz baho boʻlgan taqdirda, imtihon komissiyasi qoʻshimcha savollar beradi. Agar imtihon topshiruvchi bilishi lozim boʻlgan qoidalar boʻyicha komissiya aʼzolari tomonidan berilgan qoʻshimcha savollarning koʻpiga notoʻgʻri javob bersa, u holda umumiy baho “qoniqarsiz” deb topiladi. Qoidalar boʻyicha bilimlarni ijobiy (yaʼni “qoniqarli” va undan yuqori) baholash xulosasi komissiya aʼzolarining koʻpchiligi qarori bilan belgilanadi. Agar xodimning bilimi “qoniqarsiz” baholansa, u holda berilgan savollar va har bir javob bahosi bayonnomaga kiritiladi. 58. Imtihon topshiruvchi bilimining sinov natijalari ushbu Qoidalarga 4-ilovadagi namunaga muvofiq maxsus jurnalda qayd etiladi va ushbu Qoidalarga 5-ilovaga muvofiq uning guvohnomasiga kiritiladi. Jurnal imtihon komissiyasida oʻn yil mobaynida saqlanadi. 59. Bilimi “qoniqarsiz” baholangan shaxs bir oy ichida qaytadan bilimlar sinovidan oʻtishi kerak. Ikkinchi marta bilimlar sinovidan oʻta olmagan mutaxassisning egallab turgan lavozimiga loyiqligi mehnat qonunchiligiga muvofiq ish beruvchi tomonidan oʻn kun muddatda hal etiladi. Uzrli sababsiz bilimlar sinoviga kelmagan xodimlarga nisbatan ichki mehnat tartibi qoidalari va Mehnat kodeksida nazarda tutilgan intizomiy choralar koʻrilishi mumkin. 60. Guvohnomalar korxonaning kadrlar boʻlimi tomonidan rahbar imzosi bilan rasmiylashtiriladi va beriladi. Tekshirish natijalari imtihon komissiyasi raisining imzosi bilan guvohnomada rasmiylashtiriladi. Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasi inspektorining ishtirok etishi talab etiladigan imtihon natijalari xodimning guvohnomasiga komissiya raisi va Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasining inspektori imzosi bilan rasmiylashtiriladi. 61. Tezkor va tezkor taʼmirlovchi xodimlardan boʻlgan shaxslar dastlabki bilimlar sinovidan oʻtgandan yoki ishdagi uzoq tanaffusdan soʻng, shuningdek, boshqa hollarda dublyorlikdan oʻtishlari kerak. 62. Tezkor va tezkor taʼmirlovchi xodimlarning ish faoliyatida uch haftadan ikki oygacha tanaffus boʻlganda, ular oʻz ish joyida bir-ikki smena davomida hamda bunday tanaffus ikki oydan olti oygacha boʻlganda olti smenagacha boʻlgan davr mobaynida dublyorlikdan oʻtishlari lozim. 63. Dublyorlikdan oʻtishga ruxsat korxona yoki tarkibiy boʻlinmaning boshqaruv hujjati bilan rasmiylashtiriladi. Boshqaruv hujjatida dublyorlikdan oʻtish davri va dublyorni tayyorlash uchun javobgar shaxs koʻrsatiladi. Tezkor rahbarlarning dublyorlik qilishiga ruxsatnoma berilganligi va bu boʻyicha boshqaruv hujjatining mazmuni toʻgʻrisida dublyorni tayyorlash uchun javobgar shaxs yuqori turuvchi va boʻysunuvidagi tezkor xodimlarni, shuningdek, tezkor muloqotlar olib borilayotgan tegishli korxona xodimlarini xabardor qiladi. Yuborilgan va qabul qilingan xabarlar tezkor jurnallarda qayd etiladi. 64. Har bir lavozim (kasb) boʻyicha dublyorlik muddati dastlabki bilimlar sinovidan oʻtgandan keyin xizmat koʻrsatilayotgan uskunaning murakkabligiga qarab belgilanishi kerak. Dublyorlikning minimal muddatlari: tezkor rahbarlar; qozonxona sexi, turbina sexi, qozon-turbina sexi, energiya bloklarining katta mashinistlari; qozonlar, turbinalar, energiya bloklari, gidroagregat mashinistlari; qozon va turbina uskunalari boʻyicha mashinist-nazoratchilar; elektr stansiyalari elektr qurilmalariga xizmat koʻrsatuvchi elektr montyorlar; elektr stansiyalarining avtomatika va oʻlchov asboblariga xizmat koʻrsatuvchi elektr chilangarlar; elektr tarmoqlari korxonalarining tezkor va tezkor taʼmirlovchi xodimlari uchun — kamida oʻn ikki soat ish smenasi; boshqa kasblar uchun ikki soatdan oʻn ikki soatgacha ish smenasi boʻlishi kerak. Muayyan xodimning dublyorlik muddati bilim darajasiga, ish stajiga va ish tajribasiga qarab, imtihon komissiyasining qarori bilan belgilanadi. 65. Dastlabki bilimlar sinovidan oʻtgandan keyin dublyorlik davrida xodim (yakka ravishda) avariyaga va yongʻinga qarshi mashgʻulotlarda ishtirok etishi kerak. Mashgʻulotlarning soni va mavzularini korxona yoki tarkibiy boʻlinma rahbari belgilaydi. 66. Agar xodim dublyorligi davrida tezkor ishlarni bajarish boʻyicha yetarli koʻnikmalarga ega boʻlmagan boʻlsa yoki avariyaga qarshi mashgʻulot boʻyicha “qoniqarsiz” baho olsa, u holda uning dublyorligini (asosiy dublyorlik davomiyligidan koʻp boʻlmagan muddatga) uzaytirishga va qoʻshimcha avariyaga qarshi mashgʻulotlar oʻtkazishga ruxsat etiladi. Dublyorlik muddatini uzaytirish korxona yoki tarkibiy boʻlinmaning boshqaruv hujjati bilan rasmiylashtiriladi. 67. Ishga yangi qabul qilingan yoki ish faoliyatida 6 oydan koʻproq vaqt davomida tanaffus boʻlgan tezkor va tezkor taʼmirlovchi xodimlarning mustaqil ishlashiga faqat yoʻl-yoʻriqdan, stajyorlik, bilimlar sinovi va dublyorlikdan oʻtgandan, taʼmirlash va sozlash xodimlarining esa yoʻl-yoʻriqdan, stajyorlik, bilimlar sinovidan oʻtgandan soʻng ruxsat etiladi. Ish faoliyatida uch haftadan olti oygacha tanaffus boʻlgan xodimlarning mustaqil ishlashiga ruxsat berish shartlari ushbu tanaffusning davomiyligidan kelib chiqib belgilanadi. 