Tijorat banklarida aktivlar sifatini tasniflash va aktivlar boʻyicha ehtimoliy yoʻqotishlarni qoplash uchun zaxiralar shakllantirish hamda ulardan foydalanish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish haqida
(resolution, 2024-05-20)

Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”gi va “Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida”gi qonunlariga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvi qaror qiladi: 1. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining 2015-yil 13-iyundagi 14/5-son qarori (roʻyxat raqami 2696, 2015-yil 14-iyul) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2015-y., 28-son, 374-modda) bilan tasdiqlangan Tijorat banklarida aktivlar sifatini tasniflash va aktivlar boʻyicha ehtimoliy yoʻqotishlarni qoplash uchun zaxiralar shakllantirish hamda ulardan foydalanish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga ilovaga muvofiq oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilsin. 2. Mazkur qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran bir oydan keyin kuchga kiradi. 1. Muqaddima quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Mazkur Nizom tijorat banklarida aktivlar sifatini tasniflash va aktivlar boʻyicha ehtimoliy yoʻqotishlarni qoplash uchun zaxiralar (bundan buyon matnda zaxiralar deb yuritiladi) shakllantirish hamda ulardan foydalanish tartibini belgilaydi.”. 2. 13-banddagi “Moliya” degan soʻz “Iqtisodiyot va moliya” degan soʻzlar bilan almashtirilsin. 3. 10-bandning uchinchi xatboshisi chiqarib tashlansin. 4. Quyidagi mazmundagi 121-band bilan toʻldirilsin: “121. “Substandart” deb tasniflangan aktivning asosiy qarzi va (yoki) foizlari boʻyicha muddati oʻtgan qarzdorliklar toʻliq toʻlangandan soʻng aktivning sifati qaytarish grafigiga asosan ketma-ket 3 ta toʻlov oʻz vaqtida va toʻliq toʻlanganda hamda mazkur Nizomning 9-bandi talablariga muvofiq boʻlgan holda yaxshilanganda, ushbu aktivning sifati “standart” deb tasniflanishi mumkin.”. 5. Quyidagi mazmundagi 141-band bilan toʻldirilsin: “141. Aktivning sifati “qoniqarsiz” deb tasniflangandan soʻng (bundan shartlari qayta koʻrib chiqilgan aktiv mustasno) ushbu aktiv sifati mazkur Nizomning 9-bandi yoki 12-bandi talablariga muvofiq boʻlgan holda yaxshilansa, mazkur aktiv sifati “substandart” deb tasniflanishi mumkin.”. 6. Quyidagi mazmundagi 171-band bilan toʻldirilsin: “171. Aktivning sifati “shubhali” deb tasniflangandan soʻng (bundan shartlari qayta koʻrib chiqilgan aktiv mustasno) ushbu aktiv sifati mazkur Nizomning: 9 yoki 12-bandi talablariga muvofiq boʻlgan holda yaxshilansa — aktiv sifati “substandart”; 14-bandi talablariga muvofiq boʻlgan holda yaxshilansa — aktiv sifati “qoniqarsiz” deb tasniflanishi mumkin.”. 7. 19-banddagi “Shartnomada belgilangan muddatda qaytarilmagan yoki qaytmasligidan” degan soʻzlar “Qaytmasligidan” degan soʻz bilan almashtirilsin. 8. 20-band quyidagi tahrirda bayon etilsin: “20. Quyida keltirilgan omillardan hech boʻlmaganda bittasi mavjud boʻlsa, aktivlarning sifati “umidsiz” deb tasniflanadi: garov hisobidan undirilgan koʻchmas mulk va boshqa mol-mulklar tijorat banki tomonidan balansga qabul qilingan kundan boshlab bir yil muddatda sotilmagan boʻlsa; bank faoliyatini amalga oshirish uchun zaruriyati mavjud boʻlmagan (foydalanilmaydigan) koʻchmas mulk va boshqa mol-mulklar (bundan garov hisobidan undirilgan koʻchmas mulk va boshqa mol-mulklar mustasno) uch yil muddatda sotilmagan yoki foydalanilmagan boʻlsa; qarzdorning 2-son kartotekasida muddati 366 kun va undan ortiq kunga kechiktirilgan toʻlov hujjatlari mavjud boʻlsa; asosiy qarz va (yoki) foizlar boʻyicha 366 kun va undan ortiq kunga muddati oʻtgan qarzdorlik mavjud boʻlsa.”. 9. Quyidagi mazmundagi 201-band bilan toʻldirilsin: “201. Aktivning sifati “umidsiz” deb tasniflangandan, shu jumladan balansdan tashqari hisobvaraqda aks ettirilgandan soʻng (bundan shartlari qayta koʻrib chiqilgan aktiv mustasno) ushbu aktiv sifati mazkur Nizomning: 9 yoki 12-bandi talablariga muvofiq boʻlgan holda yaxshilansa — aktiv sifati “substandart”; 14-bandi talablariga muvofiq boʻlgan holda yaxshilansa — aktiv sifati “qoniqarsiz”; 17-bandi talablariga muvofiq boʻlgan holda yaxshilansa — aktiv sifati “shubhali” deb tasniflanishi mumkin. Bunda, balansdan tashqari hisobvaraqda aks ettirilgan aktivlarning keyingi hisobini yuritish maqsadida ushbu aktivlar balansning tegishli ssuda hisobvaragʻiga oʻtkazilishi mumkin.”