Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni saqlash boʻyicha texnik talablar toʻgʻrisida nizomni tasdiqlash haqida
(resolution, 2020-06-05)

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarning muomalada boʻlishi bilan bogʻliq faoliyatni litsenziyalash toʻgʻrisida” 2003-yil 16-iyuldagi 315-sonli qaroriga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi va Ichki ishlar vazirligi qaror qiladi: 1. Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni saqlash boʻyicha texnik talablar toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida roʻyxatga olingan kundan boshlab oʻn kun oʻtgandan keyin amalga kiritilsin. 3. Tibbiy yordam koʻrsatish boʻyicha Bosh boshqarma boshliqlari, Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi Sanitariya-epidemiologiya nazorati boʻyicha departamenti, Oʻzbekiston Respublikasi “Dori darmon” DAU, Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligining Patrul-post xizmati va jamoat tartibini saqlash bosh boshqarmasi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi sogʻliqni saqlash va ichki ishlar vazirlari, viloyatlardagi sogʻliqni saqlash va ichki ishlar boshqarmalari, Toshkent shahar sogʻliqni saqlash va ichki ishlar bosh boshqarmalari boshliqlari 2001-yil 1-avgustgacha boʻlgan muddatda tegishli xizmatlar tomonidan hisobot qabul qilgan holda ushbu Nizomning oʻrganilishini tashkil etsin. 4. Sobiq SSSR IIVning 1973-yil 27-apreldagi 76-sonli buyrugʻi Oʻzbekiston Respublikasi hududida tatbiq etilmasin. 5. Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 1999-yil 2-aprelda 690-son bilan roʻyxatdan oʻtkazilgan Dorixona muassasalarida giyohvand va zaharli moddalar saqlagan dori vositalarini saqlash, qoʻriqlash va yongʻindan xabar beruvchi texnika vositalari bilan jihozlashga doir namunaviy talabnomaning narkotik vositalarga oid qismlari amalda emas deb hisoblansin. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirining oʻrinbosari D.A. Asadov va Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirining oʻrinbosari B.R. Parpiyev zimmasiga yuklansin. Mazkur Nizom “Giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalar toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 13-moddasi va Vazirlar Mahkamasining 2003-yil 16-iyuldagi 315-son “Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarning muomalada boʻlishi bilan bogʻliq faoliyatni litsenziyalash toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq ishlab chiqilgan va Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligining giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlar muomalasi bilan bogʻliq faoliyat bilan shugʻullanish huquqiga ega litsenziya talabgori — yuridik shaxslarning (keyinchalik “yuridik shaxslar” deb yuritiladi) giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni saqlash uchun moʻljallangan obyekt va binolarini texnik mustahkamligi hamda qoʻriqlash — yongʻinga qarshi signalizatsiya moslamalari bilan jihozlashga doir texnik talablarni belgilaydi. 1. Mazkur Nizom Ichki ishlar, Milliy xavfsizlik xizmati va bojxona organlarining ekspertiza va tezkor-qidiruv faoliyatida foydalanish uchun giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni saqlash holatlarida joriy qilinmaydi. 2. Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlar saqlanadigan obyekt va binolar texnik mustahkamligi va qoʻriqlash-yongʻinga qarshi signalizatsiya moslamalari bilan jihozlanishiga qarab uch toifaga boʻlinadi: 1) Birinchi toifadagi hudud va bino obyektlariga: oʻz faoliyatida giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni ishlab chiqaradigan yuridik shaxslar; tarkibida giyohvand modda boʻlgan oʻsimliklarni yetishtirish faoliyatini amalga oshiradigan yuridik shaxslar; prekursorlarni saqlaydigan va sotadigan baza va omborxonalar kiradi. 2) Ikkinchi toifadagi bino obyektlariga: Psixotrop vositalar va prekursorlarni, narkotik vositalarni tarqatish va ulgurji sotishni amalga oshiruvchi yuridik shaxslar; Narkotik vositalar, psixotrop moddalar va prekursorlardan ishlab chiqarish maqsadida foydalanuvchi yuridik shaxslar; Dorixona va dorixona davolash profilaktika muassasalari kiradi. 3) Uchinchi toifadagi obyektlarga laboratoriyalar, davolash-profilaktika muassasalarining boʻlimlari, tibbiyot punktlari, boshqa tibbiyot muassasalari kiradi. 