Xamirturush ishlab chiqarish xodimlari uchun ishlar xavfsizligi qoidalarini tasdiqlash haqida
(order, 2026-04-04)

Oʻzbekiston Respublikasining “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Qonuni, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 12-iyuldagi 267-sonli “Mehnatni muhofaza qilishga doir meʼyoriy hujjatlarni qayta koʻrib chiqish va ishlab chiqish toʻgʻrisida”gi va 2010-yil 20-iyuldagi 153-sonli “Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha normativ-huquqiy bazani yanada takomillashtirish toʻgʻrisida”gi qarorlariga asosan buyuraman: 1. Xamirturush ishlab chiqarish xodimlari uchun ishlar xavfsizligi qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi. Mazkur Qoidalar xamirturush ishlab chiqarish xodimlari uchun ishlar xavfsizligi qoidalarini belgilaydi. 1. Mazkur Qoidalar xamirturush ishlab chiqarish faoliyati bilan shugʻullanadigan tashkilotlarga (bundan buyon matnda tashkilotlar deb yuritiladi) taalluqlidir. 2. Mazkur Qoidalar talablari ishlab chiqarish binolari va inshootlarini loyihalash, qurish va qayta qurishda, texnologik jarayonlarni va sexlarni texnik jihozlash va qayta jihozlashda hamda uskunalardan foydalanishda hisobga olinishi lozim. 3. Mazkur Qoidalar texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablari bajarilishi shartligini istisno etmaydi. 4. Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilishga doir qonunlar va boshqa normativ-huquqiy hujjatlarga rioya etilishi ustidan davlat nazorati bunga maxsus vakolat berilgan davlat organlari tomonidan, jamoatchilik nazorati esa mehnat jamoalari va kasaba uyushmasi tashkilotlari tomonidan saylanadigan mehnatni muhofaza qilish boʻyicha vakillar tomonidan amalga oshiriladi. 5. Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish borasidagi ishlarni tashkil qilish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 24-dekabrdagi 819-son qarori bilan tasdiqlangan Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish ishlarini hamda mehnatni muhofaza qilish xizmati faoliyatini tashkil etish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq amalga oshiriladi. 6. Tashkilotlarda quyidagi asosiy hujjatlar ishlab chiqilishi va tasdiqlanishi lozim: mehnat sharoitlari va mehnatni muhofaza qilish ishlarini yaxshilash, sanitariya-sogʻlomlashtirish boʻyicha qoidalarni oʻz ichiga olgan jamoa shartnomasi; Vazirlar Mahkamasining 2014-yil 15-sentabrdagi 263-sonli qarori bilan tasdiqlangan Ish oʻrinlarini mehnat sharoitlari va asbob-uskunalarning jarohatlash xavfliligi yuzasidan attestatsiyadan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq yuritiladigan ish joyining mehnat sharoitlari xaritasi; mehnatni muhofaza qilish xizmatining choraklik ish rejalari; xodimlar va muhandis-texnik xodimlarni oʻqitish, yoʻl-yoʻriq berish va bilimlarini sinovdan oʻtkazish dasturlari; mehnatni muhofaza qilish boʻyicha nazorat yuritish jurnali (uch bosqichli nazorat); xodimlarga yongʻinga qarshi yoʻl-yoʻriq berish va yongʻin-texnikaviy minimum mashgʻulotlarini oʻtkazish dasturi; har bir kasb va ish turlari uchun mehnat muhofazasi boʻyicha yoʻriqnomalar. 7. Oʻzbekiston Respublikasi “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Qonunining 12-moddasiga muvofiq ishlab chiqarish faoliyatini amalga oshiruvchi, xodimlarining soni ellik kishi va undan ortiq boʻlgan har bir tashkilotda mehnatni muhofaza qilish talablariga rioya etilishini taʼminlash, ularning bajarilishi ustidan nazoratni amalga oshirish maqsadida mehnatni muhofaza qilish xizmati tashkil etiladi yoki mehnatni muhofaza qilish boʻyicha tegishli tayyorgarlikka ega boʻlgan mutaxassis lavozimi joriy etiladi. Xodimlarining soni ellik nafardan kam boʻlgan tashkilotda mehnatni muhofaza qilish xizmatini tashkil etish yoki mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassis lavozimini joriy etish toʻgʻrisidagi qaror ish beruvchi tomonidan mazkur tashkilot faoliyatining oʻziga xos xususiyati hisobga olingan holda qabul qilinadi. 8. Mehnatni muhofaza qilish xizmati va yoʻl harakati xavfsizligi xizmati tashkilotning mustaqil tarkibiy boʻlinmalari boʻlib, ular bevosita tashkilot rahbariga boʻysunadi. 9. Mehnatni muhofaza qilish xizmatining mutaxassislari lavozim yoʻriqnomasiga binoan ularning majburiyatlari jumlasiga kiritilmagan boshqa ishlarni bajarishga jalb qilinishi mumkin emas. 10. Tashkilotlarda mehnat faoliyati bilan bogʻliq ravishda sodir boʻlgan baxtsiz hodisalar va boshqa jarohatlanishlarni tekshirish va hisobini yuritish Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 6-iyundagi 286-sonli qarori bilan tasdiqlangan Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni va xodimlar salomatligining boshqa xil zararlanishini tekshirish va hisobga olish toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq amalga oshirilishi lozim. 11. Xodimlar oʻz kasblari va ish turlari boʻyicha oʻqishlari, ularning bilimlari sinovdan oʻtkazilishi va ularga yoʻl-yoʻriq berilishi kerak. 12. Xodimlarning mehnatni muhofaza qilish boʻyicha bilimlarini sinovdan oʻtkazish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 24-dekabrdagi 819-son qarori bilan tasdiqlangan Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻl-yoʻriqdan oʻtkazish, oʻqitish va bilimlarni tekshirish, malaka oshirish hamda qayta tayyorlash toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq amalga oshiriladi. 13. Har bir kasb va ish turlari uchun mehnat muhofazasi boʻyicha yoʻriqnomalar Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 24-dekabrdagi 819-son qarori bilan tasdiqlangan Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻriqnomalarni ishlab chiqish toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq ishlab chiqiladi hamda tashkilot xodimlarini va ish joylarini ushbu yoʻriqnomalar bilan taʼminlash tashkilot rahbariyati zimmasiga yuklatiladi. 14. Tashkilotlar GOST 17.2.3.02-78 “Tabiatni muhofaza qilish. Atmosfera. Sanoat korxonalari zararli moddalarining yoʻl qoʻyiladigan chiqarishlarini oʻrnatish qoidalari” boʻyicha xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari, ularning tavsifi, yuzaga kelish manbalari, xodimlarga taʼsir qilish xususiyatlari va salomatlik uchun xavflilik darajasi va kelgusidagi oqibatlari toʻgʻrisida toʻliq va xolisona maʼlumotga ega boʻlishi lozim. 15. Ish joylaridagi ishlab chiqarish muhiti hamda xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar ishlab chiqarish muhitining fizik, kimyoviy, radiologik, mikrobiologik va mikroiqlim oʻlchovi natijalari, shuningdek mehnat sharoitlarini attestatsiya qilish orqali belgilanishi kerak. 16. Yangi zararli moddalar paydo boʻlishiga yoki xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari yoʻqolishiga olib keladigan texnologik jarayonlar oʻzgarganda, xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarga tashkilot rahbari tomonidan tegishli oʻzgartirishlar kiritilishi lozim. 17. Tashkilotlar oʻta xavfli kasblar va ishlar roʻyxatiga ega boʻlishi lozim. 18. Lavozim yoʻriqnomalariga muvofiq, xavfli moddalar bilan bajariladigan ishlarni, balandlikda, ifloslangan havo va suv muhitida, yuqori harorat va namlik sharoitida bajariladigan ishlarni, bugʻ va suv isitish qozonlari, yuk koʻtarish mexanizmlari, bosim ostida ishlaydigan sigʻimlar, elektr qurilmalarga xizmat koʻrsatish bilan bogʻliq ishlarni hamda tegishli tarmoq tarif-malaka maʼlumotnomasiga muvofiq boshqa xavfli ishlarni bajarishni nazarda tutuvchi kasblar oʻta xavfli kasblar roʻyxatiga, mazkur vazifalarni bir martalik topshiriq asosida bajarilishini nazarda tutuvchi ishlar oʻta xavfli ishlar roʻyxatiga kiritilishi zarur. 19. Oʻta xavfli ishlarni bajarish faqat belgilangan tartibda rasmiylashtirilgan hujjat (naryad-ruxsatnoma)ga muvofiq amalga oshirilishi lozim. 20. Barcha xodimlar oʻta xavfli ishlarni bajarish topshirigʻini olishdan oldin, mehnat muhofazasi boʻyicha yoʻl-yoʻriq olishlari va ishlarni xavfsiz bajarish usullarini oʻzlashtirishlari shart. 21. Oʻta xavfli ishlarni rejalashtirish, tashkillashtirish va xavfsiz bajarish belgilangan talablarga muvofiq amalga oshirilishi uchun tashkilot rahbariyati javobgardir. 22. Xodimlar xavfli va zararli ishlab chiqarish omillaridan jamoaviy va yakka tartibdagi himoya vositalari bilan himoyalangan boʻlishi lozim. 23. Jamoaviy himoya vositalari xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari ishlab chiqarish xonalari va ish joylaridagi barcha xodimlarga taʼsir qilgan taqdirda qoʻllanilishi zarur hamda tashkilot binolarini qurish yoki rekonstruksiya qilish loyihalariga kiritilishi kerak. 