Davlat oʻrmon fondiga kirmaydigan daraxtlar va butalarni ekish, parvarish qilish va ulardan foydalanish tartibini yanada takomillashtirish toʻgʻrisida
(resolution, 2026-05-22)

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Respublikada koʻkalamzorlashtirish ishlarini jadallashtirish, daraxtlar muhofazasini yanada samarali tashkil etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2021-yil 30-dekabrdagi PF-46-son Farmoni ijrosini taʼminlash, shuningdek, davlat oʻrmon fondiga kirmaydigan daraxtlar va butalarni ekish, parvarish qilish va ulardan foydalanish tartibini yanada takomillashtirish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Quyidagilar: a) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “2017 — 2021-yillarda Oʻzbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yoʻnalishi boʻyicha Harakatlar strategiyasini “Yoshlarni qoʻllab-quvvatlash va aholi salomatligini mustahkamlash yili”da amalga oshirishga oid davlat dasturi toʻgʻrisida” 2021-yil 3-fevraldagi PF-6155-son Farmoniga muvofiq: har bir kesilgan daraxt va buta uchun kompensatsiya tarzida 10 tup qimmatliligi jihatidan kesiladigan daraxt va butalardan kam boʻlmagan, yirik oʻlchamli koʻchat ekish hamda ularni kamida ikki yil davomida parvarish qilish; noqonuniy kesilgan daraxt va buta uchun esa uch yil davomida parvarishlash sharti bilan 100 tup koʻchat ekish majburiyati yuklatilganligi; b) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Respublikada koʻkalamzorlashtirish ishlarini jadallashtirish, daraxtlar muhofazasini yanada samarali tashkil etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2021-yil 30-dekabrdagi PF-46-son Farmoniga muvofiq: butun mamlakat miqyosida daraxtzorlarni koʻpaytirishga qaratilgan “Yashil makon” umummilliy loyihasi amalga oshirilayotganligi; davlat oʻrmon fondiga kirmaydigan daraxtlar va butalar qimmatbaho navlarining kesilishiga moratoriyning amal qilishi muddatsiz davrga uzaytirilganligi; 2022-yilning bahor mavsumida “Yashil makon” umummilliy loyihasi doirasida respublika boʻyicha 127 milliondan ortiq daraxt va buta koʻchatlari ekilganligi; Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi (keyingi oʻrinlarda — Davlat ekologiya qoʻmitasi) tomonidan “Yashil makon” platformasi ishga tushirilib, ekilgan koʻchatlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarning elektron bazasi yaratilganligi maʼlumot uchun qabul qilinsin. 2. Belgilansinki: daraxt va butalarni kompensatsiya tarzida ekish yuridik va jismoniy shaxslarni daraxt va butalarni kesishga ruxsatnoma berilganligi uchun qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda undiriladigan yigʻimni yoki ularni qonunga xilof ravishda kesganlik, kundakov qilganlik, shikastlantirganlik, yoʻq qilganlik yoki koʻchirib oʻtkazganlik uchun maʼmuriy jarimalarni toʻlashdan ozod qilmaydi; kompensatsiyaviy ekish joylari, qoida tariqasida, hududlarda tashkil etilgan “Yashil bogʻlar” va “Yashil jamoat parklari”, shuningdek, obodonlashtirish va koʻkalamzorlashtirish uchun moʻljallangan boshqa hududlardan tanlanadi. 3. Quyidagilarni nazarda tutuvchi Davlat oʻrmon fondiga kirmaydigan daraxtlar va butalarni ekish, parvarish qilish hamda ulardan foydalanish tartibi toʻgʻrisidagi nizom 1-ilovaga muvofiq tasdiqlansin: daraxtlar va butalarni ekish uchun joy tanlash, ularni ekish, sugʻorish, oziqlantirish va butash; zararkunanda va kasalliklar taʼsirida zararlangan yoki kasalliklarga chalingan daraxtlar va butalarga kimyoviy va biologik ishlov berish; daraxtlar va butalarni xatlovdan oʻtkazish, biriktirish, koʻchirib oʻtkazish, kesish va kompensatsiyaviy ekish; daraxtlar va butalarni noqonuniy kesish va shikastlash tufayli yetkazilgan zararni undirish. 4. 2022-yil 31-dekabrga qadar: Davlat ekologiya qoʻmitasi shaharlar va boshqa aholi punktlarida joylashgan qarovsiz qolgan daraxtlarni xatlovdan oʻtkazsin, ularni bino va inshootlarning mulkdorlari yoki foydalanuvchilariga tutash hududlardan kelib chiqqan holda biriktirish boʻyicha takliflarni ishlab chiqsin hamda mahalliy davlat hokimiyati organlariga taqdim etib borsin; Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari Davlat ekologiya qoʻmitasining takliflari asosida daraxtlarni parvarish qilish maqsadida ularni tegishli masʼullarga biriktirish choralarini koʻrsin. 5. Oʻzbekiston Respublikasi Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi Davlat ekologiya qoʻmitasi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari bilan birgalikda 2022-yil 1-oktabrga qadar “Yashil makon” umummilliy loyihasi doirasida 2022-yil kuz va 2023-yil bahor mavsumlarida koʻchat ekish ishlarini tizimli tashkil etishni nazarda tutuvchi Hukumat qarori loyihasini Vazirlar Mahkamasiga kiritsin. 6. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari har yili: 1-sentabrga qadar kuzgi va 1-fevralga qadar bahorgi koʻchat ekish hajmlari boʻyicha manzilli dasturlarni tasdiqlasin; tuman va shahar markazlarida arxitektura va landshaft-dizayn talablari asosida shaharga koʻrk beruvchi manzarali daraxt va buta koʻchatlari ekilishini tashkil etsin; daraxt va butalarning zararkunandalari hamda kasalliklariga qarshi kurashish tadbirlariga mahalliy budjetlar qoʻshimcha manbalarining 2 foizigacha miqdordagi mablagʻ ajratilishini taʼminlasin. 7. Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining 2-ilovaga muvofiq ayrim qarorlariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilsin. 8. Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining 3-ilovaga muvofiq ayrim qarorlari oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin. 9. Ushbu qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran uch oy oʻtgach kuchga kiradi. 10. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining birinchi oʻrinbosari A.J. Ramatov hamda Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi raisi N.N. Oblomuradov zimmasiga yuklansin. 1. Ushbu Nizom davlat oʻrmon fondiga kirmaydigan daraxtlar va butalarni ekish, parvarish qilish hamda ulardan foydalanish, shu jumladan, butash, xatlovdan oʻtkazish, biriktirish, koʻchirib oʻtkazish, kompensatsiyaviy ekish bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish tartibini belgilaydi. 