Xodimlar mehnatini muhofaza qilish chora-tadbirlarini yanada takomillashtirish toʻgʻrisida
(resolution, 2025-11-10)

Xodimlar mehnatini muhofaza qilishni tashkil etishga doir amalga oshirilayotgan chora-tadbirlarni yanada takomillashtirish, ularning manzilligini va samaradorligini oshirish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Quyidagilar: Ish oʻrinlarini mehnat sharoitlari va asbob-uskunalarning jarohatlash xavfliligi yuzasidan attestatsiyadan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizom 1-ilovaga muvofiq; tasdiqlansin. 2. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi 2014-2015 oʻquv yilining ikkinchi yarmidan boshlab tegishli texnika mutaxassisliklarining oʻquv dasturlariga mehnatni muhofaza qilish boʻyicha maxsus boʻlim kiritsin. 3. Oʻzbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi: davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlari, korxonalar, muassasalar va tashkilotlar tomonidan ushbu qaror talablariga rioya etilishi yuzasidan zarur nazorat oʻrnatsin; ish oʻrinlarini mehnat sharoitlari va asbob-uskunalarning jarohatlash xavfliligi yuzasidan attestatsiyadan oʻtkazish faoliyatini amalga oshiruvchi tashkilotlarning kadrlar tarkibi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga oluvchi maʼlumotlar bazasini markazlashtirilgan tartibda shakllantirish va yuritish yoʻli bilan ularning hisobga olinishini va ular toʻgʻrisidagi maʼlumotlarning tizimlashtirilishini taʼminlasin; Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi hamda Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi bilan birgalikda Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha oʻqitish va malaka oshirish dasturini bir oy muddatda ishlab chiqsin va tasdiqlasin; mehnatni muhofaza qilish xizmatlari faoliyatida qoʻllash uchun mehnat sharoitlarini yaxshilash, ishlab chiqarishda jarohatlanishning, kasb kasalliklarining oldini olishning maqsadli dasturlarini ishlab chiqish, qabul qilish va amalga oshirishga doir metodik qoʻllanmalarni ishlab chiqsin; Oʻzbekiston Respublikasi Bandlikka koʻmaklashish davlat jamgʻarmasi mablagʻlari hisobiga Respublika aholi bandligi va mehnatni muhofaza qilish ilmiy markaziga mebellar hamda ishlab chiqarish muhiti va mehnat jarayoni omillari laboratoriyasini jihozlashga moʻljallangan oʻlchov asbob-uskunalarini import boʻyicha xarid qilishga zarur mablagʻlar ajratsin. 4. Oʻzbekiston standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish agentligi belgilangan tartibda: Respublika aholi bandligi, mehnatni muhofaza qilish va aholini ijtimoiy muhofaza qilish ilmiy markazining ishlab chiqarish muhiti va mehnat jarayoni omillari laboratoriyasi jihozlanadigan oʻlchov asbob-uskunalarini tekshirishdan oʻtkazsin; Respublika aholi bandligi, mehnatni muhofaza qilish va aholini ijtimoiy muhofaza qilish ilmiy markazining ishlab chiqarish muhiti va mehnat jarayoni omillari laboratoriyasini akkreditatsiyadan oʻtkazsin. 5. Respublika aholi bandligi va mehnatni muhofaza qilish ilmiy markazi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat statistika qoʻmitasining hamda Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligining statistik axborotlari majburiy tartibda yuboriladigan reyestrga kiritilsin. 6. Vazirliklar va idoralar oʻzlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarni bir oy muddatda ushbu qarorga muvofiqlashtirsinlar. 7. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining birinchi oʻrinbosari R.S. Azimov zimmasiga yuklansin. 1. Ushbu Nizom mehnat sharoitlari, mehnat jarayonining ogʻirligi va tigʻizligi, asbob-uskunalarning jarohatlash xavfliligi yuzasidan ish oʻrinlarini attestatsiyadan oʻtkazish, uning natijalarini rasmiylashtirish hamda ulardan foydalanish, shuningdek attestatsiyadan oʻtkazuvchi tashkilotlarga qoʻyiladigan talablarni belgilaydi. 2. Ushbu Nizom barcha ish beruvchilar — korxonalar, muassasalar, tashkilotlar (keyingi oʻrinlarda korxonalar deb ataladi) uchun majburiy hisoblanadi. 3. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi: ish oʻrni — xodimlarning mehnat faoliyati jarayonida doimo yoki vaqtincha boʻlish joyi; oʻxshash ish oʻrinlari — quyidagi belgilarning jami: bir nomdagi kasb yoki lavozim; bir xildagi ish rejimida bir tipdagi texnologik jarayonni yuritishda aynan bir xil kasb vazifalarini bajarish; bir tipdagi ishlab chiqarish uskunasi, asboblar, moslamalar, materiallar va xom ashyodan foydalanish; bir yoki bir necha tipdagi binolarda yoki ochiq havoda ishlash; ventilyatsiya, konditsiyalashtirilgan havo, isitish va yoritishning bir tipdagi tizimlaridan foydalanish, ish joyida obyektlarning (ishlab chiqarish uskunasi, transport vositalari va shu kabilarning) bir xil joylashishi; bir klass va darajadagi zararli va (yoki) xavfli ishlab chiqarish omillarining bir xildagi toʻplami; yakka tartibdagi himoya vositalari bilan bir xilda taʼminlanganlik bilan tavsiflanadigan ish oʻrinlari; ish zonasi — xodimlar doimo yoki vaqtincha boʻladigan joylar joylashgan pol yoki maydoncha darajasidan 2 metrgacha balandlikdagi sath; turgʻun boʻlmagan ish oʻrinlari — hududiy oʻzgarib turadigan ish zonalaridagi ish oʻrinlari, bunda bir yoki bir necha xodimlar xususiyatiga koʻra oʻxshash ish yoki operatsiyani bajaradigan ishlab chiqarishning zarur vositalari bilan jihozlangan ish oʻrnining bir qismi ish zonasi deb hisoblanadi; kasb kasalligi — ushbu kasb uchun xos boʻlgan hamda ishlab chiqarish muhiti va mehnat jarayonining zararli va xavfli omillari taʼsiri natijasida xodim chalingan kasallik; ish qobiliyati — insonning talab etiladigan vaqt oraligʻida topshirilgan sifatida ishning aniq miqdorini bajarish qobiliyatini tavsiflaydigan organizmning fiziologik va psixologik funksiyalari imkoniyatlari bilan belgilanadigan insonning holati; ishlab chiqarish muhiti — mehnat faoliyati jarayonida xodimga taʼsir koʻrsatuvchi kimyoviy, biologik, fizik va ijtimoiy omillarning yigʻindisi; mehnat sharoitlari — xodimning ish layoqati va sogʻligʻiga taʼsir koʻrsatuvchi ishlab chiqarish muhiti va mehnat jarayoni omillari yigʻindisi; zararli ishlab chiqarish omili — taʼsiri xodimning kasallikka chalinishiga olib kelishi mumkin boʻlgan ishlab chiqarish omili; xavfli ishlab chiqarish omili — taʼsiri xodimning jarohat olishiga sabab boʻlishi mumkin boʻlgan ishlab chiqarish omili. Miqdoriy tavsifiga va amal qilishining davomiyligiga bogʻliq ravishda ayrim zararli ishlab chiqarish omillari xavfli boʻlishi mumkin; mehnatning xavfsiz shart-sharoitlari — zararli va (yoki) xavfli ishlab chiqarish omillarining xodimga taʼsiri istisno etiladigan yoxud ularning taʼsiri darajasi belgilangan normativlardan ortiq boʻlmagan mehnat sharoitlari holati; ishlab chiqarish faoliyati — xom ashyoning har xil turlarini ishlab chiqarish va qayta ishlashni, qurishni, har xil xizmatlar koʻrsatishni oʻz ichiga oladigan xatti-harakatlar yigʻindisi; YATHV (yakka tartibdagi himoya vositalari) — zararli yoki xavfli ishlab chiqarish omillarining xodimlarga taʼsirining oldini olish yoki kamaytirish, shuningdek ifloslanishdan himoya qilish uchun foydalaniladigan texnik vositalar (maxsus kiyim, maxsus poyabzal va yakka tartibdagi himoyaning boshqa vositalari); mehnat sharoitlari va asbob-uskunalarning jarohatlash xavfliligi yuzasidan ish oʻrinlarini attestatsiyadan oʻtkazish (attestatsiya) — ish joylarida mehnat sharoitlarini, mehnat jarayonlarining ogʻirligi va tigʻizligini hamda asbob-uskunalarning jarohatlash xavfliligini baholash, zararli va xavfli ishlab chiqarish omillarini baholash, shuningdek mehnat sharoitlarini, mehnat jarayonining ogʻirligi va tigʻizligini qonun hujjatlarida belgilangan talablarga muvofiqlashtirish maqsadida oʻtkaziladigan kompleks tadbirlar; attestatsiya komissiyasi — attestatsiyaning barcha bosqichlarida mehnat sharoitlari va asbob-uskunalarning jarohatlash xavfliligi boʻyicha ish oʻrinlarini attestatsiyadan oʻtkazishni tashkil etish, unga rahbarlik qilish va uni nazorat qilish bilan bogʻliq boʻlgan masalalarning butun kompleksini amalga oshirish uchun korxona rahbarining qarori bilan tashkil etiladigan komissiya; attestatsiyadan oʻtkazuvchi tashkilot — ushbu Nizomda belgilangan mehnat sharoitlari va asbob-uskunalarning jarohatlash xavfliligi yuzasidan ish oʻrinlarini attestatsiyadan oʻtkazish sohasida faoliyatni amalga oshirish uchun talablarga javob beradigan va fuqarolik-huquqiy tusdagi shartnoma asosida ishlab chiqarish muhiti va mehnat jarayoni omillarini oʻlchaydigan va mehnat sharoitlarining mehnatni muhofaza qilish talablariga muvofiqligini baholaydigan yuridik shaxs. 4. Attestatsiya fuqarolarning mehnatni muhofaza qilish boʻyicha normalar, qoidalar va yoʻriqnomalar talablariga javob beradigan sogʻligʻi va mehnatning xavfsiz shart-sharoitlariga boʻlgan konstitutsiyaviy huquqlarini amalga oshirish maqsadida ish oʻrinlaridagi mehnat sharoitlarini baholash hamda noqulay, zararli va (yoki) xavfli ishlab chiqarish omillarini aniqlash uchun oʻtkaziladi. 