OʻRTA MAXSUS, KASB-HUNAR TAʼLIMI MUASSASALARI OʻQITUVChILARI VA IShLAB ChIQARISh TAʼLIMI USTALARINI ATTESTATSIYADAN OʻTKAZISh HAMDA ULARGA MALAKA TOIFALARI BERISh TARTIBI TOʻGʻRISIDAGI NIZOMNI TASDIQLASh HAQIDA
(resolution, 2016-06-13)

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi xodimlari mehnatiga haq toʻlash tizimini takomillashtirish va ularni moddiy ragʻbatlantirishni kuchaytirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2008-yil 30-iyuldagi PQ-929-sonli qarori va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2008-yil 1-avgustdagi “Oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi muassasalari xodimlari mehnatiga haq toʻlashning takomillashtirilgan tizimini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi 165-sonli qaroriga asosan, qaror qilinadi: 1. Oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi muassasalari oʻqituvchilari va ishlab chiqarish taʼlimi ustalarini attestatsiyadan oʻtkazish hamda ularga malaka toifalari berish tartibi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur qaror kuchga kirgan kundan eʼtiboran quyidagilar oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin: Oʻzbekiston Respublikasi Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligining Oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi markazi, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Davlat test markazi va Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligining 2005-yil 24-martdagi 05/QQ, 01-77 va 01/1185-son qarori bilan tasdiqlangan “Akademik litsey va kasb-hunar kollejlari direktor oʻrinbosarlari, pedagog va muhandis-pedagog kadrlari attestatsiyasi toʻgʻrisida”gi Nizom (roʻyxat raqami 1462, 28-mart 2005-yil, Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2005-y., 12-13-son, 97-modda); Oʻzbekiston Respublikasi Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligining Oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi markazi, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Davlat test markazi va Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligining 2006-yil 26-sentabrdagi 34/QB, 01-293 va 11/3008-son qarori bilan tasdiqlangan “Akademik litsey va kasb-hunar kollejlari direktor oʻrinbosarlari, pedagog va muhandis-pedagog kadrlari attestatsiyasi toʻgʻrisidagi nizomga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi qaror (roʻyxat raqami 1462-1, 3-oktabr 2006-yil, Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2006-y., 40-son, 402-modda). 3. Ushbu qaror Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilgandan keyin oʻn kundan soʻng kuchga kiradi. Ushbu Nizom Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2008-yil 30-iyuldagi PQ-929-sonli “Oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi muassasalari xodimlarini moddiy ragʻbatlantirishni kuchaytirish va toʻlov tizimini mukammallashtirishning choralari toʻgʻrisida”gi qarori (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami 2008-y., 31-32-son, 296-modda) va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2008-yil 1-avgustdagi 165-sonli “Oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi muassasalari xodimlarining mehnatiga haq toʻlash tizimini takomillashtirish toʻgʻrisida”gi qaroriga (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami 2008-y., 31-32-son, 303-modda) muvofiq oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi muassasalarining oʻqituvchilari va ishlab chiqarish taʼlimi ustalari (trener-oʻqituvchilar)ni (bundan keyingi oʻrinlarda pedagog xodimlar deb yuritiladi) attestatsiyadan oʻtkazish hamda ularga malaka toifalarini berish tartibini belgilaydi. Oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi muassasasi direktor oʻrinbosarini attestatsiyadan oʻtkazish mazkur Nizom talablari asosida oʻtkaziladi. 