Mikrokredit tashkilotlari VA LOMBARDLAR TOMONIDAN KASSA OPERATSIYALARINI AMALGA OSHIRISH QOIDALARINI TASDIQLASH HAQIDA
(resolution, 2025-07-24)

Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1995-y., 12-son, 247-modda) va “Mikrokredit tashkilotlari toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2006-y., 37-38-son, 372-modda) qonunlariga muvofiq Markaziy bank Boshqaruvi qaror qiladi: 1. Mikrokredit tashkilotlari va lombardlar tomonidan kassa operatsiyalarini amalga oshirish qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur qaror Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatiga olingan kundan boshlab oʻn kun oʻtgach kuchga kiradi. Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1995-y., 12-son, 247-modda) va “Mikrokredit tashkilotlari toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2006-y., 37-38-son, 372-modda) qonunlari, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2003-yil 17-sentabrdagi 402-son “Oʻzbekiston Respublikasi hududida lombardlarni roʻyxatdan oʻtkazish va ular faoliyatini litsenziyalash masalalari toʻgʻrisida”gi qaroriga (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2003-y., 17-18-son, 149-modda) muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi hududida faoliyat koʻrsatayotgan mikrokredit tashkilotlari va lombardlar (keyingi oʻrinlarda — nobank kredit tashkilotlari) tomonidan kassa operatsiyalarini amalga oshirish, naqd pullarni va boyliklarni saqlash tartibini belgilaydi. 1. Barcha nobank kredit tashkilotlari oʻz pul mablagʻlarini banklarda saqlashlari shart. 2. Nobank kredit tashkilotlari va yuridik shaxslar oʻrtasida hisob-kitoblar naqd pulsiz tartibda banklar orqali amalga oshiriladi. 3. Nobank kredit tashkilotlari tomonidan banklardan olingan naqd pullar ular qanday maqsadlar uchun olingan boʻlsa, faqat oʻsha maqsad uchungina sarflanadi. Nobank kredit tashkilotlari oʻz kassasida naqd pullarni kassadagi naqd pul qoldigʻining belgilangan limiti doirasida saqlashlari mumkin. Kassalardagi naqd pullar qoldigʻi limitlari ularning talab qilib olinguncha asosiy depozit hisobvaraqlariga xizmat koʻrsatuvchi banklar tomonidan ushbu nobank kredit tashkilotlari rahbarlari bilan har yili kelishilgan tartibda belgilanadi. Zarur boʻlgan hollarda koʻrsatilgan limitlar qayta koʻrib chiqilishi mumkin. 4. Nobank kredit tashkilotlari kassadagi naqd pullar qoldigʻining limitini aniqlash maqsadida unga xizmat koʻrsatuvchi bankka mazkur Qoidalarning 1-ilovasiga muvofiq kassasidagi naqd pul qoldigʻi limitlarini belgilash uchun hisob-kitob taqdim etadi. Kassadagi limit qoldigʻi hisob-kitobini oʻrnatilgan tartibda taqdim etmagan nobank kredit tashkilotlarining kassa qoldigʻi limiti nolga teng, bankka topshirilmagan kassadagi naqd pul mablagʻlari esa limitdan ortiq deb hisoblanadi. Nobank kredit tashkilotlarining kassasidagi naqd pullar qoldigʻining limiti xizmat koʻrsatuvchi bank tomonidan uning keyingi kun davomidagi normal ish faoliyatini tashkil etish uchun yetarli miqdorda oʻrnatiladi. 5. Kassasidagi naqd pullar nobank kredit tashkilotlari tomonidan qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda moliyaviy va boshqa xizmatlarni koʻrsatish uchun ishlatiladi. 6. Nobank kredit tashkilotlari kassadagi naqd pul qoldigʻining belgilangan limitidan ortiqcha boʻlgan qismini bankdagi hisobvaraqlariga kiritish uchun inkassatsiya xizmatlari orqali yoki mustaqil ravishda bank kassalariga topshiradilar. 