5. Attestatsiya natijalaridan quyidagi maqsadlarda foydalaniladi va: mehnat sharoitlarini mehnatni muhofaza qilish boʻyicha normalar, qoidalar va yoʻriqnomalar talablariga muvofiqlashtirish tadbirlarini ishlab chiqish va amalga oshirish; ogʻir ishlarda, noqulay, zararli va (yoki) xavfli ishlarda va mehnatning boshqa alohida shart-sharoitlarida band boʻlgan xodimlarga qonun hujjatlarida nazarda tutilgan imtiyozlar va kompensatsiyalarni belgilash; xodimlarni ish joylaridagi mehnat sharoitlari, sogʻliqqa shikast yetkazishning mavjud xavfi, zararli va (yoki) xavfli ishlab chiqarish omillari taʼsiridan himoya qilish chora-tadbirlari hamda ogʻir ishlarda, noqulay, zararli va (yoki) xavfli ishlarda va boshqa alohida mehnat sharoitlarida ishlovchi xodimlarga berilishi kerak boʻlgan kompensatsiyalardan xabardor qilish; ish joylarida mehnat sharoitlarini nazorat qilish; kasbiy xavfni baholash; xodimlarni yakka tartibdagi va jamoaviy himoya vositalari bilan taʼminlash; mehnat sharoitlarining holati toʻgʻrisida statistika hisobotini tayyorlash; mehnatni muhofaza qilish ishlarini tashkil etishning mehnatni muhofaza qilish talablariga muvofiqligini tasdiqlash; kasb kasalligiga shubha tugʻilganda kasallikning kasb bilan bogʻliqligi toʻgʻrisidagi masalani hal etish, shuningdek kasb kasalligi tashhisini aniqlash; xodimlar mehnatining xavfsiz shart-sharoitlarini taʼminlash bilan bogʻliq masalalar va kelishmovchiliklarni koʻrib chiqish; mehnatni muhofaza qilish boʻyicha normalar, qoidalar va yoʻriqnomalar talablariga muvofiq xodimlarni sanitariya-maishiy va tibbiy taʼminlash; xodimlarning ayrim toifalari uchun mehnatni cheklashlarni asoslash, ishlab chiqarishlar, muassasalar, ishlar, kasblar, lavozimlar va koʻrsatkichlarni imtiyozli pensiya taʼminoti huquqini beruvchilarga tegishli deb topish; shu jumladan mehnatni muhofaza qilish fondi mablagʻlari hisobiga korxonada mehnat sharoitlari va muhofazasini yaxshilash tadbirlarini rejalashtirish va moliyalashtirish; xizmatchilar va ishchi kasblari lavozimlari nomlarini Xizmatchilar va ishchi kasblari asosiy lavozimlari klassifikatorida hamda xizmatchilar lavozimlari va ishchi kasblarining tarmoq tarif-malaka maʼlumotnomalarida koʻrsatilgan nomlarga muvofiqlashtirish; korxonada mehnat sharoitlari va muhofazasining holati toʻgʻrisidagi axborotlarni toʻplash va qayta ishlash uchun asos hisoblanadi. 6. Quyidagi: xodimlarga qonun hujjatlarida nazarda tutilgan imtiyozlar va kompensatsiyalar belgilanadigan noqulay, zararli va (yoki) xavfli hamda boshqa alohida mehnat sharoitlariga ega boʻlgan; ularda nogironligi boʻlgan shaxslar band boʻlgan; imtiyozli shartlarda pensiya olish huquqini beradigan ishlab chiqarishlar, muassasalar, ishlar, kasblar, lavozimlar va koʻrsatkichlar roʻyxatlarida koʻrsatilgan; xavfli ishlab chiqarish obyektlaridagi barcha ish oʻrinlari va kasblar attestatsiyadan oʻtkazilishi kerak. Ushbu bandda koʻrsatilmagan ish oʻrinlarini attestatsiyadan oʻtkazish korxona rahbarining xohishi boʻyicha oʻtkaziladi. 7. Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi, Oʻzbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi va qonunlari, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining qarorlari, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari, qarorlari va farmoyishlari, Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining qarorlari, ushbu Nizom, Xizmatchilar va ishchi kasblarning asosiy lavozimlari klassifikatori, shuningdek sanitariya normalari, qoidalari va gigiyena normativlari, qurilish normalari va qoidalari, mehnatni muhofaza qilish standartlari tizimi, mehnatni muhofaza qilish boʻyicha normalar, qoidalar va yoʻriqnomalar, boshqa qonun hujjatlari attestatsiyani oʻtkazishning huquqiy asosi hisoblanadi. 8. Attestatsiyani oʻtkazish davriyligini korxonaning oʻzi belgilaydi, biroq u har 5 yilda kamida bir marta oʻtkaziladi. Attestatsiyaning oʻz vaqtida oʻtkazilishi yuzasidan masʼuliyat korxona rahbariga yuklanadi. 9. Attestatsiya materiallari qatʼiy hisobot beriladigan materiallar hisoblanadi va 50 yil saqlanadi. Qayta tashkil etishda attestatsiya materiallari toʻliq hajmda qayta tashkil etilayotgan korxonaning huquqiy merosxoʻriga, tugatilgan taqdirda esa — belgilangan tartibda davlat arxiviga beriladi. 10. Attestatsiya fuqarolik-huquqiy tusdagi shartnoma asosida attestatsiya boʻyicha ishlarni bajarish uchun ish beruvchi tomonidan jalb etiladigan attestatsiyadan oʻtkazuvchi tashkilot bilan birgalikda ish beruvchi tomonidan oʻtkaziladi. 11. Attestatsiyadan oʻtkazuvchi tashkilot mehnat sharoitlari va asbob-uskunalarning jarohatlash xavfliligi yuzasidan ish oʻrinlarini attestatsiyadan oʻtkazish sohasidagi faoliyatni amalga oshirish uchun quyidagi talablarga javob berishi kerak: “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga, ushbu Nizom va boshqa qonun hujjatlari talablariga rioya qilish; shtatda mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassisning malaka sertifikatiga ega boʻlgan hamda faoliyatni faqat ushbu attestatsiyadan oʻtkazuvchi tashkilotda amalga oshiruvchi kamida uch nafar xodimga ega boʻlish; mehnatni muhofaza qilish boʻyicha amaldagi normativ-huquqiy hujjatlarning maʼlumotnoma bazasiga, shuningdek attestatsiyani oʻtkazish uchun zarur boʻlgan maʼlumotnoma hujjatlarga ega boʻlish; mulkida xoʻjalik yuritish, tezkor boshqarish huquqi bilan yoki boshqa qonuniy asosda ishlab chiqarish muhiti va mehnat jarayoni omillarini oʻlchash uchun moʻljallangan, belgilangan tartibda texnik jihatdan malakaliligi maqullangan laboratoriyaga (keyingi oʻrinlarda — texnik jihatdan malakaliligi maqullangan sinov laboratoriyasi deb ataladi) ega boʻlish; attestatsiyani oʻtkazishda olingan axborotning maxfiyligini taʼminlash; attestatsiyani oʻtkazish boʻyicha shartnoma majburiyatlarini oʻz vaqtida va sifatli bajarish; attestatsiyani oʻtkazishda mustaqillikni taʼminlash; attestatsiya toʻgʻrisidagi toʻgʻri hisobotni taqdim etish. Mehnatni muhofaza qilish sohasida professional xizmat koʻrsatuvchi tashkilot rahbaridan sertifikat talab etilmaydi. Mehnatni muhofaza qilish sohasida professional xizmat koʻrsatuvchilarning akkreditatsiyadan oʻtgan yoki texnik jihatdan malakaliligi maqullangan sinov laboratoriyasi rahbari faqat mehnatni muhofaza qilish mutaxassisining malakaviy sertifikatiga ega shaxs boʻlishi kerak. 12. Attestatsiya oʻtkazuvchi tashkilot ish oʻrinlarida attestatsiyadan oʻtkazilayotgan korxonaga nisbatan mustaqil shaxs boʻlishi kerak. Korxona attestatsiya boʻyicha ishlarni bajarish uchun bir nechta attestatsiyadan oʻtkazuvchi tashkilotlarni jalb etishga haqlidir. Bunda attestatsiya boʻyicha ishlar attestatsiyadan oʻtkazuvchi tashkilotlar oʻrtasida ham attestatsiyadan oʻtkazilishi kerak boʻlgan ish oʻrinlari soni, ham ish oʻrinlarida bajariladigan ishlarning turlari boʻyicha taqsimlanishi mumkin. 13. Attestatsiyani oʻtkazishda korxona attestatsiyani oʻtkazuvchi tashkilotdan: attestatsiyadan oʻtkazuvchi tashkilot ushbu Nizomda belgilangan mehnatning shart-sharoitlari va asbob-uskunalarning jarohatlash xavfliligi yuzasidan ish oʻrinlarini attestatsiyadan oʻtkazish sohasidagi faoliyatni amalga oshirish uchun talablarga toʻliq javob berishni hujjatlar bilan tasdiqlashni; oʻlchashlar va baholashlarni normativ-huquqiy hujjatlarga muvofiq oʻtkazishni talab qilishga haqlidir. 14. Attestatsiyani oʻtkazishda korxona: attestatsiyani oʻz vaqtida va toʻliq oʻtkazishda attestatsiyani oʻtkazuvchi tashkilotga yordam berishga, zarur axborot va hujjatlarni taqdim etishga, attestatsiyadan oʻtkazuvchi tashkilotning soʻroviga koʻra attestatsiya maqsadlariga tegishli boʻlgan masalalar boʻyicha ogʻzaki va yozma shaklda tushuntirishlar berishga; attestatsiyani oʻtkazishda tahlil qilinishi va baholanishi kerak boʻlgan masalalar doirasini toraytirishga, shuningdek attestatsiyadan oʻtkazuvchi tashkilot tomonidan soʻraladigan attestatsiya maqsadlariga tegishli masalalar boʻyicha axborot va hujjatlarni yashirishga (foydalanishni cheklashga) ataylab yoʻnaltirilgan xatti-harakatlarni qilmaslikka; ushbu Nizomning 62-bandida koʻrsatilgan, attestatsiya komissiyasi tarkibiga kiruvchi attestatsiyadan oʻtkazuvchi tashkilotning vakillari tomonidan imzolanmagan hujjatlar mavjud boʻlgan attestatsiya toʻgʻrisidagi hisobotni tasdiqlamaslikka majbur. 