TIJORAT BANKLARI TOMONIDAN TOʻQIMAChILIK KORXONALARIGA PAXTA TOLASINI SOTIB OLISh HAMDA ULGURJI SAVDO KORXONALARIGA AYLANMA MABLAGʻLARINI TOʻLDIRIShGA REVOLVER KREDITLARI BERISh TARTIBI TOʻGʻRISIDA NIZOMNI TASDIQLASh HAQIDA
(resolution, 2019-12-30)

Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida” va “Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida” qonunlari asosida Markaziy bank Boshqaruvi qaror qiladi: 1. Tijorat banklari tomonidan toʻqimachilik korxonalariga paxta tolasini sotib olish hamda ulgurji savdo korxonalariga aylanma mablagʻlarini toʻldirishga revolver kreditlari berish tartibi toʻgʻrisida nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Ushbu qaror Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kundan oʻn kun oʻtgandan keyin kuchga kiritilsin. Ushbu Nizom Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida” va “Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida”gi qonunlariga muvofiq holda ishlab chiqilgan boʻlib, tijorat banklari tomonidan toʻqimachilik korxonalariga paxta tolasini sotib olish, shuningdek, ulgurji savdo korxonalarini aylanma mablagʻlarini toʻldirish uchun revolver kreditlar berish tartibini belgilaydi. 1. Ushbu Nizom maqsadlarida revolver kredit qayta tiklanadigan kredit liniyasi boʻlib, u: toʻqimachilik korxonalariga — paxta tolasini sotib olish uchun; ulgurji savdo korxonalariga — aylanma mablagʻlarini toʻldirish uchun muntazam toʻlovlarni amalga oshirish maqsadida ochiladi. 2. Revolver kreditlash tijorat banklari tomonidan qaytarishlik, toʻlovlilik, taʼminlanganlik, muddatlilik va maqsadli foydalanishlik tamoyillari asosida amalga oshiriladi. 3. Revolver kreditlash uchun qayta tiklanadigan kredit liniyasi bir yilgacha boʻlgan muddatga ochiladi. 4. Revolver kreditlari qonun hujjatlariga muvofiq bir yoki bir nechta taʼminot turlari bilan taʼminlangan boʻlishi mumkin. Revolver kreditlarning qaytarilishi taʼminoti boʻlib muomaladagi tovarlar ham xizmat qilishi mumkin. Bunda qarz oluvchi tomonidan muomaladagi tovarlarni yoʻqolish (nobud boʻlish), kamomad chiqishi yoki zararlanish xatarlaridan kredit liniyasi hamda unga hisoblangan foizlarning umumiy summasidan kam boʻlmagan miqdorda oʻz hisobidan sugʻurtalashi, shuningdek ushbu kredit boʻyicha majburiyatlar toʻliq bajarilgunga qadar sugʻurta muddati uzaytirilishi lozim. 5. Tijorat banklari revolver kreditlari berishni shartnoma asosida amalga oshiradilar. Revolver kreditlari uchun foiz stavkasi miqdori tomonlarning kelishuviga koʻra kredit shartnomasida belgilanadi. 6. Revolver kreditlarini berish faqat ilgari olingan kreditlar va hisoblangan foizlar boʻyicha muddati oʻtgan qarzdorlik mavjud boʻlmagan hollardagina amalga oshiriladi. 7. Zarar koʻrib ishlayotgan, nolikvid balansga ega boʻlgan qarz oluvchilarga kreditlar ajratilmaydi, ilgari berilgan kreditlar esa shartnomada koʻzda tutilgan tartibda muddatidan oldin undirib olinadi. Bu qoida kredit shartnomasida qayd etilgan boʻlishi kerak. 8. Revolver kreditini olish uchun birinchi marta murojaat qilishda qarz oluvchi kredit buyurtmasi bilan birga bankka quyidagi hujjatlarni (kredit hujjatlari yigʻma jildini ) taqdim qiladi: pul oqimlari majburiy tartibda koʻrsatiladigan biznes-reja; qarz oluvchining tegishli davlat soliq inspeksiyasiga taqdim qilgan oxirgi hisobot davri uchun buxgalteriya balansi (1-son shakl), shuningdek 90 kundan ortiq muddatdagi qarzlarga doir solishtirish dalolatnomalari, moliyaviy natijalar toʻgʻrisida hisobot (2-son shakl); revolver kreditlarini qaytarilishining bir yoki bir necha taʼminoti turlarini taqdim etilganligi haqidagi hujjat. 9. Kreditning qaytarilmasligi xatarini oldini olish maqsadida qarz oluvchi tomonidan garovga muomaladagi tovarlar taqdim etilganda muomaladagi tovarlar 0,5 tuzatish koeffitsiyentini qoʻllagan holda baholash qiymati boʻyicha garovga qabul qilinadi. 10. Qarz oluvchi va bank oʻrtasida qonun hujjatlarida oʻrnatilgan tartibda muomaladagi tovarlarni garovga qoʻyish toʻgʻrisida garov shartnomasi tuziladi. 11. Garov shartnomasida bankning muomaladagi tovarlarni sotishdan qarz oluvchining barcha depozit hisobvaraqlariga kelib tushayotgan mablagʻlarni birinchi navbatda akseptsiz tartibda muddatida qaytarilmagan kredit hamda hisoblangan, ammo muddatida toʻlanmagan foizlar toʻloviga yoʻnaltirishga qonun hujjatlarida boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa haqli ekanligi qayd etilishi shart. 