KOOPERATSIYA TOʻGʻRISIDA
(law, 2025-02-12)

1. Kooperatsiya va uning turlari
1. Oʻzbekiston Respublikasida kooperatsiya jismoniy va yuridik shaxslarning iqtisodiy hamda ijtimoiy faoliyatning turli sohalarida umumiy maqsadlarga erishish uchun tashkiliy jihatdan rasmiylashtirilgan, mulkning shirkat (jamoa) shakliga asoslangan ixtiyoriy birlashmalaridan (kooperativlaridan) iboratdir. 2. Oʻzbekiston Respublikasida aholining mahsulotlar, ishlar va xizmatlarga boʻlgan ehtiyojlarini qondirish uchun, shuningdek foyda (daromad) olish maqsadida tuziladigan matlubot, ishlab chiqarish va aralash ishlab chiqarish-matlubot kooperativlari amal qiladi. Kooperatsiya, shuningdek oʻz aʼzolarining uy-joy-maishiy va boshqa ijtimoiy ehtiyojlarini qondirishga xizmat qiladigan kooperativlarni,(uy-joy-qurish uy joy kooperativlarini, garaj qurish, chorbogʻ qurish va shu kabi kooperativlarni) ham oʻz ichiga oladi.

2. Kooperatsiya toʻgʻrisida qonunchilik
Barcha turdagi kooperativlar va ularning xoʻjalik uyushmalarini tuzishning, ular faoliyatining, ularni qayta tuzish va tugatishning umumiy huquqiy, iqtisodiy va ijtimoiy asoslari ushbu Qonun, “Oʻzbekiston Respublikasidagi korxonalar toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni, Oʻzbekiston Respublikasining boshqa qonun hujjatlari bilan, Qoraqalpogʻiston Respublikasida esa — Qoraqalpogʻiston Respublikasi qonunchiligi bilan ham tartibga solinadi.

3. Kooperativ — kooperatsiyaning birlamchi boʻgʻini
1. Yuridik shaxs huquqiga ega boʻlgan, jamoa mulki huquqi asosida oʻziga qarashli mulkka egalik qiladigan, undan foydalanadigan va uni tasarruf etadigan mustaqil xoʻjalik yurituvchi subyekt kooperativ hisoblanadi. Yer va boshqa tabiiy boyliklar kooperativlarga foydalanish uchun beriladi. Ishlab chiqarish va ishlab chiqarish-matlubot kooperativlarining faoliyati, oʻz aʼzolarining, shuningdek mehnat shartnomalari (kontraktlar, bitimlar) boʻyicha ishlayotgan kishilarning oʻz mehnatlari bilan shaxsan ishtirok etishiga asoslanadi Matlubot kooperativlari hamda oʻz aʼzolarining oʻy-joy-maishiy va boshqa ijtimoiy ehtiyojlarini qondirishga xizmat qiladigan kooperativlar faoliyati oʻz mehnati bilan shaxsan ishtirok etish bilan boʻlmasligi ham mumkin. 2. Kooperativlar tarmoq hududiy va boshqa belgilar boʻyicha xoʻjalik uyushmalariga ixtiyoriylik asosida birlashmalari va yakkahokimlikka qarshi qonunlarning talablarini hisobga olgan holda ish olib borishlari mumkin. 3. Kooperativ, Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlarida taqiqlanganlaridan tashqari, faoliyatning har qanday turi bilan shugʻullanishga haqlidir. Bunda kooperativlar va ularning xoʻjalik uyushmalari (shu jumladan barcha turdagi aralash davlat-kooperativ uyushmalari) davlat boshqaruvi, kontroli va nazorati, shuningdek tergovga qadar tekshiruvni amalga oshiruvchi organlar, surishtiruv, tergov va odil sudlov idoralarining vazifalarini bajarishlariga yoʻl qoʻyilmaydi. Kooperativlar, kooperativlarning xoʻjalik uyushmalari Oʻzbekiston Respublikasining qonunchiligiga va xalqaro shartnomalarga muvofiq respublika va xalqaro bozorlarda xoʻjalik faoliyatini erkin yuritish huquqiga egadirlar.