15. Attestatsiyani oʻtkazishda attestatsiyani oʻtkazuvchi tashkilot: normativ-huquqiy hujjatlar, shu jumladan ushbu Nizom asosida oʻlchashlar va baholashlarni oʻtkazish usullarini, shuningdek oʻlchashlar va baholashlarni oʻtkazuvchi mutaxassislarning soni va shaxsiy tarkibini belgilaydi; ish oʻrinlarida attestatsiya oʻtkaziladigan korxonada mehnatni muhofaza qilish boʻyicha normalar, qoidalar va yoʻriqnomalar talablarini taʼminlash ishlarini tashkil etish bilan bogʻliq hujjatlarni toʻliq hajmda oʻrganib chiqadi; attestatsiya davomida yuzaga keladigan masalalar boʻyicha korxonadan tushuntirishlarni soʻraydi va oladi; ish oʻrinlarida attestatsiya oʻtkazilayotgan korxona tomonidan zarur hujjatlar taqdim etilmagan yoki oʻlchashlar va baholashlarni oʻtkazish shart-sharoitlarining talab qilinadigan normativ hujjatlari bilan taʼminlash korxona tomonidan rad etilgan taqdirda attestatsiyani oʻtkazishni rad etadi. Attestatsiyani oʻtkazish attestatsiyani oʻtkazuvchi tashkilot korxonaning talabiga koʻra attestatsiya natijalari boʻyicha attestatsiyadan oʻtkazuvchi tashkilot tomonidan amalga oshirilgan xulosalarni asoslashi shart. 16. Attestatsiyani tashkil etish va oʻtkazish uchun ish oʻrinlarida attestatsiya oʻtkaziladigan korxona rahbarining yozma qarori bilan doimiy ishlovchi attestatsiya komissiyasi (keyingi oʻrinlarda attestatsiya komissiyasi deb ataladi) tashkil etiladi hamda attestatsiya boʻyicha ishlarni amalga oshirish jadvali belgilanadi. Zaruriyat boʻlganda korxonaning tarkibiy boʻlinmalari boʻyicha attestatsiya komissiyalari tashkil etilishiga yoʻl qoʻyiladi. 17. Attestatsiya komissiyasi tarkibiga majburiy tartibda bosh muhandis (bor boʻlganda), mehnatni muhofaza qilish xizmatlari rahbarlari va xodimlari, kasaba uyushmasi qoʻmitasi yoki korxona xodimlarining boshqa vakillik organi vakillari, attestatsiyadan oʻtkazuvchi tashkilot vakillari kiritiladi. Qonun hujjatlariga muvofiq kichik tadbirkorlik subyektlariga tegishli deb topilgan korxonalarda attestatsiyani oʻtkazishda attestatsiyani oʻtkazuvchi tashkilotning rahbari, vakillari, shuningdek bor boʻlgan taqdirda mehnatni muhofaza qilish xizmatlari rahbarlari va xodimlari, kasaba uyushmasi qoʻmitasi yoki korxona xodimlarining boshqa vakillik organi rahbarlari attestatsiya komissiyasi tarkibiga majburiy tartibda kiritiladi. 18. Attestatsiya komissiyasiga ish oʻrinlarida attestatsiya oʻtkazilayotgan korxonaning rahbari yoxud korxona rahbarining tegishli yozma qarori bilan vakil qilingan shaxs boshchilik qiladi. Attestatsiya komissiyasining tarkibi, shuningdek attestatsiya boʻyicha ishlar jadvali korxona rahbarining yozma qarori bilan tasdiqlanadi. 19. Attestatsiya komissiyasi (korxonaning tarkibiy boʻlinmalari boʻyicha attestatsiya komissiyasi): attestatsiyaning barcha bosqichlarida uning oʻtkazilishini, unga rahbarlik qilish va uni nazorat qilishni tashkil etadi; attestatsiyani oʻtkazish uchun zarur boʻlgan normativ-huquqiy hujjatlar va boshqa hujjatlar komplektini, tashkiliy-farmoyish beruvchi va metodik hujjatlarni shakllantiradi va ularni oʻrganishni tashkil etadi; xizmatchilar va ishchi kasblari lavozimlari nomlarini Xizmatchilar va ishchi kasblarining asosiy lavozimlari klassifikatorida koʻrsatilgan nomlarga muvofiqlashtirish boʻyicha takliflarni shakllantiradi; ish oʻrnining mehnat sharoitlari xaritasi bilan tanishadi va uni imzolaydi; xodimni YATHV bilan taʼminlash, mehnat qilish va dam olishning tegishli rejimini, shuningdek zararli va (yoki) xavfli mehnat sharoitlaridagi ish uchun qonun hujjatlarida belgilangan boshqa kafolatlar va preferensiyalarni belgilash yuzasidan korxonalarning majburiyatlariga oid mehnat shartnomasiga oʻzgartirishlar va (yoki) qoʻshimchalar toʻgʻrisida takliflar kiritadi (zaruriyat boʻlganda); attestatsiya natijalari boʻyicha mehnat sharoitlarini mehnatni muhofaza qilish boʻyicha normalar, qoidalar va yoʻriqnomalar talablariga muvofiqlashtirish tadbirlari rejasini ishlab chiqadi. 20. Korxonaning mehnat muhofazasi xizmati ushbu Nizomning 1-ilovasiga muvofiq shakl boʻyicha attestatsiyadan oʻtkazilishi kerak boʻlgan ish oʻrinlari roʻyxati loyihasini tayyorlaydi. Attestatsiyadan oʻtkazilishi kerak boʻlgan ish oʻrinlari roʻyxatini tuzishda: oʻxshash ish oʻrinlari alohida ajratib koʻrsatiladi; texnologik jarayon tavsiflaridan, ishlab chiqarish asbob-uskunalari tarkibidan, qoʻllaniladigan xom ashyo va materiallardan, zararli va (yoki) xavfli ishlab chiqarish omillari koʻrsatkichlarining oldin oʻtkazilgan oʻlchashlari natijalaridan, normativ-huquqiy hujjatlar va boshqa hujjatlar talablaridan, shuningdek ushbu oʻlchashlarni amalga oshirish joylaridan kelib chiqib oʻlchanishi va baholanishi kerak boʻlgan ishlab chiqarish muhiti va mehnat jarayoni omillari, jarohat yetkazish xavfi va xodimning YATHV bilan taʼminlanganligi koʻrsatiladi. Attestatsiyadan oʻtkazilishi kerak boʻlgan ish oʻrinlari roʻyxati korxonaning tarkibiy boʻlinmalari boʻyicha tuzilishi kerak. Attestatsiyadan oʻtkazilishi kerak boʻlgan ish oʻrinlari roʻyxati korxona rahbari tomonidan tasdiqlanadi. 21. Har bir ish oʻrni boʻyicha: attestatsiya komissiyasi tomonidan beriladigan noyob tartib raqami (koʻpi bilan 6 ta belgidan iborat: 000 001 dan 999 999 gacha) koʻrsatiladi. Oʻxshash ish oʻrinlari “a” harfi bilan belgilanadi (berilgan raqamning oxiriga “a” harfi qoʻshiladi); xizmatchi yoki ishchi kasbi lavozimining nomi hamda Xizmatchilar va ishchi kasblarining asosiy lavozimlari klassifikatoriga muvofiq tegishli kod; ushbu ish oʻrnida ishlovchi xodimlar, shu jumladan ayollar soni; ishlab chiqarish muhiti va mehnat jarayonining tegishli omili taʼsir koʻrsatishining davomiyligi (%larda yoki soatlarda) koʻrsatiladi yoxud ish oʻrnida ishlab chiqarish muhiti va mehnat jarayonining ushbu omili mavjud boʻlmagan taqdirda “–” belgisi qoʻyiladi. Bunda zararli moddalar (kimyoviy omillar) va (yoki) ustun darajada fibrogen taʼsir koʻrsatuvchi aerozollar mavjud boʻlgan va ularni oʻlchash zarur boʻlgan taqdirda tegishli ravishda “P1a” va (yoki) “P1b” belgisi qoʻyiladi, qoʻshimcha maʼlumot esa ushbu Nizomning 1a va 1b-ilovalariga muvofiq shakl boʻyicha alohida varaqlarda qayd etiladi. 22. Ushbu Nizomning 2-ilovasiga muvofiq shakl boʻyicha toʻldirilgan ish oʻrnining mehnat sharoitlari xaritasi (keyingi oʻrinlarda Mehnat sharoitlari xaritasi deb ataladi) mehnat sharoitlarining mehnatni muhofaza qilish talablariga muvofiqligini baholash uchun asosiy mexanizm va axborot manbai hisoblanadi. Mehnat sharoitlari xaritasi ish oʻrnida mehnatning amaldagi sharoitlari, belgilangan kafolatlar va preferensiyalar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar, shuningdek ushbu ish oʻrnida yoki oʻxshash ish oʻrinlari guruhida mehnat sharoitlarini yaxshilash va sogʻlomlashtirish boʻyicha tavsiyalar mavjud boʻlgan hujjat hisoblanadi. 23. Mehnat sharoitlari xaritasi attestatsiyadan oʻtkazilishi kerak boʻlgan ish oʻrinlari roʻyxatiga kiritilgan har bir ish oʻrni boʻyicha toʻldiriladi. Bir nomdagi barcha oʻxshash ish oʻrinlariga oʻxshash ish oʻrinlari roʻyxatidan birinchi ish oʻrni uchun bitta xarita toʻldiriladi. 24. Mehnat sharoitlarining mehnatni muhofaza qilish talablariga muvofiqligini baholash: mehnat sharoitlarining gigiyena normativlariga muvofiqligini baholashni; ish oʻrinlarining jarohatlash xavfliligini baholashni; xodimlarning yakka tartibdagi himoya vositalari bilan taʼminlanganligini baholashni; ish oʻrinlarida mehnat sharoitlarini kompleks baholashni oʻz ichiga oladi. 25. Mehnat sharoitlarining gigiyena normativlariga muvofiqligini baholash attestatsiyadan oʻtkazuvchi tashkilotning mutaxassislari tomonidan amalga oshiriladi. 26. Attestatsiyadan oʻtkazishda ushbu ish oʻrnida qoʻllaniladigan texnologik jarayon va asbob-uskunalar uchun xos boʻlgan ishlab chiqarish muhiti va mehnat jarayonining ish oʻrnidagi barcha mavjud omillari baholanishi kerak. Baholanishi kerak boʻlgan ishlab chiqarish muhiti va mehnat jarayonining omillari roʻyxati mehnatni muhofaza qilish talablaridan, texnologik jarayon va ishlab chiqarish asbob-uskunalarining tavsiflaridan, qoʻllaniladigan xom ashyo va materiallardan, zararli va (yoki) xavfli ishlab chiqarish omillari koʻrsatkichlarining oldin oʻtkazilgan oʻlchashlari natijalaridan, shuningdek xodimlarning takliflaridan kelib chiqib shakllantiriladi. 27. Mehnat sharoitlarining gigiyena normativlariga muvofiqligini baholash shtatli ishlab chiqarish (texnologik) jarayonlar va (yoki) korxonaning shtatli faoliyati amalga oshirilishi davomida ishlab chiqarish va mehnat jarayoni omillari darajalarini asboblar bilan oʻlchash va baholash yoʻli bilan amalga oshiriladi. Baholashda normativ-huquqiy hujjatlarda va boshqa hujjatlarda nazarda tutilgan usullardan, shuningdek belgilangan tartibda tekshirilgan oʻlchov vositalaridan foydalanilishi kerak. 28. Mehnat sharoitlarining gigiyena normativlariga muvofiqligini baholash ishlab chiqarish muhiti omillarining zararliligi va xavfliligi koʻrsatkichlari, mehnat jarayonining ogʻirligi va jiddiyligi boʻyicha Mehnat sharoitlari gigiyena klassifikatsiyasi bilan belgilanadigan mezonlarga muvofiq oʻtkaziladi. 