7. Nobank kredit tashkilotlari oʻz kassalarida belgilangan limitlardan ortiqcha naqd pulni faqat ish haqi va unga tenglashtirilgan toʻlovlar toʻlash uchun, bankdan olingan kunni qoʻshib hisoblagan holda 3 ish kunidan ortiq boʻlmagan muddat mobaynida saqlash huquqiga egalar. 8. Xizmat safarlari bilan bogʻliq xarajatlar uchun, shuningdek boshqa mayda xoʻjalik xarajatlariga naqd pul berish xizmat safarlariga yuborilayotgan shaxslarga qonunchilik hujjatlariga muvofiq shu maqsadlar uchun berilishi lozim boʻlgan miqdorda, keyin hisobot berish sharti bilan amalga oshiriladi. Keyin hisobot berish sharti bilan berilgan naqd pullarning sarflanmagan qismi ularga berilgan muddat tugaganidan keyin 3 kundan kechiktirilmasdan nobank kredit tashkilotlari kassasiga qaytarilishi shart. Hisobot berish sharti bilan naqd pulni olgan shaxslar nobank kredit tashkilotlarining buxgalteriyasiga sarflangan summa toʻgʻrisida hisobot berishlari zarur. Ushbu shaxslar keyin hisobot berish sharti bilan beriladigan naqd pul faqat oldingi hisobot berish sharti bilan berilgan summalar boʻyicha mazkur shaxslar tomonidan toʻliq hisobot berilganidan keyin amalga oshiriladi. 9. Naqd pulni qabul qilish va topshirish boʻyicha kassa operatsiyalari qonunchilik hujjatlariga muvofiq tasdiqlangan birlamchi hisob hujjat shakllari bilan rasmiylashtiriladi. 10. Naqd pullarni qabul qilish vaqtida nobank kredit tashkilotlarining kassiri soʻmning toʻlovga yaroqlilik belgilarini aniqlashda mazkur Qoidalarning 1a-ilovasiga amal qilishi shart. Nobank kredit tashkiloti kassiri naqd pullarni bosh buxgalter (agar buxgalter mavjud boʻlsa) tomonidan imzolangan kirim kassa orderlari boʻyicha qabul qiladi. Naqd pullar qabul qilinganda nobank kredit tashkiloti bosh buxgalteri (agar buxgalter mavjud boʻlsa) va kassiri tomonidan imzolangan, kassir muhri qoʻyilgan yoki kassa apparatining izi (otteski) tushirilgan kvitansiya beriladi. 11. Nobank kredit tashkilotlarining kassasidan naqd pullarni boshqa xoʻjalik yurituvchi subyektlar ehtiyojlari uchun berilishiga yoʻl qoʻyilmaydi. 12. Nobank kredit tashkilotlarining kassasidan naqd pullarni bir martalik berilishi chiqim kassa orderlari orqali amalga oshiriladi. Ushbu chiqim kassa orderlari nobank kredit tashkilotining rahbari va bosh buxgalteri (agar buxgalter mavjud boʻlsa) tomonidan imzolanishi shart. 13. Chiqim kassa orderi boʻyicha pul berish paytida kassir pul oluvchining shaxsini tasdiqlovchi hujjatni (pasport, identifikatsiya ID-karta, yangi namunadagi milliy haydovchilik guvohnomasi, Oʻzbekiston Respublikasida doimiy yashovchi chet el fuqarolari va fuqaroligi boʻlmagan shaxslarning yashash guvohnomalari yoki ID-kartalari, harbiy bilet yoki harbiy qismlar yoxud harbiy muassasalar tomonidan beriladigan shaxsini tasdiqlovchi hujjat) koʻrsatishni talab qiladi, hujjatning nomi va raqamini, kim tomonidan va qachon berilganligini yozib qoʻyadi va pul oluvchidan imzosini qoʻydiradi. Nobank kredit tashkilotlarida uning xodimlariga pul berilishi mazkur nobank kredit tashkiloti tomonidan berilgan guvohnoma boʻyicha, unda egasining surati mavjud boʻlgan holda, amalga oshirilishi mumkin. Pul olinganligi toʻgʻrisidagi tilxat faqat oluvchi dastxati bilan binafsha, koʻk yoki qora siyohli sharikli ruchkada olingan summa: ______ soʻm (soʻzlar bilan), ______ tiyin (raqamlar bilan) koʻrsatilgan holdagina yozilishi mumkin. 