3. Obyektning toifasi va saqlanuvchi moddaning xossalariga qarab obyekt va binolar hududida giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni quyidagi saqlash tartiblari belgilanadi: 1) Birinchi toifali obyektlarda giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarni mazkur Nizomning III boʻlim qoidalariga muvofiq alohida jihozlangan xonalarda joylashgan seyflarda yoki metall shkaflarda saqlanadi. Shuningdek, ushbu saqlash tartibida birinchi toifali obyektlar hududlarining (saqlash joylari) texnik jihatdan mustahkamligiga mazkur Nizomning IV boʻlim qoidalariga muvofiq qoʻshimcha talablar oʻrnatiladi. 2) Ikkinchi toifali obyektlarda giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlar mazkur Nizomning V boʻlim qoidalariga muvofiq alohida jihozlangan xonalarda saqlanadi. Bunda giyohvandlik vositalari seyflarda, psixotrop moddalar esa metall shkaflarda saqlanadi. 3) Uchinchi toifali obyektlarda giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlar mazkur Nizomning VI boʻlim qoidalariga muvofiq jihozlangan alohida xonalarda saqlanadi. Bunda giyohvandlik vositalari seyflarda, psixotrop moddalar esa metall shkaflarda saqlanadi. 4) Birinchi toifali obyektlarda prekursorlar kimyoviy va fizik-kimyoviy xossalariga hamda xavflilik darajasiga bogʻliq holda mazkur Nizomning IV boʻlim qoidalariga muvofiq texnik jihatdan mustahkam obyektlar hududida (saqlash joylarida) saqlanadi. Harorat rejimiga rioya qilish zarur boʻlgan hollarda, giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarni yuridik shaxs boshligʻining shaxsiy javobgarligi asosida tegishli binolarda oʻrnatilgan qulflanib muhrlanadigan muzlatkichli kameralarda yoki muzlatkichlarda (bundan buyon matnda — muzlatkichlar deb yuritiladi) saqlashga yoʻl qoʻyiladi. 4. Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni saqlash uchun obyekt va binolar mazkur Nizomning VII boʻlim qoidalariga muvofiq qoʻriqlash — yongʻin signalizatsiya moslamalari bilan jihozlanishi zarur. 5. Giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalari saqlanadigan seyflar va metall shkaflar devorlarining qalinligi 3 mm dan kam boʻlmagan, mustahkam ichki qulfga ega boʻlishi hamda polga yoki devorga (700 kg dan ogʻir boʻlgan seyflar bundan mustasno) biriktirilgan (kavsharlangan) boʻlishi kerak. Giyohvandlik vositalarini saqlash uchun moʻljallangan shkaflarning eshiklarini mustahkam boʻlishi uchun yopib turadigan ustki qism yoki burchakliklar bilan kuchaytiriladi. 6. Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlar saqlanadigan xonada seyflar va shkaflarning soni va raqamlari koʻrsatilgan roʻyxat boʻlishi kerak. Seyflar va metall shkaflar yopiq holda boʻlishi kerak. Ish kuni yakunlangandan soʻng giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlar saqlanadigan seyf, metall shkaf va xonalar qulflanishi va muhrlanishi, kalitlar, muhr va tamgʻa esa — ularni saqlash uchun javobgar shaxsda boʻlishi shart. 7. Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni saqlash xonalari va seyflarining (metall shkaflarning) ikki toʻplam kaliti boʻlishi kerak: kalitlarning bir toʻplami yuridik shaxs rahbarining buyrugʻiga koʻra giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni saqlash uchun javobgar shaxsda har doim boʻlishi kerak, ikkinchi toʻplami — muhrlangan qutichada yuridik shaxs rahbarida saqlanadi. Bu kalitlarni stollarda, boshqa joylarda qoldirish taqiqlanadi. 8. Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlar muomalasi bilan bogʻliq faoliyat bilan shugʻullanish huquqini beruvchi litsenziyani olish uchun yuridik shaxs hududiy ichki ishlar organiga obyektning (binoning) giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni saqlash boʻyicha texnik talablarga muvofiqligi toʻgʻrisidagi xulosasini olish uchun oʻzining nomi va joylashgan manzilini (pochta manzili) koʻrsatilgan ariza bilan yozma ravishda murojaat etadi. 9. Ariza berilgan kundan boshlab uch ish kunidan ortiq boʻlmagan muddatda hududiy ichki ishlar organining nazorat-litsenziyalash xizmati va yongʻin nazorati vakillari hamda yuridik shaxs tomonidan belgilangan tartibda tayinlangan vakil ishtirokida giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni saqlash uchun moʻljallangan obyekt (bino) tekshiriladi va bu haqda tegishli tekshiruv dalolatnomasi tuziladi. 10. Koʻrsatilgan dalolatnoma asosida va ariza berilgan vaqtdan besh ish kunidan ortiq boʻlmagan muddatda hududiy ichki ishlar organi tomonidan: obyekt (bino) mazkur Nizomning talablariga toʻliq javob bergan taqdirda organ boshligʻi tomonidan mazkur Nizomga ilova etilgan shakl boʻyicha giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni saqlash boʻyicha texnik talablarga muvofiqligi toʻgʻrisidagi imzolangan, gerbli muhr qoʻyilgan xulosasi beriladi; obyekt (bino) mazkur Nizom talablariga javob bermagan taqdirda, yuridik shaxs nomiga rad qilishning aniq sabablari hamda aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish uchun zarur chora-tadbirlarni koʻrsatgan holda xulosa berishni rad etish toʻgʻrisida yozma bildirish xati yuboriladi. Xulosa berish toʻgʻrisidagi rad javobi mantiqan toʻgʻri boʻlishi shart. 