Inson huquqlari boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasining Milliy strategiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida
(decree, 2026-02-19)

Soʻnggi yillarda inson huquqlarini himoya qilishning qonunchilik va tashkiliy-huquqiy bazasini mustahkamlash, inson huquqlari boʻyicha xalqaro standartlarni milliy qonunchilikka implementatsiya qilish va xalqaro majburiyatlarni bajarish, shuningdek, inson huquqlarini himoya qilish masalalari yuzasidan xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlikni faollashtirishga doir tizimli ishlar olib borilmoqda. Hozirgi vaqtda Oʻzbekiston Respublikasi inson huquqlari boʻyicha 80 dan ortiq xalqaro hujjatlarga, jumladan Birlashgan Millatlar Tashkilotining (keyingi oʻrinlarda — BMT) 6 ta asosiy shartnomasi va 4 ta fakultativ protokoliga qoʻshilgan boʻlib, ularning amalga oshirilishi yuzasidan BMTning Inson huquqlari boʻyicha kengashi va shartnomaviy qoʻmitalariga muntazam ravishda milliy maʼruzalarni taqdim etib kelmoqda. Bundan tashqari, milliy qonunchilikni inson huquqlari sohasidagi xalqaro-huquqiy standartlar bilan uygʻunlashtirish boʻyicha amaliy chora-tadbirlar koʻrilmoqda. Shu bilan birga, inson huquqlari sohasida uzoq muddatli strategiyaning qabul qilinishi ushbu sohada davlat siyosatining samarali amalga oshirilishiga, inson huquqlari va erkinliklariga hurmat munosabati shakllanishiga, mamlakatning xalqaro maydondagi obroʻsi yanada mustahkamlanishiga, shu jumladan Oʻzbekiston Respublikasining iqtisodiy va siyosiy-huquqiy reyting hamda indekslardagi mavqeyi yaxshilanishiga xizmat qiladi. Inson huquqlari va erkinliklarini himoya qilish mexanizmini yanada takomillashtirish, 2017 — 2021-yillarda Oʻzbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yoʻnalishi boʻyicha Harakatlar strategiyasi ijrosini taʼminlash, shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 24-yanvardagi Oliy Majlisga Murojaatnomasida belgilangan vazifalarni samarali va oʻz vaqtida amalga oshirish maqsadida: 1. Quyidagilar Oʻzbekiston Respublikasining inson huquqlari boʻyicha xalqaro shartnomalari normalarini bajarish yuzasidan masʼul davlat organlari va tashkilotlari faoliyatining asosiy yoʻnalishlari etib belgilansin: xalqaro tashkilotlarning inson huquqlarini himoya qilish boʻyicha tavsiyalarini amalga oshirishga qaratilgan milliy harakat rejalari (“yoʻl xaritalari”)ning soʻzsiz bajarilishini taʼminlash; qonunchilik va huquqni qoʻllash amaliyotini takomillashtirishga qaratilgan chora-tadbirlarni ishlab chiqish va amalga oshirish orqali BMTning inson huquqlari boʻyicha ustav organlari va shartnomaviy qoʻmitalarining tavsiyalarini bajarishga toʻsqinlik qilayotgan sabab va sharoitlarni aniqlash, tahlil qilish hamda bartaraf etish; Oʻzbekiston Respublikasining inson huquqlari boʻyicha xalqaro majburiyatlarini bajarish sohasida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Jamoatchilik palatasi va fuqarolik jamiyati institutlari bilan samarali hamkorlikni amalga oshirish. 2. Xalqaro tashkilotlar, jumladan BMTning ustav organlari va shartnomaviy qoʻmitalarining tavsiyalarini inobatga olgan holda, shuningdek, inson huquqlarini taʼminlash va himoya qilish boʻyicha dolzarb masalalarni har tomonlama oʻrganish, amaldagi qonunchilik, huquqni qoʻllash amaliyoti va ilgʻor xorijiy tajribani tahlil qilish hamda keng jamoatchilik muhokamasi, xalqaro va milliy maslahatlashuvlar natijasida ishlab chiqilgan: Inson huquqlari boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasining Milliy strategiyasi (keyingi oʻrinlarda — Milliy strategiya) 1-ilovaga muvofiq; Inson huquqlari boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasining Milliy strategiyasini amalga oshirish boʻyicha “Yoʻl xaritasi” (keyingi oʻrinlarda — “Yoʻl xaritasi”) 2-ilovaga muvofiq; Oʻzbekiston Respublikasi davlat organlarining Birlashgan Millatlar Tashkilotining inson huquqlari boʻyicha ustav organlari va shartnomaviy qoʻmitalarining murojaatlarini koʻrib chiqish yuzasidan oʻzaro hamkorlik qilish tartibi toʻgʻrisidagi nizom 3-ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 3. Shunday tartib oʻrnatilsinki, unga muvofiq: a) Inson huquqlari boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi Milliy markazi (keyingi oʻrinlarda — Markaz) Milliy strategiya va “Yoʻl xaritasi”ning amalga oshirilishi yuzasidan: muntazam monitoring olib borib, chora-tadbirlar sifatli va oʻz vaqtida ijro etilishi boʻyicha taklif va tavsiyalarni tegishli vazirlik va idoralarga kiritib boradi; doimiy ravishda aniq koʻrsatkichlar va erishilgan natijalar aks ettirilgan batafsil axborotni oʻz veb-saytida joylashtirib boradi; har chorakda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga umumlashtirilgan maʼlumot kiritadi; axborot-tahliliy sharhlar tayyorlanishi, xorijiy tillarga tarjima qilinishi va eʼlon qilinishini taʼminlaydi; b) “Yoʻl xaritasi”da belgilangan masʼul ijrochilar oʻzlariga yuklatilgan vazifalar ijrosi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni har oyning 5-sanasiga qadar Markazga taqdim etadi. Bunda, vazirlik va idoralarning birinchi rahbarlari “Yoʻl xaritasi”da belgilangan vazifalarning toʻliq, sifatli va oʻz vaqtida amalga oshirilishi uchun shaxsan javobgardir; 4. Quyidagilarga: a) Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalariga: Inson huquqlari sohasida xalqaro majburiyatlarga rioya etilishi boʻyicha parlament komissiyasini tuzish; vazirlik va idoralar rahbarlarining Milliy strategiya va “Yoʻl xaritasi”ning ijro holati yuzasidan axborotini har chorakda eshitish va tanqidiy muhokama qilish; b) Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi, viloyatlar va Toshkent shahar xalq deputatlari Kengashlariga vazirlik va idoralar hududiy boʻlinmalari rahbarlarining Milliy strategiya va “Yoʻl xaritasi”ning hududlar kesimida ijro etilishi yuzasidan axborotini har chorakda eshitish va tanqidiy muhokama qilish tavsiya etilsin. 5. Markazning: inson huquqlarini himoya qilish va inson huquqlari madaniyatini oshirishda koʻrsatgan xizmatlari uchun har yili Xalqaro inson huquqlari kunida topshiriladigan “Inson huquqlari himoyasi uchun” koʻkrak nishonini taʼsis etish; har ikki yilda yuqori saviyada hamda xalqaro tashkilotlar vakillari, xorijiy davlatlar mutaxassislari va faxriy mehmonlar ishtirokida Inson huquqlari boʻyicha Samarqand forumini oʻtkazish toʻgʻrisidagi takliflari maʼqullansin. 6. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi ikki oy muddatda: “Inson huquqlari himoyasi uchun” koʻkrak nishoni toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida Hukumat qarorini qabul qilsin; Inson huquqlari boʻyicha Samarqand forumini 2020-yilda Samarqand shahrida oʻtkazish bilan bogʻliq tashkiliy chora-tadbirlarni amalga oshirsin. 7. Markaz: bir oy muddatda Inson huquqlari boʻyicha Samarqand forumi konsepsiyasi va uni oʻtkazish reglamentini ishlab chiqib, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga kiritsin; uch oy muddatda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi hamda Xalq taʼlimi vazirligi bilan birgalikda davlat oliy taʼlim muassasalari, kadrlar malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlashga ixtisoslashtirilgan muassasalar (universitet, institut, markaz, fakultet, kurslar), shuningdek, umumiy oʻrta taʼlim, oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi muassasalarida “Inson huquqlari”, “Ayollar huquqlari” va “Bola huquqlari” boʻyicha oʻquv kurslari (darsliklari)ni joriy etish boʻyicha takliflarni kiritsin. 8. Belgilansinki, Markaz xodimlarining lavozim maoshiga fan nomzodi yoki falsafa doktori (PhD) ilmiy darajasiga ega shaxslar uchun — lavozim maoshining 30 foizigacha, fan doktori (Doctor of Science) ilmiy darajasiga ega shaxslar uchun — lavozim maoshining 60 foizigacha qoʻshimcha haq toʻlanadi. 9. Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi mazkur Farmonda koʻzda tutilgan chora-tadbirlarni amalga oshirish uchun 2020-yilgi Davlat budjeti parametrlari doirasida belgilangan tartibda moliyaviy mablagʻlar ajratilishini taʼminlasin. 10. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi Oʻzbekiston Milliy axborot agentligi, Oʻzbekiston Milliy teleradiokompaniyasi Xalqaro press-klub va Elektron ommaviy axborot vositalari milliy assotsiatsiyasi bilan hamkorlikda: ushbu Farmonning mazmun-mohiyati ommaviy axborot vositalari va Internet jahon axborot tarmogʻida tushuntirilishini; Milliy strategiyaning amalga oshirilishi toʻgʻrisidagi xolis va toʻliq maʼlumotlarning keng jamoatchilikka tezkor yetkazilishini taʼminlasin. 11. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 10-dekabrdagi PQ-4056-son qarori bilan tasdiqlangan Inson huquqlari boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi Milliy markazi toʻgʻrisidagi nizomga 4-ilovaga muvofiq oʻzgartirishlar va qoʻshimcha kiritilsin. 12. Markaz manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda ikki oy muddatda qonun hujjatlariga ushbu Farmondan kelib chiqadigan oʻzgartirish va qoʻshimchalar toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritsin. 13. Ushbu Farmonning ijrosini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A.N. Aripov va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Xavfsizlik kengashi kotibi V.V. Maxmudov zimmasiga yuklansin. Oʻzbekistonda inson huquqlarini ragʻbatlantirish, himoya qilish va ularga rioya qilish masalalari davlat siyosatining ustuvor yoʻnalishlaridan biri hisoblanadi. 2017 — 2021-yillarda Oʻzbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yoʻnalishi boʻyicha Harakatlar strategiyasi doirasida shaxsiy, siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy huquqlarni taʼminlash sohasida aniq maqsadga yoʻnaltirilgan chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda. Mamlakatimizda inson huquqlari va erkinliklarini taʼminlash masalasi xalqimiz uchun farovon va munosib turmush sharoitini yaratib berishga qaratilgan demokratik islohotlarning bosh mezoniga aylanib bormoqda. Inson huquqlari boʻyicha xalqaro standartlar milliy qonunchilikka va huquqni qoʻllash amaliyotiga tizimli hamda bosqichma-bosqich implementatsiya qilinmoqda. Bugungi kunda Oʻzbekiston tomonidan ratifikatsiya qilingan 80 dan ortiq inson huquqlari va erkinliklari sohasidagi xalqaro hujjatlar normalari milliy qonunchilikda oʻz aksini topmoqda. Amalga oshirilayotgan keng koʻlamli islohotlar insonlar hayotini, dunyoqarashini hamda turmush tarzini oʻzgartirmoqda. Jamiyatda “Yangi Oʻzbekistonni birgalikda barpo etamiz” degan ulugʻvor maqsad shakllandi va “Jamiyat — islohotlar tashabbuskori” degan yangi gʻoya kundalik faoliyatimizga faol kirib bormoqda. Inson huquq va erkinliklarini taʼminlashda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Xalq va Virtual qabulxonalari, shuningdek, Bosh vazirning Tadbirkorlar murojaatlarini koʻrib chiqish boʻyicha qabulxonalari alohida oʻrin egallamoqda. Sud-huquq sohasini yanada demokratlashtirish, Konstitutsiya ustuvorligi, qonun oldida tenglik, insonparvarlik, adolatlilik, sud hokimiyatining mustaqilligini taʼminlash, sud jarayonida tortishuv tamoyillarini tatbiq etish, aholining odil sudlovga boʻlgan ishonchini oshirish, “Xabeas korpus” institutini kengaytirish, tergov ustidan sud nazoratini kuchaytirish boʻyicha chora-tadbirlar majmui qabul qilindi. Inson huquq va erkinliklarini taʼminlashda, nizolarni sudgacha hal qilishda va taraflarni yarashtirishda advokatlarning vakolatlari sezilarli darajada kengaytirilmoqda. Sudlarda ishlarni koʻrib chiqishda adolatni, ochiqlik va shaffoflikni taʼminlash uchun “Elektron odil sudlov” tizimi joriy etildi. Aholiga bepul yuridik yordam koʻrsatish tizimi, shuningdek, Advice.uz huquqiy maʼlumotlar tizimining imkoniyatlarini kengaytirish hamda fuqarolarga bepul huquqiy maslahatlar xizmatini koʻrsatuvchi “Madad” nodavlat notijorat tashkilotini qoʻllab-quvvatlash boʻyicha chora-tadbirlar qabul qilindi. Maʼmuriy, jinoiy, jinoyat-protsessual va jinoyat-ijroiya qonunchiligi takomillashtirib borilmoqda hamda insonparvarlik tamoyiliga yanada moslashtirilmoqda. Afv etish va jamoat birlashmalarining kafilligi ostida shaxslarni jazodan ozod qilishning mutlaqo yangi tizimi joriy etildi. Qoraqalpogʻiston Respublikasining Jasliq qoʻrgʻonida joylashgan ixtisoslashtirilgan jazoni ijro etish koloniyasining yopilishi muhim insonparvar voqelik boʻldi. Qabul qilinayotgan chora-tadbirlar natijasida ozodlikdan mahrum qilish joylarida saqlanayotgan mahkumlarning soni 2,5 baravar kamaydi. Oʻzbekiston Birlashgan Millatlar Tashkilotining (keyingi oʻrinlarda — BMT) Inson huquqlari taʼlimi sohasidagi butunjahon dasturida faol ishtirok etmoqda. “Jamiyatda huquqiy madaniyatni yuksaltirish konsepsiyasi” va BMTning Inson huquqlari sohasida taʼlim va tarbiya toʻgʻrisidagi deklaratsiyasi qoidalarini amalga oshirish boʻyicha Milliy harakat dasturining ijrosi yuzasidan keng qamrovli chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda. Davlat organlari, fuqarolik jamiyati institutlari, ommaviy axborot vositalari, taʼlim muassasalari aholi orasida umuminsoniy qadriyatlar, inson huquqlarini hurmat qilish va rioya qilish tamoyillarini ommalashtirishga, shuningdek, fuqarolarning huquqiy axborotdan foydalanishini taʼminlash jarayoniga keng jalb etilgan. Fuqarolarning siyosiy huquqlari va erkinliklari, fikr, soʻz va vijdon erkinligini taʼminlashda jamiyat va davlat boshqaruvidagi keng qamrovli tub oʻzgarishlar katta ahamiyatga ega. Parlament va jamoatchilik nazoratining samarali mexanizmlari mustahkamlanmoqda. Vazirlar Mahkamasining parlament oldidagi masʼuliyati sezilarli darajada kuchaytirildi. “Elektron parlament” va “Elektron hukumat” tizimi rivojlantirilmoqda, davlat xizmatlarining turlarini kengaytirish, ularning imkoniyatlari, sifati va tezkorligini oshirish boʻyicha chora-tadbirlar qabul qilinmoqda. Parlament, fuqarolik jamiyati institutlari, ommaviy axborot vositalarining rolini kuchaytirish, “Xalq qonunlarning tom maʼnoda yagona manbai va muallifi hisoblanadi” hamda “Barcha muhim qarorlar bevosita xalq bilan muloqot asosida, jamoatchilikning fikrini hisobga olgan holda qabul qilinadi” tamoyillarini amalga oshirish boʻyicha tashkiliy-huquqiy chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda. Oliy Majlis palatalari tomonidan inson huquqlarining holati toʻgʻrisidagi maʼruzalar, inson huquqlarini taʼminlashda xalqaro va mintaqaviy mexanizmlar bilan hamkorlikni rivojlantirish boʻyicha milliy harakat rejalari (“yoʻl xaritalari”)ni tasdiqlash amaliyotining yoʻlga qoʻyilishi qonun ijodkorligida yangi muhim qadam boʻldi. Oʻzbekistonda inson huquqlariga rioya qilish va uni himoya qilishning milliy mexanizmlarini yanada mustahkamlash va rivojlantirish boʻyicha tizimli chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) va Inson huquqlari boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi Milliy markazi faoliyati tubdan takomillashtirildi. Bola huquqlari boʻyicha vakil va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha vakil lavozimlari joriy qilindi. Fuqarolarning ijtimoiy va madaniy huquqlarini taʼminlashning noyob tizimi yaratildi. “Obod qishloq”, “Obod mahalla”, “Yoshlar — kelajagimiz”, “Besh tashabbus” kabi 20 dan ortiq davlat ijtimoiy dasturlari va konsepsiyalari amalga oshirilmoqda. BMT Barqaror rivojlanish maqsadlari doirasida milliy maqsadlarni roʻyobga chiqarish, inson taraqqiyoti boʻyicha yuqori indeksga ega boʻlgan (intellektual salohiyati, savodxonligi, insonning oʻrtacha umr koʻrish davomiyligi) davlatlar darajasiga erishishga, ijtimoiy sohaga innovatsiyalarni keng joriy etishni taʼminlashga qaratilgan chora-tadbirlar qabul qilinmoqda. Taʼlim va tarbiya sohasida keng koʻlamli tub oʻzgarishlar amalga oshirilmoqda. 2025-yilga borib, 3 — 7 yoshdagi bolalarning 74,5 foizini maktabgacha taʼlim bilan qamrab olishni nazarda tutuvchi maktabgacha taʼlim tizimini rivojlantirish konsepsiyasi hayotga joriy etilmoqda. 