24. Jamoaviy himoya vositalariga quyidagilar kiradi: ishlab chiqarish xonalari va ish joylarining yorugʻligini normallashtirish vositalari (yoritish asboblari, yorugʻlikdan himoya qilish moslamalari va boshqalar); ishlab chiqarish xonalari va ish joylarining havo muhitini normallashtirish vositalari (shamollatish va havo tozalash, isitish, havo harorati va namligini bir xil meʼyorda saqlash va boshqalar); shovqindan, tebranishdan, elektr va statik toklar urishidan hamda qurilmalar yuzasini yuqori darajadagi haroratdan himoya qilish vositalari; mexanik va kimyoviy omillarning taʼsiridan himoya qilish vositalari. 25. Tashkilot xodimlari Non ishlab chiqarish korxonalari xodimlari uchun maxsus kiyim, maxsus poyabzal va boshqa yakka tartibdagi himoyalanish vositalarini bepul berishning namunaviy meʼyorlariga (roʻyxat raqami 1871, 2008-yil 19-noyabr) muvofiq maxsus kiyim, maxsus poyabzal va boshqa yakka tartibdagi himoyalanish vositalari bilan taʼminlanishi kerak. 26. Yakka tartibdagi himoya vositalaridan foydalanadigan xodimlar ularni qoʻllash, himoya xususiyatlari va amal qilish muddati toʻgʻrisidagi maʼlumotlarga ega boʻlishi kerak. 27. Tashkilotda quyidagilar taʼminlanishi shart: jamoaviy va yakka tartibdagi himoya vositalarining samaradorligi va sozligi; yakka tartibdagi himoya vositalarining zarur miqdori va nomenklaturasi; yakka tartibdagi himoya vositalarini qoʻllash va ulardan toʻgʻri foydalanish ustidan doimiy nazoratni amalga oshirish; xavfli va zaharli moddalar bilan ishlashda foydalanilgan yakka tartibdagi himoya vositalarini dezinfeksiya qilish, bir marta qoʻllaniladigan vositalar bundan mustasno. 28. Xavfli moddalar bilan ishlashda teri kasalliklarining oldini olish uchun profilaktik pasta va mazlardan foydalanish zarur. 29. Tashkilotlarda tanlov oʻtkazilishi lozim boʻlgan kasblar va mutaxassisliklar roʻyxati boʻlishi lozim. 30. Xodimlar va ishlab chiqarish uchastkalarining rahbarlari tegishli tarmoq tarif-malaka maʼlumotnomasiga muvofiq zarur maʼlumotga va ish tajribasiga ega boʻlishi kerak. 31. Bosim ostida va boshqa oʻta xavfli ishlarda ishlovchi xodimlar maxsus kurslarda tayyorgarlikdan oʻtganligini tasdiqlovchi hujjatga ega boʻlishi lozim. 32. Xodimlarni ishlab chiqarish jarayonida qatnashishga qoʻyish oldidan quyidagilar tekshirilishi zarur: ish joyining mazkur Qoidalarda belgilangan sanitariya va gigiyena, xavfsizlik talablariga, shuningdek shovqin va tebranishga, shamollatish va isitishga qoʻyiladigan talablarga muvofiqligi; xodimning mehnatni muhofaza qilish boʻyicha bilimlarini sinovdan oʻtkazish, unga yoʻl-yoʻriq berish va salomatligini nazorat qilish davriyligiga amal qilinganligi; texnologik jarayonlarda ishtirok etuvchi asbob-uskunalar va ularning himoya vositalari sozligi; jamoaviy himoya vositalarining sozligi, xodimning yakka tartibdagi himoya vositalariga egaligi. 33. Tashkilotlarda xodimlarning salomatligini nazorat qilish Xodimlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizom (roʻyxat raqami 2387, 2012-yil 29-avgust) asosida amalga oshirilishi lozim. 34. Tashkilot rahbariyati kasaba uyushmasi qoʻmitasi va sogʻliqni saqlash muassasasi bilan birgalikda har yili dastlabki (mehnat shartnomasini tuzayotganda) va davriy (mehnat faoliyati davomida) majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtishi lozim boʻlgan xodimlarning roʻyxatini tuzishi hamda xodimlarning tibbiy koʻrikdan oʻtishini taʼminlashi zarur. 35. Majburiy tibbiy koʻriklar tashkilotga tibbiy xizmatlar koʻrsatuvchi davolash profilaktika muassasalari tomonidan, agar ular boʻlmagan taqdirda tashkilot joylashgan joydagi hududiy davolash-profilaktika muassasalari tomonidan oʻtkaziladi. 36. Ish beruvchi majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtmagan yoxud majburiy tibbiy koʻrik natijalariga koʻra tibbiy komissiyalar tomonidan berilgan tavsiyalarni bajarishdan boʻyin tovlagan shaxslarni ishdan chetlashtirishi shart. 37. Tashkilot rahbariyati oʻz xodimlarining majburiy tibbiy koʻrikdan oʻz vaqtida oʻtishi uchun va majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtmagan shaxslarni ishga qoʻyish natijasida fuqarolarning sogʻligʻiga yetkazilgan zararli oqibatlar uchun javobgar boʻladilar. 38. Xodimlarni sogʻligʻining holati tufayli ularga ruxsat etilmagan ishlarga qoʻyish taqiqlanadi. 39. Tashkilot ish hududidagi havoning harorati, nisbiy namligi va harakatlanish tezligi GOST 12.1.005-88 “Ish hududining havosi. Umumiy sanitariya-gigiyenik talablari”ga muvofiq boʻlishi kerak. 40. Tashkilotning xonalari quyidagi talablarga muvofiq saqlanishi lozim: havoning harorati, nisbiy namligi va harakatlanish tezligi ish joylaridagi ortiqcha issiqlik, bajarilayotgan ishning ogʻirlik darajasiga koʻra toifasi va yil mavsumini hisobga olgan holda belgilanishi; ishlab chiqarish, sanitariya-maishiy, xom ashyo va tayyor mahsulotni saqlash xonalarining yorugʻligi SHNQ 2.01.05-24 “Tabiiy va sunʼiy yoritish” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga muvofiq boʻlishi hamda mehnat sharoitlarini yaratish uchun yetarli yorugʻlik kuchini taʼminlashi; yoritish asboblari chang toʻplanishiga imkoniyat bermaydigan konstruksiyaga ega boʻlishi, shuningdek singan taqdirda uning parchalari sochilib ketmasligi uchun yopiq boʻlishi. 41. Noqulay omillar taʼsiriga qarshi himoya tadbirlarini amalga oshirishda samarali havo almashinuvi tizimini SHNQ 2.04.05-22 “Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga muvofiq tashkil qilish lozim. 42. Tashkilotning hududi chegara boʻylab toʻsilgan va uning hududiga begonalarning kirishi cheklangan va nazorat ostiga olingan boʻlishi lozim. 43. Tashkilotda transport vositalari va piyodalarning tashkilot hududida harakatlanish chizmasi ishlab chiqilgan va tasdiqlangan boʻlishi hamda tashkilotga kirish va chiqish joylari hamda ish joylarining koʻrinarli qismiga osib qoʻyilishi zarur. 44. Tashkilot maydonlari koʻkalamzorlashtirilgan va suv quyish quvurlari tarmoqlari bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. Maydonlardagi oʻtish joylari mustahkam yopqichlar, suv oqib ketadigan inshootlar bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 45. Yozgi mavsumda yoʻlaklar va oʻtish joylariga suv sepilgan boʻlishi kerak. 46. Qishki mavsumda yoʻlaklar va oʻtish joylari qordan tozalanib, qum sepilgan hamda binolarning tomlari qordan, karnizlari esa muzdan tozalab turilishi zarur. 47. Yoʻlovchilar uchun moʻljallangan yoʻlaklar va tashkilotga kirish joyi tekis, kengligi kamida 1,5 m boʻlib, yon tomonlari devorcha va toʻsiqlarga ega boʻlishi kerak. 48. Tashkilot hududida har kuni tozalab va dezinfeksiya qilib turiladigan axlat tashlanadigan idishlar boʻlishi shart. 49. Tashkilotdagi binolar va xonalar SHNQ 2.09.02-23 “Korxonalarning ishlab chiqarish hamda maʼmuriy-maishiy bino va inshootlari. Loyihalash talablari” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 50. Binolar va xonalardagi havoning harorati, nisbiy namligi va harakatlanish tezligi GOST 12.1.005-88 “Ish hududining havosi. Umumiy sanitariya-gigiyenik talablari”ga muvofiq boʻlishi kerak. 51. Muntazam ishlashga moʻljallangan xonalarning pollariga yogʻoch toʻshamalar va panjaralar yotqizilgan boʻlishi, mazkur pol toʻshamalari zararli moddalar, ishlab chiqarishdagi kirlar va changlardan yengil tozalangan boʻlishi zarur. 52. Binoning transport vositalari kirish joylarida darvozalar va signal asbob-uskunalari oʻrnatilgan boʻlishi lozim. 53. Darvoza tavaqalari darvozaning yopiq va ochiq holatida maxsus moslamalar bilan mustahkam tutib turilgan boʻlishi kerak. 54. Transport vositalarining binoga kirishi uchun darvoza eni foydalanilayotgan transport vositalari enidan ortiq boʻlishi, darvozalarning balandligi transport vositalarining balandligidan kamida 0,2 m ortiq boʻlishi zarur. 55. Tashkilotlarda binolar va inshootlardan foydalanish holatini muntazam kuzatish tashkil etilgan boʻlishi kerak. 56. Barcha ishlab chiqarish binolari va inshootlari bir yilda kamida ikki marta (bahorgi va kuzgi mavsumda) tashkilot rahbari tayinlagan komissiya tomonidan texnik koʻrikdan oʻtkazilishi lozim. Texnik koʻrik xulosalari aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish boʻyicha tadbirlar va ularni amalga oshirish muddatlari koʻrsatilgan dalolatnomalar bilan rasmiylashtirilishi zarur. 57. Xodimlar uchun xavf tugʻdiruvchi halokat tusidagi buzilishlar tezda bartaraf etilishi kerak. Bunda xavfli hududlardagi ishlar halokat bartaraf etilgunga qadar toʻxtatib turilishi va u yerdagi xodimlar xavfsiz joyga koʻchirilishi kerak. 58. Tashkilotning binolari va inshootlari yongʻindan xabar beruvchi va yongʻinni bartaraf etuvchi avtomatik qurilmalar bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 59. Kirish va chiqish yoʻllari turli jismlar va asbob-uskunalar bilan toʻsib qoʻyilmasligi kerak. Evakuatsiya chiqish yoʻllarining barcha eshiklari binodan chiqish yoʻnalishi boʻyicha ochilishi zarur. 