11. Yuridik shaxs tekshiruvda aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etganidan soʻng, hududiy ichki ishlar organiga obyektning (bino)giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni saqlash boʻyicha texnik talablarga muvofiqligi toʻgʻrisidagi xulosa berilishi yuzasidan qayta ariza bilan murojaat etishga haqlidir. Takroriy ariza umumiy asoslarda qayta koʻrib chiqiladi. 12. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi, Toshkent shahar ichki ishlar Bosh boshqarmasi, viloyatlar ichki ishlar boshqarmalari tomonidan giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni saqlash boʻyicha obyekt (bino) larning texnik talablarga muvofiqligi toʻgʻrisidagi xulosalari berilgan yuridik shaxslarning reyestri olib boriladi. Reyestrda yuridik shaxsning nomi, tashkiliy-huquqiy shakli, yuridik va pochta manzili, yuridik shaxs rahbarining familiyasi, ismi-sharifi va turar joyining manzili, binoning tekshirilgan muddati va xulosa berilgan vaqti koʻrsatilishi shart. 13. Yuridik shaxslar ichki ishlar organlarining qarori va xatti-harakatlari yuzasidan Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlarida belgilangan tartibda shikoyat qilishga haqlidir. 14. Birinchi toifali obyektlarda giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalar ushbu boʻlim talablariga muvofiq jihozlangan alohida (yordamchi, xizmat va boshqa xonalardan ajratilgan) binolarga (xonalarda) oʻrnatilgan seyflar yoki metall shkaflar ichida saqlanadi. Bundan tashqari, giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarni birinchi toifali obyektlarda saqlanishida tegishli obyekt hududlarini texnik jihozlanishi uchun mazkur Nizomning IV boʻlimi qoidalariga muvofiq qoʻshimcha talablar belgilanadi. Harorat rejimiga rioya qilish zarur boʻlgan hollarda, ushbu binoda oʻrnatilgan muzlatkichlarda giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarni yuridik shaxs boshligʻining shaxsiy javobgarligi asosida saqlashga ruxsat etiladi. 15. Giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalar saqlash uchun moʻljallangan binolar (xonalar) quyidagi talablarga javob berishi zarur: 1) Mustahkam devor, pishiq pol va shift toʻsiqlariga ega boʻlishi kerak. Devorlarning mustahkamligi jihatidan qalinligi 380 mm dan kam boʻlmagan gʻisht devor oʻlchamiga, pol va shift toʻsiqlari esa — 100 mm dan kam boʻlmagan temir-beton qalinligiga mos kelishi kerak. Yuqorida koʻrsatilgan talablarga javob bermaydigan devor, shift toʻsiqlari va pollar butun maydoni boʻylab ichkari tomonidan diametri 10 mm dan kam boʻlmagan qalinlikdagi metall simdan tayyorlangan panjara yordamida mustahkamlanadi. Metall simlar har bir kesishgan joyda payvandlangan boʻlishi, bunda hosil boʻlgan katakchalar oʻlchami 150x150 mm dan katta boʻlmasligi kerak. Panjaralar devor yoki toʻsiq plitalari urilganda chiqarilgan joylarga diametri 12 mm dan kam boʻlmagan anker (uzun bolt) bilan 500x500 mm masofada payvandlanadi. Ankyerlarni devorga mustahkamlash imkoni boʻlmagan taqdirda 100x50x6 mm oʻlchamli metall tasmalardan tayyorlangan toʻsiq detallari temir-beton yoki beton sathlarga toʻrtta dyubel mixlari yordamida qoqilishi mumkin. 2) Xonalarga butun, kesakisiga yaxshi moslangan ikkitalik eshiklar oʻrnatilgan boʻlishi kerak, bunda: a) saqlash xonasining kirish (tashqi) eshigi yaxlit metall yoki ichi boʻsh boʻlmagan va qalinligi 40 mm dan kam boʻlmagan yogʻochdan tayyorlanadi. Eshik ikkala tomonidan 0,6 mm dan kam boʻlmagan qalinlikdagi metall tunuka bilan qoplanib, metall tunuka qirralari (chetlari) eshikning ichki yuzasiga qayrilishi yoki yon tomondan bir-birini ustiga chiqib turadigan holda buklanishi kerak. Tashqi eshik kamida ikkita oʻyma qulfli boʻlishi va mastik muhr bilan muhrlanishi yoki plombalanishi shart; b) eshik ichkari tomondan qoʻshimcha ravishda diametri 16 mm dan kichik boʻlmagan armaturadan yasalgan, katakchalar oʻlchami 150x150 mm dan katta boʻlmagan, har bir kesishish joyida payvand qilingan panjarali metall eshik bilan mustahkamlanadi. Ichki panjarali eshik ichki yoki osma qulf yordamida qulflanadi. v) eshik kesakisi metall profildan tayyorlanadi. Eshik kesakisi yogʻochdan yasalishiga ham ruxsat etiladi, bunda kesakilar 30x40 mm oʻlchamli, qalinligi 5 mm dan kam boʻlmagan metall burchaklar yordamida mustahkamlanishi, burchaklarining oʻzi diametri 10 — 12 mm, uzunligi 120x150 mm li armaturadan yasalgan mix yordamida devorga mahkamlanishi kerak. 