OʻZBEKISTONDA FERMERLIK FAOLIYATINI TAShKIL QILIShNI YaNADA TAKOMILLAShTIRISh VA UNI RIVOJLANTIRISh ChORA-TADBIRLARI TOʻGʻRISIDA
(decree, 2017-10-10)

Qayd etib oʻtilsinki, mustaqillik yillari mobaynida qishloq xoʻjaligi sohasida bozor munosabatlarini joriy etish va xususiy mulkchilik shaklini rivojlantirishga yoʻnaltirilgan iqtisodiy islohotlar boʻyicha keng koʻlamli chora-tadbirlar amalga oshirildi. Fermerlikni rivojlantirish, fermer xoʻjaliklarining iqtisodiy va moliyaviy mustaqilligi uchun mustahkam huquqiy asoslar va kafolatlarni yaratib beruvchi Er kodeksi, “Fermer xoʻjaligi toʻgʻrisida”gi Qonun hamda boshqa qonunchilik va meʼyoriy-huquqiy hujjatlar qabul qilindi. Fermer xoʻjaliklarining yer, suv va moddiy-texnika resurslaridan yanada oqilona foydalanish hisobiga ishlab chiqarish hajmlari muttasil oshib borishini, fermer xoʻjaliklari samaradorligi va rentabelligi oʻsishini taʼminlash imkonini beradigan moddiy-texnik bazasini mustahkamlash, ularning yer maydonlarini maqbullashtirish borasidagi kompleks chora-tadbirlar amalga oshirildi. Qishloqda fermer xoʻjaliklariga barcha zarur xizmatlarni koʻrsatayotgan zamonaviy ishlab chiqarish va bozor infratuzilmasi shakllantirilmoqda. Qishloq xoʻjaligi yerlarining uzoq muddatli ijara mulki qilib berilishi va qishloqda bozor munosabatlarining joriy qilinishi fermer xoʻjaliklarini shakllantirish hamda rivojlantirishning eng muhim omili va asosi boʻldi, buning natijasida yerga va ishlab chiqarilayotgan mahsulotga haqiqiy egalik tuygʻusi mustahkamlandi. Mamlakatda fermerlik harakati qishloq xoʻjalik mahsulotlarining asosiy ishlab chiqaruvchisiga hamda agrar sohani va u bilan bogʻliq boʻlgan boshqa tarmoqlarni hamda ishlab chiqarishlarni yanada rivojlantirish, shuningdek, aholining turmush darajasi va sifatini oshirish uchun masʼuliyatni oʻz zimmasiga olishga qodir boʻlgan qudratli ijtimoiy-siyosiy kuchga aylanib bormoqda. Birinchi navbatda gap fermer xoʻjaliklarini yanada takomillashtirish va ularning samaradorligini oshirish, huquq va vakolatlarini kengaytirish, yer-suv resurslaridan va yaratilgan ishlab chiqarish salohiyatidan foydalanishda, qishloqni jadal rivojlantirish va obodonlashtirishda, aholi bandligi va farovonligini taʼminlashda ularning rolini kuchaytirish toʻgʻrisida bormoqda. Shuni eʼtirof etish kerakki, hozir amalda boʻlgan fermerlik harakatini tashkil qilish va boshqarish tizimi, xususan, Fermer xoʻjaliklari uyushmasi va uning hududiy tuzilmalari faoliyati qishloq xoʻjalik ishlab chiqarishini isloh qilish va uning mahsuldorligini oshirish jarayonlariga hamda fermerlik oldida turgan vazifalarni tezkorlik bilan hal qilishga sust taʼsir oʻtkazmoqda. Hozirgi sharoitda fermerlik harakati oldida turgan jamiyatni demokratlashtirishni chuqurlashtirish, iqtisodiyotni yanada isloh qilish va liberallashtirish, mamlakat agrar sektorini barqaror va samarali rivojlantirishning, aholi farovonligini oshirishning eng muhim boʻgʻini sifatida fermer xoʻjaliklarining roli va ahamiyatini oshirish vazifalarining fermerlik harakati tomonidan roʻyobga chiqarilishini taʼminlash maqsadida: 1. Quyidagilar Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va tumanlar hokimliklarining gʻoyat muhim vazifalari deb hisoblansin: qishloqda ijara munosabatlarini rivojlantirish va mustahkamlashga qaratilgan qonunchilik va meʼyoriy-huquqiy bazani yanada takomillashtirish, qishloq xoʻjalik ishlab chiqarishini tashkil qilishning yetakchi boʻgʻini va shakli sifatida fermer xoʻjaliklarining huquqlari, manfaatlari himoya qilinishi va samarali faoliyat yuritishini taʼminlash; fermerlikni tashkiliy jihatdan mustahkamlash, fermer xoʻjaliklarining oʻzini oʻzi boshqarish taʼsirchan mexanizmlarini yaratish, ularning davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlari, tayyorlov, taʼminot va xizmat koʻrsatish tashkilotlari bilan oʻzaro munosabatlarini takomillashtirish; fermer xoʻjaliklarining iqtisodiy mustaqilligi va moliyaviy barqarorligini oshirish, fermerlarning yer-suv resurslaridan oqilona foydalanish, zamonaviy texnologiyalarni joriy etish va qishloq xoʻjalik xomashyosini kompleks qayta ishlash, shuningdek, qishloqda yangi ishlab chiqarishlar va xizmat koʻrsatish sohalarini tashkil qilish hamda rivojlantirish hisobiga mexanizatsiyalash darajasi va rentabellikni oshirishdan manfaatdorligini ragʻbatlantirish. 