Terrorizm va ekstremizmni moliyalashtirishga oid jinoyat ishlari boʻyicha sud amaliyotining ayrim masalalari toʻgʻrisida
(resolution, 2021-11-27)

Terrorizm va ekstremizmni moliyalashtirishga oid jinoyat ishlari boʻyicha sud amaliyotida vujudga kelgan masalalar munosabati bilan, shuningdek, mazkur toifadagi ishlarni koʻrib chiqishda qonun normalari toʻgʻri va bir xilda qoʻllanilishini taʼminlash maqsadida, “Sudlar toʻgʻrisida”gi Qonunning 22-moddasiga muvofiq, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi qaror qiladi: 1. Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, terrorizm va ekstremizmni moliyalashtirish bilan bogʻliq jinoyat ishlarining oʻz vaqtida va sifatli koʻrib chiqilishi milliy xavfsizlikni taʼminlashning muhim shartlaridan biri hisoblanadi. 2. Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, terrorizm va ekstremizmni moliyalashtirish bilan bogʻliq jinoyat ishlarini koʻrib chiqishda sudlar jinoyat va jinoyat-protsessual qonunlari bilan bir qatorda quyidagilarga amal qilishlari lozim: Oʻzbekiston Respublikasining “Terrorizmga qarshi kurash toʻgʻrisida”gi Qonuniga; Oʻzbekiston Respublikasining “Jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga, terrorizmni moliyalashtirishga va ommaviy qirgʻin qurolini tarqatishni moliyalashtirishga qarshi kurashish toʻgʻrisida”gi Qonuniga; Oʻzbekiston Respublikasining terrorizm va ekstremizmni moliyalashtirishga qarshi kurashishga qaratilgan boshqa normativ-huquqiy hujjatlariga; terrorizmni moliyalashtirishga qarshi kurashish toʻgʻrisidagi xalqaro konvensiyalarga; Jinoiy daromadlarni legallashtirishga qarshi moliyaviy choralarni ishlab chiqish guruhi (FATF) tavsiyalariga. 3. Sudlarga tushuntirilsinki, Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining (bundan buyon matnda JK deb yuritiladi) 1553-moddasida quyidagilar uchun jinoiy javobgarlik belgilangan: terrorchilik tashkilotining mavjud boʻlishini, faoliyat koʻrsatishini, terrorchilik faoliyatida ishtirok etish uchun shaxslarning xorijga chiqib ketishi yoki Oʻzbekiston Respublikasi hududi orqali harakatlanishini, terrorchilik harakatini tayyorlash va sodir etishni moddiy yoki moliyaviy jihatdan taʼminlash (bundan buyon matnda terrorizmni moddiy va moliyaviy taʼminlash deb yuritiladi); terrorchilik tashkilotlariga yoxud terrorchilik faoliyatiga koʻmaklashayotgan yoki bunday faoliyatda ishtirok etayotgan shaxslarga bevosita yoki bilvosita har qanday vositalarni, resurslarni berish yoki yigʻish, boshqa xizmatlar koʻrsatish. 4. Oʻzbekiston Respublikasining “Terrorizmga qarshi kurash toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq terrorchilik tashkiloti deganda, ikki yoki undan ortiq shaxsning yoki terrorchilik guruhlarining terrorchilik faoliyatini amalga oshirish uchun barqaror birlashuvi tushuniladi. 5. Terrorchilik tashkilotining mavjud boʻlishini, faoliyat koʻrsatishini moddiy va moliyaviy jihatdan taʼminlash quyidagilarda ifodalanishi mumkin: har qanday koʻchar yoki koʻchmas aktivlarni yoki bunday aktivlarga boʻlgan huquqni tasdiqlovchi yuridik hujjatlarni taqdim etishda yoxud ularda ishtirok etishda (masalan, bank cheklari, pul oʻtkazmalari, bank kreditlari, qimmatli qogʻozlar, obligatsiyalar, veksellar, aksiyalar, akkreditivlar va h.k.); terroristik harakatlarni amalga oshirish uchun moʻljallangan boshqa mulklarni taqdim etishda yoki xizmatlar koʻrsatishda. 