YURIDIK SHAXS TASHKIL ETMASDAN OILAVIY TADBIRKORLIKNI HAMDA HUNARMANDCHILIK FAOLIYATINI RIVOJLANTIRISH VA KENGAYTIRISH CHORA-TADBIRLARI TOʻGʻRISIDA
(resolution, 2025-12-16)

Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi tomonidan ratifikatsiya qilingan Ishga qabul qilish uchun eng kichik yosh toʻgʻrisidagi Konvensiyani hamda Bolalar mehnatining ogʻir shakllarini taqiqlash va yoʻq qilishga doir shoshilinch choralar toʻgʻrisidagi Konvensiyani amalga oshirish chora-tadbirlari haqida” 2008-yil 12-sentabrdagi 207-son qarorini bajarish yuzasidan hamda oila budjetlari daromadlarini koʻpaytirishning, ish bilan band boʻlmagan aholini ishlab chiqarish faoliyatiga jalb etishning va xalq hunarmandchiligining koʻp asrlik anʼanalarini saqlab qolishning eng samarali vositalaridan biri sifatida oilaviy tadbirkorlikni hamda hunarmandchilikni yanada rivojlantirish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi, Iqtisodiyot vazirligi, Monopoliyadan chiqarish, raqobat va tadbirkorlikni qoʻllab-quvvatlash davlat qoʻmitasi hamda Savdo-sanoat palatasining fuqarolarning hunarmandchilik faoliyatini kasanachilik mehnati shakllariga kiritish toʻgʻrisidagi taklifiga rozilik berilsin. 2. Yuridik shaxs tashkil etmasdan oilaviy tadbirkorlikni va hunarmandchilik faoliyatini amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi Nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 3. Oʻzbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi: Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari, manfaatdor vazirliklar va idoralar, “Hunarmand” uyushmasi bilan birgalikda oilaviy tadbirkorlikni hamda hunarmandchilik faoliyatini rivojlantirishni tizimli asosda muvofiqlashtirish va qoʻllab-quvvatlashni taʼminlasin; Davlat statistika qoʻmitasi bilan birgalikda oilaviy tadbirkorlikda qatnashayotgan, shuningdek hunarmandchilik faoliyatini amalga oshirayotgan fuqarolarni, shu jumladan shogird hunarmandlarni kasanachilik bilan shugʻullanayotgan shaxs sifatida hisobga olishni tashkil etsin; oilaviy tadbirkorlikni hamda hunarmandchilik faoliyatini rivojlantirish parametrlarining yangi ish oʻrinlarini tashkil etish hududiy dasturlari prognoz parametrlariga kiritilishini taʼminlasin; 2009-yil uchun Bandlikka koʻmaklashish davlat jamgʻarmasi mablagʻlaridan oilaviy tadbirkorlikni hamda hunarmandchilikni rivojlantirish, shu jumladan “Usto-shogird” usuli bilan oʻqitish dasturi boʻyicha ularni tayyorlash uchun 1 mlrd soʻm miqdorida imtiyozli kreditlar ajratilishini taʼminlasin. 4. Bandlikka koʻmaklashish davlat jamgʻarmasiga, “Mikrokreditbank”ga va boshqa tijorat banklariga oilaviy tadbirkorlikni hamda hunarmandchilikni rivojlantirishga, uy mehnatini tashkil etishga belgilangan tartibda imtiyozli mikrokreditlar ajratilishini kengaytirish tavsiya etilsin. 5. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar, tumanlar va shaharlar hokimliklari, vazirliklar va idoralar: xonalarni ijaraga berish, maxsus joylarni ajratish va obod qilish, hunarmandlar ishlab chiqargan buyumlar va tovarlarni sotish uchun ixtisoslashtirilgan doʻkonlar va shoxobchalarni tashkil etish yoʻli bilan hunarmandchilikni rivojlantirishga koʻmaklashsinlar; hunarmandchilik subyektlarini mahalliy xom ashyo, materiallar, asboblar va kichik mexanizatsiya vositalari bilan taʼminlashda, hunarmandchilik buyumlari koʻrgazmalarini oʻtkazishda, yoshlarni hunarmandchilik koʻnikmalariga oʻqitish uchun zarur shart-sharoitlar yaratishda amaliy yordam koʻrsatsinlar; mehnat organlari bilan birgalikda oilaviy tadbirkorlikni hamda hunarmandchilik faoliyatini amalga oshirish tartibiga rioya qilinishi ustidan nazoratni taʼminlasinlar. 6. Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda bir oy muddatda normativ-huquqiy hujjatlarga ushbu qarordan kelib chiqadigan oʻzgartirish va qoʻshimchalar toʻgʻrisida Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritsin. 7. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining birinchi oʻrinbosari R.S. Azimov zimmasiga yuklansin. 1. Ushbu Nizom Oʻzbekiston Respublikasida yuridik shaxs tashkil etmasdan oilaviy tadbirkorlikni va hunarmandchilik faoliyatini amalga oshirish tartibini belgilaydi. 2. Ushbu Nizomning maqsadi uchun quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi: oilaviy tadbirkorlik — er-xotin tomonidan ularga birgalikdagi umumiy mulk huquqi bilan tegishli boʻlgan ularning umumiy mulki negizida amalga oshiriladigan hamda er-xotinning va ularga yordam beruvchi oila aʼzolarining shaxsiy mehnatiga asoslangan, yuridik shaxs boʻlmagan jismoniy shaxslarning birgalikdagi tadbirkorlik faoliyati; oila aʼzolari — er-xotin, ota-onalar yoki farzandlikka oluvchilar hamda 15 yoshdan oshgan, shu jumladan farzandlikka olingan bolalar; hunarmandchilik faoliyati (hunarmandchilik) — yuridik shaxs boʻlmagan jismoniy shaxslarning hunarmandchilik buyumlari yoki tovarlari (ishlari, xizmatlari)ni ishlab chiqarish boʻyicha faoliyati; hunarmand (usto-hunarmand, usto) — mustaqil ravishda yoki shogirdlari yordamida maxsus koʻnikmalar, asboblar va kichik mexanizatsiya vositalaridan foydalanishga asoslangan anʼanaviy texnologiyalar asosida buyumlarning funksional xususiyatlarining tarixan qaror topgan talablariga hamda milliy estetik normalarga javob beradigan hunarmandchilik faoliyati buyumlari yoki tovarlari (ishlar, xizmatlar)ni tayyorlovchi jismoniy shaxs; hunarmandning shogirdi — 15 yoshdan oshgan, hunarmanddan hunarmandchilik faoliyati buyumlari yoki tovarlari (ishlar, xizmatlar)ni ishlab chiqarish boʻyicha faoliyatni oʻrganayotgan jismoniy shaxs. 3. Oilaviy tadbirkorlik hamda hunarmandchilik faoliyati subyektlarini davlat roʻyxatidan oʻtkazish, hisobga qoʻyish va ruxsat beruvchi hujjatlarni rasmiylashtirish tadbirkorlik subyektlarini davlat roʻyxatidan oʻtkazish, hisobga qoʻyish va ruxsat beruvchi hujjatlarni rasmiylashtirishning qonunchilikda belgilangan tartibiga muvofiq amalga oshiriladi. 4. Oilaviy tadbirkorlik subyektlarini davlat roʻyxatidan oʻtkazishda yakka tartibdagi tadbirkorni davlat roʻyxatidan oʻtkazish toʻgʻrisida belgilangan namunadagi guvohnoma beriladi, unda yakka tartibdagi faoliyatning oilaviy tadbirkorlik shaklida amalga oshirilishi, shuningdek birgalikdagi tadbirkorlik faoliyatini amalga oshiruvchi oila aʼzolari koʻrsatiladi. 