11 yillik maktab taʼlimi tizimi qayta tiklandi. Bugungi kunda davlat, nodavlat va xorijiy oliy oʻquv yurtlarining soni ortib bormoqda. Oʻzbek tilining xalqimiz ijtimoiy hayotidagi nufuzi oshirilmoqda hamda xalqaro darajada “Milliy tiklanishdan milliy yuksalish sari” tamoyili asosida chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda. Sogʻliqni saqlash sohasidagi islohotlar natijasida aholining sifatli tibbiy-sanitariya xizmatlaridan foydalanish imkoniyati oshdi. Eng asosiysi, mamlakatdagi oʻrtacha umr koʻrish darajasi 1990-yildagi 67,2 yoshdan 2020-yilga kelib 74,6 yoshga yetdi, onalar oʻlimi bir yarim baravar hamda bolalar oʻlimi esa, toʻrt baravarga kamaydi. Oʻzbekiston iqlim oʻzgarishlari boʻyicha Parij bitimiga qoʻshildi, mamlakatda Ekologik taʼlimni rivojlantirish konsepsiyasi amalga oshirilmoqda. Kam taʼminlangan oilalar, nogironligi boʻlgan shaxslar, mehnat migrantlari, bolalar, yoshlar, ayollar, katta yoshdagilarning huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish, shuningdek, oila institutini mustahkamlash boʻyicha ishlar tubdan qayta koʻrib chiqildi. Oila institutini mustahkamlash boʻyicha konsepsiya qabul qilinib, uning mazmunida oilaviy mojarolarni hal etish mexanizmlari, ayollar va bolalar huquqlarini himoya qilish masalalari oʻrin oldi. Gender tenglikni taʼminlash maqsadida bir qator qonun hujjatlari qabul qilindi. Xususan, 2019-yilda qabul qilingan “Xotin-qizlar va erkaklar uchun teng huquq hamda imkoniyatlar kafolatlari toʻgʻrisida”gi, “Xotin-qizlarni tazyiq va zoʻravonlikdan himoya qilish toʻgʻrisida”gi qonunlar shular jumlasidan. Xotin-qizlar uchun 197 ta Zoʻrlik ishlatishdan jabr koʻrgan shaxslarni reabilitatsiya qilish va moslashtirish, oʻz joniga qasd qilishning oldini olish markazlari, yoshlarni oilaviy hayotga tayyorlash boʻyicha 200 dan ortiq innovatsion maktablar tashkil etildi. Erkaklar va ayollar uchun nikoh tuzishning minimal yoshi oʻn sakkiz yosh etib belgilandi. Xalqaro saylov standartlarini amalga oshirish maqsadida Oʻzbekiston Respublikasining Saylov kodeksi qabul qilinib, uning asosida 2019-yil 22-dekabrda “Yangi Oʻzbekiston — yangi saylovlar” shiori ostida boʻlib oʻtgan saylovlarda ilk bor 5 ta siyosiy partiya ishtirok etdi. Saylovlarning ochiq-oydin, xalqaro standartlar asosida oʻtkazilishini nazorat qilish uchun 50 ga yaqin davlat hamda 10 ta xalqaro tashkilotdan 825 nafar kuzatuvchi, jumladan, birinchi marta Yevropada Xavfsizlik va hamkorlik tashkilotining Demokratik institutlar va inson huquqlari boʻyicha byurosining toʻlaqonli missiyasi ishtirok etdi. Mamlakatda uzoq vaqtdan beri yashab kelib, Oʻzbekiston fuqarosi degan huquqiy maqomga ega boʻlmagan 50 mingga yaqin yurtdoshlarimizning ana shu muammosi hal etilib, ularni Oʻzbekiston fuqarolari sifatida tan olishning qonuniy choralari koʻrildi. Propiska qilish tizimidan xabar berish xususiyatidagi roʻyxatdan oʻtkazish tizimiga oʻtish boʻyicha ishlar amalga oshirildi. Barcha iqtisodiy va ijtimoiy dasturlar, kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni rivojlantirish boʻyicha qabul qilinayotgan investitsion loyihalar yangi ish oʻrinlarini yaratish, shuningdek, mehnat migrantlarining huquqlari va manfaatlarini himoya qilishga qaratilgan. Bandlikka koʻmaklashish jamgʻarmasi, Xorijda mehnat faoliyatini amalga oshiruvchi shaxslarni qoʻllab-quvvatlash hamda ularning huquq va manfaatlarini himoya qilish jamgʻarmasi tashkil etildi. “Inson manfaatlari hamma narsadan ustun” degan tamoyil asosida xalqimiz hayotini tubdan yaxshilash boʻyicha olib borilayotgan keng koʻlamli ijtimoiy-iqtisodiy islohotlarni davom ettirish, aholi farovonligini oshirish va uning ijtimoiy himoyasini kuchaytirish davlat hokimiyati organlarining bosh vazifalaridan biri boʻlib qoladi. Oʻzbekistonda vijdon erkinligi huquqini taʼminlash sohasida keng koʻlamli chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda. Bugungi kunda mamlakatda 16 ta konfessiyaning 2 277 ta diniy tashkilotlari oʻz faoliyatini olib bormoqda. “Jaholatga qarshi maʼrifat” gʻoyasini amalga oshirishga, diniy taʼlim va maʼrifat tizimini rivojlantirishga, diniy xodimlar tayyorlashga alohida eʼtibor qaratilmoqda. Oʻzbekiston xalqaro huquq subyekti sifatida oʻz rivojlanishining yangi bosqichiga koʻtarilmoqda va xalqaro norma ijodkorligining faol ishtirokchisi va yangi xalqaro shartnomalarning tashabbuskori sifatida maydonga chiqmoqda. Iqtisodiy, siyosiy-huquqiy reytinglar va indekslardagi pozitsiyani yaxshilash, mamlakatimizning xalqaro maydondagi nufuzini yanada oshirish maqsadida xorijiy reyting agentliklari bilan tizimli ravishda yaqindan hamkorlik aloqalari amalga oshirilmoqda. Ustuvor xalqaro reyting va indekslar bilan ishlashni muvofiqlashtirish boʻyicha respublika kengashi tashkil etildi. BMT Bosh Assambleyasining 73-sessiyasida Oʻzbekistonning tashabbusi bilan “Maʼrifat va diniy bagʻrikenglik” toʻgʻrisidagi rezolyutsiya qabul qilindi. Oʻzbekiston BMTning Yoshlar huquqlari toʻgʻrisidagi xalqaro konvensiyasini ishlab chiqish tashabbusini ilgari surdi. BMTning ustav organlari va shartnomaviy qoʻmitalari, inson huquqlari boʻyicha maxsus maʼruzachilar instituti bilan hamkorlik izchil ravishda rivojlanib bormoqda. Jumladan, mamlakatimizga tashrif buyurgan BMTning Inson huquqlari boʻyicha Oliy komissari, Inson huquqlari boʻyicha kengashining Din va eʼtiqod erkinligi hamda Sudyalar va advokatlar mustaqilligi masalalari boʻyicha maxsus maʼruzachilarining tavsiyalarini bajarish yuzasidan zarur chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda. Oʻzbekistonning Xalqaro mehnat tashkiloti konvensiyalari doirasida xalqaro majburiyatlarini, shuningdek, ushbu tashkilot tomonidan taqdim etilgan paxta yigʻim-terim kampaniyasi monitoringi yakunlari boʻyicha tavsiyalarni bajarishi, shu jumladan, 2017 — 2020-yillarda Oʻzbekistonda munosib mehnat boʻyicha dasturning amalga oshirilishi xalqaro hamkorlar tomonidan ijobiy baholandi. BMT tashkil etilganidan buyon Osiyo mintaqasida birinchi marta tashkil etilgan Inson huquqlari boʻyicha Osiyo forumi Samarqand shahrida boʻlib oʻtdi. Ushbu Forumda BMT Bosh Assambleyasi 73-sessiyasining asosiy hujjatlaridan biri sifatida tasdiqlangan Inson huquqlari boʻyicha Samarqand deklaratsiyasi qabul qilindi. Oʻzbekiston parlamenti inson huquqlarining “Samarqand ruhi”ni amalga oshirish boʻyicha “Yoʻl xaritasi”ni tasdiqladi. 2019-yilda Toshkent shahrida Islom hamkorlik tashkilotining Inson huquqlari boʻyicha Mustaqil doimiy komissiyasining VI yillik seminari oʻtkazildi va uning natijalari boʻyicha Yoshlar huquqlari toʻgʻrisidagi Toshkent deklaratsiyasi qabul qilindi. Mamlakatda inson huquqlari sohasida amaldagi holatni oʻrganish natijalari, shuningdek, BMTning shartnomaviy organlari, Oʻzbekistonga tashrif buyurgan BMTning maxsus maʼruzachilari, Universal davriy hisobot va boshqa xalqaro mexanizmlar doirasida berilgan tavsiyalarning tizimli tahlili shuni koʻrsatmoqdaki, inson huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini samarali himoya qilishni taʼminlash maqsadida sohada demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish va izchil davom ettirish talab etiladi. Birinchidan, inson huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish faoliyatini taʼminlashning mexanizmlarini tartibga solishda hamda inson huquqlari boʻyicha xalqaro standartlarni qonunchilik va huquqni qoʻllash amaliyotiga implementatsiya qilishdagi huquqiy boʻshliqlarni bartaraf etish zarur. Ikkinchidan, davlat boshqaruvi organlari va fuqarolik jamiyati institutlarining inson huquqlari sohasidagi faoliyatini oʻzaro hamkorlikda amalga oshirishning aniq mexanizmlari ishlab chiqilmagan. Shuningdek, inson huquqlari sohasida Oʻzbekistonning xalqaro majburiyatlari lozim darajada bajarilishi ustidan parlament va jamoatchilik nazoratini taʼminlash tizimini yanada takomillashtirish zarur. Uchinchidan, inson huquqlari sohasida davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari faoliyatini huquqiy tartibga solish, bu sohada zarur dasturiy hujjatlarni ishlab chiqish va amalga oshirishning aniq tartibini belgilash lozim. Toʻrtinchidan, sudlar va huquqni muhofaza qiluvchi organlar tomonidan inson huquqlari boʻyicha xalqaro shartnomalar normalarini qoʻllash amaliyotini yanada kengaytirish, ozodlikdan mahrum qilish joylarida saqlanayotgan shaxslar huquqlariga rioya etilishini monitoring qilish tizimini takomillashtirish hamda shartnomaviy qoʻmitalarning xabarlarini koʻrib chiqish yuzasidan qarorlarni bajarishning aniq mexanizmlarini ishlab chiqish lozim. Beshinchidan, insonning shaxsiy, iqtisodiy, ijtimoiy, siyosiy, madaniy huquqlari va erkinliklarini taʼminlash kafolatlarini kuchaytirish, jumladan mazkur huquqlarni poymol qilganlik uchun javobgarlikni kuchaytirish talab etiladi. Oltinchidan, jamiyatda inson huquqlari va erkinliklariga hurmat hissining shakllanishi, xalqaro va mintaqaviy mexanizmlar