Radioaktiv moddalar va radioaktiv chiqindilar, shuningdek yadroviy materiallar aylanishini davlat tomonidan hisobga olish va nazorat qilish tartibi toʻgʻrisidagi nizomlarni tasdiqlash toʻgʻrisida
(resolution, 2025-05-05)

“Radiatsiyaviy xavfsizlik toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 22-moddasini, “Chiqindilar toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 10-moddasini amalga oshirish maqsadida hamda Vazirlar Mahkamasining “Ionlashtiruvchi nurlanish manbalari aylanishini davlat tomonidan hisobga olish va nazorat qilish tizimini tashkil etish qoidalarini tasdiqlash haqida” 2009-yil 3-apreldagi 98-son qaroriga muvofiq Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Quyidagilar: Radioaktiv moddalar va radioaktiv chiqindilar aylanishini davlat tomonidan hisobga olish va nazorat qilish tartibi toʻgʻrisidagi nizom 1-ilovaga muvofiq; Yadroviy materiallar aylanishini davlat tomonidan hisobga olish va nazorat qilish tartibi toʻgʻrisidagi nizom 2-ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Vazirliklar, davlat qoʻmitalari, idoralar, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari uch oy muddatda oʻz normativ-huquqiy hujjatlarini ushbu qarorga muvofiqlashtirsinlar. 3. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari E.R. Shaismatov zimmasiga yuklansin. 1. Ushbu Nizom Oʻzbekiston Respublikasida ionlashtiruvchi nurlanish manbalarini davlat tomonidan hisobga olish va nazorat qilish tizimida (keyingi oʻrinlarda — davlat tomonidan hisobga olish va nazorat qilish tizimi deb ataladi) radioaktiv moddalar (keyingi oʻrinlarda RM deb ataladi) va radioaktiv chiqindilarni (keyingi oʻrinlarda RCH deb ataladi) davlat tomonidan hisobga olish va nazorat qilish tizimini yuritishni tashkil etish tartibini belgilaydi. 2. Ushbu Nizomda quyidagi tushunchalar qoʻllaniladi: radioaktiv moddalar va radioaktiv chiqindilar aylanishini respublika darajasida davlat tomonidan hisobga olish va nazorat qilish — Oʻzbekiston Respublikasi hududida joylashgan RM va RCH aylanishi subyektlarida RM va RCHni davlat tomonidan hisobga olish va nazorat qilish; radioaktiv moddalar va radioaktiv chiqindilar aylanishini idoraviy darajada davlat tomonidan hisobga olish va nazorat qilish — Oʻzbekiston Respublikasi hududida joylashgan, davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlariga hamda Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasiga idoraviy mansub RM va RCH aylanishi subyektlarida RM va RCHni davlat tomonidan hisobga olish va nazorat qilish; RM va RCH aylanishini mintaqaviy darajada davlat tomonidan hisobga olish va nazorat qilish — Oʻzbekiston Respublikasining tegishli maʼmuriy-hududiy birligi hududida joylashgan RM va RCH aylanishi subyektlarida RM va RCHni davlat tomonidan hisobga olish va nazorat qilish, davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlariga hamda Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasiga idoraviy mansub tashkilotlar bundan mustasno; radioaktiv moddalar — tarkibida belgilangan radiatsiyaviy xavfsizlik normalari va qoidalarining eng kam qiymatidan ortiq aktivlikdagi radionuklidlar boʻlgan har qanday agregat holatidagi yadroviy materiallarga tegishli boʻlmagan moddalar; radioaktiv chiqindilar — keyinchalik foydalanish uchun moʻljallanmagan, tarkibidagi radionuklidlarning aktivlik darajasi qonunchilikda belgilangan koʻrsatkichlardan yuqori boʻlgan har qanday agregat holatidagi moddalar”. RM va RCH aylanishi subyektlari — Oʻzbekiston Respublikasi hududida qonunchilikda belgilangan tartibda RM va RCHni qazib olish, ishlab chiqarish, hosil qilish, qayta ishlash, ulardan foydalanish, ularni saqlash, ularga xizmat koʻrsatish, ularni tashish, shu jumladan ularning Oʻzbekiston Respublikasi bojxona chegarasi orqali olib oʻtilishi, zararsizlantirilishi va koʻmib tashlanishi boʻyicha RM va RCH aylanishi sohasidagi faoliyatni amalga oshiradigan yuridik shaxslar; ionlashtiruvchi nurlanish manbai (INM) — oʻzidan ionlashtiruvchi nurlanish chiqaruvchi yoki chiqarishga qodir boʻlgan qurilma va (yoki) radioaktiv modda, yadroviy materiallar; ionlashtiruvchi nurlanish — radioaktiv parchalanishda, yadroviy evrilishlarda, moddadagi zaryadlangan zarralar harakatining sekinlashuvida hosil boʻladigan hamda muhit bilan oʻzaro taʼsir etish chogʻida har xil qutbli ionlarni hosil qiladigan nurlanish; yopiq radionuklid manbai — qoʻllanilishi va eskirishi davrida, oʻzidan chiqayotgan moʻljallangan radionuklidlarning atrof muhitga tarqalishini istisno qiluvchi qurilma, ionlashtiruvchi nurlanish manbai; ochiq radionuklid manbai — qoʻllanilishi davrida oʻzidan chiqayotgan radionuklidlarni atrof muhitga tarqatuvchi ionlashtiruvchi nurlanish manbai; radiatsiyaviy xavfsizlik — fuqarolar va atrof muhitning ionlashtiruvchi nurlanishning zararli taʼsiridan himoyalanganligi holati; sanitariya-himoya zonasi — mazkur manbani normal holatlarda ishlatganda fuqarolarning nurlanish olish darajasi aholi uchun belgilangan asosiy meʼyordan ortishi mumkin boʻlgan ionlashtiruvchi nurlanish manbai atrofidagi hudud; kuzatish zonasi — radiatsiyaviy monitoring oʻtkaziladigan sanitariya-himoya zonasidan tashqaridagi hudud; yadroviy xavfsizlik — yadroviy materiallardan xavfsiz foydalanishni taʼminlaydigan tadbirlar kompleksi; radionuklidlar bilan zararlangan hudud — normalar va qoidalarda belgilangan minimal qiymatidan oshadigan va nurlanishga olib keladigan radioaktiv moddalar maʼlum miqdorda bor boʻlgan atom energiyasi ishlatilgan obyektlar (sanoat, sanitariya-himoya zonasi va kuzatish zonasidagi yer va hovuzlar) hududi; yillik taʼsir darajasi (ekvivalenti) — bir yil ichida olingan tashqi nurlanish taʼsiri (ekvivalent) darajasi yigʻindisi hamda shu yil davomida organizm qabul qilgan shartli radionuklidlarning ichki nurlanishi kutilgan taʼsir (ekvivalent) darajasi. Yillik taʼsir darajasi birligi — zivert (Zv). jamoaviy taʼsir darajasi — individual taʼsir darajalari yigʻindisiga teng boʻlgan nurlanishning stoxastik taʼsiri vujudga kelishining jamoaviy xavfi chorasi. Jamoaviy taʼsir darajasi birligi — inson-zivert (chel. — Zv). nuklid — berilgan massa sondagi (yadrodagi proton va neytronlar massasi) va atom raqamli (yadrodagi proton va neytronlar soni) xilma-xil atomlar. 