2. Ushbu Nizom talablari: jismoniy shaxslarning shaxsiy tomorqa yer uchastkalarida oʻsadigan daraxtlar va butalar hamda ularning koʻchat va nihollariga; pitomniklar hamda plantatsiyalarda yetishtiriladigan daraxtlar va butalarga, shuningdek, ularning koʻchat va nihollariga; yuridik yoki yakka tartibdagi tadbirkorlik subyektlarining mulki boʻlgan va ular tomonidan yogʻoch hamda hosil olish maqsadida ekilgan daraxtlar va butalar (teraklar va boshqa tez oʻsadigan daraxt turlari, tutzorlar, mevali daraxtlar va butalar)ga; bogʻdorchilik va uzumchilik uchun ajratilgan yer uchastkalaridagi mevali daraxtlar va butalarga nisbatan tatbiq etilmaydi. 3. Nizomda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi: butash — daraxtlar va butalarning shoxlariga kerakli shakl berish, asosiy shoxning balandligini tekislash, skelet hosil qiluvchi shoxlarning bir tekisda joylashishini taʼminlash maqsadida quriyotgan, shikastlangan, asosiy shoxga qarab ichkariga yoki bir-biriga juda yaqin oʻsayotgan shoxlarni balzamik qismigacha kesib olib tashlash; daraxtlarni xatlovdan oʻtkazish — daraxtlarni muhofaza qilish maqsadida ularning soni, turi, yoshi, tanasining diametri, geografik joylashuvi va boshqa parametrlari boʻyicha hisobga olish hamda daraxtlar reyestrini yuritish; daraxtlar reyestri — daraxtlarning soni, turi, holati, yoshi, tanasining diametri, geografik joylashuvi va boshqa parametrlarini hisobga olish maʼlumotlar bazasi; daraxtlarni biriktirish — aholi punktlaridagi bino va inshootlarning mulkdorlari yoki ulardan foydalanuvchilarni, shu jumladan, ijaraga oluvchi yuridik shaxslarni bino va inshootlarga tutash hududlardagi daraxt va butalarni parvarish qilish va muhofaza qilishga masʼul etib belgilash maqsadida daraxtlar reyestridan koʻchirma berish; kesish — daraxtlar va butalar asosiy tanasining tag qismidan yoki oʻsishdan toʻxtatish darajasigacha yuqori qismidan kesib (qirqib) olib tashlash; kundakov qilish — daraxtlar va butalarni ildizi bilan qoʻporib olish; koʻchirib oʻtkazish — daraxtlar va butalarning ildiz tizimiga shikast yetkazmasdan, ularning yashovchanligini saqlab qolgan holda boshqa joyga ekish; kompensatsiyaviy ekish — yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan kesilgan (yoʻq qilingan) daraxtlar va butalar oʻrniga majburiy ravishda koʻchatlar ekish; parvarish qilish — daraxtlar va butalarni sugʻorish, oziqlantirish, butash, oqlash, shuningdek, turli zararkunanda va kasalliklar taʼsirida zararlangan daraxtlar va butalarga kimyoviy va biologik ishlov berish yoxud bunday holatlarning oldini olish maqsadida kimyoviy va biologik ishlov berish choralarini koʻrish; sanitariya maqsadida kesish — tabiiy omillar yoki oʻsimliklar zararkunandalari va kasalliklari taʼsirida zararlangan, quriyotgan, qurib qolgan hamda insonning hayoti va sogʻligʻi, yuridik va jismoniy shaxslarning mol-mulki xavfsizligiga, turli kommunikatsiyalarga tahdid solayotgan, shoxlari betartib oʻsishi natijasida qoʻshilib ketgan yoki singan, avariya holatidagi daraxtlar va butalarni tag qismidan kesish (qirqish); shikastlantirish — daraxtlar va butalar ichini oʻyish, ularning atrofiga ildiz boʻgʻzidan koʻpi bilan 20 sm masofagacha yaqinlikda qattiq qoplama (beton, asfalt) yotqizish, yoqish, taqiqlangan (muddati oʻtgan) kimyoviy va biologik vositalar bilan ishlov berish yoki kimyoviy va biologik vositalarni notoʻgʻri qoʻllash, shuningdek, oʻsishdan toʻxtash va qurib qolish darajasigacha zarar yetkazuvchi har qanday xatti-harakatlar; “Yashil makon” platformasi — hududlarning tuproq-iqlim sharoiti, mavjud daraxtlar soni, turi va joylashuvi, shaharlarning koʻkalamzorlashtirilganlik darajasi, daraxtlarni kesish, shu jumladan, sanitariya maqsadida kesish uchun berilgan ruxsatnomalar, aniqlangan qonun buzilishi holatlari va ular boʻyicha koʻrilgan choralar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan elektron maʼlumotlar bazasi. 4. Quyidagilar davlat oʻrmon fondiga kirmaydi: qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan yerlardagi ekinzorlarning ihota daraxtzorlari, shuningdek, boshqa daraxtzor va butazorlar; temir yoʻllarning, avtomobil yoʻllarining, tabiiy va sunʼiy suv oqimlarining, suv havzalarining hamda boshqa suv obyektlarining ajratilgan mintaqalaridagi ihota daraxtzorlar; shaharlardagi hamda boshqa aholi punktlaridagi daraxtzor va butazorlar, shuningdek, koʻkalamzorlashtirish uchun ekilgan oʻsimliklar; tomorqalardagi va bogʻ uchastkalaridagi daraxtzor va butazorlar. 5. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “2030-yilgacha boʻlgan davrda Oʻzbekiston Respublikasining atrof-muhitni muhofaza qilish konsepsiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida” 2019-yil 30-oktabrdagi PF-5863-son Farmoni bilan joriy etilgan moratoriy davrida davlat oʻrmon fondiga kirmaydigan daraxtlar va butalar qimmatbaho navlarining kesilishiga yoʻl qoʻyilmaydi. 6. Daraxtlar va butalarni ekish ularning turlariga, iqlim sharoitiga moslashuvchanligiga, yer osti suvlari yaqinligi, yerning shoʻrlanish darajasi, sugʻorish tizimi mavjudligiga hamda ularning funksional vazifalariga koʻra amalga oshiriladi. Bunda ekish uchun joy tanlashda daraxtlar va butalarning bioekologik xususiyatlari, tuproqning unumdorligi, qurgʻoqchilikka chidamliligi, shuningdek, quyoshli va soya joylarga moslashuvchanligi eʼtiborga olinishi lozim. Yangi quriladigan, balandligi yer yuzasidan 12 metrdan va (yoki) umumiy maydoni 500 kvadrat metrdan ortiq boʻlgan bino va inshootlarni loyihalashtirishda ularga tutash hududlarning koʻkalamzorlashtirish (daraxtlar, butalar, boshqa oʻsimliklar va nihollarni ekish) maydonlari loyiha uchun ajratiladigan yer uchastkalari umumiy maydonining 25 foizidan kam boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydi (ekspluatatsiya muddatini oʻtab boʻlgan hamda maʼnan eskirgan bino va inshootlarni renovatsiya qilish bundan mustasno). Davlat oʻrmon fondiga kirmaydigan yerlarda daraxtlar va butalarni ekish hamda parvarish qilish ushbu Nizomga 1-ilovada keltirilgan sxema asosida amalga oshiriladi. 7. Daraxtlar va butalarni ekish uchun joy tanlash hamda ularni ekish: aholi punktlarida — mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari va koʻp kvartirali uylarni boshqarish organlari; tashkilotlarga tegishli hududlarda — yer egalari; mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlariga biriktirilgan yoʻl va koʻchalar boʻylarida — mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari; umumiy foydalanishdagi temir yoʻllar va umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻllarining boʻylarida — “Oʻzbekiston temir yoʻllari” AJ va Oʻzbekiston Respublikasi Transport vazirligi huzuridagi Avtomobil yoʻllari qoʻmitasi (keyingi oʻrinlarda — Avtomobil yoʻllari qoʻmitasi) tashkilotlari; tabiiy va sunʼiy suv oqimlari, suv havzalari hamda boshqa suv obyektlarining ajratilgan mintaqalarida — mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari, shuningdek, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari bilan kelishgan holda suv xoʻjaligi organlari; fermer xoʻjaligi yerlarida hamda qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan boshqa yerlarda — yer egalari; zaxira yerlarda — mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari tomonidan amalga oshiriladi. 