Dissertatsiyalar ilmiy natijalarining amaliyotga joriy qilinishini baholash boʻyicha uslubiy koʻrsatmalarni tasdiqlash haqida
(resolution, 2021-04-09)

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2012-yil 24-iyuldagi PF-4456-son “Oliy malakali ilmiy va ilmiy-pedagog kadrlar tayyorlash va attestatsiyadan oʻtkazish tizimini yanada takomillashtirish toʻgʻrisida”gi Farmoni hamda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2012-yil 28-dekabrdagi 365-son “Oliy oʻquv yurtidan keyingi taʼlim hamda oliy malakali ilmiy va ilmiy-pedagog kadrlarni attestatsiyadan oʻtkazish tizimini takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Oliy attestatsiya komissiyasi Rayosati qaror qiladi: 1. Dissertatsiyalar ilmiy natijalarining amaliyotga joriy qilinishini baholash boʻyicha uslubiy koʻrsatmalar ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi. Mazkur Uslubiy koʻrsatmalar Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 16-fevraldagi PF-4958-son “Oliy oʻquv yurtidan keyingi taʼlim tizimini yanada takomillashtirish toʻgʻrisida”gi Farmoni hamda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2012-yil 28-dekabrdagi 365-son “Oliy taʼlimdan keyingi taʼlim hamda oliy malakali ilmiy va ilmiy-pedagog kadrlarni attestatsiyadan oʻtkazish tizimini takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi va 2017-yil 22-maydagi 304-son “Oliy taʼlimdan keyingi taʼlim tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qarorlariga muvofiq dissertatsiyalar ilmiy natijalarining amaliyotga joriy qilinishini baholash boʻyicha uslubiy koʻrsatmalarni belgilaydi. 1. Vazirlar Mahkamasining 2017-yil 22-maydagi 304-son qarori bilan tasdiqlangan Oliy taʼlimdan keyingi taʼlimga qoʻyiladigan davlat talablarining 22-bandiga muvofiq ilmiy natijalarni amaliyotga joriy etish (fan doktorlari (Doctor of Science) uchun) va amaliyotga joriy etish uchun taqdim qila olishi (falsafa doktorlari (Doctor of Philosophy) uchun) oliy malakali ilmiy va ilmiy-pedagog kadrlar tayyorgarligining zaruriy va yetarli darajasini belgilaydigan asosiy talablardan hisoblanadi. 2. Fan doktori (Doctor of Science) va falsafa doktori (Doctor of Philosophy) ilmiy darajasini olish uchun bajarilgan dissertatsiya ish bajarilgan ilmiy tashkilot yoki taʼlim muassasasida dastlabki ekspertizadan oʻtkazilgunga qadar uning ilmiy natijalari amaliyotga joriy etilgan (joriy etish uchun taqdim qila olingan) (bundan buyon matnda amaliyotga joriy etish deb yuritiladi) boʻlishi lozim. 3. Talabgor bevosita oʻzi yoki ish bajarilgan tashkilotning kuzatuv xati asosida ilmiy natijalarni amaliyotga joriy etish uchun taqdim qilishga haqli. 4. Ish bajarilgan tashkilot ilmiy natijalarni amaliyotga joriy etish boʻyicha ishlarni tashkillashtirishda talabgorga har tomonlama yordam koʻrsatishi zarur. 5. Barcha turdagi tashkilotlar, shu jumladan davlat organlari, xoʻjalik boshqaruvi organlari, korxonalar, muassasalar, jamoat birlashmalari dissertatsiyaning ilmiy natijasini amaliyotga joriy etish obyekti boʻlishi mumkin. 6. Talabgor tomonidan ishlab chiqilgan (asoslangan) yoki takomillashtirilgan quyidagi natijalardan biri nazariy ahamiyatga molik dissertatsiyaning ilmiy natijasi boʻlishi mumkin: nazariya, gʻoya; qonuniyat (kategoriya) va uning oʻziga xos xususiyatlari; metodologiya; metodika va usul (usullar tizimi); ilmiy xulosa; tahlil qilish va prognozlashtirish koʻrsatkichlari (indikatorlari); fan tarmogʻining (ixtisoslikning) xususiyatidan kelib chiqqan holda boshqa shakllar. 