Fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish, qishloq xoʻjaligi ekin maydonlaridan samarali foydalanish tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida
(decree, 2022-08-08)

Oʻtgan davr mobaynida qishloq xoʻjaligida bozor munosabatlarini joriy etish, ishlab chiqarishni rivojlantirish, mulkdorlar sinfini shakllantirish hamda ularning mustaqilligini taʼminlash boʻyicha bosqichma-bosqich islohotlar amalga oshirildi. Islohotlarning dastlabki bosqichida fermer va dehqon xoʻjaliklari faoliyatini tashkil etish, qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini yetishtirishda ularni yetakchi kuchga aylantirish boʻyicha mustahkam huquqiy asos xamda zarur shart-sharoitlar yaratildi. Qabul qilingan “Fermer xoʻjaligi toʻgʻrisida”gi va “Dehqon xoʻjaligi toʻgʻrisida”gi qonunlar erning haqiqiy egasi sifatida fermer va dehqon xoʻjaliklarining huquqiy maqomini aniq belgilab berdi hamda ularning qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi asosiy subyektlar sifatida shakllanishi va rivojlanishini taʼminladi. Koʻp tarmoqli fermer xoʻjaliklarini tashkil etish, ularga zarur shart-sharoitlar yaratish, fermer va dehqonlarning huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha zarur chora-tadbirlar amalga oshirildi. Oʻtkazilgan islohotlar natijasida qishloq xoʻjaligi mahsulotlarining 99 foizidan ortigʻi fermer va dehqon xoʻjaliklari hamda tomorqa yer maydonlarida yetishtirilishiga erishildi. Shu bilan birga, fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini ishonchli himoya qilishda, tizimda bozor mexanizmlarini joriy etishda, koʻp tarmoqli fermer xoʻjaliklarini yanada rivojlantirishda, qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini ishlab chiqarish hajmlarini barqaror oshirib borishda hamda yer maydonlaridan samarali foydalanishda qator muammo va kamchiliklar kuzatilmoqda. Xususan: birinchidan, fermer xoʻjaliklarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish, fermerlik harakatini yanada rivojlantirish maqsadida tashkil etilgan Oʻzbekiston fermerlari kengashi oʻz zimmasiga yuklatilgan vazifalarni yetarli darajada bajara olmadi; ikkinchidan, aholi ixtiyoridagi 480 ming gektardan ortiq tomorqa ekin maydonlaridan foydalanish samaradorligi past darajada qolmoqda. Uzoq yillar foydalanilmayotgan tomorqa yer egalarining erga nisbatan munosabatini tubdan oʻzgartirish boʻyicha tizimli ish olib borilmayapti; uchinchidan, fermer va dehqon xoʻjaliklarining yer maydonlari hamda tomorqa yer uchastkalaridan samarali foydalanish ustidan parlament, vakillik va jamoatchilik nazorati lozim darajada oʻrnatilmagan; toʻrtinchidan, fermer xoʻjaliklarining asosiy qismi qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini yetishtirish bilan cheklanib qolmoqda, ularning qayta ishlash, saqlash, tayyor mahsulotlarni sotish va xizmatlar koʻrsatish kabi koʻp tarmoqli faoliyatini yoʻlga qoʻyishda mavjud imkoniyatlardan foydalanilmayapti; beshinchidan, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalarini moddiy-texnika resurslari bilan taʼminlash va ularga xizmat koʻrsatishda zarur infratuzilmalar yaratilmagan hamda sohada bozor mexanizmlari yetarli darajada shakllanmagan; oltinchidan, aksariyat fermer xoʻjaliklarining bugungi moliyaviy ahvoli zamonaviy, resurs tejovchi qishloq xoʻjaligi texnika vositalarini xarid qilish, ishlab chiqarishda ilgʻor agrotexnologiya, innovatsiya va axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini keng joriy etish imkonini bermayapti; yettinchidan, fermer, dehqon xoʻjaliklari aʼzolari va tomorqa yer egalarining qishloq xoʻjalik mahsulotlarini yetishtirish sohasidagi bilim va koʻnikmalarini oshirish, ularni zarur maʼlumot va axborotlar bilan taʼminlash hamda boshqa xizmatlar koʻrsatish tizimi, shuningdek fermer xoʻjaliklarida mehnat munosabatlarini tashkil etish holati bugungi kun talablariga javob bermaydi. 