1. Attestatsiya maqsadlari: oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi muassasalari pedagog xodimlarining salohiyati, maʼlumoti, ish tajribasi, bilim darajasi, pedagogik mahorati, ishga boʻlgan munosabatining egallab turgan lavozimi hamda toifa tavsifi talablariga mosligini aniqlash; oʻqituvchilarni lavozimga tayinlash (lavozimini koʻtarish yoki pasaytirish) va ishlab chiqarish taʼlimi ustalari (trener-oʻqituvchilari)ga malaka toifalarini berish (pasaytirish) toʻgʻrisida asoslangan qaror qabul qilish. Attestatsiya: pedagog xodimlarni kasbiy malakalarini, bilim darajalari va koʻnikmalarini uzluksiz oshirib borishlarini ragʻbatlantirishga; kasbiy malaka, bilimlar darajasi va pedagogik koʻnikmalarning oʻsishiga mos holda ish haqi miqdorini oshirish imkoniyatlarini amalga oshirishga; oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi muassasalari mustaqilligini oshirishga, pedagog xodimlar mehnatini baholashda direktor, direktor oʻrinbosari va pedagog jamoa huquqlarini kengaytirishga yoʻnaltirilgan. 2. Attestatsiyaning asosiy prinsiplari quyidagilar: oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi muassasalari pedagog xodimlari attestatsiya oʻtkazilishining majburiyligi va doimiyligi; pedagog xodimlarning kasbiy malakasi, bilim darajasi va pedagogik koʻnikmalariga baho berishning oshkoraligi, kollegialligi va obyektivligi. 3. Oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi muassasalari pedagog xodimlari bosh, yetakchi, katta oʻqituvchi lavozimlariga, ishlab chiqarish taʼlimi ustalari — birinchi va ikkinchi malaka toifalariga, trener-oʻqituvchilar — oliy, birinchi va ikkinchi malaka toifalariga daʼvogarlik qilishlari mumkin. 4 Pedagog xodimning lavozimi, malaka toifasi koʻtarilishining asosiy sharti boʻlib, uning pedagog xodimlar malakasini oshirish instituti (markazi)da oʻz malakasini oshirishi hisoblanadi. 5. Pedagog xodimlarga tegishli lavozim va kasbiy malaka toifalar 3 yil muddatga berilib, muddat tugagandan soʻng, xodim oʻz lavozimi yoki kasbiy malaka toifasini tasdiqlashi shart. 6. Oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi muassasalarining pedagog xodimlariga qoʻyiladigan malaka talablari Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy himoya qilish vazirligi, Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligining Oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi markazi (bundan keyingi oʻrinlarda OʻMKHTM deb yuritiladi), Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Davlat test markazi (bundan keyingi oʻrinlarda DTM deb yuritiladi) tomonidan belgilangan oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi muassasalari xodimlari asosiy lavozimlarining malaka tavsiflari hamda ushbu Nizom asosida aniqlanadi. 7. Attestatsiya har 3 yilda bir marta oʻtkaziladi. Attestatsiyaning oʻtkazilish muddatlari attestatsiyadan oʻtuvchi pedagog xodimlarga tegishli taʼlim muassasasi rahbariyati tomonidan attestatsiya oʻtkazilishidan bir oy oldin maʼlum qilinadi. 8. Pedagog xodimlarning xohishiga va yozma arizasiga koʻra yoki hududiy oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi boshqarmalarining tashabbusi bilan ular navbatdan tashqari attestatsiyadan oʻtkazilishi mumkin. Pedagog xodimlarning navbatdan tashqari attestatsiyasi avval oʻtkazilgan attestatsiyadan kamida bir yildan soʻng oʻtkazilishi mumkin. 9. Yangi ishga qabul qilingan xodim kamida bir yildan keyin attestatsiyadan oʻtkaziladi. Uzoq vaqt (bir oydan ortiq) davolanayotgan xodimlar; homiladorlik taʼtilidagi, uch yoshga toʻlgunga qadar bolani parvarishlash taʼtilidagi ayollar — ishga chiqqanlaridan soʻng kamida bir yildan keyin attestatsiyadan oʻtkaziladi. Oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi muassasasida oʻrindoshlik (soatbay) asosida mehnat qilayotgan pedagog xodimlar attestatsiyadan oʻtkazilmaydi. 