3. Quyidagilar davlat tomonidan hisobga olinishi va nazorat qilinishi kerak: minimal qiymatli solishtirma aktivligi (MQSA), xonada yoki ish joyidagi aktivligi (MAA) va alohida nuklidlar radiatsiyaviy xavflilik guruhi ushbu Nizomga 1-ilovada koʻrsatilgan qiymatdan oshadigan RM. Yangi tayyorlangan RM omborga kelib tushgan vaqtida davlat tomonidan hisobga olinadi; ushbu Nizomga 2-ilovada koʻrsatilgan tasniflash boʻyicha qattiq va suyuq RCH, ushbu Nizomga 3-ilovada koʻrsatilgan tasniflash boʻyicha gaz holatidagi RCH. Yongʻindan xabar beruvchi signalizatsiyalardagi radionuklid manbalar, radiatsiyaviy nazorat asboblarida ishlatiladigan etalonli manbalar, radiofarmatsevt preparatlar, immunologik analiz uchun toʻplamlar, tibbiyot uchun belgilangan radioizotop generatorlar, radionuklidlar bilan belgilangan birikmalar, shuningdek asosida yemirilish davri 60 (oltmish) sutkagacha boʻlgan eritmalar va radioizotop preparatlar, yod-125 ni qoʻshgan holda, faqat ularni ishlatadigan RM va RCH aylanishi subyektlarida hisobga olinadi. 4. RM va RCH aylanishini davlat tomonidan hisobga olish va nazorat qilish axborotlarni yigʻish, qayta ishlash va yetkazish, uni ruxsat berilmagan foydalanishdan himoya qilish, qonunchilik talablariga muvofiq boshqa axborot tizimlari bilan elektron koʻrinishda maʼlumot almashishni taʼminlaydigan axborot texnologiyalaridan foydalangan holda amalga oshiriladi. 5. RM va RCHni davlat tomonidan hisobga olish va nazorat qilish RM va RCH aylanishi subyektlarida dastlabki hisobga olish natijalari va RCH ning barcha aylanishi hamda ularning bojxona chegarasi orqali olib oʻtilishi maʼlumotlariga asoslanadi. RM va RCHni dastlabki hisobga olish ular turgan, saqlanadigan va koʻmiladigan punktlar (joylar) boʻyicha hamda radionuklid tarkibi, aktivligi, ularning hajmi va soniga qarab olib boriladi. Dastlabki hisobga olishni yuritish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasi tomonidan tasdiqlangan qoʻllanmaga asosan belgilanadi. 6. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasiga: RM va RCH aylanishi subyektlari tomonidan RM va RCH olinishi va berilishi vaqtidagi hisobga olish va nazorat qilish toʻgʻrisida 10 kun ichida axborot; RM va RCH aylanishi subyektlari tomonidan RM va RCHni hisobga olish va nazorat qilish toʻgʻrisida joriy yilning 1-fevraligacha yillik yangilanadigan axborot; tayyorlovchi tashkilotlar, RM radionuklid manbalar, tarkibida radionuklid manbai boʻlgan asboblar (apparatlar, qurilmalar) bilan taʼminlovchi tashkilotlar hamda ularni qayta ishlovchi, saqlovchi va koʻmib yuboruvchi tashkilotlar tomonidan har chorakda bir marta RM berilishi (olinishi) toʻgʻrisidagi axborot taqdim etiladi. 7. Hisobga olish va nazorat qilish shakllari Atom energiyasi xalqaro agentligi tavsiyalari asosida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasi tomonidan ishlab chiqiladi va tasdiqlanadi. 8. RM va RCHning fizik mavjudligini aniqlash uchun RM va RCH aylanishi subyektlari: RM va ular joylashgan joyni — Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasi tomonidan tasdiqlangan INMni inventarizatsiyadan oʻtkazish yoʻriqnomasiga asosan har yili; RCH va ular saqlanadigan va koʻmiladigan punktlarni hamda RM va RCH aylanishi subyektlari kuzatuv chegarasida joylashgan radionuklidlar bilan zararlangan hududlarni Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasi tomonidan tasdiqlangan INMni inventarizatsiyani oʻtkazish yoʻriqnomasiga asosan besh yilda bir marta inventarizatsiyadan oʻtkazadilar. 9. RM va RCH aylanishi subyektlarining tashkiliy-huquqiy shakli oʻzgargan, u tugatilgan yoki qayta tashkil qilingan, RM va RCH bilan ishlash butunlay toʻxtatilgan, oʻgʻirlik, RM va RCH turgan yoki saqlanadigan punktlarga (joylarga) ruxsat berilmagan taʼsir oʻtkazish aniqlangan taqdirda, favqulodda holatlar oqibatlari bartaraf qilingandan keyin RM va RCH navbatdan tashqari inventarizatsiyadan oʻtkaziladi. 10. RM va RCH aylanishi subyektlarida RM va RCHni yoʻqotishlar, shuningdek topilgan yoki hisobga olinmagan RM aniqlanganda tashkilot tezda oʻzidan yuqori turuvchi tashkilotga (mavjud boʻlsa), Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmatiga va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasiga maʼlum qiladi. Hisobga olinmagan va topilgan RM va RCH davlat hisobiga olinadi. 11. RM va RCH aylanishi subyektlari rahbarlari maʼlumotlar Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasiga oʻz vaqtida, ishonchli va toʻliq taqdim etilishi hamda qonunchilikka muvofiq maxfiylik rejimi taʼminlanishi uchun javob beradilar. 12. Respublika, idora va mintaqa darajalarida RM va RCH aylanishini davlat tomonidan hisobga olish va nazorat qilishni amalga oshiruvchi xodimlarni oʻqitish, tayyorlash va qayta tayyorlash belgilangan tartibda Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligining Toshkent vrachlar malakasini oshirish instituti bazasida oʻtkaziladi. 13. RV va RCH aylanishini davlat tomonidan hisobga olish va nazorat qilish boʻyicha rahbar xodimlarni va mutaxassislarni oʻqitish dasturlari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasi bilan kelishgan holda Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan tasdiqlanadi. 14. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasi bazasida davlat tomonidan hisobga olish va nazorat qilish bilan bogʻliq masalalar boʻyicha doimiy ishlaydigan maslahat punkti tashkil qilinadi. 