60. Ish joylarida, xonalarda va tashkilot hududida shovqin va tebranishning darajasi SanQvaM 0120-01 “Ish joylarida shovqinning yoʻl qoʻyilgan darajasining sanitariya meʼyorlari”, SanQvaM 0122-01 “Ish joylarida umumiy va lokal tebranishning sanitariya meʼyorlari”, GOST 12.1.003-89 “Shovqin. Umumiy xavfsizlik talablari” va GOST 12.1.012-90 “Tebranma. Umumiy xavfsizlik talablari”ga muvofiq boʻlishi kerak. 61. Ish joylarida shovqin va tebranish darajasi muntazam nazorat qilib turilishi kerak. Agarda u belgilangan meʼyorlardan yuqori boʻlsa, uni pasaytirish uchun quyidagi tadbirlar qoʻllanishi lozim: detallarning zarbali harakatlarini zarbasiz harakatlarga, ilgarilama-qaytma harakatlarni aylanma harakatlarga oʻzgartirish; shovqin chiqaruvchi agregat yoki uning ayrim qismlariga shovqinni toʻsuvchi qobiqlar oʻrnatish; agregatdan chiqayotgan aerodinamik shovqinlarga qarshi samarali tovush soʻndirgichlar qoʻllash; shovqinli uskunalarni (parraklar, kompressor) toʻsilgan xonalarda yoki ishlab chiqarish xonalaridan tashqariga joylashtirish; tebranish manbalarini (elektr dvigatellar, parraklar va boshqalar) poldan va binoning boshqa konstruksiyalaridan izolyatsiyalangan mustaqil poydevorlarda yoki maxsus hisoblab chiqilgan amortizatorlarga oʻrnatish. 62. Shovqinni texnik vositalar bilan bartaraf etish imkoni boʻlmasa, eshitish aʼzolarini yakka tartibdagi himoya vositalari va shovqinga qarshi kaskalardan foydalangan holda himoyalash kerak. 63. Shamollatish va isitish tizimi SHNQ 2.04.05-22 “Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 64. Oqimli shamollatishlarni tashqi havo tizimidan olish yerdan kamida 2 m balandlikda bajarilishi kerak. 65. Oʻtish joylarida joylashgan isitish jihozlari oʻtish yoʻlaklarining kengligiga qoʻyilgan talablarni buzmasligi zarur. 66. Ish joylaridagi havo harorati yengil jismoniy ishda 21º S, oʻrtacha ogʻir ishda 17º S va ogʻir ishda 16º S dan past boʻlmasligi kerak. 67. Xodimlarning isinishi uchun moʻljallangan xonalardagi havo harorati 22º S dan kam boʻlmasligi kerak. 68. Xodimlarning isinishi uchun moʻljallangan xonalargacha boʻlgan masofa binolarda joylashgan ish joylaridan 75 m dan va bino tashqarisidagi ish joylaridan 150 m dan koʻp boʻlmasligi kerak. 69. Suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimi SHNQ 2.04.01-22 “Binolarning ichki suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish” shaharsozlik normalari va qoidalari talabiga mos kelishi zarur. 70. Ichimlik suvi O`zDSt 950-2011 “Ichimlik suvi. Gigiyenik talablar va sifatini nazorat qilish” talablariga muvofiq boʻlishi, uning harorati 8° C dan 20° C gacha boʻlishi kerak. 71. Ichimlik suvidan foydalanish uchun suv quvuriga ulangan favvorachalar oʻrnatilishi yoki maxsus idishlarda qaynatilgan suv boʻlishi lozim. 72. Tashkilot hududi va xonalarini tabiiy va sunʼiy yoritish SHNQ 2.01.05-24 “Tabiiy va sunʼiy yoritish” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 73. Yoritish vositalari toza va soz holatda boʻlishi zarur. Yorugʻlik tushuvchi oynalar har yili kamida ikki marotaba tozalanishi lozim. 74. Yorugʻlik tushuvchi oyna va eshiklar turli buyumlar bilan toʻsib qoʻyilmasligi kerak. 75. Sunʼiy yoritish umumiy va birlashgan tizim orqali amalga oshirilishi zarur. Birgina mahalliy yoritishni qoʻllash taqiqlanadi. 76. Tashkilot hududi va xonalarida yoritish vositalarining koʻzni qamashtirishidan saqlash choralari koʻrilgan boʻlishi kerak. 77. Ish joylari va xonalarda portlash xavfi boʻlgan gaz va chang konsentratsiyasi yigʻilib qolish ehtimoli mavjud boʻlsa, elektr yoritish tizimi xonadan tashqarida oʻrnatilishi kerak. 78. Xavflilik darajasi yuqori boʻlgan xonalarda kuchlanishi 36 V dan yuqori boʻlmagan koʻchma elektr yoritqichlar ishlatilishi kerak. Uskunalar va inshootlarning ichki sirtini yoritish uchun ishlatiladigan koʻchma elektr yoritqichlarning kuchlanishi 12 V dan oshmasligi kerak. 79. Koʻchirib yuriluvchi yoritqichlar shishali himoya qopqoqlari va metall toʻr bilan jihozlangan boʻlishi lozim. Ushbu yoritqichlar va boshqa koʻchirib yuriluvchi apparatlar uchun mis tolali egiluvchan elektr oʻtkazgichlar qoʻllanilishi zarur. 80. Evakuatsiya yoʻlaklari va zinapoyalarda avariya yoritqichlari boʻlishi kerak. 81. Avariya yoritqichlari boshqa yoritqichlardan turi, oʻlchami va maxsus tushirilgan belgilari bilan ajralib turishi va vaqti-vaqti bilan changdan tozalab turilishi lozim. 82. Avariya yoritish tarmoqlariga elektr energiya isteʼmolchilarining ulanishi taqiqlanadi. Avariya yoritilishlarining sozligi har chorakda kamida bir marta tekshirilishi zarur. 83. Tashkilotlarning maishiy bino va xonalari SHNQ 2.09.02-23 “Korxonalarning ishlab chiqarish hamda maʼmuriy-maishiy bino va inshootlari. Loyihalash talablari” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 84. Kiyim almashtirish xonalari, dushxonalarning oʻlchamlari, dush setkalari, oyoq vannalari, bet-qoʻl yuvgichlar, ichimlik suvi taʼminoti qurilmalari, hojatxonalar va boshqa maishiy xona va jihozlarning soni smenadagi eng koʻp xodimlar soni hisobga olingan holda belgilanishi zarur. 85. Dushxonalar va hojatxonalardagi tarnovlar, kanallar, traplar, pissuarlar va unitazlar muntazam ravishda tozalanishi, yuvilishi va dezinfeksiya qilinishi lozim. 86. Barcha maishiy imoratlar ozoda saqlanishi, muntazam dezinfeksiya qilinishi va sutkaning qorongʻi paytida yoritilgan boʻlishi kerak. 87. Tashkilot faoliyati atrof tabiiy muhitning (havo, tuproq, suv havzalari) ifloslanishiga va zararli omillarning tegishli normalardan ortiq darajada tarqalishiga olib kelmasligi lozim. 88. Xamirturush ishlab chiqarish ishlarini amalga oshirishda atrof tabiiy muhitning oqova suvlar va boshqa chiqindilar bilan ifloslanishi ehtimolini istisno etadigan sharoitlar taʼminlanishi lozim. 89. Tashkilotlarda chiqindilarni yigʻish uchun atrofi oʻralgan maxsus joy ajratilishi va chiqindilar uchun maxsus idishlar bilan taʼminlanishi kerak. Ushbu idishlar chiqindilar boʻshatilganda xlorli ohak eritmasi bilan dezinfeksiya qilinishi va yuvilishi kerak. 90. Xodimlarning ish vaqti, shu jumladan qisqartirilgan ish vaqti, dam olish va tanaffuslar vaqti tashkilot tomonidan mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlariga muvofiq belgilanadi. 91. Tashkilotlarning texnologik jarayonlari GOST 12.3.002-75 “Ishlab chiqarish jarayonlari. Umumiy xavfsizlik talablari”ga muvofiq boʻlishi zarur. 92. Texnologik jarayonlar parametri va ularni oʻzgartirish mumkin boʻlgan diapazon hamda parametrlardan chiqmaslik usullari va vositalari ishlab chiquvchi tomonidan belgilanib texnologik reglamentda koʻrsatilishi kerak. 93. Tashkilotlarda texnologik jihozlarda sinov ishlarini olib borish uchun xavfsizlikni taʼminlash choralari va xavfsiz ish sharoitlarini yaratib berishni taʼminlovchi vaqtinchalik sinov-ishlab chiqarish reglamenti boʻlishi lozim. 94. Nazorat oʻlchov asboblari (termometr, manometr, hisoblagich) va signal lampalarining joylashuvi ularning koʻrsatkichlarini bemalol nazorat qilish imkonini berishi lozim. 95. Boʻlinish chegarasi boʻlgan moddalarning idishlardagi suyuqlik sathini nazorat qilish yuqori va quyi sathlarni oʻz ichiga olgan koʻrsatkichlar yordamida amalga oshiriladi. 96. Daraja koʻrsatkichlarida shaffof element sifatida oyna yoki plastmassadan foydalanilganda, xodimlarni jarohatlanishdan saqlovchi uskunalar qoʻllanishi kerak. 97. Apparat va idishlardagi bosimni (vakuumni) nazorat qilish uchun ularga monometrlar va vakuummetrlar oʻrnatilishi lozim. Manometr shkalasida idishning ishchi bosimi koʻrsatilishi zarur. 98. Ishlab chiqarish jarayonlarini nazorat-oʻlchash asboblari, xavfsizlik panjaralari, ishga tushirish apparaturasi, texnologik qurilmalari va asboblari boʻlgan sozlangan jihozlarda oʻtkazish lozim. 99. Xamirturushni oʻstirish apparatlari zich berkitiladigan va xamirturushning koʻpayish jarayonining asosiy parametrlarini aniqlash uchun oʻlchov vositalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak (apparatni toʻldirish sathi, muhitning harorati). Shamollatish tizimi apparat ichidan gazni chiqarib olinishini taʼminlashi kerak. 100. Xamirturushni oʻstirish apparatidan namunalarni maxsus namunalar olish joʻmraklari orqali olish zarur. 101. Xamirturushni oʻstirish apparatini yuvish va dezinfeksiya qilish mexanizatsiyalashtirilgan boʻlishi kerak. Dezinfeksiya eritmalarini yuzaga sachratmasdan amalga oshirish lozim. 102. Tebranishni kamaytirish maqsadida, separatorlar beton sathi boʻyicha oʻrnatilishi va poydevorga rezinali taglik bilan maxsus boltlar yordamida mustahkamlanishi kerak. 103. Separator barabanini yigʻish detallardagi raqamli tamgʻalarga asosan amalga oshirilishi lozim. Separatorlarni yigʻishda boshqa separatorlardan olingan detallar bilan almashtirilmasligi kerak. 104. Tebranish, begona shovqin paydo boʻlganda separator zudlik bilan toʻxtatilishi va nosozlik bartaraf etilishi lozim. 