29. Mehnat sharoitlarining gigiyena normativlariga muvofiqligini oʻlchash va baholash natijalari Mehnat sharoitlari xaritasi I boʻlimining “Mehnat sharoitlari darajasi” ustunining tegishli satriga (ishlab chiqarish muhiti va mehnat jarayoni omillarining kichik darajasiga) kiritiladi. Jumladan: a) ishlab chiqarish muhiti va mehnat jarayoni omillarining har bir kichik darajasining berilgan mehnat sharoitlari darajalari asosida ishlab chiqarish muhiti va mehnat jarayoni omiliga baho beriladi: eng yuqori daraja va zararlilik darajasi boʻyicha; agar 3 ta va undan ortiq omil 3.1 darajaga mansub boʻlsa, mehnat sharoitlarini umumiy baholash 3.2 darajaga muvofiq boʻladi; ikki va undan ortiq 3.2, 3.3, 3.4 darajalar omillari mavjud boʻlsa, mehnat sharoitlari tegishli ravishda bir bosqich yuqori baholanadi; b) ishlab chiqarish muhiti va mehnat jarayoni har bir omilining mehnat sharoitlarining berilgan darajalari asosida mehnat sharoitlarining gigiyena normativlariga muvofiqligining umumiy bahosi beriladi: eng yuqori daraja va zararlilik darajasi boʻyicha; agar 3 ta va undan ortiq omil 3.1 darajaga tegishli boʻlsa mehnat sharoitlarini umumiy baholash 3.2 darajaga muvofiq boʻladi; ikki va undan ortiq 3.2, 3.3, 3.4 darajalar omillari mavjud boʻlsa mehnat sharoitlari tegishli ravishda bir bosqich yuqori baholanadi; v) zararli ishlab chiqarish omillari bilan munosabatda boʻlish vaqti qisqarganda (vaqt bilan himoya qilish) mehnat sharoitlari kamroq zararli sifatida, biroq 3.1 darajadan past boʻlmagan holda baholanishi mumkin; g) attestatsiyadan oʻtkazilayotgan ish oʻrnida boʻlmagan ishlab chiqarish muhiti va mehnat jarayoni omillarini (kichik darajalar) Mehnat sharoitlari xaritasida aks ettirmaslikka yoʻl qoʻyiladi. Bunda ushbu Nizomda belgilangan ishlab chiqarish muhiti va mehnat jarayoni (kichik darajalar)ning tartib raqamlari saqlanishi kerak. 30. Mehnat sharoitlarining gigiyenik normativlarga muvofiqligini baholash doirasida attestatsiyadan oʻtkazuvchi tashkilot tomonidan amalga oshiriladigan oʻlchashlar oʻlchashlar protokollari bilan rasmiylashtirilishi kerak. Oʻlchashlar protokollari ishlab chiqarish muhiti va mehnat jarayonining har bir omili boʻyicha rasmiylashtiriladi va baholanishi kerak boʻlgan mehnat sharoitlari xaritasining ajralmas qismi hisoblanadi. Jumladan: a) protokolda quyidagi maʼlumotlar boʻlishi kerak: ish oʻrinlarida attestatsiya oʻtkazilayotgan korxonaning toʻliq yoki qisqartirilgan nomi; bevosita attestatsiya oʻtkazilayotgan, ish oʻrinlarida attestatsiya oʻtkazilayotgan korxonaning yoki uning tegishli tarkibiy boʻlinmasining amaldagi joylashgan manzili; ushbu ish oʻrni uchun noyob boʻlishi kerak boʻlgan protokolning identifikatsiya raqami. Protokollarni kodlashtirish tizimi attestatsiyadan oʻtkazuvchi tashkilot tomonidan belgilanadi; Xizmatchilar va ishchi kasblarining asosiy lavozimlari klassifikatoriga muvofiq ish oʻrnining, shuningdek ushbu ish oʻrnida band boʻlgan xodim kasbining nomi; oʻlchashlar va baholashlar oʻtkazilgan sana (ularning alohida koʻrsatkichlari); ish oʻrinlarida attestatsiya oʻtkazilayotgan korxona tarkibiy boʻlinmasining nomi; attestatsiyadan oʻtkazuvchi tashkilotning nomi; attestatsiyadan oʻtkazuvchi tashkilotning sinov laboratoriyasi texnik jihatdan malakaliligini maqullash toʻgʻrisidagi guvohnomasining sanasi va tartib raqami; oʻlchanayotgan omilning nomi; oʻlchashlarning qoʻllaniladigan vositalari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar (pribor, asbobning nomi, zavod raqami, amal qilish muddati va tekshirish toʻgʻrisidagi guvohnomaning raqami); ular asosida ushbu oʻlchashlar va baholashlar oʻtkaziladigan normativ hujjatlar koʻrsatilgan holda oʻlchashlar va baholashlarni oʻtkazish usullari; ruxsat etilgan yoʻl qoʻyiladigan konsentratsiyalarni (RECHK) ruxsat etilgan cheklangan darajani (RECHD) tartibga soluvchi normativ-huquqiy hujjatlar va boshqa hujjatlarning rekvizitlari (hujjatning turi, uni chiqargan organning nomi, raqami va imzolash sanasi), shuningdek oʻlchanadigan omilning normativ darajalari; zaruriyat boʻlganda, oʻlchash oʻtkazilayotgan xonaning eskizini ilova qilib, asbob-uskunaning joylashishini koʻrsatgan va unda oʻlchashlar (namunalar olish) nuqtasini (nuqtalarini) tushirib, eskizni ilova qilib attestatsiyadan oʻtkazilishi kerak boʻlgan ish oʻrinlari roʻyxatiga muvofiq ish oʻrni nomini koʻrsatgan holda oʻlchashlarni oʻtkazish joyi; oʻlchanayotgan omil darajasining normativ va amaldagi qiymati va oʻlchashlar oʻtkaziladigan barcha joylarda uning taʼsiri qancha davom etishi; ushbu omil boʻyicha mehnat sharoitlari darajasi; oʻlchashlar oʻtkaziladigan barcha joylarda omilning amaldagi darajasi boʻyicha xulosa, ushbu omil boʻyicha mehnat sharoitlarining yakuniy darajasi; b) ish oʻrinlari guruhi uchun bitta yigʻma protokolda ishlab chiqarish muhiti va mehnat jarayonining bitta aniq omili boʻyicha oʻlchashlar natijalarini rasmiylashtirishga yoʻl qoʻyiladi; v) oʻlchashlar va baholashlar bayonnomasi ularni oʻtkazgan attestatsiyadan oʻtkazuvchi tashkilotning mutaxassislari, shuningdek attestatsiyadan oʻtkazuvchi tashkilotning masʼul mansabdor shaxsi tomonidan imzolanadi va attestatsiyadan oʻtkazuvchi tashkilotning muhri bilan tasdiqlanadi (tadbirkorlik subyektlaridan muhr bilan tasdiqlash talab qilinmaydi). 31. Ish oʻrinlarining jarohatlash xavfliligini baholash attestatsiyadan oʻtkazuvchi tashkilotning mutaxassislari tomonidan korxona xodimlari bilan birgalikda amalga oshiriladi. 32. Quyidagilar: ishlab chiqarish uskunasi; texnologik jarayonlarni amalga oshirishda foydalaniladigan moslamalar va asboblar; mehnat muhofazasi masalalari boʻyicha xodimlarni tayyorlashning belgilangan talablarga muvofiqligi ish oʻrinlarining jarohatlash xavfliligini baholash obyektlari hisoblanadi. 33. Ish oʻrinlarining jarohatlash xavfliligini baholash ushbu Nizomning 32-bandida koʻrsatilgan obyektlarning mehnat muhofazasi boʻyicha normalar, qoidalar va yoʻriqnomalar talablariga muvofiqligi yuzasidan oʻtkaziladi, ushbu talablarni bajarmaslik xodimlarning jarohatlanishiga olib kelishi mumkin, shu jumladan: mexanik taʼsirlardan himoya qilish boʻyicha talablar; elektr toki taʼsiridan himoya qilish boʻyicha talablar; yuqori yoki past haroratlar taʼsiridan himoya qilish boʻyicha talablar; kimyoviy moddalarning zaharli taʼsiridan himoya qilish boʻyicha talablar. 34. Ishlab chiqarish uskunasining jarohatlash xavfliligini baholashda: foydalanish hujjatlari komplekti; ishlab chiqarish uskunasining harakatlanadigan qismlari, shuningdek sochilib ketadigan buyumlar taʼsiridan xodimlarni himoya qilish vositalari; xavf yuzaga kelishi bilan bogʻliq boʻlgan ishlab chiqarish uskunasi elementlari toʻsiqlarining mavjudligi, shu jumladan fiksatorlar, blokirovkalar, germetizatsiyalovchi va boshqa elementlar mavjudligi; signal boʻyoqlari va xavfsizlik belgilari; ishlab chiqarish uskunasining normal ishlashi buzilishlarining signalizatorlari, avariya bilan bogʻliq toʻxtatish vositalarining mavjudligi, shu jumladan elektr taʼminoti toʻliq yoki qisman toʻxtatilganda va keyinchalik u tiklanganda xavfli vaziyatlar yuzaga kelishini istisno etishga imkon beradigan qurilmalarning mavjudligi, shuningdek energiya taʼminotini boshqarish halqasining shikastlanishi (energiya taʼminotini tiklashda oʻzboshimchalik bilan ishga tushirish, toʻxtatish uchun berilgan buyruqni bajarmaslik); elektr uskunalarini, elektr simlarini har xil taʼsirlardan himoya qilishning mavjudligi va normativ talablarga muvofiqligi tekshiriladi. 35. Ishlab chiqarish uskunasining jarohatlash xavfliligini baholash ishlarni bajarishda xavfsizlik talablari mavjud boʻlgan texnik hujjatlarni tahlil qilish, shtatdagi ish davomida ishlab chiqarish uskunasini uning holati mehnat muhofazasi sohasidagi qonun hujjatlari talablariga muvofiqligini tashqi koʻzdan kechirish yoʻli bilan oʻtkaziladi. 36. Asboblar va moslamalarning jarohatlash xavfliligini baholash tashqi koʻzdan kechirish va ular holatining mehnat muhofazasi sohasidagi qonun hujjatlari talablariga muvofiqligini tekshirish yoʻli bilan oʻtkaziladi. 37. Ishlab chiqarish uskunasining, shuningdek asboblar va moslamalarning jarohatlash xavfliligini baholashda xavfsizlik talablariga muvofiqlik sertifikatlari (deklaratsiyalar) mavjudligi ham tekshirilishi mumkin. 