68. Mustaqil ishlashga ruxsat berish korxona yoki tarkibiy boʻlinma rahbarining boshqaruv hujjati (buyruq, farmoyish) bilan rasmiylashtiriladi. Mustaqil ishlashiga ruxsat berilgan tezkor rahbarlar mustaqil ishlashiga ruxsat berilgan maʼmuriy hujjat (buyruq, farmoyish) mazmuni bilan yuqori turuvchi va boʻysunuvchi tezkor xodimlarni, shuningdek, tezkor muloqotlar olib borilayotgan tegishli korxona xodimlarini xabardor qiladi. Yuborilgan va qabul qilingan xabarlar tezkor jurnalda qayd etiladi. 69. Ishida tanaffus boʻlgan tezkor va tezkor taʼmirlovchi xodimlar mustaqil ishlashga ruxsat berilishidan oldin quyidagilar bilan tanishishlari shart: energetika qurilmalarining sxemalari va ish rejimidagi oʻzgarishlar; yoʻriqnomalarga kiritilgan oʻzgartirishlar; yangidan amalga kiritilgan normativ-texnik hujjatlar; ushbu lavozim boʻyicha yangi buyruqlar, texnik koʻrsatmalar va boshqa materiallar. 70. Bilimlar sinovidan oʻtishi majburiy boʻlgan shaxslarning mustaqil ishlashiga ruxsat etilganligining amal qilish muddati keyingi imtihon sanasigacha saqlanib qoladi. Agar xodim ishlab chiqarish yoki lavozim yoʻriqnomalarida belgilangan qoidalarni buzsa, u holda mustaqil ishlashga ruxsat etilganligining amal qilish muddati korxona va tarkibiy boʻlinma rahbari yoki davlat nazorati organlari qarorlariga binoan toʻxtatilishi mumkin. 71. Taʼmirlash va sozlash xodimlarining mustaqil ishlashiga ularning ish faoliyatida bir oydan ikki oygacha tanaffus boʻlganda — rejadan tashqari yoʻl-yoʻriqdan oʻtgandan soʻng, ikki oydan olti oygacha tanaffus boʻlganda — yoʻl-yoʻriqdan va bir-ikki smena stajyorlikdan oʻtgandan soʻng olti oydan ortiq tanaffus boʻlganda esa — yoʻl-yoʻriqdan, stajyorlikdan va bilim sinovidan oʻtgandan soʻng ruxsat etiladi. 72. Uskunalar uzoq vaqt ishlatilmay turganda (konservatsiya yoki boshqa holatlarda) yoki ularning ishlashi oʻzgarganda energetika qurilmalarini boshqarish uchun xodimlarning mustaqil ishlashiga ruxsat berish tartibi korxonaning bosh muhandisi tomonidan belgilanadi. 73. Korxonaning barcha xodimlari, shu jumladan, rahbarlari belgilangan tartibda mehnatni muhofaza qilish, texnik ekspluatatsiya qilish va yongʻin xavfsizligi boʻyicha yoʻl-yoʻriqdan oʻtishlari shart. 74. Yoʻl-yoʻriqlar quyidagilarga boʻlinadi: kirish yoʻl-yoʻrigʻi; ish joyida birlamchi yoʻl-yoʻriq; takroriy (davriy) yoʻl-yoʻriq; rejadan tashqari yoʻl-yoʻriq; maqsadli (joriy) yoʻl-yoʻriq. 75. Kirish yoʻl-yoʻrigʻini mehnat xavfsizligi boʻyicha muhandis yoki korxona buyrugʻiga binoan ushbu majburiyat topshirilgan shaxs oʻtkazadi. 76. Kirish yoʻl-yoʻrigʻi — mehnat xavfsizligi standartlari tizimi, normativ-texnik hujjatlar, mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻl-yoʻriqlar ishlab chiqarish xususiyatlari talablarini inobatga olgan holda korxonada ishlab chiqilgan va korxona rahbari tomonidan tasdiqlan dasturga muvofiq oʻtkazilishi lozim. Kirish yoʻl-yoʻrigʻi dasturini tuzish uchun savollarning namunaviy roʻyxati ushbu Qoidalarga 6-ilovada keltirilgan. 77. Kirish yoʻl-yoʻrigʻi ushbu kasb yoki lavozim boʻyicha ish stajidan qatʼi nazar, ishga yangi qabul qilingan xodimlarning barchasi, shuningdek, korxonaga xizmat safariga yuborilganlar, korxonaga ishlab chiqarishni oʻrganish va amaliyot oʻtash uchun kelgan oʻquvchi va talabalar bilan oʻtkaziladi. Ishga yangi qabul qilingan rahbarlar va mutaxassislar lavozimi yuqori boʻlgan shaxslar tomonidan quyidagilar bilan tanishtirilishi kerak: unga ishonib topshirilayotgan obyektda (sex, uchastka va boshqalarda) ish sharoitlari va ishlab chiqarish muhitining holati; xodimlarni xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari taʼsiridan himoya qilish vositalarining holati; ishlab chiqarishdagi shikastlanish va kasb kasalliklari; ish sharoitlarini yaxshilash va mehnatni muhofaza qilish boʻyicha zarur choralar; mehnatni muhofaza qilish boʻyicha normativ-texnik hujjatlar va lavozim majburiyatlari. 78. Kirish yoʻl-yoʻrigʻi texnika xavfsizligi va mehnatni muhofaza qilish xonasida, texnik oʻquv vositalaridan, shuningdek, koʻrgazmali qurollardan (afishalar, keng koʻlamli eksponatlar, maketlar, modellar va boshqalardan) foydalangan holda oʻtkazilishi kerak. 79. Kirish yoʻl-yoʻrigʻi oʻtkazilganligi ushbu Qoidalarga 6a-ilovadagi namunaga muvofiq jurnalda yoʻl-yoʻriqdan oʻtkazuvchi va yoʻl-yoʻriqdan oʻtuvchi xodimlarning yozuvlari (imzosi) bilan rasmiylashtirilishi shart. Mazkur yoʻl-yoʻriq jurnali toʻlgandan soʻng u arxivga topshiriladi va oʻn yil mobaynida saqlanadi. 80. Ish joyida birlamchi yoʻl-yoʻriq: korxonaga yangi ishga qabul qilingan, bir boʻlinmadan boshqasiga oʻtkazilgan, xizmat safariga yuborilgan xodimlar, korxonaga ishlab chiqarishni oʻrganish yoki amaliyot oʻtash uchun kelgan talaba va oʻquvchilar, shuningdek, yangi ishlarni bajarayotgan barcha xodimlar bilan oʻtkaziladi. Faoliyatida uskunalarni ekspluatatsiya qilish, taʼmirlash, qurish, montaj qilish, sozlash, sinovdan oʻtkazish, asboblardan foydalanish hamda xom ashyo va materiallarni saqlash va qoʻllash bilan bevosita bogʻliq boʻlmagan shaxslar uchun ish joyida birlamchi yoʻl-yoʻriq oʻtkazilmaydi. Birlamchi yoʻl-yoʻriqdan ozod qilingan xodimlar, ularning lavozimlari, mutaxassislar va tarkibiy boʻlinmalar rahbarlarining roʻyxati korxona rahbari tomonidan tasdiqlanadi. 