12. Kredit shartnomasi tuzilgunga qadar bankning kredit siyosatiga muvofiq belgilangan tartiblarga muvofiq bank tomonidan kredit hujjatlari yigʻma jildi qarz oluvchining kreditga layoqatligi, likvidliligi, kredit tarixi, uning rahbarining nufuzi (uning ilgarigi ish joyi, malakasi, ilgari olingan kreditlarning oʻz vaqtida qaytarilishini taʼminlanganligi) tahlil qilinadi. 13. Ushbu Nizomning 8-bandida koʻzda tutilgan barcha hujjatlar ilova qilingan holda kredit buyurtmasini taqdim etilgan kundan boshlab uni tijorat banki tomonidan koʻrib chiqish muddati uch bank ish kunidan oshmasligi lozim. Bankning kredit qoʻmitasi tomonidan kredit berishni rad etish toʻgʻrisida qaror qabul qilingan taqdirda, bank tomonidan qaror qabul qilingan kundan keyingi bank ish kunidan kechiktirilmagan muddatda, qarz oluvchiga kredit berishning rad etilishi sabablari koʻrsatilgan yozma xulosa joʻnatiladi. 14. Revolver krediti berish haqida qaror qabul qilingan taqdirda bank bilan qarz oluvchi oʻrtasida kredit shartnomasi tuziladi. Kredit shartnomasida boshqa majburiy shartlardan tashqari quyidagi shartlar ham qayd etilishi lozim: kredit liniyasi limitining summasi; kredit boʻyicha amaldagi qarzdorlikka hisoblanadigan foiz stavkasi miqdori va foizlarni toʻlash muddatlari; kreditni oʻz vaqtida qaytarmaganlik uchun qoʻshilgan penyalar summasi; 15. Revolver kreditlarini muddati oʻtgan (90 kundan ortiq) kreditorlik qarzdorligiga ega boʻlgan korxonalarga berilishiga yoʻl qoʻyilmaydi. 16. Revolver kreditlari alohida ssuda hisobvaragʻidan ochilgan kredit liniyasi limiti doirasida qarz oluvchining toʻlov topshiriqnomalari asosida toʻlovlarni amalga oshirish yoʻli bilan ajratiladi. Revolver kreditlashni qayta tiklash kredit shartnomasi shartlari qarz oluvchi tomonidan toʻliq ijro etilgan taqdirda uning toʻlov topshiriqnomalari asosida amalga oshiriladi. 17. Tijorat banklari shartnomaning butun amal qilish davri mobaynida kreditdan foydalanishning doimiy monitoringini amalga oshiradilar. Monitoring jarayonida qarz oluvchining moliyaviy-xoʻjalik faoliyati, uning tuzilgan shartnomalarga (buyurtmalarga) muvofiq holda mahsulot yetkazib berishga oid majburiyatlarini bajarishi, ishlab chiqarish hajmlari, noishlab chiqarish xarajatlari, foydasi, oʻz aylanma mablagʻlarining mavjudligi dinamikasi, tovar-moddiy boyliklar zaxiralari holati, aylanma mablagʻlarning aylanishi tahlil qilinadi. Bank qarz oluvchining koʻrsatkichlarini qarz oluvchining kredit hujjatlari yigʻma jildida tizimlashtirgan holda kreditga layoqatliligini doimiy monitoring qiladi. 18. Berilgan kreditlardan boshqa maqsadlarda foydalanish holatlari aniqlangan taqdirda bank revolver kreditning maqsadga muvofiq holda foydalanilmagan qismini qarz oluvchining hisobvaraqlaridan kredit shartnomasida nazarda tutilgan hollarda akseptsiz tartibda muddatidan oldin undirib olishga haqlidir. 19. Revolver kreditni va uning hisoblangan foizlarini toʻlash qarz oluvchi tomonidan talab qilib olinguncha depozit hisobvaragʻidan toʻlov topshiriqnomalari asosida amalga oshiriladi. Qarz oluvchi tomonidan revolver kredit boʻyicha qarzni qaytarish uchun oʻtkazilgan summa, toʻlov hujjatida koʻrsatilgan toʻlov maqsadidan qatʼi nazar, bank tomonidan quyidagi navbatda yoʻnaltiriladi: a) penya toʻlovlariga; b) muddati oʻtgan foizlar toʻloviga; v) jadvalga muvofiq foizlar toʻloviga; g) kredit boʻyicha muddati oʻtgan qarzdorlikni qoplashga; d) jadvalga muvofiq kredit boʻyicha qarzni qoplashga. 20. Qarz oluvchi revolver kredit boʻyicha asosiy qarz va hisoblangan foizlarni kredit shartnomasida koʻrsatilgan muddatda toʻlamasa, bank muddati oʻtgan qarzdorlik va hisoblangan foizlarni kredit shartnomasida nazarda tutilgan hollarda qarz oluvchining asosiy va ikkilamchi depozit hisobvaraqlaridagi mablagʻlar hisobidan akseptsiz tartibda undirib olishga haqlidir. 21. Bank qarz oluvchini uning hisobvaraqlaridagi mablagʻlar akseptsiz tartibda olib qoʻyilganligi haqida uch bank ish kuni mobaynida yozma ravishda xabardor qiladi. 22. Qarz oluvchining milliy valyutadagi talab qilib olinguncha hisobvaraqlarida mavjud boʻlgan pul mablagʻlari yetarli boʻlmagan taqdirda bank qarzdorning chet el valyutasidagi talab qilib olinguncha depozit hisobvaraqlaridagi mablagʻlar hisobidan muddati oʻtgan kredit, hisoblangan foiz va penya toʻlovlarini amalga oshirishga yetarli miqdordagi summani qonun hujjatlarida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, akseptsiz tartibda Oʻzbekiston Respublikasi Valyuta birjasida milliy valyutaga konvertatsiya qilish va muddati oʻtgan kredit, foiz va penyani qoplashga agar ushbu shart kredit shartnomasida nazarda tutilgan boʻlsa yoʻnaltirish huquqiga ega boʻladi.