MIKROKREDIT TAShKILOTLARI TOMONIDAN AKTIVLAR SIFATINI TASNIFLASh, AKTIVLAR BOʻYIChA EHTIMOLIY YOʻQOTIShLARNI QOPLASh ZAXIRALARINI YaRATISh VA ULARDAN FOYDALANISh TARTIBI TOʻGʻRISIDAGI NIZOMNI TASDIQLASh HAQIDA
(resolution, 2021-08-08)

Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida” (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1995-y., 12-son, 247-modda) va “Mikrokredit tashkilotlari toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2006-y., 37-38-son, 372-modda) qonunlariga hamda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2010-yil 26-noyabrdagi PQ–1438-son “2011—2015-yillarda respublika moliya-bank tizimini yanada isloh qilish va barqarorligini oshirish hamda yuqori xalqaro reyting koʻrsatkichlariga erishishning ustuvor yoʻnalishlari toʻgʻrisida”gi qaroriga (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2010-y., 48-son, 442-modda) muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvi qaror qiladi: 1. Mikrokredit tashkilotlari tomonidan aktivlar sifatini tasniflash, aktivlar boʻyicha ehtimoliy yoʻqotishlarni qoplash zaxiralarini yaratish va ulardan foydalanish tartibi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur qaror Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kundan boshlab oʻn kun oʻtgandan keyin kuchga kiradi. Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida” (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1995-y., 12-son, 247-modda), “Mikrokredit tashkilotlari toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2006-y., 37-38-son, 372-modda) qonunlariga hamda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2010-yil 26-noyabrdagi PQ–1438-son “2011 — 2015-yillarda respublika moliya-bank tizimini yanada isloh qilish va barqarorligini oshirish hamda yuqori xalqaro reyting koʻrsatkichlariga erishishning ustuvor yoʻnalishlari toʻgʻrisida”gi qaroriga (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2010-y., 48-son, 442-modda) muvofiq, mikrokredit tashkilotlari tomonidan aktivlar sifatini tasniflash, aktivlar boʻyicha ehtimoliy yoʻqotishlarni qoplash zaxiralarini yaratish va ulardan foydalanish tartibini belgilaydi. 1. Mazkur Nizomda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi: aktivlar boʻyicha ehtimoliy yoʻqotishlarni qoplash zaxirasi (keyingi oʻrinlarda aktivlar boʻyicha zaxira deb yuritiladi) — mikrokredit tashkiloti kredit portfeli va balansdan tashqari majburiyatlari yuzasidan koʻrilishi mumkin boʻlgan zararlarni qoplash uchun tashkil etiladigan zaxira; maxsus zaxira — “substandart”, “shubhali” va “umidsiz” deb tasniflangan aktivlar boʻyicha yuzaga kelishi mumkin boʻlgan zararlarni qoplashga moʻljallangan zaxira; muddati oʻtgan ssudalar (aktivlar) — kredit shartnomasida koʻrsatilgan mikroqarz, mikrokredit va mikrolizingning asosiy qismini qaytarish va (yoki) unga doir hisoblangan foizlarni toʻlash jadvali boʻyicha muddati kechiktirilgan va toʻlanmagan ssudalar; shartlari qayta koʻrib chiqilgan (restrukturizatsiya qilingan) ssudalar (aktivlar) — qarzdorning moliyaviy ahvoli yomonlashishi sababli toʻlovning dastlabki shartlari oʻzgargan (foiz stavkasining kamaytirilishi yoki hisoblangan foizlarning undirib olinmasligi, jami asosiy qarzning kamaytirilishi yoki undan voz kechilishi, kreditni toʻlash muddatining kechiktirilishi yoki uzaytirilishi, foizlarga doir toʻlovlarning bir qismi yoki umumiy miqdoridan voz kechish, kreditni restrukturizatsiyalash zarurligi natijasida qilinishi mumkin boʻlgan boshqa imtiyozlar) ssudalar. 