PAXTA CHIGITINI YETKAZIB BERISH VA UNDAN FOYDALANISH MEXANIZMINI TAKOMILLASHTIRISH BOʻYICHA QOʻSHIMCHA CHORA-TADBIRLAR TOʻGʻRISIDA
(resolution, 2025-04-12)

Paxta chigitini yetkazib berish va undan foydalanilishini nazorat qilishning bozor mexanizmini takomillashtirish, bozorda sifatsiz yogʻ-moy mahsulotlari paydo boʻlishining olini olish, aholini belgilangan standartlarga javob bermaydigan oziq-ovqat yogʻi isteʼmol qilishdan himoya qilish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot vazirligi, Moliya vazirligi, Davlat statistika qoʻmitasi, “Oʻzstandart” agentligi, Oʻzbekiston “Sifat” markazi, Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi huzuridagi “Oʻzdavurugʻnazoratmarkaz” davlat markazi tomonidan paxta chigitini hisobga olish, uning harakati va sifati tizimi ishlab chiqilganligi hamda unda quyidagilar nazarda tutilganligi maʼlumot uchun qabul qilinsin: texnik chigitni yogʻ-moy korxonalarining masʼul vakillari tomonidan bevosita paxta tozalash zavodlarida sifati va miqdori boʻyicha qabul qilish; yogʻ-moy zavodlari va paxta tozalash zavodlari oʻrtasida paxta chigiti yetkazib berish va uni qabul qilib olish yuzasidan har oyda uch tomonlama solishtirish dalolatnomalari tuzish asosida mansabdor shaxslarning javobgarligini oshirish; paxta tozalash zavodlaridan yuklab joʻnatilayotgan texnik va urugʻlik chigitning barcha turkumlarini ularning miqdor va sifat jihatidan hisobga olinishiga koʻmaklashuvchi sertifikatlanishini taʼminlash; barcha paxta tozalash korxonalarining texnologik jarayonida qayta ishlangan paxta chigiti hajmini hisobga olishning elektron vositalari faoliyat koʻrsatishi; 2. Quyidagi tartib belgilansin, unga koʻra 2006-yil paxta xom ashyosi hosilidan boshlab: mulkchilik shakllaridan qatʼi nazar, pressli yogʻ-moy zavodlariga paxtaning texnik chigitini berish toʻxtatiladi; uy sharoitlarida va ekstraksiya boʻlimlariga ega boʻlmagan kichik sexlarda paxta chigitini qayta ishlash va paxta yogʻi ishlab chiqarish amaldagi qonunchilikni buzish hisoblanadi hamda paxta chigitini qayta ishlash bilan noqonuniy shugʻullanayotgan shaxslarga nisbatan belgilangan tartibda qattiq jazo choralari, hatto jinoiy javobgarlik choralari koʻriladi. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va tumanlar hokimliklariga paxtaning texnik chigitini taqsimlash bilan shugʻullanish qatʼiyan taqiqlanadi. 3. Yogʻ-moy va oziq-ovqat sanoati uyushmasi Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi bilan birgalikda 2007-yil 1-sentabrgacha boʻlgan muddatda “Chimboy-moy” aksiyadorlik jamiyatini, “Turon-Xoʻjayli” aksiyadorlik jamiyatini va “Yogʻgar” aksiyadorlik jamiyatini ekstraksiya boʻlimlari oʻrnatish yoʻli bilan modernizatsiya qilsin. Bunda ushbu korxonalar modernizatsiya davrida, istisno tariqasida, paxtaning texnik chigiti bilan taʼminlanadi. 