105. Separator oʻrnatilgan joyda xamirturush konsentratini yigʻadigan sigʻimlar aralashtirgich bilan blokirovka qilingan mustahkam berkitiladigan lyuklar bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 106. Melassdan foydalanishda separatorda quyidagi xavfsizlik talablariga rioya etilishi zarur: chiqarish quvuridagi maksimal qarshi bosim texnik hujjatda koʻrsatilgan miqdordan oshmasligi kerak; barabanni choʻkmalardan ozod etish boʻyicha oraliq vaqti, ayniqsa mexanik chiqarishda texnik hujjatda koʻrsatilgan miqdordan oshmasligi lozim. 107. Namlantirish uskunasiga qulay xizmat koʻrsatish uchun, barabanli vakuum-filtr maxsus maydoncha va zinapoya bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 108. Avtomatlashtirilgan kamerali filtr-presslar haydaydigan quvurlarda oʻrnatiladigan manometr va saqlagich klapani bilan jihozlangan boʻlishi lozim. Saqlagich klapani suspenziyani nasosning soʻrib olish liniyasiga yoki suspenziya yigʻish sigʻimiga chiqarishi zarur. 109. Filtr-presslar quyidagilar bilan jihozlangan boʻlishi kerak: gidravlik yoki mexanik qisqichlar; texnik hujjatda koʻrsatilgan miqdordagi bosimga sozlangan saqlagich klapanlari; rama va plitalarni qisish bosimi, xamirturush konsentrati bosimini koʻrsatuvchi manometrlar. 110. Gidroqisish tizimida barcha joʻmraklarning toʻgʻri ochilishi puxta tekshirilgandan soʻng, pressni qisishga ruxsat berilishi kerak. 111. Ramalar va plitalar toʻliq komplekt boʻlmaganda, filtr-pressda qisish oʻqini uzaytirish uchun turli xildagi moslamalardan foydalanish taqiqlanadi. Filtr-press ramasini qoʻl bilan zichlashtirishda faqat filtr-pressning komplekt qismidagi dastalardan foydalanish lozim. Filtr-press ramasini zichlashtirish uchun qoʻshimcha dastalardan foydalanilmaslik lozim. 112. Quritish boʻlimida changdan tozalash ishlari har kuni amalga oshirilishi kerak. Quritish boʻlimida qoplangan tayyor mahsulotlar taxlanmasligi kerak. 113. Qoliplash-qadoqlash mashinasi bunkeriga xamirturushni yuborish uchun lyuklar, tarnovlar qopqoqlar bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Qoliplash-qadoqlash mashinasining qopqogʻi mashina bilan blokirovka qilingan boʻlishi kerak. Bunday blokirovka qopqoq ochiq boʻlganda mashinani ishga tushirishga yoʻl qoʻymasligi lozim. 114. Xamirturushni qoliplash-qadoqlash mashinasiga qoʻl bilan yuborish taqiqlanadi. 115. Qoliplash-qadoqlash ishlari alohida ajratilgan joyda amalga oshirilishi lozim. 116. Yuvish va dezinfeksiya eritmalarini tayyorlash, regeneratsiya va transportirovka qilish jarayoni eritma boʻlimida javobgar shaxs rahbarligida amalga oshirilishi kerak. Yuvish va dezinfeksiya eritmalarini tayyorlash uchun moʻljallangan apparatura (quvur oʻtkazgichlar, ochish va yopish moslamasi, nasoslar) va oʻlchov idishlar kislotaga chidamli materiallardan tayyorlangan boʻlishi kerak. 117. Apparatlar, yigʻish va oʻlchov idishlarning lyukli qopqoqlari boʻlishi kerak. Lyuklar yengil va mustahkam berkitiladigan boʻlishi lozim. Barcha idishlar sathni oʻlchaydigan asboblar va namunalar olish joʻmraklari bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 118. Agressiv va oʻyuvchi suyuqliklarni idishlardan toshib ketishining oldini olish uchun, eritmalarni tayyorlash joylarida yuqori sath blokirovkasi va signalizatsiyasi yoki suyuuqliklarini toʻkilib ketishini oldini olish moslamalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 119. Melass va tuzlarni eritish hamda aralashtirish uchun moʻljallangan apparatlar aralashtirgichlar bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Aralashtirgichlarning uzatmalari, ularni toʻsatdan ishga tushib ketish imkoniyatiga yoʻl qoʻymaydigan saqlagich moslamasi bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 120. Sigʻimlar va quvur oʻtkazgichlarda melass bilan shakaramin reaksiyasi hosil boʻlishiga yoʻl qoʻymaslik uchun quyidagi talablarga rioya etilishi kerak: melass uni saqlash sigʻimidan faqat undan foydalanish uchun kerak boʻlgan paytda olinishi va chiqarib olinadigan joyning oʻzida isitilishi; melass saqlash sigʻimlarida melass haroratini nazorat qilish uchun termometr bilan jihozlanishi; melassni isitish uchun bugʻ berish quvur oʻtkazgichida qulflanadigan quti bilan yopilgan ikkita ochish va yopish moslamasi oʻrnatilgan boʻlishi; melassdagi shakarning miqdori va melass saqlash sigʻimidagi melassning harorati har ikki haftada bir marta tekshirib borilishi; melassdagi shakarning miqdori kamaygani va melass saqlash sigʻimidagi melassning harorati koʻtarilgani aniqlangan taqdirda, zudlik bilan melassni qayta ishlash choralari koʻrilishi; melass oldindan aralashtirilgan holda sterilizatsiya qilinishi; melass sterilizatsiya qilingandan soʻng belgilangan haroratgacha sovutilishi; sterilizatorning kirish joyida yoki chiqarish quvur oʻtkazgichida gaz chiqarish uchun moslama oʻrnatilishi. Melassni qizdirilgan holatda saqlash taqiqlanadi. 121. Xamirturush ishlab chiqarishda ishlatiladigan barcha mikroorganizmlar bilan bogʻliq boʻlgan jarayonlar, maxsus xonalarda atmosferaga mikroorganizmlarni chiqarishga yoʻl qoʻymaydigan talablarga rioya etgan xolda amalga oshirilishi kerak. 122. Mikroorganizmlar solingan idishlardan foydalanilgandan soʻng, ular sterilizatsiya yoki dizenfeksiya qilinishi va faqat shundan soʻng yuvilishi kerak. 123. Tashkilotlarda yongʻin va portlash xavfsizligi GOST 12.1.004-91 “Yongʻin xavfsizligi. Umumiy talablari” va GOST 12.1.010-90 “Portlash xavfi. Umumiy talablari”ga muvofiq taʼminlanishi lozim. 124. Sinovdan oʻtkazilmagan yongʻin va portlash xavfi mavjud hamda toksik xususiyatlarga ega boʻlgan moddalar va materiallarni ishlab chiqarishda qoʻllash taqiqlanadi. 125. Tashkilot binolari va xonalarining portlash jihatidan xavflilik darajalari loyiha tashkiloti tomonidan SHNQ 2.01.19-22 “Portlab-yonish va yongʻin xavfi boʻlgan xonalar, binolar va tashqi qurilmalar toifalarini aniqlash” shaharsozlik normalari va qoidalariga muvofiq har bir holat uchun alohida aniqlanishi kerak. 126. Ishlab chiqarish binolari va xonalarining portlash jihatidan xavflilik darajalari loyiha tashkiloti tomonidan SHNQ 2.01.19-22 “Portlab-yonish va yongʻin xavfi boʻlgan xonalar, binolar va tashqi qurilmalar toifalarini aniqlash” shaharsozlik normalari va qoidalariga muvofiq har bir holat uchun alohida aniqlanishi kerak. 127. Xamirturush ishlab chiqarish ishlarini amalga oshirish jarayonida oldindan nazarda tutilmagan yongʻinlar, portlashlar, avariyalar, zaharlanishlar sodir boʻlishi ehtimolini istisno etadigan sharoitlar taʼminlanishi lozim. 128. Tashkilot binolari va xonalari birlamchi yongʻin oʻchirish vositalari bilan taʼminlangan boʻlishi zarur. 129. Shamollatish tizimlari yongʻin avtomatikasi tizimlari bilan bogʻlangan boʻlishi lozim. 130. Suv manbai yoʻlaklari hamda yongʻinni oʻchirish vositalariga boradigan yoʻlaklar doimo boʻsh boʻlishi kerak. 131. Yongʻin va portlash xavfi mavjud boʻlgan uskunalar va ish joylarida ochiq olovdan foydalanishni taqiqlovchi hamda alangalanuvchi va portlovchi moddalar bilan ishlashda ehtiyotkorlikka rioya qilish zarurligi toʻgʻrisida ogohlantiruvchi belgilar boʻlishi zarur. 132. Aralashganida portlovchi modda hosil qilishi mumkin boʻlgan gazlarni umumiy kollektorga chiqarish taqiqlanadi. 133. Ishlab chiqarish amalga oshiriladigan boʻlimlarda tamaki mahsulotlarini isteʼmol qilish taqiqlanadi. 134. Xodimlar bilan yongʻin xavfsizligi boʻyicha mashgʻulotlar oʻtkazilishi va ularga yongʻinning oldini olish boʻyicha yoʻl-yoʻriqlar berilishi kerak. 135. Tashkilotlarda elektr qurilmalarini oʻrnatishda va ulardan foydalanishda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 11-noyabrdagi 712-son qarori bilan tasdiqlangan Isteʼmolchilar elektr qurilmalarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalari va Isteʼmolchilar elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik texnikasi qoidalari talablariga rioya qilinishi kerak. 136. Elektr energiyasidan foydalanadigan tashkilotlarda tashkilot rahbarining buyrugʻi bilan muhandis-texnik xodimlardan elektr xavfsizligi uchun masʼul xodim tayinlangan boʻlishi va bu xodim elektr xavfsizligi boʻyicha tegishli malaka guruhiga ega boʻlishi lozim. 137. Elektr xavfsizligi uchun masʼul xodim: elektr qurilmalarining ishonchli, tejamli va xavfsiz ishlashini; elektr qurilma va tarmoqlarda rejali taʼmirlash ishlari hamda profilaktik sinovlarning belgilangan muddatlarda oʻtkazilishini; elektr energiya sarfining hisobi olib borilishini; himoya vositalari va yongʻinga qarshi jihozlar mavjudligi hamda ularning oʻz vaqtida sinovdan oʻtkazib turilishi taʼminlanishi kerak. 138. Elektr xavfsizligi uchun masʼul xodim kuchlanishi 1000 V va undan yuqori boʻlgan elektr uskunalarga xizmat koʻrsatishi uchun elektr xavfsizligi boʻyicha V malaka guruhiga, kuchlanishi 1000 V gacha boʻlgan elektr uskunalarga xizmat koʻrsatish uchun esa IV malaka guruhiga ega boʻlishi kerak. Masʼul xodim davriy ravishda va oʻrnatilgan tartibda tashkilotda tuzilgan elektr xavfsizligi boʻyicha komissiyada sinovdan oʻtishi zarur. 