7. Nazariy ahamiyatga molik dissertatsiyaning ilmiy natijasi quyidagi shakllarning biri bilan amaliyotga joriy etilishi mumkin: intellektual mulk obyektiga mutlaq huquqning eʼtirof etilishi — ixtiroga va seleksiya yutugʻiga patent hamda falsafa doktori (Doctor of Philosophy) ilmiy darajasi uchun foydali modelga patent, sanoat namunasiga patent olingan va u bugungi kunda dolzarb boʻlganda; ilmiy natijaning nufuzli, shu jumladan xorijiy ilmiy markaz (respublika ilmiy seminari) yoki oliy oʻquv yurtlari tomonidan eʼtirof etilishi yoxud fan tarmogʻi rivojlangan xorijiy mamlakatlarning impakt-faktori 0,5 dan yuqori boʻlgan va xalqaro tizimga kirgan ilmiy jurnallarda kamida 3 ta havola berilishi; ilmiy natijadan talabgorning oʻzi qatnashmagan va tugallangan grantlar boʻyicha ilmiy loyihada foydalanilishi; taʼlim jarayoniga tatbiq etilgan davlat taʼlim standarti, darslik yoki pedagogik texnologiyaning (falsafa doktori (Doctor of Philosophy) ilmiy darajasi uchun — oʻquv qoʻllanmaning) mavjud boʻlishi; ish bajarilgan tashkilot va ilmiy mahsulotning potensial isteʼmolchisi boʻlgan respublika davlat organi yoki xoʻjalik boshqaruvi organining ilmiy-texnikaviy kengashi, bunday kengash boʻlmagan holda tegishli tashkiliy tuzilmasi tavsiyasi asosida ushbu tashkilot (organ) tomonidan eʼtirof etilishi; fan tarmogʻining (ixtisoslikning) xususiyatidan kelib chiqqan holda boshqa shakllar. 8. Talabgor tomonidan ishlab chiqilgan (asoslangan) yoki takomillashtirilgan, iqtisodiyot tarmoqlari va ijtimoiy sohaning dolzarb muammolarining ilmiy yechimi boʻla oladigan natijalar amaliy ahamiyatga molik dissertatsiyaning ilmiy natijasi boʻlishi mumkin. 9. Amaliy ahamiyatga molik dissertatsiyaning ilmiy natijalari quyidagi shakllarning biri bilan amaliyotga joriy etilishi mumkin: intellektual mulk obyektiga mutlaq huquqning eʼtirof etilishi — ixtiroga va seleksiya yutugʻiga patent hamda falsafa doktori (Doctor of Philosophy) ilmiy darajasi uchun foydali modelga patent, sanoat namunasiga patent olingan va u bugungi kunda dolzarb boʻlganda; ilmiy natijalarning Davlat reyestriga kiritilganligi; ilmiy taklifdan norma ijodkorligi faoliyati jarayonida foydalanilishi; ilmiy taklifdan texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar loyihalarida foydalanilishi; fan va texnologiyalarning nazariy-konseptual va uslubiy asoslarini rivojlantirishga xizmat qiluvchi ilmiy ishlanmaning mavjud boʻlishi; taʼlim jarayoniga tatbiq etilgan davlat taʼlim standarti, darslik yoki pedagogik texnologiyaning (falsafa doktori (Doctor of Philosophy) ilmiy darajasi uchun — oʻquv qoʻllanmaning) mavjud boʻlishi; ilmiy mahsulotning potensial isteʼmolchisi boʻlgan respublika davlat organi yoki xoʻjalik boshqaruvi organining ilmiy-texnikaviy kengashi, bunday kengash boʻlmagan holda tegishli tashkiliy tuzilmasi tavsiyasi asosida ushbu tashkilot (organ) tomonidan eʼtirof etilishi; innovatsion gʻoyalar, texnologiyalar va loyihalar Respublika yarmarkasida imzolangan shartnomalar; innovatsion gʻoyalar, texnologiyalar va loyihalar Respublika yarmarkasi natijasiga koʻra faxriy nominatsiyalarga (“Eng yaxshi innovatsion ishlanma”, “Sanoat yoʻnalishi boʻyicha eng yaxshi innovatsion ishlanma”, “Qishloq xoʻjaligi yoʻnalishi boʻyicha eng yaxshi innovatsion ishlanma”, “Axborot texnologiyalari yoʻnalishi boʻyicha eng yaxshi innovatsion ishlanma”, “Fan va taʼlim yoʻnalishi boʻyicha eng yaxshi innovatsion ishlanma”, “Yosh olimlarning eng yaxshi innovatsion loyihasi”) ega boʻlganlar (faqat falsafa doktori (Doctor of Philosophy) ilmiy darajasi uchun); muayyan fanlarning xususiyatiga koʻra mazkur Uslubiy koʻrsatmalarning 10 — 271-bandlarida nazarda tutilgan boshqa shakllar. 