2. Fermer xoʻjaliklarining iqtisodiy mustaqilligi va moliyaviy barqarorligini mustahkamlashga yoʻnaltirilgan fermerlikni rivojlantirishning meʼyoriy-huquqiy bazasini yanada takomillashtirishga oid chora-tadbirlar dasturi 1-ilovaga* muvofiq tasdiqlansin. 3. Qishloq xoʻjaligida iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish boʻyicha respublika komissiyasi (Sh.M.Mirziyoyev): ikki hafta muddatda davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlari, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi hamda viloyatlar hokimliklari, shuningdek boshqa manfaatdor tashkilotlar tomonidan Dasturni oʻz vaqtida va sifatli amalga oshirish boʻyicha aniq tadbirlar ishlab chiqilishi va tasdiqlanishini taʼminlasin; Dasturga kiritilgan tadbirlarning amalga oshirilishi ustidan tizimli nazorat oʻrnatsin hamda davlat va xoʻjalik boshqaruvining tegishli respublika va hududiy organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlarining, shuningdek boshqa manfaatdor tashkilotlarning faoliyatini muvofiqlashtirsin; Dasturning amalga oshirilishini har oyda qishloq xoʻjaligida iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish boʻyicha hududiy komissiyalar rahbarlarining bajarilgan ishlar toʻgʻrisidagi hisobotlarini eshitishni nazarda tutgan holda, Qishloq xoʻjaligida iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish boʻyicha respublika komissiyasi majlislarida koʻrib chiqsin. Belgilab qoʻyilsinki, qishloq xoʻjaligida iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish boʻyicha hududiy komissiyalarning rahbarlari – Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashining Raisi, viloyatlar va tumanlarning hokimlari ushbu Farmonda nazarda tutilgan tadbirlarning oʻz vaqtida va sifatli bajarilishi borasida shaxsan javobgar boʻladilar. 4. Quyidagilarga: Oʻzbekiston Fermer xoʻjaliklari uyushmasi konferensiyasining uni belgilangan tartibda tugatish toʻgʻrisidagi qaroriga; fermer xoʻjaliklarining tashkiliy tuzilmasi 2-ilovaga muvofiq boʻlgan Oʻzbekiston Fermerlari kengashini, Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va tumanlarning fermerlar kengashlarini (keyingi oʻrinlarda – fermerlar kengashlari) tashkil qilish toʻgʻrisidagi tashabbusiga rozilik berilsin. Oʻzbekiston Fermerlari kengashi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va tumanlar fermerlar kengashlarining eng muhim vazifalari va faoliyat yoʻnalishlari quyidagilardan iborat etib belgilansin: fermerlikni rivojlantirish, fermer xoʻjaliklarining moddiy va moliyaviy bazasini mustahkamlash hamda ularning mulkiy munosabatlari ishonchli himoya qilinishini taʼminlash sohasidagi qonun hujjatlarini yanada takomillashtirish boʻyicha takliflar ishlab chiqish; fermer xoʻjaliklarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish, jumladan, davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari bilan, tayyorlov, taʼminot va xizmat koʻrsatish tashkilotlari bilan munosabatlarda, shuningdek sudlarda ishlar koʻrib chiqilayotganda; fermer xoʻjaliklarini tashkil qilish va qayta tashkil etishda, ularga yer maydonlarini uzoq muddatli ijaraga ajratib berishda oshkoralik, ochiqlik va qonuniylik tamoyillarini taʼminlash maqsadida jamoat nazoratini amalga oshirish; koʻp tarmoqli fermer xoʻjaliklarini rivojlantirishda, suvni tejaydigan samarali texnologiyalarni, birinchi navbatda tomchilatib sugʻorishni, zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini ularning faoliyatiga tatbiq etishga koʻmaklashish; qishloqda huquqiy, iqtisodiy, moliyaviy, agrotexnik hamda boshqa masalalar boʻyicha konsalting markazlari tarmogʻini, shuningdek, mahsulot ishlab chiqarish, xarid qilish, qayta ishlash va sotish boʻyicha fermer xoʻjaliklari kooperatsiyasining turli shakllarini tashkil etish va kengaytirishga koʻmaklashish. 