5. Oilaviy tadbirkorlik subyektlarini davlat roʻyxatidan oʻtkazish, hisobga qoʻyish va ruxsat beruvchi hujjatlarni rasmiylashtirishda oilaviy tadbirkorlik subyekti nomidan er-xotindan biri ulardan bittasining notarial tasdiqlangan roziligiga koʻra ish koʻradi. 6. Hunarmandchilik faoliyati subyektlarini davlat roʻyxatidan oʻtkazishda yakka tartibdagi tadbirkorning davlat roʻyxatidan oʻtkazilganligi toʻgʻrisida belgilangan namunadagi guvohnoma beriladi, unda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Hunarmandchilikni yanada rivojlantirish va hunarmandlarni har tomonlama qoʻllab-quvvatlash chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2017-yil 17-noyabrdagi PF-5242-son Farmoniga 1-ilovaga muvofiq hunarmandchilik faoliyati yoʻnalishlari koʻrsatiladi. 7. Oilaviy tadbirkorlikni amalga oshirish jarayonida oila aʼzolari oʻrtasidagi oʻzaro mehnat munosabatlari, shu jumladan mehnatga haq toʻlash va daromadni taqsimlash masalalari ular tomonidan mustaqil ravishda tartibga solib boriladi. 8. Oilaviy tadbirkorlik subyektlari tomonidan doimiy xodimlar yollashga yoʻl qoʻyilmaydi. Istisno hollarda oilaviy tadbirkorlikni amalga oshirishda vaqtincha bir martalik ishlarni amalga oshirish uchun oila aʼzolari hisoblanmaydigan fuqarolarning jalb etilishiga yoʻl qoʻyiladi. Bu holda ular bilan ishlarni bajarish vaqti uchun fuqaro-huquqiy shartnoma tuziladi. 81. Oilaviy tadbirkorlik subyekti yakka tartibdagi tadbirkorlar uchun qonunchilikda belgilangan roʻyxat boʻyicha faoliyat turlarini amalga oshirishi mumkin. Oilaviy tadbirkorlik subyekti tomonidan bir nechta alohida obyektlarda tadbirkorlik faoliyati amalga oshirilganda qatʼiy belgilangan soliq har bir alohida obyekt uchun toʻlanadi. 9. Hunarmandchilik faoliyati hunarmand tomonidan davlat roʻyxatidan oʻtkazish toʻgʻrisidagi guvohnomada koʻrsatilgan yoʻnalishlar boʻyicha amalga oshiriladi. Hunarmand hunarmandchilik faoliyatini amalga oshirishda buyumlar yoki tovarlar (ishlar, xizmatlar)ni tayyorlash uchun koʻpi bilan 5 nafar shogirdni jalb etishga haqlidir. Shogird ushbu Nizomning 14-bandi talablariga rioya etgan taqdirda bir necha hunarmandlarda buyumlar yoki tovarlarni tayyorlash (ishlar, xizmatlarni bajarish) boʻyicha faoliyatni amalga oshirishga haqlidir. Bunda, “Usta-shogird” maktabi oʻquvchisi sifatidagi ish davri 25 yoshga yetgunga qadar eng kam oylik ish haqining kamida 2,5 barobari miqdorida sugʻurta toʻlovi toʻlangan taqdirda mehnat stajiga qoʻshiladi. 10. Oila aʼzosi 15 yoshga toʻlgan taqdirda oilaviy tadbirkorlikda qatnashishi mumkin. 11. Shaxs 16 yoshga toʻlganda buyumlar yoki tovarlar (ishlar, xizmatlar)ni tayyorlash uchun hunarmandning shogirdi sifatida jalb etilishi mumkin. 15 yoshga toʻlgan shaxs ota-onasidan bittasining yoki uning oʻrnini bosadigan shaxsning yozma roziligi bilan hunarmandning shogirdi sifatida jalb etilishi mumkin. 12. 18 yoshgacha boʻlgan shaxs oilaviy tadbirkorlikda, shuningdek hunarmandning shogirdi sifatida ishlashga u umumtaʼlim maktabi, kasb-hunar kolleji yoki akademik litseyda albatta oʻqishi sharti bilan qoʻyiladi. 13. 