38. Jarohatlash xavfliligini baholash natijalari boʻyicha mehnat sharoitlari quyidagi tarzda tasniflanadi: jarohatlash xavfliligining 1-darajasi — maqbul (ish oʻrnida mehnat muhofazasi boʻyicha normalar, qoidalar va yoʻriqnomalar talablarining bironta ham nomuvofiqligi aniqlanmagan; ishlab chiqarish uskunasini, binolar va inshootlarni taʼmirlash bilan bogʻliq ishlar, xavfliligi yuqori boʻlgan ishlar va mehnat muhofazasi boʻyicha maxsus oʻqitishni talab qiladigan boshqa ishlar amalga oshirilmaydi yoki ishlab chiqarish uskunasi va asbob mavjud emas); jarohatlash xavfliligining 2-darajasi — yoʻl qoʻyiladigan (ish oʻrnida mehnat muhofazasi boʻyicha normalar, qoidalar va yoʻriqnomalar talablarining bironta ham nomuvofiqligi aniqlanmagan; ishlab chiqarish uskunasini, binolar va inshootlarni taʼmirlash bilan bogʻliq ishlar, xavfliligi yuqori boʻlgan ishlar va mehnat muhofazasi boʻyicha maxsus oʻqitishni talab qiladigan boshqa ishlar amalga oshiriladi; xizmat muddati oshib ketgan (resursi ishlatib boʻlingan) ishlab chiqarish uskunasidan foydalaniladi, biroq bu ushbu uskunaga xavfsizlikning maxsus talablari bilan taqiqlanmagan; himoya vositalarining ularning himoya funksiyalarini pasaytirmaydigan shikastlanishlari va (yoki) nosozliklari aniqlangan); jarohatlash xavfliligining 3-darajasi — xavfli (ish oʻrnida mehnat muhofazasi boʻyicha normalar, qoidalar va yoʻriqnomalar talablariga bir yoki undan ortiq nomuvofiqlik aniqlangan). 39. Ish oʻrinlarining jarohatlash xavfliligini baholash natijalari Mehnat sharoitlari xaritasining tegishli boʻlimiga (II boʻlimga) kiritiladi. 40. Xodimlarning YAKHV bilan taʼminlanganligini baholash attestatsiyadan oʻtkazuvchi tashkilotlar mutaxassislari tomonidan amalga oshiriladi. 41. Xodimlarning YAKHV bilan taʼminlanganligini baholash mehnat sharoitlarining gigiyena normativlariga muvofiqligini baholash va ish oʻrnining jarohatlash xavfliligini baholash natijalari mavjud boʻlganda oʻtkaziladi. 42. Xodimlarning YAKHV bilan taʼminlanganligini baholash quyidagi tartibotlarni izchil amalga oshirish yoʻli bilan oʻtkaziladi: amalda berilgan YAKHV nomenklaturasini xodimlarga bepul berilgan YAKHVning tegishli namunaviy normalari bilan solishtirish; xodimlarga berilgan YAKHV muvofiqlik sertifikatlari (deklaratsiyalari) mavjudligini tekshirish; xodimlarning YAKHV bilan taʼminlashning belgilangan tartibini tekshirish; berilgan YAKHVning ish oʻrnidagi mehnat sharoitlarining amaldagi holatiga muvofiqligini baholash. Xodimlarning YAKHV bilan taʼminlanganligini baholashda qoʻshimcha ravishda xodimlarga berilgan YAKHV samaradorligi baholanishi mumkin. 43.Ushbu Nizom talablariga rioya qilish sharti bilan ish oʻrni xodimlarning YAKHV bilan taʼminlanganligi talablariga muvofiq deb hisoblanadi. Bitta va undan ortiq nomuvofiqlik mavjud boʻlgan taqdirda ish oʻrni xodimlarning YAKHV bilan taʼminlanganligi talablariga muvofiq emas deb hisoblanadi. 44. Ish oʻrnida xodimlarning YAKHV bilan taʼminlanganligi natijalari Mehnat sharoitlari xaritasining tegishli boʻlimiga (III boʻlimga) kiritiladi. YAKHVni berish xodimlarga YAKHVni bepul berishning namunaviy normalarida nazarda tutilmagan va mehnat sharoitlarining amaldagi holati boʻyicha talab etilmaydigan hollar bundan mustasno. 45. Attestatsiyadan oʻtkazuvchi tashkilot qonun hujjatlari talablari, shuningdek ish oʻrinlari attestatsiyadan oʻtkazilayotgan xodimlardan soʻrab chiqish asosida qonun hujjatlarida belgilangan hamda noqulay, zararli va (yoki) xavfli mehnat sharoitlarida ishlaganlik uchun attestatsiyadan oʻtkaziladigan ish oʻrniga mos boʻlgan kafolatlar va preferensiyalar toʻgʻrisidagi axborotni tayyorlaydi. Bunda noqulay mehnat sharoitlarida ishlaganlik uchun har yilgi qoʻshimcha taʼtilning qancha davom etishi va ishning alohida xususiyati ushbu Nizomning 3-ilovasiga muvofiq belgilanadi. Xodimlarning ayrim toifalari uchun qoʻshimcha taʼtil 33 kungacha belgilanishi mumkin. Imtiyozli pensiya taʼminotiga boʻlgan huquqni baholash ushbu Nizomning 3a-ilovasiga muvofiq belgilanadi. Tayyorlangan axborot Mehnat sharoitlari xaritasining tegishli boʻlimiga (IV boʻlimga) kiritiladi. 46. Ish oʻrnida mehnat sharoitlari holatini kompleks baholash: mehnat sharoitlarining gigiyena normativlariga muvofiqligini baholash natijalari boʻyicha belgilangan mehnat sharoitlari darajasini; jarohatlash xavfliligi boʻyicha mehnat sharoitlari darajasini; xodimlarning YAKHV bilan taʼminlanganligini baholash natijalarini oʻz ichiga oladi. 47. Ish oʻrnida mehnat sharoitlari holatini kompleks baholash attestatsiya komissiyasining xulosasi shaklida rasmiylashtiriladi. U Mehnat sharoitlari xaritasining tegishli boʻlimida (V boʻlimda) aks ettiriladi. Ish oʻrnida mehnat sharoitlari gigiyena normativlariga muvofiq boʻlganda, ish oʻrnining jarohatlash xavfliligini baholashda mehnat muhofazasi boʻyicha normalar, qoidalar va yoʻriqnomalar talablariga nomuvofiqlik aniqlanmaganda va ish oʻrni xodimlarni YAKHV bilan taʼminlanganligi talablariga muvofiq boʻlganda ish oʻrni mehnat sharoitlari kompleks baholangan holda “mehnat muhofazasi boʻyicha normalar, qoidalar va yoʻriqnomalar talablariga muvofiq” deb attestatsiyadan oʻtkazilgan hisoblanadi. Ish oʻrnida mehnat sharoitlari gigiyena normativlariga nomuvofiq boʻlganda va (yoki) ish oʻrnining jarohatlash xavfliligini baholashda ish oʻrnining mehnat muhofazasi boʻyicha normalar, qoidalar va yoʻriqnomalar talablariga nomuvofiqligi aniqlanganda va (yoki) xodimlarning YAKHV bilan taʼminlanganligi talablariga nomuvofiq boʻlganda ish oʻrni mehnat sharoitlari kompleks baholangan holda “mehnat muhofazasi boʻyicha normalar, qoidalar va yoʻriqnomalar talablariga muvofiq emas” deb attestatsiyadan oʻtkazilgan hisoblanadi. 48. Ish oʻrnidagi mehnat sharoitlari ish oʻrinlarida attestatsiya oʻtkazilayotgan korxonaning xavfli mehnat sharoitlariga tegishli deb topilganda darhol ishlab chiqarish muhiti va mehnat jarayonining xavfli omillari taʼsiri darajasini pasaytirishga yoxud ularning taʼsir koʻrsatish vaqtini kamaytirishga yoʻnaltirilgan kompleks chora-tadbirlar ishlab chiqiladi va amalga oshiriladi. 49. Attestatsiya komissiyasi oʻtkazilgan attestatsiya natijalari boʻyicha: a) ushbu Nizomning 4-ilovasiga muvofiq shakl boʻyicha ish oʻrinlarini mehnat sharoitlari boʻyicha attestatsiyadan oʻtkazish natijalarining yigʻma vedomostini tuzadi. Ish oʻrinlarini mehnat sharoitlari boʻyicha attestatsiyadan oʻtkazish natijalarining yigʻma vedomosti korxonaning tarkibiy boʻlinmalari boʻyicha tuziladi; b) Ushbu Nizomning 5-ilovasiga muvofiq shakl boʻyicha ish oʻrinlarini mehnat sharoitlari boʻyicha attestatsiyadan oʻtkazish natijalari boʻyicha belgilangan mehnat sharoitlari darajalarining yigʻma jadvalini va shu munosabat bilan xodimlarga belgilash zarur boʻlgan kafolatlar va preferensiyalarni tuzadi. Ish oʻrinlarini mehnat sharoitlari boʻyicha attestatsiyadan oʻtkazish natijalari boʻyicha belgilangan mehnat sharoitlari darajalarining yigʻma jadvali va shu munosabat bilan xodimlarga belgilash zarur boʻlgan kafolatlar va preferensiyalar korxonaning tarkibiy boʻlinmalari boʻyicha tuziladi. Agar ishlab chiqarish muhiti va mehnat jarayoni omilini oʻlchash ish oʻrnida oʻtkazilmagan taqdirda, ushbu omilga muvofiq boʻlgan ustun va unda oʻlchash va baholash oʻtkazilgan ish oʻrni raqamiga mos boʻlgan satr boʻsh qoladi (bunda ushbu omil boʻyicha ushbu ish oʻrnidagi mehnat sharoitlari maqbul darajaga muvofiq deb hisoblanadi). 50. Attestatsiya natijalari boʻyicha attestatsiya komissiyasi ushbu Nizomning 6-ilovasiga muvofiq shakl boʻyicha mehnat sharoitlarini mehnat muhofazasi boʻyicha normalar, qoidalar va yoʻriqnomalar talablariga muvofiqlashtirish tadbirlari rejasini ishlab chiqadi. Mehnat sharoitlarini mehnat muhofazasi boʻyicha normalar, qoidalar va yoʻriqnomalar talablariga muvofiqlashtirish tadbirlari rejasi korxonaning tarkibiy boʻlinmalari boʻyicha ishlab chiqiladi. Mehnat sharoitlarini mehnat muhofazasi boʻyicha normalar, qoidalar va yoʻriqnomalar talablariga muvofiqlashtirish tadbirlari rejasi kasaba uyushma qoʻmitasi yoki xodimlarning boshqa vakillik organi bilan kelishgan holda korxona rahbari tomonidan tasdiqlanadi. Mehnat sharoitlarining gigiyenik meʼyorlarga muvofiqligini baholash doirasida ish oʻrinlarida mavjud omillar tegishli meʼyorlardan oshgan har bir holat boʻyicha tadbirlar rejasida ularni kamaytirish yuzasidan chora-tadbirlar belgilanishi lozim. 51. Ish oʻrinlarida attestatsiya oʻtkazilgan korxonaning attestatsiya materiallari mehnat organlarida davlat ekspertizasidan oʻtkazilishi kerak. Attestatsiya materiallari attestatsiyadan oʻtkazuvchi tashkilot tomonidan mehnat organlariga kiritiladi. 52. Davlat ekspertizasi tegishli ariza kiritilgan sanadan boshlab yigirma besh kalendar kundan oshmagan muddatda belgilangan tartibda pul toʻlash orqali amalga oshiriladi. Koʻrib chiqish yakunlari boʻyicha mehnat organi ijobiy xulosa beradi yoki kiritilgan attestatsiya materiallarini aniq normativ-huquqiy hujjatlarga asoslangan holda rad etish sabablarini koʻrsatib qaytaradi. Attestatsiyani oʻtkazuvchi tashkilot rad etish sabablarini bartaraf etishga yozma xabarnoma olingan kundan boshlab oʻn ish kunidan keyin takroran koʻrib chiqish uchun taqdim etishga haqlidir. 