tavsiyalarining toʻliq bajarilishi uchun sud va huquqni muhofaza qiluvchi organlar hamda boshqa davlat organlari xodimlarining inson huquqlari boʻyicha malakasini oshirish ishlarini tizimli yoʻlga qoʻyish zarur. Shu munosabat bilan, quyidagi maqsad va vazifalar hamda asosiy yoʻnalishlarni nazarda tutuvchi Inson huquqlari boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasining Milliy strategiyasini (keyingi oʻrinlarda — Milliy strategiya) amalga oshirish alohida ahamiyat kasb etmoqda. Milliy strategiyaning maqsadi — Oʻzbekistonda inson huquqlari va erkinliklarini taʼminlash boʻyicha izchil olib borilayotgan davlat siyosatini amalga oshirishning asosiy vazifalari va yoʻnalishlarini belgilab olish hisoblanadi. Milliy strategiyaning asosiy vazifalari quyidagilar hisoblanadi: 1) mamlakatni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishning ustuvor yoʻnalishlarini, umumeʼtirof etilgan xalqaro standartlar hamda Oʻzbekistonning inson huquqlari sohasidagi majburiyatlarini, shuningdek, BMTning ustav organlari va shartnomaviy qoʻmitalarining tavsiyalarini hisobga olgan holda qonunchilikni takomillashtirish; 2) 2030-yilgacha boʻlgan davrda Oʻzbekistonning Barqaror rivojlanish maqsadlariga erishishida parlament va fuqarolik jamiyati institutlarining rolini oshirish, qonun ustuvorligini mustahkamlash, milliy qonunchilik va huquqni qoʻllash amaliyotini inson huquqlari boʻyicha xalqaro majburiyatlarga muvofiqlashtirish; 3) Oʻzbekistonning inson huquqlari va erkinliklari sohasidagi xalqaro reytinglar va indekslar (qonun ustuvorligi, norma ijodkorligi sifati, hukumat faoliyati samaradorligi, soʻz va axborot erkinligi, jinoyatchilik va korrupsiyaga qarshi kurash, biznesni olib borish shart-sharoitlari, global raqobatbardoshlik, innovatsion rivojlanish va boshqalar) boʻyicha dunyodagi 50 ta yetakchi mamlakatlar qatoriga kirishini taʼminlash; 4) inson huquqlari buzilishlariga barham berish maqsadida sud hokimiyati mustaqilligini taʼminlash, prokuratura organlari faoliyatini takomillashtirish va odil sudlov tizimi vakolatlarini mustahkamlash, shuningdek, inson huquqlarini himoya qilish boʻyicha milliy institutlar faoliyati uchun keng sharoitlarni yaratish, inson huquqlari sohasidagi davlat siyosatini monitoring qilish va baholashning milliy tizimini yanada rivojlantirish, aholining huquqiy ongi va huquqiy madaniyatini oshirish, jamiyatda inson huquqlari madaniyatini shakllantirish; 5) shaxsiy, siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy huquqlarni himoya qilishda davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari, fuqarolik jamiyati institutlari, ommaviy axborot vositalari hamda xususiy sektor faoliyatining ochiqligi va oʻzaro hamkorligi samaradorligini oshirish, shuningdek, qonun ijodkorligi jarayonida fuqarolik jamiyati institutlari bilan maslahatlashuvlarni oʻtkazish amaliyotini takomillashtirish; 6) jinoyatchilikning, ayniqsa odam savdosi, korrupsiya, qiynoqqa solish, uyushgan va transmilliy jinoyatchilikning oldini olish va bu illatlarga qarshi kurashish, shuningdek, ushlab turilganlar, qamoqqa olinganlar va mahkumlarni saqlash joylari tizimida odil sudlovga va inson huquqlariga rioya etilishini taʼminlash; 7) aholining imkoniyati cheklangan, kam taʼminlangan guruhlar huquqlarini BMT Barqaror rivojlanish maqsadlarining “hech kimni orqada qoldirmaslik” tamoyiliga muvofiq himoya qilishni taʼminlash, davlat va jamiyatning alohida himoyasiga muhtoj boʻlgan shaxslar, shu jumladan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarosi boʻlmagan shaxslarni ijtimoiy qoʻllab-quvvatlash hamda ularga xizmatlar koʻrsatish sifatini oshirish; 8) din, soʻz va fikr erkinligi, maʼlumot olish, kamsitishga yoʻl qoʻymaslik, gender tenglikni taʼminlash, barchaning sifatli taʼlim va tibbiy xizmatlardan teng foydalanishi, keksa odamlarning ijtimoiy integratsiyasi, bolalar, yoshlar, ayollar, nogironligi boʻlgan shaxslar va migrantlar huquqlarini himoya qilish sohalarida huquqni qoʻllash amaliyotini yanada takomillashtirish; 9) oila institutini, onalik, otalik va bolalikni himoya qilish, oilada zoʻravonlikning oldini olish va unga qarshi kurashishni huquqiy, ijtimoiy-iqtisodiy va boshqa jihatlardan qoʻllab-quvvatlash darajasini oshirish; 10) insonning iqtisodiy huquqlarini taʼminlash, xususiy mulkchilik va davlat-xususiy sheriklik aloqalarini rivojlantirish; 11) taʼlimning sifati va barcha darajadagi qamrovini oshirish, uzluksiz taʼlim tizimini rivojlantirish, oʻqitish tizimining inklyuzivligi va undan barchaning foydalana olishini taʼminlash; 12) inson huquqlari sohasida axborot-maʼrifiy faoliyatining sifati hamda manzilligini yaxshilash; 13) davlatlararo munosabatlarni, xalqaro tashkilotlar bilan oʻzaro hamkorlik aloqalarini uygʻunlashtirish, inson huquqlari boʻyicha xalqaro shartnomaviy organlarning tavsiyalarini sifatli va oʻz vaqtida bajarish maqsadida innovatsion tamoyillarni joriy etish; 14) BMTning Inson huquqlari boʻyicha kengashi aʼzoligiga Oʻzbekiston Respublikasi saylanishini taʼminlashga qaratilgan chora-tadbirlarni amalga oshirish. 1. Shaxsiy va siyosiy huquqlarni himoya qilish sohasidagi ustuvor yoʻnalishlar: shaxsiy va siyosiy huquqlariga oid xalqaro shartnomalardan kelib chiqadigan majburiyatlarning bajarilishi yuzasidan davlat organlari va mansabdor shaxslarning masʼuliyatini oshirish; xalqaro huquq prinsiplari, normalari hamda Oʻzbekistonning xalqaro shartnomalari sudlar va huquqni muhofaza qiluvchi organlar tomonidan keng qoʻllanilishi, xalqaro huquq ustuvorligi prinsipini amalga oshirishning samarali mexanizmini yaratish; sudlarning mustaqilligini va xolisligini taʼminlash maqsadida sudyalar hamjamiyati organlari faoliyatining huquqiy asoslarini shakllantirish hamda “Xabeas korpus” institutini yanada takomillashtirish yoʻli bilan inson huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini taʼminlashda sud hokimiyatining rolini oshirish; sud jarayonlarida tenglik va tortishuv tamoyillarini toʻliq joriy qilish, advokaturani mustaqil, ishonchli huquqni himoya qiluvchi institutga aylantirish, malakaviy yuridik yordam sifatini hamda advokat kasbining nufuzini oshirish, inson huquqlari sohasida ixtisoslashgan huquqshunoslarni tayyorlash tizimini takomillashtirish; jinoyat protsessida jabrlanuvchi va guvohlarning, shu jumladan voyaga yetmagan jabrlanuvchi va guvohlarning huquqlari va xavfsizligini taʼminlash mexanizmini takomillashtirish; prokuratura organlari faoliyatining xalqaro standartlarga muvofiq shakllarini joriy etish, prokuratura faoliyati oshkoraligini va uning jamiyat oldida hisobdorligini taʼminlash, prokuratura tizimi boshqaruvida kollegial organlar rolini kuchaytirish; fuqarolarni tengsizlikning har qanday koʻrinishlaridan hamda aholining zaif qatlam vakillarini kamsitishlardan himoya qilishni taʼminlash; shaxsiy hayot daxlsizligi hamda shaxsga doir maʼlumotlarni himoyalash huquqini taʼminlash mexanizmini yanada takomillashtirish; Oʻzbekiston Respublikasida istiqomat qiluvchi barcha millat va elatlarning tili va madaniyatini rivojlantirish uchun barcha sharoitlarni taʼminlash mexanizmini takomillashtirish; bepul yuridik yordam koʻrsatish tizimini takomillashtirish, voyaga yetmagan bolalarga nisbatan alohida munosabatni nazarda tutadigan odil sudlov institutlarini joriy etish, bolaning manfaatlarini birinchi navbatda taʼminlash prinsipini qonunchilik va amaliyotga yanada samaraliroq joriy etish; odam savdosiga qarshi kurashish tizimini takomillashtirish, bolalar va ayollar fohishabozligi va pornografiyasining sabablari hamda sharoitlarini aniqlashga kompleks yondashuvni shakllantirish, shuningdek, odam savdosidan jabrlanganlarni xalqaro standartlarga muvofiq identifikatsiya qilish va reabilitatsiya qilish mexanizmini yanada takomillashtirish; aholining ijtimoiy-siyosiy faolligini, saylov madaniyatini oshirish, demokratik, adolatli va erkin saylovlarga oid xalqaro standartlarni hisobga olgan holda saylovlarni tashkil etish va oʻtkazish tizimini yanada takomillashtirish, saylov yoki referendum tashkil qilish, ularni oʻtkazish toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarini buzganlik uchun javobgarlikni kuchaytirish; inson huquqlari va erkinliklariga oid xalqaro standartlarni taʼminlashda, jismoniy va yuridik shaxslarning konstitutsiyaviy shikoyatlari institutini joriy etishda Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy sudining roli va oʻrnini oshirish; davlat hokimiyati tizimida parlamentning rolini kuchaytirish, mamlakat ichki va tashqi siyosatining eng muhim masalalarini hal etishda, shuningdek, ijro hokimiyati faoliyati ustidan parlament nazoratini amalga oshirishda parlamentning vakolatlarini yanada kengaytirish, parlamentning qonun ijodkorligi faoliyatini takomillashtirish, jumladan, havolaki qonun normalaridan voz kechib, toʻgʻridan-toʻgʻri tartibga soluvchi qonun normalarini qabul qilish amaliyotini kengaytirish; inson huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilishda siyosiy partiyalar, fuqarolik jamiyati institutlari va ommaviy axborot vositalarining rolini yanada kuchaytirish; inson huquqlari sohasida fuqarolik jamiyati institutlarini faollashtirish va qoʻllab-quvvatlash. 2. Iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy huquqlarni himoya qilish hamda barqaror rivojlanish sohasidagi ustuvor yoʻnalishlar: iqtisodiy va ijtimoiy huquqlarni taʼminlashning samarali omili sifatida Kambagʻallikni qisqartirish dasturini ishlab chiqish va hayotga tatbiq etish; xususiy mulk daxlsizligi kafolatlarini taʼminlashning samarali mexanizmlarini takomillashtirish, jismoniy va yuridik shaxslarning, ayniqsa tadbirkorlarning iqtisodiy huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish, shuningdek, inson huquqlari sohasida tadbirkorlik tuzilmalari ishtirokini yanada kengaytirishga doir qonunchilikni takomillashtirish; sogʻliqni saqlash tizimining samaradorligi, hammabopligi va inklyuzivligi boʻyicha rivojlangan davlatlar darajasiga erishish, sogʻliqni saqlash xizmatlari qamrovini kengaytirish, shuningdek, bemorlar huquqlarining xalqaro standartlarga muvofiq himoya qilinishini, xavfsiz, samarali, yuqori sifatli va arzon dori-darmonlar va vaksinalardan foydalanish imkoniyatini taʼminlash; reproduktiv huquqlarni himoya qilish va OITS tarqalishining oldini olish, oilani rejalashtirish boʻyicha xizmatlardan foydalanishda ayollar va erkaklarning imkoniyatlarini kengaytirish, reproduktiv sogʻliq va jinsiy tarbiya masalalari boʻyicha oʻquv kurslarini joriy qilish; ishchi-xodimlar huquqlarini himoya qilishning tashkiliy-huquqiy mexanizmlarini, shu jumladan davlat xizmatchilari, tibbiyot xodimlarini, pedagoglarni mehnat shartnomalarida nazarda tutilmagan ishlardan, majburiy mehnatning barcha shakllaridan himoya qilishni takomillashtirish; mehnat migrantlari va ular oila aʼzolarining huquqlarini himoya qilish, mehnat huquqlarini himoya qilish kafolatlarini kuchaytirish boʻyicha BMT shartnomaviy organlari va Xalqaro mehnat tashkilotining tavsiyalarini milliy qonunchilikka implementatsiya qilish; davlat organlarida, nodavlat va xususiy tashkilotlarda, ayniqsa, qarorlar qabul qilish bilan bogʻliq yuqori lavozimlarda ayollarning teng vakilligini taʼminlash siyosatini takomillashtirish, jamoatchilik ongida erkaklar va ayollarning oʻrni haqidagi tushunchalarni oʻzgartirishga qaratilgan saʼy-harakatlarni amalga oshirish; Aholini ijtimoiy himoya qilish konsepsiyasini ishlab chiqish, shuningdek, keksalar, yolgʻiz keksalar bilan ishlash, ularni ijtimoiy qoʻllab-quvvatlash boʻyicha yaxlit tizimni yaratish, ijtimoiy sugʻurtaga oid qonun hujjatlarini qabul qilish; “Mehribonlik uylari”da tarbiyalangan yoshlarning ijtimoiy moslashuvi, xususan, ularni ish, uy-joy bilan taʼminlash boʻyicha alohida dastur ishlab chiqish, shuningdek, moddiy va ijtimoiy imtiyozlar berish orqali farzandlikka oluvchi ota-onalarni ragʻbatlantirishni nazarda tutuvchi tashkiliy-huquqiy tizimni takomillashtirish; “Oʻzbekiston yoshlari — 2025” konsepsiyasini ishlab chiqish, unda yoshlarni ijtimoiy-siyosiy hayotga jalb qilish, shuningdek, maʼnaviy va jismoniy barkamol avlodni voyaga yetkazishning amaliy chora-tadbirlarini belgilash; fuqarolarning pensiya olish huquqini taʼminlash mexanizmini takomillashtirish, shu jumladan, ushbu tizimning elektron shaklga oʻtkazilishini taʼminlash; maktabgacha taʼlim tizimini yanada rivojlantirish (2025-yilgacha 3 — 7 yoshdagi bolalarning 74,5 foizini maktabgacha taʼlim bilan, shuningdek, 6 yoshli bolalarning 100 foizini qamrab olishni taʼminlash), bolalarni intellektual rivojlantirish, parvarish qilish va sogʻlomlashtirishni taʼminlovchi maktabgacha taʼlim-tarbiya tizimini rivojlantirish; butun umr davomida oʻqishga boʻlgan imkoniyatlarni ragʻbatlantirish, boshlangʻich va umumiy oʻrta taʼlimni yangi sifat darajasiga koʻtarish, oʻrta maxsus, oliy, kasb-hunar va qoʻshimcha taʼlim olish imkoniyatini barcha uchun taʼminlash, shuningdek, yoshlarning oliy taʼlim bilan qamrab olinishini kengaytirish, oliy oʻquv yurtlarida davlat grantlari boʻyicha kvotalarni oshirish; toza ichimlik suvidan foydalanish imkoniyatini barcha uchun taʼminlash, suv resurslaridan oqilona foydalanish boʻyicha targʻibotni kuchaytirish, suv xoʻjaligi va sanitariya holatini yaxshilashda fuqarolik jamiyati institutlarining ishtirokini kengaytirish; urbanizatsiya koʻrsatkichlarining izchil oʻsishini taʼminlash, respublika shaharlarini tarixiy qadriyatlari va takrorlanmasligini saqlab qolgan holda, dunyoning zamonaviy megapolislari modeli boʻyicha rivojlantirish, “aqlli va xavfsiz shaharlar” konsepsiyasini hayotga tatbiq etish, madaniy va tabiiy meros obyektlarini muhofaza qilish boʻyicha saʼy-harakatlarni kuchaytirish; aholining qulay tabiiy muhitda yashash huquqini taʼminlash maqsadida yer, suv, oʻrmon, yer osti boyliklari, atmosfera havosini, oʻsimlik va hayvonot dunyosini muhofaza qilish, ulardan samarali foydalanish hamda choʻllanishga qarshi kurashish, yerlarning degradatsiya jarayonlarini va biologik xilma-xillikning yoʻqotilishini toʻxtatish. 3. Inson huquqlari sohasidagi xalqaro standartlarni qonunchilikka va huquqni qoʻllash amaliyotiga implementatsiya qilish hamda monitoring qilish mexanizmlarini takomillashtirish boʻyicha ustuvor yoʻnalishlar: Oʻzbekiston tomonidan ratifikatsiya qilingan xalqaro shartnomalarning mazmuni toʻgʻrisida aholi hamda davlat organlari vakillarining xabardorligini oshirish; maʼmuriy huquqbuzarliklar toʻgʻrisidagi ishlarni koʻrishning protsessual tartibini takomillashtirish, ushbu tizimga zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini keng joriy qilish; davlat va jamiyat oʻrtasida oʻzaro yaqin hamkorlik oʻrnatish maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Jamoatchilik palatasining huquqiy asoslarini mustahkamlash; inson huquqlari boʻyicha milliy institutlar faoliyatining huquqiy asoslarini, qiynoqlarning oldini olish boʻyicha milliy preventiv mexanizmni yanada takomillashtirish, ozodlikdan mahrum qilish joylarida va boshqa yopiq muassasalarda inson huquqlari buzilishlarining oldini olish; Bola huquqlari boʻyicha vakilning huquqiy maqomi va faoliyatini takomillashtirish; vasiylik va homiylik tizimini isloh qilish yoʻli bilan bolalarning oilada yashash va tarbiyalanish huquqini taʼminlash, yetim va ota-ona qaramogʻisiz qolgan bolalarni ijtimoiy himoya qilishni kuchaytirish, bola huquqlariga oid xalqaro standartlar qoidalarini implementatsiya qilish va mazkur sohada huquqni qoʻllash amaliyoti ustidan samarali parlament va jamoatchilik nazoratini taʼminlash; nogironligi boʻlgan shaxslarning huquqlarini himoya qilish va ularga rioya etishni tizimli ravishda monitoring qilish. 4. Inson huquqlari sohasida huquqiy savodxonlikni oshirish, jumladan bu borada axborot tarqatish, taʼlim berish faoliyatini samarali tashkil etish boʻyicha ustuvor yoʻnalishlar: inson huquqlari va gender masalalari boʻyicha uzluksiz taʼlim tizimini rivojlantirish, jamiyatda qonunga hurmatni shakllantirishning zamonaviy usullarini joriy etish; inson huquqlari boʻyicha professional jurnalistlarni tayyorlash va malakasini oshirish tizimini takomillashtirish, jurnalistik tekshiruvlarning huquqiy va tashkiliy asoslarini takomillashtirish; oliy taʼlim muassasalari hamda kadrlarni, shu jumladan sudyalar va huquqni muhofaza qilish organlari xodimlarini qayta tayyorlash va malakasini oshirish oʻquv markazlarida, shuningdek, maktabgacha taʼlim va umumtaʼlim muassasalarida, akademik litsey va kollejlarda “Inson huquqlari”, “Ayollar huquqlari”, “Bola huquqlari” oʻquv kurslarini joriy etish; inson huquqlari sohasidagi fundamental va innovatsion tadqiqotlarni kengaytirish, ilmiy-tadqiqot muassasalarining ilmiy salohiyati, ilmiy tadqiqotlari va ishlanmalarining samaradorligini oshirish, ularning ushbu sohadagi xalqaro tadqiqotlarga integratsiyalashuvini taʼminlash, tadqiqot natijalarini amaliyotga keng joriy etish; inson huquqlari sohasida axborot tarqatish boʻyicha ommaviy axborot vositalari faoliyatini yanada kuchaytirish, jurnalistlar va blogerlarning axborot olish va tarqatishga boʻlgan huquqlarining kafolatlarini kuchaytirish. 