2017 — 2021-yillarda Oʻzbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yoʻnalishi boʻyicha Harakatlar strategiyasida belgilangan vazifalarni amalga oshirish, qishloq xoʻjaligi ishlab chiqaruvchilarini yanada koʻllab-quvvatlash, fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa ekin maydonlaridan foydalanish samaradorligini taʼminlash, pirovard natijada yer egalarining daromadlarini koʻpaytirishga boʻlgan munosabatlarini tubdan oʻzgartirish maqsadida: 1. Quyidagilar fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish hamda qishloq xoʻjaligi ekin maydonlaridan foydalanish samaradorligini oshirishning hozirgi bosqichdagi ustuvor yoʻnalishlari etib belgilansin: birinchidan, fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalari faoliyatini yanada rivojlantirish, ularning huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilishning samarali tizimini yaratish, ushbu sohada normativ-huquqiy bazani takomillashtirish; ikkinchidan, fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalarining ekin maydonlaridan samarali foydalanishdagi shaxsiy manfaatdorligi va masʼuliyatini oshirish, bu borada parlament, vakillik va jamoatchilik nazoratining taʼsirchan tizimini yaratish; uchinchidan, davlat boshqaruvi organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlarining ekin yer maydonlaridan samarali foydalanishni taʼminlash boʻyicha vazifalarini aniq belgilash hamda ularning javobgarligini kuchaytirish; toʻrtinchidan, koʻp tarmoqli fermer xoʻjaliklarini rivojlantirish uchun kulay shart-sharoitlar yaratish, ularni davlat tomonidan koʻllab-quvvatlash chora-tadbirlarini kuchaytirish; beshinchidan, fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalarining moliyaviy-iqtisodiy barqarorligini taʼminlash, ularning tayyorlov, qayta ishlash, taʼminot va xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlar bilan oʻzaro munosabatlarida zamonaviy bozor mexanizmlarini joriy etish; oltinchidan, “Tomorqa — qoʻshimcha daromad manbai!” shiorini qishloq aholisi orasida keng targʻib qilish hamda yer egalarining kundalik faoliyatiga singdirish; yettinchidan, yer egalarining bilim va tajribalarini oshirish, ularni zarur maʼlumot va axborotlar bilan taʼminlash tizimini rivojlantirish, sohaga zamonaviy texnologiyalarni keng joriy etish, fermer xoʻjaliklarining mehnat munosabatlarini tashkil etish boʻyicha faoliyatini takomillashtirish. 2. Oʻzbekiston fermerlari kengashi konferensiyasining qaroriga muvofiq Oʻzbekiston fermerlari kengashi Oʻzbekiston fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalari kengashi sifatida, Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va tumanlar fermerlar kengashlari tegishlicha Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va tumanlar fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalari kengashlari sifatida qayta tuzilganligi maʼlumot uchun qabul qilinsin. 4. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi va Senatiga: hududlarda, birinchi navbatda qishloq xoʻjaligi sharoitlari ogʻir boʻlgan tumanlarda, ekin ekish ahvolini har oyda Oliy Majlis Qonunchilik palatasi deputatlari tomonidan oʻrganish hamda aniqlangan muammo va kamchiliklarni bartaraf etish yuzasidan oʻz vakolatlari doirasida amaliy choralar koʻrish; qishloq xoʻjaligi ekin maydonlaridan foydalanish samaradorligining xalq deputatlari tuman Kengashlarida, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlarida muhokama qilinishi ahvolini doimiy ravishda senatorlar tomonidan oʻrganish xamda xar chorakda Oliy Majlis Senatining majlislarida koʻrib chiqish amaliyotini joriy etish tavsiya etilsin. 5. Oʻzbekiston Respublikasi Yer resurslari, geodeziya, kartografiya va davlat kadastri davlat qoʻmitasi: Davlat soliq qoʻmitasi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi va viloyat hokimliklari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari bilan birgalikda 2018-yil 1-oktabrga kadar barcha dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalarining ekin maydonlarini toʻliq xatlovdan oʻtkazsin hamda ularning yagona reyestrini shakllantirsin; Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi va viloyat hokimliklari bilan birgalikda shakllantirilgan yagona reyestrning nazorat holatida yuritilishini, undagi maʼlumotlarning haqqoniyligi, toʻliqligi va doimiy ravishda yangilanib borilishini taʼminlasin. 