4. Paxta tozalash va yogʻ-moy korxonalarida paxta chigitini ishlab chiqarish, harakati, saqlash hamda qayta ishlashda dastlabki hisobga olishni tashkil etish tartibi toʻgʻrisidagi Nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 5. Belgilab qoʻyilsinki, paxta xom ashyosini qayta ishlashning texnologik jarayonida ishlab chiqarilayotgan paxta chigitini miqdor jihatdan hisobga olish uchun majburiy tartibda elektron tarozilar oʻrnatilgan boʻlishi shart. “Oʻzpaxtasanoat” uyushmasi tarmoqning paxta tozalash korxonalarida 2006-yil 1-noyabrgacha boʻlgan muddatda paxta chigitini miqdor jihatdan hisobga olish boʻyicha elektron tarozilar oʻrnatishga doir tadbirlarni, moliyalashtirish manbalarini belgilagan holda oʻn kun muddatda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga kiritsin. 8. Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi Adliya vazirligi, “Oʻzstandart” agentligi hamda Yogʻ-moy va oziq-ovqat sanoati uyushmasi bilan birgalikda Jinoyat kodeksiga paxta chigitini qayta ishlash bilan noqonuniy shugʻullanayotgan jismoniy shaxslarga, shuningdek ishonib topshirilgan korxonalarda ishlab chiqarishning texnologiya va sanitariya normalariga rioya etmayotgan mansabdor shaxslarga nisbatan jazo choralarini kuchaytirishni nazarda tutuvchi oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish boʻyicha takliflarni bir oy muddatda tayyorlasin va belgilangan tartibda Vazirlar Mahkamasiga kiritsin. 9. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari R.S. Azimov zimmasiga yuklansin. 1. Ushbu Nizom Paxta tozalash va yogʻ-moy korxonalarida paxta chigitini ishlab chiqarish, harakati, saqlash hamda qayta ishlashda dastlabki hisobga olishni tashkil etish tartibini belgilaydi. 2. Paxta xom ashyosini paxta tozalash korxonalarining linter sexlarida qayta ishlash jarayonida paxtaning texnik va urugʻlik chigiti tozalanadi. 3. Ishlab chiqarish jarayonini toʻxtatmasdan qayta ishlash jarayonida olinadigan chigitlarning jami hajmi maxsus elektron tarozilarda tortiladi. Ishlab chiqarishdan olingan chigitni hisobga olish uchun har qaysi smena boʻyicha oʻlchashlar natijalari smena boshligʻi (master) tomonidan “Ishlab chiqarishdan olingan chigitlarni tarozida oʻlchash uchun oʻlchovnoma” 38-XL shakli bir nusxada toʻldiriladi. Maxsus tarozilar buzilgan taqdirda chigitlar avtomobil tarozilarida tortiladi. 4. Tortilgan chigitlar oʻlchovnomasi asosida har qaysi smena boʻyicha smena boshligʻi va buxgalter tomonidan “Ishlab chiqarishdan olingan tortilgan chigitlarni hisobga olish daftari” 44-XL shakli toʻldiriladi. 5. Ishlab chiqarishdan olingan chigitlarni qabul qilib olishda klassifikator (tovarshunos) tomonidan “Ishlab chiqarishdan olingan chigitlarni qabul qilib olish toʻgʻrisida raport” toʻldiriladi: birinchi nusxa — xom ashyo va tayyor mahsulot boʻlimi tovarshunosiga beriladi; ikkinchi nusxa — paxta tozalash korxonasi buxgalteriyasiga topshiriladi. 6. Paxta xom ashyosining butun turkumini qayta ishlash tugallangandan keyin tovarshunos tomonidan 45-XL shakli boʻyicha yigʻma raport tuziladi. Yigʻma raport ishlab chiqarish topshirigʻini toʻldirish uchun tortilgan chigitlar oʻlchovnomalari bilan birga korxonaning reja boʻlimiga, soʻngra ishlab chiqarish topshirigʻi bilan birga korxona buxgalteriyasiga beriladi. 7. Omborda chigitlarning harakatini hisobga olish xom ashyo va tayyor mahsulot tovarshunosi tomonidan “Omborda texnik chigitlarni hisobga olish daftari” 46-XL hamda “Omborda urugʻlik chigitlarni hisobga olish daftari” 47-XL shakllari boʻyicha amalga oshiriladi. Ushbu daftarlar paxta tozalash korxonasi buxgalteriyasida ham yuritiladi. 