15. Ushbu Nizom buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilikka muvofiq javob beradilar. A — 1 x 103 Bk; B — 1 x 104 i 1 x 105 Bk; V — 1 x 106 i 1 x 107 Bk; G — 1 x 108 i 1 x 109 Bk, hamda Kr-83m, Kr-85m va Xe-135m. 1. Ushbu Nizom yadroviy materiallarni davlat tomonidan hisobga olish va nazorat qilish tartibini belgilaydi. 2. Ushbu Nizomda quyidagi tushunchalar qoʻllaniladi: yadroviy materiallar aylanishi subyektlari — Oʻzbekiston Respublikasi hududida qonunchilikda belgilangan tartibda ionlashtiruvchi nurlanish manbalarini qazib olish, ishlab chiqarish, hosil qilish, qayta ishlash, ulardan foydalanish, ularni saqlash, ularga xizmat koʻrsatish, ularni tashish, shu jumladan ularning Oʻzbekiston Respublikasi bojxona chegarasi orqali olib oʻtilishi, zararsizlantirilishi va koʻmib tashlanishi boʻyicha yadroviy materiallar aylanishi sohasidagi faoliyatni amalga oshiradigan yuridik shaxslar; yadroviy materiallarni hisobga olish va nazorat qilishdagi anomaliyalar — yadroviy materiallarning yetishmasligi (ortiqchaligi), hisobga olish va hisobot hujjatlaridagi xatolar, yadroviy materiallarni nazorat qilish vositalarining buzilishi, ishlamasligi, yadroviy materiallarni ishlatish va berish tartibining buzilishi; atributlar — koʻrib yoki ish vositalari bilan tekshirishni amalga oshirish mumkin boʻlgan predmetning tavsifi (masalan, predmetning identifikatori, predmetning joylashishi, predmetdagi aralashishni indikatsiya qilish vositasining ahvoli, predmetning geometrik oʻlchamlari, netto va brutto ogʻirligi va hokazolar); atributiv belgilar — predmetning u yoki bu atributlarining borligi yoki yoʻqligini bir xil maʼnoda tasdiqlovchi belgilar; yadroviy materiallar balansi — balanslararo davrda balans material zonasida hujjatlarda belgilangan va mavjud yadroviy materiallar miqdorining qiyosiy yakuni; yadroviy materiallar turlari — izotop tarkibi maʼlum bir chegaradagi yadroviy materiallar. Yadroviy materiallarning turlari respublika miqyosida yadroviy materiallarni hisobga olish va nazorat qilishni amalga oshiruvchi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasining tartibga soluvchi hujjatlari asosida belgilanadi; yuqori boyitilgan uran (YUBU) — uran 235 izotopi boʻyicha boyitilishi 20% dan kam boʻlmagan uran; past darajada boyitilgan uran — uran 235 izotopi boʻyicha boyitilishi 20% dan kam boʻlgan uran; materiallar balansi zonasi (MBZ) — yadroviy materiallarni hisobga olish va nazorat qilish uchun yadroviy qurilma yoki yadroviy materiallarni saqlash punkti doirasida hududiy va maʼmuriy belgilangan zona. Zonada oʻlchashlar asosida yadroviy materiallarning zona ichida yoki uning tashqarisida har bir joyi oʻzgartirilishida miqdori belgilanadi va belgilangan vaqt davridagi yadroviy materiallar balansi chiqariladi; inventarizatsiya farqi — yadroviy materiallarning amalda mavjud va hujjatlarda belgilangan miqdori oʻrtasidagi farq; fizik inventarizatsiya — MBZdagi mavjud yadroviy materiallarning haqiqiy miqdorini aniqlash; yadroviy materiallarning kategoriyalari — yadroviy materiallarni hisobga olish va nazorat qilish nuqtai nazaridan yadroviy materiallarning miqdoriy tavsifi; asosiy oʻlchash nuqtasi — yadroviy materiallarning oqimi va mavjud miqdori oʻlchanishi mumkin boʻlgan joy; yadroviy materiallarni nazorat qilish — yadroviy materiallarning mavjud miqdori va olib oʻtilishini maʼmuriy nazorat qilish. Bu yadroviy materiallar, uskunalar va maʼlumotlardan foydalanishni nazorat qilishni, yadroviy materiallarni kuzatishni, yadroviy materiallarning ruxsat berilgan joylashishi va joyi oʻzgartirilishini tekshirishni oʻz ichiga oladi; yadroviy materiallarni nazorat tekshiruvidan oʻtkazish — yadroviy materiallar mavjudligini atributiv belgilar boʻyicha hisobga olish birliklari shaklida tekshirish; material-balansli hisobot — balanslararo davrda yadroviy materiallarning mavjud miqdori va balansi toʻgʻrisidagi belgilangan shaklda tuzilgan hisobot; balanslararo davr — ketma-ket ikki fizik inventarizatsiya oʻrtasidagi davr; yadroviy materiallar (YAM) — tarkibida yadro moddalari mavjud boʻlgan yoki boʻlinadigan (parchalanadigan) yadro moddalari ishlab chiqarishga qodir boʻlgan, shuningdek tarkibida yadro materiallari boʻlmagan yoki yadro materiallari ishlab chiqarishga qodir boʻlmagan, biroq yadro ichidagi energiyasi portlab ajralib chiqilishiga (yadro portlashi) moʻljallangan qurilmalarda foydalanilishi mumkin boʻlgan materiallar. 3. Barcha yadroviy materiallar (uran, plutoniy, toriy) ularning miqdoridan, jismoniy holatidan qatʼi nazar davlat tomonidan hisobga olinadi va nazorat qilinadi, qazib olishda yoki qayta ishlashda rudaning tarkibida boʻlgan yadroviy materiallar bundan mustasno. 4. Yadroviy materiallar davlat tomonidan hisobga olish va nazorat qilishning tartib-qoidalarini, metodlarini aniqlashga tabaqalashtirilgan yondashishni taʼminlash maqsadida kategoriyalar boʻyicha tasniflanadi. 5. Yadroviy materiallar aylanishi subyektlari MBZni yadroviy qurilma yoki yadroviy materiallarni saqlash punkti chegarasida belgilaydilar. 6. Har bir MBZda yadroviy materiallarning asosiy oʻlchash nuqtasi aniqlanadi. 7. Yadroviy materiallarga nisbatan oldingi miqdoriy tavsiflarni oʻlchash va yadroviy materiallar atributiv belgilari ishonchliligini tasdiqlaydigan foydalanishni nazorat qilish vositalari qoʻllaniladi. 8. Yadroviy materiallarni hisobga olish ularning miqdoriy tavsifini oʻlchash natijalariga asoslanadi. Quyidagilarga: agar yadroviy materiallar miqdoriy tavsifining oldingi oʻlchanishi natijalari ishonchliligi qoʻllanilgan foydalanishni nazorat qilish vositalarining zarur holati, tegishli tasdiqlovchi oʻlchashlar bilan tasdiqlansa, ushbu natijalardan foydalanishga; oldindan oʻlchash, eksperimental tadqiqotlar natijalariga asoslangan hisob-kitob usuli (metodikalar)ni qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi. 9. Yadro reaktorida joylashgan mahsulotlardagi yadroviy materiallar massasi hisobga olish maqsadida reaktorga joylanishidan to reaktordan nurlangan mahsulotlar chiqarib tashlanishiga qadar oʻzgarmaydi deb qabul qilinadi. 