6. Qishloq xoʻjaligida iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish boʻyicha respublika komissiyasining 2018 — 2021-yillarda fermer xoʻjaliklarini bosqichma-bosqich koʻp tarmoqli fermer xoʻjaliklariga aylantirish toʻgʻrisidagi taklifi maʼqullansin. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi (Z. Mirzayev, J. Qoʻchqorov) har yili fermer xoʻjaliklarini bosqichma-bosqich koʻp tarmoqli fermer xoʻjaliklariga aylantirish boʻyicha fermer xoʻjaliklari kesimida hududiy dasturlarning ishlab chiqilishini hamda Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi, xalq deputatlari viloyat Kengashlarida tasdiqlanishini taʼminlasin, shuningdek hududiy dasturlar asosida ishlab chiqilgan respublika miqyosidagi dasturlarni koʻrib chiqish va maʼqullash uchun Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senatiga kiritsin. 7. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi (A. Aripov, Z. Mirzayev): ikki oy muddatda chorvachilik, parrandachilik, baliqchilik, meva-sabzavotchilik, asalarichilik va qishloq xoʻjaligining boshqa muhim yoʻnalishlarini yanada rivojlantirish, fermer xoʻjaliklarining bu boradagi faoliyatini muvofiqlashtirish va uning samaradorligini oshirishga qaratilgan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining tegishli qarorlari loyihalarini kiritsin; uch oy muddatda qishloq xoʻjaligi samaradorligi va rentabelligini oshirishda, ayniqsa paxta yigʻim-terimini mexanizatsiyalashtirishda bozor infratuzilmalarini, innovatsiyalarni, fan yutuqlari xamda zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini keng joriy etish, shuningdek sohada mehnat munosabatlarini yanada takomillashtirish boʻyicha kompleks chora-tadbirlar dasturini ishlab chiqsin va tasdiqlasin; ikki oy muddatda 2018 — 2020-yillarda respublikada oziq-ovqat xavfsizligini taʼminlash boʻyicha kompleks chora-tadbirlar dasturini ishlab chiqsin va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti devoniga kiritsin. 8. Dehqonchilik madaniyatini oshirishda munosib hissa qoʻshgan va ishlab chiqarishda yuksak natijalarga erishgan fermer, dehqon xoʻjaliklari rahbarlari va tomorqa yer egalariga taqdim etiladigan “Ilgʻor fermer”, “Mehnatkash dehqon” va “Namunali tomorqachi” koʻkrak nishonlari taʼsis etilsin. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi ikki oy muddatda “Ilgʻor fermer”, “Mehnatkash dehqon” va “Namunali tomorqachi” koʻkrak nishonlari toʻgʻrisidagi nizomlarni ishlab chiqsin va tasdiqlasin. 9. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi bir hafta muddatda fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalari faoliyatini yanada rivojlantirish boʻyicha tashkiliy chora-tadbirlar toʻgʻrisidagi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining qarori loyihasini kiritsin. 10. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2012-yil 22-oktabrdagi PF-4478-son “Oʻzbekistonda fermerlik faoliyatini tashkil qilishni yanada takomillashtirish va uni rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Farmoni oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin. 11. Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi Adliya vazirligi, boshqa manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda ikki oy muddatda qonun hujjatlariga mazkur Farmondan kelib chiqadigan oʻzgartirish va qoʻshimchalar toʻgʻrisidagi takliflarni Vazirlar Mahkamasiga kiritsin. 12. Mazkur Farmonning ijrosini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A.N. Aripov va Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari — qishloq va suv xoʻjaligi vaziri Z.T. Mirzayev zimmasiga yuklansin.