8. Kalendar oy tugagach chigitlarning qoldiq miqdori aniqlanadi va omborda hisobga olish daftarlari bilan taqqoslanadi, buxgalter va tovarshunos tomonidan imzolanadi. 10. Paxta tozalash korxonasida paxta xom ashyosini qayta ishlash mavsumi oxirida chigit omborlari xatlovdan oʻtkaziladi va tozalanadi, ularning natijalari tegishli dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi. 11. Paxta tozalash korxonasida paxta chigiti turkumidan namuna olish yogʻ-moy korxonalari tomonidan, mahsulot qabul qilib olingan kunda, ishonchnoma asosida birkitilgan paxta tozalash va yogʻ-moy korxonalari vakillari ishtirokida amalga oshiriladi. 12. Sinash uchun olingan texnik chigitni akkreditatsiyadan oʻtgan sertifikatlash organining (keyingi oʻrinlarda bajaruvchi deb ataladi) sinov laboratoriyasi vakili qopqogʻi zich yopilgan bankaga yoxud qalin polietilen paketga joylaydi va unga namunani identifikatsiya qiluvchi maxsus etiketka qoʻyadi. Namuna oluvchi imzolagan etiketkada paxta zavodining, paxta chigiti turkumining tartib raqami, namuna olingan sana, namuna oluvchining familiyasi, ismi va otasining ismi koʻrsatiladi. Namuna bajaruvchining sinov laboratoriyasiga beriladi, bu yerda undan 2 kg miqdorida oʻrtacha namuna ajratiladi. Oʻrtacha namuna taxminan teng boʻlgan ikki qismga — sinash uchun va nazorat namunasiga ajratiladi. Olingan namuna sinovdan oʻtkaziladi. Namunaning nazorat qismi idishga joylanadi, unga barcha namuna oluvchilar vakillarining familiyalari va imzolari bilan yozilgan yorliqcha joylanadi, soʻngra u idishning ochilgani bilinmaydigan rasmiy tartib raqamli plomba yoki yorliq bilan bekitiladi. Namunaning nazorat qismi bajaruvchining sinov laboratoriyasida 15 kun mobaynida saqlanadi. 13. Paxta tozalash yoki yogʻ-moy korxonalari tomonidan eʼtirozlar paydo boʻlganda kelishmovchiliklar namunaning nazorat qismi boʻyicha hal etiladi. Tekshirilayotgan aniq turkumning tegishliligini tasdiqlaydigan nazorat namunasining saqlanishi va identifikatsiya qilinishi uchun Bajaruvchi javob beradi. 14. Bajaruvchining vakili Namuna tanlash dalolatnomasini rasmiylashtiradi, uni bajaruvchi, paxta tozalash va yogʻ-moy korxonalari vakillari imzolaydilar. Dalolatnomaning bir nusxasi bajaruvchida qoladi, ikki nusxasi paxta tozalash va yogʻ-moy korxonalari vakillariga beriladi. 15. Texnik chigitning har qaysi turkumini sinash bajaruvchining mutaxassislari tomonidan Oʻz DSt 596 “Texnik paxta chigiti. Texnik shartlar” talablariga muvofiq oʻtkaziladi. Bajaruvchining sinov laboratoriyasida texnik chigit sinovlarini oʻtkazishda paxta tozalash va yogʻ-moy korxonalari vakillari ishtirok etadilar. 16. Sinovlar texnik chigitning quyidagi sifat koʻrsatkichlari boʻyicha amalga oshiriladi: nuqsonli paxta chigitining massaviy ulushi boʻyicha navlar — Oʼz DSt 597 “Texnik paxta chigiti. Nuqsonli paxta chigitini aniqlash metodi”; mineral va organik aralashmalarning massaviy ulushi — Oʼz DSt 599 “Texnik paxta chigiti. Mineral va organik aralashmalarni aniqlash metodi”; namlikning massaviy ulushi — Oʼz DSt 600 “Texnik paxta chigiti. Namlikning massaviy ulushini aniqlash metodi”; tukdorligining massaviy ulushi — Oʼz DSt 601 “Texnik paxta chigiti. Tukdorlikni aniqlash metodi”. 