14. Kassir pullarni faqat chiqim kassa orderida yoki ishonchnomada koʻrsatilgan shaxsga beradi. Agar pullar belgilangan tartibda rasmiylashtirilgan ishonchnoma boʻyicha berilsa, order matnida pul oluvchining familiyasi, ismi va otasining ismidan keyin buxgalteriya tomonidan pul olishiga ishonchnoma berilgan shaxsning familiyasi, ismi, otasining ismi koʻrsatiladi. Agar pul qaydnoma boʻyicha berilsa, pul olinganligi haqidagi imzodan oldin kassir “Ishonchnoma boʻyicha” deb yozib qoʻyadi. Ishonchnoma boʻyicha naqd pullarni faqat ish haqi va unga tenglashtirilgan toʻlovlar, pensiya va nafaqalar toʻlovi berishga ruxsat etiladi. 15. Ish haqi va unga tenglashtirilgan toʻlovlar kassir tomonidan toʻlov qaydnomalari boʻyicha har bir pul oluvchiga chiqim kassa orderi tuzilmasdan amalga oshiriladi. Toʻlov qaydnomasining sarvaragʻi (titul varagʻi)da pul berishga ruxsat etilganligi toʻgʻrisida, pul berish muddatlari va summasi yozuv bilan koʻrsatilgan hamda nobank kredit tashkiloti rahbari va bosh buxgalterining (agar buxgalter mavjud boʻlsa) imzolari qoʻyilgan holda, ruxsat yozuvi amalga oshiriladi. 16. Ish haqi va unga tenglashtirilgan toʻlovlarni toʻlash uchun 8-bandida belgilangan muddat tugagandan keyin kassir quyidagilarni amalga oshirishi shart: toʻlov qaydnomasida ish haqi va unga tenglashtirilgan toʻlovlarni toʻlash amalga oshirilmagan shaxslarning familiyasi qarshisiga “Deponentlandi” degan shtamp qoʻyishi yoki qoʻlda yozib qoʻyishi; deponentlangan summalar reyestrini tuzishi; qaydnoma oxirida ish haqi va unga tenglashtirilgan toʻlovlarni amalda toʻlangan summasi hamda ularning olinmagan summasi, deponentga oʻtkazilishi lozim boʻlgan summani yozib qoʻyishi, ushbu summalarni toʻlov qaydnomasi boʻyicha jami summa bilan solishtirishi va yozuvni oʻz imzosi bilan tasdiqlashi; kassa daftariga amalda toʻlangan summani yozishi va qaydnomaga “….-sonli chiqim kassa orderi” shtampini qoʻyishi shart. Buxgalteriya toʻlov qaydnomalarida kassir tomonidan qayd qilingan yozuvlarni tekshiradi va ular boʻyicha berilgan hamda deponentga oʻtkazilgan summalarni jamlab chiqadi. Deponentga oʻtkazilgan summalar bankka topshiriladi va topshirilgan summalarga bitta umumiy chiqim kassa orderi tuziladi. 17. Kirim kassa orderlari va ularning kvitansiyalari, shuningdek chiqim kassa orderlari buxgalteriya tomonidan binafsha, koʻk yoki qora sharikli ruchka bilan yoki yozuv mashinkasida (kompyuterda) aniq va ravshan yozilib toʻldirilishi shart. Ushbu hujjatlarda ustidan oʻchirib yozishga, tuzatishlar kiritishga, izoh berilgan holda ham, yoʻl qoʻyilmaydi. Kirim va chiqim kassa orderlarida ularni tuzish uchun asos koʻrsatiladi va ularga ilova qilingan hujjatlar sanab oʻtiladi. Kirim va chiqim kassa orderlarini pul topshirayotgan yoki olayotgan shaxslar qoʻliga berish taqiqlanadi. Pullarni kassa orderlari boʻyicha qabul qilish va topshirish faqat ular tuzilgan kuni amalga oshirilishi mumkin. 18. Kirim va chiqim kassa orderlari yoki ularning oʻrnini bosuvchi hujjatlarni olish vaqtida kassir quyidagilarni tekshirishi shart: hujjatlarda bosh buxgalter imzosi mavjudligi va uning haqiqiyligini, chiqim kassa orderida nobank kredit tashkiloti rahbarining ruxsat berganligi toʻgʻrisida imzosi mavjudligini; hujjatlar toʻgʻri rasmiylashtirilganligini; hujjatlarda sanab oʻtilgan ilovalarning mavjudligini. Ushbu talablarning birortasiga rioya qilinmagan taqdirda kassir hujjatlarni tegishli ravishda rasmiylashtirish uchun buxgalteriyaga qaytaradi. Kirim va chiqim kassa orderlari, ular asosida pul olingani yoki berilganidan keyin, darhol kassir tomonidan imzolanadi, ularga ilova qilingan hujjatlar ustiga sanasi (kun, oy, yil) koʻrsatilgan holda, “Toʻlandi” degan shtamp bosiladi yoki shunday yozuv qayd etiladi. 