4. Kooperativning mulkdorlari va mol-mulki
1. Kooperativning mustaqil balansida oʻz ifodasini topadigan asosiy fondlar, oborot mablagʻlari, pay badallari, shuningdek boshqa boyliklar kooperativ mulki hisoblanadi. 2. Kooperativning mol-mulki oʻz aʼzolarining pul va moddiy badallari, banklarning kreditlari, oʻzi ishlab chiqargan mahsulotlar, bu mahsulotlarni sotishdan, kooperativ ustavida nazarda tutilgan oʻzga xil faoliyatdan kelgan daromadlar hamda qonun hujjatlarida man etilmagan boshqa manbalar hisobiga hosil boʻladi. Kooperativning mol-mulkini shakllantirishda, mulk shaklidan qatʼi nazar, korxonalar (tashkilotlar), shuningdek mazkur kooperativga aʼzo boʻlmagan, ammo unda mehnat shartnomasiga (kontraktiga), bitimiga muvofiq ishlayotgan jismoniy shaxslar shartnoma asoslarida pul va moddiy badallar toʻlash yoʻli bilan ishtirok etishlari mumkin. 3. Kooperativ tomonidan tashkil etilayotgan korxonalar va tashkilotlarning mol-mulki, shuningdek qoʻshgan ulushlariga muvofiq xoʻjaliklararo korxonalar va tashkilotlarning mol-mulki kooperativ mulki hisoblanadi. Tarkibiga kooperativlar, turli mulk shaklidagi boshqa korxonalar va tashkilotlar kirgan xoʻjalik uyushmalarining mol-mulki ularning shirkat (jamoa) mulkidir. Tarkibiga faqatgina kooperativlar kirgan uyushmalarning (ittifoqlarning) mol-mulki, basharti mazkur uyushmalarning (ittifoqlarning) taʼsis hujjatlarida yoki Oʻzbekiston Respublikasining qonunchiligida oʻzga hol nazarda tutilmagan boʻlsa, ana shu kooperativlarga shirkat (jamoa) mulki huquqida qarashli boʻladi.

5. Kooperativ tuzish va uning Ustavi
1. Kooperativ fuqarolar istagi bilan yoki yuridik shaxslarning tashabbusi bilan mutlaqo ixtiyoriylik asosida tashkil etiladi. Kooperativ aʼzolari boʻlgan fuqarolarning soni uch kishidan kam boʻlmasligi, matlubot kooperativida (jamiyatida) hamda qishloq xoʻjaligi kooperativida esa yetti kishidan kam boʻlmasligi kerak. Kooperativ mustaqil tarzda ham, mulkning har qanday shakliga mansub korxonalar, muassasalar, tashkilotlar huzurida ham tashkil etiladi va faoliyat koʻrsatadi. Mulkchilikning har qanday turdagi korxonaning, muassasaning, tashkilotning qaroriga koʻra tuziladigan kooperativ yuridik shaxs huquqiga ega boʻlishi, joriy va hisob-kitob schyotlari ochishi mumkin. Korxona, muassasa, tashkilot shunday turdagi kooperativning ustavini tasdiqlaydi, uning ishlab chiqarish va xoʻjalik faoliyatini nazorat qiladi hamda uning faoliyat natijalari uchun toʻla javobgar boʻladi. 2. Kooperativning ustavi kooperativ taʼsis etishni istagan fuqarolarning umumiy yigʻilishida yoki yuridik shaxslar muxtor vakillarining yigʻilishida qabul qilinadi va davlat xizmatlari markazlarida roʻyxatga olinadi. Ustavi roʻyxatga olingan va davlat reyestriga kiritilgan paytdan eʼtiboran kooperativ tashkil topgan deb hisoblanadi. Matlubot, ishlab chiqarish kooperativlari, aralash shaklidagi kooperativlarning ustavida kooperativ aʼzolarining kooperativ qarzlari boʻyicha mulkiy javobgarligi koʻrsatilgan boʻlishi kerak. Bu qoida kooperativ ustavida oʻz aksini topmasa, uni davlat roʻyxatiga olish man etiladi. 3. Soxta kooperativ aniqlangan taqdirda qaytarilmagan ssudalar va kreditlar uning aʼzolaridan amaldagi qonunchilik normalariga muvofiq undirib olinadi.