10. Yadroviy materiallarning amaldagi mavjud miqdorini aniqlash maqsadida MBZda fizik inventarizatsiya oʻtkaziladi. Yadroviy materiallarning fizik inventarizatsiyasi jarayonida hisobga olish maʼlumotlari, atributiv belgilar, yadroviy materiallarning miqdoriy tavsifini oʻlchash tekshiriladi. Fizik inventarizatsiya tugallangandan keyin yadroviy materiallar balansi chiqariladi, inventarizatsiya farqi va har bir yadroviy material uchun MBZda uning nuqsoni aniqlanadi. Aniq bir yadroviy materialning MBZdagi inventarizatsiya farqi quyidagi tenglama bilan aniqlanadi: FM — yadroviy materiallarning MBZdagi amaldagi mavjud miqdori, bu ushbu fizik inventarizatsiya natijasida aniqlanadi; HM — inventarizatsiyani oʻtkazish boshida MZBdagi hujjatlar bilan roʻyxatga olingan yadroviy materiallar miqdori; KoʻM — muayyan balanslararo davrda barcha tushumlar, ishlatishlar va hokazolar natijasida MBZdagi yadroviy materiallar miqdorining aniqlangan va hujjatlarda qayd etilgan koʻpayishi; KaM — muayyan balanslararo davrda MBZdan barcha joʻnatilishlar, yadroviy aylanish, nobudgarchilik va hokazolar natijasida MBZdagi yadroviy materiallar miqdorining aniqlangan va hujjatlarda qayd etilgan kamayishi; NM — ushbu balanslararo davr boshida MBZdagi yadroviy materiallarning aniqlangan va hujjatlarda roʻyxatga olingan mavjud miqdori. 11. Yadroviy materiallarning amaldagi mavjud miqdorini aniqlash natijalari asosida, shuningdek inventarizatsiya farqining olingan miqdorini uning yoʻl qoʻyiladigan miqdori bilan taqqoslash yoʻli bilan har bir MBZ uchun yadroviy materiallarning kamomadi (ortiqchaligi) yoki yadroviy materiallarni davlat tomonidan hisobga olish va nazorat qilishda anomaliyalar yoʻqligi toʻgʻrisida xulosalar chiqariladi. 12. Yadroviy materiallarni davlat tomonidan hisobga olish va nazorat qilishning barcha darajalari uchun hisobotning yagona tizimi belgilanadi. 13. Hisobga olish maʼlumotlarini tuzatishga faqat xato yozuvni saqlab qolgan holda hisobga olish hujjatlariga yangi yozuvlarni kiritish yoʻli bilan yoʻl qoʻyiladi. 14. Hisobot maʼlumotlarini tuzatishga faqat yangi hisobot hujjatlarini taqdim etish yoʻli bilan yoʻl qoʻyiladi. 15. Respublika darajasida yadroviy materiallarni davlat tomonidan hisobga olish va nazorat qilishni amalga oshiruvchi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasi, yadroviy materiallar aylanishi subyektlari yadroviy materiallarni davlat tomonidan hisobga olish va nazorat qilish tizimida, shu jumladan MBZda maʼlumotlarning himoya qilinishi va saqlanishini taʼminlaydi. 19. Yadroviy materiallar ishlab chiqarilgandan keyin yoki shu yadroviy materiallar aylanishi subyektining boshqa MBZdan, yoki yadroviy materiallar aylanishi boshqa subyektining MBZdan kelib tushganda MBZda hisobga qoʻyilishi kerak. 20. Yadroviy materiallar yadroviy materiallar aylanishi ayni bir subyektining boshqa MBZga, yoki yadroviy materiallar aylanishi boshqa subyektining MBZga joʻnatilgandan keyin MBZda hisobdan chiqariladi. 21. Yadroviy materiallarni yadroviy materiallar, radioaktiv moddalar, ionlashtiruvchi nurlanish manbalari va radioaktiv chiqindilar milliy reyestriga kiritish (keyingi oʻrinlarda — milliy reyestr deb yuritiladi) va milliy reyestrdan chiqarish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasining ruxsati bilan yadroviy materiallar aylanishi subyekti taqdim etgan hisobot hujjatlari asosida amalga oshiriladi. 25. Yadroviy materiallarning MBZdagi kategoriyalari ushbu Nizomga 2-ilovaga muvofiq belgilanadi. 26. Agar ushbu MBZda tarkibida yadroviy materiallar boʻlgan har xil mahsulotlar boʻlsa, yadroviy materialning kategoriyasini aniqlashda barcha mahsulotlar tarkibida mavjud boʻlgan yadroviy materiallarning birgalikdagi massasidan va ushbu Nizomga 2-ilovada koʻrsatilgan kamroq raqamli kategoriyaga tushadigan mahsulotlar yadroviy materiallar massasi miqdoriy chegaralaridan kelib chiqiladi. 27. MBZ soni va chegarasi yadroviy materiallar aylanishi subyekti tomonidan har bir MBZda va yadroviy materiallarning MBZlar oʻrtasida joyi oʻzgartirilishida yadroviy materiallarni davlat tomonidan hisobga olish va nazorat qilishni taʼminlash talablaridan kelib chiqib belgilanadi. 28. MBZ quyidagi talablar hisobga olingan holda tashkil qilinadi: MBZga kelib tushadigan yoki MBZ dan joʻnatiladigan yadroviy material massasi yadroviy materiallarning oʻlchangan tavsiflari (hisob-kitob metodikalari qoʻllanilishiga yoʻl qoʻyiladigan hollar bundan mustasno) hisobga olish birliklarini, ichida yadroviy material boʻlgan idishlarni toʻliq qayta hisoblab chiqish va identifikatsiyalash asosida, ilova qilingan hujjatlar maʼlumotlari, yadroviy materiallarning pasportiga oid maʼlumotlar boʻyicha belgilanadi; zavod laboratoriyalari, toʻxtash zonalari va omborlar, shuningdek axborotning maxsus himoya qilinishini talab qiladigan yadroviy materiallar uchastkalari singari yadroviy materiallar aylanishi subyektining tarkibiy boʻlinmalari alohida MBZga ajratiladi. 29. MBZda oʻlchashning asosiy nuqtalari belgilanadi. Ularda attestatsiyadan oʻtkazilgan qoʻllanish metodikalari va vositalar yordamida yadroviy materiallarning miqdori, massasi, izotop tarkibi, boshqa miqdoriy tavsiflari oʻlchanadi yoki ularning atributiv belgilari tekshiriladi. MBZda oʻlchashning asosiy nuqtasini tanlash MBZdagi yadroviy materiallar oqimi va amalda mavjud miqdorini oʻlchashni taʼminlaydigan tarzda amalga oshiriladi. 30. Har bir MBZ uchun asosiy oʻlchash nuqtalari, oʻlchashlarni bajarish metodikalari, texnik vositalar, namuna uchun tanlab olish tartib-qoidalari roʻyxatini, oʻlchashning aniqligini talab qiladigan oʻlchashlarni davriy oʻtkazish maʼlumotlarini, oʻlchash natijalarini taqdim etish muddatlari va shakllarini oʻz ichiga oladigan oʻlchash dasturi ishlab chiqiladi. Dastur yadroviy materiallar aylanishi subyektlari rahbarlari tomonidan tasdiqlanadi va besh yilda kamida bir marta qayta koʻrib chiqiladi. 