19. Kirim va chiqim kassa orderlari kassaga topshirilguniga qadar buxgalteriya tomonidan kirim va chiqim kassa orderlarini qayd etish jurnalida roʻyxatga olinadi. Ish haqini toʻloviga doir toʻlov qaydnomalariga rasmiylashtirilgan chiqim kassa orderlari u berilgandan keyin roʻyxatga olinadi. 20. Nobank kredit tashkilotlarining barcha tushumlari va naqd pullar berilishi kassa daftarida hisobga olinadi. 21. Kassa daftarining varaqlari raqamlangan, tikilgan boʻlishi lozim. Kassa daftaridagi varaqlar soni nobank kredit tashkiloti rahbari va bosh buxgalterning (agar buxgalter mavjud boʻlsa) imzolari bilan tasdiqlanadi. Kassa daftarida oʻchirib-yozish va izohsiz tuzatishlar qilish man etiladi. Qilingan tuzatishlar kassir, shuningdek nobank kredit tashkiloti rahbari va bosh buxgalteri (agar buxgalter mavjud boʻlsa) imzolari bilan tasdiqlanadi. 22. Har bir order yoki uning oʻrniga oʻtadigan boshqa hujjat boʻyicha pul berilganidan yoki pul olingandan keyin kassir tomonidan darhol kassa daftariga yozib qoʻyiladi. Har kuni, ish kuni oxirida kassir kun davomidagi operatsiyalar yakunini hisoblaydi, keyingi kunga kassadagi pullar qoldigʻini hisoblab chiqaradi va buxgalteriyaga kassir hisoboti sifatida yirtib olingan ikkinchi varaqni (kassa daftaridagi bir kunlik yozuvlar nusxasini) kirim va chiqim kassa hujjatlari bilan birgalikda kassa daftariga imzo chektirib topshiradi. 23. Kassa daftari toʻgʻri yuritilishini nazorat etish nobank kredit tashkiloti rahbari, bosh buxgalter (agar buxgalter mavjud boʻlsa) zimmasiga yuklanadi. 24. Toʻlov qaydnomasida yoki chiqim kassa orderida oluvchining imzosi bilan tasdiqlanmagan holda kassadan berilgan pul kassada naqd pullar qoldigʻini hisoblashda eʼtiborga olinmaydi. Ushbu summa kamomad hisoblanadi va kassirdan undirib olinadi. Kassadagi kirim kassa orderlari bilan tasdiqlanmagan naqd pullar kassadagi ortiqcha pul hisoblanadi va nobank kredit tashkilotlarining daromadiga kiritiladi. 25. Har bir nobank kredit tashkiloti naqd pullar bilan hisob-kitoblarni amalga oshirish uchun oʻz kassasiga ega boʻlishi lozim. Naqd pullarni qabul qilish, berish hamda vaqtinchalik saqlash, shuningdek boshqa qimmatliklarni vaqtinchalik saqlash uchun moʻljallanib, alohida ajratilgan hamda maxsus jihozlangan xona kassa deb ataladi. 26. Nobank kredit tashkilotlarining kassa xonalari mazkur Qoidalarning 1b-ilovasiga muvofiq texnik jihatdan mustahkamlanishi va qoʻriqlash-yongʻindan saqlash signalizatsiya vositalari bilan jihozlanishi lozim. Nobank kredit tashkilotlarining rahbarlari kassani tegishli ravishda jihozlanishi va pullarning kassa xonasida saqlanishini, shuningdek, ularni bankdan olib yetkazib berishda hamda bankka topshirishda pullarni but saqlanishini taʼminlashlari shart. Rahbarlarning aybi bilan pul mablagʻlarini saqlash va tashish vaqtida pullarining but saqlanishi uchun zarur shart-sharoitlar yaratilmagan hollarda, ular qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladilar. Pul mablagʻlarini saqlash va tashish paytida ularning but saqlanishini taʼminlash yuzasidan tavsiyalar mazkur Qoidalarning 2-ilovasida keltirilgan. 