6. Kooperativga aʼzolik
1. 16 yoshga toʻlgan, kooperativning maqsad va vazifalarini amalga oshirishda ishtirok etish istagini bildirgan va bunga qodir boʻlgan har bir jismoniy shaxs, basharti Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligida oʻzga hol nazarda tutilmagan boʻlsa, kooperativ aʼzosi boʻlishi mumkin. Mulkchilikning barcha shakllaridagi korxonalar va tashkilotlar, shuningdek boshqa kooperativlar va shirkatlar kooperativning jamoa aʼzolari boʻlishi mumkin. Kooperativlar va ularning jamoa aʼzolari oʻrtasidagi oʻzaro munosabatlar shartnoma asoslarida quriladi. 2. Kooperativning aʼzosi mehnat shartnomasi boʻyicha bir nechta ishlab chiqarish kooperativida ishlashi yoki ayni bir vaqtning oʻzida uy-joy va boshqa ijtimoiy ehtiyojlarni qondirish bilan shugʻullanuvchi bir necha kooperativning aʼzosi boʻlishi haqli. Kooperativga kirish yoki unda mehnat shartnomasi (kontrakt, bitim) boʻyicha ishlash uchun asosiy ish joyidagi korxona mulkdorining, maʼmuriyatning (boshqaruv idorasining) roziligi talab qilinmaydi. Qonunchilikka muvofiq yoki sudning hal qiluv qaroriga koʻra muayyan faoliyat bilan shugʻullanishi yoxud muayyan lavozimni egallashi man etilgan shaxslarning kooperativga aʼzo boʻlishi yoki mehnat shartnomasi (kontrakti) asosida unda ishlashga jalb etilishi mumkin emas. 3. Aʼzolik munosabatlaridan kelib chiqqan nizoli ishlar kooperativ ustavida belgilangan tartibda kooperativ boshqaruv idoralari tomonidan, Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligida nazarda tutilgan hollarda esa — sud tomonidan hal etiladi. 4. Kooperativ aʼzosi ustavda nazarda tutilgan hollarda kooperativning umumiy yigʻilishi qaroriga binoan kooperativdan chiqarilishi mumkin. Kooperativ aʼzoligidan chiqarilganlik ustidan sudga shikoyat qilinishi mumkin.