81. Ish joyida birlamchi yoʻl-yoʻriq: alohida kasblar yoki ish turlari uchun ishlab chiqilgan dasturlar boʻyicha mehnat xavfsizligi standartlari tizimining talablari, mehnatni muhofaza qilish boʻyicha tegishli qoidalar, meʼyorlar va yoʻl-yoʻriqlar, ishlab chiqarish yoʻl-yoʻriqlari va boshqa texnik hujjatlar talablarini inobatga olgan holda oʻtkazilishi kerak. Ish joyida birlamchi yoʻl-yoʻriq asosiy savollarining namunaviy roʻyxati ushbu Qoidalarga 7-ilovada keltirilgan. Bunday roʻyxat korxona bosh muhandisi tomonidan tasdiqlanadi. 82. Ish joyida birlamchi yoʻl-yoʻriq har bir xodim bilan yakka tartibda, xavfsiz ishlash usullari va yoʻllarini amaliy namoyish etish orqali oʻtkaziladi. 83. Malakasi, maʼlumoti, ish staji va bajarayotgan ishining xususiyatidan qatʼi nazar, barcha xodimlar takroriy (davriy) yoʻl-yoʻriqdan oʻtadilar. 84. Takroriy yoʻl-yoʻriq kalendar oyda kamida bir marta oʻtkazilishi kerak. 85. Takroriy yoʻl-yoʻriq yakka tartibda yoki bir xil turdagi uskunalarga va umumiy ish doirasida xizmat koʻrsatadigan xodimlar guruhi bilan har oyda rejalashtirilgan mehnat xavfsizligi va yongʻin xavfsizligi soʻrovnomalari roʻyxatiga muvofiq oʻtkaziladi. 86. Rejadan tashqari yoʻl-yoʻriqdan oʻtkazish quyidagi hollarda amalga oshiriladi: energetika qurilmalarini xavfsiz ekspluatatsiya qilishni belgilab beruvchi texnika xavfsizligi qoidalari, yongʻin xavfsizligi qoidalari va boshqa hujjatlar oʻzgarganda; texnologik jarayon oʻzgarganda; energetika qurilmalarining sxemasi oʻzgarganda; mehnat xavfsizligiga taʼsir qiluvchi uskunalar, moslamalar va asboblar, birlamchi xom ashyo, materiallar va omillar almashganda va modernizatsiya qilinganda; xodimlar tomonidan shikastlanishga, avariyaga, portlashga, yongʻinga sabab boʻlgan yoki ularni yuzaga keltirishi mumkin boʻlgan mehnat xavfsizligi talablari buzilganda; ish faoliyatida bir oydan ortiq tanaffus boʻlganda; “Oʻzenergoinspeksiya” va Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasi talab etganda. 87. Rejadan tashqari yoʻl-yoʻriqdan oʻtkazish yakka tartibda yoki bir xil kasbdagi xodimlar guruhi bilan amalga oshiriladi. Yoʻl-yoʻriqning hajmi va mazmuni har bir holat uchun uni oʻtkazishni taqozo etgan sabablar va holatlarga qarab alohida belgilanadi. 88. Ish joyida birlamchi, takroriy va rejadan tashqari yoʻl-yoʻriqlar oʻtkazilganligi ish joyidagi yoʻl-yoʻriqlarni qayd etish jurnalida, yoʻl-yoʻriqdan oʻtkazuvchi va yoʻl-yoʻriqdan oʻtuvchi xodimlarning imzosi bilan rasmiylashtiriladi. Navbatdan tashqari yoʻl-yoʻriqni rasmiylashtirishda ushbu yoʻl-yoʻriqni oʻtkazish sababi koʻrsatiladi. Jurnal shakli ushbu Qoidalarga 7a-ilovada keltirilgan. Yoʻl-yoʻriqlar jurnallari ularni oʻtkazish uchun masʼul shaxslarda saqlanadi va toʻlganidan keyin bir yil oʻtib, arxivga topshiriladi. Arxivda jurnal oʻn yil mobaynida saqlanadi. 89. Birlamchi, takroriy va rejadan tashqari yoʻl-yoʻriqlar xodimning bevosita rahbari (sex rahbari, uchastka rahbari, laboratoriya boshligʻi, katta usta, smena boshligʻi va boshqalar) tomonidan oʻtkaziladi. Boshqaruvning tashkiliy tuzilishi va mahalliy sharoitlar hisobga olingan holda yoʻl-yoʻriqlarni tashkil etish va oʻtkazish joylari korxonaning bosh muhandisi tomonidan belgilanadi. 90. Tarkibiy boʻlinmalarda yoʻl-yoʻriqlar oʻtkazilishi uchun javobgarlik ularning birinchi rahbarlariga yuklanadi. 91. Alohida holatlarda korxonaning chekka va borish qiyin boʻlgan hududlarida yolgʻiz navbatchilik qiladigan xodimlar bilan rejadan tashqari yoʻl-yoʻriq telefon orqali oʻtkazilishi mumkin. Bunday ish joylarining roʻyxati korxonaning bosh muhandisi tomonidan belgilangan boʻlishi kerak. 92. Maqsadli (joriy) yoʻl-yoʻriq quyidagi hollarda oʻtkaziladi: mutaxassisligi boʻyicha majburiyatlari bilan toʻgʻridan-toʻgʻri bogʻliq boʻlmagan bir martalik ishlar (yuklash, tushirish, hududni tozalash, korxona, sex va boshqalardan tashqaridagi bir martalik ishlar) yoki oʻta xavfli ishlar (elektr qurilmalarida, bugʻ va issiq suv quvurlarida, issiqlik kanallarida va shu kabi joylarda) bajarilganda; avariya, tabiiy ofat va falokatlar oqibatini bartaraf etishda; naryad-farmoyish rasmiylashtiriladigan ogʻzaki yoki yozma farmoyish boʻyicha ishlar bajarilganda; ekskursiyalar oʻtkazishda. Ish bajarish uchun topshiriq berayotgan shaxs ish rahbarini (bevosita topshiriq berilgan shaxsni) yoʻl-yoʻriqdan oʻtkazishi kerak. Ish rahbari ish bajaruvchini, agar uning oʻzi ish bajaruvchining ham funksiyalarini bajarayotgan boʻlsa, brigadaning har bir aʼzosini yoʻl-yoʻriqdan oʻtkazadi. Brigada aʼzolarini yoʻl-yoʻriqdan oʻtkazish, odatda, ish joyida oʻtkazilishi kerak. Maqsadli yoʻl-yoʻriqning oʻtkazilishi naryad-farmoyishda, tezkor jurnalda, ish joyida yoʻl-yoʻriqdan oʻtkazish jurnalida qayd etiladi yoki ovoz yozish vositalari yordamida yozib olinadi. Bunda yozuv shakli ixtiyoriy boʻlishi mumkin. Ammo, yoʻl-yoʻriqdan oʻtkazuvchining lavozimi va familiyasi koʻrsatilishi shart. Telefon yoki radio orqali oʻtkazilgan yoʻl-yoʻriqni qayd etish uchun yoʻl-yoʻriq oʻtkazuvchi farmoyishlar jurnalidan yoʻl-yoʻriqdan oʻtuvchiga tezkor jurnaldan foydalanishiga ruxsat beradi. Bunday hollarda ikkala jurnalda ham yoʻl-yoʻriqning qisqacha mazmuni yoritilishi kerak. 