2. Mikrokredit tashkilotining hisobotlarida aktivlar sifati toʻgʻri aks ettirilishi lozim. 3. Mikrokredit tashkiloti aktivlarni oʻz vaqtida va toʻgʻri tasniflashi hamda ular boʻyicha zaxira tashkil etishi shart. 4. Mikrokredit tashkilotining xavf-xatarga ega boʻlgan barcha aktivlari, shu jumladan koʻrsatiladigan mikromoliyaviy xizmatlar, boshqa kredit tashkilotlaridagi barcha mablagʻlari, investitsiyalari, qarzdorlarga berilgan aktivlarning oʻrniga garovga qoʻyilgan mol-mulklari, balansdan tashqari majburiyatlari (kafolati, kafilligi va boshqa majburiyatlari) tavakkalchilik darajasidan kelib chiqib, doimiy ravishda tasniflanishi va ularga lozim darajada aktivlar boʻyicha zaxira yaratilishi shart. Bunda zaxiralar “yaxshi”, “substandart”, “shubhali” va “umidsiz” deb tasniflanadigan aktivlar boʻyicha toifalarga ajratiladi. 5. ”Yaxshi” deb tasniflangan aktivlar boʻyicha zaxira tashkil etish talab qilinmaydi. “Substandart” aktivlar boʻyicha — 25 foiz, “shubhali” aktivlar boʻyicha — 50 foiz, “umidsiz” aktivlar boʻyicha — 100 foiz miqdorda zaxira yaratiladi. Aktivlarning tasniflanishi va ularga belgilangan miqdorda zaxira yaratilishi ushbu aktivlarning qoldiq summasi hisob-kitobi asosida amalga oshiriladi. 6. Qaytmaslik xavfi boʻlmagan aktivlar “yaxshi” deb tasniflanadi. Muddati oʻtgan va shartlari qayta koʻrib chiqilgan (restrukturizatsiya qilingan) ssudalar (aktivlar) “yaxshi” aktiv sifatida tasniflanishi mumkin emas. 7. Ssudalarni (aktivlarni) qaytarish grafigiga asosan, asosiy qarz summasi va (yoki) u boʻyicha hisoblangan foizlar 30 kundan ortiq muddatga kechiktirilganda “substandart” aktiv sifatida, asosiy qarz summasi va (yoki) u boʻyicha hisoblangan foizlar 60 kundan ortiq muddatga kechiktirilganda “shubhali” aktiv sifatida hamda asosiy qarz summasi va (yoki) u boʻyicha hisoblangan foizlar 90 kundan ortiq muddatga kechiktirilganda yoki shartnoma boʻyicha oxirgi qaytarish muddati oʻtganda “umidsiz” aktiv sifatida tasniflanadi va belgilangan miqdorda zaxiralar tashkil etiladi. 8. Aktivlar boʻyicha zaxiralarning yaratilishi davriy ravishda har oyning soʻnggi sanasiga qadar kamida bir marta har bir aktiv boʻyicha amalga oshirilishi shart. Aktivlar boʻyicha yaratilgan zaxiralar Foyda va zararlar toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettirilishi lozim. 9. Aktivning hisobdan chiqarilishi aktivning qisman yoki toʻliq qaytarilishi mumkinligini inkor etmaydi. 10. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki aktivlar mikrokredit tashkiloti tomonidan mazkur Nizom talablari asosida tasniflanib, yetarli darajada zaxira yaratilmagan hollarda, aktivlar boʻyicha zaxiralarni yaratish boʻyicha qoʻshimcha ajratmalar ajratilishini talab qiladi. 11. Aktivlar boʻyicha zaxirani yaratishga oid buxgalteriya oʻtkazmalari qonun hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi. 12. Mikrokredit tashkilotining ijro etuvchi organi aktivlar boʻyicha zaxiralarning yetarlilik darajasini doimiy ravishda ushlab turishning taʼminlanishi uchun javobgardir. 13. ”Umidsiz” aktivlar tegishli zaxiralarni kamaytirish hisobiga mikrokredit tashkilotining yuqori boshqaruv organi qaroriga asosan hisobdan chiqarilishi mumkin. 14. Mikrokredit tashkiloti ijro etuvchi organi moliyaviy yil yakuni boʻyicha mikrokredit tashkiloti ishtirokchilari (aksiyadorlari) umumiy yigʻilishida “umidsiz” aktivlarni undirish boʻyicha qoʻllangan chora-tadbirlar haqida hisobot berishi kerak. 15. Ushbu Nizom talablari buzilishida aybdor shaxslar qonun hujjatlariga muvofiq javobgarlikka tortiladilar.