31. Oʻlchashlarni bajarish metodikasi amaldagi oʻlchovlar birligini taʼminlash boʻyicha normativ hujjatlarni talablariga muvofiq tuziladigan alohida normativ hujjatlar shaklida rasmiylashtiriladi. 32. Oʻlchashlarni bajarish metodikasi amaldagi oʻlchovlar birligini taʼminlash boʻyicha normativ hujjatlar talablariga muvofiq metrologik attestatsiyadan oʻtishi kerak. Yadroviy materiallarni oʻlchash tizimida oʻlchashlarni bajarish metodikasining aniqligi koʻrsatgichlari tavsiya etilgan xalqaro maqsadli qiymatlarga eng koʻp darajada yaqinlashtirilgan boʻlishi kerak. 33. Oʻlchash vositalarini rostlash namunalari va oʻlchash natijalari toʻgʻriligini tekshirish amaldagi oʻlchovlar birligini taʼminlash boʻyicha normativ hujjatlar talablariga muvofiq metrologik attestatsiyadan oʻtishi va nomi, tipi va attestatsiyadan oʻtkaziladigan miqdor va uning nuqsonlari koʻrsatilgan holda attestatsiya toʻgʻrisidagi guvohnomaga ega boʻlishi kerak. 34. Yadroviy materiallarni oʻlchash tizimida foydalaniladigan oʻlchash vositalari roʻyxatida vositaning nomi, uning tipi, markasi, zavod tartib raqami boʻlishi kerak. 35. Oʻlchash vositalari amaldagi normativ hujjatlarga muvofiq tekshirilishi kerak. 36. Yadroviy materiallar aylanishining har bir subyektida yadroviy materiallarni oʻlchash tizimi doirasida oʻlchashlar sifatini nazorat qilish dasturi ishlab chiqiladi va joriy etiladi. 37. Yadroviy materiallar aylanishi subyektlari tomonidan yadroviy materiallarni olish va berishga yadroviy materiallar aylanishi bilan bogʻliq yadroviy materiallar aylanishi subyektining obyektlari sanitariya-gigiyena holati toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi tegishli hududiy organining xulosasi mavjud boʻlgan taqdirda belgilangan tartibda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasi tomonidan ruxsat beriladi. 38. Yadroviy materiallarni berish: yadroviy materiallar aylanishi subyektlari rahbarlari tomonidan imzolangan dastlabki bildirishnomalarni; kirim-chiqim va ilova qilinadigan hujjatlarni rasmiylashtirgan holda amalga oshiriladi. 39. Ilova qilinadigan hujjatlarda yadroviy materiallar joylashtirilgan konteynerlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar koʻrsatiladi (muhrlar (tamgʻalar)ning tiplari va indentifikatorlari, konteynerlarning brutto-massasi va boshqa zarur maʼlumotlar). Joyi oʻzgartirilayotgan yadroviy materiallarning tavsiflari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar (pasportga oid maʼlumotlar) maxsus pochta bilan yoki yuk bilan birga joʻnatiladigan hujjatlarda keltiriladi. 40. Yadroviy materiallarni berishda quyidagi tartib-qoidalar bajariladi: tashqi koʻzdan kechirish va hisobga olinadigan birliklar (konteynerlar) sonini tekshirish, transport vositasiga va (yoki) yadroviy materiallar bor boʻlgan konteynerga nisbatan qoʻllaniladigan aralashishni indikatsiya qilish qurilmasi tekshiriladi (konteynerlar, muhrlar (tamgʻalar)ni tekshirishni, konteynerlarning identifikatorlari, muhrlar (tamgʻalar) va joylashtirish joylari ilova qilinadigan hujjatlarning muvofiqligini tekshirishni oʻz ichiga oladi); yadroviy materiallar bor boʻlgan konteynerlarning brutto-massasi, ularning parametrlari oʻlchanishini tasdiqlaydigan tartib-qoidalar bajariladi. 41. Tasdiqlovchi oʻlchashlar turi va hajmi ushbu oʻlchashlarni bajaradigan yadroviy materiallar aylanishi subyektining hujjatlari bilan quyidagilardan kelib chiqib belgilanadi: berish turi (yadroviy materiallar aylanishi bir subyektining MBZ oʻrtasida, yadroviy materiallar aylanishi subyektlari oʻrtasida, eksport-import); yadroviy materiallar turlari; yadroviy materiallar miqdori; mahsulotlar turlari; idishlar va aralashishni indikatsiya qilish vositalari turlari; oʻlchashlarning nuqsonlari. 42. Kirish (chiqish) nazorati jarayonida oʻlchashlar natijasida olingan maʼlumotlar hujjatlar bilan rasmiylashtiriladi. Bunda oʻlchashlar vositalari va metodlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar, oʻlchashlar natijalari, oʻlchashlarning nuqsonlari, oʻlchash bajarilgan asosiy oʻlchash nuqtalari, aralashishni indikatsiya qilish qurilmalari tiplari va identifikatorlari, oʻlchashlar oʻtkazilgan sana va oʻlchashni bajargan shaxslarning familiyasi keltirilishi kerak. 43. Yadroviy materiallarni olishda yadroviy materiallar aylanishi subyekti tomonidan uch ish kuni mobaynida yadroviy materiallar mavjud boʻlgan idishlarning atributiv belgilari tekshiriladi va tasdiqlovchi oʻlchashlar bajariladi. Mulohazalar mavjud boʻlmagan taqdirda yadroviy materiallarni dastlabki qabul qilish va hisobga qoʻyish amalga oshiriladi. Yadroviy materiallarni uzil-kesil qabul qilish va hisobga qoʻyish, agar xalqaro yoki hukumatlararo bitimda yoki shartnomada oʻzgacha hol qayd etilmagan boʻlsa, yadroviy materiallar va ularga pasportlar (formulyatorlar, sertifikatlar) olingandan keyin 10 sutkadan kechikmay amalga oshiriladi. 44. Yadroviy materiallarni joʻnatishda yadroviy materiallar aylanishi subyekti yadroviy materiallarni bir ish kuni mobaynida hisobdan chiqaradi va ularning pasportlari (formulyarlari, sertifikatlari)ni, agar xalqaro va hukumatlararo bitim yoki shartnomalarda oʻzgacha hol qayd etilmagan boʻlsa, uch ish kuni mobaynida yadroviy materiallar aylanishining oluvchi subyektiga joʻnatadi. 45. Olingan yadroviy materiallar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar uni olgan yadroviy materiallar aylanishi subyekti tomonidan hisobga olish hujjatlariga kiritiladi. Joʻnatilgan yadroviy materiallar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar ularni joʻnatgan yadroviy materiallar aylanishi subyektining hisobga olish hujjatlariga kiritiladi. 46. Yadroviy materiallar aylanishining joʻnatuvchi subyekti va yadroviy materiallar aylanishining oluvchi subyekti maʼlumotlari oʻrtasida 0,99 ishonchli ehtimolidan kelib chiqib, statistik ahamiyatli farqlar aniqlangan taqdirda, farqning sabablarini aniqlash choralari koʻriladi. 