27. Barcha naqd pullar nobank kredit tashkilotlarida yonmaydigan seyflarda saqlanadi, ular kassa ishi tugaganidan keyin kalit bilan qulflanadi va kassirning surgʻuchli muhri bilan muhrlanadi. Seyf kalitlari va muhrlar kassirlar (kassir)da saqlanadi va ularni shartlangan joylarda qoldirish, begona shaxslarga berish yoki hisobda turmagan dublikatlarini tayyorlash taqiqlanadi. Seyflar va metall javonlar turgan xonalarning eshigini ochiq qoldirish, shuningdek, ushbu seyflar va javonlar eshigida kalitlarni qoldirish qatʼiyan man etiladi. Kalitlarning hisobga olingan dublikatlari kassirlar tomonidan surgʻuchlangan xaltalarda nobank kredit tashkilotlarning rahbarlarida saqlanadi. Kamida har chorakda bir marta ularning nazorat tekshiruvi oʻtkaziladi. Kalit yoʻqolgani aniqlangan hollarda nobank kredit tashkiloti rahbari ichki ishlar organlariga bu haqda xabar beradi va zudlik bilan seyflarning qulfini almashtirish uchun choralar koʻradi. Mazkur nobank kredit tashkilotiga tegishli boʻlmagan naqd pullar va boshqa boyliklarni kassada saqlash taqiqlanadi. 28. Kassa xonasini va seyfni ochishdan oldin kassir qulflar, eshiklar, deraza panjaralari va muhrlar butligini koʻzdan kechirishi, qoʻriqlash signalizatsiyasining soz holatda ekanligini tekshirib, bunga ishonch hosil qilishi shart. Muhrning yoʻqligi yoki shikastlanganligi, qulf, eshik yoki panjaralar shikastlanganligi hollarida kassir zudlik bilan bu haqda nobank kredit tashkiloti rahbarini xabardor qilishi lozim, rahbar esa sodir boʻlgan voqea toʻgʻrisida ichki ishlar organlariga xabar beradi va ushbu organ xodimlari yetib kelgunga qadar kassani qoʻriqlash choralarini koʻradi. Bunday hollarda nobank kredit tashkiloti rahbari, bosh buxgalteri (agar buxgalter mavjud boʻlsa) hamda kassir ichki ishlar organining ruxsatini olganidan soʻng, kassada saqlanayotgan pul mablagʻlari va boshqa qimmatliklar mavjudligini tekshiradi. Ushbu tekshiruv kassa operatsiyalari boshlangunga qadar amalga oshirilishi lozim. Tekshiruv natijalari toʻgʻrisida 3 nusxada dalolatnoma tuziladi va u tekshiruvda qatnashgan barcha shaxslar tomonidan imzolanadi. Dalolatnomaning birinchi nusxasi — ichki ishlar organlariga, ikkinchi nusxasi — yuqori nobank kredit tashkilotiga (agar u mavjud boʻlsa) yuboriladi, uchinchi nusxasi esa nobank kredit tashkilotining oʻzida qoladi. 29. Moddiy javobgarlik toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlariga muvofiq, kassir oʻzi qabul qilib olgan barcha qimmatliklarning but saqlanishi uchun hamda nobank kredit tashkilotiga oʻzining qasddan qilingan harakatlari, shuningdek, oʻz vazifalariga masʼuliyatsizlik bilan qarashi natijasida yetkazilgan zarar uchun toʻla moddiy javobgar hisoblanadi. 30. Kassirning ishga tayinlanganligi toʻgʻrisida buyruq chiqarilganidan keyin, nobank kredit tashkiloti rahbari kassirni Kassa operatsiyalarini yuritish qoidalari bilan unga imzo chektirgan holda tanishtirishi lozim. Shundan keyin kassir bilan uning toʻliq moddiy javobgarligi toʻgʻrisida shartnoma tuziladi. 31. Kassirga oʻziga topshirilgan ishni boshqa shaxslarga ishonib topshirish man etiladi. 32. Kassir bitta boʻlgan nobank kredit tashkilotlarda, u vaqtincha almashtirilishi zarur boʻlgan hollarda, kassir vazifasini bajarish nobank kredit tashkiloti rahbarining buyrugʻi bilan boshqa xodim zimmasiga yuklanadi. Bu xodim bilan 30-bandda koʻzda tutilgan shartnoma tuziladi. Kassir oʻz ish joyini toʻsatdan qoldirgan (kasal boʻlishi va b.) hollarda uning hisobidagi qimmatliklar darhol nobank kredit tashkiloti rahbari va bosh buxgalteri (agar buxgalter mavjud boʻlsa) ishtirokida yoki nobank kredit tashkiloti rahbari tayinlangan shaxslardan tarkib topgan komissiyaning ishtirokida boshqa kassir tomonidan qayta sanaladi va unga ushbu qimmatliklar topshiriladi. Qimmatliklarni qayta sanash va topshirish natijalari toʻgʻrisida dalolatnoma tuziladi va unga yuqorida koʻrsatilgan shaxslar imzo chekadi. 