Baholash xizmatlari bozorini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida
(resolution, 2020-09-28)

Respublikada baholash faoliyatini tartibga soluvchi mustahkam huquqiy baza shakllantirilgan, baholash xizmatlari bozorini rivojlantirish, amalga oshiriladigan baholash ishlarining natijalari va xolisligi uchun javobgarlikni oshirish boʻyicha keng koʻlamli ishlar qilingan. Bugungi kunda baholash xizmatlari bozorida malaka sertifikatiga ega mingga yaqin baholovchilar mehnat qiluvchi ikki yuzdan ortiq baholovchi tashkilotlar faoliyat yuritmoqda. Shu bilan birga, bir qator muammo va kamchiliklar professional baholash xizmatlari bozorini yanada rivojlantirishga hamda baholovchi tashkilotlarga boʻlgan ishonchni oshirishga toʻsqinlik qilmoqda, jumladan: birinchidan, baholash faoliyatini davlat tomonidan tartibga solish funksiyasini xususiylashtirish sohasidagi davlat boshqaruvi organi zimmasiga yuklash oqibatida baholash faoliyatini davlat tomonidan tartibga solish jarayonida yuzaga keladigan manfaatlar toʻqnashuvining mavjudligi; ikkinchidan, baholovchi tashkilotlar kapitalining eng kam miqdoriga boʻlgan yuqori talablarning mavjudligi professional mutaxassislarning baholash xizmatlari bozoriga kirishini cheklamoqda, buning oqibatida baholash ishlari sifati ularga, ayniqsa, biznesni baholash hamda bank va sugʻurta faoliyatida ortib borayotgan talablarga mos kelmasligi; uchinchidan, baholovchilar malakasi va kasbiy mahoratining qoniqarsiz darajadaligi, shuningdek, turli obyektlar qiymatini baholashning alohida shartlarini hamda ularning yutuqlarini ragʻbatlantirishni hisobga olmaydigan baholovchilarni tayyorlash va qayta tayyorlash tizimining samarasizligi; toʻrtinchidan, baholashga yagona yondashuvni va bozor konyunkturasini hisobga olishni taʼminlamaydigan, tez oʻzgarib borayotgan bozorning zamonaviy shartlariga javob bermaydigan, ularning xalqaro standartlar bilan yetarlicha uygʻunlashmagan mulkni baholash milliy standartlarining mavjudligi; beshinchidan, jamoat birlashmalarining baholash faoliyatini yanada rivojlantirish va takomillashtirish, baholash haqidagi hisobotlar sifatini oshirish boʻyicha takliflarni ishlab chiqishda faolligining yetarli emasligi. Baholash xizmatlari bozorini yanada rivojlantirish, baholovchilarning professionallik darajasi va koʻrsatilayotgan xizmatlar sifatini oshirish, mazkur sohada bajariladigan ishlarning xolisligi va sifati ustidan nazoratni kuchaytirish maqsadida: 1. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Loyiha boshqaruvi milliy agentligi, Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasi (keyingi oʻrinlarda Davlat raqobat qoʻmitasi deb yuritiladi), Moliya vazirligi va Iqtisodiyot vazirligining quyidagilarni nazarda tutuvchi takliflari maʼqullansin: a) baholash tashkilotlari ustav kapitali (ustav jamgʻarmasi)ning eng kam miqdoriga boʻlgan talabni bekor qilish; 2. Davlat raqobat qoʻmitasi bir hafta muddatda ilgari berilgan baholovchi tashkilotlarning litsenziyalari va baholovchilarning malaka sertifikatlari boʻyicha materiallarni Markazga bersin. 3. 2018-yil 1-iyuldan boshlab Korporativ boshqaruv ilmiy-taʼlim markazida baholovchilarni tayyorlash, qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish boʻyicha, imtihonlarni muvaffaqiyatli topshirgan taqdirda belgilangan namunadagi sertifikatlar berilgan holda, maxsus kurslar tashkil etilsin. 4. Belgilab qoʻyilsinki: baholovchilarni tayyorlash, qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish namunaviy dasturlari baholash faoliyati sohasidagi litsenziyalovchi organ (keyingi oʻrinlarda — litsenziyalovchi organ) tomonidan baholash faoliyati sohasidagi professional jamoat tashkilotlari takliflarini inobatga olgan holda tasdiqlanadi; baholovchilarni tayyorlash, qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish Abu Rayhon Beruniy nomidagi Biznes va boshqaruv respublika oliy maktabi hamda nodavlat taʼlim muassasalari (keyingi oʻrinlarda — oʻquv markazlar) tomonidan qonunchilikda belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 5. Belgilansinki, baholovchi