93. Ish joyidagi yoʻl-yoʻriqlar (birlamchi, takroriy, rejadan tashqari va maqsadli) ogʻzaki yoki texnik oʻquv vositalaridan foydalangan holda savol berish, shuningdek, ishlashning xavfsiz usullari boʻyicha olingan koʻnikmalarni tekshirish orqali yakunlanishi kerak. Bilimlarni yoʻl-yoʻriq oʻtkazuvchi xodim tekshiradi. Bunda qoniqarsiz baho olgan shaxslarning mustaqil ravishda ishlashiga yoki amaliy mashgʻulotlarga qatnashishiga ruxsat berilmaydi. Bunday xodimlarning qaytadan yoʻl-yoʻriqdan oʻtishi talab etiladi. Shunda ham xodimning bilimi qoniqarsiz deb topilsa, u holda ushbu xodim navbatdan tashqari bilimlar sinovidan oʻtishi kerak. 94. Tezkor va tezkor taʼmirlovchi xodimlar uch oyda kamida bir marta avariyaga qarshi nazorat mashqidan oʻtishlari kerak. 95. Tezkor, tezkor taʼmirlovchi xodimlar, taʼmirlash va sozlash xodimlari oʻz korxonalarida yarim yilda kamida bir marta yongʻinga qarshi nazorat mashqlaridan oʻtishlari lozim. Taʼmirlash boʻlinmalari doimiy uchastkalarining boshqa korxonalarga xizmat koʻrsatuvchi xodimlari ushbu korxonalarda yongʻinga qarshi mashqlardan oʻtadilar. 96. Ekspluatatsiyaga qayta ishga tushirilgan energetika qurilmalarida, shuningdek, ishlab turgan korxonalarda (korxonaning bosh muhandisi yoki yuqori turuvchi organi qaroriga binoan) avariyali holatlarni bartaraf etish va ularning oldini olish boʻyicha oʻtkaziladigan mashqlar soni xodimlarning malakasi va nazariy tayyorgarligi sifatiga bogʻliq holda koʻpaytirilishi mumkin. 97. Avariyaga qarshi mashqlarning yongʻinga qarshi mashqlar bilan birgalikda oʻtkazilishiga ruxsat beriladi. 98. Avariyaga qarshi mashgʻulotlar ish joylarida yoki trenajyor qurilmalarida oʻtkaziladi. Avariyaga qarshi va yongʻinga qarshi mashgʻulotlar natijalari maxsus jurnallarda qayd etiladi. 99. Belgilangan muddatlarda amaliy mashqlarga sababsiz qatnashmagan shaxslar mustaqil ishlashdan chetlashtiriladi. 100. Amaliy mashqlar davomida harakatlari uchun qoniqarsiz baho olgan shaxslar bilan oʻn kundan ortiq boʻlmagan vaqt ichida takroriy nazorat mashqlari oʻtkazilishi kerak. Takroriy nazorat mashqlaridan ham qoniqarsiz baho olgan shaxs mustaqil ishlashdan chetlashtiriladi. U korxona yoki tarkibiy boʻlinma rahbari tomonidan belgilangan hajmda va muddatda navbatdan tashqari bilimlar sinovidan oʻtishi kerak boʻladi. 101. Maxsus tayyorgarlik talablari tezkor va tezkor taʼmirlovchi xodimlarga taalluqli. 102. Xodimlarni maxsus tayyorlash muntazam ravishda oyida kamida bir marta, asosiy funksiyalarini bajarishdan ozod etgan holda oʻtkazib turilishi kerak. 103. Maxsus tayyorgarlikdan oʻtish hajmiga quyidagilar kiradi: ishlab chiqarish sharoitlariga yaqinlashtirgan holda avariyaga qarshi va yongʻinga qarshi oʻquv mashgʻulotlarini, imitatsiya mashqlarini va boshqa operatsiyalarni bajarish; xizmat koʻrsatilayotgan sxema va qurilmalarga kiritilgan oʻzgarishlarni oʻrganish; texnologik jarayonlar buzilishini, jihozlarning ishga tushishi va toʻxtashini tahlil qilish; avariya va shikastlanishga oid joriy boshqaruv hujjatlari bilan tanishish; qoidalar, normalar, yoʻriqnomalar va xizmat koʻrsatiladigan uskuna boʻyicha bilimlarni toʻldirish, yangilash va chuqurlashtirish; energetika korxonalarida sodir boʻlgan texnologik buzilishlar va baxtsiz hodisalar boʻyicha holatlarni oʻrganib chiqish; ish joyida mavjud boʻlgan psixoterapiya va fizioterapiya vositalaridan foydalangan holda tashxis va reabilitatsiya chora-tadbirlarini amalga oshirish. 104. Maxsus tayyorgarlik har bir ish joyi uchun korxonaning bosh muhandisi tomonidan tasdiqlangan reja va dasturlarga muvofiq amalga oshirilishi kerak. 105. Xodimlarni maxsus tayyorlash ishlari tarkibiy boʻlinmalar rahbarlari va tezkor rahbarlar tomonidan korxona mutaxassislari va oʻquv-ishlab chiqarish boʻlinmalari instruktorlarini jalb qilgan holda amalga oshiriladi. 106. Maxsus tayyorgarlik uchun ajratilgan vaqtning bir qismi maqsadli (joriy) yoʻl-yoʻriqdan tashqari mehnatni muhofaza qilish va yongʻin xavfsizligi boʻyicha yoʻl-yoʻriqlar uchun sarflanishi mumkin. 107. Malaka oshirish har bir xodimning toʻgʻridan-toʻgʻri majburiyati hisoblanadi. Malaka oshirishni tashkil etish uchun javobgarlik korxona rahbari zimmasiga yuklanadi. Malaka oshirish, xodimlar malaka darajasining ishlab chiqarish sharoitlariga mos kelishini taʼminlash, ularda professionallikni shakllantirish, rahbarlar va mutaxassislarning lavozimlarini oʻzgartirishga tayyorlash yoki ular uchun ish haqining tegishli miqdorini belgilash hamda xodimlarga malaka razryadini berish maqsadida amalga oshiriladi. 108. Malaka oshirish quyidagilarni oʻz ichiga oladi: xodimning muntazam ravishda oʻz bilimini oshirib borishini (oʻz ustida ishlashini); ishlab chiqarish, iqtisodiy seminar va kurslarda oʻqitishni; davriy qisqa muddatli oʻqitishni; ilgʻor korxonalar, yetakchi ilmiy tashkilotlar va taʼlim muassasalari tajribasini oʻrganishni; davriy uzoq muddatli oʻqitishni; yangi mutaxassislikni olish uchun qayta tayyorlashni. 