17. Tashib keltirilayotgan har qaysi turkum uchun texnik paxta chigiti sifatini sinash natijalari Sinash protokoli bilan rasmiylashtiriladi. Sinov bayonnomalari sinovlarni oʻtkazish boʻyicha vakolatli mutaxassislar tomonidan imzolanadi va akkreditatsiyadan oʻtgan sinov laboratoriyasi rahbari tomonidan tasdiqlanadi. Paxta tozalash va yogʻ-moy korxonalari vakillari Sinov bayonnomalarida bajaruvchining texnik paxta chigiti sifati bahosiga roziligini tasdiqlaydilar. 18. Paxta tozalash yoki yogʻ-moy korxonalari vakillari texnik paxta chigiti sifatining bahosidan norozi boʻlganda, bajaruvchiga apellyatsiya, yaʼni sertifikatlash bilan bogʻliq masalalar boʻyicha biron-bir qaror yuzasidan shikoyat bilan murojaat qilish huquqiga ega. Apellyatsiyalarni koʻrib chiqish tartiboti amaldagi qonunchilikka muvofiq amalga oshiriladi. 19. Paxta tozalash yoki yogʻ-moy korxonalari vakillari bajaruvchining laboratoriyasida yoki boshqa akkreditatsiyadan oʻtgan sinov laboratoriyasida oʻzlarining ishtirokida takroriy va parallel sinovlar oʻtkazilishini talab qilishlari mumkin. Agar takroriy sinashlar natijasi dastlabki sinashlardan yoʻl qoʻyiladigan doirada farq qilsa, u holda sifatning dastlabki bahosi toʻgʻri hisoblanadi va qatnashuvchi tomonlar uchun uzil-kesil hisoblanadi. Aks holda takroriy sinashlar natijasi uzil-kesil baho hisoblanadi. 20. Sifat koʻrsatkichlari Oʼz DSt 596 talablariga muvofiq boʻlgan texnik paxta chigiti Sinov bayonnomalarida bajaruvchining vakillari tomonidan Muvofiqlik sertifikatining tartib va reyestr raqami, shuningdek muayyan turkumning sertifikatlashdan oʻtganini tasdiqlaydigan Oʼz DSt 1.19:2000 “Muvofiqlikni tasdiqlash belgilari. Shakli, yozilishi, asosiy kattaliklari”ga muvofiq Muvofiqlik belgisi koʻrsatiladi. 21. Sifat koʻrsatkichlari Oʻz DSt 596 talablariga muvofiq boʻlgan texnik paxta chigiti Sinov bayonnomalarida bajaruvchining vakillari tomonidan Muvofiqlik belgisi qoʻyilmaydi va nomuvofiqlik dalolatnomasi rasmiylashtiriladi. 22. Sinov bayonnomasining bir nusxasi turkumni qabul qilib oluvchi yogʻ-moy korxonalarining vakillariga beriladi va u yogʻ-moy korxonasida tekshirilgan turkumni tashishda texnik paxta chigiti sifati toʻgʻrisidagi ilova hujjat hisoblanadi. Sinov bayonnomalarining ikkinchi nusxasi paxta tozalash korxonalari vakillariga, uchinchi nusxasi esa bajaruvchining sinov laboratoriyasiga beriladi. 23. Yogʻ-moy korxonalariga paxta chigiti turkumi qismlar (bir nechta avtotransport vositalari) boʻyicha yuklab joʻnatilgan taqdirda har qaysi turkum uchun Sinov bayonnomalarining dublikati beriladi. Yuklab joʻnatiladigan turkum qismiga beriladigan Sinov bayonnomalarining har qaysi dublikatida sifat natijalari takrorlanadi, paxta tozalash va yogʻ-moy korxonalari vakillarining axboroti boʻyicha aniq transport vositasining rekvizitlari, shuningdek tashib ketilayotgan texnik paxta chigitining fizik va konditsion massasi boʻyicha maʼlumotlar koʻrsatiladi. Bunda paxta tozalash va yogʻ-moy korxonalari vakillari paxta zavodida oʻz tanlovi boʻyicha alohida transport birligidan olingan namunani birgalikda tekshirib koʻrishni talab qilish huquqiga egadirlar. 