5. Inson huquqlarini himoya qilish sohasidagi xalqaro va mintaqaviy tuzilmalar, xorijiy mamlakatlarning inson huquqlari boʻyicha milliy institutlari bilan hamkorlikni rivojlantirish boʻyicha ustuvor yoʻnalishlar: inson huquqlarini himoya qilish va ularga rioya qilish, BMT Barqaror rivojlanish maqsadlarini amalga oshirish boʻyicha BMT, Yevropa Ittifoqi, Yevropada xavfsizlik va hamkorlik tashkiloti, Islom hamkorlik tashkiloti, Mustaqil davlatlar hamdoʻstligi organlari va boshqa xalqaro tashkilotlar bilan ikki tomonlama va koʻp tomonlama hamkorlikni yanada rivojlantirish; Oʻzbekistonning inson huquqlari sohasidagi, jumladan bolalar, ayollar, nogironligi boʻlgan shaxslar, keksalar, migrantlarning huquqlarini hurmat qilish va himoya qilish masalalari boʻyicha xalqaro hujjatlarga qoʻshilishi masalalarini koʻrib chiqish; Yoshlar huquqlari toʻgʻrisidagi xalqaro konvensiyani qabul qilish boʻyicha Oʻzbekistonning tashabbuslarini, 2021 — 2023-yillarga boʻlgan muddatda Inson huquqlari boʻyicha kengashga aʼzo etib saylanishi uchun Oʻzbekiston nomzodini, shuningdek, inson huquqlari boʻyicha BMT organlariga aʼzo boʻlishi uchun milliy ekspertlarning nomzodlarini ilgari surish; inson huquqlari masalalari boʻyicha xorijiy mamlakatlar bilan hamkorlikni kuchaytirish, shu jumladan, inson huquqlari boʻyicha muloqotlarni muntazam ravishda oʻtkazish; BMTning Barqaror rivojlanish maqsadlari va inson huquqlari masalasi yuzasidan xalqaro hamkorlar bilan oʻzaro manfaatli aloqalarni kuchaytirish. Milliy strategiyani amalga oshirishda Oʻzbekiston Respublikasi davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari, huquqni muhofaza qiluvchi organlar, fuqarolik jamiyati institutlari, ommaviy axborot vositalari ishtirok etadilar. Shuningdek, Milliy strategiyani amalga oshirishda xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlik qilinadi. Milliy strategiyaning sifatli va samarali bajarilishini nazorat qilishning quyidagi tizimi yoʻlga qoʻyiladi: 1) Inson huquqlari boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi Milliy markazi Inson huquqlari boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasining Milliy strategiyasini amalga oshirish boʻyicha “Yoʻl xaritasi”da belgilangan vazifalarning amalga oshirilishi yuzasidan: muntazam monitoring olib borib, chora-tadbirlar sifatli va oʻz vaqtida ijro etilishi boʻyicha taklif va tavsiyalarni tegishli vazirlik va idoralarga kiritib boradi; doimiy ravishda aniq koʻrsatkichlar va erishilgan natijalar aks ettirilgan batafsil axborotni oʻz veb-saytida joylashtirib boradi; har chorakda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga umumlashtirilgan maʼlumotni kiritib boradi; axborot-tahliliy sharhlar tayyorlanishi, xorijiy tillarga tarjima qilinishi va eʼlon qilinishini taʼminlaydi; 2) Inson huquqlari boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasining Milliy strategiyasini amalga oshirish boʻyicha “Yoʻl xaritasi”da belgilangan masʼul ijrochilar oʻzlariga yuklatilgan vazifalar ijrosi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni har oyning 5-sanasiga qadar Inson huquqlari boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi Milliy markaziga taqdim etadi; 3) Milliy strategiyaning ijro holati yuzasidan har olti oyda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining Rayosati majlislarida vazirlik va idoralarning axboroti tinglanadi; 4) Oliy Majlis palatalari vazirlik va idoralar rahbarlarining Milliy strategiya va uni amalga oshirish boʻyicha “Yoʻl xaritasi”ning ijro holati yuzasidan axborotini har chorakda eshitib, tanqidiy muhokama qilib boradi; 5) Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi, viloyatlar va Toshkent shahar xalq deputatlari Kengashlari vazirlik va idoralar hududiy boʻlinmalari rahbarlarining Milliy strategiya va uni amalga oshirish boʻyicha “Yoʻl xaritasi”ning hududlar kesimida ijro holati yuzasidan axborotini har chorakda eshitib, tanqidiy muhokama qilib boradi. Milliy strategiyaning toʻliq va tizimli amalga oshirilishi seminarlar, konferensiyalar va boshqa tadbirlar doirasida ommaviy axborot vositalarida keng yoritib boriladi. Shuningdek, inson huquqlari va erkinliklarini himoya qilish borasida Oʻzbekistonda qabul qilinayotgan chora-tadbirlar hamda ularning natijalari toʻgʻrisida jamoatchilik hamda xalqaro hamjamiyat tizimli ravishda xabardor qilib boriladi. Milliy strategiyaning barcha chora-tadbirlari Oʻzbekiston Respublikasining Davlat budjeti mablagʻlari hisobidan moliyalashtiriladi. Milliy strategiyani amalga oshirish boʻyicha hamkorlik doirasida xalqaro tashkilotlar va moliya institutlarining mablagʻlari, grantlari hamda qonun hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa mablagʻlar ham jalb qilinishi mumkin. Milliy strategiya doirasida belgilangan vazifalarni amalga oshirish orqali quyidagi natijalarga erishish nazarda tutiladi: inson huquqlari boʻyicha xalqaro standartlarni qonunchilik va huquqni qoʻllash amaliyotiga implementatsiya qilishning samaradorligi oshadi hamda milliy qonunchilik takomillashtiriladi; inson huquqlari boʻyicha xalqaro majburiyatlarni bajarish yuzasidan qonun hujjatlaridagi kamchiliklar bartaraf etiladi, xalqaro tashkilotlarning inson huquqlari sohasidagi tavsiyalarini bajarish samaradorligi oshiriladi; inson huquqlari va erkinliklarini ishonchli himoya qilishni taʼminlashga qaratilgan tashkiliy-huquqiy va boshqa kompleks chora-tadbirlar tizimi yaratiladi, xalqaro majburiyatlarning lozim darajada bajarilishi ustidan parlament, hududiy vakillik organlari va jamoatchilikning samarali nazorati taʼminlanadi; aholining inson huquqlari sohasidagi huquqiy savodxonligini oshirish, jumladan bu borada axborot tarqatish, taʼlim berishning faoliyati yanada takomillashtiriladi, jamiyatda inson huquqlari madaniyati yanada yuksaladi; inson huquqlari sohasidagi xalqaro va mintaqaviy tuzilmalar bilan hamkorlikni yangi bosqichga koʻtarish orqali mamlakatning inson huquqlari va erkinliklari sohasidagi xalqaro reytinglar va indekslar boʻyicha koʻrsatkichlari yaxshilanadi. 1. Ushbu Nizom Oʻzbekiston Respublikasi davlat organlarining (keyingi oʻrinlarda — davlat organlari) Birlashgan Millatlar Tashkilotining (keyingi oʻrinlarda — BMT) inson huquqlari boʻyicha ustav organlari va shartnomaviy qoʻmitalari tomonidan yuborilgan xabarnomalar, mulohazalar, shoshilinch va vaqtinchalik choralar toʻgʻrisidagi murojaatlarini koʻrib chiqish yuzasidan oʻzaro hamkorlik qilish tartibini belgilaydi. 2. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllanadi: (a) BMTning ustav organlari — inson huquqlari masalalari bilan shugʻullanuvchi, BMT Ustavi asosida tashkil etilgan organlar, shuningdek, Inson huquqlari boʻyicha kengashning maxsus maʼruzachilari, ishchi guruhlari va boshqa maxsus mandat egalari; (b) BMTning shartnomaviy qoʻmitalari — Oʻzbekiston Respublikasi ishtirokchisi boʻlgan inson huquqlari boʻyicha xalqaro shartnomalar bajarilishini nazorat qiladigan BMT qoʻmitalari; (v) vaqtinchalik choralar toʻgʻrisidagi murojaat — shaxsning huquqlari buzilishi xavfining oldini olish maqsadida BMTning shartnomaviy qoʻmitalari tomonidan davlatga yuboriladigan murojaat; (g) mulohaza — BMTning inson huquqlari boʻyicha ustav organlari va shartnomaviy qoʻmitalari tomonidan xabarnoma yuzasidan qabul qilingan yakuniy xulosa va tavsiyalar; (d) xabarnoma — shaxs yoki shaxslar guruhi tomonidan BMTning inson huquqlari boʻyicha ustav organlari va shartnomaviy qoʻmitalariga Oʻzbekiston Respublikasi ishtirokchi boʻlgan xalqaro shartnomalar bilan kafolatlangan huquqlari buzilganligi toʻgʻrisida taqdim etilgan va ushbu organlar tomonidan Oʻzbekistonga yoʻnaltirilgan yozma murojaat; (j) shoshilinch murojaat — BMTning inson huquqlari boʻyicha ustav organlari tomonidan inson huquqlari buzilishi xavfi yuzasidan davlatga yuborilgan murojaat. 