18 yoshdan kichik shaxslarning mehnatidan oilaviy tadbirkorlikda yoki hunarmandchilik faoliyatida ularning salomatligi, xavfsizligi yoki axloq-odobiga ziyon yetkazishi mumkin boʻlgan noqulay mehnat sharoitlaridagi ishlarda foydalanish taqiqlanadi. Koʻrsatib oʻtilgan ishlarda 18 yoshdan kichik shaxslarning belgilangan normalardan ortiqcha ogʻirlikdagi yuklarni koʻtarishiga va tashishiga yoʻl qoʻyilmaydi. 14. Oilaviy tadbirkorlikda yoki hunarmandchilik faoliyatida qatnashayotgan 16 yoshdan 18 yoshgacha boʻlgan shaxslar uchun bir haftada 36 soatlik, 15 yoshdan 16 yoshgacha boʻlgan shaxslar uchun esa – bir haftada 24 soatlik ish vaqtidan oshmasligi lozim. 15. Oilaviy tadbirkorlikni hamda hunarmandchilik faoliyatini rivojlantirishni muvofiqlashtirish va qoʻllab-quvvatlash mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari, Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi tomonidan Savdo-sanoat palatasi hamda tijorat banklari bilan birgalikda quyidagi yoʻnalishlarda tizimli chora-tadbirlarni bajarish yoʻli bilan amalga oshiriladi: ustaxonalar uchun xonalarni ijaraga berish, maxsus joylarni ajratish va obod qilish, hunarmandlar ishlab chiqargan buyumlar va tovarlarni sotish uchun ixtisoslashtirilgan doʻkonlar va shoxobchalarni tashkil etish; hunarmandchilik subyektlarini mahalliy xom ashyo, materiallar, asboblar va kichik mexanizatsiya vositalari bilan taʼminlashda, hunarmandchilik buyumlari koʻrgazmalarini oʻtkazishda, yoshlarni hunarmandchilik koʻnikmalariga oʻqitish uchun zarur shart-sharoitlar yaratishda amaliy yordam koʻrsatish; ustachilikni oʻrganayotgan shogirdlarga Bandlikka koʻmaklashish davlat jamgʻarmasi mablagʻlaridan qonunchilikda belgilangan shakl va tartib boʻyicha “Usto-shogird” stipendiyasi toʻlash; oilaviy tadbirkorlik va hunarmandchilik subyektlariga qonunchilikda belgilangan tartibda imtiyozli mikrokreditlar ajratish. 16. Oilaviy tadbirkorlik subyektlari, shuningdek hunarmandlar quyidagi huquqlarga ega: ijtimoiy sugʻurta qilinish va ish davrlarini qonunchilikda belgilangan tartibda mehnat stajiga hisoblash; amalga oshirilayotgan faoliyat turiga muvofiq boʻlgan buyumlar yoki tovarlar (ishlar, xizmatlar)ni ishlab chiqarish, shuningdek ularni mustaqil ravishda yoki qonunchilikda belgilangan tartibda boshqacha tarzda sotish; amalga oshirilayotgan faoliyatdan olingan daromadni barcha soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlar toʻlangandan keyin, qonunchilikda belgilangan tartibda tasarruf etish; ishlab chiqarilayotgan buyumlar yoki tovarlar (xizmatlar, ishlar)ga mustaqil ravishda narx belgilash; ishlab chiqarilgan buyumlar yoki tovarlar (ishlar, xizmatlar)ni qonunchilikda belgilangan tartibda identifikatsiyalash; qonunchilikda belgilangan boshqa huquqlardan foydalanish. Hunarmandchilik subyektlari — “Hunarmand” uyushmasining aʼzolari: hunarmandchilik faoliyati mahsulotlari (tovar, ish, xizmatlar)ni ishlab chiqarish va sotishda qatʼiy belgilangan soliqdan ozod etiladi; yoshga doir pensiya va nafaqa oluvchilar Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasiga sugʻurta badali toʻlovidan ozod etiladi; qishloq joylarda roʻyxatdan oʻtgan va faoliyatini amalga oshirayotgan hunarmandlar oʻz faoliyatining dastlabki ikki yili mobaynida Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasiga belgilangan sugʻurta badalining 50 foizini toʻlaydi. 