8. Ekish ishlari bahor va kuz oylarida ob-havo sharoiti, daraxtlar va butalarning tutuvchanligi, shuningdek, har bir daraxt va butaning turlariga mos keladigan ekishning agrotexnika qoidalariga rioya etgan holda olib boriladi. Yilning boshqa fasllarida ham ehtiyojdan kelib chiqib daraxtlar va butalarni ekish mumkin. Tumanlar (shaharlar) markaziy koʻchalarini koʻkalamzorlashtirish uchun ekiladigan daraxt va buta koʻchatlarining koʻkaruvchanligini taʼminlash maqsadida yoshi 5 yildan kam boʻlgan koʻchatlarni hamda sugʻorish tizimi mavjud boʻlmagan yerlarga koʻchatlarni ekish taqiqlanadi. Daraxtlar va butalarni koʻchirib oʻtkazish binolar, inshootlar va kommunikatsiyalarni qurish hamda rekonstruksiya qilish bilan bogʻliq holda bahor va kuz oylarida, zaruratdan kelib chiqib daraxtlarni koʻchiradigan maxsus texnika mavjud boʻlganida yil davomida amalga oshirilishi mumkin. 9. Daraxtlar va butalarni sugʻorish va oziqlantirish: shaharlar va tumanlar markazlaridagi koʻchalarda-biriktirilganligiga muvofiq mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari, shuningdek, oʻzlari faoliyat koʻrsatayotgan binodan koʻchagacha boʻlgan oraliqda tashkilotlar; shaharlar va tumanlar markazlaridagi ichki koʻchalar, mahallalar hududlari hamda koʻp kvartirali uylar oraligʻi va atrofida, shuningdek, boshqa aholi punktlarida — oʻzlariga biriktirilgan hududlar boʻyicha fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, koʻp kvartirali uylarni boshqarish organlari, oʻzlari faoliyat koʻrsatayotgan binodan koʻchagacha boʻlgan oraliqda tashkilotlar; tashkilotlarning hududlarida — yer egalari; umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻllari boʻylarida — Avtomobil yoʻllari qoʻmitasi tashkilotlari; umumiy foydalanishdagi temir yoʻllar boʻylarida — “Oʻzbekiston temir yoʻllari” AJ tashkilotlari; daryo, soy, irmoq, kanal, kollektor-drenaj tarmoqlari va ariqlar boʻylarida — mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari va suv xoʻjaligi organlari; fermer xoʻjaliklari yerlarida va qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan boshqa yerlarda — mazkur yer egalari; zaxira yerlarda — mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari tomonidan amalga oshiriladi. 10. Daraxtlar va butalarni butash: shaharlar va tumanlar markazlaridagi koʻchalarda hamda zaxira yerlarda — biriktirilganligiga muvofiq mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari; boshqa aholi punktlarida — mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari bilan birgalikda fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari va koʻp kvartirali uylarni boshqarish organlari; tashkilotlarning hududlarida — yer egalari; umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻllari boʻylarida — Avtomobil yoʻllari qoʻmitasi tashkilotlari; umumiy foydalanishdagi temir yoʻllar boʻylarida — “Oʻzbekiston temir yoʻllari” AJ tashkilotlari; daryo, soy, irmoq, kanal, kollektor-drenaj tarmoqlari va ariqlar boʻylarida — mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari va suv xoʻjaligi organlari; fermer xoʻjaligi yerlarida va qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan boshqa yerlarda — yer egalari tomonidan amalga oshiriladi. Butashdan hosil boʻladigan shox-shabbalarni olib chiqib ketish ushbu ishlarni bajargan tashkilotlar tomonidan amalga oshiriladi. 11. Turli zararkunanda va kasalliklar taʼsirida zararlangan yoki kasalliklarga chalingan daraxtlar va butalarga kimyoviy va biologik ishlov berish: shaharlar va boshqa aholi punktlarida hamda zaxira yerlarda — mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari; qolgan hududlarda esa ushbu Nizomning 9-bandida nazarda tutilgan tashkilotlar tomonidan mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari bilan birgalikda amalga oshiriladi. 12. Yer uchastkalarining mulkdorlari, yer egalari, foydalanuvchilari, ijarachilari, shuningdek, ushbu Nizomning 9-bandida koʻrsatilgan tashkilotlar oʻzlariga tegishli yoki biriktirilgan hududlardagi daraxt va butalarni parvarish qilish va ularning muhofazasini taʼminlashlari shart. 13. Daraxtlarni xatlovdan oʻtkazish statistik hisobotlarni tuzishda foydalanish uchun maʼlumotlar olish, koʻkalamzorlashtirishni rivojlantirish, yangi obyektlarni qurish va mavjud obyektlarda rekonstruksiya ishlarini rejalashtirish, shaharlar va boshqa aholi punktlarida landshaft-arxitektura obyektlarini qayta tiklash, rekonstruksiya qilish va foydalanish, ularning saqlanishi va holati uchun javobgar shaxslarni aniqlash maqsadida oʻtkaziladi. 14. Xatlov natijasida daraxtlarning soni, turi, holati, yoshi, geografik joylashuvi va boshqa parametrlari hisobga olinib, ularning reyestrlari shakllantiriladi. 15. Xatlov har yili ushbu Nizomga 2-ilovada keltirilgan sxema asosida oʻtkaziladi. Bunda yangi ekilgan daraxtlarni biriktirish boʻyicha qoʻshimcha xatlovlar amalga oshirilishi mumkin. 16. Xatlovni oʻtkazish uchun har bir hududda mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining qarorlari qabul qilinadi. Ushbu qarorlarda daraxtlar xatlovini oʻtkazish boʻyicha ishchi guruh (keyingi oʻrinlarda — ishchi guruh) tarkibi, xatlovni oʻtkazish vaqti va natijalarini taqdim etish muddatlari belgilanadi. Bunda Davlat ekologiya qoʻmitasining hududiy boʻlinmalari ishchi guruhlarning ishchi organi hisoblanadi. Ishchi guruh mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari va Davlat ekologiya qoʻmitasining hududiy boʻlinmalari hamda oʻzlariga tegishli yoki biriktirilgan hududlarda tegishli tashkilotlar vakillaridan iborat tarkibda shakllantiriladi. 17. Ishchi guruh tomonidan shaharlar, tumanlar va boshqa aholi punktlari, temir yoʻl va avtomobil yoʻllari hamda tabiiy va sunʼiy suv havzalarining xaritalari yoki sxemalari asosida xatlov oʻtkaziladigan uchastkalar va ularga masʼullar belgilanadi. 