10. OʻMKHTM va uning hududiy boshqarmalari hamda tasarrufida oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi muassasalariga ega boʻlgan vazirlik va idoralar oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi muassasalarining pedagog xodimlari attestatsiyasi jarayonini tashkil etishni taʼminlaydi. Attestatsiya jarayonlarini muvofiqlashtirish, nazorat qilish, attestatsiya komissiyalari ishi natijalarini tahlil qilish va baholash DTM tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2004-yil 24-iyundagi 293-sonli “Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Davlat test markazi faoliyatini takomillashtirish toʻgʻrisida”gi qaroriga (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2004-y., 25-son, 289-modda) muvofiq amalga oshiriladi. 11. Pedagog xodimlarning attestatsiyasi oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi hududiy boshqarmalarida tashkil etilgan attestatsiya komissiyasi (bundan keyingi oʻrinlarda attestatsiya komissiyasi) tomonidan amalga oshiriladi. 12. Attestatsiya komissiyasi tarkibi OʻMKHTM va DTM, shuningdek tasarrufida oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi muassasalari mavjud vazirliklar va idoralarning qoʻshma qarori bilan tasdiqlanadi. Attestatsiya komissiyasi aʼzolari tarkibining soni yetti yoki toʻqqiz kishidan iborat boʻlishi lozim. 13. Attestatsiya komissiyasi tarkibiga oʻrta maxsus kasb-hunar taʼlimi hududiy boshqarmasi rahbari (komissiya raisi), DTM vakili (komissiya raisining oʻrinbosari), hokimiyat, mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish hududiy boshqarmasi, taʼlim sohasidagi kasaba uyushmalari vakillari, oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi tizimidagi tajribali pedagoglardan kamida ikki nafar ekspertlar kiradi. Attestatsiya komissiyasi yigʻilishida tegishli oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi muassasasi direktori maslahat ovozi bilan qatnashadi. 14. Attestatsiya komissiyasining vazifalariga quyidagilar kiradi: oʻrta maxsus kasb-hunar taʼlimi muassasalarida tashkil qilinadigan ekspert guruhi (bundan keyin ekspert guruhi deb yuritiladi) faoliyatini nazorat qilish; davriy ravishda pedagog xodimlarni attestatsiyadan oʻtkazish; katta oʻqituvchi, yetakchi oʻqituvchi, bosh oʻqituvchi lavozimiga, birinchi va ikkinchi toifali ishlab chiqarish taʼlimi ustasi malaka toifasiga, trener-oʻqituvchilarni oliy, birinchi va ikkinchi malaka toifasiga daʼvo qilayotgan pedagog xodimlarni attestatsiyadan oʻtkazish; ekspert guruhi hisobotlarini toʻplash va tahlil qilish; attestatsiya komissiyasi faoliyati boʻyicha hisobotlar tayyorlash hamda ularni DTM va OʻMKHTMga taqdim etib borish. 15. Pedagog xodimlarning attestatsiyasi ikki bosqichda oʻtkaziladi: birinchi bosqichda — ekspert guruhi tomonidan xodimning amaliy ish faoliyati oʻrganib chiqilishi asosida pedagog xodimni tegishli lavozimga tayinlash yoki unga malaka toifasini berish (saqlash, pasaytirish) toʻgʻrisida xulosa va tavsiyanoma kiritiladi; ikkinchi bosqichda — ekspert komissiyasi xulosasi va tavsiyanomasi hamda pedagog xodim bilan oʻtkazilgan suhbat natijasiga koʻra tegishli attestatsiya komissiyasi tomonidan pedagog xodimni lavozimga tayinlash yoki unga toifa berish (saqlash, pasaytirish) toʻgʻrisida qaror qabul qilinadi. Birinchi va ikkinchi bosqichlar oʻrtasidagi vaqt bir oydan oshmasligi lozim. 16. Ekspert guruhi oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi muassasasida direktor oʻrinbosarlari, tajribali pedagoglar, ishlab chiqarish taʼlimi ustalaridan tashkil etiladi va tarkibiga hududiy boshqaruv organi vakili kiritiladi hamda taʼlim muassasasi direktori buyrugʻi bilan tasdiqlanadi. 17. Ekspert guruhining vazifalariga quyidagilar kiradi: pedagog xodimning kasbiy faoliyatini har tomonlama oʻrganib chiqish va tahlil qilish; pedagog xodim tomonidan olib borilayotgan oʻquv-tarbiyaviy ishlar sifatiga obyektiv baho berish; pedagog xodimning egallab turgan lavozimiga va toifasiga mosligini aniqlash; pedagog xodimni tegishli lavozimga tayinlash va malaka toifalari berish haqida xulosa va tavsiyanomalar tayyorlash. 