6. Terroristik faoliyatni amalga oshirish uchun moʻljallangan mulkiy xarakterdagi xizmatlar quyidagilarda ifodalanishi mumkin: terrorchilik faoliyatida ishtirok etish uchun xorijga chiqish yoki Oʻzbekiston Respublikasi hududi orqali harakatlanish uchun chiptalar sotib olishda; pul mablagʻlarini, shu jumladan, xayriya niqobi ostida Oʻzbekiston Respublikasidagi yoki xorijdagi hisob raqamlariga oʻtkazishda; uchinchi shaxslar orqali pul va boshqa mablagʻlarni taqdim etishda; terrorchilik tashkilotlariga qoʻshilish uchun joʻnab ketayotgan shaxslarga yoʻlboshchilik qilishda; terrorchilik harakatlarini amalga oshirish uchun qurol-yaroq, oʻq-dori va boshqa asbob-uskunalar taqdim etishda; oziq-ovqat mahsulotlari, hayotiy zarur narsalar, dori-darmonlar, kiyim-bosh, anjomlar, aloqa vositalari, transport, turar va noturar joylar pul mablagʻlari taqdim etishda va h.k. 7. Vositalar, resurslar toʻplash deganda, terrorizmni moliyalashtirish uchun moʻljallangan jinoyat predmetini izlab topish yoki jamgʻarishga qaratilgan harakatlarni sodir etish tushuniladi. Vositalar, resurslar toʻplashda ifodalangan jinoyat terrorizmni moliyalashtirish uchun moʻljallangan predmetlarning bir qismi olingan paytdan boshlab, bunda olingan vositalarni tasarruf etish uchun real imkoniyat mavjudligidan qatʼiy nazar, tugallangan hisoblanadi 8. Vositalar, resurslarni taqdim etish deganda, ilgari qonuniy yoki noqonuniy yoʻl bilan topilgan va terrorizmni moliyalashtirish uchun moʻljallangan jinoyat predmetini terroristik xarakterdagi jinoyatlarni sodir etishgacha yoki sodir etish jarayonida topshirish tushuniladi. Bu qilmish jinoyat predmeti amalda taqdim etilgan, shu jumladan, pochta yoki boshqa aloqa vositalari orqali joʻnatilgan paytdan boshlab, undan foydalanish uchun real imkoniyat mavjudligidan qatʼiy nazar, tugallangan hisoblanadi. 9. Terroristik tashkilot aʼzosi boʻlgan shaxs tomonidan uni moliyalashtirishda ifodalangan harakatlar JK 155 va 1553-moddalari majmui bilan kvalifikatsiya qilinadi. 10. Tushuntirilsinki, shaxsni JK 1553-moddasida nazarda tutilgan jinoyatni sodir etishda aybdor deb topish uchun terrorizmni moliyalashtirishning hech boʻlmaganda bitta fakti aniqlanganligining oʻzi yetarli. 11. Dastlabki tergov organlari va sudlar aybdorning harakatlarini JK 1553-moddasi ikkinchi qismining “a” bandi bilan kvalifikatsiya qilishda JK 32 va 34-moddalarida nazarda tutilgan qoidalarga rioya etishlari lozim. 12. Mansabdor shaxslarning terrorizmni moliyalashtirishda ifodalangan harakatlari JK 1553-moddasi ikkinchi qismining “b” bandi boʻyicha kvalifikatsiya qilinadi va JK 19211, 205-moddalari boʻyicha qoʻshimcha kvalifikatsiya qilishni talab qilmaydi. Mansabdor shaxsning harakatlarini JK 1553-moddasi ikkinchi qismining “b” bandi boʻyicha kvalifikatsiya qilishda, aybdor terrorizmni moliyalashtirishda oʻz mansab vakolatlaridan foydalanganligi aniqlanishi lozim. 13. Aybdorning harakatlarini JK 1553-moddasi ikkinchi qismining “v” bandi boʻyicha kvalifikatsiya qilish uchun ikki va undan ortiq shaxslarning terrorizmni moliyalashtirish faoliyatini amalga oshirish maqsadida guruhga birlashganligi aniqlangan boʻlishi kerak. 14. Shaxsning harakatlarida ekstremizm belgilari bor-yoʻqligi toʻgʻrisidagi masalani hal etishda, sudlar Oʻzbekiston Respublikasining “Ekstremizmga qarshi kurashish toʻgʻrisida”gi Qonunining 3-moddasiga amal qilishlari lozim. 15. Qonunga muvofiq ekstremizmni moliyalashtirish deganda, quyidagilarga qaratilgan faoliyat tushuniladi: ekstremistik faoliyatning mavjud boʻlishini va faoliyat koʻrsatishini, shaxslarning ekstremistik faoliyatda ishtirok etish uchun xorijga chiqib ketishini yoki Oʻzbekiston Respublikasi hududi orqali harakatlanishini taʼminlashga; ekstremistik tashkilotlarga yoki ekstremistik faoliyatga koʻmaklashayotgan yoki bunday faoliyatda ishtirok etayotgan shaxslarga bevosita yoki bilvosita har qanday mablagʻlarni, resurslarni berishga yoxud yigʻishga, boshqa xizmatlar koʻrsatishga. 