18. Ishchi guruhning vazifalari quyidagilardan iborat: joylarga chiqqan holda daraxtlarni xatlovdan oʻtkazish, hisobga olish va qayd etish; daraxtlar reyestrini shakllantirish va Davlat ekologiya qoʻmitasiga umumlashtirish uchun taqdim etish; davlat organlari va tashkilotlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari va koʻp kvartirali uylar mulkdorlari egaligidagi bino va inshootlarga tutash (chegaradosh) boʻlgan yer uchastkalarini hamda boʻsh turgan yoki shaharsozlik faoliyati natijasida shakllangan yangi obodonlashtirish va koʻkalamzorlashtirishga moʻljallangan yer uchastkalarini, shuningdek, ularda joylashgan daraxt va butalarni aniqlash, tutash yer uchastkalari chegaralarini belgilash, ularni ushbu Nizomning 28-bandiga muvofiq ajratib berish boʻyicha (daraxtlar joylashuvi sxemasi (xaritasi) ilova qilingan holda) takliflar ishlab chiqish va kiritish. 19. Xatlov ishlari aholi yashash punktlarida, temir yoʻl va avtomobil yoʻllari, tabiiy va sunʼiy suv havzalari boʻylarida, fermer xoʻjaliklari yerlarida va qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan boshqa yerlarda, zaxira yerlarda hamda tashkilotlar hududlarida olib boriladi. 20. Xatlov quyidagi uch bosqichda amalga oshiriladi: ishchi guruh tomonidan joyiga chiqqan holda daraxtlarni hisobga olish hamda ularni jurnalda yoki raqamlashtirish yoʻli bilan qayd etish; qayd etilgan maʼlumotlarni qayta ishlash, umumlashtirish va ushbu Nizomga 3-ilovada keltirilgan Daraxtlar reyestriga kiritish; daraxtlar reyestri maʼlumotlarini “Yashil makon” platformasiga kiritish. 21. Xatlov ishlari Davlat ekologiya qoʻmitasi, Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi hamda Fanlar akademiyasi tomonidan ishlab chiqilgan daraxtlarni xatlovdan oʻtkazish boʻyicha metodik qoʻllanma asosida amalga oshiriladi. 22. Yangi (joriy yilda) ekilgan daraxtlar soni va turi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar barcha davlat organlari va tashkilotlari tomonidan Davlat ekologiya qoʻmitasi tomonidan belgilanadigan shakl asosida har chorakda, hisobot choragidan keyingi oyning 10-kuniga qadar Davlat ekologiya qoʻmitasining hududiy boʻlinmalariga majburiy tartibda taqdim etib boriladi hamda ekilgan daraxtlar qiymati, turi va soniga qarab buxgalteriya qoidalariga binoan tegishliligicha balansga olinadi. 23. Xatlov oʻtkazishda yuz yoshdan oshgan daraxtlar aniqlanganda, ularni tabiat yodgorliklari sifatida muhofazaga olish uchun alohida reyestr yuritiladi. Ushbu daraxtlarni tabiat yodgorligi deb eʼlon qilish “Muhofaza etiladigan tabiiy hududlar toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni talablariga muvofiq amalga oshiriladi. 24. Tabiat yodgorligi deb eʼlon qilingan daraxtlarni tashqi taʼsirlardan himoya qilish maqsadida mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari yer egalari bilan birgalikda ushbu daraxtlarning atrofi tanasidan bir metrdan kam boʻlmagan masofada va balandligi bir metr yigirma santimetr boʻlgan metall panjara bilan oʻralishini taʼminlashi kerak. Shuningdek, ushbu daraxtlar toʻgʻrisidagi davlat tili, rus va ingliz tillaridagi (daraxtning nomi, uning yoshi, reyestr raqami, joylashgan manzili) maʼlumotni oʻz ichiga olgan yorliq metall panjaraga osib qoʻyilishi zarur. 25. Xatlov yakunlari boʻyicha shakllantirilgan daraxtlar reyestri maʼlumotlari ishchi guruh tomonidan respublikada yagona elektron maʼlumotlar bazasini shakllantirish uchun Davlat ekologiya qoʻmitasiga yuboriladi. Davlat ekologiya qoʻmitasi daraxtlar reyestri maʼlumotlarini umumlashtiradi va “Yashil makon” platformasiga joylashtiradi. 26. “Yashil makon” platformasi: yangi ekilgan daraxtlarni biriktirish boʻyicha har yili oʻtkaziladigan qoʻshimcha xatlovlar; keyingi xatlov natijalari; davlat organlari va tashkilotlari tomonidan har chorakda, hisobot choragidan keyingi oyning 10-kuniga qadar Davlat ekologiya qoʻmitasining hududiy boʻlinmalariga majburiy tartibda taqdim etib boriladigan, yangi ekilgan daraxtlar soni va turi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar; daraxtlarni kesish, shu jumladan, sanitariya maqsadida kesish uchun berilgan ruxsatnomalar; daraxtlarni qonunga xilof ravishda kesish, kundakov qilish, shikastlantirish, yoʻq qilish va koʻchirish boʻyicha aniqlangan huquqbuzarliklar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar asosida muntazam ravishda yangilab boriladi. “Yashil makon” platformasi maʼlumotlaridan kelgusida qurilish va rekonstruksiya ishlarini amalga oshirish uchun daraxtlar mavjud uchastkalarda loyihalashtirish, davlat ekologik ekspertizasini oʻtkazish va boshqa ishlarni olib borish maqsadida yuridik va jismoniy shaxslar bepul foydalanishlari mumkin. 27. Davlat ekologiya qoʻmitasining hududiy boʻlinmalari daraxtlarni biriktirish boʻyicha quyidagi vazifalarni bajaradi: shaharlar va boshqa aholi punktlarida joylashgan hamda boʻsh turgan obodonlashtirish va koʻkalamzorlashtirishga moʻljallangan yer uchastkalari xatlovdan oʻtkazilishini tashkil etish; xatlov natijalariga muvofiq tegishli yer uchastkalarini davlat organlari va tashkilotlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari hamda koʻp kvartirali uylar mulkdorlariga belgilangan talablar asosida doimiy foydalanish huquqi bilan ajratib berish yuzasidan taklif ishlab chiqish va mahalliy davlat hokimiyati organlariga taqdim etish; aholi punktlaridagi qarovsiz qolgan daraxtlarni xatlovdan oʻtkazish, ularni bino va inshootlarning mulkdorlari yoki foydalanuvchilariga tutash hududlardan kelib chiqqan holda biriktirish boʻyicha taklif ishlab chiqish hamda mahalliy davlat hokimiyati organlariga taqdim etish. Daraxtlarni biriktirish boʻyicha takliflarga daraxt joylashuvi sxemasi (xaritasi), mahalliy davlat hokimiyati organining daraxtlarni biriktirish toʻgʻrisida tegishli qarori loyihasi hamda foto materiallar ilova qilinadi. Mahalla va nuroniylarni qoʻllab-quvvatlash vazirligi Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligining hududiy organlari, shuningdek, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari bilan birgalikda aholi punktlarida qarovsiz qolgan daraxtlarni saqlash va parvarish qilish, “Yashil bogʻlar” va “Yashil jamoat parklari”ni koʻkalamzorlashtirish, shu jumladan, ular hududlarida daraxtlarni ekish, saqlash va parvarish qilish ishlariga “Temir daftar”, “Ayollar daftari”, “Yoshlar daftari”ga kiritilgan hamda ishsiz shaxslar mavjud boʻlganda har bir mahalladan kamida bittadan fuqaro jalb qilinishi mumkin. Ushbu fuqarolarning mehnatiga haq toʻlash Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi huzuridagi Jamoat ishlari jamgʻarmasining mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi. 28. Daraxtlarni biriktirish: a) Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari tomonidan: bino va inshootlarga tutash (chegaradosh) boʻlgan yer uchastkalarini; aholi punktlarida joylashgan hamda boʻsh turgan obodonlashtirish va koʻkalamzorlashtirishga moʻljallangan yer uchastkalarini; shaharsozlik faoliyati natijasida shakllangan yangi obodonlashtirish va koʻkalamzorlashtirishga moʻljallangan yer uchastkalarini tegishli davlat organlari va tashkilotlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari va koʻp kvartirali uylar mulkdorlariga doimiy foydalanish huquqi bilan belgilangan tartibda ajratib berish; b) mazkur bandning “a” kichik bandida nazarda tutilgan tashkilotlardan boshqa yuridik shaxslar — aholi punktidagi binolar va inshootlarning mulkdorlari yoki ulardan foydalanuvchilar, shu jumladan, ijaraga oluvchilarga yer uchastkalarini ajratmagan holda mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining daraxtlarni biriktirish toʻgʻrisidagi tegishli qarorlari bilan amalga oshiriladi. Bunda daraxtlarni biriktirish yuridik shaxslarning roziligi asosida Davlat ekologiya qoʻmitasining hududiy boʻlinmalari tomonidan keng targʻibot va tashviqot tadbirlarini tashkil etish doirasida amalga oshiriladi. 29. Ushbu Nizomning 28-bandiga asosan doimiy foydalanish huquqi bilan ajratib berilgan yer uchastkalaridagi mavjud daraxtlar yoki yuridik shaxslarga yer uchastkalarini ajratmagan holda biriktirib berilgan daraxtlar boʻyicha Davlat ekologiya qoʻmitasining hududiy boʻlinmalari tomonidan tegishli davlat organlari va tashkilotlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, koʻp kvartirali uylar mulkdorlari va boshqa yuridik shaxslarga daraxtlar reyestridan elektron shaklda koʻchirmalar beriladi. Daraxtlar reyestridan koʻchirma ikki nusxada tuziladi va Davlat ekologiya qoʻmitasi hududiy boʻlinmasining masʼul xodimi hamda daraxtlar reyestridan koʻchirmani qabul qilib oluvchi tashkilot rahbari yoki uning ishonchli vakili tomonidan imzolanadi. Daraxtlar reyestridan koʻchirmaning bir nusxasi Davlat ekologiya qoʻmitasining hududiy boʻlinmasida, ikkinchi nusxasi tegishli tashkilotda saqlanadi. Daraxtlar reyestridan koʻchirma yangi ekilgan, ruxsatnomalar asosida kesilgan, qonunga xilof ravishda kesilgan, kundakov qilingan, yoʻq qilingan, shuningdek, koʻchirib oʻtkazilgan daraxtlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar asosida yangilab boriladi. Daraxtlar reyestridan berilgan koʻchirma mazkur daraxtlar va ular joylashgan yer uchastkalariga nisbatan hech qanday huquqni keltirib chiqarmaydi. 30. Davlat ekologiya qoʻmitasining hududiy boʻlinmasi zarur hollarda ushbu Nizomning 28-bandiga asosan doimiy foydalanish huquqi bilan ajratib berilgan yer uchastkalaridagi daraxtlarni parvarish qilish hamda sugʻorish yuzasidan tegishli davlat organlari va tashkilotlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari va koʻp kvartirali uylar mulkdorlariga majburiy koʻrsatmalar kiritadi. 31. Davlat oʻrmon fondiga kirmaydigan daraxtlar va butalarni kesishga sanitariya maqsadlarida, shuningdek, binolar, inshootlar va kommunikatsiyalarni qurish va rekonstruksiya qilish bilan bogʻliq holatlarda yoʻl qoʻyiladi, bundan ushbu Nizomning 5-bandida nazarda tutilgan daraxtlar va butalar qimmatbaho navlari mustasno. Daraxtlar va butalarni kesish toʻlov asosida amalga oshiriladi, bundan sanitariya maqsadida kesish hollari mustasno. 32. Davlat oʻrmon fondiga kirmaydigan daraxtlar va butalarni kesish uchun ruxsatnoma berish (olish) Vazirlar Mahkamasining “Maxsus elektron tizim orqali ruxsat etish xususiyatiga ega ayrim hujjatlarni berish tartib-taomillari toʻgʻrisidagi yagona nizomni tasdiqlash haqida” 2022-yil 22-fevraldagi 86-son qarorida belgilangan tartibda amalga oshiriladi. Bunda: a) Davlat ekologiya qoʻmitasining hududiy boʻlinmalari yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan ruxsat etish xususiyatiga ega hujjatni olish uchun taqdim etilgan arizani koʻrib chiqish muddati davomida: hujjatlarni tekshiradi; zaruratga koʻra boshqa davlat organlarida mavjud, qaror qabul qilish uchun zarur boʻlgan maʼlumotlarni “Litsenziya” AT orqali mustaqil ravishda oladi; daraxtlar va butalar holatini joyiga chiqib oʻrganadi; daraxtlar va butalarni kesish boʻyicha jamoatchilik eshituvini amalga oshiradi va uning xulosasini shakllantiradi; daraxtlar va butalarni saqlab qolish imkoniyatlarini, shu jumladan, koʻchirib oʻtkazish masalasini koʻrib chiqadi hamda koʻchirib oʻtkaziladigan daraxtlar va butalarning soni, turi, muddatlari va koʻchirish joyini aniqlaydi; saqlab qolishning iloji boʻlmagan taqdirda, kesilishi lozim boʻlgan daraxtlar va butalar sonini belgilaydi hamda kompensatsiyaviy ekiladigan daraxtlar va butalarning soni, turi hamda ekish muddati va joyini aniqlaydi. b) yuridik va jismoniy shaxslarga har bir kesilgan daraxt va buta uchun kompensatsiya tarzida 10 tup qimmatliligi jihatidan kesilgan daraxt va butalardan kam boʻlmagan yirik oʻlchamli (daraxt — 5 yillik, buta — 3 yillik) koʻchatni ekish hamda ularni kamida ikki yil davomida parvarish qilish boʻyicha qoʻshimcha majburiyat yuklatiladi. Bunda daraxt va butalarni kesish uchun ruxsatnoma berilganligi uchun qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda undiriladigan yigʻimni toʻlaganlik yuridik va jismoniy shaxslarni kompensatsiyaviy ekish hamda parvarish qilish majburiyatidan ozod qilmaydi. Davlat ekologiya qoʻmitasining hududiy boʻlinmalari mazkur bandning “a” va “b” kichik bandlarida koʻrsatilgan harakatlarni amalga oshirish uchun oʻz xodimlari yoki boshqa ekspertlar, shu jumladan, daraxtlarning holatini baholash maqsadida dendrologiya boʻyicha mutaxassislarni jalb qilgan holda ishchi guruhlar tashkil etishi mumkin. 33. Daraxtlar va butalarni koʻchirib oʻtkazish ishlari Davlat ekologiya qoʻmitasining hududiy boʻlinmalari vakillari ishtirokida yer uchastkalarining mulkdorlari, egalari, foydalanuvchilari yoki ijarachilari tomonidan amalga oshiriladi. Bunda: tegishli yuridik va jismoniy shaxslar Davlat ekologiya qoʻmitasining hududiy boʻlinmalari, yer uchastkalarining mulkdorlari, egalari, foydalanuvchilari yoki ijarachilariga, shuningdek, boshqa manfaatdor shaxslarga daraxtlar va butalarni koʻchirib oʻtkazishdan kamida uch kun oldin unda ishtirok etuvchi vakillar ishtirokini taʼminlash yuzasidan yozma ravishda xabar beradi; yozma xabarnomani olgan manfaatdor shaxslar daraxtlar va butalarni koʻchirib oʻtkazish ishlarida oʻz vakillari ishtirokini taʼminlaydi; koʻchirib oʻtkazish sanasi, joyi (manzil va joyining konturlari) daraxtlar va butalar soni, turi, koʻchirib oʻtkazishning sababi, ushbu jarayonda ishtirok etgan shaxslar toʻgʻrisidagi (F.I.O., tashkilot nomi) maʼlumotlar koʻrsatilgan hamda foto materiallar ilova qilingan holda bir nusxada dalolatnoma tuziladi va ishtirok etuvchilar tomonidan imzolanadi. Koʻchirib oʻtkazish dalolatnomasining asl nusxasi Davlat ekologiya qoʻmitasining hududiy boʻlinmalarida uch yilgacha saqlanadi. Daraxtlar va butalarni koʻchirib oʻtkazish ishlarida fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari va nodavlat notijorat tashkilotlar vakillari, jamoatchilik ekologik nazoratining inspektorlari hamda boshqa shaxslar ishtirok etishi mumkin. 