139. Elektr toki oʻtkazuvchi qismlar, taqsimlovchi qurilmalar, apparatlar va oʻlchash asboblari, shuningdek turli saqlovchi qurilmalar, rubilniklar va boshqa ishga tushiruvchi apparatlar va moslamalar faqat yonmaydigan asoslarda montaj qilinishi lozim. 140. Yuqori namlik va issiqlik ajralib chiquvchi xonalarda elektr yoritqichlar namlikdan, elektr dvigatellari esa suyuqlik sachrashidan himoyalangan boʻlishi kerak. 141. Taqsimlovchi qurilmalar izolyatsiyasining qarshiligi va chidamliligi tekshirib turilishi zarur. 142. Binolari va maishiy xonalarda qoʻllaniluvchi lyuminessent yoritqichlar yopiq holda, namlik va chang oʻtkazmaydigan maxsus armaturada bajarilishi lozim. 143. Kabellar va elektr simlarning izolyatsiyasi, tashqi birikmalar, elektr tokidan himoyalovchi yerga ulangan simlar, elektr dvigatellarning ishlash rejimi koʻrikdan oʻtkazilishi va oʻlchash asboblari orqali tekshirib turilishi kerak. 144. Elektr apparatlari va agregatlarining nollash va yerga ulash simlarining butunligi kamida 6 oyda bir marta tekshirilishi, tekshirish natijalari dalolatnoma bilan rasmiylashtirilishi zarur. 145. Quyidagi elektr qurilmalari nollanishi yoki yerga ulanishi lozim: kuchlanishi 380 V va undan yuqori boʻlgan oʻzgaruvchan tok hamda 440 V va undan yuqori boʻlgan oʻzgarmas tokda ishlaydigan barcha elektr qurilmalari; nominal kuchlanishi 42 V dan yuqori, lekin 380 V dan past boʻlgan oʻzgaruvchan tok va 110 V dan yuqori, lekin 440 V dan past oʻzgarmas tokda ishlaydigan yuqori xavfli tashqi qurilmalar. Nominal kuchlanishi 42 V gacha boʻlgan oʻzgaruvchan tokda va 110 V gacha boʻlgan oʻzgarmas tokda ishlaydigan elektr qurilmalarini nollash yoki yerga ulash talab etilmaydi, metall konstruksiyaga oʻrnatilgan nazorat kabellari, kuchlanish kabellarining metall qobiqlari hamda portlash xavfi boʻlgan xonalardagi elektr qurilmalar, payvandlash transformatorining ikkilamchi choʻlgʻamalari bundan mustasno. 146. Bitta elektr shtepseliga bir nechta isteʼmolchilarni ulash taqiqlanadi. 147. Changlarning statik elektr razryadlaridan alangalanib ketmasligi uchun uskunalarning gʻiloflari, asosiy vallari va havo quvurlari yerga ulangan boʻlishi lozim. 148. Havo quvurlarining filtrlari mayda katakli metall toʻr bilan oʻralgan va toʻr yerga ulangan boʻlishi kerak. 149. Tashkilotning bino va inshootlari yashin qaytargichlar oʻrnatilgan holda toʻgʻridan-toʻgʻri yashin urishidan himoyalangan boʻlishi zarur. Yashin qaytargichlar har yili bahorgi mavsumda tekshirib turilishi, aniqlangan nosozliklar bartaraf etilishi zarur. 150. Chiqindi yigʻish oʻralarining atrofi kamida 1,2 m balandlikdagi toʻsiqlar bilan toʻliq holda oʻralgan boʻlishi hamda balandligi 1,2 m panjarasi boʻlgan mustahkam oʻtish koʻprikchalari bilan jihozlanishi kerak. Bunda toʻsiqlar va oʻtish koʻprikchasi panjaralarining tagi kamida 0,15 m balandlikkacha yoppasiga toʻsilgan boʻlishi kerak. 151. Xodimlarni oʻraga tushirishdan avval oʻralardan zararli gazlarning chiqib ketishi taʼminlanishi kerak. 152. Zararli gazlarning yoʻqligi oʻra tubiga yonib turgan shamni tushirish yoʻli bilan tekshiriladi. 153. Chiqindilardan boʻshatilgan oʻralar taxtali shitlar bilan yopilishi kerak. 154. Chiqindilarni taqiqlangan joylarda saqlash, qayta ishlash va koʻmib tashlashga yoʻl qoʻyilmaydi. 155. Tashkilotlarda chiqindilar bilan ishlashga oid yoʻriqnomalar ishlab chiqilgan boʻlishi lozim. 156. Omborxonalarda mahsulotlarni saqlash harorati va omborxonadagi namlik darajasi mahsulotlar standartlarida belgilangan meʼyorlarda boʻlishi lozim. 157. Omborlarda yongʻin xavfsizligi, taxlash va saqlash boʻyicha xavfsizlik qoidalari (yoʻriqnomalar) boʻlishi kerak. 158. Mahsulotlar omborxonalarda turlari boʻyicha saqlanishi lozim. 159. Mahsulot saqlash omborxonalarini yashiklar bilan toʻldirilmasligi lozim. Yashiklar mahsulotlar sarflangandan keyin ish joyiga yetkazib borilishi kerak. Ish vaqti tugaganda xodimlar tomonidan omborxonalar chiqindilardan tozalanishi zarur. 160. Yashiklarni yigʻish va saqlash maxsus ajratilgan joylarda bajarilishi lozim. 161. Tayyor mahsulotni omborxonalardan transport vositasi kuzoviga yetkazib berish transportyorlar yordamida yoki boshqacha mexanizatsiyalashgan usulda bajarilishi kerak. 162. Transport vositasi orqaga ketishini cheklash uchun estakada oldida cheklagichlar (chorqirra taxtalar, maxsus moslamalar va hokazolar) qoʻyiladi. 163. Estakadada oʻrnatilgan transportyordan oʻtish uchun zarur hollarda panjarali oʻtish koʻprikchalari oʻrnatilishi kerak. 164. Laboratoriya xonalari amaldagi qurilish va sanitariya meʼyorlari va qoidalari talablariga javob berishi kerak. Umumiy oqma-tortma shamollatish tizimidan tashqari, laboratoriya xonalari havo tortuvchi moslamalar (javonlar) yoki havoni soʻrib olish uchun shamollatish qurilmalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 165. Laboratoriya xodimlari qoʻllanilayotgan kimyoviy moddalar, materiallarning yongʻin jihatidan xavflilik darajasini bilishlari va ular bilan ishlaganda xavfsizlik choralariga rioya qilishlari lozim. Moddalar va materiallar laboratoriyada navlari boʻyicha saqlanishi kerak. Oʻzaro kimyoviy taʼsiri yongʻin yoki portlashni yuzaga keltirishi mumkin boʻlgan moddalarni birgalikda saqlashga yoʻl qoʻymaslik zarur. 166. Laboratoriyadagi mebel va uskunalar odamlarning chiqishiga toʻsqinlik qilmaydigan tarzda oʻrnatilishi kerak. Uskunalar oraligʻidagi eng kam yoʻl qoʻyiladigan masofa 1 m dan kam boʻlmasligi lozim. 167. Zaharli moddalar bilan ishlashga moʻljallangan xonalar laboratoriyaning boshqa xonalaridan ajratilgan, tegishli tarzda jihozlangan va boshqa xonalarning ventilyatsiyasiga bogʻliq boʻlmagan havo tortuvchi moslamalarga ega boʻlishi kerak. 168. Zararli, yonuvchi bugʻ va gazlar ajralishi bilan kechadigan ishlar olib borilayotgan tortuvchi shkaflar yuqori va quyi soʻrmalar, shuningdek suyuqlikning polga oqib tushishining oldini oluvchi yon devorlar bilan jihozlanishi kerak. Shkafning 15 — 20 sm gacha ochib qoʻyilgan tabaqalari koʻndalang kesimida havoning tezligi 0,5 dan 0,7 m/sek atrofida boʻlishi kerak. 169. Tortuvchi shkaflar germetik gaz oʻtkazmaydigan armatura ichiga joylashtirilgan elektr lampochkalar bilan jihozlanishi, ularning oʻchirgichlari tortuvchi shkafdan tashqarida, shtepsel rozetkalari esa ish stolining qisqa yon tomoni boʻylab tortuvchi shkafdan tashqarida joylashishi kerak. 170. Olov hamda yonish va portlash xavfi bor moddalar bilan ishlashga moʻljallangan ish stollari va shkaflar yonmaydigan material bilan toʻliq qoplangan boʻlishi, kislota va ishqorlar bilan ishlashga moʻljallangani esa zanglamaydigan material bilan qoplanib, yon devori yonmaydigan materialdan boʻlishi kerak. 171. Ish stollari va shkaflardagi gaz va suv joʻmraklari ularning old devorlari tomonida joylashtirilishi va joʻmrakni tasodifan ochib yuborishning imkoni boʻlmaydigan tarzda oʻrnatilishi kerak. Katta miqdordagi kimyoviy laboratoriya idishlarini yuvish uchun alohida ajratilgan yuvish xonasi mavjud boʻlib, imkon qadar laboratoriyaning markazida joylashishi kerak. 172. Yuvish xonasi yuvish stollari bilan jihozlanishi kerak. Ulardan biri zararli va hidi kuchli moddalarni yoʻqotish hamda xromli aralashma bilan yuvish uchun tortuvchi shkafli, ikkitasi esa, sodali va toza suv bilan yuvish uchun moslangan boʻlishi lozim. 173. Kislota va ishqorlar kimyoviy moddalar omborida joylashtirilishi kerak. Kislota va ishqorlarni maydonchalarda saqlaganda ularga havo yogʻinlari va quyosh nurlari tushishining oldini olish uchun soyabon qilinishi kerak. 174. Kislota va ishqorlarni yertoʻlalarda saqlash taqiqlanadi. 175. Kislota va ishqorlar toʻldirilgan shisha idishlar qoʻyiladigan pollar kislotaga chidamli materialdan ishlanib, toʻkilgan kislotani maxsus idishga yoʻnaltiradigan tarnovlar qiya boʻlishi lozim. 176. Kimyoviy moddalar omborlari toʻkilgan ishqor yoki kislotani neytrallash uchun yetarli darajada vositalar bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. 177. Kislota va ishqorlar toʻldirilgan shisha idishlar dastali mustahkam toʻqilgan savatlarga yoki maxsus yashiklarga joylanishi kerak, ularsiz mazkur suyuqliklarni tashish taqiqlanadi. 178. Kislota va ishqorlar toʻldirilgan shisha idishlarni qoʻlda ikki kishi uzogʻi bilan 25 m masofaga tekis yuza boʻylab tashishga yoʻl qoʻyiladi, bunda suyuqlik sachrashiga qarshi zarur ehtiyot choralari koʻrilishi lozim. Kislota va ishqorlar toʻldirilgan shishalarni faqat ichiga asbest toʻshalgan maxsus (taxtadan yoki metalldan yasalgan) yashiklarda tashishga ruxsat etiladi. 179. Kislota va ishqorlar bilan ishlaydigan barcha xodimlar saqlagich koʻzoynaklar (gardishi teridan yoki rezinadan ishlangan) va rezina qoʻlqoplardan, ayrim hollarda esa rezinali (yoki rezina qoplangan) fartuk va rezina etiklardan foydalanishlari kerak. Kislota va ishqorlar bilan saqlagich koʻzoynaklarsiz ishlash taqiqlanadi. 