3. BMTning inson huquqlari boʻyicha ustav organlari va shartnomaviy qoʻmitalari tomonidan yuborilgan murojaatlarni koʻrib chiqish hamda ularning ijrosini taʼminlashda davlat organlari ushbu Nizomga 1 — 3-ilovalarga muvofiq sxema asosida oʻzaro hamkorlik qiladilar. 4. Xabarnoma Tashqi ishlar vazirligiga kelib tushgan paytdan boshlab, Oʻzbekistonning xalqaro majburiyatlari va milliy manfaatlaridan kelib chiqqan holda vazirlikning tegishli xulosasi bilan besh kun muddatda Inson huquqlari boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi Milliy markazi (keyingi oʻrinlarda — Markaz) hamda Adliya vazirligiga yuboriladi. Bunda: (a) BMTning ustav organlaridan kelib tushgan xabarnoma yuzasidan Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining (keyingi oʻrinlarda — Hukumat) rasmiy nuqtai nazarini bildirish muddati — xabarnoma Tashqi ishlar vazirligiga kelib tushgan kundan boshlab oltmish kundan; (b) BMTning shartnomaviy qoʻmitalaridan kelib tushgan xabarnoma yuzasidan Hukumatning rasmiy nuqtai nazarini bildirish muddati — xabarnoma Tashqi ishlar vazirligiga kelib tushgan kundan boshlab olti oydan; (v) shoshilinch murojaatlar va vaqtinchalik choralar yuzasidan Hukumatning rasmiy nuqtai nazarini bildirish muddati — xabarnoma Tashqi ishlar vazirligiga kelib tushgan kundan boshlab BTMning ustav organlari yoki shartnomaviy qoʻmitalari tomonidan belgilangan muddatlarda, biroq koʻpi bilan oʻn kundan oshmasligi lozim. 5. Markaz tomonidan Hukumatning BMTning ustav organlari va shartnomaviy qoʻmitalariga yuboriladigan rasmiy nuqtai nazarini tayyorlash, kelishish va huquqiy asoslanganini taʼminlash boʻyicha masʼul davlat organlari vakillaridan iborat tarkibda vaqtinchalik ishchi guruh (keyingi oʻrinlarda — ishchi guruh) tuziladi. 6. Ishchi guruh Hukumatning BMTning ustav organlari va shartnomaviy qoʻmitalariga yuboriladigan rasmiy nuqtai nazarini tayyorlash, kelishish va huquqiy asoslanganini taʼminlash boʻyicha vaqtinchalik idoralararo muvofiqlashtiruvchi organ hisoblanadi. 7. Markaz xabarnomaning mazmunidan kelib chiqib, uch kun muddatda masʼul davlat organlariga ishchi guruh aʼzoligiga nomzodlarni taqdim etish haqida soʻrovnoma yuboradi. Davlat organlari ikki kun muddatda Markazga ishchi guruh aʼzoligiga nomzodlarni taqdim etadi. 8. Markaz ishchi guruhni uch kun muddatda shakllantiradi hamda uning faoliyatini doimiy ravishda muvofiqlashtirib boradi. 9. Ishchi guruhning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat: (a) xabarnomalar, vaqtinchalik choralar toʻgʻrisidagi murojaatlar, shoshilinch murojaatlar va mulohazalarni tahlil qilish; (b) davlat organlaridan kelib tushgan maʼlumotlarni yigʻish va umumlashtirish; (v) Hukumatning rasmiy nuqtai nazari loyihasini ishlab chiqish; (g) davlat organlari va Markaz oʻrtasida axborot almashinuvini taʼminlash. 10. Ishchi guruhning tarkibi quyidagilardan shakllantiriladi: (a) Markaz va Adliya vazirligi vakillari; (b) Tashqi ishlar vazirligi vakili; (v) murojaatning mazmuniga qarab — tegishli sohaviy vazirlik va idoralar vakillari; (g) Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili, shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Bola huquqlari boʻyicha vakili (murojaat bola huquq va manfaatlariga taalluqli boʻlsa); (d) zarurat boʻlganda — ekspertlar va ilmiy muassasalar vakillari. 11. Ishchi guruhga, qoida tariqasida, Markaz direktori yoki uning oʻrinbosari rahbarlik qiladi. 12. Ishchi guruh faoliyati shaffof tarzda amalga oshiriladi. Xabarnomaga taalluqli maʼlumot davlat sirini, qonun bilan qoʻriqlanadigan boshqa sirni yoki shaxsiy maʼlumotlarni oʻz ichiga olmagan taqdirda, ishchi guruh ish jarayoniga fuqarolik jamiyati institutlari vakillari va mustaqil ekspertlarni jalb etishga haqli. 13. Ishchi guruh aʼzolari zimmasiga yuklatilgan vazifalarni sidqidildan, halol va vijdonan bajarishi lozim. Ular oʻzlari taqdim etgan axborotning haqqoniyligi va aniqligi uchun shaxsan javobgar hisoblanadi, shuningdek, davlat sirlari toʻgʻrisidagi qonunchilik talablariga rioya etishi shart. 14. Ishchi guruh xabarnoma boʻyicha BMTning ustav organi yoki shartnomaviy qoʻmitasi mulohazasi qabul qilinguniga qadar faoliyat koʻrsatadi. 15. Markaz BMTning shartnomaviy qoʻmitalari tomonidan yuborilgan xabarnomalar Markazga kelib tushgan vaqtdan boshlab uch kunlik muddatda ularning maqbullik mezonlariga muvofiqligini baholash, shuningdek, mazmunan koʻrib chiqish va asoslantirilgan javob tayyorlash uchun masʼul davlat organlariga soʻrovnoma yuboradi. 16. Xabarnomalar BMT shartnomaviy qoʻmitalarining quyidagi maqbullik mezonlari asosida baholanadi: (a) huquqiy himoyaga doir barcha ichki vositalardan, shu jumladan, sud himoyasidan foydalangani; (b) huquq buzilgani daʼvo qilinayotgan holat Oʻzbekiston Respublikasi uchun tegishli xalqaro shartnoma kuchga kirgandan keyin yuz bergan boʻlishi; (v) xabarnoma anonim boʻlmasligi, shuningdek, tegishli xalqaro shartnomalarning ishtirokchisi boʻlgan Oʻzbekiston Respublikasi yurisdiksiyasi ostidagi shaxslar tomonidan yuborilgan boʻlishi; (g) xalqaro shartnoma buzilishi oqibatida jabrlanganlik holati yetarli darajada asoslangan (tasdiqlovchi dalillar keltirilgani, tegishli hujjatlar ilova qilingani) boʻlishi; (d) ayni bir ish boʻyicha murojaat takroran amalga oshirilmagan boʻlishi; (j) xabarnoma boshqa xalqaro organlar tomonidan koʻrib chiqilmayotganligi. 17. Xabarnoma ushbu Nizomning 16-bandida keltirilgan maqbullik mezonlariga (yoki ularning bittasiga) javob bermasa, maqbul emas deb topiladi. 18. Davlat organlari xabarnoma yuzasidan uning maqbullik mezonlariga muvofiqligini tasdiqlovchi hujjatlar hamda tegishli xabarnomani mazmunan koʻrib chiqish boʻyicha asoslantirilgan maʼlumotlarni davlat organining birinchi rahbari (istisno hollarda uning birinchi oʻrinbosari) imzosi bilan bir oy muddatda Markazga taqdim etadi. Bunda Markaz zarurat tugʻilganda (javoblar toʻliq boʻlmasa, tasdiqlovchi hujjatlar mavjud boʻlmasa), davlat organlari tomonidan kiritilgan maʼlumotlarga aniqlik kiritish maqsadida ularga qoʻshimcha soʻrovnoma yuborishi va (yoki) muhokamalar tashkil etishi mumkin. 19. Davlat organlarining xabarnoma yuzasidan taqdim etgan maʼlumotlari uch oy muddatda ishchi guruh tomonidan koʻrib chiqiladi hamda BMTning shartnomaviy qoʻmitalari tomonidan yuborilgan xabarnomalarning maqbullik mezonlariga muvofiqligi va mazmunan koʻrib chiqilishi toʻgʻrisidagi Hukumatning rasmiy nuqtai nazari tayyorlanadi. 20. BMTning shartnomaviy qoʻmitalari tomonidan yuborilgan xabarnomaning maqbullik mezonlariga muvofiqligi va mazmunan koʻrib chiqilishi toʻgʻrisidagi Hukumatning rasmiy nuqtai nazari Markaz tomonidan oʻn besh kun muddatda manfaatdor davlat organlari bilan kelishiladi. 21. Manfaatdor davlat organlari bilan kelishilgan Hukumatning rasmiy nuqtai nazari Markaz tomonidan oʻn kun muddatda, biroq BMTning shartnomaviy qoʻmitalari tomonidan belgilangan muddatdan kamida besh kun oldin Tashqi ishlar vazirligiga yuboriladi. 22. Hukumatning rasmiy nuqtai nazari Tashqi ishlar vazirligi tomonidan uch kun muddatda BMTning shartnomaviy qoʻmitalariga yuboriladi. 23. BMTning shartnomaviy qoʻmitalaridan xabarnomalarning maqbullik mezonlariga muvofiqligi va (yoki) mazmunan koʻrib chiqish boʻyicha qoʻshimcha hujjatlar va axborot taqdim qilish toʻgʻrisida soʻrovnoma kelib tushgan taqdirda, ishchi guruh soʻrovnoma Tashqi ishlar vazirligiga kelib tushgan sanadan boshlab bir oy muddatda javob taqdim etadi. 24. Ishchi guruh xabarnomaning maqbullik mezonlariga muvofiqligini uning mazmunidan alohida tartibda koʻrib chiqish lozim deb topsa, Markaz xabarnoma kelib tushgan paytdan boshlab ikki oy muddatda xabarnomaning maqbullik mezonlariga muvofiqligini uning mazmunidan alohida tartibda koʻrib chiqilishi boʻyicha Tashqi ishlar vazirligi orqali BMTning tegishli shartnomaviy qoʻmitalariga murojaat qilishi mumkin. 25. Markaz BMTning ustav organlari tomonidan yuborilgan xabarnomalar Markazga kelib tushgan vaqtdan boshlab uch kunlik muddatda mazmunan koʻrib chiqish va asoslantirilgan javob tayyorlash uchun masʼul davlat organlariga soʻrovnoma yuboradi. 