7. Kooperativ aʼzolarining huquqlari va majburiyatlari
1. Barcha turdagi kooperativlarning aʼzolari: kooperativ faoliyatda va uning ishlarini boshqarishda qatnashish kooperativning boshqaruv va nazorat idoralariga saylash hamda saylanish, kooperativ faoliyatini yaxshilash, uning idoralari va mansabdor shaxslarining ishidagi nuqsonlarni bartaraf etish haqida takliflar kiritish: foydali (daromaddan) ulush olish, kooperativ tugatilgan taqdirda esa — ustavda nazarda tutilgan tartibda qoʻshgan mehnat va mulkiy hissasiga yarasha kooperativ aʼzolari oʻrtasida taqsimlanishi lozim boʻlgan mulk ulushini olish; pay badalining butun summasini qaytarib olgan holda, shuningdek oʻz mehnat va mulkiy hissasiga mutanosib ravishda kooperativ foydasidan (daromadidan) ulush olgan holda kooperativdan ixtiyoriy tarzda chiqish; kooperativ mulkidan, ustavda kooperativ aʼzolari uchun nazarda tutilgan imtiyozlar va afzalliklardan foydalanish; kooperativning mansabdor shaxslaridan kooperativning faoliyatiga doir har qanday masala yuzasidan axborot olish; kooperativ mulkidagi oʻziga qarashli ulushni meros qilib qoldirish huquqiga egadir. Bundan tashqari ishlab chiqarish va matlubot kooperativlarining aʼzolari: ishlab chiqarish ehtiyojlarini va kasbiy tayyorgarlikni hisobga olgan holda kooperativdan ish olish; ishlamaydigan kunlar berish orqali taʼminlanadigan dam olish, shuningdek ishchi va xizmatchilarning tegishli toifalari uchun qonunda belgilanganidan kam boʻlmagan muddatga har yili haq toʻlanadigan otpuska olish; xavfsiz mehnat sharoiti bilan taʼminlanish; oʻzini ijtimoiy va majburiy tibbiy sugʻurta qildirish hamda ijtimoiy taʼminlanish; madaniy-maishiy xizmatdan foydalanish va kooperativ aʼzolarining umumiy yigʻilishi belgilagan tartibda boshqa ehtiyojlarni qondirish huquqiga ham egadirlar. 2. Barcha turdagi kooperativlarning aʼzolari: kooperativ ustaviga rioya etishlari hamda kooperativning umumiy yigʻilishi, saylab qoʻyiladigan boshqaruv va nazorat idoralari qabul qilgan qarorlarni bajarishlari; kooperativ faoliyatda mehnat qilib yoki mulk qoʻshib ishtirok etish bilan bogʻliq kooperativ oldidagi oʻz majburiyatlarini bajarishlari; kooperativga xoʻjalik faoliyati yuritish uchun berib qoʻyilgan tabiat resurslaridan oqilona foydalanishlari, ularni asrab-avaylashlari hamda atrof-muhitni muhofaza qilish chora-tadbirlarini bajarishlari shart. 3. Kooperativ aʼzolari kooperativ ustavida va qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa huquqlarga ham ega boʻladilar hamda ularning zimmasiga masʼuliyatlar ham yuklatiladi.

8. Kooperativ aʼzolarning masʼuliyati
1. Ishlab chiqarish kooperativlarining va aralash shakldagi kooperativlarning aʼzolari tugatilgan kooperativning qarzlari yuzasidan kooperativning mol-mulki bilan javobgar boʻladilar, bu mol-mulk yetmay qolgan taqdirda qarz summasi sud tomonidan kooperativ har bir aʼzosining yillik daromadi summasiga mutanosib ravishda taqsimlanadi. 2. Matlubot kooperativining faoliyatida faqat pay badallari qoʻshib ishtirok etayotgan kooperativ aʼzosi, shuningdek oʻz aʼzolarining uy-joy-maishiy va boshqa ijtimoiy ehtiyojlarini qondirishga xizmat qiladigan kooperativ aʼzosi boʻlmish fuqaro oʻzi qoʻshgan pay badali doirasida kooperativning majburiyatlari boʻyicha javobgar boʻladi. 3. Matlubot, ishlab chiqarish kooperativining jamoa aʼzosi xoʻjalik mustaqilligini saqlab qoladi va oʻz faoliyatida oʻzining ustaviga (nizomiga) amal qiladi. U mustaqil mulkiy javobgar boʻladi. Matlubot va ishlab chiqarish kooperativi (jamiyati) oʻz tarkibidagi jamoa aʼzolarining majburiyatlari uchun javobgar boʻlmaydi, jamoa aʼzolari esa kooperativning (jamiyatning) majburiyatlari boʻyicha uning ustavida koʻzda tutilgan tartibda va miqdorlarda javobgar boʻladilar. 4. Kooperatsiya toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlik uchun aybdor boʻlgan mansabdor shaxslar, kooperativlar va ularning xoʻjalik uyushmalari (shu jumladan, matlubot jamiyatlari ittifoqi) aʼzolari qonunda belgilangan tartibda mulkiy, maʼmuriy, jinoiy va oʻzgacha tarzda javobgar boʻladilar.