180. Kislota va ishqorlarni shisha idishlardan kichik idishlarga sifon yoki qoʻl nasoslari vositasida quyish zarur. 181. Qattiq holatdagi oʻyuvchi natriyli barabanlar (bochkalar) maxsus keskichlar yordamida, yoʻl-yoʻriq olgan tajribali ishchilar tomonidan shaxsiy himoya vositalaridan foydalangan holda ochilishi kerak. 182. Boʻshagan baraban kristalli qattiq natriyning qoldiqlaridan, soxta tubli alohida bakka ochilgan qopqoqli tomoni pastga qaratib joylashtirilishi va eritish yoʻli bilan tozalanishi kerak. Boʻshagan barabanlarni faqat suv bilan yuvilgandan keyin chiqarishga ruxsat etiladi. 183. Ishqor eritishda tinmay aralashtirilayotgan suvga moddaning kichik boʻlaklarini asta-sekin qoʻshib borish zarur, bunda ishqor boʻlaklarini faqat qisqich bilan ushlash kerak. Oʻyuvchi ishqorlarning katta boʻlaklarini maxsus ajratilgan joyda, ustini zich mato boʻlagi bilan yopib, mayda boʻlaklarga maydalash zarur. 184. Toʻkilgan kislota va ishqorlar ustiga darhol qum toʻkilishi, neytrallanishi va shundan soʻnggina yigʻishtirilishi kerak. Shisha siniqlarini choʻtka va hokandoz yordamida yigʻib olish kerak. 185. Ishlatilgan kislota va ishqorlar maxsus idishlarga alohida toʻplanishi va zararsizlantirilgandan soʻng kanalizatsiyaga, loyli oʻraga yoki mahalliy sharoitdan kelib chiqib, ruxsat etilgan joyga toʻkilishi kerak. 186. Kislota va ishqorlardan boʻshagan idishlar zararsizlantirilib, yaxshilab yuvilishi kerak. 187. Tez yonadigan va yonuvchi suyuqliklar (past haroratda qaynaydigan moddalarni istisno qilganda) laboratoriya xonalarida tiqini jips yopiladigan devori qalin bankalarda (shisha idishlarda) saqlanishi kerak. Bankalar qopqogʻi jips yopiladigan, devori va tubiga asbest qoplangan maxsus metall yashiklarda saqlanishi kerak. 188. Yashik yetib borish uchun qulay, yoʻlaklar va qizitadigan asboblardan uzoqda polda joylashtirilishi kerak. Yashik qopqogʻining ichki tomonida mazkur xona uchun yonuvchi va tez yonadigan suyuqliklarning nomlari va saqlashning umumiy meʼyorlari koʻrsatilgan aniq yozuv tushirilgan boʻlishi kerak. 189. Tez yonadigan suyuqliklar uchun shisha idishning sigʻimi 1 litrdan oshmasligi, sigʻimi kattaroq boʻlganda esa germetik yopiladigan metall gʻilofga ega boʻlishi kerak. 190. Laboratoriya xonalarida past kislotali moddalarni (dietil efiri, atseton va boshqalar) saqlash taqiqlanadi. 191. Ishlar yakunlangandan soʻng ushbu moddalar saqlash uchun maxsus xonaga (omborga) chiqarilishi kerak. 192. Dietil efiri boshqa moddalardan ajratilib sovuq va qorongʻi xonada saqlanishi lozim. 193. Tez yonadigan va yonuvchi moddalarni ombordan laboratoriyaga yopiq, sinmaydigan idishda yoki gʻilofga solingan shisha idishda tashib keltirish zarur. 194. Laboratoriyaning har bir ishchi xonasida bir paytda saqlanadigan yongʻindan xavfli suyuqliklarning umumiy miqdori bir sutkalik ehtiyojdan ortmasligi kerak. 195. Tez yonadigan moddalar va yonuvchi suyuqliklar bilan barcha ishlar ventilyatsiya ishlab turgan xonalarning tortuvchi shkaflarida va gaz yondirgichlar va elektr asboblari oʻchirilgan holatda oʻtkazilishi kerak. 196. Yonuvchan moddalar bilan ishlashni laboratoriyaning tajribali xodimlariga topshirilishi lozim. 197. Past qaynovchi yonuvchi moddalarni (atseton, benzol, efirlar, spirt va hokazo) haydash va qizdirish qiyin eruvchi shishadan qilingan aylana tubli kolbalar, mazkur moddaning qaynash haroratiga bogʻliq (suv, moy) tegishli issiqlik tashuvchilar bilan toʻldirilgan idishlarda amalga oshirilishi kerak. 198. Ichida past qaynovchi mahsulotli va yonuvchan idishlarni ochiq olovda, shuningdek barcha elektr qizdiruv jihozlarida qizdirish taqiqlanadi. 199. Yuqoriroq qizish haroratiga ega boʻlgan suyuqliklar yopiq turdagi elektr kolba qizdirgichlarda qizdirilishi kerak. 200. Tez yonadigan moddalarni qizdirish uchun qoʻllaniladigan barcha apparatura toʻliq tuzatilgan boʻlishi, kontaktlar uchqun chiqishining oldini olish kerak. 201. Laboratoriya havosiga ozroq bugʻlanishi bilan taʼsir qiladigan benzol, nitrobenzol, xloroform, dietil efiri, spirt, organik kislotalar efirlari, oltingugurt uglerodi va shu kabi kuchli hidlanuvchi zaharli moddalar bilan bogʻliq barcha ishlar faqatgina havo tortuvchi shkafda amalga oshirilishi kerak. 202. Portlashning oldini olish uchun dietil efirini quriguncha bugʻlantirish taqiqlanadi. Bugʻlantirish paytida ozgina qismi kolbada qolishi kerak. 203. Yoqilgʻi suyuqliklari bilan ishlar amalga oshirilgan idishlar ishlar tugagandan soʻng darhol yuvib tashlanishi kerak. 204. Ishlatib boʻlingan yoqilgʻi suyuqliklarini kun yakunida laboratoriyadan generatsiya yoki bu suyuqliklarni yoʻqotish uchun olib ketilishi lozim boʻlgan maxsus germetik berkitiluvchi idishga yigʻish lozim. Yoqilgʻi suyuqliklarini kanalizatsiyaga toʻkish taqiqlanadi. 205. Yongʻin va portlash xavfli suyuqliklar tasodifan toʻkilganda gaz gorelkalari, qizdirish asboblari darhol oʻchirilishi, tashqaridagi umumiy elektr oʻchiruvchi bilan xona uzib qoʻyilishi, toʻkilgan moddalar koʻp miqdorda boʻlganda qoʻshni xonalardagi barcha qizdirish asboblari ham oʻchirilishi, toʻkilgan joyga qum sepilishi kerak. 206. Yoqilgʻi moddalarining alanga olgan holatida (yongʻin paydo boʻlganda) tashkilot rahbari tomonidan tasdiqlangan yoʻriqnomaga muvofiq yongʻinni oʻchirish choralari koʻrilishi zarur. 207. Pol sathidan 1,5 m dan yuqorida joylashgan holda xizmat koʻrsatilishini talab etuvchi uskunalar statsionar maydonchalar va zinapoyalar bilan jihozlanishi kerak. 208. Pol sathidan 0,5 m va undan yuqori balandlikda joylashgan maydonchalar, shuningdek ularga keluvchi zinapoyalar va oʻtish koʻprikchalarining atrofi kamida 1,2 m balandlikdagi panjaralar bilan toʻliq holda jihozlangan boʻlishi kerak. Bunda panjaralarning tagi kamida 0,15 m balandlikkacha yoppasiga toʻsilgan boʻlishi lozim. 209. Uskunalarga xizmat koʻrsatish maydonchalarining kengligi kamida 0,8 m, ularga keluvchi zinapoyalarning kengligi esa kamida 0,6 m boʻlishi kerak. 210. Zinapoyalar zinalarining eni kamida 0,12 m, ularning balandlik farqi esa koʻpi bilan 0,2 m boʻlishi kerak. 211. Pol sathidan 1,5 m gacha balandlikda joylashgan maydonchalarning zinapoyalari koʻpi bilan 45° gacha qiyalikda, 1,5 m dan ortiq balandlikda boʻlganda esa koʻpi bilan 50° qiyalikda boʻlishi kerak. Yertoʻlalarga keluvchi zinapoyalarning qiyaligi koʻpi bilan 45° boʻlishi kerak. 212. Maydonchalar pollarining qoplamasi gʻadur-budur boʻlib, ishlayotgan xodimlar sirgʻanib ketishining oldini olishi kerak. 213. Tashkilotlar ishlab chiqarish uskunalari GOST 12.2.003-91 “Ishlab chiqarish uskunasi. Umumiy xavfsizlik talablari”ga muvofiq boʻlishi lozim. 214. Asbob-uskuna va uning uzellari tuzilishi, quvuroʻtkazgichlar va armatura QMQ 3.05.05-98 “Texnologik asbob-uskunalar va texnologik quvuroʻtkazgichlar”, GOST 12.1.003-04 “Shovqin. Umumiy xavfsizlik talablari” va GOST 12.1.012-90 “Tebranish. Umumiy xavfsizlik talablari”ga javob berishi, shuningdek xizmat koʻrsatishda, taʼmirlashda va sanitariya ishlovini berishda xavfsizlik va qulaylikni taʼminlashi lozim. 215. Uskunalarning konstruksiya qismlari xodimlarning jarohat olishiga sabab boʻladigan oʻtkir boʻgʻinli, hoshiyali va tikanli boʻlmasligi lozim. 216. Asbob-uskunalarning barcha harakatlanuvchi qismlari uning korpusida joylashtirilgan boʻlishi kerak. 217. Asbob-uskunalarning ish jarayoni kuzatiladigan joylarning panjaralari tez yechiladigan (qopqoq, lyuk, shit, toʻr) yoki tez ochiladigan boʻlishi kerak. Panjaralar, eshiklar, shitlar ochilganida avtomatik ravishda uskunalar ishini toʻxtatish vositalari bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. 218. Asbob-uskunalarni kuzatish va holatini tekshirish ishlari tashkilotning texnik rahbari tomonidan tasdiqlangan jadval asosida olib borilishi kerak. 219. 2 m gacha balandlikda joylashgan asbob-uskunalarning barcha aylanadigan va harakatlanadigan, tegib ketish ehtimoli bor qismlari, harakat tezligidan qatʼi nazar, yaxlit yoki toʻrli toʻsiqlar bilan yopilgan boʻlishi kerak. Toʻsiqlar yengil, mustahkam, harakatchan birikmali (oshiq-moshiq, sharnir va shu kabilar), elektr yuritmasi blokirovkali boʻlishi zarur. 220. Mashina, apparatlar, quvuroʻtkazgichlarning barcha issiqlik chiqaradigan yuzalari ishonchli tarzda termoizolyatsiya qilinishi lozim. 221. Portlashdan xavfli binolar (ammiyak suvi saqlash sigʻimlari) ishqalanish yoki zarba natijasida uchqun chiqishiga qarshi quyidagi choralar bilan taʼminlanishi lozim: oʻrnatilayotgan uskunaning panjaralari va uzatma kamarlari orasidagi masofa 100 mm dan kam boʻlmasligi va uzatma kamarlari ishqalanish paytida paydo boʻladigan statik elektrni oladigan uskunalar bilan jihozlanishi zarur; tishli uzatmalar turli metallardan tayyorlangan boʻlishi yoki moyli muhitda turishi, lyuklardagi boltlar, koʻchiriladigan nasoslar shlanglarining birlashtiradigan muftalari, qoʻl jihozlari va asboblar bronza, jez va zarba paytida uchqun paydo boʻlishiga yoʻl bermaydigan boshqa materiallardan tayyorlanishi kerak. 