18. Ekspert guruhi pedagog xodimlarning ish faoliyatini oʻrganib chiqish yakunlari boʻyicha quyidagi xulosa va tavsiyalarni chiqaradi: lavozimi, malaka toifasi oshirilsin; mavjud lavozimi, malaka toifasi saqlab qolinsin; mavjud lavozimi, malaka toifasi pasaytirilsin. 19. Ekspert guruhining xulosasi va tavsiyalari oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi muassasasining ilmiy-pedagogik kengashida muhokama qilinadi va tasdiqlanadi hamda attestatsiya komissiyasiga kiritiladi. 20. Pedagog xodimlarning attestatsiyasi quyidagi tartibda oʻtkaziladi: pedagog xodimning egallab turgan lavozimi va malaka toifasi boʻyicha malaka tavsifnomalariga mosligi oʻrganiladi; malaka sinovlari (testlar, yozma va ijodiy ishlar) yordamida attestatsiyadan oʻtuvchi xodimning mutaxassisligi boʻyicha bilim darajasi, kasbiy malakasi va pedagogik koʻnikmalari aniqlanadi; pedagog xodimning oʻquv-metodik, maʼnaviy-maʼrifiy va tarbiyaviy ishlari oʻrganiladi va tahlil qilinadi; pedagog xodim bilan suhbat oʻtkaziladi. 21. Suhbat jarayonida oʻtkazilgan savol va javoblar belgilangan tartibda attestatsiya komissiyasi kotibi tomonidan bayonnoma tuzish yoʻli bilan rasmiylashtiriladi. Attestatsiya komissiyasi yigʻilishida komissiya kotibi tomonidan mazkur Nizomning 1-ilovasida keltirilgan attestatsiya varaqasi toʻldiriladi. 22. Attestatsiya komissiyasi tomonidan tegishli qaror chiqarilishida barcha hujjatlar, jumladan, oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi muassasasining ilmiy-pedagogik kengashida tasdiqlangan ekspert guruhining xulosasi va tavsiyanomasi hamda malaka sinovlari natijalari oʻrganib chiqiladi va ular asosida ovoz berish yoʻli bilan tegishli qaror qabul qilinadi. Bunda attestatsiyadan oʻtayotgan pedagog xodim shaxsan ishtirok etmaydi. 23. Attestatsiya komissiyasi attestatsiya natijalarini eʼlon qilgandan soʻng uch ish kuni ichida OʻMKHTM va DTMga elektron pochta (yoki faks orqali) belgilangan tartibda attestatsiya yakunlari boʻyicha hisobotlarni topshirishlari shart. 24. Attestatsiya komissiyasi raisi, aʼzolari yoki ekspert guruhi tomonidan taqdim etilgan notoʻgʻri yoki noaniq maʼlumotlar uchun qonun hujjatlariga muvofiq javobgardirlar. 25. Attestatsiya komissiyasi majlisi unda ishtirok etuvchilarning uchdan ikki qismi ishtirok etganda haqiqiy hisoblanadi. 26.Attestatsiya komissiyasi aʼzosi boʻlgan pedagog xodimni attestatsiyadan oʻtkazishda, u ovoz berishda ishtirok etmaydi. 27. Attestatsiya komissiyasi quyidagi xulosalardan birini chiqaradi: “attestatsiyadan oʻtdi — tegishli lavozim va malaka toifasiga loyiq”; “attestatsiyadan oʻtmadi — egallab turgan lavozimiga, malaka toifasiga noloyiq” . 28. Attestatsiya komissiyasi qarori bilan xodim “attestatsiyadan oʻtmadi — egallab turgan lavozimiga (malaka toifasiga) noloyiq” deb topilsa, uning lavozimi yoki toifasi pasaytiriladi. 29. Attestatsiyadan oʻtkazilayotgan pedagog xodim uzrli sabablarga koʻra attestatsiya yigʻilishida ishtirok etmasa uning attestatsiyasi boshqa kunga koʻchiriladi. Agar attestatsiyadan oʻtkazilayotgan pedagog xodim attestatsiyada uzrsiz sabablarga koʻra ishtirok etmasa bu xodim attestatsiyadan oʻtmagan deb hisoblanadi. 30. Attestatsiya komissiyasi qarori rais va kotib imzolaydigan bayonnoma bilan rasmiylashtiriladi. Bayonnoma toʻrt nusxada tuziladi va attestatsiya komissiyasi, DTMda, OʻMKHTMda va taʼlim muassasasida saqlanadi. 31. Attestatsiya komissiyasi qarori attestatsiya varaqasiga kiritiladi va rais, rais oʻrinbosari, kotib, hamda ovoz berishda ishtirok etgan attestatsiya komissiyasi aʼzolari tomonidan imzolanadi. Rasmiylashtirilgan attestatsiya varaqasi pedagog xodimning shaxsiy hujjatlari jildida saqlanadi. 32. Oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi muassasasi rahbari attestatsiya komissiyasi qarori asosida bir oy muddatda tegishli buyruq chiqaradi. Lavozimlar va malaka toifalari attestatsiya komissiyasi tomonidan qaror qabul qilingan kundan boshlab beriladi. 33. Attestatsiya natijalari boʻyicha pedagog xodimlarga, ularga lavozim yoki malaka toifalari berilganligi (saqlab qolinganligi) toʻgʻrisida mazkur Nizomning 2-ilovasida belgilangan namunadagi guvohnoma beriladi. Lavozim yoki malaka toifalari berilganligi toʻgʻrisidagi guvohnoma blankalari qatʼiy hisobda turadigan hujjat hisoblanadi, hisobga olish seriyasiga, tartib raqamiga va himoyalanganlik darajasiga ega boʻladi. Guvohnoma blankalari DTM buyurtmasiga koʻra “Davlat belgisi” davlat ishlab chiqarish birlashmasida bosmaxona usulida tayyorlanadi. 34. DTM va attestatsiya komissiyasi guvohnomalarning hisoboti, saqlanishi va maqsadli ishlatilishi uchun qonun hujjatlarida belgilangan tartibda javobgarlar. 35. Pedagog xodimlarining lavozimlari va malaka toifalari attestatsiya komissiyasi qarori asosida belgilanadi. 36. Attestatsiya davomida pedagog xodimlarning oʻz lavozimi yoki malaka toifasiga loyiqligini baholash quyidagi koʻrsatkich va mezonlar asosida amalga oshiriladi: a) bosh oʻqituvchi lavozimini berishda: pedagog xodimning malakasi quyidagi koʻrsatkichlar bilan belgilanadi: pedagogika fani va amaliyotidagi yangi yutuqlarni, bilimlarni ushbu yoʻnalishi sohalarini yuqori darajada oʻzlashtirganligi; amaliy vazifalarni ijodiy hal qilishi; pedagog xodimning kasbiy yetukligi (professionalizm) quyidagilar bilan aniqlanadi: taʼlim va tarbiya berishning usullari, vositalari va shakllarini maqbul ravishda tanlash yoki ommalashtirishga tavsiya qilinishi mumkin boʻlgan pedagogik texnologiyalar va ularning elementlarini sinovdan oʻtkazish va muvaffaqiyatli qoʻllash koʻnikmasi; oʻquvchilarning ijodiy imkoniyatlarini amalga oshirishga sharoitlar yaratishi; amaliy faoliyatida taʼlimning tadqiqot va tajriba-sinov metodlarini, pedagogik jarayonni boshqarish va istiqbolini belgilash usullarini, oʻquvchilarning mustaqil taʼlimini rejalashtirish va tashkillashtirish usullarini qoʻllashi; pedagog xodimning samaraligi: Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahri taʼlim tizimida oʻz yoʻnalishi boʻyicha oʻquvchilarni yuqori darajada tayyorlashni taʼminlash; pedagog xodimning kasbiy tajribasi: oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi muassasasida yetakchi oʻqituvchi lavozimida, yoki oliy taʼlim muassasasida katta oʻqituvchi lavozimida uch yildan kam boʻlmagan ish staji (agar daʼvogar ilmiy daraja yoki ilmiy unvonga ega boʻlsa, uning yetakchi oʻqituvchi lavozimidagi amaliy ish tajribasi talab etilmaydi) orqali aniqlanadi; pedagog xodimning taʼlim olganlik darajasi: oliy maʼlumot; b) yetakchi oʻqituvchi lavozimini berishda: pedagog xodimning malakasi quyidagi sohalardagi standartlar talablaridan yuqori boʻlgan bilimlar va koʻnikmalarni baholash koʻrsatkichlari bilan belgilanadi: taʼlim jarayoni, zamonaviy psixologik-pedagogik tashxis usullarini individuallashtirish texnologiyasi; oʻqitiladigan fan mazmunining bazaviy komponetini egallaganlikning yuqori darajasi, turdosh fanlar boʻyicha bilimlar; darsni turli darajalarda olib borishga imkon beruvchi nazariy bilimlar; pedagog xodimning kasbiy yetukligi quyidagilar bilan aniqlanadi: oʻquv-tarbiya jarayonining shakl va metodlarini, mazmunini tanlashda oʻquvchilarning psixologik xususiyatini hisobga olish koʻnikmasi; moyilliklari, qobiliyatlari, qiziqishlari va sogʻlomlik holatlarining rivojlanishi turli darajada boʻlgan oʻquvchilar bilan pedagogik vazifalarni hal qilish qobiliyati; amaliy faoliyatida zamonaviy pedagogik texnologiyalarni, shaxsning pedagogik rivojlanish texnologiyasi elementlarini, fan boʻyicha ilmiy-uslubiy ishlarning tahlili uslublarini qoʻllash qobiliyati; pedagog xodimning salohiyati: ilmiy-uslubiy ishlarning yuqori darajasi (ilmiy