OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI HUKUMATINING URUGʻChILIK SOHASIDAGI SIYOSATI TOʻGʻRISIDA
(resolution, 2021-02-22)

Respublikada urugʻchilikni yaxshilash maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Oʻzbekiston Respublikasi hukumatining urugʻchilik sohasidagi siyosatining asosiy yoʻnalishlari ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Oʻzbekiston Respublikasi qishloq xoʻjaligi vazirligi Hukumatning urugʻchilik sohasidagi siyosatining asosiy yoʻnalishlarining amalga oshirilishini nazorat qiluvchi organ etib belgilansin. Qishloq xoʻjaligi vazirligi Oʻzbekiston qishloq xoʻjaligi fanlari akademiyasi bilan birgalikda ikki oy muddatda Hukumatning urugʻchilik sohasidagi siyosatini amalga oshirish boʻyicha dasturiy chora-tadbirlarni ishlab chiqsin va Vazirlar Mahkamasiga taqdim etsin. 3. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Bosh vazirning oʻrinbosari R. Giniyatullin zimmasiga yuklansin. 1. Urugʻlar sifatining qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishida hosildorlikni va iqtisodiy samaradorlikni oshirishning muhim omili sifatidagi birinchi darajali ahamiyatini hisobga olib Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati ushbu qaror bilan Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining urugʻchilik sohasidagi siyosatini amalga kiritadi. 2. Hukumatning urugʻchilik sohasidagi siyosatidan maqsad bu sohada qishloq xoʻjaligini qoʻllab-quvvatlash boʻyicha quyidagi yoʻnalishlarni amalga oshirishdir: qishloq xoʻjaligi mahsulotlari ishlab chiqaruvchilarini oʻz vaqtida bozor narxlari boʻyicha yuqori hosilli va yuqori sifatli urugʻlar bilan yetarli miqdorda taʼminlash; infrastruktura va servis xizmati koʻrsatishni rivojlantirishga koʻmaklashish, urugʻchilikda xususiy investitsiyalar uchun qulay shart-sharoitlar yaratish; qishloq xoʻjaligi manfaatlariga javob beruvchi urugʻlik yetishtirishda xususiy sektorni rivojlantirish 3. Urugʻchilik sohasidagi siyosatni amalga oshirishda Hukumat: Qishloq xoʻjaligi vazirligi huzurida Urugʻchilikni rivojlantirish uyushmasini taʼsis etishni maʼqullaydi, uning asosiy maqsad va vazifalari urugʻchilikni rivojlantirishdan manfaatdor va (yoki) unda ishtirok etayotgan xususiy korxonalarni qoʻllab-quvvatlash hamda ularga yordam koʻrsatish, urugʻchilik va (yoki) yordamchi infrastrukturaning har qanday sohasida xususiy sektorni rivojlantirish va uni qoʻllab-quvvatlashga yoʻnaltirilgan barcha boshqa muassasalarning faoliyatini muvofiqlashtirish, urugʻchilikka oid davriy maʼlumotnomalarni chiqarishdir; urugʻchilikni rivojlantirishga mablagʻ qoʻyayotgan tashkilotlarga, ularning mulkchilik shakllaridan qatʼi nazar, xorijiy investitsiyalarni jalb qilish uchun qulay shart-sharoitlar yaratadi; urugʻchilikdagi xususiy investitsiyalarni faol ragʻbatlantiradi va qoʻllab-quvvatlaydi; xususiy sektorni urugʻlik yetishtirish, yetkazib berish, eksport qilish va urugʻlik bilan bogʻliq boʻlgan boshqa operatsiyalar sohasida qoʻllab-quvvatlaydi; xususiy sektorni yaxshi navli va yuqori reproduksiyali urugʻlarni yanada koʻpaytirish va navlarini yangilash uchun zarur boʻlgan urugʻlar bilan taʼminlashda davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlaydi. 4. Qishloq xoʻjaligiga yuqori sifatli urugʻlar yetkazib berishni koʻp miqdorda koʻpaytirish maqsadida Hukumat urugʻchilik sohasida barqaror, izchil va uzoq muddatli siyosatni oʻrnatadi. Urugʻ yetishtirish va yetkazib berish bilan bogʻliq faoliyatning barcha turlari, shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi hududida hukumat muassasalari va (yoki) oʻzimizning va (yoki) xorijiy xususiy sektorlar tomonidan qisman yoki toʻla bajariladigan barcha yordamchi operatsiyalar mazkur siyosat bilan tartibga solinadi. 