33. Lombardda garovga olingan ashyolarni saqlash, ularning but saqlanishini taʼminlash, ularga zararli taʼsir koʻrsatilishi hamda begona shaxslar kirishini istisno etadigan shart-sharoitlar taʼminlangan boʻlishi lozim. 34. Garovga qoʻyilgan ashyolarni saqlash joylarida boshqa ashyolarni saqlashga yoʻl qoʻyilmaydi. 35. Lombardlar, kassadan tashqari, lombard tomonidan garovga olingan ashyolarni saqlash uchun alohida xonaga ega boʻlishi kerak. 36. Ushbu xonada deraza oʻrinlari boʻlmasligi va xona mazkur Qoidalar talablariga javob berishi lozim. 37. Nobank kredit tashkiloti rahbari tomonidan belgilangan muddatlarda, lekin kamida har chorakda bir marta, kassa toʻsatdan taftish qilinib, kassadagi barcha pullar birma-bir sanaladi va boshqa qimmatliklar tekshiriladi. Kassada taftish oʻtkazish uchun nobank kredit tashkiloti rahbarining buyrugʻi bilan komissiya tayinlanadi. Mazkur komissiya taftish oʻtkazib, bu toʻgʻrida dalolatnoma tuzadi. Taftish natijasida kassadagi boyliklar kam yoki ortiqcha chiqqanligi aniqlansa, kamomad yoki ortiqcha summa miqdori va ular vujudga kelgan vaziyatlar dalolatnomada koʻrsatiladi. Pul mablagʻlari mavjudligini tekshirish dalolatnomasining namunaviy shakli mazkur Qoidalarning 3-ilovasida keltirilgan. 38. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki nobank kredit tashkilotlari tomonidan ushbu Qoidalar talablariga rioya etilishini qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda tekshiradilar. Mazkur Qoidalar talablari buzilganligi aniqlanganda nobank kredit tashkilotlari rahbaridan aniqlangan qoidabuzarlik va kamchiliklarni belgilangan muddatda bartaraf etilishi talab qilinadi. 39. Kassa intizomining buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladilar. Kassa intizomiga rioya etish uchun javobgarlik nobank kredit tashkilotlari zimmasiga yuklanadi. 1. Mikrokredit tashkilotlari va lombardlar tomonidan haqiqiyligi shubhalantirmaydigan hamda ular qiymatini belgilaydigan soʻzlar, Oʻzbekiston Respublikasi Davlat gerbining tasviri, seriyasi va raqamlari toʻliq saqlangan banknotlar, ular umumiy oʻlchamining 55 foizi mavjud boʻlsa hamda shikastlanish darajasidan qatʼiy nazar, toʻliq hajmini va yuz tomonida qiymat tasvirini saqlagan metall tangalar toʻlovga qabul qilinadi. 2. Mikrokredit tashkilotlari va lombardlar: istalgan qismi, jumladan toʻlovlilik alomatlari belgilanishiga taʼsir etadigan darajada teshilgan, yirtilgan siyqalangan joylari, dogʻlari boʻlgan, siyohda yozilgan; ayrim qismlari shak-shubhasiz bitta biletga tegishli boʻlgan yirtilgan va yelimlangan; qiymatini koʻrsatadigan raqamlar, yozuvlar boʻlgan qismlardan tashqari, oʻz rangini oʻzgartirgan, kuygan (koʻproq kuygan); toʻliq hajmini saqlamagan banknotlarni toʻlovga qabul qilishi va pul tushumi tarkibida banklarga topshirishi lozim. Ushbu talablarga muvofiq kelmaydigan banknotlar va tangalar toʻlovga yaroqsiz hisoblanadi va banklar tomonidan ekspertizaga qabul qilinadi. 1. Mazkur talablar nobank kredit tashkilotlarida kassa xonalarini texnik jihatdan mustahkamlash va qoʻriqlash — yongʻindan ogoh etish vositalari bilan jihozlash boʻyicha meʼyorlarini belgilaydi. 2. Nobank kredit tashkilotlari tomonidan tashkil etiladigan kassalar gʻishtli yoki temir beton devorlarga, mustahkam eshiklarga, pol va shiftlarga ega boʻlishi lozim. 