53. Davlat ekspertizasini oʻtkazish va xulosa berish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi tomonidan belgilanadi. 54. Davlat ekspertizasi va xulosa berish Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligining Davlat mehnat inspeksiyasi tomonidan amalga oshiriladi. Agar attestatsiya xodimlarning umumiy soni 100 kishidan kam boʻlgan korxonalarda oʻtkazilgan boʻlsa, davlat ekspertizasidan oʻtkazish hamda xulosa berish Qoraqalpogʻiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi, viloyatlar va Toshkent shahar Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik boshqarmalari tomonidan amalga oshirilishiga yoʻl qoʻyiladi. Xulosa ushbu Nizomga 7-ilovaga muvofiq shakl boʻyicha tegishli himoya darajasiga ega boʻlgan hamda Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi huzuridagi Kambagʻallik va mehnat bozori tadqiqotlari instituti tomonidan markazlashtirilgan tartibda tayyorlanadigan maxsus blankada rasmiylashtiriladi. Xulosa blankasi qatʼiy hisobot beriladigan hujjat hisoblanadi, hisobga olish seriyasiga, tartib raqamiga va himoyalanganlik darajasiga ega boʻladi. Blankalar buyurtma boʻyicha “Davlat belgisi” davlat ishlab chiqarish birlashmasida matbaa usulida tayyorlanadi. 55. Mehnat organlarining ijobiy xulosasi olingan taqdirda attestatsiya komissiyasi raisi attestatsiya komissiyasining yakuniy majlisini oʻtkazish toʻgʻrisida qaror qabul qiladi. Korxonaning alohida tarkibiy boʻlinmalarida attestatsiya natijalarini rasmiylashtirish uchun attestatsiya komissiyasining oraliq-yakuniy majlislarini oʻtkazishga yoʻl qoʻyiladi. 56. Attestatsiya komissiyasining yakuniy (oraliq-yakuniy) majlisi ushbu Nizomning 8-ilovasiga muvofiq shakl boʻyicha attestatsiya komissiyasi majlisining protokoli shaklida rasmiylashtiriladi. Attestatsiya komissiyasining yakuniy (oraliq-yakuniy) majlisi protokoli korxona rahbari tomonidan tasdiqlanishi kerak. 57. Oʻxshash ish oʻrinlaridagi zararli va (yoki) xavfli ishlab chiqarish omillarini baholash oʻxshash ish oʻrinlari umumiy sonining 20 foizini, biroq kamida ikkitasini attestatsiyadan oʻtkazishda olingan maʼlumotlar asosida amalga oshiriladi. Hatto bitta oʻxshashlik belgilariga javob bermaydigan ish oʻrni aniqlanganda ushbu ish oʻrinlarining 100 foizi baholanadi. Shunday baholashdan keyin oʻlchashlar va baholashlar natijalari hisobga olingan holda ish oʻrinlarining yangi roʻyxati aniqlanadi. Oʻxshash ish oʻrinlari uchun bitta Mehnat sharoitlari xaritasi toʻldiriladi. 20% oʻxshash ish oʻrinlaridan bitta ish oʻrni uchun belgilangan mehnat sharoitlari va ularni yaxshilash tadbirlari barcha oʻxshash ish oʻrinlari uchun yagona hisoblanadi. 58. Nogironligi boʻlgan shaxslar band boʻlgan ish oʻrinlarini attestatsiyadan oʻtkazish ushbu Nizomda nazarda tutilgan tartibda oʻtkaziladi. Bunda attestatsiyadan oʻtkazilishi kerak boʻlgan Ish oʻrinlari roʻyxatiga qoʻshimcha ravishda attestatsiyadan oʻtkazilishi kerak boʻlgan nogironligi boʻlgan shaxslarning ish oʻrinlari roʻyxati tuziladi. Nogironligi boʻlgan shaxslarning ish oʻrinlarini attestatsiyadan oʻtkazish doirasida: nogironligi boʻlgan shaxslarning ishlashi uchun maxsus moslamalar mavjudligi, ishlab chiqarish xonalari nogironlar aravachalaridan foydalanuvchi shaxslar, koʻrish qobiliyati xiralashgan va eshitish qobiliyati buzilgan shaxslar uchun tegishli qurilmalar bilan jihozlanganligi, shuningdek ish mebelining antropometrik talablarga muvofiqligi baholanadi; attestatsiya komissiyasi har bir nogironligi boʻlgan shaxsga guruhlar va nogironlik sabablari boʻyicha belgilangan tartibda (tibbiy-mehnat ekspert komissiyasi tomonidan) berilgan hujjatlar va maʼlumotnomalarni tayyorlashi shart. 59. Nogironligi boʻlgan shaxslarning mehnatidan foydalanuvchi korxona oʻtkazilgan attestatsiya natijalari boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi tomonidan belgilanadigan tartibda sanitariya-texnik holatni pasportlashtirishi shart. 60. Turgʻun boʻlmagan ish oʻrinlarini attestatsiyadan oʻtkazish barqaror tanlash hamda zararli va (yoki) xavfli ishlab chiqarish omillarining miqdori bilan birgalikda tipik texnologik operatsiyalarni oldindan aniqlash va keyinchalik ushbu operatsiyalarni baholash yoʻli bilan oʻtkaziladi. Har bir operatsiyani bajarish vaqti ekspert yoʻli bilan, xodimlarni va ularning bevosita rahbarlarini soʻrab chiqish yoʻli bilan aniqlanadi. 61. Ish oʻrnida aniq kasb (lavozim)ning malaka tavsifida mavjud boʻlmagan, biroq korxona rahbarining yozma qarori yoki mehnat shartnomasi bilan ushbu kasb (lavozim) xodimining lavozim majburiyatlariga kiritilgan ishlarni bajarishda ushbu ish oʻrnida xodim tomonidan bajariladigan ishlarning barcha turlari baholanishi kerak. 62. Attestatsiya natijalari attestatsiyadan oʻtkazuvchi tashkilot tomonidan attestatsiya toʻgʻrisidagi hisobot shaklida rasmiylashtiriladi, unga: attestatsiya komissiyasini tashkil etish va attestatsiya boʻyicha ishlarni bajarish jadvalini tasdiqlash toʻgʻrisidagi buyruq; attestatsiyadan oʻtkazilishi kerak boʻlgan ish oʻrinlari roʻyxati; attestatsiya oʻtkazilgan korxonaning jami xodimlari shundan ayollar va nogironligi boʻlgan shaxslar soni toʻgʻrisidagi maʼlumotnomasi; oʻlchashlar protokollari bilan birgalikda mehnat sharoitlari xaritalari; ish oʻrinlarining mehnat sharoitlari boʻyicha attestatsiyasi natijalari yigʻma vedomosti; attestatsiya natijalari boʻyicha belgilangan mehnat sharoitlari darajalarining yigʻma jadvali hamda shu munosabat bilan xodimlarga belgilanishi zarur boʻlgan kafolatlar va preferensiyalar; mehnat sharoitlarini yaxshilash va sogʻlomlashtirish tadbirlari rejasi; mehnat organlarining ijobiy xulosasi; attestatsiya komissiyasining yakuniy (oraliq-yakuniy) majlisi (majlislari) protokoli (protokollari); attestatsiyadan oʻtkazuvchi tashkilot toʻgʻrisidagi maʼlumotlar, shu jumladan sinov laboratoriyasining texnik jihatdan malakaliligini maqullash toʻgʻrisidagi guvohnomasi nusxasi. 63. Attestatsiya komissiyasi attestatsiya toʻgʻrisidagi hisobot tushgan sanadan boshlab oʻn kalendar kun mobaynida: attestatsiya toʻgʻrisidagi hisobotni koʻrib chiqadi va uni tasdiqlash uchun korxona rahbariga kiritadi; ish oʻrinlarida attestatsiya oʻtkazilgan xodimlarni tilxat ostida ish oʻrinlari attestatsiyasining natijalari bilan tanishtiradi; jamoa shartnomasi va jamoa bitimiga tegishli oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish yuzasidan takliflar tayyorlaydi. 64. Korxona rahbari attestatsiya toʻgʻrisidagi hisobot tushgan sanadan boshlab oʻn ish kuni mobaynida attestatsiyaning tugaganligi va attestatsiya toʻgʻrisidagi hisobotni tasdiqlash toʻgʻrisida yozma qaror qabul qiladi. 65. Attestatsiya materiallari ish oʻrinlarida attestatsiya oʻtkazilgan korxonada ushbu Nizomning 9-bandida belgilangan muddat mobaynida saqlanadi. 66. Rejadan tashqari attestatsiya: xodim, kasaba uyushma qoʻmitasi yoki xodimlarning boshqa vakillik organi tegishli ish oʻrnida attestatsiya oʻtkazish toʻgʻrisida korxona rahbariga ariza bilan murojaat qilgan taqdirda; attestatsiya oʻtkazish sifatini baholash maqsadida oʻtkazilgan mehnat sharoitlari davlat ekspertizasi natijalari boʻyicha; mehnat organlari tomonidan korxona rahbariga berilgan koʻrsatmaga muvofiq oʻtkaziladi. 67. Rejadan tashqari attestatsiya natijalari attestatsiyaga qoʻyiladigan ushbu Nizom talablariga muvofiq rasmiylashtiriladi. Bunda har bir ish oʻrni uchun oʻzgartirish va qoʻshimchalar hisobga olingan holda mehnat sharoitlarining yangi xaritasi rasmiylashtiriladi. 68. Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi ish oʻrinlarini mehnat sharoitlari va asbob-uskunalarning jarohatlash xavfliligi boʻyicha attestatsiyadan oʻtkazish sohasida nazoratni amalga oshiradi. Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi huzuridagi Kambagʻallik va mehnat bozori tadqiqotlari instituti ish oʻrinlarini mehnat sharoitlari va asbob-uskunalarning jarohatlash xavfliligi yuzasidan attestatsiyadan oʻtkazish sohasidagi ilmiy-metodik muassasa hisoblanadi. Attestatsiyadan oʻtkazuvchi tashkilotlar tomonidan ish oʻrinlarini mehnat sharoitlari va asbob-uskunalarning jarohatlash xavfliligi boʻyicha attestatsiyadan oʻtkazish sohasidagi faoliyatni amalga oshirish talablariga rioya qilinishini tekshirish qonun hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 69. Attestatsiyani oʻtkazish yuzasidan masʼuliyat korxona rahbariga yuklanadi. Oʻlchashlar va baholashlarni oʻtkazishning toʻgʻriligi yuzasidan masʼuliyat attestatsiya komissiyasiga hamda attestatsiyadan oʻtkazuvchi tashkilotning ish oʻrinlarini mehnat sharoitlari va asbob-uskunalarning jarohatlash xavfliligi yuzasidan attestatsiyadan oʻtkazish boʻyicha mutaxassisiga yuklanadi. 