Mijozlarni raqamli identifikatsiya qilish tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida
(resolution, 2025-11-24)

Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”gi hamda “Toʻlovlar va toʻlov tizimlari toʻgʻrisida”gi qonunlariga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvi qaror qiladi: 1. Mijozlarni raqamli identifikatsiya qilish tartibi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi. Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”gi, “Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida”gi, “Toʻlovlar va toʻlov tizimlari toʻgʻrisida”gi va “Jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga, terrorizmni moliyalashtirishga va ommaviy qirgʻin qurolini tarqatishni moliyalashtirishga qarshi kurashish toʻgʻrisida”gi qonunlariga muvofiq banklar, mikromoliya tashkilotlari, lombardlar va toʻlov tashkilotlari (bundan buyon matnda kredit va toʻlov tashkilotlari deb yuritiladi) tomonidan jismoniy shaxslarni (bundan buyon matnda mijoz deb yuritiladi) raqamli identifikatsiya qilish tartibi va shartlarini belgilaydi. 1. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi: ichki nazorat qoidalari — kredit va toʻlov tashkilotlarida jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga, terrorizmni moliyalashtirishga va ommaviy qirgʻin qurolini tarqatishni moliyalashtirishga qarshi kurashish boʻyicha ichki nazorat qoidalari; raqamli identifikatsiya — axborot tizimlaridan foydalangan holda mazkur Nizomda belgilangan talablar asosida mijozning shaxsini tekshirish va tasdiqlash jarayoni; raqamli autentifikatsiya — avval identifikatsiya qilingan mijozdan real vaqt rejimida olingan fotosurat yoki videotasvirni dastlabki identifikatsiya maʼlumotlari bilan avtomatlashtirilgan holda (inson omilisiz) solishtirish orqali mijozning shaxsini tekshirish va tasdiqlash jarayoni; Roʻyxat — terrorizmga, ommaviy qirgʻin qurolini tarqatishga qarshi kurashishni amalga oshiruvchi davlat organlari va Oʻzbekiston Respublikasining boshqa vakolatli organlaridan taqdim etilayotgan maʼlumotlar, shuningdek chet davlatlarning vakolatli organlari va xalqaro tashkilotlaridan rasmiy kanallar orqali taqdim etilayotgan maʼlumotlar asosida Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi huzuridagi Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamenti tomonidan tuzilgan terrorchilik faoliyatida yoki ommaviy qirgʻin qurolini tarqatishda ishtirok etayotgan yoki ishtirok etishda gumon qilinayotgan shaxslar roʻyxati. 2. Kredit va toʻlov tashkilotlari mijozlarni raqamli identifikatsiya qilish tizimini yoʻlga qoʻyishdan oldin: jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirish, terrorizmni moliyalashtirish va ommaviy qirgʻin qurolini tarqatishni moliyalashtirishning ehtimoliy tavakkalchilik darajasini oʻrganish, tahlil qilish, aniqlash, baholash, monitoring qilish, boshqarish, hujjatlashtirish va uni kamaytirish choralarini koʻrishi; oʻz ichki qoidalarida mijozlarni raqamli identifikatsiya qilish tartibini belgilashi shart. 3. Kredit va toʻlov tashkilotlari: mijozning identifikatsiya maʼlumotlarini himoya qilish boʻyicha zarur boʻlgan huquqiy, tashkiliy va texnik choralarni koʻrishi; identifikatsiya maʼlumotlarining ishonchliligi va toʻgʻriligini taʼminlashi; identifikatsiya maʼlumotlarining soxtalashtirilishiga, ruxsatsiz oʻzgartirilishiga va oshkor qilinishiga qarshi choralarni koʻrishi; identifikatsiya maʼlumotlarini saqlash va ulardan foydalanish ustidan nazoratni taʼminlashi; toʻlov xizmatlarini koʻrsatishda axborot xavfsizligi bilan bogʻliq operatsion xatarlarni kamaytirish va ularni nazorat qilish boʻyicha chora-tadbirlar tizimini, shu jumladan mijozni raqamli identifikatsiya qilish paytida xavfsizlikni taʼminlashi; aloqa kanallari orqali kredit va toʻlov tashkilotlari xizmatlaridan foydalanishda mijoz uchun koʻp faktorli autentifikatsiya (mobil telefonga bogʻlanish yoki SMS xabar yuborish yoxud elektron pochta, shuningdek ijtimoiy tarmoqlar orqali mijozning shaxsini qoʻshimcha ravishda tekshirish va tasdiqlash) tartib-qoidalarini qoʻllashi; sohaga doir boshqa qonunchilik hujjatlariga muvofiq axborot xavfsizligi boʻyicha zaruriy talablarni qoʻllashi kerak. 