3. Kassa xonalari pul va boshqa qimmatliklarni saqlash uchun yonmaydigan seyflar bilan jihozlangan, shuningdek ular devorga yoki polga qotirilgan boʻlishi lozim. 4. Nobank kredit tashkilotlari kassalarining qurilish-montaj, texnik jihatdan mustahkamligi va xavfsizligi, ularda qimmatliklarning butligi, daxlsizligi va xavfsizligini taʼminlash boʻyicha masʼuliyat ushbu tashkilotlar rahbarlari zimmasiga yuklatiladi. 5. Kassa xonalariga nobank kredit tashkilotlari ixtiyoriga koʻra zamonaviy texnologiyalar asosida yaratilgan, dasturiy taʼminotga asoslangan vositalar yordamida moddiy javobgar shaxslarning biometrik (“barmoq izi”, “koʻz gavhari”, “tovush diapazoni” va boshqa) belgilariga qarab identifikatsiya qilishga qodir boʻlgan eshiklar oʻrnatilishi mumkin. 6. Yongʻin yoki favqulodda vaziyatlar yuzaga kelganda insonlarni va moddiy boyliklarni saqlash maqsadida, binoning deraza romlariga panjaralar xonaning ichki tomonidan yengil ochiladigan qilib oʻrnatilishi lozim. 7. Kassa xonalari qoʻriqlash signalizatsiyasining ikkita himoya toʻsigʻi bilan jihozlanishi shart: a) birinchi himoya toʻsigʻi — xonaning perimetrini himoya qiladi. Kassa xonalarida derazalar mavjud boʻlganda, ular deraza ochilishi va oyna sinishini qayd etish qurilmalari bilan jihozlanadi; b) ikkinchi himoya toʻsigʻi — xonaning hajmini himoya qiladi. Buning uchun hajmni qoʻriqlash (ultratovush, infraqizil, optik-elektron, radiotoʻlqin rusumli) qurilmalari qoʻllaniladi. 8. Kassa xonalarida kassirlarning ish joylari tashvish tugmalari bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 9. Kassa xonalaridagi qoʻriqlash signalizatsiyasiining ikkita himoya toʻsigʻi ishdan tashqari vaqtda qabul-nazorat uskunasi orqali texnik qoʻriqlash punktiga qoʻriqlashga topshiriladi. Kassa xonalaridagi tashvish tugmalari ish vaqti davomida texnik qoʻriqlash punktiga ulanadi. 10. Kassa xonalaridagi qoʻriqlash signalizatsiyasining ikkita himoya toʻsigʻi alohida shleyflar bilan qabul-nazorat uskunalariga ulanib, uning chiqishi bitta shleyf orqali texnik qoʻriqlash punktiga va kassaning navbatchilik xonasidagi xabar berish uskunasiga ulanadi, shuningdek elektr energiyasi boʻlmagan taqdirda qoʻriqlash signalizatsiyasining oʻn ikki soat ishlab turishini taʼminlovchi zaxira elektr manbai bilan taʼminlanishi lozim. 11. Kassa xonalari normativ hujjatlarda belgilangan tartibda yongʻindan avtomatik xabar beruvchi qurilmalar (tutunli, issiqli va h. k.) bilan jihozlanadi va ular texnik qoʻriqlash punktiga yoki navbatchi xodimlar postidagi yongʻindan xabar beruvchi nazorat qilish uskunasiga ulanadi. 12. Qoʻriqlash signalizatsiyasi va yongʻindan avtomatik xabar beruvchi qurilmalar tizimi va kassani yoritish tizimi alohida-alohida montaj qilinadi hamda ularning uzluksiz ishlashi taʼminlanishi lozim. Simlarning barcha turlari plastmassa quvurlarda yashirilgan holda oʻtkaziladi. 13. Kassa xonalarining yongʻindan avtomatik xabar beruvchi qurilmalari tizimi SHNQ 2.04.09-2007 “Bino va inshootlarning yongʻin avtomatikasi” talablariga muvofiq kelishi va doimo ishchi holatda boʻlishi lozim. 14. Kassa xonalarini qoʻriqlash signalizatsiya vositalari va yongʻindan avtomatik xabar beruvchi qurilmalar bilan jihozlashga doir ishlar ruxsatnomaga (litsenziyaga) ega boʻlgan yuridik shaxslar tomonidan amalga oshiriladi. 