10. Fizika-matematika fanlari boʻyicha dissertatsiyaning ilmiy natijasi quyidagi shakllarning biri bilan amaliyotga joriy etilgan boʻlishi mumkin: texnik-texnologik, iqtisodiy, ijtimoiy va ilmiy-uslubiy muammoni samarali hal etishda foydalanilgan ilmiy-texnikaviy ishlanma, innovatsion gʻoya va ilmiy (ilmiy-texnikaviy) yechim; ishlab chiqarishni texnik va texnologik qayta jihozlash hamda modernizatsiya qilish yuzasidan foydalanilgan ilmiy yechim. 11. Kimyo fanlari boʻyicha dissertatsiyaning ilmiy natijasi quyidagi shakllarning biri bilan amaliyotga joriy etilgan boʻlishi mumkin: aprobatsiyadan oʻtkazilgan va rasmiylashtirilgan ishlab chiqarish texnologiyasi; mahalliylashtirish dasturiga kiritilgan mahsulotni ishlab chiqish; tegishli ishlanma korxonaga joriy etish. 12. Biologiya fanlari boʻyicha dissertatsiyaning ilmiy natijasi quyidagi shakllarning biri bilan amaliyotga joriy etilgan boʻlishi mumkin: aprobatsiyadan oʻtkazilgan va rasmiylashtirilgan yangi biologik texnologiya, mexanizm, uslub va boshqa ishlanma; aprobatsiyadan oʻtkazilgan va rasmiylashtirilgan dori vositasi, vaksina va diagnostikum ishlab chiqarishning ilmiy yechimi. 13. Geologiya-mineralogiya fanlari boʻyicha dissertatsiyaning ilmiy natijasi quyidagi shakllarning biri bilan amaliyotga joriy etilgan boʻlishi mumkin: geologiya, neft-gaz va kon-metallurgiya sohalarida ishlab chiqarishga joriy etilgan ilmiy yechim; loyiha qidiruv tashkilotining hujjatlarida foydalanilgan ilmiy yechim. 14. Texnika fanlari boʻyicha dissertatsiyaning ilmiy natijasi quyidagi shakllarning biri bilan amaliyotga joriy etilgan boʻlishi mumkin: qurilma, asbob, mexanizm, mashina, dastur, metodika, texnologiya va boshqa shaklda tajriba-sinov jarayonidan oʻtkazilib, ishlab chiqarishga joriy etilgan ilmiy yechim; loyiha qidiruv tashkilotining hujjatlarida foydalanilgan ilmiy yechim. 15. Qishloq xoʻjaligi fanlari boʻyicha dissertatsiyaning ilmiy natijasi quyidagi shakllarning biri bilan amaliyotga joriy etilgan boʻlishi mumkin: respublika, iqtisodiyot tarmoqlari va hudud darajasidagi davlat maqsadli dasturida foydalanilgan taklif; qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishini samarali rivojlantirish, texnik va texnologik qayta jihozlash, modernizatsiya qilish, ilgʻor texnologiyalarni joriy etishda foydalanilgan ilmiy yechim. 16. Tarix fanlari boʻyicha dissertatsiyaning ilmiy natijasi quyidagi shakllarning biri bilan amaliyotga joriy etilgan boʻlishi mumkin: respublika, iqtisodiyot tarmoqlari va hudud darajasidagi davlat maqsadli dasturida foydalanilgan taklif; vakolatli davlat organining qarori yoki mualliflik huquqi asosida madaniy meros obyektlarida foydalanilgan natija; buyurtma asosida tayyorlanib, chop etilgan yirik ilmiy nashr. 17. Iqtisodiyot fanlari boʻyicha dissertatsiyaning ilmiy natijasi quyidagi shakllarning biri bilan amaliyotga joriy etilgan boʻlishi mumkin: respublika, iqtisodiyot tarmoqlari va hudud darajasidagi davlat maqsadli dasturida foydalanilgan taklif; vazirlik va idora tomonidan tasdiqlangan prognoz; muayyan tashkilot faoliyatiga tatbiq etilgan ishlanma. 18. Falsafa, filologiya va sotsiologiya fanlari boʻyicha dissertatsiyaning ilmiy natijasi quyidagi shakllarning biri bilan amaliyotga joriy etilgan boʻlishi mumkin: buyurtma asosida tayyorlanib, chop etilgan yirik ilmiy nashr; vakolatli davlat organining qarori yoki mualliflik huquqi asosida madaniy meros obyektlarida foydalanilgan natija. 