16. Sudlarga tushuntirilsinki, JK 2441-moddasining birinchi qismida quyidagilar uchun jinoiy javobgarlik belgilangan: diniy ekstremizm, separatizm va aqidaparastlik gʻoyalari bilan yoʻgʻrilgan materiallarni tarqatish maqsadida tayyorlash yoki saqlash; qirgʻin solishga yoki fuqarolarni zoʻrlik bilan koʻchirib yuborishga yoxud aholi orasida vahima chiqarishga daʼvat etish; diniy-ekstremistik, terrorchilik tashkilotlarining atributlarini yoki ramziy belgilarini tarqatish maqsadida tayyorlash, saqlash yoxud namoyish etish. 17. Shuni nazarda tutish kerakki, JK 2441-moddasining ikkinchi qismi boʻyicha jinoiy javobgarlik quyidagi hollarda kelib chiqadi: diniy ekstremizm, separatizm va aqidaparastlik gʻoyalari bilan yoʻgʻrilgan maʼlumotlar va materiallarni har qanday shaklda tarqatish; qirgʻin solishga yoki fuqarolarni zoʻrlik bilan koʻchirib yuborishga yoxud aholi orasida vahima chiqarishga daʼvat etish; fuqarolar totuvligini buzish, tuhmatona, vaziyatni beqarorlashtiruvchi uydirmalar tarqatish hamda jamiyatda qaror topgan xulq-atvor qoidalariga va jamoat xavfsizligiga qarshi qaratilgan boshqa qilmishlarni sodir etish maqsadida dindan foydalanish; diniy-ekstremistik, terrorchilik tashkilotlarining atributlarini yoki ramziy belgilarini tarqatish yoxud namoyish etish. 18. JK 2411-moddasida nazarda tutilgan jinoyatlar sodir etilishini moliyalashtirishda ishtirok etgan shaxsning harakatlari, jinoyatni bajaruvchining harakatlaridan kelib chiqqan holda, yordamchi sifatida kvalifikatsiya qilinadi. 19. Diniy ekstremistik, separatistik, fundamentalistik yoki boshqa taqiqlangan tashkilotlar tuzish, ularga rahbarlik qilish, ularda ishtirok etishni moliyalashtirishda ishtirok etgan shaxsning harakatlari JK 2442-moddasi bilan kvalifikatsiya qilinadi. 20. Mazkur toifadagi ishlarni koʻrib chiqishda, sudlar shaxsda terrorizmni yoki ekstremizmni moliyalashtirishga qaratilgan toʻgʻri qasd mavjudligini aniqlashi lozim. Jumladan, sudlar tomonidan shaxsning aybini isbotlovchi dalillarga huquqiy baho berishda, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining 2018-yil 24-avgustdagi “Dalillar maqbulligiga oid jinoyat-protsessual qonuni normalarini qoʻllashning ayrim masalalari toʻgʻrisida”gi qarorida bayon etilgan tushuntirishlarga amal qilishlari lozim. 21. Terrorizm va ekstremizmni moliyalashtirishda aybdor deb topilgan shaxslarga jazo tayinlashda, har bir alohida holatda sudlar sodir etilgan jinoyatning ijtimoiy xavflilik darajasini inobatga olishlari zarur. 22. Terrorizmni, ekstremizmni moliyalashtirish toʻgʻrisidagi ish boʻyicha muhokama tamomlanganda, sudlar ish boʻyicha ashyoviy dalillar toʻgʻrisidagi masalani JPK 211-moddasiga muvofiq va Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining 2012-yil 13-dekabrdagi “Jinoyat ishlari boʻyicha ashyoviy dalillarga oid qonunchilikni qoʻllashning ayrim masalalari toʻgʻrisida”gi qarorida berilgan tushuntirishlariga amal qilgan holda hal qilishlari shart. 23. Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudi, viloyatlar va ularga tenglashtirilgan sudlar terrorizm va ekstremizmni moliyalashtirish bilan bogʻliq jinoyat ishlari toʻgʻri koʻrib chiqilishini taʼminlasinlar, shuningdek, sud amaliyotida mavjud kamchiliklarni oʻz vaqtida bartaraf etilishi yuzasidan choralar koʻrsinlar.