17. Oilaviy tadbirkorlik subyektlari, shuningdek hunarmandlar quyidagilarga majbur: ishlab chiqarilayotgan buyumlar yoki tovarlar (ishlar, xizmatlar)ning lozim darajada sifatli boʻlishini taʼminlash; buyumlar yoki tovarlar (ishlar, xizmatlar)ni ishlab chiqarishda bevosita qatnashish; qonunchilikda belgilangan xavfsizlik texnikasini hamda mehnatni muhofaza qilish qoidalari va normalarini, shuningdek 18 yoshgacha boʻlgan shaxslar ishini tartibga soluvchi mehnat qonunchiligi normalarini taʼminlash; oʻquvchilarga tegishli mukofotlar toʻlash; Moliya vazirligi huzuridagi budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasiga (keyingi oʻrinlarda Pensiya jamgʻarmasi deb ataladi) soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlarni, shu jumladan sugʻurta badallarini qonunchilikda belgilangan tartibda toʻlash; qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa majburiyatlarni bajarish. 18. Shogird quyidagi huquqlarga ega: qonunchilikda belgilangan tartibda oʻqitish “Usto-shogird” usuli boʻyicha amalga oshirilgan taqdirda Bandlikka koʻmaklashish davlat jamgʻarmasi mablagʻlaridan stipendiya olish; Pensiya jamgʻarmasiga sugʻurta badallari toʻlangan taqdirda pensiya bilan taʼminlanish; qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa huquqlardan foydalanish. 19. Shogird quyidagilarga majbur: agar u qonunchilikda belgilangan tartibda davlat taʼlimining toʻliq kursini tugallamagan boʻlsa, umumtaʼlim maktabi, kasb-hunar kolleji yoki akademik litseyda oʻqish; amalga oshirilayotgan hunarmandchilik faoliyatiga oʻqish doirasida hunarmandning koʻrsatmalarini bajarish; xavfsizlik texnikasi hamda mehnatni muhofaza qilish qoidalari va normalariga rioya etish; qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa majburiyatlarni bajarish. 20. Oilaviy tadbirkorlik subyektlari va yordam beruvchi oila aʼzolari oʻrtasidagi munosabatlar oilaviy munosabatlarda fuqarolarning teng huquqlik prinsiplari, oʻzaro ishonch va hurmat, hamjihatlik, bir-biriga yordam va oila oldida uning barcha aʼzolarining masʼuliyat hissi, bolaning manfaatlari va huquqlarini himoya qilish, bola mehnatining eng yomon va majburiy shakllariga yoʻl qoʻymaslik, oila aʼzolari tomonidan oʻz huquqlarini toʻsqinliksiz amalga oshirilishini hamda bu huquqlarning himoyasini taʼminlash asosida quriladi. 21. Hunarmand va shogirdlar oʻrtasidagi munosabatlar oʻzaro ahdlashuv, ixtiyoriylik, mehnatga majbur qilishga yoʻl qoʻymaslik va ijtimoiy adolat, ish muomalasi odatlariga, shuningdek mahalliy odatlarga va anʼanalarga rioya qilish asosida quriladi. 22. Hunarmandning shogirdlariga ish haqi toʻlash miqdori hunarmand tomonidan oʻzaro kelishuv boʻyicha, ularning buyumlar yoki tovarlar (ishlar, xizmatlar)ni ishlab chiqarishdagi mehnat ulushidan kelib chiqqan holda belgilanadi. 23. Hunarmandning shogirdi tomonidan ishlab chiqarilgan buyumlar yoki tovarlar (ishlar, xizmatlar) sifatini nazorat qilish hunarmand tomonidan amalga oshiriladi. 24. Hunarmand oʻz majburiyatlari boʻyicha qonunchilikda belgilangan tartibda mulkiy javobgar boʻladi. 25. Ushbu Nizom talablarining buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilikda belgilangan tartibda javob beradilar.