5. Urugʻchilik sohasidagi vazifalarni oʻz vaqtida va samarali bajarish maqsadida Vazirlar Mahkamasi zaruriyatga qarab va respublika agrar sektori manfaatlaridan kelib chiqqan holda, urugʻchilik sohasidagi siyosatga muvofiq normativ hujjatlar chiqaradi, ularga zarur oʻzgartirishlar va qoʻshimchalar kiritadi. 6. Urugʻchilik sohasidagi siyosat Qishloq xoʻjaligini rivojlantirish sohasidagi Hukumat siyosatining tarkibiy qismi hisoblanadi. Xususiy sektorni urugʻlar bilan taʼminlashni koʻp miqdorda koʻpaytirish milliy manfaatlardan biri hisoblanar ekan milliy va qishloq xoʻjaligini rivojlantirish dasturlari xususiy sektorning ushbu jabhadagi ishtiroki bilan qarama-qarshi kelib qolganda ularga muvofiq amalga oshiriladigan harakatlarning yakuniy maqsadlari milliy va qishloq xoʻjaligini rivojlantirish dasturi maqsadlariga javob bergan hollarda urugʻchilik sohasidagi siyosat afzal koʻriladi. 7. Urugʻlarning ekish qiymati ularning sifatini nazorat qiluvchi belgilangan tartiblarga muvofiq aniqlangan sifatiga bogʻliq boʻladi. Hukumat urugʻchilik sohasidagi siyosat faoliyatining barcha turlari urugʻlarning eng yuqori sifatli boʻlishini, iqtisodiy samaradorligini taʼminlashi zarur, deb hisoblaydi. Qishloq xoʻjaligi manfaatlarini eng koʻp taʼminlash uchun sotuvga tavsiya qilinayotgan barcha urugʻlar sifatga nisbatan amaldagi talablarga javob berishi lozim. 8. Qishloq xoʻjaligi ekinlarining rayonlashtirilgan yuqori sifatli urugʻlar bilan doimiy taʼminlashni saqlab turish uchun murakkab texnika, sanoat va iqtisodiy infrastruktura talab etilishini Hukumat tushunadi. Uni yaratishda xususiy sektor kabi davlat sektori ham ishtirok etadi. Har bir sektor qolgan sektorlar bilan yaqin oʻzaro hamkorlikda oʻzi koʻproq vakolatli boʻlgan faoliyat turi bilan shugʻullanadi. Davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash faoliyati turlari Hukumat va uning vakolatli organlari tomonidan amalga oshiriladi. Bozor manfaatlariga javob beruvchi, xususiy sektor mablagʻlarini investitsiya qilish xohishida boʻlgan barcha tijorat tusidagi faoliyatning barcha turlari xususiy sektor sohasi tasarrufida boʻladi. Xususiy sektor faoliyati Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligi va normativ hujjatlari bilan belgilangan amaldagi normalarga muvofiq amalga oshirilgan hollarda Hukumat muassasalari ularning ishlariga aralashmaydi. 9. Hukumat xususiy sektor urugʻ yetishtirish va u bilan taʼminlashni tashkil etishda nisbatan ustunliklarga ega boʻlishini eʼtirof etadi. Mazkur hujjat qoidalariga muvofiq Hukumat uni butun choralar bilan qoʻllab-quvvatlaydi. 10. Yuqori sifatli urugʻlar bilan taʼminlashda xususiy sektorning rivojlanishi barobarida ushbu sohada ishtirok etadigan hukumat muassasalari xususiy sektor bilan adolatsiz raqobatning oldini olish maqsadida, bunda urugʻda ehtiyoji boʻlgan fermyerlarni urugʻ bilan taʼminlab, oʻz faoliyatini tegishlicha qisqartiradi. Zarur hollarda Hukumat xususiy sektor eng koʻp hajmda ekish materiali yetishtirishni taʼminlaganda uni ragʻbatlantirish maqsadida tegishli qonunchilik, qarorlar va normativ hujjatlarga oʻzgartirishlar kiritish uchun butun kuchini ishga soladi. 