tashkilotning javobgarligini sugʻurta qilish shartnomasi amal qilishi davrida sugʻurta hodisasi sodir boʻlgan taqdirda sugʻurtalovchining sugʻurta qoplamasi toʻlovini amalga oshirishi yuzasidan majburiyati boʻyicha sugʻurta puli: koʻchar mulkni baholash uchun, qimmatli qogʻozlar, ulushlar, intellektual mulk obyektlari va boshqa nomoddiy aktivlar bundan mustasno — bazaviy hisoblash miqdorining 2 000 baravaridan; koʻchmas mulkni baholash uchun, mulkiy kompleks sifatidagi korxona bundan mustasno — bazaviy hisoblash miqdorining 2 500 baravaridan; biznesni (mulkiy kompleks sifatidagi korxonani, barcha turdagi moddiy va nomoddiy aktivlarni) baholash uchun — bazaviy hisoblash miqdorining 3 000 baravaridan kam boʻlmasligi kerak. 6. Baholovchilarga toifa berishning sertifikatlangan baholovchilar, ikkinchi, birinchi va oliy toifali baholovchilarni oʻz ichiga oluvchi tizimi amaliyotga joriy etilsin hamda baholovchilarga quyidagi asosiy talablar oʻrnatilsin: ikkinchi toifaga — toifa berilayotgan vaqtda baholovchi tashkilotda baholovchi sifatidagi bir yildan kam boʻlmagan ish tajribasining, shuningdek, turli baholash obyektlarini baholash boʻyicha kamida 15 ta mustaqil ravishda bajarilgan ishlarning mavjudligi; birinchi toifaga — toifa berilayotgan vaqtda baholovchi tashkilotda baholovchi sifatidagi uch yildan kam boʻlmagan ish tajribasining, shuningdek, turli baholash obyektlarini baholash boʻyicha kamida 25 ta mustaqil ravishda bajarilgan ishlarning mavjudligi; oliy toifa — toifa berilayotgan vaqtda baholovchi tashkilotda baholovchi sifatidagi besh yildan kam boʻlmagan ish tajribasining, shuningdek, turli baholash obyektlarini baholash boʻyicha kamida 35 ta mustaqil ravishda bajarilgan ishlarning mavjudligi. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi 2019-yil 10-iyulga qadar Baholovchilarga toifalar berish boʻyicha davlat xizmatlarini koʻrsatishning maʼmuriy reglamentini tasdiqlasin. 7. Belgilab qoʻyilsinki: baholovchi, agar u boshqa baholovchi tashkilot shtatida turgan boʻlsa, baholovchi tashkilot tomonidan fuqarolik-huquqiy shartnoma asosida baholash ishlarini olib borishga jalb qilina olmaydi; buyurtmachi yoki boshqa shaxslarning, agar bu baholash natijasining ishonchliligiga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlsa, baholovchining faoliyatiga aralashuviga, jumladan, baholash obyektini baholashda aniqlanishi yoki taʼriflanishi lozim boʻlgan masalalar doirasini cheklashga yoʻl qoʻyilmaydi; baholovchi obyektiv baholashni olib borishga monelik qiladigan holatlar yuzaga kelganligi oqibatida baholashni oʻtkazishda ishtirok eta olmasligi haqida buyurtmachiga yoki mehnat shartnomasini tuzgan baholash tashkilotiga maʼlumot berishi shart; baholash obyektini baholashni oʻtkazganligi uchun baholovchiga toʻlanadigan haq miqdori baholash obyekti qiymatining yakuniy miqdoriga bogʻliq boʻla olmaydi; 2020-yil 1-yanvardan boshlab baholash haqida hisobotning haqqoniyligini ekspertiza qilish uchun faqat birinchi yoki oliy toifa baholovchilar jalb etilishi mumkin. 8. Affillangan shaxs boʻlgan baholovchi tashkilot yoki baholovchi tomonidan baholash haqida hisobotlar haqqoniyligini ekspertizadan oʻtkazish taqiqlansin, bunday shaxslar deb quyidagilar tan olinadi: baholashni olib borgan baholovchi tashkilot mulkdori, muassisi (ishtirokchisi), kreditori, sugʻurtalovchisi, baholovchisi; buyurtmachining mulkdori, muassisi (ishtirokchisi, aksiyadori), kreditori, ishchisi; baholash obyektiga nisbatan mulkiy manfaatga ega boʻlgan yoki mazkur bandda koʻrsatilgan shaxslar bilan yaqin qarindosh yoki quda-anda boʻlgan shaxs; buyurtmachi yoki baholashni olib borgan baholovchi tashkilot kuzatuv kengashining aʼzosi, direktor yoki boshqaruv aʼzosi vakolatlarini amalga oshiradigan shaxs; ustav jamgʻarmasi (ustav kapitali)da baholashni olib borgan baholovchi yoki baholovchi tashkilot ulushi boʻlgan yuridik shaxs; qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa shaxslar. 