19. Geografiya fanlari boʻyicha dissertatsiyaning ilmiy natijasi quyidagi shakllarning biri bilan amaliyotga joriy etilgan boʻlishi mumkin: respublika, iqtisodiyot tarmoqlari va hudud darajasidagi davlat maqsadli dasturida foydalanilgan taklif; muayyan tashkilot faoliyatiga tatbiq etilgan ishlanma. 20. Yuridik fanlar boʻyicha dissertatsiyaning ilmiy natijasi quyidagi shakllarning biri bilan amaliyotga joriy etilgan boʻlishi mumkin: respublika, iqtisodiyot tarmoqlari va hudud darajasidagi davlat maqsadli dasturida yoki normativ-huquqiy hujjatlarni ishlab chiqish va tayyorlashda foydalanilgan taklif; buyurtma asosida tayyorlanib, chop etilgan yirik ilmiy nashr. 21. Pedagogika fanlari boʻyicha dissertatsiyaning ilmiy natijasi quyidagi shakllarning biri bilan amaliyotga joriy etilgan boʻlishi mumkin: vakolatli boshqaruv organi qarori asosida taʼlim jarayoniga tatbiq etilgan pedagogik texnologiya; buyurtma asosida tayyorlanib, chop etilgan yirik ilmiy nashr. 22. Tibbiyot fanlari boʻyicha dissertatsiyaning ilmiy natijasi quyidagi shakllarning biri bilan amaliyotga joriy etilgan boʻlishi mumkin: sogʻliqni saqlash amaliyotiga tatbiq etilgan kasallik tashxisi, profilaktika va davolash boʻyicha yangi samarali yondashuv (usul) va trening texnologiya; sogʻliqni saqlash amaliyotiga kiritilgan uslubiy tavsiyanoma; klinikagacha va klinik sinovlardan oʻtkazilgan hamda rasmiylashtirilgan original va generik dorivor vosita, vaksina va diagnostikum; aprobatsiyadan oʻtkazilib, sogʻliqni saqlash amaliyotiga joriy qilingan kasallik tashxisi, profilaktikasi va davolash boʻyicha ilmiy yechim. 23. Farmatsevtika fanlari boʻyicha dissertatsiyaning ilmiy natijasi quyidagi shakllarning biri bilan amaliyotga joriy etilgan boʻlishi mumkin: farmatsevtika korxonasi faoliyatini hamda dori vositasi, tibbiy aktlar sifat nazoratining sinov usulini takomillashtirish boʻyicha ilmiy yechim; mavjud dori vositasini yangi texnologik va farmakologik jihatdan takomillashtirish boʻyicha ilmiy yechim; mahalliy xom ashyo asosida original va generik dori vositasi ishlab chiqarish texnologiyasini yaratib, dori vositasi sifatida roʻyxatdan oʻtkazish. 24. Veterinariya fanlari boʻyicha dissertatsiyaning ilmiy natijasi quyidagi shakllarning biri bilan amaliyotga joriy etilgan boʻlishi mumkin: respublika, iqtisodiyot tarmoqlari va hudud darajasidagi davlat maqsadli dasturida foydalanilgan taklif; vazirlik va idora tomonidan tasdiqlangan prognoz. 25. Sanʼatshunoslik fanlari boʻyicha dissertatsiyaning ilmiy natijasi quyidagi shakllarning biri bilan amaliyotga joriy etilgan boʻlishi mumkin: respublika, iqtisodiyot tarmoqlari va hudud darajasidagi davlat maqsadli dasturida foydalanilgan taklif; vakolatli davlat organining qarori yoki mualliflik huquqi asosida madaniy meros obyektlarida foydalanilgan natija; buyurtma asosida tayyorlanib, chop etilgan yirik ilmiy nashr. 26. Arxitektura boʻyicha dissertatsiyaning ilmiy natijasi quyidagi shakllarning biri bilan amaliyotga joriy etilgan boʻlishi mumkin: respublika, iqtisodiyot tarmoqlari va hudud darajasidagi davlat maqsadli dasturida foydalanilgan taklif; vakolatli davlat organining qarori yoki mualliflik huquqi asosida arxitektura, qurilish va madaniy meros obyektlarida foydalanilgan natija; buyurtma asosida tayyorlanib, chop etilgan yirik ilmiy nashr. 