11. Baʼzi qishloq xoʻjaligi ekinlari urugʻlarini xususiy sektor yetishtirish imkoniga ega boʻlmasa, uni davlat sektori yoki davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlanayotgan sektor yetishtiradi. Xususiy sektorning mustahkamlanishi va unda koʻrsatilgan urugʻlarni yetishtirish koʻpayishiga qarab davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlanish kamaytiriladi yoki toʻxtatiladi. Urugʻchilikda raqobat ragʻbatlantiriladi. 12. Urugʻlar bilan shugʻullanuvchi xorijiy xususiy firmalar urugʻchilik sanoatiga amaldagi qonunchilik doirasida ilmiy tadqiqotlar va seleksiya ishlari uchun yangi genetik materiallar va texnologiyalar taqdim etishlari mumkin. Texnologiyalarni samarali rivojlantirish, ishlarni yaxshilash, sarf-xarajatlarni kamaytirish va urugʻlarga boʻlgan ehtiyojlarni qondirishni taʼminlash uchun Hukumat xorijiy, oʻzimizning va qoʻshma korxonalarning tashkil etilishini ragʻbatlantiradi va qoʻllab-quvvatlaydi. 13. Urugʻchilik bazasi davlat ilmiy-tadqiqot muassasalari seleksionyerlari tomonidan yaratilgan saralangan navlar bilan taʼminlanadi. Ular, joylarda oʻz filiallarini ochib yoki urugʻchilik korporatsiyalari, uyushmalari yoki boshqa tuzilmalarning muassislari sifatida ishtirok etib, qishloq xoʻjaligi ekinlari urugʻlarini yaxshilash, daromadlarni koʻpaytirishga anchagina hissa qoʻshishlari va ularni taqsimlashda qatnashishlari mumkin. Bu daromadlarning bir qismi vatanimiz qishloq xoʻjaligini bevosita rivojlantirishga yoʻnaltirilishi mumkin. Bu bilan har qanday malakali xususiy seleksiya muassasasi tadqiqotlar oʻtkazishda ruxsatnoma oladi, ragʻbatlantiriladi va koʻllab-quvvatlanadi. Davlat tashkilotlari oʻtkazgan tadqiqotlar natijalari shartnoma asosida amaldagi qonunchilikka muvofiq xususiy sektorga beriladi. 14. Urugʻlar sifatini yaxshilash va saqlashda hamda ularning tannarxini pasaytirishda urugʻchilik texnologiyasi va sanoatining muhim oʻrni bor. Davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlashning birinchi darajali obyekti nafaqat fundamental tadqiqotlar, balki mahalliy sharoitlarni hisobga olib amaliy ilmiy-tadqiqot ishlarining asosiy natijalarini joriy etish hamdir. Bunday ishlarni amalga oshirishi mumkin boʻlgan xususiy korxonalar ragʻbatlantiriladi. Ilmiy-tadqiqot ishlarining natijalari va davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash choralari xususiy sektorga xalqaro amaliyotga muvofiq erkin beriladi. Urugʻchilik faoliyatini muvofiqlashtirishning asosiy maqsadi urugʻchilik korxonalarining ilmiy-tadqiqot ishlariga va maʼlumotlar almashuviga boʻlgan ehtiyojlarni aniqlashda hamkorliklarini taʼminlashdir. 15. Yangi navlar va duragaylarni joriy etishga qarab faqat yuqori sifatli seleksion material chiqarishni taʼminlash maqsadida ularni ular yetishtiriladigan sharoitlarga yaqinlashtirilgan sharoitlarda sinovdan oʻtkazish muhim ahamiyat kasb etadi. Bunday sinovlar aniq tadbirlarga muvofiq va eng yaxshi nav hamda liniyalar koʻrsatkichlarining toʻgʻri aniqlanishini taʼminlash uchun yetarli boʻlgan belgilangan davr mobaynida oʻtkazilishi lozim. 16. Xususiy sektor tomonidan yetishtirilgan navlar va duragaylar davlat tadqiqotlari va izlanishlariga solishtiriladi va tegishli tarzda baholanadi. Sara navlar va duragaylar rayonlashtiriladi va rasman maʼqullangan roʻyxatlarga kiritiladi, ularning urugʻlari esa sertifikatlashtiriladi. 17. Ekishga ruxsat etilgan navlar va duragaylarning urugʻ fondini (elita urugʻlar) tiklash va uni taʼminlash ularni ishlab chiqqan ilmiy-tadqiqot muassasalari tomonidan amalga oshiriladi. Davlat seleksiya dasturi doirasida kerakli turdagi urugʻlarni talab etilgan miqdorda oʻz vaqtida yetkazib berishni taʼminlash uchun yetarli miqdorda xodimlari, asbob uskunalari va mablagʻlari boʻlgan maxsus muassasa tuziladi. Xususiy firmalar yangi navlarni aniqlash boʻyicha oʻz dasturlarini oʻz mablagʻlariga amalga oshiradilar va ular amaldagi sifatni nazorat etish talablariga muvofiq amalga oshirishlariga qarab maʼqul narxlarda zarur urugʻlar bilan taʼminlanadilar. 