nashrlar, tahliliy va uslubiy materiallar tayyorlash, ilmiy tadqiqotlar oʻtkazish); oʻquvchilarni taʼlim yoʻnalishi boʻyicha tuman, shahar taʼlim tizimida yuqori darajada hisoblangan tayyorlanishni taʼminlash orqali belgilanadi; pedagog xodimning kasbiy tajribasi: oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi muassasalari yoki oliy taʼlim muassasalaridagi katta oʻqituvchi lavozimida 3 yildan kam boʻlmagan ish staji; pedagog xodimning taʼlim olganlik darajasi: oliy maʼlumot; v) katta oʻqituvchi lavozimini oʻrnatishda: pedagog xodimning malakasi quyidagi sohalardagi standartlar talablaridan yuqori boʻlgan bilimlar va koʻnikmalarni baholash koʻrsatkichlari bilan belgilanadi: pedagogika, psixologiya va yosh fiziologiyasi nazariyasi asoslari; oʻqitilayotgan fanning bazaviy qismlari mazmuni; oʻqitish va tarbiyalash metodikalari; pedagog xodimning kasbiy yetukligi quyidagilar bilan aniqlanadi: taʼlim jarayonida qulay muhit yarata olish mahorati, amaliy faoliyatda taʼlim jarayonining variativligini taʼminlaydigan usullar, uslublar va oʻqitish vositalarining keng yigʻmasini qoʻllash mahorati bilan; pedagogik diagnostikani asosiy uslub va vositalarini, oʻquvchilar kontingentini differensiatsiya qilishning asosiy shakllarini qoʻllanilishi bilan; oʻquvchilarning bilish va kommunikativ madaniyatini shakllantirish va rivojlantirishning asosiy uslublari bilan; pedagog xodimning salohiyati: pedagog xodim bevosita muloqotda boʻluvchi oʻquvchilar kontigentini saqlashga yordam beruvchi amaliy ishi; oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimining Davlat taʼlim standartlariga mos kelgan va taʼlim muassasasida yuqori hisoblangan oʻquvchilarning tayyorgarlik darajasini taʼminlash bilan belgilanadi; pedagog xodimning kasbiy tajribasi: oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi muassasasida uch yildan kam boʻlmagan ish tajribasi orqali aniqlanadi; pedagog xodimning taʼlim olganlik darajasi: oliy (magistr darajasiga ega boʻlgan shaxslar katta oʻqituvchi lavozimiga ish tajribasiga boʻlgan talablarsiz qabul qilinadi) maʼlumot; g) oliy maʼlumotli oʻqituvchi lavozimini oʻrnatishda: pedagog xodimning malakasi quyidagi koʻrsatkichlar bilan belgilanadi: davlat taʼlim standartiga mos keladigan darajada pedagogika, psixologiya va yosh fiziologiyasi nazariyasi asoslarini bilish; oʻqitilayotgan fanning asosiy qismlarining mazmuni, oʻqitish va tarbiya berish uslublarini bilish; pedagog xodimning kasbiy yetukligi quyidagilar bilan aniqlanadi: pedagogik tashxisning asosiy uslub va vositalarini qoʻllay olish; oʻqitish metodlari, usullari va vositalarining keng majmuasini qoʻllashni bilish; pedagog xodimning salohiyati: oʻqitilayotgan fani boʻyicha oʻquvchilarni davlat taʼlim standartlariga mos holda tayyorlash darajasini taʼminlash; pedagog xodimning taʼlim olganlik darajasi: oʻqitayotgan yoʻnalishi boʻyicha oliy maʼlumot. d) oʻrta maxsus kasbiy maʼlumotga ega boʻlgan xodimlarni oʻqituvchi lavozimiga qoʻyishda: pedagog xodimning malakasi quyidagi koʻrsatkichlar bilan belgilanadi: Davlat taʼlim standartlariga mos keladigan darajada pedagogika nazariyasi, psixologiya va yosh fiziologiyasi asoslarini bilishi; oʻqitiladigan fanning tayanch komponentining mazmunini va taʼlim -tarbiya metodikalarini bilishi; pedagog xodimning kasbiy yetukligi quyidagilar bilan aniqlanadi: pedagogik tashxisning asosiy metodlari va vositalarini qoʻllash koʻnikmasi; oʻqitish metodlari, usullari va vositalarining keng majmuasini qoʻllashni bilish; pedagog xodimning salohiyati: oʻqitilayotgan fani boʻyicha oʻquvchilarni davlat taʼlim standartlariga mos holda tayyorlash darajasini taʼminlash; pedagog xodimning kasbiy tajribasi: ikki yillik pedagogik ish staji bilan aniqlanadi; pedagog xodimning taʼlim olganlik darajasi: oʻqitiladigan fani yoʻnalishi boʻyicha oʻrta maxsus kasbiy maʼlumot. e) oʻquv-ishlab chiqarish