109. Rahbar va mutaxassislarni qisqa muddatli davriy oʻqitish zaruratga koʻra, ish joyidagi maxsus tayyorgarlik obyektlarida yoki kadrlarni qayta tayyorlash va malakasini oshirish tizimining taʼlim muassasalarida amalga oshiriladi. Ushbu maqsadlar uchun oʻquv rejalari va dasturlarini malaka oshirishni tashkil etayotgan korxona va oʻquv-ishlab chiqarish boʻlinmalari birgalikda ishlab chiqadilar. 110. Rahbar va mutaxassislarni uzoq muddatli davriy oʻqitish ularning mehnat faoliyati yoʻnalishi boʻyicha fan, texnika va texnologiyaning soʻnggi yutuqlarini, ishlab chiqarishni boshqarish va mehnatni tashkil etishning zamonaviy usullarini chuqur oʻrganishi uchun kadrlarni qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish tizimining taʼlim muassasalarida besh yilda kamida bir marta amalga oshiriladi. Bunday oʻqitishlar taʼlim muassasalari tomonidan ishlab chiqilgan hamda belgilangan tartibda kelishilgan va tasdiqlangan oʻquv rejalari va dasturlariga muvofiq amalga oshiriladi. 111. Yetakchi korxonalar, ilmiy tashkilotlar va oliy taʼlim muassasalarining tajribasini oʻrganish ilgʻor texnologiyalar va ishlarni tashkil etishni oʻzlashtirish, egallab turgan yoki yuqoriroq darajadagi (kadrlar zaxirasini yaratish maqsadida) lavozim boʻyicha vazifasini bajarish uchun amaliy va tashkiliy koʻnikmalarni egallash maqsadida amalga oshiriladi. Bunday tajribalarni oʻzlashtirish yakka tartibda amalga oshiriladi. 112. Xodimlar malakasini oshirish maxsus maqsadli kurslarda, mehnatning ilgʻor usul va yoʻllarini oʻrgatuvchi korxonaning ixtisoslashtirilgan oʻquv-ishlab chiqarish boʻlinmalarida, oʻquv-ishlab chiqarish muassasalarida va trenajyorda tayyorlash markazlarida amalga oshiriladi. Xodimlarning turli xil oʻrgatishlardan oʻtishi davriyligi va ketma-ketligi ishlab chiqarish zaruratidan, shuningdek, xodimning shaxsiy qobiliyatidan kelib chiqib, korxona rahbari tomonidan belgilanadi. Bunda har bir xodimning har yilgi majburiy kasbiy oʻqitilishi taʼminlanishi lozim. 113. Korxona va ularning tarkibiy boʻlinmalari rahbarlari tizimli ravishda, shu jumladan, tungi soatlarda ham ishlab chiqarish ish joylarini aylanib chiqishlari kerak. 114. Ish joylarini aylanib chiqish: xodimlar tomonidan qoidalarga, ishlab chiqarish va lavozim yoʻriqnomalariga rioya qilinishini, uskunalarning belgilangan ishlash rejimi saqlab turilishini; xodimlar tomonidan smenani topshirish va qabul qilish tartibiga, tezkor hujjatlarning yuritilishiga, ishlab chiqarish va mehnat intizomiga rioya qilinishini; qurilmaning ishlashidagi mavjud nosozlik va nuqsonlar xodimlar tomonidan oʻz vaqtida aniqlanishi va ularni tezda bartaraf etish choralarini koʻrishlarini; taʼmirlash va maxsus ishlarni bajarishda naryad-farmoyishlarning belgilangan tizimi toʻgʻri qoʻllanilishini; ish joyida xodimlar tomonidan gigiyenaga amal qilinishini; ish joylarida texnika xavfsizligi va yongʻin xavfsizligi vositalari va asboblarning mavjudligi va ularning ishga yaroqliligini; ishlab chiqarishning ijtimoiy sharoitlari amaldagi normativlarga muvofiqligini tekshirish uchun amalga oshiriladi. 115. Ish joylarini aylanib chiqish shunday tashkil qilinishi kerakki, har bir ish joyi elektr stansiyalari va tarmoqlarining rahbarlaridan biri tomonidan kamida olti oyda bir marta va tarkibiy boʻlinmalar rahbarlari tomonidan har oyda kamida bir marta tekshirilishi kerak. Korxonaning har bir rahbar xodimi oyiga kamida bitta ish joyini, tarkibiy boʻlinma rahbari esa haftasiga kamida bitta ish joyini tekshirishi kerak. Ish joylarini har bir aylanib chiqishning natijalari tekshirilayotgan ish joyida mavjud tezkor jurnalda yoki boshqa hujjatda qayd etilishi hamda tegishli qaror qabul qilinishida foydalanilishi kerak. 116. Korxonada xodimlar bilan ishlashning turli xil jamoaviy shakllari amalga oshirilishi kerak. Bularga quyidagilar kiradi: har oylik ishlab chiqarish yigʻilishlari; kasbiy mahorat musobaqalarini tashkil etish; koʻrgazmali tashviqotni, shu jumladan, texnika xavfsizligi stendlarini tashkil etish; oʻquv va texnik adabiyotlar bilan ishlashni tashkil etish; qoida va yoʻriqnomalar talablari, mehnatni muhofaza qilish meʼyorlari, ishlab chiqarish sanitariyasi va tashkiliy-maʼmuriy hujjatlar talablariga barcha nomuvofiqliklarni aniqlash uchun muntazam ravishda jamoa koʻriklarini tashkil etish; mehnatni muhofaza qilish yuzasidan jamoat nazoratini oʻrnatish (texnika xavfsizligi kunlari va boshqalar); quyi va boshqa korxonalarga ekskursiyalarni tashkil etish; filmlar, videofilmlarni kompyuter dasturlari orqali koʻrishni tashkil qilish. 117. Elektr stansiyalarida texnologik sexlar smenalarining har oydagi ishlab chiqarish yigʻilishlari ushbu sexlarning smena boshliqlari tomonidan, boshqa smenalarning har oydagi ishlab chiqarish yigʻilishlari esa elektr stansiyasi va markaz smena boshliqlari tomonidan oʻtkaziladi. Xodimlarining soni kam boʻlgan elektr stansiyalarida ishlab chiqarish yigʻilishlari barcha smenalar bilan birga elektr stansiyasining bosh muhandisi tomonidan oʻtkaziladi. Elektr tarmoqlarida ishlab chiqarish yigʻilishlari xizmat, tuman va boʻlinma rahbarlari tomonidan oʻtkaziladi. Korxonaning bosh muhandislari oʻz tarkibiy qismlarining (korxonalarining) rahbarlari va mutaxassislari bilan tizimli ravishda tezkor yigʻilishlar oʻtkazishlari kerak. 