18. Yangi nav (duragay)ni yaratish uchun muayyan xarajatlar talab etiladi. Hukumat navlar yaratish borasidagi ilmiy-tadqiqot ishlarini ragʻbatlantirish va ularga ketgan sarf-xarajatlarni qoplash maqsadida oʻz vakolati doirasida seleksionyerlar huquqlarini muhofaza qilish uchun xalqaro normalarga muvofiq qarorlar va normativ hujjatlar qabul qiladi hamda seleksionyerlarga mamlakat qishloq xoʻjaligi ehtiyojlarini qondirish va ularni yaratishdan moliyaviy foyda olish uchun ularning nav va duragaylari urugʻlarini yetishtirish va yetkazib berishni nazorat qilish imkonini beradi. 19. Urugʻlar sifatini samarali nazorat qilishni taʼminlash uchun har bir urugʻchilik boʻlinmasi oʻzining xalqaro qoidalarga muvofiq ish koʻruvchi sifatni nazorat etish ichki xizmatiga ega boʻladi hukumat qonun hujjatlarida nazarda tutilgan bunday nazoratni amalga oshirishni, shuningdek, respublikaga keltirilayotgan urugʻlarning sifatini nazorat qilishni qoʻllab-quvvatlaydi. 20. Urugʻlarning yuqori sifatliligini va nav sofligini saqlashni taʼminlash uchun urugʻ yetishtiruvchi maydonlar va uchastkalar sifati nazorat qilinadi. Urugʻchilik uchun masʼul boʻlgan davlat xizmatlari urugʻ yetishtirish boʻyicha turli toifadagi maydonlar va uchastkalarga amaldagi normalarga muvofiq talablar belgilaydi. Talablar qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishi agrotexnikasi va texnologiyasining taraqqiy etishiga qarab oʻzgarib borishi mumkin. 21. Urugʻchilikni rivojlantirish va urugʻlarning yuqori sifatliligiga erishishga qaratilgan tadbirlardan biri sifatida barcha urugʻchilik muassasalari oʻz xohishlari bilan qatnashganlari holda mustaqil sertifikatlash oʻtkaziladi. Sertifikatlash talablar, tartib, konsepsiya va uslubiyat nuqtai nazaridan xalqaro normalarga javob beradi. 22. Urugʻlar sifatining ishonchli standartlarini taʼminlashda isteʼmolchilar va yetkazib beruvchilarni himoya qilishda, shuningdek, sifatga moʻljallangan urugʻchilik sanoatini rivojlantirishda amaldagi talablar va imkoniyatlarni aks ettiruvchi qonunchilik hujjatlari, eng avvalo Urugʻchilik toʻgʻrisidagi qonun muhim rol oʻynaydi. Sotish uchun tavsiya etiladigan barcha urugʻlik Urugʻchilik toʻgʻrisidagi qonun talablariga mos boʻlishi lozim. Urugʻchilik toʻgʻrisidagi qonunga muvofiq namunalarni muntazam tanlash va sinashning kompleks dasturi amalga oshirilishi kerak. 23. Urugʻlarning toʻgʻri sinab koʻrilishi urugʻchilik sanoati ishida katta ahamiyatga egadir. Hukumat rasmiy sinov laboratoriyalari va joylardagi stansiyalar tarmoqlari ishlashlari uchun shart-sharoitlar yaratib beradi. Ular namunalarni buyurtmachi urugʻchilik xoʻjaliklariga yoki firmalarga ularni bu xoʻjalik va firmalardan olganlaridan soʻng bir sutkadan kechiktirmay tekshiradilar va yetkazib beradilar hamda natijalar toʻgʻrisida sinov tugaganidan soʻng bir sutka mobaynida xulosalar beradilar. Laboratoriyalar va stansiyalar tegishli asbob-uskunalar bilan jihozlangan va malakali xodimlar bilan taʼminlangan boʻladilar hamda ularning ishi urugʻlarni sinovdan oʻtkazish boʻyicha Xalqaro uyushma (ISTA)ning tavsiyanomalariga muvofiq tashkil etiladi. 