3) Deraza oʻrniga xonaning ichki tomonidan simining diametri 16 mmdan kam boʻlmagan va kataklarining oʻlchami 150x150 mm dan katta boʻlmagan metall panjara oʻrnatiladi. Panjara simlarining uchlari devorga 80 mm dan kam boʻlmagan chuqurlikda oʻrnatilib, beton yordamida qotiriladi. Mustahkamligi yuqorida koʻrsatib oʻtilgan panjaralardan qolishmaydigan dekorativ panjara yoki jalyuzilardan foydalanishga ham ruxsat etiladi. Birinchi qavatda joylashgan xonalarda deraza oʻrinlariga ichkari tarafdan metall yoki ikkala tomonidan metall plastinka bilan qoplangan hamda osma qulflar yordamida qulflanadigan yogʻochli deraza eshiklarni oʻrnatishga ruxsat etiladi. 4) Xonalarida ventilatsiya tuynuklari va lyuklar mavjud boʻlgan hollarda ularga diametri 16 mm dan kam boʻlmagan, katakchalarining oʻlchami 100x100 mm dan katta boʻlmagan, ushbu sistemalar orqali xona ichiga kirishga toʻsqinlik qila oladigan metall panjaralar oʻrnatiladi. Devordagi ventilatsiya qurilmalari oʻtishiga moʻljallangan teshiklarning diametri 200x200 mm dan oshmasligi kerak. 16. Giyohvandlik vositalarini saqlash va qadoqlashga moʻljallangan omborxona bino va xonalarining devor, shift va ichki konstruksiyalarini pardozlashda oson tozalash va yuvish imkonini beradigan, chang va bugʻ yigʻmaydigan materiallardan foydalanilgan boʻlishi kerak. Devorning pol bilan tutashgan qismi aylanasimon shaklda ishlanadi. Bu xonalar havoni tortuvchi ventilatsiya qurilmasi bilan jihozlanishi kerak. 17. Birinchi toifali obyektlarda giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni saqlash hududlariga qoʻyiladigan talablar quyidagicha: 1) Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlar saqlanadigan hududlar Oʻzbekiston Respublikasida amalda boʻlgan qurilish meʼyorlari va qoidalari (SNiP) hamda loyihalashning sanitariya meʼyorlari talablariga javob berishi kerak. 2) Hududlarning yuzasi tekis, yogʻingarchilik, qor-muz suvlari va sugʻoriladigan suvlar oqib ketadigan qiyaliklarga ega boʻlishi kerak. Hududlarda tozalikka rioya qilinishi shart. Kirish va oʻtish joylari qattiq qoplamaga ega boʻlishi, erkin harakatlanishda toʻsiqlar boʻlmasligi kerak. Yoʻllar, oʻtish joylari va yoʻlkalarni oʻz vaqtida taʼmirlash, qishda qordan tozalash, muz bilan qoplangan hollarda qum sepilishi talab etiladi. Kirish va oʻtish joylari kechqurun yoritilgan boʻlishi kerak. 3) Hududlarda ishlab chiqarish natijasida hosil boʻladigan zararli chiqindilar yigʻilib qoladigan qazilgan chuqurliklar yoki oʻyilgan joylar boʻlmasligi kerak. Hududlarda joylashgan lyuk, ariq va quduqlar yopiq holda boʻlishi kerak. Vaqtincha ochib qoʻyilgan lyuk, quduq va ariqlar balandligi 1 metrdan kam boʻlmagan, qorongʻi paytda koʻrinadigan chiroqli signalizatsiya oʻrnatilgan toʻsiqlar bilan oʻralgan boʻlishi kerak. 4) Quduqlarga, shuningdek muyulish burchaklarida kameralarga ega boʻlmagan yer osti muhandislik tizimlarida ularning joylashish sxemasini aniqlash imkonini beruvchi tashqi aniqlash belgilari oʻrnatilishi zarur. 5) Alohida joylashgan omborxonalar, shuningdek, saqlash omborxonalari va boshqa turli binolar hamda qurilmalar oraligʻidagi masofa oʻrnatilgan yongʻin xavfsizligini taʼminlovchi masofalardan kam boʻlmasligi kerak. 6) Tegishli hududlarda joylashgan barcha bino va qurilmalar ichiga erkin kirish imkoniyati taʼminlangan boʻlishi kerak. Binolar va yongʻinni oʻchiruvchi suv manbalariga oʻtish joylari va kirish yoʻllari, shuningdek, yongʻinga qarshi qoʻllaniladigan asboblar, uskunalar va rezervuarlar joylashtirilgan boʻlinmalar hududiga ham erkin kirish imkoniyati taʼminlangan boʻlishi kerak. Zavod ichidagi metall yoʻllarning oʻtish joylari oʻt oʻchirishga moʻljallangan avtomobillar harakati uchun bemalol boʻlishi kerak. Oʻtish va binolar orasidagi joylardan avtomobillar turishiga, xom-ashyo, materiallar va tayyor mahsulotni saqlash maqsadlarida foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi. 7) Tegishli hududlarda materiallar, xom-ashyo, yarim tayyor mahsulotlar, tayyor mahsulotlar va idishlarni saqlashga moʻljallangan maydonlarni tuzilishi yongʻin xavfsizligi organlari bilan kelishilgan holda amalga oshiriladi. 8) Obyekt hududi devor bilan chegaralanib, binodan suv chiqib ketishi uchun qiyaliklar oʻrnatiladi. 9) Ish vaqtidan tashqari paytlarda saqlash joylari yopiq, muhrlangan boʻlishi, butun sutka davomida qoʻriqlanishi, tungi vaqtlarda esa kirish joylari yoritilgan boʻlishi kerak. 