34. Kompensatsiyaviy ekish joylari, qoida tariqasida, hududlarda tashkil etilgan “Yashil bogʻlar” va “Yashil jamoat parklari”, shuningdek, obodonlashtirish va koʻkalamzorlashtirish uchun moʻljallangan boshqa hududlardan tanlanadi. Kompensatsiyaviy ekish ishlari Davlat ekologiya qoʻmitasining hududiy boʻlinmalari vakillari, yer uchastkalarining mulkdorlari, egalari, foydalanuvchilari yoki ijarachilari ishtirokida amalga oshiriladi. Bunda: Davlat ekologiya qoʻmitasining hududiy boʻlinmalari kompensatsiyaviy ekish uchun masʼul shaxslarga, yer uchastkalarining mulkdorlari, egalari, foydalanuvchilari yoki ijarachilariga, shuningdek, boshqa manfaatdor shaxslarga daraxtlar va butalarni kompensatsiyaviy ekishdan kamida uch kun oldin unda ishtirok etuvchi vakillar ishtirokini taʼminlash yuzasidan yozma ravishda xabar beradi; kompensatsiyaviy ekish uchun masʼul shaxslar va boshqa manfaatdor shaxslar daraxtlar va butalarni kompensatsiyaviy ekish ishlarida oʻz vakillari ishtirokini taʼminlaydi; kompensatsiyaviy ekish sanasi, joyi (manzil va joyining konturlari) daraxtlar va butalar soni, turi, yoshi, kompensatsiyaviy ekish sabablari (asoslari), kompensatsiyaviy ekishda ishtirok etgan jismoniy yoki yuridik shaxslar toʻgʻrisidagi (F.I.O., tashkilot nomi) maʼlumotlar koʻrsatilgan hamda foto materiallar ilova qilingan holda bir nusxada dalolatnoma tuziladi va ishtirok etuvchilar tomonidan imzolanadi. Dalolatnomada masʼul shaxslarning kompensatsiyaviy ekilgan koʻchatlarni kamida ikki yil davomida parvarish qilish majburiyati qayd etiladi. Kompensatsiyaviy ekish dalolatnomasining asl nusxasi Davlat ekologiya qoʻmitasining hududiy boʻlinmalarida uch yilgacha saqlanadi. Kompensatsiyaviy ekish ishlarida fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari va nodavlat notijorat tashkilotlar vakillari, jamoatchilik ekologik nazoratining inspektorlari hamda boshqa shaxslar ishtirok etishi mumkin. 35. Sanitariya maqsadida daraxtlar va butalarni kesish: quriyotgan yoki qurib qolgan; dekorativ xususiyatini yoʻqotish natijasida hovli, koʻcha va boshqa jamoat joylarining koʻrinishini buzib turgan; kasallikka chalingan; kasallik tarqatuvchi hayvonlar va hasharotlarning manbaiga aylangan; odamlarning hayoti va sogʻligʻiga hamda yuridik va jismoniy shaxslarning mol-mulkiga xavf solayotgan holatlarda amalga oshiriladi. 36. Sanitariya maqsadida daraxtlar va butalarni kesish: shaharlar va tumanlar markazidagi koʻchalarda hamda zaxira yerlarda — mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari; mahallalar hududlari hamda koʻp kvartirali uylar oraligʻi va atrofida, shu jumladan, koʻchalar va boshqa aholi punktlarida — fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, koʻp kvartirali uylarni boshqarish organlari, shuningdek, jismoniy shaxslarning murojaatiga muvofiq mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari; tashkilotlarning hududlarida — yer egalari; umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻllari boʻylarida — Avtomobil yoʻllari qoʻmitasining tashkilotlari; umumiy foydalanishdagi temir yoʻllar boʻylarida — “Oʻzbekiston temir yoʻllari” AJ tashkilotlari; daryo, soy, irmoq, kanal, zovur va ariqlar boʻylarida — tegishliligi boʻyicha mahalliy ijro etuvchi hokimiyat va suv xoʻjaligi organlari; fermer xoʻjaliklari yerlarida va qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan boshqa yerlarda — yer egalari tomonidan amalga oshiriladi. 37. Kesish, butash va koʻchirib oʻtkazish ishlarida hosil boʻlgan chiqindilarning (shox-shabba, barglar va boshqa kesish ishlari qoldiqlari) olib chiqib ketilishi, shuningdek, buzilgan yerlarning qayta tiklanishi ushbu ishlarni amalga oshirgan masʼullar tomonidan bir sutka davomida taʼminlanishi shart. 38. Daraxtlar va butalarning noqonuniy kesilishi, kundakov qilinishi, shikastlantirilishi, yoʻq qilinishi yoki koʻchirib oʻtkazilishiga yoʻl qoʻyilmaydi. Daraxtlar va butalarni qonunga xilof ravishda kesganlik, kundakov qilganlik, shikastlantirganlik, yoʻq qilganlik yoki koʻchirib oʻtkazganlik uchun aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladi hamda: ushbu Nizomga 4-ilovada belgilangan miqdorlarda zarar hisoblanib, tegishli tartibda undiriladi; noqonuniy tayyorlangan mahsulotlar (yogʻoch, oʻtin va boshqalar) huquqbuzardan olib qoʻyiladi; huquqbuzarga har bir kesilgan daraxt va buta uchun 100 tup koʻchatni kompensatsiya tarzida ekish hamda ularni kamida uch yil davomida parvarish qilish majburiyati yuklatiladi. Bunda Davlat ekologiya qoʻmitasining hududiy boʻlinmalari mansabdor shaxslari tomonidan huquqbuzarga kompensatsiyaviy ekish joyi va muddatini belgilagan holda majburiy koʻrsatma beriladi. Kompensatsiyaviy ekish ishlari ushbu Nizomning 34-bandida belgilangan tartibda amalga oshiriladi. Davlat ekologiya qoʻmitasining hududiy boʻlinmalari mansabdor shaxslari majburiy koʻrsatmalarini bajarmaslik huquqbuzarni belgilangan tartibda maʼmuriy javobgarlikka tortishga sabab boʻladi. 39. Moratoriy talablarini buzgan qurilish-pudrat tashkilotlarining “Shaffof qurilish” milliy axborot tizimidagi darajasi (reyting bahosi) bir pogʻona pasaytiriladi. Bunda: darajasi (reyting bahosi) bir pogʻona pasaytirilgan qurilish-pudrat tashkilotlari bir yil mobaynida darajasini (reyting bahosini) koʻtarish imkonidan mahrum boʻladi; darajasini (reyting bahosini) bir pogʻonaga pasaytirish imkoni boʻlmagan qurilish-pudrat tashkilotlari bir yil muddatga qurilish-pudrat tashkilotlari elektron reytingidan toʻliq chiqarib tashlanadi. Qurilish-pudrat tashkilotlari tomonidan huquqbuzarlik sodir etganlik holati tasdiqlanganidan soʻng uch kun muddatda Davlat ekologiya qoʻmitasi yoki uning hududiy boʻlinmasi tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirligiga ushbu qurilish-pudrat tashkilotlarining “Shaffof qurilish” milliy axborot tizimidagi darajasiga (reyting bahosiga) taʼsir koʻrsatish choralarini koʻrish yuzasidan taqdimnoma kiritiladi. Oʻzbekiston Respublikasi Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirligi taqdimnoma tushgan kundan boshlab 10 ish kunida tegishli qurilish-pudrat tashkilotining “Shaffof qurilish” milliy axborot tizimidagi darajasiga taʼsir koʻrsatish choralarini qoʻllaydi va bu toʻgʻrisida Davlat ekologiya qoʻmitasiga rasmiy axborot kiritadi. 