24. O`z DSt 596 talablariga javob bermaydigan texnik paxta chigiti aniqlangan taqdirda Sinov bayonnomasiga aniqlangan nomuvofiqlar toʻgʻrisida yozib qoʻyiladi. Tegishli belgilar va sinov bayonnomasida Muvofiqlik belgisining mavjud emasligi aniqlangan hajm uchun Muvofiqlik sertifikati tatbiq etilmasligidan dalolat beradi. Bajaruvchi vakilining paxta chigitining nostandart hajmlari boʻyicha bundan keyingi harakatlari oʻrnatilgan tartibda tasdiqlangan Paxta texnik chigitini sertifikatlash tartibi bilan belgilanadi. 26. Yogʻ-moy korxonalari har qaysi oy boshlangungacha paxta tozalash korxonasiga tashishda qatnashadigan avtotransport vositalari roʻyxatini davlat raqami va haydovchilar familiyasini koʻrsatgan holda taqdim etadilar. 27. Texnik paxta chigitini yogʻ-moy korxonalariga yuklab joʻnatish faqat mazkur roʻyxatda koʻrsatilgan avtomashinalarda, shuningdek temir yoʻl transportida amalga oshiriladi. 28. Paxta chigitini omborlarda yoki bevosita ishlab chiqarishda avtomashinalarga yuklash jarayonida va yogʻ-moy korxonalariga yuklab joʻnatish vaqtidagi tortishda paxta tozalash, yogʻ-moy korxonalari, Bajaruvchining vakillari ishtirok etadilar. Paxta chigiti yogʻ-moy korxonalarining haydovchi-ekspeditori tomonidan qabul qilinadi, u tashilayotgan yukning saqlanishi uchun javob beradi. Yuklangan transport vositasiga paxta tozalash zavodi tomonidan tovar-transport yuk xati rasmiylashtiriladi. Yuk xatiga Sinov bayonnomasi dublikati ilova qilinadi, unda Bajaruvchining laboranti paxta chigiti sifatining natijalarini takrorlaydi, yuk xati tartib raqami bilan birga aniq transport vositasi rekvizitlarini, shuningdek paxta zavodi va yogʻ-moy korxonasi vakillari oʻrtasida kelishilgan holda tashilayotgan texnik paxta chigitining fizik va konditsion massasi boʻyicha maʼlumotlarni koʻrsatadi. 29. Avtomashinalar yoki tirkamali traktorlar bilan tashilayotgan paxta chigiti uchun 1-TXL yoki 1-TAXL shakli boʻyicha tovar-transport yuk xatlari, temir yoʻl orqali tashilganlari uchun esa temir yoʻl yuk xati rasmiylashtiriladi. 30. Yuklangan paxta chigiti hisobi 42-XL va 43-XL shaklli daftarlarda roʻyxatdan oʻtkaziladi. 31. Paxta tozalash korxonalarida temir yoʻl tarozilari mavjud boʻlmaganda paxta chigiti ortilgan vagonni temir yoʻl stansiyasi tarozilarida tortish jarayonida temir yoʻl, paxta tozalash, yogʻ-moy korxonalari, Bajaruvchining vakillari ishtirok etadilar, ular temir yoʻl yuk xatini imzolaydilar. 32. Paxta tozalash korxonalaridan yogʻ-moy korxonalariga yuklab joʻnatilgan paxta chigitini fizik va konditsion massasi boʻyicha taqqoslash dalolatnomalari tuzish har oyda amalga oshiriladi. Taqqoslash dalolatnomalari 1-shakl boʻyicha rasmiylashtiriladi hamda paxta tozalash va yogʻ-moy korxonalarining rahbarlari va bosh buxgalterlari tomonidan imzolanadi va 9-SB “Tayyor mahsulot kirimi, sarfi va qoldiqlari” shakli boʻyicha hisobotga ilova qilinadi. 