10) Birinchi toifali obyektlarni saqlash joylarining qoʻriqlash xizmati oʻqotar qurol bilan qurollanadi. Qoʻriqlash xizmatining turi, qurol rusumi, postlar soni, texnik vositalar va ularning soni tashkilot rahbari tomonidan ichki ishlar organlari bilan kelishilgan holda belgilanadi. 18. Birinchi toifali obyektlarda saqlash joylarining texnik mustahkamligiga boʻlgan talablar: 1) Saqlash joylarining hududida devordan 3 m dan kam boʻlmagan kenglikdagi taʼqiqlangan zona boʻlishi kerak. Taʼqiqlangan zonaning chegaralari va undan foydalanish tartibi ichki ishlar organining nazorat-litsenziyalash xizmati vakili bilan kelishilgan holda yuridik shaxs maʼmuriyati tomonidan belgilanadi. Taʼqiqlangan zonaning chegaralarida toʻsiqlar va ogohlantiruvchi belgilar oʻrnatiladi. Toʻsiqdan eng yaqin omborxonagacha boʻlgan masofa 3 m dan kam boʻlmasligi kerak. Togʻli hududlarda ushbu masofa ichki ishlar organlari bilan kelishilgan holda kamaytirilishi mumkin. Taʼqiqlangan zonaning chegaralari daraxt va butalar olib tashlanib, quruq oʻt, oʻtin, shox-shabba va boshqa oson alangalanuvchi buyumlardan tozalangan boʻlishi kerak. 2) Giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarni saqlash joylarining hududi devor bilan oʻraladi. Devor tikanli sim, gʻishtli, toshdan yoki metalldan tayyorlanadi. Devor balandligi 2 m dan kam boʻlmasligi kerak. Gʻishtli, toshdan yoki metalldan ishlangan devor ustiga 0,5 m dan kam boʻlmagan balandlikda metall asoslarga toʻrt qator tikanli sim tortilishi lozim. Devorda qulflanadigan darvoza va eshiklar oʻrnatiladi. 3) Prekursorlarni saqlash joylarining hududi balandligi 2,5 m dan kam boʻlmagan metall-betonli devor bilan oʻralib, devor ustidan balandligi 0,5 m dan kam boʻlmagan toʻrt qator tikanli simdan qiya soyabonli qilib yasalgan ustun oʻrnatiladi; ushbu devorning ichki tomonidan eni 3 m dan kam boʻlmagan nazorat chizigʻi oʻrnatiladi. Qoʻshimcha ravishda balandligi 2 m dan kam boʻlmagan ichki simli devor oʻrnatilib, uning ustidan ham balandligi 0,5 m dan kam boʻlmagan toʻrt qator tikanli simdan soyabonli yasalgan ustun oʻrnatiladi. 19. Birinchi toifali obyektlarda prekursorlarning saqlanishi mazkur Nizomning 17-, 18-bandlari qoidalariga muvofiq texnik mustahkamlangan obyektlar hududida yongʻin xavfsizligi qoidalari, moddalarning oʻzaro mutanosibligi hamda oʻt oʻchiruvchi vositalarining bir xilligi belgilariga asoslangan holda amalga oshiriladi. 20. Prekursorlarning saqlash joylari quyidagi turlarga boʻlinadi: omborxonalar; maydonlar (ochiq va usti yopiq); rezervuar joylar. 1) Muayyan tipdagi saqlash joylarida saqlanishi lozim boʻlgan prekursorlarning aniq tipi va turlari hamda ularni chegara sigʻimi amaldagi meʼyoriy-texnik hujjatlar bilan belgilanadi. 2) Birinchi toifali obyektlarda prekursorlar saqlanadigan binolar quyidagi talablarga javob berishi kerak: a) prekursorlarni taralab (maxsus idishlar ichida) saqlash uchun moʻljallangan omborxonalar yonmaydigan materiallardan qurilishi kerak. Omborxona devorlari mustahkamligi jihatdan qalinligi 120 mm dan kam boʻlmagan gʻisht devor oʻlchamiga teng boʻlishi, pol va toʻsiqlar — qalinligi 80 mm dan kam boʻlmagan temir-beton plitadan boʻlishi kerak. Bu talablarga javob bermaydigan devor va toʻsiqlar ichki tomondan diametri 12 mm dan kam boʻlmagan qalinlikdagi metall simdan yasalgan, katakchalar oʻlchami 150x150 mm dan katta boʻlmagan panjara yordamida mustahkamlanadi. b) Xonalarga eng kamida ikkita eshik oʻrnatiladi. Eshiklar kesakisiga yaxshilab moslangan boʻlishi kerak. Eshik kesakisi metalldan yasalishi zarur yoki kesakilar 30x40 mm oʻlchamli, qalinligi 5 mm dan kam boʻlmagan metall burchaklar yordamida mustahkamlanib, burchaklarning oʻzi diametri 10 — 12 mm, uzunligi 120x150 mm li armaturadan yasalgan mix yordamida devorga maqkamlanadi. Kirish (tashqi) eshigi yaxlit metall yoki ichi boʻsh boʻlmagan hamda qalinligi 40 mm dan kam boʻlmagan yogʻochdan tayyorlanadi. Eshik ikkala tomonidan metall tunuka bilan qoplanib, bunda metall tunuka qirralari (chetlari) eshikning ichki yuzasiga qayrilishi yoki yon tomondan bir-birini ustiga chiqib turadigan holda buklanishi, kamida ikkita qulf, ulardan bittasi — oʻyma qulf oʻrnatilgan boʻlishi kerak. Tashqi eshik ichkari tomondan qoʻshimcha ravishda diametri 16 mm dan kam boʻlmagan, katakchalar oʻlchami 150x150 mm dan koʻp boʻlmagan, har bir kesishish joyida payvand qilingan armaturadan yasalgan panjarali metall eshik yordamida mustahkamlanadi. Ichki panjarali eshik ichki yoki osma qulf bilan qulflanadi. v) saqlash xonasi derazalarining oʻrni diametri 12 mm dan kam boʻlmagan va katakchalarining oʻlchami 150x150 mm dan koʻp boʻlmagan metall panjaralar bilan mustahkamlanadi. 