taʼlimi ustasiga birinchi malaka toifasini berishda: pedagog xodimning malakasi quyidagi koʻrsatkichlar bilan belgilanadi: berilgan yoʻnalish boʻyicha amaliy taʼlim bazaviy komponenti mazmunini yuqori darajada bilishi; davlat taʼlim standartlariga mos keladigan darajada pedagogika nazariyasi, psixologiya va yosh fiziologiyasi asoslarini bilishi; pedagog xodimning kasbiy yetukligi quyidagilar bilan aniqlanadi: amaliy taʼlimning metodlari, usullari va vositalarining keng majmuasini qoʻllashni bilish; pedagog xodimning salohiyati: taʼlim oluvchilarning ushbu taʼlim muassasasida yuqori darajada deb koʻrib chiqilgan amaliy tayyorgarlik darajasini taʼminlash bilan aniqlanadi; pedagog xodimning kasbiy tajribasi: ishlab chiqarish taʼlimi ustasi lavozimida uch yildan kam boʻlmagan ish stajiga ega boʻlishi bilan aniqlanadi (oliy maʼlumotga ega shaxslar uchun ishlab chiqarish taʼlimi ustasi lavozimiga ish staji talab qilinmaydi); pedagog xodimning taʼlim olganlik darajasi: oʻqitiladigan amaliy fani yoʻnalishi boʻyicha oʻrta maxsus kasbiy maʼlumot; j) ishlab chiqarish taʼlimi ustasiga ikkinchi malaka toifasini berish: pedagog xodimning malakasi quyidagi koʻrsatkichlar bilan belgilanadi: berilgan yoʻnalish boʻyicha amaliy taʼlim bazaviy komponentining mazmunini bilishi; pedagog xodimning kasbiy yetukligi quyidagilar bilan aniqlanadi: amaliy taʼlimning uslub va vositalarini qoʻllashni bilishi; Davlat taʼlim standartlari darajasida ishchi dasturiga muvofiq barcha turdagi amaliy ishlarni bajara olish koʻnikmasi; pedagog xodimning natijaviyligi: Davlat taʼlim standartlari talablariga mos ravishda oʻquvchilarni amaliy tayyorgarlik darajasini taʼminlash orqali aniqlanadi; pedagog xodimning taʼlim olganlik darajasi: oʻqitayotgan yoʻnalishi boʻyicha oʻrta maxsus kasbiy maʼlumot (baʼzi hollarda ushbu kasbda 3 yildan kam boʻlmagan ish tajribasiga ega boʻlgan yuqori malakali ishchi qabul qilinishi mumkin); z) sport kolleji va olimpiya zaxiralari kolleji trener-oʻqituvchisiga oliy malaka toifasini berishda: pedagog xodimning malakasi quyidagi koʻrsatkichlar bilan belgilanadi: pedagogika fani va amaliyotidagi eng yangi yutuqlarni yuqori darajada oʻzlashtirganligi bilan; amaliy vazifalarni ijodiy echish orqali aniqlanadi; pedagog xodimning kasbiy yetukligi quyidagilar bilan aniqlanadi: oʻqitish, tarbiyalash va mashq ishlarida uslublar, vositalar va shakllarni maqbul ravishda tanlash, tatbiq qilishga tavsiya etish mumkin boʻlgan pedagogik texnologiyalar yoki ularning elementlarini mustaqil ishlab chiqish, sinovdan oʻtkazish va muvaffaqiyatli qoʻllash koʻnikmasi; oʻqitishning tadqiqot va tajriba-eksperimental uslublarini, pedagogik va mashq jarayonini rejalashtirish va istiqbolini belgilashning uslublarini, oʻquvchilarning mustaqil bilim olishini rejalashtirish va tashkil qilish yoʻllarini amaliy faoliyatga tatbiq etish; pedagog xodimning salohiyati: sportchilarni xalqaro sport standartlari boʻyicha yuqori hisoblangan darajasini tayyorlash orqali (xalqaro sport musobaqalari gʻoliblarini tayyorlash); pedagogik va sport ishlarining innovatsion metodlarni ishlab chiqish va amalga tatbiq etish, tegishli yoʻnalishdagi yuqori yutuqlar orqali aniqlanadi; pedagog xodimning kasbiy tajribasi: trener-oʻqituvchi lavozimida 5 yildan kam boʻlmagan ish stajiga egaligi; pedagog xodimning taʼlim olganlik darajasi: oliy jismoniy tarbiya pedagogik maʼlumot; i) sport kolleji va olimpiya zaxiralari kollejining trener-oʻqituvchisiga birinchi malaka toifasini belgilashda: pedagog xodimning malakasi quyidagi koʻrsatkichlar bilan belgilanadi: oʻqitishni individuallashtirish texnologiyalari va sport-mashq ishlarining zamonaviy usullarini egallaganligining yuqori darajasi; pedagog xodimning kasbiy yetukligi quyidagilar bilan aniqlanadi: oʻqitish, tarbiyalash va mashq ishlarida uslublar, vositalar va shakllarni maqbul ravishda tanlash, pedagogik