24. Urugʻlarni muntazam ravishda yetkazib berishni va xususiy sektorni rivojlantirishni taʼminlash, shuningdek, urugʻlarni eksport va import qilish uchun sinovlarning aynan natijalarini olish talab etiladi. Tadbirlarni birxillashtirish va sinovlarning aynan (standart) natijalariga erishish maqsadida hukumat urugʻlarni sinovdan oʻtkazish boʻyicha dasturni amalga oshirishni taʼminlaydi hamda tegishli soha mutaxassislarini tayyorlaydi. 25. Yuqori sifatli urugʻlar bilan taʼminlashning muhim elementi sifatida urugʻlarni tozalash va konditsiyalash boʻyicha quvvatlar barpo etiladi. Barcha xususiy urugʻchilik muassasalari urugʻlarni tozalash va saqlash boʻyicha oʻz zamonaviy va samarali quvvatlarini barpo etganlari va ularni qoʻllab-quvvatlaganlari taqdirda ragʻbatlantiriladilar. 26. Hukumat xususiy sektorning oʻzlariga yaqin mintaqalarda joylashgan qishloq xoʻjaligi ekinlari yetishtiruvchi barcha tumanlardagi qishloq xoʻjaligi tovar ishlab chiqaruvchilarini yuqori sifatli urugʻlar bilan taʼminlovchi taqsimlash tizimini yaratishi va rivojlantirishida uni barcha choralar bilan ragʻbatlantiradi, sotish boʻyicha kompaniyalarda taʼsischilar sifatida ishtirok etish yoʻli bilan xususiy sektorning mahsulotlarni sotishga yoʻnaltirilgan harakatlarini butun choralar bilan qoʻllab-quvvatlaydi. 27. Urugʻ yetishtirish va taqsimlashni rejalashtirish uchun yetkazib beruvchilar urugʻlardan foydalanish hamda moʻljallangan ehtiyojlarga oid toʻgʻri va batafsil maʼlumotlarga ega boʻlishlari lozim. Hukumat bunday axborotlarni oʻz vaqtida jamlash va taqsimlash tizimi ishini shunday tashkil etadiki, toki bu yetkazib beruvchi va isteʼmolchilarga boshqarishda hamda qarorlar qabul qilishda yordam bersin. Hukumat urugʻchilik firmalari tomonidan boshqaruvni takomillashtirish uchun foydalanilishi mumkin boʻlgan boshqaruv axborot tizimlarini rivojlantirishni qoʻllab-quvvatlaydi va ragʻbatlantiradi. 28. Urugʻ isteʼmolchilarini zamonaviy texnologiyalardan foydalanish sohasida oʻqitishning asosiy vositasi sifatida Hukumat va xususiy sektor yuqori hosilli urugʻlarni joriy etish boʻyicha umumtaʼlim dasturlarini ishlab chiqadi va amalga kiritadi. 29. Ularning kelib chiqish manbalaridan qatʼi nazar, urugʻlarning faqat saralangan navlari tarqatiladi. 30. Hukumat urugʻchilik sohasida mazkur siyosat qoidalari rivojida tasdiqlangan tegishli normativ hujjatlarda nazarda tutilgan tartibga muvofiq ilmiy-tadqiqot ishlarini oʻtkazish uchun urugʻlarni import qilishga ruxsatnoma soʻragan har qanday muassasaga yordam beradi. Ichki ehtiyojlar qondirilganidan soʻng urugʻlar qolgan hollarda ularni eksport qilishga ruxsat beradi. Urugʻlar importi va eksportida maʼmuriy tadbirlar iloji boricha qisqartiriladi va faqat xalqaro eʼtirof etilgan karantin talablariga rioya etiladi. Hukumat joʻnatish, bojxona tozalovi, valyuta almashtirish, akkreditivlar berishni tezlashtirishda har tomonlama yordam koʻrsatadi. 31. Oʻzgarayotgan sharoitlarni hisobga olib Hukumat urugʻchilik sohasidagi siyosatga muvofiq Urugʻchilikni rivojlantirish boʻyicha uyushma huzurida maslahatlashuv markazini tashkil etishda koʻmaklashadi. Unda Hukumat vakillari kabi xususiy sektor vakillari ham boʻladi. Markaz urugʻlarni tayyorlash va ulardan foydalanishga taʼsir etuvchi barcha omillarni koʻrib chiqish uchun muntazam ravishda majlislar oʻtkazadi va bu faoliyatning amaliy boʻlib qolishi uchun Hukumatga urugʻchilik sohasidagi siyosat masalalari boʻyicha takliflarni taqdim etadi. Hukumat koʻrsatilgan tavsiyanomalarni koʻrib chiqadi va uning uzoq muddatli maqsadlari va amal qilish muddatini oʻzgartirmagan holda joriy sharoitlarga mos boʻlishini taʼminlash maqsadida amaldagi qonunchilikka muvofiq urugʻchilik sohasidagi siyosatni takomillashtirishda hisobga oladi.