47. Agar yadroviy materiallar aylanishining joʻnatuvchi subyekti va yadroviy materiallar aylanishining oluvchi subyekti maʼlumotlarining statistik ahamiyatli farqlari mavjudligi tasdiqlansa, u holda yadroviy materiallar aylanishining oluvchi subyekti maxsus hisobot tuzishi va uni Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasiga yuborishi shart. 48. Fizik inventarizatsiya: MBZda yadroviy materiallarning amalda mavjud miqdorini aniqlash; hisobga olish birliklari haqiqiy parametrlarining tegishli hisobga olish maʼlumotlariga muvofiqligini aniqlash; yadroviy materiallar balansini chiqarish, inventarizatsiya farqi va uning nuqsonlarini aniqlash; yadroviy materiallarni davlat tomonidan hisobga olish va nazorat qilishdagi kamchiliklar va qoida buzilishlarini aniqlash maqsadida oʻtkaziladi. 49. Fizik inventarizatsiya tartib-qoidasi yadroviy materiallar aylanishi subyektlarida amal qiladigan metodikalar va yoʻriqnomalarga muvofiq amalga oshiriladi. 50. Fizik inventarizatsiya tartib-qoidasi: MBZda fizik inventarizatsiyaga tayyorgarlik koʻrishga; yadroviy materiallarning mavjud miqdori roʻyxatini hamda yadroviy materiallarning amalda mavjud roʻyxatini tuzishga va hisobga olish hujjatlarini tekshirishga; yadroviy materiallarning mavjud miqdori roʻyxati hisobga olish maʼlumotlariga muvofiqligini tekshirishga; foydalanishni nazorat qilish vositalarining holatini tekshirishga; yadroviy materiallarning amalda mavjud miqdorini oʻlchashdagi nuqsonlar hisobga olingan holda hisobga oluvchi va tasdiqlovchi oʻlchashlarga; oʻlchab boʻlmaydigan nobudgarchilik va uning nuqsonlari miqdorini baholashga; har bir yadroviy material uchun inventarizatsiya farqi va uning nuqsonlarini aniqlashga asoslanadi. 51. Har bir MBZdagi yadroviy materiallar soni ularning sonini va oʻlchashlarning asosiy nuqtasida tarkibini oʻlchash yoʻli bilan aniqlanadi, tezkor-texnik hisobga olish va nazorat tekshirishlari, hisobga olish va hisobot hujjatlarini davriy solishtirish yoʻli bilan nazorat qilinadi hamda fizik inventarizatsiya oʻtkazish yoʻli bilan tekshiriladi. Fizik inventarizatsiya balanslararo davrda MBZda har bir yadroviy material uchun balans chiqarish bilan tugallanadi. 52. Fizik inventarizatsiyani oʻtkazishda har bir yadroviy materialning massasi aniqlanadi. Yadroviy material massasining qiymati, shuningdek 0,95 ga teng boʻlgan ishonchli ehtimollik uchun oʻlchashning nuqsonlari qiymati hujjatlar bilan roʻyxatga olinadi. 53. Yadroviy materiallar massasining ilgari aniqlangan qiymatlaridan faqat ularning ishonchliligi ularni aniqlash paytidan ulardan foydalanish paytigacha foydalanishni nazorat qilishning qoʻllanilgan vositalari zarur holatda ekanligi tasdiqlanishi mumkin boʻlgan va (yoki) yadroviy materiallar miqdor parametrlarini va (yoki) ularning atributiv belgilarini oʻlchashning hisobga olish tartib-qoidasi bajarilishi jarayonida tasdiqlangan hollarda hisobga olish tartib-qoidalarini bajarishda (fizik inventarizatsiyalar, yadroviy materiallarni berish va hokazo) foydalanilishi mumkin. 54. Tasdiqlovchi oʻlchashlarni qoʻllash hajmi har bir yadroviy material uchun chegaraviy miqdorining kamomadi (ortiqchaligi)ni aniqlash ehtimolidan kelib chiqib qoʻllash hajmiga va foydalanishni nazorat qilish vositalarini tekshirish natijalariga bogʻliq holda aniqlanadi. 55. Hisobga olish va tasdiqlovchi oʻlchashlarning natijalari oʻrtasida statistik ahamiyatli farq aniqlangan taqdirda bu haqda yadroviy materiallar aylanishi subyekti rahbariyatiga maʼlum qilinadi, shuningdek farq kelib chiqishining sabablari aniqlashtiriladi. Zaruriyat boʻlganda yangi hisobga olish oʻlchashlari bajariladi va hisobga olish hujjatlariga oʻzgartirishlar kiritiladi. 56. Fizik inventarizatsiyalar har bir MBZ uchun davriy bajariladi, balanslararo davr esa MBZda yadroviy materiallar kategoriyasiga, yadroviy materiallar aylanishi subyektining texnologik va boshqa xususiyatlariga bogʻliq holda belgilanadi. MBZda fizik inventarizatsiyalar quyidagi vaqt chegaralaridan kam boʻlmagan vaqtda rejalashtiriladi, tashkil etiladi va oʻtkaziladi: 1-kategoriyali yadroviy materiallar mavjud boʻlgan MBZ uchun — bir kalendar oy; 2-kategoriyali yadroviy materiallar mavjud boʻlgan MBZ uchun — uch kalendar oy; 3-kategoriyali yadroviy materiallar mavjud boʻlgan MBZ uchun — olti kalendar oy; 4-kategoriyali yadroviy materiallar mavjud boʻlgan MBZ uchun — oʻn ikki kalendar oy; yadroviy materiallar aylanishi subyektining barcha MBZ uchun — oʻn ikki kalendar oy. 57. MBZda fizik inventarizatsiyalar takroriyligi yadroviy materiallar aylanishi subyekti tomonidan taqdim etilgan asoslash asosida yadroviy materiallarga foydalanishni nazorat qilishning qoʻshimcha chora-tadbirlarini koʻrishning majburiyligi sharti bilan Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasi tomonidan oʻzgartirilishi mumkin. 58. Hisobga olish hujjatlari har bir MBZ uchun yuritilishi va ularda yadroviy materialning har bir turi, shu jumladan MBZda ularning soni va MBZda miqdorning oʻzgarishi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar boʻlishi kerak. 59. Hisobga olish hujjatlarida har bir turkum uchun yadroviy materiallar miqdorining barcha oʻzgarishlari, turkumning tavsifi va turkumni shakllantirish uchun birlamchi maʼlumotlar aks ettiriladi, yadroviy materiallar miqdori oʻzgarishi sanasi, yadroviy materiallar aylanishining joʻnatuvchi subyekti MBZ va yadroviy materiallar aylanishining oluvchi subyekti MBZ koʻrsatiladi. 60. MBZda yadroviy materiallarning miqdor va sifat oʻzgarishlarini, shu jumladan kalibrlash natijalarini aniqlash, oʻlchashlarning barcha vositalarini tekshirish va yoʻqlama qilish uchun foydalaniladigan maʼlumotlar, namuna olish va ularning analizi natijalari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar, oʻzgarishlar sifatini tekshirish, oʻlchashlarning tasodifiy va tizimli nuqsonlari natijalari tegishli hujjatlarda aks ettiriladi. 