texnologiyalar yoki ularning elementlarini muvaffaqiyatli qoʻllash koʻnikmasi; oʻqitishning tadqiqot va tajriba-eksperimental usullarini, pedagogik va mashq jarayonini rejalashtirish va istiqbolini belgilashning uslublarini, oʻquvchilarning mustaqil bilim olishini rejalashtirish va tashkil qilish yoʻllarini amaliy faoliyatga tatbiq etish. pedagog xodimning salohiyati: sportchilarni xalqaro sport standartlari boʻyicha yuqori hisoblangan darajada tayyorlash orqali (xalqaro sport musobaqalari gʻoliblarini tayyorlash); pedagogik va sport ishlarining innovatsion metodlarini ishlab chiqish va amalga tatbiq etish, tegishli yoʻnalishdagi yuqori yutuqlar orqali aniqlanadi; pedagog xodimning kasbiy tajribasi: trener-oʻqituvchi lavozimida 3 yildan kam boʻlmagan ish stajiga egaligi; pedagog xodimning taʼlim olganlik darajasi: oliy jismoniy tarbiya pedagogik maʼlumot; y) sport va olimpiya zaxiralari kolleji trener-oʻqituvchisiga ikkinchi kasbiy toifa berilishida: pedagog xodimning malakasi quyidagi koʻrsatkichlar bilan belgilanadi: oʻqitishni individuallashtirish texnologiyalari va sport-mashq ishlarining zamonaviy usullarini egallaganligi bilan; pedagog xodimning kasbiy yetukligi (professionalizm) quyidagilar bilan aniqlanadi: oʻquv, tarbiya va sport-mashq ishlarida pedagogik texnologiyalar va ularning elementlarini qoʻllash koʻnikmasi; pedagog xodimning salohiyati: sportchilarni milliy sport standartlari boʻyicha yuqori hisoblangan darajada tayyorlash orqali (milliy sport musobaqalari ishtirokchilarini tayyorlash); pedagog xodimning kasbiy tajribasi: trener-oʻqituvchi lavozimida 3 yildan kam boʻlmagan ish stajiga egaligi; pedagog xodimning taʼlim olganlik darajasi: oliy jismoniy tarbiya pedagogik maʼlumot; sport kasb-hunar kollejlarida ikkinchi toifali trener-oʻqituvchi lavozimiga oʻrta maxsus jismoniy tarbiya maʼlumotiga ega boʻlgan shaxslar tayinlanishiga ruxsat beriladi. 37. Lavozimga tayinlash va malaka toifasini berishda pedagog xodimning maʼlumotiga qoʻyiladigan talablar: oʻrta maxsus, oliy maʼlumotli oʻqituvchi lavozimlarini belgilash oʻrta maxsus, umumiy oliy maʼlumot toʻgʻrisidagi diplomga va bakalavr darajasiga ega boʻlgan xodimlarga nisbatan amalga oshiriladi; magistr darajasiga ega boʻlgan pedagog xodimni ishga qabul qilishda unga katta oʻqituvchi lavozimi yoki ikkinchi malaka toifasi beriladi. Bu lavozim keyingi attestatsiyalar natijalari boʻyicha oʻzgartirilishi mumkin; nomzodlik yoki doktorlik ilmiy unvoniga ega boʻlgan pedagog xodimga bosh oʻqituvchi va yetakchi oʻqituvchi lavozimi yoki birinchi malaka toifasi beriladi va minimal ish stajiga boʻlgan talablarga amal qilmagan holda tayinlanadi. 38. Attestatsiya komissiyasi xulosasidan norozi boʻlgan pedagog xodimlar attestatsiya oʻtkazilgan kundan boshlab oʻn kun muddat mobaynida appelatsiya komissiyasiga murojaat qilishlari mumkin. 39. Appelatsiya komissiyasi 3—5 kishidan kam boʻlmagan DTM xodimlari, oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi boshqaruv organlari xodimlaridan iborat tarkibda tuziladi va hududiy oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi boshqarmasi huzurida tashkil qilinadi. Appelatsiya komissiyasiga boshqa muassasa va tashkilotlar mutaxassislari jalb etilishi mumkin. Appelatsiya ishi koʻrilayotganda appelatsiya komissiyasining uchdan ikki qismi aʼzosi ishtirok etsa haqiqiy hisoblanadi. 40. Ariza (shikoyat) roʻyxatga olingan kundan boshlab bir oy muddat ichida koʻrib chiqiladi. Appelatsiya komissiyasi ariza beruvchiga uning arizasi koʻrib chiqilishidan 5 kun avval xabar beradi. 41. Appelatsiya komissiyasi attestatsiya komissiyasi tomonidan qabul qilingan qarorning asosliligi yoki ariza beruvchini qayta attestatsiyadan oʻtkazish toʻgʻrisida qaror chiqaradi. 42. Appelatsiya komissiyasining xulosasi bayonnoma bilan rasmiylashtiriladi, uning bir nusxasi ariza beruvchiga topshiriladi.