40. Daraxtlar va butalarni noqonuniy kesishdan hosil boʻlgan mahsulotlar (yogʻoch, oʻtin va boshqalar) Davlat ekologiya qoʻmitasining hududiy boʻlinmalari tomonidan tegishli dalolatnomani rasmiylashtirish orqali qabul qilib olinadi. Ushbu mahsulotlar (yogʻoch, oʻtin va boshqalar) tayyorlov va savdo tashkilotlari yoki tadbirkorlik subyektlari omborxonalariga vaqtincha saqlash uchun joylashtirilishi mumkin. Daraxtlar va butalarni sanitariya maqsadida yoki noqonuniy kesishdan hosil boʻlgan mahsulotlar (yogʻoch, oʻtin va boshqalar) oʻtin sifatida ishlatish uchun “Mehribonlik” uylari, “Gʻamxoʻrlik” markazlari va Ijtimoiy qoʻllab-quvvatlash markazlari, shuningdek, taʼlim va sogʻliqni saqlash tashkilotlariga hamda fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari tavsiyasiga koʻra Ijtimoiy reyestrga kiritilgan oilalarga tegishli dalolatnoma asosida beriladi. 41. Davlat oʻrmon fondiga kirmaydigan yerlarda daraxtlar va butalarni kesishga ruxsatnomalar berish, shuningdek, ularni gʻayriqonuniy kesganlik, kundakov qilganlik, shikastlantirganlik, yoʻq qilganlik yoki koʻchirib oʻtkazganlik uchun undiriladigan mablagʻlar (zarar va jarimalar) Davlat ekologiya qoʻmitasining Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish jamgʻarmasining hisobvaragʻiga tushadi va uning 26 foizi Qoraqalpogʻiston Respublikasi budjetiga hamda viloyatlar va Toshkent shahrining mahalliy budjetlariga oʻtkaziladi. Tut daraxtlarini gʻayriqonuniy ravishda kesganlik, shikastlantirganlik yoki yoʻq qilganlik uchun undirilgan jarimalar Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish jamgʻarmasiga yoʻnaltiriladi. Bunda undirilgan jarimalarning 50 foizi “Oʻzbekipaksanoat” uyushmasining hisobvaragʻiga, 26 foizi Qoraqalpogʻiston Respublikasi budjetiga hamda viloyatlar va Toshkent shahrining tegishli mahalliy budjetlariga oʻtkaziladi. “Oʻzbekipaksanoat” uyushmasi hisobvaragʻiga oʻtkazilgan mablagʻlar, qonunbuzarlik sodir etilgan hududda maqsadli ravishda yangi tut koʻchatlarini ekishga yoʻnaltiriladi. Ushbu mablagʻlarni boshqa maqsadlarga, shu jumladan, qarzdorlikni qoplashga yoʻnaltirish taqiqlanadi. 42. Ushbu Nizom talablariga rioya qilinishi boʻyicha davlat nazorati ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish hamda ichki ishlar organlari tomonidan amalga oshiriladi. 43. Daraxtlar va butalarni muhofaza qilish, parvarish qilish, xatlovdan oʻtkazish, biriktirish, kesish, koʻchirib oʻtkazish, ekish yoki kompensatsiyaviy ekish ustidan jamoatchilik nazorati qonunchilik hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi. 44. Ushbu Nizom talablari buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javob beradilar. BosqichlarTadbirlarSubyektlarBajarish muddatlari1-bosqichDaraxtlar va butalarni ekish uchun joy tanlash va ekish1. Aholi punktlarida — mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari va koʻp kvartirali uylarni boshqarish organlari.2. Mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlariga biriktirilgan yoʻl va koʻchalar boʻylarida — mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari.3. Tashkilotlarga tegishli hududlarda — yer egalari.4. Umumiy foydalanishdagi temir yoʻllar va umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻllari boʻylarida — “Oʻzbekiston temir yoʻllari” AJ va Avtomobil yoʻllari qoʻmitasi tashkilotlari.5. Tabiiy va sunʼiy suv oqimlari, suv havzalari hamda boshqa suv obyektlarining ajratilgan mintaqalarida — mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari, shuningdek, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari bilan kelishgan holda suv xoʻjaligi organlari.6. Fermer xoʻjaligi yerlarida va qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan boshqa yerlarda — yer egalari.7. Zaxira yerlarda — mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari.Daraxtlar va butalarni ekish — bahor va kuz faslida yoki ehtiyojdan kelib chiqqan holda boshqa fasllarda2-bosqichDaraxtlar va butalarni sugʻorish va oziqlantirish1. Shaharlar va tumanlar markazlaridagi koʻchalarda — biriktirilganligiga muvofiq mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari, shuningdek, oʻzlari faoliyat koʻrsatayotgan binodan koʻchagacha boʻlgan oraliqda tashkilotlar.2. Shaharlar va tumanlar markazlaridagi ichki koʻchalar, mahallalar hududlari hamda koʻp qavatli uylar oraligʻi va atrofida, shuningdek, boshqa aholi punktlarida oʻzlariga biriktirilgan hududlar boʻyicha fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, koʻp kvartirali uylarni boshqarish organlari, oʻzlari faoliyat koʻrsatayotgan binodan koʻchagacha boʻlgan oraliqdagi tashkilotlar.3. Tashkilotlarning hududlarida — yer egalari.4. Umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻllari boʻylarida — Avtomobil yoʻllari qoʻmitasi tashkilotlari.5. Umumiy foydalanishdagi temir yoʻllar boʻylarida — “Oʻzbekiston temir yoʻllari” AJ tashkilotlari.6. Daryo, soy, irmoq, kanal, kollektor-drenaj tarmoqlari va ariqlar boʻylarida — mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari va suv xoʻjaligi organlari.7. Fermer xoʻjaliklari yerlarida va qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan boshqa yerlarda — yer egalari.8. Zaxira yerlarda — mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari.Yil davomida3-bosqichDaraxtlar va butalarni butash1. Shaharlar va tumanlar markazlaridagi koʻchalarda hamda zaxira yerlarda — biriktirilganligiga muvofiq mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari.2. Boshqa aholi punktlarida — mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari bilan birgalikda fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari va koʻp kvartirali uylarni boshqarish organlari.3. Tashkilotlarning hududlarida — yer egalari.4. Umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻllari boʻylarida — Avtomobil yoʻllari qoʻmitasi tashkilotlari.5. Umumiy foydalanishdagi temir yoʻllar boʻylarida — “Oʻzbekiston temir yoʻllari” AJ tashkilotlari.6. Daryo, soy, irmoq, kanal, zovur va ariqlar boʻylarida — mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari va suv xoʻjaligi organlari.7. Fermer xoʻjaligi yerlarida va qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan boshqa yerlarda — yer egalari.Bahor faslida yoki ehtiyojdan kelib chiqqan holda — yil davomida4-bosqichTurli zararkunanda va kasalliklar taʼsirida zararlangan yoki kasallikka chalingan daraxt va butalarga kimyoviy va biologik ishlov berish1. Aholi punktlarida hamda zaxira yerlarda — mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari.2. Tashkilotlarning hududlarida — yer egalari.3. Umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻllari boʻylarida — Avtomobil yoʻllari qoʻmitasi tashkilotlari.4. Umumiy foydalanishdagi temir yoʻllar boʻylarida — “Oʻzbekiston temir yoʻllari” AJ tashkilotlari.5. Daryo, soy, irmoq, kanal, kollektor-drenaj tarmoqlari va ariqlar boʻylarida — mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari va suv xoʻjaligi organlari.6. Fermer xoʻjaligi yerlarida va qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan boshqa yerlarda — yer egalari.Yil davomida BosqichlarTadbirlarSubyektlarBajarish muddatlari1-bosqich1. Xatlov oʻtkazish toʻgʻrisida mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organi qarorini qabul qilish.2. Xatlovni oʻtkazish boʻyicha Ishchi guruhni shakllantirish.Mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari, Davlat ekologiya qoʻmitasining hududiy boʻlinmalari, yer egalari yoki biriktirilgan hududlardagi tegishli tashkilotlarXatlov oʻtkaziladigan yili 10-fevralga qadar2-bosqichXatlov oʻtkaziladigan uchastkalar va masʼullarni belgilash.Ishchi guruhXatlov oʻtkaziladigan yili 1-martga qadar3-bosqich1. Joyiga chiqqan holda daraxtlarni xatlovdan oʻtkazish, hisobga olish hamda ularni jurnalda yoki raqamlashtirish yoʻli bilan qayd etish.2. Qayd etilgan maʼlumotlarni qayta ishlash, umumlashtirish va daraxtlar reyestriga kiritish.3. Daraxtlar reyestri maʼlumotlarini Davlat ekologiya qoʻmitasiga taqdim etish.Ishchi guruhXatlov oʻtkaziladigan yili 1-martdan 1-noyabrga qadar4-bosqich1. Daraxtlar reyestri maʼlumotlarini “Yashil makon” platformasiga kiritish maʼlumotlar bazasini shakllantirish.2. Daraxtlar reyestri maʼlumotlarini Davlat ekologiya qoʻmitasining veb-saytiga joylashtirish.Davlat ekologiya qoʻmitasiXatlov oʻtkaziladigan yil yakuniga qadar Reyestr raqami Viloyat Tuman (shahar) Tashkilot nomi Manzili (MFY, koʻcha va bosh.) Daraxt turi (nomlanishi) Daraxts oni Daraxt holati (sogʻlom, kasallangan, qurigan) Daraxt tanasining aylanma oʻlchami (1,3 metr balandlikda, sm) Daraxt ningyoshi (yil) Joylashuv lokatsiyasi (koordinatalari) Daraxtlarni roʻyxatga olish raqami Xatlov dalolatnomasi raqami va sanasi T/r Qoidabuzarlik turlari Zarar miqdori (bazaviy hisoblash miqdoriga nisbatan koeffitsiyentlarda) 100 yoshdan kichik 100 yosh va undan yuqori kam qiymatli qimmatbaho kam qiymatli qimmatbaho 1. Kesilgan, yoʻq qilingan yoki oʻsishdan toʻxtash darajasigacha shikastlangan har bir daraxt va buta uchun, toʻnkasi oldidagi diametri (sm): 4 gacha 1 4 4 8 4,1 — 8 1,5 6 6 12 8,1 — 12 2 10 8 20 12,1 — 16 3 13 12 26 16,1 — 20 5 18 20 36 20,1 — 24 7,5 25 30 50 24,1 — 28 9 35 36 70 28,1 — 32 11,5 45 46 90 32,1 — 36 16,5 55 66 110 36,1 — 40 22 65 88 130 40,1 — 44 26 80 104 160 44,1 — 48 31 95 124 190 48,1 — 52 36 105 144 210 52,1 — 56 41 115 164 230 56,1 — 60 46 135 184 270 60,1 — 64 52,5 145 210 290 64 santimetrdan ortiq diametrning har bir santimetri uchun toʻlov 0,5 koeffitsiyent miqdorida oshadi. 2. Noqonuniy kesilgan: 1 m³ saksovul uchun 14 1 m³ cherkez, qandim, yulgʻun va boshqa yovvoyi holda oʻsuvchi butalar uchun 3 3. Oʻsishdan toʻxtamaydigan darajasigacha shikast yetkazilgan har bir: daraxt uchun 3 4 4 4 buta uchun 1 2 1. Vazirlar Mahkamasining 2014-yil 20-oktabrdagi 290-son qarori bilan tasdiqlangan Oʻsimlik dunyosi obyektlaridan foydalanish va oʻsimlik dunyosi obyektlaridan foydalanish sohasida ruxsat berish tartib-taomillaridan oʻtish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 14-ilovada: ilovaning nomidagi “Oʻzbekiston Respublikasi hududida” soʻzlari “Davlat oʻrmon fondi yerlarida” soʻzlari bilan almashtirilsin; “Belgilangan bazaviy hisoblash miqdoriga nisbatan koeffitsiyentlarda undirish miqdori” ustuni nomidagi “shuningdek aholi yashash joylari va transport magistrallarining oʻrmon fondi tarkibiga kirmaydigan daraxt-butazorlar” soʻzlari chiqarib tashlansin. 2. Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 22-fevraldagi 86-son qarori bilan tasdiqlangan Maxsus elektron tizim orqali ruxsat etish xususiyatiga ega ayrim hujjatlarni berish tartib-taomillari toʻgʻrisidagi yagona nizomga 15-ilovaning 9-pozitsiyasi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “ 9. Ruxsat etishga oid talab va shartlar: a) oʻsimlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish toʻgʻrisidagi qonunchilik talab va shartlariga rioya qilish; b) vakolatli organ tomonidan belgilangan muddatlarda va joylarga ruxsatnoma asosida kesilgan har bir daraxt va buta uchun kompensatsiya tarzida 10 tup qimmatliligi jihatidan kesiladigan daraxt va butalardan kam boʻlmagan, yirik oʻlchamli koʻchatlarini ekish (daraxt — 5 yillik, buta — 3 yillik) hamda ularni kamida ikki yil davomida parvarish qilish. ”. 1. Vazirlar Mahkamasining “Davlat oʻrmon fondiga kirmaydigan yerlarda daraxtlar va butalardan foydalanishni tartibga solish va ulardan foydalanish sohasida ruxsat berish tartibini yanada takomillashtirish toʻgʻrisida” 2019-yil 17-yanvardagi 43-son qarori. 2. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga oʻzgartirishlar kiritish toʻgʻrisida” 2019-yil 27-dekabrdagi 1044-son qaroriga ilovaning 1-bandi. 3. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga oʻzgartirishlar kiritish toʻgʻrisida (Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Mehnatga haq toʻlash, pensiyalar va boshqa toʻlovlar miqdorlarini aniqlash tartibini takomillashtirish toʻgʻrisida” 2019-yil 21-maydagi PF-5723-son Farmoni)” 2019-yil 28-dekabrdagi 1046-son qarorining 266-bandi. 4. Vazirlar Mahkamasining “Maxsus elektron tizim orqali ruxsat etish xususiyatiga ega ayrim hujjatlarni berish tartib-taomillari toʻgʻrisidagi yagona nizomni tasdiqlash haqida” 2022-yil 22-fevraldagi 86-son qaroriga 4-ilovaning 6-bandi. 5. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga oʻzgartirishlar kiritish toʻgʻrisida (Oʻzbekiston Respublikasining “Normativ-huquqiy hujjatlar toʻgʻrisida” 2021-yil 20-apreldagi OʻRQ-682-son Qonuni)” 2022-yil 4-apreldagi 153-son qaroriga ilovaning 557-bandi.