61. Yadroviy materiallar aylanishining har bir subyektida, hisobot berish shakllarining yagona tizimi doirasida hisobga olish hujjatlariga asoslangan quyidagi hisobot hujjatlari tuziladi va amal qiladi: inventar miqdorning oʻzgarishi toʻgʻrisidagi hisobot; material-balansli hisobot; yadroviy materiallarning mavjud miqdori roʻyxati; yadroviy materiallarning amalda mavjud miqdori roʻyxati; maxsus hisobot. 62. Yadroviy materiallar aylanishi subyektining hisobot hujjatlari muntazamlilik asosida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasiga yuboriladi. 63. Inventar miqdorning oʻzgarishi toʻgʻrisidagi hisobot, yadroviy materiallarning mavjud miqdori roʻyxatlari, yadroviy materiallarning amalda mavjud miqdori MBZ va yadroviy materiallar aylanishi subyekti boʻyicha tuziladi. Ushbu hisobotlarda yadroviy materiallarning mavjud miqdori va ularning MBZ oʻrtasida yoki yadroviy materiallar aylanishi subyektlari oʻrtasida joyi oʻzgartirilishi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar mavjud boʻladi. 64. Inventar miqdorning oʻzgarishi toʻgʻrisidagi hisobot, MBZ boʻyicha yadroviy materiallarning mavjud miqdori roʻyxati bevosita yadroviy materiallar miqdorining har bir oʻzgarishi bilan bogʻliq voqeadan keyin yoki ushbu davrda yuz bergan yadroviy materiallar miqdori oʻzgarishi boʻyicha har oyda, biroq koʻrsatib oʻtilgan oʻzgarishlar yuz bergan oyning oxirgi kunidan 15 kundan kechikmay yadroviy materiallar aylanishi subyektida yadroviy materiallarning hisobini muntazamlilik asosida amalga oshiradigan xizmatga yuboriladi. 65. Yadroviy materiallar aylanishi subyektining inventar miqdori oʻzgarishi toʻgʻrisidagi hisobot yilning har choragida yuboriladi va unda ushbu davrda yuz bergan yadroviy materiallar inventar miqdori oʻzgarishi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar mavjud boʻladi. 66. Yadroviy materiallarning inventar miqdorida oʻzgarishlar yuz bermagan hisobot davrlari uchun yadroviy materiallar aylanishi subyekti va MBZ hisobot davrida yadroviy materiallarning inventar miqdori oʻzgarmaganligini koʻrsatgan holda belgilangan tartibda toʻldirilgan hisobot shaklini yuboradilar. 67. Fizik inventarizatsiya natijalari boʻyicha MBZda material-balansli hisobot tayyorlanadi. 68. MBZning material-balansli hisobotida har bir yadroviy materiallar boʻyicha quyidagilar alohida yozuvlar shaklida aks ettiriladi: yadroviy materiallarning dastlab roʻyxatdan oʻtkazilgan miqdori; hisobot beriladigan balanslararo davrda yadroviy materiallar miqdorining koʻpayishi va (yoki) kamayishi; fizik inventarizatsiya natijalari boʻyicha aniqlangan yadroviy materiallarning eng soʻnggi amalda mavjud miqdori; inventarizatsiya farqi qiymati va uni aniqlashdagi nuqsonlar. 69. Yadroviy materiallar aylanishi subyektining material-balansli hisobotida fizik inventarizatsiya davomida aniqlangan yadroviy materiallarning amalda mavjud miqdoriga asoslangan yadroviy materiallar balansi aks ettiriladi. 70. Yadroviy materiallar aylanishi subyektining material-balansli hisobotida yadroviy materiallarning har bir turi boʻyicha quyidagilar alohida yozuvlar shaklida aks ettiriladi: yadroviy materiallarning dastlab roʻyxatdan oʻtkazilgan miqdori; fizik inventarizatsiya natijalari boʻyicha aniqlangan yadroviy materiallarning eng soʻnggi roʻyxatdan oʻtkazilgan va amalda mavjud miqdori; 71. Agar yadroviy materiallarning amalda mavjud miqdorini yadroviy materiallarning mavjud miqdori roʻyxatida eng soʻnggi roʻyxatdan oʻtkazilgan taqqoslashda anomaliyalar aniqlangan boʻlsa, u holda material-balansli hisobotga yadroviy materiallarning mavjud miqdorini navbatdagi balanslararo davr uchun boshlangʻich miqdor sifatida qabul qilishning asoslanganligini tasdiqlaydigan zarur hujjatlar ilova qilinadi. 72. Material-balansli hisobot bilan bir vaqtda balanslararo davr oxirida yadroviy materiallarning amalda mavjud roʻyxati tuziladi. 73. MBZda yadroviy materiallarning amalda mavjud miqdori roʻyxati yadroviy materiallarning har bir turkumi va turi uchun indentifikatsiya tavsiflari va boshqa tavsiflar alohida koʻrsatilgan holda materialning har bir turi va turkumi uchun fizik inventarizatsiya sanasiga izchil yozuvlar shaklida tuziladi. 74. Material-balansli hisobot va MBZ yadroviy materiallarning amalda mavjud miqdori roʻyxati MBZda hisobiga olish va nazorat uchun masʼul boʻlgan shaxs tomonidan yadroviy materiallarning mavjud miqdori aniqlangandan keyin 15 kundan kech boʻlmagan muddatda yadroviy materiallar aylanishi subyektining yadroviy materiallarini hisobga olish xizmatiga yuboriladi. 75. Yadroviy materiallar yoʻqotilganligi, oʻgʻirlanganligi, ulardan ruxsatsiz foydalanilganligi aniqlangan taqdirda, shuningdek joʻnatuvchi va oluvchi yadroviy materiallar aylanishi subyektlarining maʼlumotlari inventarizatsiya farqi yoki statistik ahamiyatli tafovuti qiymati uchun belgilangan chegaradan chiqilgan taqdirda maxsus hisobot yadroviy materiallar aylanishi subyekti tomonidan tuziladi. Maxsus hisobot yuqorida koʻrsatib oʻtilgan holatlar aniqlangan paytdan boshlab 24 soat mobaynida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasiga taqdim etiladi. 76. Maxsus hisobotda quyidagilar mavjud boʻladi: ularga nisbatan ruxsat berilmagan xatti-harakatlar yuz bergan yadroviy materiallar bilan bogʻliq holatlar, voqealar va (yoki) voqealar turkumining tavsifi; identifikatsiya va yadroviy materiallar turini aniqlash; yadroviy materiallarning miqdoriy tavsifini aniqlash uchun birlamchi maʼlumotlar; yuzaga kelgan muammolarni hal etish uchun koʻrilgan chora-tadbirlar va keyingi xatti-harakatlar dasturi. 77. MBZ boʻyicha yadroviy materiallar aylanishi subyektining hisobot hujjatlari soʻrov boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasiga taqdim etiladi. 