26. Davlat organlari xabarnoma yuzasidan asoslantirilgan javoblarini oʻn besh kun muddatda Markazga taqdim etadi. Bunda Markaz davlat organlaridan xabarnomaning mazmuni yuzasidan qoʻshimcha zaruriy axborotni va hujjatlarni soʻrab olish huquqiga ega. 27. BMTning ustav organlari tomonidan yuborilgan xabarnomalarning mazmunan koʻrib chiqish yuzasidan Hukumatning rasmiy nuqtai nazari ishchi guruh tomonidan oʻn kun muddatda tayyorlanadi. 28. Markaz tomonidan oʻn besh kun muddatda Hukumatning rasmiy nuqtai nazari manfaatdor davlat organlari bilan kelishilib, BMTning tegishli organiga taqdim etish uchun bir kun muddatda Tashqi ishlar vazirligiga yuboriladi. 29. Hukumatning rasmiy nuqtai nazari Tashqi ishlar vazirligi tomonidan uch kun muddatda BMTning ustav organlariga yuboriladi. 30. BMTning shartnomaviy qoʻmitalari tomonidan yuborilgan vaqtinchalik choralar toʻgʻrisidagi murojaat Tashqi ishlar vazirligi orqali kelib tushgandan soʻng bir kun muddatda Markaz va Adliya vazirligiga yuboriladi. 31. Markaz bir kun muddatda masʼul davlat organlariga tegishli soʻrovnoma yuborib, ulardan vaqtinchalik choralarni amalga oshirish boʻyicha tezkor chora-tadbirlar koʻrish va zarurat tugʻilganda, asoslangan tushuntirish taqdim etishni soʻraydi. 32. Davlat organlari uch kun muddatda amalga oshirilgan chora-tadbirlar yoki amalga oshirilishi rejalashtirilgan tadbirlar yuzasidan tushuntirishni Markazga taqdim etadi. 33. Markaz ishchi guruh bilan birgalikda yigʻilgan maʼlumotlar asosida uch kun muddatda Hukumatning rasmiy nuqtai nazarini shakllantiradi va Tashqi ishlar vazirligiga yuboradi. 34. Hukumatning rasmiy nuqtai nazari Tashqi ishlar vazirligi tomonidan ikki kun muddatda BMTning shartnomaviy qoʻmitalariga yuboriladi. 35. BMT ustav organlari tomonidan yuborilgan shoshilinch murojaatlar Tashqi ishlar vazirligiga kelib tushgandan soʻng bir kun muddatda Markaz va Adliya vazirligiga yuboriladi. 36. Markaz bir kun muddatda masʼul davlat organlariga murojaat yuzasidan tezkor chora-tadbirlar koʻrish va tegishli maʼlumotlarni taqdim etishga oid soʻrovnoma yuboradi. 37. Davlat organlari uch kun muddatda amalga oshirilgan yoki amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar haqidagi maʼlumotni Markazga taqdim etadi. 38. Markaz ishchi guruh bilan birgalikda yigʻilgan maʼlumotlar asosida uch kun muddatda Hukumatning rasmiy nuqtai nazarini shakllantiradi va uning Tashqi ishlar vazirligi orqali BMTning ustav organlariga taqdim etilishini taʼminlaydi. 39. Davlat organlari shoshilinch murojaatlar yuzasidan belgilangan choralarning oʻz vaqtida va toʻliq bajarilishi uchun javobgar hisoblanadilar. 40. BMTning ustav organlari va shartnomaviy qoʻmitalari tomonidan tegishli xabarnomalar yuzasidan qabul qilingan mulohazalar kelib tushgan vaqtdan boshlab Oʻzbekistonning xalqaro majburiyatlari va milliy manfaatlaridan kelib chiqqan holda ishlab chiqilgan Tashqi ishlar vazirligining tegishli xulosasi bilan besh kun muddatda Tashqi ishlar vazirligi tomonidan Markazga va Adliya vazirligiga yuboriladi. 41. Markaz besh kun muddatda BMTning ustav organlari va shartnomaviy qoʻmitalarining mulohazalarini quyidagi davlat organlariga yuboradi: (a) sud tartibida koʻrib chiqish uchun — Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudiga; (b) vakolati doirasida koʻrib chiqishi uchun — tegishli davlat organlariga. 42. Tegishli davlat organlari bir oy muddatda Markazga BMTning ustav organlari va shartnomaviy qoʻmitalari mulohazalari boʻyicha amalga oshirilgan yoki rejalashtirilgan chora-tadbirlar toʻgʻrisida asoslantirilgan maʼlumot taqdim etadi. 43. Markaz Adliya vazirligi bilan birgalikda ikki oy muddatda davlat organlaridan olingan maʼlumotni umumlashtiradi va tahlil qiladi, BMTning ustav organlari va shartnomaviy qoʻmitalarining mulohazalari boʻyicha amalga oshirilgan yoki rejalashtirilgan chora-tadbirlar toʻgʻrisida axborot (keyingi oʻrinlarda — axborot) loyihasini tayyorlaydi. Markaz axborot loyihasini tayyorlash jarayoniga masʼul davlat organlarining mutaxassislarini jalb qilish huquqiga ega. 44. Markaz oʻn besh kun muddatda axborot manfaatdor davlat organlari bilan belgilangan tartibda kelishilishini taʼminlaydi va oʻn kun muddatda, biroq BMTning ustav organlari va shartnomaviy qoʻmitalari tomonidan belgilangan muddatdan kamida besh kun oldin Tashqi ishlar vazirligiga yuboradi. 45. Axborot Tashqi ishlar vazirligi tomonidan besh kun muddatda BMTning ustav organlari va shartnomaviy qoʻmitalariga yuboriladi. 46. Axborot BMTning ustav organlari va shartnomaviy qoʻmitalariga taqdim etilgandan soʻng BMTning ustav organlari va shartnomaviy qoʻmitalari mulohazasi boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar amalga oshirilgan boʻlsa, tegishli davlat organlari bu haqida oʻn kun muddatda Markazga maʼlumot taqdim etadi. 47. Mulohazalarda belgilangan zararni qoplash uchun toʻlov (kompensatsiya) sud tartibida belgilanadi. 48. Markaz BMTning ustav organlari yoki shartnomaviy qoʻmitalari tomonidan tegishli xabarnomalar yuzasidan qabul qilingan mulohazalarni oʻzining rasmiy veb-saytiga joylashtiradi va ularning hisobini elektron reyestrda yuritadi. 49. Xabarnoma va mulohazalarni koʻrib chiqish, ularga oʻz vaqtida javob berish jarayonlari va davlat organlarining bu boradagi faoliyati Markaz tomonidan monitoring qilinadi. 50. Davlat organlari tomonidan xabarnomalar yuzasidan asoslantirilgan javoblarning Markazga oʻz vaqtida taqdim etilishi, ularning sifati va toʻliqligi uchun tegishli organlarning birinchi rahbarlari shaxsan javobgar hisoblanadi. 51. Jeneva shahridagi Birlashgan Millatlar Tashkiloti boʻlimi va boshqa xalqaro tashkilotlar huzuridagi Oʻzbekiston Respublikasining Doimiy vakolatxonasi BMTning ustav organlari va shartnomaviy qoʻmitalariga Hukumatning rasmiy nuqtai nazari (axborot va boshqalar) oʻz vaqtida taqdim etilishi uchun javobgar hisoblanadi. 1. 22-band quyidagi tahrirda bayon etilsin: “22. Markaz xodimlariga martaba darajalari uchun ustama toʻlash Oʻzbekiston Respublikasi adliya organlari va muassasalari xodimlari uchun qonun hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi. Markaz xodimlari uchun avvalgi ish joyida harbiy va maxsus unvonlar (martaba darajalari, malaka toifalari, diplomatik darajalar va boshqalar) uchun berilgan ustamalar va qoʻshimcha toʻlovlar saqlab qolinadi. Bunda, qonun hujjatlariga asosan xodimning oldingi ish joyi boʻyicha mazkur Farmonda belgilangan miqdordan yuqoriroq ustamalar va qoʻshimcha toʻlovlar belgilangan taqdirda, ushbu toʻlovlarni toʻlash yuqoriroq miqdor boʻyicha amalga oshiriladi. Markazda ishlangan davr harbiy va maxsus unvonlarni (martaba darajalarini, malaka toifalarini, diplomatik darajalarni va boshqalarni) olish uchun zarur boʻlgan ish stajiga qoʻshiladi”. 2. 23-bandning ikkinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Markazda amalda boʻlgan mehnat sharoitlari hisobga olingan hamda lavozim maoshi va boshqa toʻlovlar miqdorlari inobatga olingan holda avvalgi ish joyi boʻyicha xodimlar uchun belgilangan barcha imtiyozlar, moddiy va ijtimoiy himoya choralari”. 3. Quyidagi mazmundagi 231 — 233-bandlar bilan toʻldirilsin: “231. Markaz xodimlarining, shu jumladan yordamchi xodimlarning lavozim maoshiga ragʻbatlantirish koeffitsiyenti hisobga olingan holda, davlat organlaridagi koʻp yillik mehnati uchun 2 yildan 5 yilgacha — 0,1; 5 yildan 10 yilgacha — 0,2; 10 yildan 15 yilgacha — 0,3; 15 yildan 20 yilgacha — 0,4; 20 yildan ortiq — 0,5 koeffitsiyentlarda har oylik ustamalar toʻlanadi. Bunda, qonun hujjatlariga asosan xodimning oldingi ish joyi boʻyicha mazkur Farmonda belgilangan miqdordan yuqoriroq ustama belgilangan taqdirda, ustama toʻlash yuqoriroq miqdor boʻyicha amalga oshiriladi. 232. Markaz xodimlarining lavozim maoshiga fan nomzodi yoki falsafa doktori (PhD) ilmiy darajasiga ega shaxslar uchun — lavozim maoshining 30 foizigacha, fan doktori (Doctor of Science) ilmiy darajasiga ega shaxslar uchun — lavozim maoshining 60 foizigacha qoʻshimcha haq toʻlanadi. 233. Mazkur Nizomning 231, 232 va 24-bandlarida nazarda tutilgan qoidalar “Demokratlashtirish va inson huquqlari” jurnali tahririyati xodimlariga nisbatan ham toʻliq qoʻllaniladi”. 4. 24-banddagi “1,7 baravar” soʻzlari “2 baravar” soʻzlari bilan almashtirilsin.