222. Avtomatik boshqaruv liniyasi liniyaning sozlash tartibidan avtomatik tartibga oʻz-oʻzicha almashuvga yoki sozlash paytida uni markaziy pultdan ishga tushirishga yoʻl qoʻymaslik lozim. 223. Avtomatik yoki sozlash tartiblari avtomatik liniyalarda turgan mashinalar, avtomatlar va agregatlar texnologik ketma-ketlikda ishlashini taʼminlaydigan blokirovkaga va liniyani sozlash va avtomatik tartibda ishga tushgani haqida ogohlantiradigan, shuningdek mashinalarning detallari sinib qolganligi va texnologik jarayonning buzilganligidan xabar beradigan signal uskunalariga ega boʻlishi kerak. 224. Masofadan yoki avtomatik ishga tushiriladigan mashinalar atrofida “Ehtiyot boʻling, avtomatik ishga tushiriladi!” degan xavfsizlik belgisi boʻlishi lozim. Toʻla avtomatlashgan korxonada bunday plakatlar talab qilinmaydi. 225. Tashkilotda namunaviy yoʻriqnomalarga muvofiq xavfsizlik texnikasi boʻyicha ishlab chiqarish yoʻriqnomalari ishlab chiqilishi lozim. Ular tashkilot xodimlariga ular tomondan imzolangan holda tarqatilishi, shuningdek ish joylarida osib qoʻyilishi lozim. 226. Apparatlar va texnologik sigʻimlar ichida turli xil ishlarni amalga oshirish muhandis-texnik xodimlardan boʻlgan, ishlarni oʻtkazish uchun masʼul boʻlgan shaxsga berilgan tashkilot rahbarining yozma ruxsati bilan oʻtkaziladi. Ishlar faqat kunduzgi vaqtda oʻtkazilishi kerak, tungi ishlarga faqat avariya yuz bergan hollarda yoʻl qoʻyiladi. 227. Apparatlar va sigʻimlar ichidagi ishlarga 18 yoshdan kichik boʻlmagan, jismoniy sogʻlom, tibbiy koʻrikdan oʻtgan shaxslar qoʻyiladi. 228. Sigʻimlar ichidagi ishlar ikki va undan ortiq kishidan iborat boʻlgan guruh tomonidan oʻtkazilishi kerak (bittasi ishlaydi, ikkinchisi uni kuzatadi). Kuzatuvchisiz (dublyorsiz) ishlashga ruxsat etilmaydi. Portlashdan xavfli muhit boʻlgan yoki gazdan xavfli sirasiga kiritilgan apparatlar va sigʻimlarda ishlashda kuzatuvchilar ikkita boʻlishi kerak. 229. Apparat yoki sigʻim ichida ishlashdan avval tashkilot yoki smena boshligʻi quyidagilarni taʼminlashi lozim: apparat yoki sigʻimni mahsulotdan yaxshilab tozalashi va keyin uni suv bilan yaxshilab yuvishi, suyuqlikning qoldigʻi ishchini apparatda yoki sigʻimda boʻlmagan vaqtda ketkazilishi kerak; apparat yoki sigʻimni suv, bugʻ, mahsulot va boshqa xil quvurlaridan joʻmraklar, tiqin joʻmraklarini yopish hamda quvurlarda zich tiqinlarni oʻrnatish yoʻli bilan ishonchli oʻchirish; avvaldan shamollatish uchun, shuningdek butun ish davomida yuqori va quyi tuynuklarni ochish (zarur boʻlganda majburiy shamollatishni amalga oshirish); “Ishga tushirilmasin, odamlar ishlayapti!” ogohlantirish yozuvini osib qoʻyish; apparat yoki sigʻimning ichida havo muhitining tahlilini amalga oshirish, sinamalar yuqori zonada lyukdan kamida 1 m masofada va quyi zonada — tubidan koʻpi bilan 0,2 m masofada olinadi; zaruriy ashyolar va asboblarning mavjudligi va sozligi, portlashdan xavfli muhit hosil boʻlishi mumkin boʻlgan sigʻimlarda ishlash paytida ashyolar va asboblar zarba tufayli uchqun yuzaga kelishining oldini olishi lozim (asbobga mis qoplanishi kerak); portlashdan xavfli muhiti boʻlgan sigʻimlarda ishlash uchun portlashdan himoyalangan turdagi chirogʻi boʻlgan 12 V kuchlanishli koʻchma elektr chiroqlari (akkumulyatorli chiroqlar) yoxud boshqa joylarda ishlash uchun suv oʻtmaydigan turdagi chiroqlar mavjud boʻlishi kerak. Ochiq alangadan foydalanish qatʼiy taqiqlanadi; himoya muhofaza vositalarining mavjudligi va sozligi, sinov raqami va sanasi koʻrsatilgan yorligʻi boʻlgan shlangli yoki kislorodli toʻliq ajratuvchi gazga qarshi niqob, qutqarish arqoni boʻlgan muhofaza belbogʻi. Muhofaza belbogʻi va arqonning pasporti boʻlishi va u har 6 oyda 5 daqiqa davomida statik yuk bilan (300 kg) sinovdan oʻtishi kerak; sigʻim yoki apparat ichida ishlashga ishlashning xavfsiz usullariga maxsus oʻrgatilgan ishchilarning qoʻyilishi, shuningdek ular bilan qoʻshimcha xavfsizlik texnikasi yoʻl-yoʻriqlari berilib, boʻlgʻusi ishning turi hamda uning xavfsizligini taʼminlaydigan chora-tadbirlar tahlil etiladi. 230. Ishchini sigʻim yoki apparatga tushirishdan avval uning poyabzalini maxsus toza poyabzalga almashtirish lozim. Tashkilot yoki smena boshligʻi shaxsan ishchida koʻrsatilgan asboblar, himoya va muhofaza moslamalarining mavjudligini va sozligini tekshirishi va shundan keyin unga sigʻim yoki apparatga tushib ishlashga ruxsat berilishi kerak. 231. Ishchilarning yuqori va quyi tuynuklarga ega boʻlgan apparatlar va sigʻimlarga kirishi quyi tuynuk orqali, quyi tuynuklari boʻlmagan sigʻimlarga (amforalar va hokazo) tushish esa, yuqori tuynuk orqali tuynukka ilish uchun ilmoqlari boʻlgan narvon orqali amalga oshiriladi. 232. Sigʻimlar ichidagi ishlarni bajarish uchun pastidan rezina uchliklari boʻlgan koʻchma (tirab qoʻyiladigan) narvonlardan foydalanish lozim. 233. Apparat yoki sigʻimning ichida gazga qarshi niqobda toʻxtovsiz ishlash koʻpi bilan 15 daqiqaga ruxsat etiladi, undan keyin ishchiga ochiq havoga chiqqan holda 15 daqiqaga tanaffus berilishi kerak. 234. Shlangning boʻsh uchi (havo olish uchi) toza havo kelishini taʼminlaydigan joyda mustahkamlanishi lozim. 235. Olib chiquvchi shlangning uzunligi 20 m dan ortiq boʻlganda unga purkagich yordamida havo kiritilishi kerak. 236. Apparat yoki sigʻim ichida ishlar tugaganidan keyin tashkilot yoki smena boshligʻi quyidagilarni bajarishi lozim: apparat yoki sigʻim ichida odamlar, shuningdek ashyolar va asboblarning yoʻqligini shaxsan tekshirish; apparatlar yoki sigʻimlar ulangan quvur-simlardan yopqichlarning olinishi hamda tuynuklarning bekitilishi uchun yozma ruxsat berish. 237. Transportlanayotgan ashyolarni transportyorga shunday joylash kerakki, ular transportyor tasmasidan chiqib turmasligi va tushib ketmasligi kerak. 238. Harakatlanayotgan transportyorning roliklariga tegish, transportyorning ustida yurish, undan sakrab oʻtish va ustida oʻtirish taqiqlanadi. Transportyor harakatlanayotgan paytda chalgʻimaslik va boshqalarni chalgʻitmaslik zarur. 239. Transportyorlar ostki qismiga yogʻoch qurilmalari va boshqa buyumlar qoʻyilishi taqiqlanadi. Transportyorlarni nazorat qilib turish yoʻlaklari doim ochiq boʻlishi lozim. 240. Transportyorlar ishlayotgan joy toza tutilishi, tashilayotgan yuklar va chiqindilar bilan toʻldirib yuborilmasligi kerak. 241. Boshqarish pultidagi barcha ishga tushiruvchi tugmalar soz holatda boʻlishi kerak. 242. Transportyor ishlayotgan paytda yigʻishtirish ishlarini olib borilmasligi lozim. Transportyor barabanining ichidagi yigʻishtirish ishlari tegishli yoʻriqnomalar asosida olib borilishi kerak. 243. Harakatlanuvchi uskunalarni tozalashni boshlashdan oldin “Ishga tushirilmasin, odamlar ishlayapti!” degan taqiqlovchi xavfsizlik belgisi osib qoʻyilishi kerak. 244. Transportyorni toʻxtatish uchun oldi va orqa qismlarida avariya tugmachalari oʻrnatilgan boʻlishi lozim. 245. Konveyerlarning tuzilishi, konveyerlar, galereya va qurilish konstruksiyalari orasidagi oʻtish joylarining kengligi amaldagi meʼyorlarga mos boʻlishi kerak. 246. Konveyerlarning oʻtish joylari uskunalar ustida joylashgan taqdirda, ularning pastki qismi sochilib ketgan materiallarning tushib ketishining oldini oluvchi yaxlit toʻsiq bilan toʻsilgan boʻlishi lozim. 247. Konveyerdagi zanjirli, tasmali va tishli uzatgichlar, birlashtiruvchi muftalar, uzatma mexanizmlarning barabanlari, tarang tortib turuvchi qurilmalarning trosslari va yuklarning elementlari himoya toʻsiqlari bilan toʻsilgan boʻlishi zarur. Himoya toʻsiqlarining konstruksiyasi uni yechib olmasdan turib, konveyer mexanizmlarini moylash va podshipniklarning qiziganligini tekshirib turish imkonini berishi kerak. 248. Tasmaning tasmali konveyer barabani bilan tutashuv joyi konveyerning uzunasi boʻylab yon tomonidan kamida 1 m hamda baraban radiusining yigʻindisiga teng boʻlgan masofada toʻsilgan boʻlishi lozim. 249. Konveyerning tasmasi harakatlanayotgan paytida yon tomonga siljimasligi, baraban va tayanch roliklarining chekkasidan chiqib ketmasligi lozim. Tasmaning yon tomonga chiqib ketishining oldini olish uchun konveyerlar tasmaning siljishiga yoʻl qoʻymaydigan qurilmalar bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 250. Tasmali konveyerlar tasma yoki taranglovchi qurilmalar uzilib ketgan yoki boʻshatuvchi tarnovlari toʻlib tiqilib qolgan taqdirda, konveyerning uzatmasi toʻxtatib qoʻyuvchi qurilmalar bilan jihozlanishi lozim. 251. Koʻchmas konveyerlar, ularning uzunligidan qatʼi nazar, avariya vaziyatlarida ularning uzunasi boʻylab istalgan joydan turib konveyerning uzatmasini toʻxtatish imkonini beruvchi qurilmalar bilan jihozlangan boʻlishi zarur. 