3) Omborxona binosining eshiklari yopiq holda boʻlishi kerak. Ish vaqti tugaganidan soʻng eshiklar qulflanishi va muhrlanishi, kalitlar, muhr va tamgʻa moddiy javobgar shaxsda saqlanishi kerak. 4) Har bir omborxonaning koʻrinadigan joyiga 12.4.026-GOST boʻyicha “Signal ranglari va xavfsizlik belgilari”, omborxonada saqlanayotgan materiallarni saqlashda xavfsizlik qoidalari hamda baxtsiz hodisalarda birinchi tibbiy yordam koʻrsatish boʻyicha yoʻriqnoma osilgan boʻlishi kerak. 5) Yongʻin-xavfli moddalar saqlovchi omborxonalarning binosi quruq, yaxshi shamollatiladigan yoki ventilatsiyalanadigan, yongʻinga qarshi inventarlar bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 6) Xom ashyo va tayyor mahsulotlar saqlanadigan omborxonalarda umumiy almashinuvchan ventilatsiya, silos saqlovchi toʻkiluvchan moddalar saqlanadigan omborxonalarda esa aspiratsiya boʻlishi kerak. 7) Xom ashyo va tayyor mahsulotlar saqlovchi maydonlar tik (toʻgʻridan toʻgʻri) tushuvchi quyosh nurlari taʼsiridan hamda atmosfera yogʻinlaridan himoyalangan boʻlishi,transport yuradigan qismidan kamida 15 sm balandlikda joylashishi, atmosfera va grunt suvlari yigʻilib qolmasligi hamda suyuqliklarning oqib tarqalmasligi uchun zarur boʻlgan moslama va tarnovlar bilan jihozlanishi kerak. 8) Kislotalar saqlovchi omborxonalar boshqa materiallarni saqlashga moʻljallangan omborxonalardan alohida joylashgan boʻlishi kerak. Kislotalarning yertoʻlalarda saqlanishiga ruxsat etilmaydi. Kislotalar saqlovchi omborxonaning ventilatsiyasi tabiiy boʻlishi kerak. 9) Maxsus maydonlarda xomashyo va tayyor mahsulotlarni idishlar ichida saqlangan holatlarda ularning soni har bir guruhda 100 donadan koʻp boʻlmasligi, guruhlar orasidagi masofa 1 m dan kam boʻlmasligi kerak. Har bir guruhda maʼlum bir turdagi moddalar saqlanishi zarur. 10) Xom ashyoning sutkalik zaxirasini saqlash uchun boʻlimlarda havoni tortib oladigan ventilatsiya uskunasi oʻrnatilgan omborcha ajratilishi kerak. 21. Ikkinchi toifali obyektlarda giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlar mazkur boʻlimning talablariga muvofiq jihozlangan alohida xonalarda saqlanadi. Bunda giyohvandlik vositalari seyflarda, psixotrop moddalar esa metall shkaflarda saqlanadi. Prekursorlarni seyf yoki metall shkaflardan tashqarida saqlanishiga ruxsat etiladi. Harorat rejimiga rioya qilish zarur boʻlgan hollarda, giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarni yuridik shaxs boshligʻining shaxsiy javobgarligi asosida binolarda oʻrnatilgan qulflanib muhrlanadigan sovutgich kameralarida yoki sovutgichlarda saqlashga ruxsat etiladi. 22. Ish vaqtidan soʻng binolar yopiq, muhrlangan va qoʻriqlash uchun topshirilgan boʻlishi, tungi vaqtda kirish joylari yoritilgan boʻlishi kerak. 23. Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlar saqlanadigan bino (xona) lar quyidagi talablarga javob berishi kerak: 1) Mustahkam tashqi devorlar, pol va shift toʻsiqlariga ega boʻlishi kerak. Ichki devorlar (toʻsiqlar) mustahkamligi boʻyicha qalinligi 80 mm dan kam boʻlmagan, oraligʻiga metall panjara oʻtqazilgan juft gipsobeton panelga yoki qalinligi 120 mm dan kam boʻlmagan gʻisht devor qalinligiga mos kelishi kerak. 2) Xonalarga ikkita eshik oʻrnatiladi. Eshiklar kesakisiga yaxshi moslangan boʻlishi kerak, bunda: a) eshik kesakisi metall profildan tayyorlanadi. Avval qurilgan binolarda eshiklar kesakisini yogʻochdan yasalganligiga ham ruxsat etiladi, bunda kesakilar 30x40 mm oʻlchamli, qalinligi 5 mm dan kam boʻlmagan metall burchaklar yordamida mustahkamlanib, burchaklarning oʻzi diametri 10 — 12 mm, uzunligi 120x150 mm dan kam boʻlmagan armaturadan yasalgan mix yordamida devorga oʻrnatilishi kerak. b) kirish (tashqi) eshigi yaxlit metall yoki ichi boʻsh boʻlmagan hamda qalinligi 40 mmdan kam boʻlmagan yogʻochdan tayyorlangan boʻlishi kerak. Eshik ikkala tomonidan metall tunuka bilan qoplanib, bunda metall tunuka qirralari (chetlari) eshikning ichki yuzasiga qayrilishi yoki yon tomondan bir-birini ustiga chiqib turadigan holda buklanishi kerak. Tashqi eshikka kamida ikkita qulf (ulardan bittasi — oʻyma) oʻrnatiladi. Eshik mastik muhr bilan muhrlanadi yoki plombalanadi; v) ichki panjarali metall eshik diametri 12 mm dan kam boʻlmagan, katakchalar oʻlchami 150x150 mm dan katta boʻlmagan, har bir kesishish joyida payvand qilingan armaturadan yasaladi. Ichki panjarali eshik ichki yoki osma qulf yordamida qulflanadi. 