9. Kooperativni boshqarish
1. Kooperativning oliy boshqaruv idorasi umumiy yigʻilish, konferensiya, syezd boʻlib, ular kooperativ raisini (boshqaruvini), taftish komissiyasini (taftishchini) saylaydi va ularga kooperativni boshqarish boʻyicha oʻz vakolatlarini topshiradi. Kooperativning har bir aʼzosi, shu jumladan uning har bir jamoa aʼzosi, qoʻshgan mulkiy hissasining miqdoridan qatʼi nazar, bir ovozga ega boʻladi. Kooperativda mehnat shartnomasi (kontrakti) boʻyicha ishlayotgan fuqarolar umumiy yigʻilishda maslahat ovozi huquqi bilan ishtirok etadilar. 2. Umumiy yigʻilish: kooperativning ustavini qabul qiladi, unga belgilangan tartibda oʻzgartirishlar va qoʻshimchalar kiritadi; kooperativ raisini, kooperativ boshqaruvini va taftish komissiyasini (taftishchisini) saylaydi (yollaydi) va ozod etadi, ularning faoliyatlariga doir hisobotlarini eshitadi; kooperativ aʼzoligiga qabul qilish, aʼzolikdan chiqarish masalalarini, shuningdek, kooperativdan chiqish bilan bogʻliq masalalarni hal qiladi; kooperativning ichki tartib qoidalari, kooperativ mulkiga yetkazilgan zarar uchun moddiy javobgarlik toʻgʻrisidagi, mehnatga haq toʻlash haq toʻgʻrisidagi qoidalarni hamda kooperativning boshqa ichki hujjatlarini qabul qiladi va ularni oʻzgartiradi; kooperativga kirish, pay badallarining va boshqa badallarning miqdorini belgilaydi ; kooperativ faoliyatning rejalarini va ularning ijrosiga doir hisobotlarni tasdiqlaydi; foydani (daromadni) taqsimlash tartibini, kooperativ fondlari va rezervlarining turlari, miqdori hamda ulardan foydalanish yoʻnalishlarini belgilaydi: kooperativni qayta tashkil etish va uning faoliyatini toʻxtatish, uning xoʻjalik uyushmalariga kirishi va ulardan chiqishi masalalarini hal qiladi. Mazkur masalalar boʻyicha qarorlar qabul qilish kooperativ umumiy yigʻilishining mutlaq ixtiyorida boʻladi. Kooperativ ustaviga yoki umumiy yigʻilishning qaroriga muvofiq kooperativ faoliyatining boshqa tashkiliy, xoʻjalik va ijtimoiy masalalari ham kooperativning mutlaq ixtiyoriga berilishi mumkin. Zarur hollarda kooperativlarda umumiy yigʻilish ixtiyoridagi masalalarni hal etish uchun vakillar yigʻilishlari chaqirilishi mumkin. Kooperativ boshqaruvi (raisi)ning statusi kooperativ ustavi bilan belgilanadi. 3. Taftish komissiyasi (taftishchi) kooperativning (boshqaruvning) moliyaviy va xoʻjalik faoliyatini tekshiradi va u umumiy yigʻilish oldida hisobdordir. Kooperativ aʼzolarining umumiy yigʻilishi kooperativning (boshqaruvning) moliya-xoʻjalik faoliyatini tekshirish uchun belgilangan tartibda auditorni yoki auditorlik tashkilotini jalb etishga haqlidir.