9-SB shakli paxta tozalash korxonalari buxgalteriyasi va reja boʻlimlari tomonidan toʻldiriladi, yuqori tashkilotga hisobot oyidan keyingi oyning 2-kunidan kechikmay taqdim etiladi. 33. 9-SB “Paxta xom ashyosi va paxta mahsulotlari kirimi, sarfi va qoldigʻi” shaklining hisobot maʼlumotlari 1P “Mahsulotni taʼminlash hisoboti” shaklidagi hisobot maʼlumotlari bilan bir xil boʻlishi kerak. Ushbu hisobotlarda texnik paxta chigitining konditsion massasi koʻrsatiladi. 34. Paxta chigiti va uni qayta ishlashdan olingan mahsulotlarga doir normativ hujjatlar talablariga, shuningdek qabul qilish, yuklab joʻnatish, saqlash, qayta ishlash va eksport-import operatsiyalari vaqtida ularning sifatini sinov metodlariga rioya qilinishini doimiy nazorat qilib borish maqsadida har qaysi inspektorga aniq paxta tozalash va yogʻ-moy korxonalari birkitilgan. 35. Paxta tozalash va yogʻ-moy korxonalari vakillari Bajaruvchining xodimi ishtirokida paxta tozalash korxonasida har kuni paxta tozalash korxonalaridan yuklab joʻnatilgan paxta chigiti toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni tuzadilar, ularda avtomashinalarning davlat raqamlari, paxta chigiti massasini koʻrsatishadi va ularning yogʻ-moy korxonasiga yetib kelishini taqqoslaydilar. Bajaruvchining xodimi paxta tozalash korxonasidan yuklab joʻnatilgan paxta chigiti sifati va massasiga doir maʼlumotlarni toʻplaydi va elektron pochta orqali bajaruvchiga joʻnatadi. 36. Tarozibon paxta chigiti avtomobil transportida keltirilganda haydovchi-ekspeditordan uch nusxada tovar-transport yuk xatini, Sinov bayonnomasini oladi, paxta chigiti yuklangan avtotransport vositasini tarozida tortadi va brutto massasini tarozida tortish daftariga, shuningdek nusxa koʻchirish qogʻozi vositasida yuk xatining barcha uch nusxasiga yozadi hamda paxta chigiti yuklangan avtomobil transporti vositasini koʻrsatilgan yuk tushirish joyiga joʻnatadi. Paxta zavodi yuk xatining barcha uch nusxasi yuk tushirilgungacha va boʻsh avtotransport taroziga qaytib kelgungacha tarozibonda qoladi. 37. Avtotransport tarozida tortilgandan keyin tarozibon qabul qilingan paxta chigitining netto massasini (brutto va tara massasi oʻrtasidagi tafovut boʻyicha) tarozida tortish daftariga va yuk xatining barcha nusxalariga yozadi, yuk xatlarini imzolaydi va shtamp qoʻyadi. Oʻlchovnomalar daftari tarozida tortish xonasida qulflangan holda saqlanishi kerak. Navbatchi tarozibonlar har qaysi smena boʻyicha soʻnggi yozuvlar oxiriga smena topshirilgani va qabul qilingani toʻgʻrisida imzo qoʻyadilar. 38. Toʻldirilgan yuk xatining birinchi nusxasini sinov bayonnomasi bilan birga tarozibon oʻzida qoldiradi, ikkinchi va uchinchi nusxalarini esa paxta chigitini yetkazib bergan haydovchiga (topshiruvchiga) qaytaradi va unga, agar bunday holat mavjud boʻlsa, kamomad toʻgʻrisidagi dalolatnomani beradi. Kamomad toʻgʻrisidagi dalolatnoma yuk xati, sinov bayonnomasi bilan birga buxgalteriyaga taqdim etiladi. Agar paxta chigiti kamomadi avtomobillarda tashish vaqtidagi tabiiy kamayish normalaridan oshmasa, u holda kamomad toʻgʻrisida dalolatnoma tuzilmaydi. Kamomad dalolatnomasi asosida haydovchi- ekspeditordan yoʻldagi kamomad hajmidan ishlab chiqariladigan yogʻ-moy mahsuloti qiymati summasi undirib olinadi va kelgusida ushbu haydovchi paxta chigiti tashishga takroran jalb etilmaydi. 