3) Deraza oʻrniga xonaning ichki tomonidan simining diametri 15 mm dan kam boʻlmagan metall panjara oʻrnatiladi. Panjara kataklarining oʻlchami 150x150 mm dan koʻp boʻlmagan holda ular har bir kesishish joylarida payvand qilinishi kerak. Panjara simining uchlari devorga 80 mm chuqurlikda oʻrnatilib, beton quyib qotiriladi. Mustahkamligi yuqorida koʻrsatib oʻtilgan panjaralardan qolishmaydigan dekorativ panjara yoki jalyuzilardan foydalanishga ham ruxsat etiladi. Birinchi qavatda joylashgan xonalarda deraza oʻrinlariga ichkari tarafdan metall yoki ikkala tomonidan metall plastinka bilan qoplangan hamda osma qulflar yordamida qulflanadigan yogʻochli deraza eshiklarni oʻrnatishga ruxsat etiladi. Xonalarida ventilatsiya tuynuklari va lyuklar mavjud boʻlgan hollarda ularga diametri 15 mm dan kam boʻlmagan, katakchalarining oʻlchami 100x100 mm dan katta boʻlmagan, ushbu sistemalar orqali xona ichiga kirishga toʻsqinlik qila oladigan metall panjaralar oʻrnatiladi. Devordagi ventilatsiya qurilmalari oʻtishiga moʻljallangan teshiklarning diametri 200x200 mm dan oshmasligi kerak. 24. Davolash-profilaktika muassasalarida navbatchi tibbiyot xodimlari tomonidan olingan giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalar ularni saqlash uchun maxsus ajratilgan, devorga yoki polga mustahkamlangan seyf yoki metall shkaflarda saqlanishi zarur. Tibbiy maqsadlar uchun tashilganda (tez yordam mashinasida) giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalar tibbiy qutilarda saqlanadi. 25. Uchinchi toifali obyektlarda giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlar mazkur boʻlimning talablariga muvofiq jihozlangan alohida xonalarda saqlanadi. Bunda giyohvandlik vositalari seyflarda, psixotrop moddalar metall shkafda saqlanadi. Prekursorlarni seyf yoki metall shkaflardan tashqarida saqlanishiga ruxsat etiladi. Harorat rejimiga rioya qilish zarur boʻlgan hollarda, giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarni yuridik shaxs boshligʻining shaxsiy javobgarligi asosida tegishli binoga oʻrnatilgan qulflanib muhrlanadigan sovutgich kameralarida yoki sovutgichlarda saqlashga ruxsat etiladi. 26. Uchinchi toifali obyektlarning xonalari mustahkam qurilgan binolarda joylashgan boʻlishi kerak. Ish vaqtidan soʻng binolar yopiq, muhrlangan va qoʻriqlash uchun topshirilgan, tungi vaqtda kirish joylari yoritilgan boʻlishi kerak. 27. Xona faqat bitta kirish joyiga ega boʻlib, binoning tashqi tomonidan baland tovushga (sirenaga) ega boʻlgan alohida signalizatsiya qurilmasi bilan taʼminlanishi, mazkur qurilma eng yaqin qoʻriqlash postiga (qorovulxonaga) chiqarilishi zarur. 28. Deraza oʻrni simining diametri 15 mm dan kam boʻlmagan, katakchalarining oʻlchami 150x150 mm dan katta boʻlmagan metall panjaralar bilan mustahkamlanadi. Panjara simining uchlari devorga 80 mm chuqurlikda oʻrnatilib, beton quyib qotiriladi. Mustahkamligi yuqorida koʻrsatib oʻtilgan metall panjaralardan kam boʻlmagan dekorativ panjaralar yoki jalyuzilardan foydalanishga ham ruxsat etiladi. 29. Xona eshigi butun, eshik kesakisiga yaxshi moslangan, ichi boʻsh boʻlmagan, qalinligi kamida 40 mm li, ikkala tomonidan metall tunuka bilan qoplanib, bunda metall tunuka qirralari (chetlari) eshikning ichki yuzasiga qayrilishi yoki yon tomondan bir-birini ustiga chiqib turadigan holda buklanishi kerak. Tashqi eshikka kamida ikkita qulf oʻrnatilishi, ulardan bittasi — oʻyma qulf boʻlishi zarur. 30. Prekursorlar saqlanadigan xonalar tabiiy usulda shamollatilishi kerak. 31. Qoʻriqlash-yongʻin signalizatsiya moslamalari (QYOTM) quyidagi maqsadlarda oʻrnatiladi: qoʻriqlanadigan zona chegaralarini begona kishilar tomonidan buzish holatlari yuz berganda ogohlantirish yoʻli bilan qoʻriqlashni kuchaytirish (qoʻriqlash signalizatsiyasi); yongʻin sodir boʻlgan hollarda yongʻin oʻchogʻini tezda aniqlab, xabar berish (yongʻin signalizatsiyasi); xavfli holatlar roʻy bergan hollarda hududiy ichki ishlar organlarini tezda xabardor etish. 32. Xavfni bildiruvchi signal yetib kelganda tashkilot qorovulining (qorovullik xizmatining) xatti-harakatlari hududiy ichki ishlar organi bilan kelishilgan holda yuridik shaxs rahbari tomonidan tasdiqlangan Yoʻriqnoma bilan tartibga solinadi. 33. QYOTM kompleksini loyihalashtirish, montaj qilish, taʼmirlash (sozlash) va texnik xizmat koʻrsatish ishlari faqatgina ushbu faoliyat bilan shugʻullanish huquqini beruvchi Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi tomonidan berilgan litsenziyaga ega boʻlgan maxsus tashkilotlar tomonidan amalga oshiriladi. 34. QYOTM ning texnik hujjatlari, uni oʻrnatish va ekspluatatsiya qilishga oid yozishmalar xizmat doirasida qoʻllashga moʻljallangan boʻlib, “XDFU” grifi boʻlishi kerak. 