10. Kooperativning faoliyatini toʻxtatish va uni qaytadan tashkil etish
1. Kooperativni tugatish yoki qaytadan tashkil etish (qoʻshib yuborish, birlashtirish, boʻlish, ajratish, oʻzgartirish) kooperativ mol-mulki egasining yoki u vakolat bergan organning, kooperativ qaysi korxona, muassasa, tashkilot (xoʻjalik uyushmasi) huzurida tashkil etilgan boʻlsa, shu korxona, muassasa, tashkilot (xoʻjalik uyushmasi)ning qaroriga yoki sudning hal qiluv qaroriga muvofiq amalga oshiriladi. 2. Kooperativning faoliyati quyidagi hollarda ham toʻxtatilishi mumkin: agar kooperativ roʻyxatga olingan paytdan boshlab bir yil davomida ishlab chiqarish-xoʻjalik faoliyatiga kirishmagan boʻlsa yoki amalda toʻxtatib qoʻyilgan faoliyatini daromadlar toʻgʻrisidagi oxirgi deklaratsiyani topshirganidan keyin bir yil oʻtgach qaytadan boshlamasa; kooperativ uzoq vaqt mobaynida (olti oydan koʻproq) toʻlovga qobiliyatsiz boʻlsa; kooperativ oʻz ustavini va amaldagi qonunchilik normalarini buzsa; kooperativning tuzilgan muddati tugasa; Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligida koʻzda tutilgan boshqa hollarda. 3. Kooperativ davlatning roʻyxatga olish reyestridan chiqarilgan paytdan eʼtiboran (ushbu kooperativga xizmat koʻrsatayotgan bankning yozma maʼlumoti mavjud boʻlgan taqdirda) qayta tashkil etilgan yoki tugatilgan deb hisoblanadi. 4. Kooperativ tugatilayotganda kooperativ jismoniy shaxsning sogʻligʻiga yoki hayotiga yetkazgan zarar uchun javobgar ekanligi munosabati bilan bu kooperativdan undirilishi lozim boʻlgan toʻlovlarga avans beriladi. 5. Ishlab chiqarish kooperativi tugatilgan taqdirda qarz beruvchilar va mehnat jamoasi aʼzolarining daʼvolari qondirilganidan keyin qolgan mol-mulk kooperativ aʼzolari oʻrtasida uning ustavida koʻzda tutilgan tartibda taqsimlanadi. Matlubot jamiyatlari ittifoqlari ularning oliy organlari (syezd, konferensiya, vakillar yigʻilishi) qaroriga muvofiq tugatiladi. Ish haqi toʻlash, banklar va boshqa qarz beruvchilar oldidagi majburiyatlarni bajarish yuzasidan hisob-kitob qilib boʻlinganidan keyin ularning qolgan mol-mulki mazkur matlubot jamiyatini oʻz tarkibiga olgan kooperativ ittifoqiga (uyushmasiga) beriladi.

11. Matlubot kooperatsiyasining asosiy vazifalari
1. Matlubot kooperatsiyasining asosiy vazifalari: qishloq posyolkalar va shaharlarda chakana savdo hamda umumiy ovqatlanish korxonalari tarmogʻini vujudga keltirish va rivojlantirish, oʻz aʼzolari—paychilar hamda xizmat koʻrsatilayotgan aholiga oʻzi ishlab chiqargan va korxonalar, tashkilotlar hamda jismoniy shaxslardan sotib olingan oziq-ovqat mahsulotlari va nooziq-ovqat mollarini sotish; aholi va korxonalardan qishloq xoʻjalik mahsulotlari hamda xom ashyo, yordamchi xoʻjalik mahsulotlari va hunarmandchilik buyumlari, keyinchalik qayta ishlash va sotish uchun yovvoyi oʻsimliklar, mevalar dorivor oʻsimlik xom ashyosini va dori moddalarini (substansiyalarni) Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligiga muvofiq xarid qilish; sotib olinayotgan qishloq xoʻjaligi xom ashyosi va boshqa mahalliy xom ashyodan, shuningdek ulgurji savdo tarkibida xarid qiladigan resurslar, xom ashyo va materiallardan oziq-ovqat mahsulotlari va nooziq-ovqat mollari ishlab chiqarishni tashkil etish; aholiga ishlab chiqarishga va maishiy turmushga doir turli xizmatlar koʻrsatishdan iboratdir. 2. Matlubot kooperativlari (jamiyatlari) ishlab chiqarish vositalari va xalq isteʼmoli mollari xarid qilishni va sotishni tashkil etish orqali fuqarolarning qishloq xoʻjalik mahsulotlari xom ashyosini yetishtiruvchi va qayta ishlovchi yordamchi xoʻjaliklarini, shuningdek hunarmandchilikni rivojlantirishni ragʻbatlantiradilar.