70. Ushbu talablar buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonun hujjatlarida belgilangan tartibda javob beradilar. ‎‎Korxonaning nomi ‎‎ Yuqori tashkilotning nomi ‎‎ ‎ ‎‎Yuridik manzili ‎‎ ‎‎Asosiy mahsulot turi ‎‎ ‎‎STIR ‎‎ IFUT ‎‎ ‎‎MXVT‎ ‎‎ ‎__________- son ISH JOYINING ‎MEHNAT SHAROITLARI XARITASI, ISH JOYI VA NOMI* ‎ ‎‎Tarkibiy boʻlinma nomi ‎‎ ‎‎Anologik ish joylarining soni va raqami ‎‎ ‎‎Ishlovchilar soni ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎ ‎‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ish joyida‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎barcha anologik ‎ish joylarida ‎ ‎ ‎ ‎‎ayollar I. MEHNAT SHAROITLARINING GIGIYENIK MEʼYORLARGA MUVOFIQLIGINI BAHOLASH T/R Mehnat jarayoni va ishlab chiqarish muhitining omillari Gigiyenik meʼyor(RECHK, RECHD) Haqiqiy darajasi(oʻlchami) Taʼsir etish davomiyligi (soat/%) Mehnat sharoitlari klassi 1. 1. Zararli moddalar, mg/kub. m 1. 1. 1 1-2 klass xavflilikka ega zararli moddalar, quyida koʻrsatilganlardan tashqari 1. 1. 2 3-4 klass xavflilikka ega zararli moddalar, quyida koʻrsatilganlardan tashqari 1. 1. 3 Qoʻzgʻatish taʼsir kuchiga ega, oʻtkir yoʻnaltirilgan mexanizmli taʼsir etuvchi, oʻtkir zaharlanishning rivojlanishiga olib keluvchi xavfli moddalar 1. 1. 4 Allergenlar 1. 1. 5 Uzaytirilgan taʼsir kuchiga ega kanserogenlar, mutagenlar va boshqalar 1. 1. 6 Aerozollar, asosan fibrogen taʼsiriga ega 1. 1. 7 Oʻsmaga qarshi dorivor vositalar, gormonlar (estrogenlar) 1. 1. 8 Narkotik analgetiklar 1. 2. Biologik omillar 1. 2. 1 Oʻta xavfli infeksiyalarning patogen mikroorganizmlari 1. 2. 2 Boshqa yuqumli kasalliklarni qoʻzgʻatuvchi patogen mikroorganizmlar 1. 2. 3 Tarkibida tirik hujayra va mikroorganizmlar sporalari bor mikroorganizmlar — produtsentlar, preparatlar; (RECHKdan oshib ketishi, marotaba) 1. 2. 4 Oqsil preparatlari (RECHKdan oshib ketishi, marta) 1. 2. 5 Diagnostika va ilmiy-tadqiqot maqsadlarida odamlar va hayvonlardan materiallarni, shuningdek oʻlimtik materiallarni oʻrganish ishlarida 1. 3. Shovqin, infratovush, ultratovush, tebranish darajasi 1. 3. 1 Har qanday oktava chigʻidagi tovush bosimining RECHD maksimal oshib ketgan shovqin, dB 1. 3. 2 Shovqin tovush darajasi, ekvivalent tovush darajasi, dBA 1. 3. 2 Har qanday oktava chigʻidagi tovush bosimining RECHD maksimal oshib ketgan infratovush,dB 1. 3. 3 Chastotalari 1/3 oktava chiziqlaridagi RECHD oshib ketgan havoli ultratovush, dB 1. 3. 4 Kontaktli ultratovush: vibrotezlik, m/sek; vibrotezlikning logarifmik darajasi, dB 1. 3. 5. 1 Vibrotezlik boʻyicha har qanday oktava chizigʻidagi RECHD maksimal oshib ketgan lokal tebranish, dB 1. 3. 5. 2 Lokal tebranish vibrotezlikning ekvivalent toʻgʻrilangan darajasi, dB 1. 3. 6. 1 Vibrotezlik boʻyicha har qanday oktava chizigʻidagi RECHD maksimal oshib ketgan umumiy tebranish, dB 1. 3. 6. 2 Umumiy tebranish vibrotezlikning ekvivalent toʻgʻrilangan darajasi, dB 1. 3. 7 Aeroionlar (1 kub. sm havodagi ionlar soni) minimal zaruriy daraja yoki maksimal ruxsat etilgan daraja 1. 4. Ionlanmagan elektromagnit maydonlari va nurlanishlarning taʼsiri 1. 4. 1 Doimiy magnit maydoni, kA/m 1. 4. 2 Elektrostatik maydon, kV/m 1. 4. 3 Sanoat chastotali (50GS) elektr maydonlari, kV/m 1. 4. 4 Sanoat chastotali (50 Gs) magnit maydonlari, kA/m 1. 4. 5 0. 01-0. 03MGs radiochastotali diapazonda elektromagnitli nurlanishlar, V/m 1. 4. 6 0. 03-3. 0 MGs radiochastotali diapazonda elektromagnitli nurlanishlar, V/m 1. 4. 7 3. 0-30. 0 MGs radiochastotali diapazonda elektromagnitli nurlanishlar, V/m 1. 4. 8 30. 0 — 300. 0 MGs radiochastotali diapazonda elektromagnitli nurlanishlar, V/m 1. 4. 9 300. 0 MGs — 300. 0 GGs radiochastotali diapazonda elektromagnitli nurlanishlar, mkVt/kv. sm 1. 4. 10 Radiochastotali diapazonda VDT va PEXM yuzaga keltiradigan elektromagnitli nurlanishlar, V/m 1. 5. Optik diapazonda ionlanmagan elektromagnit nurlanishlar 1. 5. 1 Lazer nurlanish 1. 5. 2 Ultrabinafsha nurlanish: UB-A, UB-V, UB-S nurlanish spektrlari doiralari uchun, Vt/kv. m 1.6.Yilning iliq davridagi ishlab chiqarish xonalari va ochiq hududlar uchun mikroiqlim 1. 6. 1 Havo harorati, °S 1. 6. 2 Havo harakati tezligi, m/s 1. 6. 3 Havoning nisbiy namligi, % 1. 6. 4 Issiqlik tarqalishi, Vt/kv. m 1.7.Yilning iliq davridagi issiq mikroiqlimli ishlab chiqarish xonalari va ochiq hududlar uchun WBGT-indeksi (°S) 1. 7. 1 Ia — 68(58-77), Vt/m 1. 7. 2 Ib — 88(78-97), Vt/m 1. 7. 3 IIa — 113(98-129), Vt/m 1. 7. 4 IIb — 145(130-160), Vt/m 1. 7. 5 III — 177(161-193), Vt/m 1. 8. Yilning iliq davridagi ishlab chiqarish xonalari uchun mikroiqlim 1. 8. 1 Havo harorati, °S, Ia — kategoriyali ishlar uchun 1. 8. 2 Havo harorati °S, Ib — kategoriyali ishlar uchun 1. 8. 3 Havo harorati, °S, IIa — kategoriyali ishlar uchun 1. 8. 4 Havo harorati, °S, IIb — kategoriyali ishlar uchun 1. 8. 5 Havo harorati, °S, III — kategoriyali ishlar uchun 1. 8. 6 Issiqlik tarqalishi, Vt/kv. m 1. 8. 7 Havo harakati tezligi, m/s 1. 8. 8 Havoning nisbiy namligi, % 1. 9. Yilning sovuq davridagi ishlab chiqarish xonalari uchun mikroiqlim 1. 9. 1 Havo harorati, °S, Ia — kategoriyali ishlar uchun 1. 9. 2 Havo harorati °S, Ib — kategoriyali ishlar uchun 1. 9. 3 Havo harorati, °S, IIa — kategoriyali ishlar uchun 1. 9. 4 Havo harorati, °S, IIb — kategoriyali ishlar uchun 1. 9. 5 Havo harorati, °S, III — kategoriyali ishlar uchun 1. 9. 6 Issiqlik tarqalishi, Vt/kv. m 1. 9. 7 Havo harakati tezligi, m/s 1. 9. 8 Havoning nisbiy namligi, % 1. 10. Yilning sovuq davridagi (qish) ochiq hududlar, isitilmaydigan va texnologik meʼyorlar boʻyicha sovutiladigan xonalar uchun mikroiqlim 1. 10. 1 Havo harorati, °S 1. 11. Ishlab chiqarish xonalarining yorugʻlik muhiti 1. 11. 1 Tabiiy yorugʻlik (KEO, %) 1. 11. 2 Qoʻshimcha yorugʻlik (KEO, %) 1. 11. 3 Sunʼiy yoritilishida ish joyi yuzasidagi yorugʻlilik, (E, lk) 1. 11. 4 Yorugʻlik manbaining koʻzni qamashtiradigan yarqirashi (koʻzni qamashtirish koʻrsatkichi, R, nisbiy birlik) 1. 11. 5 Qaytarilgan yarqirashlik 1. 11. 6 Yoritilganlik pulsatsiyasi (yoritilganlik pulsatsiyasi koeffitsiyenti, Kp, %) 1. 12. Ionlangan nurlanish 1. 12. 1 Ionlangan nurlanish, effektli doza 1. 13. Atmosfera bosimi darajasi 1. 13. 1 Koʻtarilgan (atm)/GPa 1. 13. 2 Pasaygan (m dengiz sathidan)/GPa 1. 14. Mehnat jarayonining ogʻirligi 1. 14. 1 Bir smenadagi tashqi mexanik ish birliklarida ifodalangan jismoniy dinamik ogʻirlik, kg. m. 1. 14. 2 Bir smenadagi tashqi mexanik ish birliklarida ifodalangan jismoniy dinamik ogʻirlik, kg. m. , mintaqaviy ogʻirlikda (asosan qoʻl mushaklari va yelka poyasi ishtirokida), yukni 1 metrgacha olib borishda 1. 14. 3 Bir smenadagi tashqi mexanik ish birliklarida ifodalangan jismoniy dinamik ogʻirlik, kg. m. , umumiy ogʻirlikda (asosan qoʻl mushaklari, korpus, oyoq ishtirokida), yukni 1 metrdan 5 metrgacha olib borishda 1. 14. 4 Bir smenadagi tashqi mexanik ish birliklarida ifodalangan jismoniy dinamik ogʻirlik, kg. m. , umumiy ogʻirlikda (asosan qoʻl mushaklari, korpus, oyoq ishtirokida), yukni 5 metrdan koʻp masofaga olib borishda 1. 14. 5 Qoʻlda koʻtariladigan va tashib oʻtiladigan yukning ogʻirligi (massasi), kg. Boshqa ish bilan almashgan holda (marotabali) yukni koʻtarish va tashib oʻtish (soatiga 2-martagacha) 1. 14. 6 Qoʻlda koʻtariladigan va tashib oʻtiladigan yukning ogʻirligi (massasi), kg. Doimiy ish smenasida (marotabali) yukni koʻtarish va tashib oʻtish. 1. 14. 7 Qoʻlda koʻtariladigan va tashib oʻtiladigan yukning ogʻirligi (massasi), kg. Smenaning har soati davomida poldan, ish joyining yuzasidan tashib oʻtiladigan yuklarning jami ogʻirligi (massasi). 1. 14. 8 Qolipli (stereotip) ish harakatlari (smenadagi miqdori ). Lokal ogʻirlikdagi (qoʻl panjasi va barmoqlar mushaklari ishtirokida) 1. 14. 9 Qolipli (stereotip) ish harakatlari (smenadagi miqdori ). Regional ogʻirlikdagi (asosan yelka va qoʻl mushaklari ishtirokidagi ishlarda). 1. 14. 10 Statik ogʻirlik. Smenada yukni koʻtarib turgan holatda statik ogʻirlikning oʻlchami, zoʻr berish, kgs — bir qoʻl bilan 1. 14. 11 Statik ogʻirlik. Smenada yukni koʻtarib turgan holatda statik ogʻirlikning oʻlchami, zoʻr berish, kgs — ikki qoʻl bilan 1. 14. 12 Statik ogʻirlik. Smenada yukni koʻtarib turgan holatda statik ogʻirlikning oʻlchami, zoʻr berish, kgs — gavda va oyoqlar mushaklari ishtirokida 1. 14. 13 Ishlash holati 1. 14. 14 Gavdani engashtirish (smenada marotaba) 1. 14. 15 Gorizontal chiziq boʻylab keng sathda harakatlanish (smena davomida texnologik jarayon bilan bogʻliq holda), km 1. 14. 16 Vertikal chiziq boʻylab keng sathda harakatlanish (smena davomida texnologik jarayon bilan bogʻliq holda), km 1. 15. Mehnat jarayonining diqqat talabligi 1. 15. 1 Intellektual ogʻirlik: ishning mazmuni 1. 15. 2 Intellektual ogʻirlik: signallarni (maʼlumotlarni) qabul qilish (idrok qilish) va ularni baholash 1. 15. 3 Intellektual ogʻirlik: topshiriqning murakkablik darajasi 1. 15. 