. 10. 29-bandning ikkinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “shartlar qayta koʻrib chiqilishining asoslari yoki sabablari, shu jumladan qarz oluvchining moliyaviy holatiga salbiy taʼsir koʻrsatuvchi omillarning yuzaga kelganligi;”. 11. 30 — 303-bandlar quyidagi tahrirda bayon etilsin: “30. Aktivning shartlari birinchi marta qayta koʻrib chiqilishi ushbu aktivning sifati boʻyicha avvalgi tasnifini oʻzgartirmaydi. Aktivning shartlari qayta koʻrib chiqilishi bilanoq ushbu aktivning sifati yaxshiroq toifada tasniflanishi mumkin emas. Aktivning shartlari ikkinchi marta qayta koʻrib chiqilsa, ushbu aktivning sifati shartlari qayta koʻrib chiqilishidan oldingi toifadan bir pogʻonaga past boʻlishi kerak. Aktivning shartlari uch yoki undan ortiq marotaba qayta koʻrib chiqilsa, ushbu aktivning sifati “umidsiz” toifada tasniflanadi va u yaxshiroq toifaga qayta tasniflanishi mumkin emas. 301. Shartlari qayta koʻrib chiqilgan aktiv sifati “substandart”, “qoniqarsiz” yoki “shubhali” deb tasniflangandan keyin qaytarish grafigiga asosan kamida ketma-ket 3 ta toʻlov (asosiy qarz, foiz va boshqa toʻlovlar) toʻliq va oʻz vaqtida toʻlangan taqdirda, bunday aktiv sifatining tasnifi bir toifaga yaxshilab borilishi mumkin. Bunda, aktivlarni qaytarish grafigi boʻyicha toʻlov boshlangan oydan shartnomaning oxirgi muddatiga qadar har oyda teng (proporsional) toʻlovlar asosida qaytarilishi belgilangan taqdirda ketma-ket 3 ta toʻlov, aks holda shu miqdorga teng 3 tadan koʻproq toʻlovlar oʻz vaqtida va toʻliq toʻlanishi lozim. 302. Shartlari qayta koʻrib chiqilgan hamda sifati “umidsiz” deb tasniflangan aktiv boʻyicha muddati oʻtgan qarzdorliklar (asosiy qarz, foiz va boshqa toʻlovlari) toʻliq toʻlanganda va grafikka asosan kamida 6 oy davomida hamda aktiv asosiy qarz qoldigʻining 10 foizidan kam boʻlmagan miqdorda qarzdorliklari toʻliq va oʻz vaqtida toʻlangan taqdirda, ushbu aktivning sifati “shubhali” deb tasniflanishi mumkin. Bunda, aktivlarni qaytarish grafigi boʻyicha toʻlov boshlangan oydan shartnomaning oxirgi muddatiga qadar har oyda teng (proporsional) toʻlovlar asosida qaytarilishi belgilangan taqdirda ketma-ket 6 ta toʻlov, aks holda shu miqdorga teng 6 tadan koʻproq toʻlovlar oʻz vaqtida va toʻliq toʻlanishi lozim. 303. Qonunchilik hujjatlari bilan favqulodda vaziyatlarning oldini olish yoki ularning oqibatlarini bartaraf etish, yuqumli va parazitar kasalliklar tarqalishining oldini olishga qaratilgan cheklovchi tadbirlar (karantin) belgilanishi natijasida qarzdor tomonidan bank oldidagi majburiyatni bajarish yoki lozim darajada bajarish imkoniyati boʻlmaganda, aktivlar sifatini tasniflash, zaxira yaratish va aktivlarning shartlarini qayta koʻrib chiqilmagan deb hisoblanishi Markaziy bank tomonidan belgilanishi mumkin.”. 12. 33 va 337-bandlar oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin. 13. 34-bandning oltinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “bankka dividend yoki foiz koʻrinishida daromad keltirganda;”. 14. 51-bandda: birinchi xatboshidagi “Koʻzda tutilmagan holatlar” hisobvaragʻiga” degan soʻzlar “balansdan tashqari hisobvaraqqa” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; ikkinchi xatboshi “bekor boʻladigan” degan soʻzlardan keyin “yoki shartnomada nazarda tutilgan” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin. 15. 52 va 53-bandlar quyidagi tahrirda bayon etilsin: “52. Hukumatning qaroriga koʻra markazlashtirilgan resurslar yoxud boshqa mablagʻlar hisobidan berilgan kreditlar hisobidan shakllangan “umidsiz” aktivni balans hisobvaraqlaridan balansdan tashqari moddalarga oʻtkazilishi Hukumat yoxud Markaziy bank oldidagi qarzlarning bekor qilinishiga olib kelmaydi va tijorat banki tomonidan Hukumat yoxud Markaziy bank oldidagi qarzlar qaytarilishi shart. 53. Agar qarzdor tomonidan balansdan tashqari moddalarda hisobga olinadigan aktiv boʻyicha qarz tijorat banki tomonidan ushbu qarzni undirish boʻyicha koʻrilgan barcha chora-tadbirlarga qaramasdan, u bu hisobvaraqlarga oʻtkazilgandan keyin besh yil davomida toʻlanmasa yoki bank ushbu aktivdan voz kechsa, u holda ushbu aktiv (asosiy qarzlar ham, foizlar ham) tijorat banki Kengashining tavsiyasi asosida aksiyadorlar umumiy yigʻilishida tasdiqlangan qaroriga koʻra hisobdan chiqarilishi mumkin.”.