27. Psixologiya fanlari boʻyicha dissertatsiyaning ilmiy natijasi quyidagi shakllarning biri bilan amaliyotga joriy etilgan boʻlishi mumkin: vakolatli davlat organining qarori asosida taʼlim-tarbiya jarayoniga tatbiq etilgan psixologik trening dasturi hamda shaxsning psixologik-fiziologik xususiyatlarini aniqlashtirish va tuzatishlar kiritishga qaratilgan ishlanma; buyurtma asosida tayyorlanib, chop etilgan yirik ilmiy nashr. 271. Siyosiy fanlar boʻyicha dissertatsiyaning ilmiy natijasi quyidagi shakllarning biri bilan amaliyotga joriy etilgan boʻlishi mumkin: respublika, iqtisodiyot tarmoqlari va hudud darajasidagi davlat maqsadli dasturida va boshqa hujjatlarni ishlab chiqishda foydalanilgan taklif; vazirlik va idora tomonidan tasdiqlangan prognoz va boshqa hujjatlar; muayyan tashkilot faoliyatiga tatbiq etilgan ishlanma; buyurtma asosida tayyorlanib, chop etilgan yirik ilmiy nashr. 28. Darslik barcha fan tarmoqlarida ilmiy natijani amaliyotga joriy etish shakli sifatida qabul qilinadi. Talabgor tomonidan eʼlon qilingan, biroq amaliyotga kiritilmagan ishlanmalar, shu jumladan fan doktori (Doctor of Science) dissertatsiyasi asosidagi monografiyalar ilmiy natijani amaliyotga joriy etish shakli sifatida qabul qilinmaydi. 29. Dissertatsiyaning ilmiy natijalari amaliyotga joriy etilganligi hujjatlar bilan tasdiqlanishi lozim. 30. Dissertatsiyaning ilmiy natijalari amaliyotga joriy etilganligini bevosita tasdiqlovchi hujjatlar (patent, darslik, buyurtma asosida tayyorlanib, chop etilgan yirik ilmiy nashr va h.k.) boʻlmagan taqdirda, ilmiy natijalarning amaliyotga joriy etilganligi soha xususiyatini eʼtiborga olgan holda rasmiylashtirilgan boshqa hujjatlar (dalolatnoma, mukammal xulosa, tahliliy maʼlumotnoma, respublika davlat organlari, xoʻjalik boshqaruvi organlari tomonidan tegishli taklif ijobiy baholanganligi va norma ijodkorligi faoliyati jarayonida yoki texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar loyihalarini ishlab chiqish jarayonida foydalanilishini nazarda tutuvchi hujjat va h.k.) bilan tasdiqlanishi lozim. Mazkur hujjatlar ilmiy natijalar amaliyotga joriy etilgan tashkilot rahbari tomonidan tasdiqlangan, zarur hollarda mazkur masalada tegishli respublika davlat organi yoki xoʻjalik boshqaruvi organining fikri olingan boʻlishi zarur. 31. Dissertatsiyaning ilmiy natijalari amaliyotga joriy etilganligini tasdiqlovchi hujjatlar aniq, asosli va amaliyotga joriy etilganligi haqidagi tegishli maʼlumotlar toʻliq keltirilgan holda rasmiylashtirilishi kerak. 32. Dissertatsiyaning ilmiy natijalari amaliyotga joriy etilganligini tasdiqlovchi hujjatlar talabgorning attestatsiya ishiga kiritiladi. 33. Nazariy ahamiyatga molik dissertatsiyaning ilmiy natijasi ish bajarilgan tashkilot va ilmiy mahsulotning potensial isteʼmolchisi boʻlgan manfaatdor tashkilotning ilmiy natijani eʼtirof etish haqidagi qoʻshma qarori yoki respublika ilmiy seminari qarori bilan eʼtirof etilganda, ular ushbu qarorning asosliligi uchun javobgar boʻladi. 34. Dissertatsiyaning ilmiy natijalari amaliyotga joriy etilganligi boʻyicha yillik tahliliy maʼlumotnoma “OAK Byulleteni” jurnalida chop etib boriladi. 35. Mazkur Uslubiy koʻrsatmalar Oʻzbekiston Respublikasi Madaniyat va sport ishlari vazirligi, Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi, Sogʻliqni saqlash vazirligi, Xalq taʼlimi vazirligi, Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi, Tashqi ishlar vazirligi, Fanlar akademiyasi, Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Fan va texnologiyalarni rivojlantirishni muvofiqlashtirish qoʻmitasi bilan kelishilgan.