4 Intellektual ogʻirlik: bajarayotgan ishning xarakteri 1. 15. 5 Sensor ogʻirlik: eʼtiborni jamlash davomiyligi (smenadagi vaqtning foizi) 1. 15. 6 Sensor ogʻirlik: 1 soat ish vaqtidagi signallarning va xabarlarning zichligi (yorugʻlik, tovushli) 1. 15. 7 Sensor ogʻirlik: baravar kuzatib turadigan ishlab chiqarish obyektlarning soni 1. 15. 8 Sensor ogʻirlik: koʻrish analizatoriga tushadigan ogʻirlik: farqlash obyektining farqlash oʻlchami (ishlayotganning koʻzlaridan farqlash obyektigacha boʻlgan koʻpi bilan 0. 5 m masofadagi), mm kuzatuvga eʼtiborni jamlangan holdagi davomiyligi (smenadagi vaqtning foizi) 1. 15. 9 Sensor ogʻirlik: koʻrish analizatoriga tushadigan ogʻirlik:optik asboblar bilan ishlashda (mikroskoplar, lupalar va boshqalar) kuzatuvga eʼtiborni jamlash davomiyligi (smenadagi vaqtning foizi) 1. 15. 10 Sensor ogʻirlik: koʻrish analizatoriga tushadigan ogʻirlik: videoterminallar ekranlari orqali uzluksiz kuzatish (smenada, soat) 1. 15. 11 Sensor ogʻirlik: eshitish analizatoriga ogʻirlik (ishlab chiqarish zarurati tufayli soʻzlashish yoki farq qilingan (differensiatsiyalangan) signallarni idrok etish 1. 15. 12 Sensor ogʻirlik: tovushlagich apparatiga ogʻirlik (soatlarning jamlangan holdagi miqdori, haftadagi gapirganlik) 1. 15. 13 Emotsional ogʻirlik: masʼuliyat darajasi; xatoning muhimligi 1. 15. 14 Emotsional ogʻirlik: shaxsiy hayotga xavf-xatar darajasi 1. 15. 15 Emotsional ogʻirlik: boshqa shaxs hayoti uchun xavfsizlik darajasi 1. 15. 16 Ogʻirlikning bir xilligi (monotonligi): oddiy topshiriqlar yoki koʻp marotaba qaytariladigan operatsiyalarni bajarilishida zarur boʻladigan elementlar soni 1. 15. 17 Ogʻirlikning bir xilligi (monotonligi): oddiy ishlab chiqarish topshiriqlarini yoki qaytariladigan operatsiyalarni bajarish davomiyligi (sekund) 1. 15. 18 Ogʻirlikning bir xilligi (monotonligi): faol harakatlar vaqti (smena davomiyligiga nisbatan, %). Qolgan vaqtda — ishlab chiqarish jarayonini borishini kuzatish 1. 15. 19 Ogʻirlikning bir xilligi (monotonligi): ishlab chiqarish ahvolining bir xilligi (monotonligi) (texnologik jarayonni sust kuzatuv vaqti, smena vaqtiga nisbatan, %) 1. 15. 20 Ish rejimi: ish kunining haqiqiy davomiyligi, soat 1. 15. 21 Ish rejimi: ishning smenaliligi 1. 15. 22 Ish rejimi: qatʼiy belgilangan tanaffuslar va ularning davomiyligi Mehnat sharoitlarining gigiyenik meʼyorlarga mosligining umumiy bahosi ‎‎II. ISH JOYLARINING JAROHATLASH XAVFLILIGINI BAHOLASH ‎ ‎‎‎2. 1. Ish joyining shikastlash xavfliligini baholash natijalari ‎ Huquqiy-meʼyoriy hujjatlar‎‎ Huquqiy-meʼyoriy hujjatlarning talablari‎‎ Ish joyidagi shikastlash xavfliligi boʻyicha baholanayotgan obyektlarining haqiqiy holati‎‎ Ish joyidagi shikastlash xavfliligi boʻyicha baholanayotgan obyektlarining haqiqiy holati‎‎ Zururiy chora-tadbirlar ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎‎2. 2. Baholash natijalari boʻyicha xulosa:‎ ‎‎Baholash obyekti:‎ Xulosa ‎meʼyoriy talablarga mos (mos emas) (aniqlangan, talablarga mos boʻlmagan bandlar koʻrsatiladi) Ishlab chiqarish asbob-uskunalari‎‎ ‎‎ Moslama va asboblar‎‎ ‎‎ Oʻqitish va yoʻl-yoʻriqlar‎‎ ‎‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎2. 3. Ish joyidagi mehnat sharoitlari shikastlash xavfliligi boʻyicha __________ klassga mansub. ‎‎‎III. XODIMLARNING YATHV BILAN TAʼMINLANGANLIGINI BAHOLASH‎ ‎‎3. 1. Xodimga yakka tartibdagi himoya vositalarini (YATHV) berish asosi:‎ ‎‎Majburiy tusdagi _______________________________________________________________________________________________‎‎‎Zararli va (yoki) xavfli mehnat sharoitlarida band boʻlgan xodimlarga, shuningdek oʻziga xos havo‎ harorati va ifloslanishi bilan bogʻliq ishlarda, sertifikatlangan maxsus kiyim, maxsus poyabzal‎ va boshqa yakka tartibdagi himoya vositalarini bepul berish namunaviy meʼyorlarining nomi ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎Qoʻshimcha _______________________________________________________________________________________________‎‎ ‎‎‎‎Mehnat sharoitlari boʻyicha ish joylari attestatsiyasi va uskunalarni shikastlash‎ xavfliligi natijalarini baholash boʻyicha ‎‎‎3. 2. YATHVni baholash natijalari:‎‎‎ T/R‎ Amaldagi meʼyorlarga muvofiq xodimga belgilanadigan YATHV roʻyxati ‎‎ Xodimda YATHV mavjudligi (bor, yoʻq) ‎‎ YATHVning mehnat sharoitlariga mosligi (mos, mos emas) ‎‎‎ Sertifikat yoki deklaratsiya mavjudligi (raqami va amal qilish muddati)‎‎ 1.‎ Majburiy tusdagi:‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎ …‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎ …‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎ …‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ 2.‎ Qoʻshimcha:‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎ …‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎ …‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎ …‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎3. 3. Ish joyi YATHV bilan taʼminlanganlik talablariga javob__________________________________________. ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎‎‎‎(beradi, bermaydi) ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎‎‎ ‎IV. KAFOLAT VA PREFERENSIYALAR‎ ‎‎4. 1. Zararli va (yoki) xavfli sharoitlarda ishlash uchun imtiyoz va kompensatsiyalar‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‏T/R Preferensiyalar turlari‎‎‏ Haqiqatda mavjudligi (ha, yoʻq) Mehnat sharoitlarini baholash natijasi boʻyicha:‎‎ oʻrnatish zarurligi ‎(ha, yoʻq) ‎‎ asos ‎‎ 1.‎ Yillik qoʻshimcha toʻlanadigan taʼtil‎‎ ‎‎ ‎‎ 2.‎ Ish vaqtining davomiyligi‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ 3.‎ Davolash-profilaktika, ovqatlanish‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎4. 2. Imtiyozli pensiya taʼminotiga huquqning ________ mavjudligi (agar “ha” boʻlsa — asoslab berilsin). ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎_________________________ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎4. 3. Tibbiy koʻrikdan oʻtkazish zarurati ________ mavjudligi (agar “ha” boʻlsa — asoslab berilsin). ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎‎‎_________________________ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎‎V. ATTESTATSIYA KOMISSIYASINING XULOSASI‎ ‎‎Mehnat sharoitlari kompleks baholash boʻyicha mehnatni muhofaza qilish talablariga ________________________________ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎‎( mos keladi, mos kelmaydi) ‎ ‎‎Attestatsiya komissiyasi raisi‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ _______________________ __________________‎ _________________________‎‎ ‎___________________‎‎ (lavozim)‎‎ (imzo)‎‎ (F. I. O. )‎‎ (sana)‎ ‎Attestatsiya komissiyasi aʼzolari: ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ _______________________‎‎ __________________‎‎‎ _________________________‎‎‎‎ ___________________‎‎ (lavozim)‎‎ (imzo)‎‎ (F. I. O. )‎‎ (sana)‎‎ ‎‎‎‎Baholangan mehnat sharoitlari natijalari bilan tanishdim‎‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ _________________________‎‎ __________________‎‎‎ ‎‎ _________________________ ‎‎__________________‎‎‎ ‎‎(lavozim)‎‎ ‎‎(imzo)‎‎ ‎‎(F. I. O. )‎‎ ‎‎(sana)‎‎ Oʻzbekiston Respublikasi GerbiOʻzbekiston RespublikasiKambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligiDAVLAT EKSPERTIZASIXULOSASIXX№0000000020___ yil “____” _______________________ sh. Ish oʻrinlarini mehnat sharoitlari va asbob-uskunalarning jarohatlash xavfliligi yuzasidan attestatsiyadan oʻtkazish materiallari asosida quyidagilar aniqlandi:1. Ish oʻrinlari mehnat sharoitlari va asbob-uskunalarning jarohatlash xavfliligi yuzasidan attestatsiyadan oʻtkazilgan korxona toʻgʻrisida maʼlumotlar:Korxonaning nomiYuqori turuvchi korxonaYuridik manziliSTIRIFUTMXBTAttestatsiyadan oʻtkazilgan ish oʻrinlari soni2. Attestatsiyadan oʻtkazuvchi tashkilot toʻgʻrisida maʼlumotlar:Tashkilot nomiYuridik manziliSinov laboratoriyasining texnik jihatdan malakaliligini maʼqullash toʻgʻrisidagi guvohnomasining raqami va sanasiSTIRIFUTMXBT3. Ish oʻrinlarini mehnat sharoitlari va asbob-uskunalarning jarohatlash xavfliligi yuzasidan attestatsiyadan oʻtkazish davomida mazkur ish boʻyicha amaldagi normalar va normativlardan chetga chiqilmagan.4. Ish oʻrinlarini mehnat sharoitlari va asbob-uskunalarning jarohatlash xavfliligi yuzasidan attestatsiyadan oʻtkazish boʻyicha ishlar Ish oʻrinlarini mehnat sharoitlari va asbob-uskunalarning jarohatlash xavfliligi yuzasidan attestatsiyadan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizom talablariga muvofiq amalga oshirilgan.Davlat mehnat inspeksiyasi boshligʻi (Qoraqalpogʻiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vaziri, viloyatlar va Toshkent shahar kambagʻallikni qisqartirish va bandlik boshqarmasi boshligʻi)____________M.Oʻ.(imzo)F. I. O.