35. QYOTM ni oʻrnatishda bajariladigan qurilish-montaj va ishga tushirish ishlari Oʻzbekiston Respublikasining amalda boʻlgan qurilish meʼyorlari va qoidalari (SNiP) hamda boshqa meʼyoriy hujjatlari talablariga muvofiq amalga oshiriladi. 36. Birinchi toifali obyektlar mazkur Nizomning 39 — 41-bandlariga muvofiq ikkita — tashqi va ichki hududlarga (chegaralarga) ega boʻlgan qoʻriqlash tizimi, shuningdek, yongʻin signalizatsiyasi bilan jihozlanishi kerak. 37. Ikkinchi toifali obyektlar mazkur Nizomning 40-41-bandlariga muvofiq qoʻriqlash signalizatsiyamning ichki hududiga (chegarasi) ega boʻlgan qoʻriqlash tizimi hamda yongʻin signalizatsiyasi bilan jihozlanishi kerak. 38. Uchinchi toifali obyektlar mazkur Nizomning 40-bandiga muvofiq qoʻriqlash signalizatsiyasining ichki hududiga (chegarasi) ega boʻlgan qoʻriqlash tizimi bilan jihozlanishi kerak. 39. Tashqi hududdagi himoyaning birinchi tizimi obyekt hududi atrofida yaxlit himoya zonasi koʻrinishida binoning tashqi devoridan 5 m dan kam boʻlmagan masofada yoki yer sathidan yuqorida joylashgan binolarda-yuqorida, yoki yer sathidan chuqurlikda joylashgan binolarda chuqurlik chetidan oʻrnatiladi. Bino atrofidagi himoya zonasi uzluksiz boʻlishi va unda harakatlanayotgan odamni aniqlanishini taʼminlashi kerak. Yaxlit zona oʻrniga himoyaning tashqi muhit chegarasidan 1,5 — 2 m kenglikdagi doira perimetrli himoya zonasini jihozlash mumkin. Tashqi chegaradagi himoya zonasi odamlarni ilgʻaydigan radiotoʻlqin uskunalari bilan jihozlanadi, bunda obyekt atrofida yaxlit himoya zonasini yaratish uchun hajmli tipdagi xabar beruvchi uskunasidan yoki yopiq uzluksiz perimetr boʻyicha tor, chiziqli, tortilgan himoya zonasini yaratish uchun chegaradagi xabar beruvchi uskunasidan foydalaniladi. 40. Ichki chegaradagi himoya zonasida oʻrnatilgan ikkinchi himoya tizimi ruxsatsiz kirgan begona kishilarni aniqlash uchun xonaning deraza va eshigiga oʻrnatilgan qoʻriqlash qurilmasi datchiklari orqali qorovul postiga signal yuborilishini taʼminlaydi. 41. Yongʻin signalizatsiyasi xonaning ichiga yongʻin chiqishiga sabab boʻlgan (harorat koʻtarilishi, tutun hosil boʻlishi va boshqalar) hollarda yoki yongʻin boshlanganda xavfni bildiruvchi signal (xabar) berishni taʼminlash maqsadida oʻrnatiladi. Yongʻin signalizatsiyasi xona ichida yongʻin sodir boʻlgani yoki yongʻin sodir boʻlishiga sabab boʻlgan omillarni aniqlash haqida signal olish uchun qoʻllaniladigan tutun hosil boʻlishi, issiqlik, yorugʻlik va/yoki jamlangan (kombinatsiyali) xabar beruvchi signalizatsiya bilan jihozlanadi. 42. Qoʻriqlash va yongʻin signalizatsiya moslamalarining ogohlantiruvchi xabari butun sutka davomida ishlaydigan qorovulxonada joylashgan tovush, yorugʻlik yoki boshqa turdagi ogohlantiruvchi signal beruvchi koʻp kanalli (koʻp nurli) pultiga tushishi hamda ushbu pultdagi maxsus tabloda yongʻin sodir boʻlgan yoki yongʻin xavfi tugʻilgan joylari yorugʻlik indikatorlari orqali koʻrsatilishi kerak. Signalizatsiya kompleksi binoning tashqi tomonida joylashtirilgan baland tovush chiqaruvchi uskuna bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Bundan tashqari, I toifali obyektlarda qorovulxonadagi (qoʻriqlash xizmatidagi) qabul qiluvchi pultga yongʻin yoki qoidabuzarlik haqidagi xabar tushishi bilan bu xabar tezda simli yoki radioaloqa tizimi orqali hududiy ichki ishlar organiga yuborilishi lozim. Shu bilan birga, xavfni bildiruvchi signal sabablarini aniqlab, tezkor ravishda kerakli choralarni koʻrish va yolgʻon (sababsiz) chaqirilishini oldini olish maqsadida qorovul (qoʻriqlash xizmati) va ichki ishlar organi orasida ikki tomonlama aloqa tashkil etiladi. 43. Qorovulxonaga va ichki ishlar organiga xavfni bildiruvchi signal sababini yetkazish paytida qoʻriqlash va yongʻin signalizatsiyasi avtomatik rejimda ishlashi kerak. QYOTM kompleksini elektr taʼminlash tarmogʻi kompleksning sutka davomida uzluksiz ishlashini taʼminlashi kerak. 44. Signal va elektr taʼminoti kabellari tasodifiy yoki qasddan shikastlanishiga qarshi yuqori darajada himoyalangan boʻlishi kerak. Kabellar yer ostiga oʻrnatilishi, shuningdek kabellar elektr taʼminlash qurilmasidan datchiklarigacha boʻlgan masofada yer (devor) ichiga yopiq usulda joylashtirilishi kerak. 45. QYOTM tizimiga ushbu tizimni loyihalash, montaj va oʻrnatish ishlarini amalga oshirgan maxsus tashkilot bilan kelishmasdan turib oʻzgartirishlar kiritish taʼqiqlanadi. 46. QYOTM ni ekspluatatsiya qilish va xizmat koʻrsatish uchun javobgar shaxslar yuridik shaxs buyrugʻiga asosan tayinlanadi.