12. Matlubot kooperatsiyaning oʻziga xos xususiyatlari
1. Matlubot kooperativlari (jamiyatlari) yakkahokimlikka qarshi qonunchilik talablariga muvofiq ixtiyoriy ravishda xoʻjalik uyushmalariga birlashishlari mumkin. 2. Matlubot kooperativlari (jamiyatlari) xoʻjalik uyushmalari boshqaruvining oliy idoralari — syezd va konferensiyadir. Matlubot kooperativi (jamiyati) boshqaruvining oliy idorasi — kooperativ (jamiyat) aʼzolarining umumiy yigʻilishidir. Syezd va konferensiyalar kengashni (boshqaruvni) saylaydilar. Kengash (boshqaruv) syezd va konferensiyalar oraligʻidagi davrda ularning vazifalarini bajaradi hamda ularga hisob beradi. Syezd va konferensiya oʻziga hisob beruvchi nazorat idorasi — taftish komissiyasini saylaydi. 3. Xoʻjalik uyushmalari boshqaruvi idoralarining oʻz vakolatlari doirasida qabul qilgan qarorlarini ijro etish ularning aʼzolari uchun majburiydir. 4. Matlubot kooperativlari (jamiyatlari), ular uyushmalari bilan davlat boshqa uyushmalar, korxonalar, tashkilotlar hamda jismoniy shaxslar oʻrtasidagi xoʻjalik munosabatlari shartnoma asosida tashkil etiladi, basharti, Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligida oʻzga hol nazarda tutilmagan boʻlmasa. 5. Matlubot kooperativlari (jamiyatlari) narxlar hamda tariflarni mustaqil yoki shartnoma asosida belgilaydilar. Kooperativlar va ularning xoʻjalik uyushmalari bozorda yakkahokimlik qilgan hollarda davlat fuqarolarni ijtimoiy himoya qilish maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlariga muvofiq narx-navoni tartibga soladi. 6. Matlubot kooperativlarining tovarlarni togʻliq joylar, olis yerlar va ularga tenglashtirilgan joylarga yetkazib berish bilan bogʻliq qoʻshimcha sarf-xarajatlarini qoplash tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilab qoʻyiladi. 7. Oʻzbekiston Respublikasi matlubot kooperatsiyasi Xalqaro kooperativ alyansida va boshqa xalqaro tashkilotlarda qatnashishi mumkin.

13. Qishloq xoʻjaligi kooperativlari
Qishloq xoʻjaligi kooperativi ishlab chiqarish kooperativining bir shakli sifatida ushbu Qonunda, boshqa qonunchilik hujjatlarida va oʻz ustavida nazarda tutilgan barcha huquqlardan foydalanadi.

14. Qishloq xoʻjaligi kooperativlarining yer toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlik uchun javobgarligi
Qishloq xoʻjaligi kooperativlari yer toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlik uchun belgilangan tartibda javobgar boʻladilar.

15. Kooperativlarning oʻz aʼzolarining uy-joy-maishiy va boshqa ijtimoiy ehtiyojlarini qondirish sohasidagi faoliyati
Fuqarolar oʻz ijtimoiy ehtiyojlarini qondirish uchun ixtiyoriylik asosida uy-joy qurish, uy-joy kooperativlari, garaj qurish kooperativlari va boshqa kooperativlar tuzishlari mumkin. Bunday kooperativlar faoliyatining asosiy yoʻnalishi kooperativ mulki obyektlarini (uy-joylar, garajlar va shu kabilar), ustavda nazarda tutilgan hollarda esa — kooperativ aʼzolarining mulki boʻlgan obyektlarni ham qurish va keyinchalik ulardan foydalanishda pul mablagʻlari yoki shaxsiy mehnat bilan ishtirok etishdan, shuningdek kooperativ aʼzolariga kooperativni tuzishdan koʻzlangan maqsadlarga mos xizmatlarni koʻrsatishdan iboratdir.

16. Bogʻdorchilik shirkatlari, yakka tartibda qurilish bilan shugʻullanuvchilar shirkatlari va oʻzga matlubot shirkatlari
Ushbu Qonun bogʻdorchilik shirkatlari, yakka tartibda qurilish bilan shugʻullanuvchilar shirkatlari va oʻzga matlubot shirkatlariga nisbatan amal qiladi.