252. 6° dan ortiq qiyalikka ega boʻlgan tasmali va plastinali konveyerlar, ular toʻxtaganda yuk ortilgan tasmaning teskari tomonga qarab harakatlanishiga yoʻl qoʻymaydigan qurilmalar bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 253. Tasmali konveyerlar tasma va barabanni yopishib qolgan materialdan mexanik ravishda tozalovchi moslamaga ega boʻlishi kerak. 254. Koʻchib yuruvchi konveyerlar va ularni elektr manbai bilan taʼminlovchi kabellar foydalanishga qulay va oʻtish joylarini toʻsib qoʻymaydigan qilib joylashtirilgan boʻlishi lozim. 255. Tasmali konveyerlar bilan quruq va changlanuvchan materiallar tashilayotgan paytda ularni ortish va tushirib olish joylari germetizatsiyalangan boʻlishi va ish zonasi havosidagi changning miqdori ortmasligini taʼminlovchi choralar koʻrilishi kerak. 256. Bir nechta ketma-ket oʻrnatilgan konveyerlar yoki texnologik liniyaning boshqa uskunalari bilan bogʻlangan konveyerlar bir vaqtda ishlaydigan boʻlsa, ularning elektr dvigatellari blokirovkalangan boʻlishi kerak. 257. Tasmali konveyerlar ostidan toʻkilgan materialni yigʻishtirib olish mexanizatsiyalashtirilgan boʻlishi lozim. Materiallarni qoʻlda yoki mexanizatsiya vositalarida yigʻishtirib olishga faqat konveyer toʻxtatib qoʻyilgandagina ruxsat etiladi. 258. Konveyerni ishga tushirishdan oldin kamida 5 sekund davomida konveyerning butun uzunligi boʻyicha eshitiluvchi ogohlantiruvchi tovushli signal berish vositasi boʻlishi lozim. 259. Konveyerlarning ustidan oʻtish uchun galereyalarda qoʻzgʻalmaydigan koʻprikchalar oʻrnatilgan boʻlishi lozim. Oʻtish koʻprikchalari yaxlit toʻshamali, yoritilgan va ularning balandligi kamida 1,8 m boʻlishi kerak. 260. Konveyer ishlayotgan paytda uning har qanday qismini qoʻlda taʼmirlash va tozalash, shuningdek tasmasining ustiga chiqish taqiqlanadi. 261. Konveyerni toʻxtatish uchun oldi va orqa qismlarida avariya tugmachalari oʻrnatilishi lozim. 262. Ishlab chiqarish uskunalari ularga erkin yaqinlashish imkoniyati taʼminlangan hamda tozalash uchun qiyin va noqulay joylar qoldirmagan holda oʻrnatilishi lozim. 263. Tashkilot yoʻlaklari boʻsh, xom ashyo va tayyor mahsulot bilan band boʻlmasligi, tashkilotning ichki transporti harakatlanish hududidan holi joyda boʻlishi va ishlab chiqarish jarayoni ustidan kuzatishning qulayligini taʼminlashi kerak. 264. Yoʻlak oraliqlari uchun minimal masofalar poydevor, izolyatsiya, toʻsiq va shu kabi qoʻshimcha qurilmalarni hisobga olgan holda, uskunalarning maksimal boʻrtib chiqqan qismlari oraligʻida belgilanishi lozim. 265. Ishlab chiqarish uskunalarini oʻrnatishda quyidagi kenglikdagi yoʻlaklar qoldirilishi nazarda tutilishi lozim: xodimlar doimiy oʻtadigan yoʻlaklar kamida — 1,5 m; devor va uskuna oraligʻidagi yoʻlaklar kamida — 0,8 m; uskunalarning boʻrtib chiqqan qismlari oʻrtasi kamida — 0,8 m; 266. Sigʻimlar oraligʻidagi yoʻlakning kengligi yoʻlakdan olib oʻtiladigan uskunalar hajmini inobatga olgan holda, ularning kengligiga nisbatan kamida 1 m kattaroq boʻlishi kerak. 267. Tashkilotning taʼmirlash xizmati xodimlari uskunalarning mehnatni muhofaza qilish qoidalariga, ularning texnik pasportlariga va texnik hujjatlariga binoan taʼmirlash ishlarini olib borishlari lozim. 268. Uskunalarni zarur texnik holatda saqlab turish uchun tashkilotda unga xizmat koʻrsatishni yaxshilash, rejali va oldini oluvchi taʼmirlashni qatʼiy bajarilishi hamda taʼmirlash ishlarining sifatini yaxshilash boʻyicha choralar koʻrilishi kerak. 269. Asosiy uskunalarni mukammal va joriy taʼmirlash ishlab chiqilgan va tasdiqlangan ishlarni tashkil etish loyihasiga muvofiq amalga oshirilishi lozim. Ishlarni tashkil etish loyihalarida taʼmirlashni oʻtkazishga javobgar shaxslar, shuningdek taʼmirlash ishlarining tartibi va xodimlarning xavfsizligini taʼminlovchi choralar koʻrsatilishi lozim. 270. Pudratchi tashkilotlar tomonidan bajariluvchi taʼmirlash, qurilish va montaj ishlari naryad-ruxsatnoma bilan rasmiylashtirilishi lozim. 271. Barcha hollarda taʼmirlash ishlarining bajarilish tartibi va usullari bosh muhandis yoki uning oʻrinbosari bilan kelishilishi lozim. 272. Taʼmirlash ishlari bajariladigan hudud toʻsilgan holatda boʻlishi va u yerda taqiqlovchi xavfsizlik belgilari oʻrnatilgan boʻlishi lozim. 273. Taʼmirlash ishlari boshlanishidan avval taʼmirlashda band boʻlgan barcha xodimlar ishlarni tashkil etish loyihasi bilan tanishtirilishi va taʼmirlash ishlarini bajarish paytida xavfsizlik choralariga rioya qilish boʻyicha ularga yoʻl-yoʻriq berilishi kerak. 274. Yechib olingan detallar va metall konstruksiyalar yigʻishtirib qoʻyilishi lozim. 275. Taʼmirlash ishlari olib borilayotgan paytida ish joylari, yoʻlaklar va zinapoyalar turli buyumlar bilan toʻsib qoʻyilishi taqiqlanadi. 276. Balandlikda taʼmirlash ishlarini bajarishda havoza va taxta toʻshamalardan foydalanish zarur. 277. Havoza va toʻshamalarda ishlash uchun ehtiyot kamarlari va arqonlaridan foydalanish lozim. 278. Taʼmirlash ishlari bajarilayotgan hududdagi elektr oʻtkazgichlari yoki uskunalarning kuchlanish ostida boʻlgan ochiq qismlari oldindan elektr tokidan oʻchirib qoʻyilgan yoki maxsus izolyatsiyalovchi vositalar bilan mustahkam himoyalangan boʻlishi lozim. 279. Xodimlarning qizigan uskunaning ichiga kirgan holda taʼmirlash ishlarini olib borishiga uskunani shamollatib, ichidagi gazlar butunlay chiqarib yuborilgandan va havoning harorati koʻpi bilan 40°S gacha pasaytirilgandan soʻng ruxsat etiladi. 280. Barcha taʼmirlash ishlari tashkilot rahbari tomonidan tayinlangan masʼul shaxslarning rahbarligi va nazorati ostida bajarilishi lozim. 281. Taʼmirlash tugagach keraksiz konstruksiyalar, asbob-uskunalar, materiallar va chiqindilar tashkilotdan olib ketilishi, toʻsiqlar, saqlovchi moslamalar va blokirovkalar oʻz joyiga oʻrnatilishi zarur. Barcha turdagi taʼmirlash ishlari tashkilot bosh muhandisi tomonidan tasdiqlangan rejaviy taʼmirlash jadvaliga muvofiq bajarilishi kerak. 282. Barcha zararli va portlovchi gazlar boʻlgan hamda gazlar yigʻilish ehtimoli bor xonalarda taʼmirlash ishlarini boshlashdan avval, shuningdek taʼmirlash ishlari hamda apparatlar va qurilmalarni tozalash vaqtida xonadagi shamollatish tizimini ishlatish zarur. 283. Taʼmirlash ishlari vaqtida portlovchi gaz va bugʻlar ajralib chiquvchi jarayonlarni amalga oshirish taqiqlanadi. Taʼmirlash ishlarini boshlashdan oldin va ularni bajarayotganda binodagi havoda portlovchan bugʻ, gaz bor-yoʻqligini tekshirish lozim. 284. Taʼmirlash ishlarini amalga oshirishda panjara, armatura, quvur oʻtkazgich va mufta qobigʻida turish taqiqlanadi. 285. Portlab yonish xavfi boʻlgan barcha binolarda shamollatish tizimi oʻchirilganda, taʼmirlash ishlari olib borilmasligi lozim. 286. Asbob-uskunada (rezervuarda) taʼmirlash ishlari boshlanishidan oldin unga ulangan barcha quvur oʻtkazgichlardan toʻsqich bilan toʻsilgan va texnologik mahsulotlarning qoldiqlaridan tozalangan hamda oʻtkir bugʻ bilan bugʻlantirilgan, suv bilan yuvilgan va shamollatilgan boʻlishi kerak. 287. Olovli ishlar yordamida yoki boshqa taʼmirlash ishlari ularni bajarish jarayonida koʻrilgan chora-tadbirlarga qaramay, xavfli vaziyat yuzaga kelishi mumkin boʻlgan holatlar aniqlanganda toʻxtatilishi shart. Ishga tushirish moslamalarida (magnit oʻchirgich tugmalari, rubilniklar va hokazolar) “Ishga tushirilmasin, odamlar ishlayapti!” degan taqiqlovchi xavfsizlik belgilari boʻlishi kerak, bunda elektr ulanishi zanjiridan saqlagichlarning eruvchan qismlari olinishi kerak. 288. Xamirturush ishlab chiqarish tashkilotlarida uskunalar va texnik qurilmalarni taʼmirlashda bajariladigan alangali ishlar (elektr yoki gaz payvandlash, uchqunli metallarga ishlov berish) shamollatish tizimi bilan jihozlangan xonalarda hamda sigʻimlar, sisternalar, baklarda ishlaganda shamollatish tizimi bilan jihozlangan joylarda amalga oshirilishi lozim. 289. Tashkilotlarni loyihalashtirishda, qurishda (montaj qilishda) mazkur Qoidalarga amal qilish uchun javobgarlik tegishli ishlarni bajaruvchi tashkilotlar zimmasiga yuklatiladi. 290. Mansabdor shaxslar va xodimlar xavfsizlik qoidalariga rioya qilmaganliklari uchun qonunchilik hujjatlariga muvofiq javobgarlikka tortiladilar. 291. Mazkur Qoidalar Davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasi, Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi, Ichki ishlar vazirligi, Sogʻliqni saqlash vazirligi, Oʻzbekiston Kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashi, “Oʻzdavenergonazorat” inspeksiyasi, Oʻzbekiston standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish agentligi, Oziq-ovqat sanoati korxonalari uyushmasi, “Oʻzdonmahsulot” aksiyadorlik kompaniyasi hamda Tabiatni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi bilan kelishilgan.