5. Fermerlar kengashlariga fermer xoʻjaliklari manfaatlarini koʻzlab daʼvo arizalarini taqdim etish, davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlarining qarorlari, ularning mansabdor shaxslari xatti-harakatlari (harakatsizliklari) ustidan sudga davlat boji toʻlamasdan shikoyat qilish huquqi berilsin. 6. Shunday tartib oʻrnatilsinki, unga muvofiq: fermer xoʻjaliklariga yer maydonlarini berish (sotish) masalalarini koʻrib chiqish boʻyicha tuman komissiyalari tarkibiga tegishli tuman fermerlar kengashlarining raislari kiritiladi; fermerlarning tegishli kengashlari fermer xoʻjaliklarini rivojlantirish va ularning faoliyati masalalariga taalluqli meʼyoriy-huquqiy hujjatlar hamda boshqa qarorlar loyihalarini davlat va xoʻjalik boshqaruvi, mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan ishlab chiqishda faol qatnashadilar. 7. Quyidagilar: Oʻzbekiston Fermerlari kengashi ijro etuvchi apparatining tuzilmasi 3-ilovaga muvofiq; hududiy va tuman fermerlar kengashlari kotibiyatlarining namunaviy tuzilmalari 4 va 4a-ilovalarga muvofiq maʼqullansin. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi, Adliya vazirligi Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi va viloyatlar hokimliklari bilan birgalikda bir oy muddatda fermerlar kengashlarining tumanlar, hududiy tashkiliy yigʻilishlarini hamda respublika Konferensiyasini oʻtkazishda, Oʻzbekiston Fermerlari kengashi, hududiy va tumanlar fermerlar kengashlarining nizomlarini belgilangan tartibda tasdiqlashda koʻmaklashsin. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi va viloyatlar hokimliklari Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va tumanlar fermerlar kengashlarining kotibiyatlarini joylashtirish uchun zarur xonalar ajratilishini taʼminlasin. 8. Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi bilan birgalikda ikki hafta muddatda Oʻzbekiston Fermerlari kengashi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va tumanlar fermerlar kengashlari faoliyatini moliyalashtirish manbalari boʻyicha takliflar kiritsin. 9. Quyidagilarga: Maxsus respublika komissiyasining Fermer va dehqon xoʻjaliklarini qoʻllab-quvvatlash jamgʻarmasini belgilangan tartibda tugatish toʻgʻrisidagi; Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligining tugatilayotgan Fermer xoʻjaliklari uyushmasi qarzini, shu jumladan, xalqaro moliya institutlari tomonidan jalb etilgan kreditlar boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi oldidagi qarzlarni tugatilayotgan Jamgʻarma mablagʻlari hisobidan toʻlash toʻgʻrisidagi takliflariga rozilik berilsin. Tijorat banklari tomonidan qayta moliyalashtirilgan Jamgʻarmaning qolgan mablagʻlari Jamgʻarma oldidagi boshqa banklar qarzlarini “Agrobank” ATBga qayta rasmiylashtirish orqali “Agrobank” ATB ustav kapitalini toʻldirish yoʻli bilan Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi nomidan davlatning hissasini oshirish hisobiga yoʻnaltirilsin. 10. Oʻzbekiston Fermerlari kengashi Toshkent shahri, Ravnaq koʻchasi, 1a-uydagi tugatilayotgan Oʻzbekiston fermer xoʻjaliklari uyushmasining binolari va inshootlarini uning balansiga, bepul asosda, tasarruf qilish huquqisiz oʻtkazib berish bilan joylashtirilsin. 11. Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda bir oy muddatda qonun hujjatlariga mazkur Farmondan kelib chiqadigan oʻzgartirish va qoʻshimchalar toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritsin. 12. Ushbu Farmonning ijrosini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri Sh. M. Mirziyoyev zimmasiga yuklansin.