39. Chigit sifatining sinov bayonnomasi maʼlumotlarini nazorat tartibida tekshirish uchun yogʻ-moy zavodi laboratoriyasi chigit yetkazib bergan avtotransport vositasidan namuna oladi hamda standart boʻyicha belgilangan metodlar boʻyicha nazorat tartibidagi tahlillar oʻtkazadi. Sinov bayonnomasida koʻrsatilgan maʼlumotlardan amaldagi standart boʻyicha yoʻl qoʻyiladigan doirada chigit sifatida farq mavjud boʻlganda, chigit sinov bayonnomasida koʻrsatilgan sifat koʻrsatkichlari asosida kirim qilinadi. Yogʻ-moy zavodining nazorat tahlili sifat boʻyicha sinash protokolida koʻrsatilgan maʼlumotlardan amaldagi standart boʻyicha yoʻl qoʻyiladigan doiradan ortiqcha farqni aniqlagan taqdirda bu haqda chigitning ushbu turkumini qaytadan sinash uchun yogʻ-moy zavodining vakiliga va Bajaruvchiga xabar beriladi. 40. Qayta sinovdan oʻtkazish chigit turkumining nazorat namunasi boʻyicha belgilangan shaklda berilgan apellyatsiyaga muvofiq amalga oshiriladi. Ushbu masala hal boʻlmagunga qadar chigit sinov bayonnomasi koʻrsatkichlari boʻyicha kirim qilinadi. Qayta tahlil natijalari olinganda miqdor-sifat hisobi daftariga tegishli tuzatish yozuvi kiritiladi. Dastlabki yozuv qizil siyoh bilan chiziladi, yangi yozuv esa qora siyoh bilan eʼtiroz qanoatlantirilgan oyga yoziladi. 41. Chigit temir yoʻl transportida keltirilganda tarozibon temir yoʻl vagonini chigit bilan birga tortadi, daftarga brutto massasini yozadi va vagonni tushirishga yuboradi. Chigit tushirilgandan keyin vagon yana tortiladi, daftarga vagon massasi yoziladi va qabul qilingan chigitning netto massasi hisoblab chiqariladi. Paxta chigiti kamomadi uni temir yoʻl transportida tashishda tabiiy kamayish normasidan ortiq boʻlmagan taqdirda tijorat dalolatnomasi tuzilmaydi. Tabiiy kamayish normalaridan tashqari brutto massasining 0,1 foizi miqdorida tarozi farqiga yoʻl qoʻyiladi. 42. Paxta chigiti kamomadi uni temir yoʻl transportida tashishda tabiiy kamayish normasidan ortiq boʻlgan taqdirda temir yoʻl stansiyasi, chigit xoʻjaligi boshligʻi ishtirokida, sertifikatlashtirish organi vakilini jalb etgan holda tijorat dalolatnomasi tuziladi. Bunda temir yoʻlga kamomad yuzasidan eʼtiroz tasdiqlangan normalar boʻyicha tabiiy kamayish chegirib tashlangan holda taqdim etiladi. 43. Sinov bayonnomasining chigit sifati toʻgʻrisidagi maʼlumotlarini nazorat tartibida tekshirish uchun yogʻ-moy zavodi laboratoriyasi chigit yetkazib bergan temir yoʻl vagonlaridan namuna oladi hamda standart boʻyicha belgilangan metodlar boʻyicha nazorat tartibidagi tahlillarni oʻtkazadi. Sifat boʻyicha yogʻ-moy zavodining nazorat tahlili bilan sinov bayonnomasida koʻrsatilgan maʼlumotlarda farq boʻlgan taqdirda avtomobil transportida keltirilgan chigitga nisbatan tutilgan yoʻl qoʻllanadi. 