118. Mehnatni muhofaza qilish yuzasidan jamoatchilik nazorati amaldagi qonunchilik hujjatlariga muvofiq mehnat jamoasi tomonidan amalga oshiriladi. Xodimlar bilan ishlashning shakllari Xodimlarning toifasi* TX TR TTX TSX RXM YOX BM MTX QMT 1. Ish joyida amaliyot va oʻqitish orqali yangi lavozim (kasb)ga tayyorlash + + + - - - - - - 2. Ishlab chiqarishda oʻqitish va amaliyotni xavfsiz tashkil etish usullari - - - + - + - - + 3. Bilimlarni sinash: elektr stansiyalari va tarmoqlarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalari; yongʻin xavfsizligi qoidalari; texnika xavfsizligi qoidalari va mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻriqnoma; Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasi nazorati ostidagi obyektlarga xizmat koʻrsatish boʻyicha qoidalar va yoʻriqnomalar + + + + + - - + - + + + + + + - + + + + + + + + - + + + + + + + + - + + 4. Dublyor tayinlash + + + - - - - - - 5. Nazorat mashgʻulotlari: avariyaga qarshi, yongʻinga qarshi + + + - - - - - - + + + + - - - - - 6. Texnika xavfsizligi va yongʻin xavfsizligi boʻyicha yoʻriqnomalar: kirish yoʻl-yoʻrigʻi; ish joyida birlamchi yoʻl-yoʻriq; takroriy (davriy) yoʻl-yoʻriq; maqsadli (joriy) yoʻl-yoʻriq. + + + + + + + + + + + + + - + - - + + + + + - + - - + + + + + + + + + + 7. Maxsus tayyorgarlik. + + + - - - - - - 8. Yongʻin xavfsizligi boʻyicha minimal bilim darajasi - - - - - + + + + 9. Jabrlanuvchilarga birinchi yordam koʻrsatish usullarini oʻrganish + + + + + + + + + 10. Malaka oshirish uchun uzluksiz mutaxassislik boʻyicha oʻqitish + + + + + + + + + Yangi lavozim boʻyicha tayyorlash Tayyorlash shakllari* Ish joyida tayyorlash A SI DU QM Energetika tizimi navbatchi dispetcheri + - - - Issiqlik va giroelektr stansiyalari va markazlari smena boshliqlari; yuqori toifa podstansiyalari, issiqlik stansiyalari va elektr tarmoqlari korxonalari navbatchi dispetcherlari. + - - - Elektr taʼminoti korxonasi navbatchi dispetcheri + + + - Baza podstansiyasi navbatchisi. + + + - Tuman elektr taʼminoti korxonalari dispetcherlari. + + + - Tezkor-chiqish brigadasi elektr montyorlari. Tuman elektr taʼminoti korxonalari navbatchi dispetcherlari + + + - Baza podstansiyasi navbatchisi. + + + - Tezkor-chiqish brigadasi elektr montyorlari (agar tuman elektr taʼminoti korxonasi tasarrufida doimiy navbatchi xodim mavjud podstansiyalar boʻlmasa). Issiqlik elektr stansiyalari, markazlari va tarmoqlari korxonasi navbatchi dispetcheri + - - - Boʻysunuvchi issiqlik manbai smena (navbatchilar) boshligʻi. + + + + Navbatchi muhandis (tuman issiqlik tarmoqlarining biror-bir navbatchisi). Issiqlik elektr stansiyalari, markazlari va tarmoqlarining navbatchi muhandisi + + + + Boshqaruv shiti navbatchi operatori. + - - - Avariyani bartaraf etish xizmatining katta tezkor xodimi. Issiqlik elektr stansiyasi va markazi smena boshligʻi + + + + Elektr sexi smena boshligʻi. + + + - Issiqlik (qozonxona, turbina va qozon-turbina) sexlari smena boshliqlari. + - - - Boshqa texnologik sexlarning smena boshliqlari. Issiqlik va gidravlik elektr stansiyalari va markazlarining elektr sexi smena boshligʻi + + + + Issiqlik va gidravlik elektr stansiyalari va markazlarining qurilmalariga xizmat koʻrsatuvchi katta elektr montyorlari. + + + + Issiqlik (gidravlik) elektr stansiyalari va markazlari bosh boshqaruv shchitining elektr montyori. Issiqlik elektr stansiyasi va markazlari qozonxona sexi smena boshligʻi + + + + Qozonlar boʻyicha mashinist. + + + - Qozonxona qurilmalari mashinisti (katta mashinisti). Issiqlik elektr stansiyasi turbina sexi smena boshligʻi + + + + Bugʻ turbinalari mashinisti. + + + - Bugʻ turbinalari mashinisti yoki turbina boʻlimi mashinisti (katta mashinisti). Oʻzaro bogʻlangan aloqali issiqlik elektr stansiyalari qozon-turbina sexi smena boshligʻi + + + + Qozonlar va bugʻ turbinalarining markaziy issiqlik boshqaruvi shchiti mashinisti. + + + - Turbina boʻlimi va qozon-turbina sexi qozonxona qurilmalarining katta mashinisti. Blokli issiqlik elektr stansiyasi qozon-turbina sexi smena boshligʻi + + + + Agregatlar (qozonlar, turbinalar) bloklarini tizimli boshqaruv mashinisti. + + + - Energoblokning katta mashinisti. Issiqlik elektr stansiyasi va markazlari yoqilgʻi-transport sexlari smena boshliqlari + + + - Vagonlarga yuklarni ortish mashinisti. + + + - Boshqaruv shchiti navbatchisi. + + + - Avtomatlashtirilgan yoqilgʻi uzatish mashinisti (yoqilgʻi uzatish mashinisti). Issiqlik elektr stansiyasi va markazlari issiqlik avtomatikasi va oʻlchov sexi smena boshliqlari + - - - Qozonlar mashinisti. + - - - Bugʻ turbinalari mashinisti. + - - - Energoblok mashinisti. + + + + Avtomatika va oʻlchov vositalariga xizmat koʻrsatuvchi elektr chilangari (biror ish joyidagi). Issiqlik elektr stansiyasi va markazlari kimyo sexlari smena boshliqlari + + + + Ekspress-laboratoriya laboranti. + + + - Suv tayyorlash qurilmasi uskuna xodimi. + - - - Qozonxona sexi smena boshligʻi. + - - - Turbina yoki qozon-turbina sexlari smena boshliqlari 1. Korxonada xodimlarning bilimini sinash boʻyicha komissiyaning mavjudligi, bunda ushbu komissiya aʼzolari yuqori boshqaruv organi markaziy imtihon komissiyasining bilimlar sinovidan oʻtgan boʻlishi kerak. 