78. Yadroviy materiallarni yadroviy materiallar aylanishining boshqa subyektiga berishda, ular joʻnatilishidan kamida yetti kun oldin, yadroviy materiallar aylanishining joʻnatuvchi subyekti Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasiga bu haqda dastlabki bildirishnomani yuboradi. 79. Eksport-import operatsiyalarini amalga oshirishda, shuningdek yadroviy materiallar har xil idoralarning yadroviy materiallar aylanishi boshqa subyekti tomonidan berilganda yadroviy materiallar aylanishining joʻnatuvchi va oluvchi subyektlari moʻljallanayotgan joʻnatish (olish) sanasidan kamida 15 kun oldin Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasiga dastlabki bildirishnomalarni yuboradilar. Rejadan tashqari joʻnatishlar yuz bergan taqdirda, respublika, idoraviy va mintaqaviy darajalardagi INBni davlat tomonidan hisobga olish va nazorat qilish tizimining vakolatli davlat organlarining maxsus farmoyishi boʻyicha dastlabki bildirishnomalar joʻnatish muddatlari aniqlangandan keyin uch kundan kechikmay yuboriladi. 80. Ushbu Nizomning 78 va 79-bandlarida koʻrsatilgan hollarda, yadroviy materiallar olinganda va hisobga qoʻyilgandan keyin, yadroviy materiallar aylanishining oluvchi subyekti Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasiga tegishli pozitsiyalar toʻldiriladigan dastlabki bildirishnomalar shaklidan foydalangan holda uning olinganligining tasdigʻini yuboradi. 81. Yadroviy materiallar aylanishi subyektlarida yadroviy materiallarni davlat tomonidan hisobga olish va nazorat qilish normativ va texnik hujjatlarni, yadroviy materiallarni oʻlchash tizimini, hisobga olish va hisobot hujjatlarini oʻz ichiga oladi. 82. Yadroviy materiallar aylanishi subyektining rahbari tomonidan yadroviy materiallarni hisobga olish va nazorat qilish toʻgʻrisidagi Nizom (yoʻriqnoma) ishlab chiqiladi va tasdiqlanadi. Nizom (yoʻriqnoma)da quyidagilar belgilanadi: yadroviy materiallar aylanishi subyektida va MBZda yadroviy materiallarni hisobga olish va nazorat qilish ishlarini tashkil etish, yadroviy materiallarni hisobga olish va nazorat qilish bilan shugʻullanadigan xodimlar (personal) tuzilmasi va tarkibi. Ushbu xodimlar (personal)ning huquq va majburiyatlari boʻlinma toʻgʻrisidagi nizomlar, lavozim va ish yoʻriqnomalari bilan belgilanadi; MBZ soni, ularning chegaralari va tuzilmasi; yadroviy materiallar aylanishi subyektlarida qoʻllaniladigan yadroviy materiallarni hisobga olish va nazorat qilish uchun metodika va oʻlchash vositalari; yadroviy materiallardan foydalanishni nazorat qilish vositalari; hisobga olish va hisobot hujjatlari roʻyxati va shakllari; MBZda yadroviy materiallarni hisobga olish va nazorat qilishning holatini nazorat qilish tartibi; yadroviy materiallarni hisobga olish va nazorat qilishda anomaliyalarni tekshirish tartibi; xodimlar (personal)ni yadroviy materiallarni hisobga olish va nazorat qilish ishlariga tayyorlash va qoʻyish tartibi; MBZda va umuman yadroviy materiallar aylanishi subyektida yadroviy materiallarning mavjud miqdori roʻyxatini tuzish muddatlari; fizik inventarizatsiyalarni oʻtkazish tartibi. 83. MBZda yadroviy materiallarni davlat tomonidan hisobga olish va nazorat qilish tizimida hisobga olish birliklari identifikatorlari, aralashish indikatsiyasi qurilmasi identifikatorlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni taqdim etish ishonchliligi va hisobga olish birliklari joylashgan joy ishonchliligi kamida 99% boʻlishi kerak. 84. Har bir MBZ uchun yadroviy materiallar aylanishi subyekti rahbari tomonidan yadroviy materiallarni hisobga olish va nazorat qilish boʻyicha yoʻriqnoma ishlab chiqiladi va tasdiqlanadi. Yoʻriqnomada quyidagilar belgilanadi: oʻlchashning asosiy nuqtalari, shuningdek ularda qoʻllaniladigan oʻlchash metodikasi va vositalari; yadroviy materiallardan foydalanishni nazorat qilish vositalari; ushbu MBZda qoʻllaniladigan yadroviy materiallarni hisobga olish va nazorat qilish tartib-qoidasi; yadroviy materiallarning texnologik nobudgarchiligini baholash tartib-qoidasi. 85. Yadroviy materiallarning har qanday texnologik nobudgarchiligi oʻlchashlar yoki dastlabki oʻlchashlar yoki eksperimental tadqiqotlar natijalariga asoslangan hisoblab chiqilgan metodikalar yordamida aniqlanadi. Yadroviy materiallarning eng koʻp yoʻl qoʻyiladigan texnologik nobudgarchiligi miqdori Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasi bilan kelishiladi. 86. Yadroviy materiallar aylanishi subyekti rahbarining buyrugʻi bilan har bir MBZ uchun ushbu MBZdagi yadroviy materiallar uchun moddiy javobgar shaxslar (omborchilar, masʼul saqlovchilar va hokazolar) tayinlanadi. Ular bilan moddiy javobgarlik toʻgʻrisida shartnomalar tuziladi. 87. Yadroviy materiallarni moddiy javobgar shaxsdan boshqa shaxslarga, bir texnologik operatsiyadan boshqasiga yoki smenalar oʻrtasida berish hujjatlar bilan rasmiylashtiriladi. 88. Yadroviy materiallarni hisobga oladigan va nazorat qiladigan xodimlar (personal) tegishli tartib-qoidalarni bajarish boʻyicha oʻqitiladi, shuningdek yadroviy materiallar aylanishi subyektlarida belgilangan tartibga muvofiq ularning bilimlari vaqti-vaqti bilan tekshiriladi. 89. Yadroviy materiallarni hisobga olish va nazorat qilish tartib-qoidalari bilan bogʻliq bilimlarni tekshirishning davriyligi xodimlar (personal)ning har xil kategoriyalari uchun yadroviy materiallar aylanishi subyekti rahbari tomonidan belgilanadi. Tekshirish uch yilda kamida bir marta oʻtkaziladi. 90. Ushbu Nizom buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilikka muvofiq javob beradi. a) kamida 1 g/l (1 g/kg) konsentratsiyali tarkibida Pu, U-233, YUBU boʻlgan mahsulotlar; b) uranda U-235 kamida 20 % boʻlgan uranning har qanday birikmalari; v) himoyasiz kamida 1 Gr/s = 100 rad/s, 1 m masofada yutilgan daraja quvvatli har qanday mahsulotlar; g) har qanday birikmalar: plutoniy-238 izotopi miqdori 80 %li plutoniy; toriy; neptuniy-237; ameritsiy-241; ameritsiy-243 va kaliforniy-252; d) maxsus noyadroviy mahsulotlar va ularning har qanday birikmalari.