4. Raqamli identifikatsiya Oʻzbekiston Respublikasining fuqarolariga, Oʻzbekiston Respublikasi hududida doimiy yoki vaqtincha yashaydigan chet el fuqarolari va fuqaroligi boʻlmagan shaxslarga nisbatan qoʻllaniladi. 5. Mijozlarni raqamli identifikatsiya qilishda kredit va toʻlov tashkiloti tomonidan quyidagi usullardan foydalaniladi: mijoz tomonidan taqdim qilingan maʼlumotlarga tayangan holda kredit va toʻlov tashkilotining xodimi tomonidan mijoz shaxsini tekshirish va identifikatsiya qilish; kredit va toʻlov tashkilotining axborot tizimlari tomonidan real vaqt rejimida inson omilisiz mijozning shaxsini tekshirish va identifikatsiya qilish. 6. Kredit va toʻlov tashkilotlari mazkur Nizomning 5-bandi ikkinchi xatboshisida qayd etilgan usul boʻyicha mijozning shaxsini tekshirish va identifikatsiya qilishda: shaxsni tasdiqlovchi hujjatning (biometrik pasport yoki identifikatsiya ID-kartasi yoxud yangi namunadagi haydovchilik guvohnomasining) ichki nazorat qoidalari talablariga muvofiq tegishli maʼlumotlarga ega boʻlgan qismlari fotosuratlarini mijozdan qabul qiladi; mazkur Nizom talablariga muvofiq mijozning fotosurati va (yoki) videotasvirini qabul qiladi; “Elektron hukumat” tizimining jismoniy va yuridik shaxslar markaziy maʼlumotlar bazalariga (bundan buyon matnda markaziy maʼlumotlar bazasi deb yuritiladi) soʻrov yuborish orqali undagi maʼlumotlar bilan solishtiradi; shaxsni tasdiqlovchi hujjatda joylashgan fotosuratni mazkur Nizomga muvofiq qabul qilingan fotosurat va (yoki) videotasvir bilan, shuningdek markaziy maʼlumotlar bazasida joylashtirilgan fotosurat bilan (agar mavjud boʻlsa) solishtiradi; mijoz bilan bogʻlanishda foydalaniladigan mobil telefon raqamini aynan ushbu mijoz tomonidan foydalanilayotganligini aniqlash imkonini beruvchi usul (mobil telefonga bogʻlanish, SMS xabar yuborish) yordamida tekshiradi; ichki nazorat qoidalariga muvofiq mijozning yuqori darajadagi tavakkalchilik toifasiga kirishi yoki kirmasligi nuqtai nazaridan tekshiruvni amalga oshiradi. Kredit va toʻlov tashkilotining masʼul xodimi mijoz bilan onlayn videokonferensaloqa seansini oʻrnatib, qabul qilingan hujjatlarning aynan unga tegishliligini tekshiradi. 7. Kredit va toʻlov tashkilotlarining axborot tizimi mazkur Nizomning 5-bandi uchinchi xatboshisida qayd etilgan usul boʻyicha mijozning shaxsini tekshirish va identifikatsiya qilishda: a) mijozdan shaxsini tasdiqlovchi hujjat (biometrik pasport yoki identifikatsiya ID-kartasi yoxud yangi namunadagi haydovchilik guvohnomasi) seriyasi va raqamini yoki jismoniy shaxsning shaxsiy identifikatsiya raqami va tugʻilgan sanasini yoxud ushbu maʼlumotlardan barchasini hamda mazkur Nizomga muvofiq fotosuratini yoki videotasvirini real vaqt rejimida oladi; b) markaziy maʼlumotlar bazasiga soʻrov yuboradi va mijozning quyidagi shaxsiy maʼlumotlarini oladi: raqamli fotosurati (agar mavjud boʻlsa); jismoniy shaxsning shaxsiy identifikatsiya raqami (JSHSHIR); biometrik pasport yoki identifikatsiya ID-kartasining berilgan sanasi, uning amal qilish muddati hamda berilgan joyi; davlat tilida familiyasi, ismi, otasining ismi (lotin yozuvida); jinsi, tugʻilgan mamlakati, tugʻilgan joyi, millati, fuqaroligi hamda