44. Chigitni chigit xoʻjaligi ombori boʻyicha hisobga olish miqdor-sifat hisobi daftarida (ombor daftarida) navlar boʻyicha — kirim boʻyicha hamda turli navlar chigiti aralashmasi — chiqim boʻyicha olib boriladi. Paxta chigiti oʻzaro solishtirish dalolatnomalariga muvofiq kirim boʻyicha — namlikning massadagi ulushi hamda mineral va organik aralashmalarning massadagi ulushi amaldagi standartga muvofiq hisoblab chiqarilgan normalarga keltirilgan holda, chiqim boʻyicha — fizik massa boʻyicha, miqdor jihatdan fizik va konditsion massa boʻyicha hisobga olinadi. 45. Paxta chigitini omborda saqlash davrida ularning sifati va miqdori boʻyicha saqlanishi uchun moddiy javobgar shaxs — ombor mudiri javob beradi, u bilan ushbu lavozimga tayinlash vaqtida uning moddiy javobgarligi toʻgʻrisida shartnoma tuziladi. 46. Paxtaning texnik chigiti saqlanishini taʼminlash uchun paxta chigitini yetkazib berishni oʻzaro taqqoslash oʻtkaziladi. Har oyda paxta tozalash zavodlari yogʻ-moy zavodlari xodimi bilan birgalikda 4 nusxada oʻzaro taqqoslash dalolatnomasini toʻldiradilar (1-shakl), unda paxta tozalash zavodlari tomonidan yuklab joʻnatilgan chigit hajmi assortiment boʻyicha, fizik va konditsion ogʻirlikda hamda yogʻ-moy zavodlari tomonidan qabul qilingan chigit hajmi assortiment boʻyicha, fizik va konditsion ogʻirlikda koʻrsatiladi, agar farq mavjud boʻlsa uning sabablarini birgalikda koʻrsatadilar. 47. Paxta tozalash zavodi va yogʻ-moy zavodining rahbari, bosh buxgalteri va chigit xoʻjaligi boshligʻi tomonidan imzolangan hamda muhr bilan tasdiqlangan dalolatnomalarni paxta tozalash zavodi, yogʻ-moy zavodi bir nusxadan hisobot davridan keyingi oyning 3-kunigacha boʻlgan muddatda oʻz yuqori tashkilotlariga yuboradilar hamda bir nusxadan oʻzlariga olib qoladilar. Paxta chigitini yuklab joʻnatish va qabul qilib olish oʻrtasidagi farq ularning hosil boʻlish sabablari aniqlangandan keyin qonunchilikda belgilangan tartibda tartibga solinadi. 49. Ishlab chiqarilgan tayyor yogʻ-moy mahsulotlari tortiladi va ogʻirligi boʻyicha ombor mudirlarining masʼuliyati ostida tayyor mahsulotlar omborlariga beriladi. Korxonaning doimiy faoliyat koʻrsatuvchi xatlov komissiyasi har oyda xom ashyo, tayyor mahsulotlar va tugallanmagan ishlab chiqarish omborlarini xatlovdan oʻtkazadi. 50. Paxtaning texnik chigitini qayta ishlash tugallangandan keyin barcha yogʻ-moy korxonalarida paxta chigiti omborlari xatlovdan oʻtkaziladi va tozalanadi, ularning natijalari tegishli dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi. 51. Paxta chigitining kamomadi yoki normativdan ortiqcha yoʻqotishlari: paxta tozalash zavodlarida — qoldiqlarni hisobga olgan holda ishlab chiqarilgan va yuklab joʻnatilgan paxta chigiti hajmlarini taqqoslash yoʻli bilan; yogʻ-moy zavodlarida — paxta tozalash zavodlaridan yuklab joʻnatilgan chigit hajmlarini hamda omborlardagi mavjud qoldiqlarni hisobga olgan holda qayta ishlangan hajmlarga muvofiqligini taqqoslash yoʻli bilan aniqlanadi. Paxta chigitining kamomadi yoki normativdan ortiqcha yoʻqotishlari holati boʻyicha belgilangan tartibda dalolatnoma tuziladi. 52. Aniqlangan kamomad yoki normativdan ortiqcha yoʻqotishlar boʻyicha zarar summasi tekshirish natijalari boʻyicha tuzilgan dalolatnomada koʻrsatilgan kamomad (yoʻqotish) hajmidan ishlab chiqariladigan yogʻ-moy mahsulotlari qiymati boʻyicha aniqlanadi.