15. Kassa xonalarida montaj qilingan qoʻriqlash va yongʻindan avtomatik xabar beruvchi qurilmalarni montaj tashkilotidan foydalanishga qabul qilish va dalolatnomani imzolash Oʻzbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasining qoʻriqlash boʻlinmalari, Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligining hududiy boʻlinmalari va nobank kredit tashkilotlarining vakillari bilan birgalikda tuzilgan komissiya tomonidan amalga oshiriladi. Montaj tashkiloti majburiy tartibda qoʻriqlash va yongʻindan avtomatik xabar beruvchi qurilmalar montajining ijro chizmasi va montaj qilingan signalizatsiya apparatlarini ishlatish yoʻriqnomasini taqdim etadi. 1. Nobank kredit tashkilotlari rahbarlariga kassa operatsiyalarini yuritish, qoʻriqlash — yongʻindan ogohlantirish vositalariga qarash, pul mablagʻlarini qoʻriqlash va tashish bilan bogʻliq boʻlgan ishga qabul qilishda yoki lavozimlarga tayinlashda yoki yuqorida koʻrsatilgan ishlarga vaqti-vaqti bilan jalb etishda ushbu shaxslar toʻgʻrisida maʼlumotlar olish uchun ichki ishlar organlari va tibbiyot muassasalariga murojaat etish tavsiya qilinadi. Bunda kassa operatsiyalarini yuritish, qoʻriqlash — yongʻindan ogohlantirish vositalariga qarash, pul mablagʻlarini qoʻriqlash va tashish ishlariga quyidagi shaxslarni jalb etishga ruxsat etilmaydi: qasddan jinoyat sodir etganligi uchun ilgari jinoiy javobgarlikka tortilgan, sudlanganligi belgilangan tartibda bekor qilinmagan yoki sud tomonidan belgilangan zararlarning qiymatini toʻlab boʻlmagan shaxslar; surunkali yuqumli kasalligi bor shaxslar; jamoat tartibini muntazam ravishda buzib turuvchilar; spirtli ichimliklar yoki shifokor ruxsatisiz giyohvandlik vositalarini isteʼmol qiluvchilar. 2. Nobank kredit tashkilotlarining pul mablagʻlari va boyliklarini bank muassasalaridan olib kelish yoki ularga topshirishda Oʻzbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasi qoʻriqlash xizmati tomonidan shartnoma asosida transportda kuzatib borilishi mumkin. 3. Pul mablagʻlarini tashish vaqtida kassir va unga hamrohlik qiluvchi shaxsga hamda transport vositasi haydovchisiga quyidagilar taqiqlanadi: harakat yoʻnalishi va yetkazib boriladigan pul mablagʻlari hamda qimmatliklar summasi miqdorini oshkor etish; transport vositasiga nobank kredit tashkiloti rahbari tomonidan pul mablagʻlari hamda boyliklarni yetkazish uchun tayinlanmagan shaxslarni kiritish; piyoda, yoʻlovchi yoki jamoat transportida yurish; doʻkonlar, bozorlar va shu singari joylarga kirish; biron-bir topshiriqni bajarish va har qanday boshqa yoʻl bilan pul va qimmatliklarni belgilangan joyga yetkazishdan chalgʻish. Dalolatnoma kassada amalda mavjud boʻlgan pul mablagʻlari (naqd pullar va boshqalar)ni tekshirish natijalarini aks ettirish uchun qoʻllaniladi. Komissiya kassadagi barcha pullar, qimmatli qogʻozlar va boshqa qimmatliklarni toʻliq qayta sanash yoʻli bilan mavjud pullarni tekshiradi. Dalolatnoma ikki nusxada tuziladi va roʻyxatga olish komissiyasi hamda moddiy javobgar shaxs tomonidan imzolanadi. Dalolatnomaning bir nusxasi nobank kredit tashkiloti buxgalteriyasiga topshiriladi, ikkinchi nusxasi moddiy javobgar shaxsda qoladi. Tekshirish boshlangunga qadar har bir moddiy javobgar shaxsdan yoki pul mablagʻlarining saqlanishi uchun javobgar shaxslar guruhidan tilxat olinadi. Tilxat mazkur shaklning sarlavha qismiga kiritilgan. Moddiy javobgar shaxslar almashganida dalolatnoma uch nusxada tuziladi (boyliklarni topshirgan moddiy javobgar shaxsga, boyliklarni qabul qilib olgan moddiy javobgar shaxsga va buxgalteriyaga berish uchun).