yashash joyi yoki turgan joyi haqidagi maʼlumotlar; v) mijozdan real vaqt rejimida olingan fotosuratni yoki videotasvirdagi fotosuratni markaziy maʼlumotlar bazasidan olingan fotosurat bilan (agar mavjud boʻlsa) avtomatlashtirilgan holda (inson omilisiz) solishtiradi; g) mijoz bilan bogʻlanishda foydalaniladigan mobil telefon raqamini aynan ushbu mijoz tomonidan foydalanilayotganligini aniqlash imkonini beruvchi usul (mobil telefonga bogʻlanish, SMS xabar yuborish) yordamida tekshiradi; d) qabul qilingan maʼlumotlarni ichki nazorat qoidalariga muvofiq Roʻyxat bilan avtomatlashtirilgan holda (inson omilisiz) solishtiradi. 8. Kredit va toʻlov tashkilotlari mijozni raqamli identifikatsiya qilishda oʻz axborot tizimlaridan yoki shartnoma asosida uchinchi shaxslar tomonidan taqdim etilgan axborot tizimlaridan foydalanadi. 9. Mijozlarni raqamli identifikatsiya qilish uchun foydalaniladigan axborot tizimlari: Oʻzbekiston Respublikasi hududidagi serverlarda joylashgan boʻlishi; axborotni uzatishda oʻzaro shifrlashni taʼminlashi; faqat real vaqt rejimida yaratilgan fotosurat va (yoki) videotasvirdan foydalanishni taʼminlashi; fotosurat va (yoki) videotasvirni almashtirish hamda buzishdan, ilgari yaratilgan fotosurat va (yoki) videotasvirdan foydalanishdan himoyalangan boʻlishi; identifikatsiya qilishda mijozlar tomonidan boshqa mijozlarning fotosurati va (yoki) videotasviridan foydalanishga boʻlgan urinishlarni aniqlash imkonini berishi kerak. 10. Mijozni raqamli identifikatsiya yoki raqamli autentifikatsiya qilishda: fotosurat va (yoki) videotasvir rangli boʻlishi; videotasvir tovushli boʻlishi; fotosurat va (yoki) videotasvirda mijozning oʻzidan boshqa shaxslar boʻlishiga yoʻl qoʻyilmasligi; mijozning yuzi qisman yoki toʻliq yashirilmagan boʻlishi, mijozning yuziga soya tushmasligi, shuningdek mijoz yuzni qoplaydigan koʻzoynakda (shaffof oynali koʻzoynakdan tashqari) boʻlmasligi; fotosurat va (yoki) videotasvirda mijozning yuzi yaqqol koʻrinishi kerak. 11. Raqamli identifikatsiya qilish mazkur Nizomda belgilangan talablarni inobatga olgan holda quyidagi xizmatlarni koʻrsatishda qoʻllanilishi mumkin: elektron hamyonlarni ochish va ularni boshqarish; bank hisobvaragʻini, shuningdek bank kartasini ochish va ularni boshqarish; bank kartalari yoki elektron pullar tizimlaridan foydalanilgan holda transchegaraviy pul oʻtkazmalarini amalga oshirish; onlayn-mikroqarz olish. 12. Kredit va toʻlov tashkilotlari raqamli identifikatsiyadan oʻtgan mijozlar bilan amalga oshiriladigan quyidagi operatsiyalarga nisbatan ichki nazorat qoidalariga muvofiq tavakkalchilik darajasini baholagan holda cheklovlarni oʻz ichki qoidalarida oʻrnatishlari shart: elektron pullar egasi tomonidan amalga oshiriladigan bir operatsiyaning maksimal summasi; elektron pullar egasining bitta elektron qurilmasida saqlanayotgan elektron pullarning maksimal summasi; elektron pullar egasi tomonidan kalendar oy davomida amalga oshirilgan tranzaksiyalar summasining yigʻindisi; bank hisobvaragʻining (kartasining) egasi tomonidan kalendar oy mobaynida amalga oshiriladigan tranzaksiyalar summasining yigʻindisi; onlayn-mikroqarz miqdori. Kredit va toʻlov tashkilotlari mijozlarni raqamli identifikatsiya qilish, avval identifikatsiya qilingan mijozlarni esa raqamli autentifikatsiya qilish yuzasidan har bir mijoz tomonidan amalga oshiriladigan operatsiyalarga tavakkalchilik darajasini baholagan holda cheklovlar oʻrnatishi mumkin. Bunda, kredit va toʻlov tashkilotlari mijozlarni ichki nazorat qoidalariga muvofiq lozim darajada tekshirishlari va skoring tahlilini amalga oshirishlari kerak. 