9. Belgilansinki, davlat mulkini, shuningdek, davlat tomonidan sotib olinadigan obyektlarni baholash uchun baholovchi tashkilotni tanlash davlat xaridlari toʻgʻrisidagi qonunchilikka muvofiq amalga oshiriladi. Davlat raqobat qoʻmitasi Moliya vazirligi hamda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Loyiha boshqaruvi milliy agentligi bilan birgalikda bir oy muddatda Davlat raqobat qoʻmitasi va uning hududiy organlari buyurtmalari asosida baholash obyektini baholashda baholovchi tashkilotlar xizmatlari qiymatini aniqlash va xizmatga haq toʻlash tartibini tanqidiy qayta koʻrib chiqsin. 10. Baholovchi tashkilotlarga koʻrsatiladigan xizmatlar qiymatining 15 foizidan kam boʻlmagan miqdordagi dastlabki toʻlovsiz xizmatlar koʻrsatishga ruxsat berilsin. 11. Oʻzbekiston Respublikasi Baholovchi tashkilotlar uyushmasi hamda Oʻzbekiston Respublikasi Baholovchilar jamiyatiga: baholovchilar va baholovchi tashkilotlar faoliyatini uslubiy taʼminlash boʻyicha maslahatlar berishni amalga oshiradigan jamoat ekspert kengashini tuzish, shuningdek, ularning murojaatlari asosida baholash haqida hisobotlarni koʻrib chiqish va ular boʻyicha tavsiyalar berish; elektron tarzda hamkorlik qilish, tahliliy sharhlardan umumiy foydalanish va axborot bilan almashinish yoʻli bilan barcha baholovchilar va baholash tashkilotlari (ayniqsa, mintaqalarda), davlat idoralari bilan samarali oʻzaro hamkorligini tashkil qilish; koʻrsatilayotgan baholash xizmatlarining sifatini asosiy mezon sifatida nazarda tutgan holda baholovchilar va baholovchi tashkilotlar faoliyatining reyting baholash tizimini joriy etish; baholovchilar va bozorning boshqa ishtirokchilarini ishonchli maʼlumotlar bilan ishlashini taʼminlaydigan bozor axborotini yigʻish va tahlil qilish boʻyicha yagona uslubiy tavsiyalar ishlab chiqish; doimiy asosda seminarlar, oʻquv kurslari, davra suhbatlari, uchrashuvlar, anjumanlar oʻtkazish, davlat idoralariga kiritish uchun baholash faoliyatini yanada rivojlantirish va takomillashtirish boʻyicha takliflar ishlab chiqish va ularni keng muhokama qilish tavsiya etilsin. 12. Bosh prokuratura huzuridagi Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamenti Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Loyiha boshqaruvi milliy agentligi va boshqa manfaatdor idoralar bilan birgalikda 2018-yil 1-avgustga qadar muddatda 2016 — 2018-yillarda davlat mulkini baholash boʻyicha tuzilgan kontraktlarni hamda amalga oshirilgan baholash natijalarini tanqidiy oʻrgansin. 13. Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiy taraqqiyot va kambagʻallikni qisqartirish vazirligi, Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi har yili ixtisoslashtirilgan oliy taʼlim muassasalariga qabul kvotalarini shakllantirishda baholash xizmatlari bozorining malakali kadrlarga boʻlgan real ehtiyojini hisobga olsin. 14. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Loyiha boshqaruvi milliy agentligi Davlat raqobat qoʻmitasi, Oʻzbekiston Respublikasi Baholovchi tashkilotlar uyushmasi, Oʻzbekiston Respublikasi baholovchilari jamiyati va boshqa manfaatdor idoralar bilan birgalikda: amaldagi mulkni baholash milliy standartlarini tanqidiy qayta koʻrib chiqish, ularni zamonaviy talablarga muvofiqlashtirish va xalqaro standartlar bilan uygʻunlashtirish, yetishmaydigan mulkni baholash standartlarini ishlab chiqish va joriy etish, shuningdek, eskirganlarining kuchini yoʻqotish choralarini koʻrsin; bir oy muddatda baholash faoliyati sohasida kadrlarni tayyorlash, qayta tayyorlash va malakasini oshirishga oid davlat talablarini ishlab chiqsin va belgilangan tartibda tasdiqlasin; bir oy muddatda Baholovchi tashkilotlar va baholovchilar toʻgʻrisidagi yangilangan nizom tasdiqlash, shuningdek, qonun hujjatlariga ushbu qarordan kelib chiqadigan oʻzgartish va qoʻshimchalar toʻgʻrisida takliflar kiritsin; idoraviy normativ-huquqiy hujjatlarning mazkur qarorga muvofiq qayta koʻrib chiqilishini taʼminlasin. 15. Mazkur qarorning ijrosini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A.N. Aripov hamda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Loyiha boshqaruvi milliy agentligi direktori Sh.M. Sadikov zimmasiga yuklansin.