2. Korxonada xodimlarni toifalar boʻyicha tayyorlash uchun oʻqishlarni tashkil etish imkonini beruvchi oʻquv kurslari (mutaxassislar guruhi)ning mavjudligi (elektr energetikasi ishlab chiqarish korxonalar rahbarlari va mutaxassislarining texnik ekspluatatsiya qilish, mehnatni muhofaza qilish, sanoat va yongʻin xavfsizligi boʻyicha qoidalar, meʼyorlar va yoʻriqnomalar boʻyicha bilimini sinash toʻgʻrisida). 3. Korxona komissiyasidagi oʻqituvchilar tarkibida qoidalarni bilish darajasini sinashning ijobiy natijalari mavjudligi. 4. Korxonada bilimlar sinovidan oldingi tayyorgarlik boʻyicha tasdiqlangan oʻquv rejalari va dasturlarining mavjudligi. 5. Korxonaning texnik kutubxonasida amal qilinadigan va maʼmuriy hujjatlarning toʻliq toʻplami, shuningdek, oʻquv jarayoni uchun zarur boʻlgan oʻquv-uslubiy qoʻllanmalarning toʻliq toʻplami mavjudligi. 6. Oʻquv boʻlimlarining jihozlanganligi: jadal tayyorlash, oʻqitilgan xodimlarning bilimlarini sinovdan oʻtkazish, shuningdek, bilimlarni sinovdan oʻtkazishning tugatilganligi va oʻtkazish jarayonini avtomatlashtirilgan hisobga olishni tashkil etish imkonini beradigan texnik va dasturiy vositalar majmui; zamonaviy kompyuter texnologiyalari majmui; oʻqitilayotganlarga yashash uchun joylar (oʻquv muassasalari uchun). 297 x 210 formati NAMUNA Titul varagʻi Xodimlarning bilimi va malakasi sinovini rasmiylashtirish JURNALI Jamiyat (boshqarma) _________________________________________ Korxona nomi______________________________________________ Xodimlarning bilimi va malakasi sinovini rasmiylashtirish JURNALI ___________________________________________________________ (korxona va tarkibiy boʻlinma nomi) Boshlandi 20___ y. “______” __________________ Tamomlandi 20___ y. “______” __________________ Izoh. Ushbu jurnal varaqlari raqamlangan, tikilgan va muhrlangan boʻlishi kerak. 297 x 210 formati Jurnalning ichki varaqlarini rasmiylashtirish T/r F.I.O. Lavozimi, kasbi, malakasi (razryadi, toifasi) Sinov sanasi va sababi Elektr stansiyalari va tarmoqlarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalari rahbariy hujjatlar va yoʻriqnomalar Texnika xavfsizligi qoidalari Yongʻin xavfsizligi qoidalari Maxsus ishlarni tashkil etish qoidalari Jabrlanuvchiga birinchi yordam koʻrsatish qoidalari Navbatdagi sinov sanasi Imtihon topshiruvchi shaxsning imzosi 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Savol: ___________________________ Javob: _____________________________ ___________________________ _____________________________ Komissiya qarori: _____________________________ Komissiya raisi: _____________________________ Komissiya aʼzolari: _____________________________ 1. Xodimning guvohnomasi — xodimning shaxsini va uning koʻrsatilgan lavozim (kasb) boʻyicha mustaqil ishlash huquqini tasdiqlovchi hujjat. 2. Xodimga guvohnoma korxonaning kadrlar boʻlimi tomonidan ishga qabul qilinganligi rasmiylashtirilgandan keyin beriladi va uning ichiga bilimlar sinovi natijalari va elektr xavfsizligi boʻyicha guruhi toʻgʻrisidagi tegishli yozuvlar kiritilgandan keyingina amal qiladi. 3. Xodim guvohnomani oʻzining xizmat vazifasini bajarayotgan vaqtda doimiy ravishda yonida olib yurishi va uni yuqori mansabdor shaxslar va rahbarlarning talabiga binoan taqdim etishi kerak. 4. Guvohnoma lavozim oʻzgarganda oʻzgartiriladi va xodim ishdan boʻshatilgan taqdirda qaytariladi. 5. Guvohnomaning oʻlchami 95x65 mm, guvohnoma qattiq muqovali va 7 sahifadan iborat boʻladi. 6. Muqovaning old tomonida “GUVOHNOMA” yozuvi ajralib turuvchi rangda yozilgan boʻladi. 7. Guvohnomaning ichki sahifalarida quyidagilar yozilgan boʻlishi kerak: Birinchi sahifada: 95 x 65 formati Jamiyat (boshqarma) ___________________ Rasm joyi Korxona_____________________________ 20_____ y. “___”______________________ (berilgan vaqti) M.Oʻ. ____________ (shaxsiy imzo) Ikkinchi sahifasida: Guvohnoma № _____ Ushbu guvohnoma egasi ___________________________________________________________________ ___________________________________________________________________ ___________________________________________________________________ _____________________________________________________boʻlib ishlaydi. M.Oʻ. Rahbar ____________________________________________________________ (imzo, F.I.O.) Uchinchi sahifasida: “Elektr stansiyalari va tarmoqlarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalari”, yoʻriqnomalar va boshqa amal qilinadigan hujjatlar boʻyicha bilimlar sinovi natijalari Sinov sanasi Sinov sababi Baho Keyingi sinov sanasi Imtihon komissiyasi raisi imzosi Toʻrtinchi sahifasida: Texnika xavfsizligi qoidasi, mehnatni muhofaza qilish qoidasi boʻyicha yoʻriqnomalar va sunʼiy nafas berish simulyatorida jonlantirish usullari boʻyicha bilimlar sinovi natijalari Sinov sanasi Sinov sababi Malaka guruhi Baho Keyingi sinov sanasi Imtihon komissiyasi raisi imzosi Beshinchi sahifasida: Yongʻin xavfsizligi qoidalari va yongʻinga qarshi yoʻriqnomalar boʻyicha bilimlar sinovi natijalari Sinov sanasi Sinov sababi Baho Keyingi sinov sanasi Imtihon komissiyasi raisi imzosi Oltinchi sahifasida: Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasi qoidalari, temir yoʻllarni texnik ekspluatatsiya qilish qoidalari, boshqa maxsus qoida va yoʻriqnomalar boʻyicha bilimlar sinovi natijalari Sinov sanasi Qoida nomi Komissiya qarori Bayonnoma raqami va sanasi Imtihon komissiyasi raisi imzosi Yettinchi sahifasida: Tibbiy koʻrik natijasi Koʻrik sanasi Shifokor xulosasi Tibbiy koʻrikdan oʻtkazish boʻyicha javobgar shaxs imzosi 1. Korxonaning ishlab chiqarish xususiyatlari haqida umumiy maʼlumotlar. 2. Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlarining asosiy qoidalari: mehnat shartnomasi, ish vaqti va dam olish vaqti, ayollar va 18 yoshga toʻlmagan shaxslar mehnatini himoya qilish. Xodimlarga beriladigan imtiyoz va kompensatsiyalar, xodimlarning intizomiy javobgarligi; korxonaning ichki mehnat tartibi qoidalari buzilganligi uchun javobgarlik; korxonada mehnatni muhofaza qilishni tashkil etish. Mehnatni muhofaza qilish holatining nazorat qilinishi. 3. Xodimning oʻzini tutish qoidalari. Asosiy sexlar, xizmatlar va yordamchi inshootlarning joylashishi. 4. Korxonaga xos boʻlgan asosiy xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari. Baxtsiz hodisalar va kasb kasalliklarining oldini olish usullari va vositalari, jamoaviy himoya vositalari, plakatlar, xavfsizlik belgilari, ogohlantirgichlar. Elektr tokidan jarohatlanishning oldini olish uchun asosiy talablar. 5. Ishlab chiqarishda tozalik (sanitariya) va shaxsiy gigiyenaning asosiy talablari. 6. Shaxsiy himoya vositalari. Shaxsiy himoya vositalarini berish tartibi va standartlari, ulardan foydalanish muddati. 7. Korxonada va turdosh sohalarda xavfsizlik talablari buzilganligi sababli sodir boʻlgan baxtsiz hodisalar, avariyalar, yongʻinlar sabablari va holatlari. 8. Baxtsiz hodisalar va kasb kasalliklarini tekshirish va rasmiylashtirish tartibi. Yongʻin xavfsizligi. Yongʻinlar, portlashlar, avariyalarning oldini olish usullari va vositalari. Ular paydo boʻlganda, xodimlarning harakati. 9. Jabrlanganlarga birinchi yordam koʻrsatish. Baxtsiz hodisa yuz berganda xodimlarning harakatlari. 297 x 210 formati NAMUNA Titul varagʻi Mehnat muhofazasi boʻyicha kirish yoʻl-yoʻrigʻini qayd etish JURNALI Jamiyat (boshqarma)_____________________________________ Korxona, tashkilot nomi ________________________________ Mehnat muhofazasi boʻyicha kirish yoʻl-yoʻrigʻini qayd etish JURNALI Boshlandi 20___ y. “______” ________ Tugatildi 20___ y. “______” ________ 297 x 210 formati Jurnal ichki varaqlarining shakli (koʻrinishi) Yoʻl-yoʻriq oʻtkazilgan sana Yoʻl-yoʻriqdan oʻtuvchi shaxsning F.I.O. Yoʻl-yoʻriqdan oʻtuvchi shaxsning kasbi, lavozimi Yoʻl-yoʻriqdan oʻtuvchi shaxs yoʻnaltirilayotgan ishlab chiqarish boʻlinmasi Yoʻl-yoʻriq oʻtkazuvchi shaxs F.I.O. va lavozimi Imzo Yoʻl-yoʻriqdan oʻtuvchi shaxs Yoʻl-yoʻriq oʻtkazuvchi 1 2 3 4 5 6 7 1. Ishlab chiqarish boʻlinmasidagi texnologik jarayonlar va qurilmalar boʻyicha umumiy maʼlumotlar. Ushbu jarayon davomida yuzaga keladigan asosiy xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari. 2. Ish joyini xavfsiz tashkil qilish va saqlash. 3. Qurilmalar (qozonlar, turbinalar, generatorlar va boshqalar)ning tuzilishi, xavfli xizmat koʻrsatish hudud (maydon)lari, xavfsizlik moslamalari va toʻsiqlari, blokirovka va ogohlantirgich (signalizatsiya)lar tizimi haqida. 4. Ishga tayyorgarlik koʻrish tartibi (qurilmalar, ishga tushirish asboblari, asboblar va moslamalar, blokirovkalar, yerga ulagich va boshqa himoya vositalarining holatini tekshirish). Shaxsiy himoya vositalari va ulardan foydalanish qoidalari. 5. Xavfli vaziyatlar yuzaga kelganda, harakatlar va ishni xavfsiz bajarish usullari va yoʻllari. 6. Xodimlarning korxona, sex va boʻlinma hududida xavfsiz harakatlanishi sxemasi. 7. Sexlar ichidagi transport va yuk koʻtarish vosita va mexanizmlari. Yuklarni koʻtarish, tushirish hamda tashishda xavfsizlik talablari. 8. Avariyalar, portlashlar, yongʻinlar, ishlab chiqarishda shikastlanish holatlarining sabablari va ular yuzasidan xabar berish choralari. Avariya, portlash va yongʻin holatlarida xodimlarning majburiyatlari va harakatlari. Mavjud yongʻinni oʻchirish vositalari va ogohlantirgich (signalizatsiya)lardan foydalanish usullari, ularning joylashgan joylari. 297 x 210 (A4) formati NAMUNA Ish joyida yoʻl-yoʻriqlarni qayd etish JURNALI Jamiyat (boshqarma) nomi__________________________________________ Korxona nomi ___________________________________________________ Ish joyida yoʻl-yoʻriqlarni qayd etish JURNALI _______________________________________________________________ (boʻlinma, brigada, xizmat, laboratoriya nomi) Boshlandi 20___ y. “______” _______________________ Tugatildi 20___ y. “______” _______________________ 297 x 210 formati Keyingi varaqlarni rasmiylashtirish: Yoʻl-yoʻriq sanasi F.I.O. Kasbi Yoʻl-yoʻriq turi (ish joyida birlamchi, takroriy, navbatdan tashqari, maqsadli) Yoʻl-yoʻriq mavzusi Yoʻl-yoʻriq oʻtkazuvchining F.I.O. va lavozimi Imzo Yoʻl-yoʻriqdan oʻtuvchi shaxs Yoʻl-yoʻriq oʻtkazuvchi 1 2 3 4 5 6 7 8