13. Kredit yoki toʻlov tashkilotlari mijozni axborot tizimlari orqali raqamli identifikatsiya yoki raqamli autentifikatsiya qilgan holda unga tegishli bank kartalarini masofadan turib blokdan chiqarishi mumkin, bunda bu haqida darhol mijozning shaxsan oʻziga boshqa aloqa kanallari orqali xabar berilishi lozim. 14. Kredit va toʻlov tashkilotlari mijozlarning belgilangan cheklovlarni chetlab oʻtishga qaratilgan urinishlarini aniqlash va oldini olish yuzasidan choralar koʻrishlari kerak. 15. Quyidagi holatlarda mijozlar raqamli identifikatsiya qilinmaydi: mijoz va (yoki) mijoz tomonidan amalga oshirilayotgan operatsiya ichki nazorat qoidalariga muvofiq yuqori darajadagi tavakkalchilik toifasiga kirgan taqdirda; mijoz tomonidan taqdim etilgan maʼlumotlarning haqiqiyligiga shubha tugʻilganda; shaxsni tasdiqlovchi hujjatdagi fotosuratning ushbu Nizomga muvofiq olingan fotosurat va (yoki) videotasvir hamda markaziy maʼlumotlar bazasiga joylashtirilgan fotosurat bilan (agar mavjud boʻlsa) mosligiga shubha mavjud boʻlganda; mijozdan olingan maʼlumotlar markaziy maʼlumotlar bazasiga joylashtirilgan maʼlumotlarga mos kelmaganda yoki mos kelishini tekshirishning iloji boʻlmaganda; fotosurat va (yoki) videotasvir ushbu Nizom talablariga mos kelmaganda; jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirish, terrorizmni moliyalashtirish va ommaviy qirgʻin qurolini tarqatishni moliyalashtirish boʻyicha shubhalar mavjud boʻlganda. 16. Raqamli identifikatsiya qilishda mijozning barcha identifikatsiya maʼlumotlari Roʻyxatga kiritilgan shaxsning maʼlumotlari bilan qisman yoki toʻliq mos kelgan taqdirda kredit va toʻlov tashkilotlari ichki nazorat qoidalarida nazarda tutilgan choralarni koʻrishi shart. 17. Mijozni raqamli identifikatsiya qilish natijasi boʻyicha mijoz anketasini toʻldirish va yuritish ichki nazorat qoidalarida belgilangan talablar asosida amalga oshiriladi. 18. Kredit va toʻlov tashkilotlari mijozni raqamli identifikatsiya va raqamli autentifikatsiya qilishning sifati uchun javobgardirlar. 19. Mijozlarni raqamli identifikatsiya qilishni yoʻlga qoʻygan kredit va toʻlov tashkilotlari oʻn kun muddatda Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankiga quyidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan hisobotni taqdim etadi: mijozlarni raqamli identifikatsiya qilish tizimini yoʻlga qoʻyish sanasi; mijozlarni raqamli identifikatsiya qilish jarayonlarining toʻliq tavsifi; kredit va toʻlov tashkilotlari tomonidan mijozlarni raqamli identifikatsiya qilish orqali koʻrsatiladigan xizmatlarning roʻyxati. 20. Kredit va toʻlov tashkilotlari raqamli identifikatsiya qilingan mijozlar boʻyicha ichki nazorat qoidalarida koʻzda tutilgan maʼlumotlarga qoʻshimcha ravishda, mijozlardan olingan fotosuratlar va (yoki) videotasvirlarni, mijoz shaxsini tekshirish va identifikatsiya qilish amalga oshirilgan aniq sana va vaqti qayd etilgan hujjatlarni, shuningdek markaziy maʼlumotlar bazasidan foydalangan holda maʼlumotlarni tekshirish natijalarini mijozlar anketalari bilan birgalikda ichki nazorat qoidalariga muvofiq besh yil davomida saqlashlari shart. 21. Kredit va toʻlov tashkilotlarining axborot tizimlari raqamli identifikatsiya va raqamli autentifikatsiya qilingan mijozlar va ularning soni haqida tezkor maʼlumot olish imkoniyatini taʼminlashi lozim. 22. Kredit va toʻlov tashkilotlari mijozni raqamli identifikatsiya qilish natijasida olingan maʼlumotlarga oʻzgartirishlar kiritishda ushbu Nizom talablariga amal qilishlari kerak. 23. Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasi Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi hamda Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi huzuridagi Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamenti bilan kelishilgan.