Don, un va non yetkazib berish tizimiga bozor mexanizmlarini toʻliq joriy etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida
(resolution, 2021-08-12)

Fermer xoʻjaliklarining moddiy manfaatdorligini oshirish orqali gʻalla hosildorligini oshirish boʻyicha olib borilgan tizimli ishlar natijasida joriy yilda 7 mln tonnadan ortiq gʻalla yetishtirilishi taʼminlandi. Davlat ehtiyojlari uchun xarid qilinadigan gʻalla narxini hosildorlikdan kelib chiqib belgilashni nazarda tutuvchi yangi tartib joriy etildi. Buning natijasida joriy yil hosilidan qabul qilingan gʻallaning oʻrtacha xarid narxi bir tonnasi uchun 1 420 ming soʻmni tashkil etdi yoki oʻtgan yilga nisbatan deyarli ikki barobarga oshdi. Bozor munosabatlari iqtisodiyotning barcha jabhalariga keng joriy etilishi, tadbirkorlik subyektlari faoliyatining hamda tashqi iqtisodiy faoliyatning erkinlashtirilishi aholi va iqtisodiyot tarmoqlarining gʻalla va uni qayta ishlashdan olinadigan mahsulotlarga oshib borayotgan talablarni toʻliq qondirish imkoniyatini yaratdi. “Oʻzdonmahsulot” aksiyadorlik kompaniyasi tizimidagi tashkilotlar tomonidan 2018-yilda 1 470 ming tonna va 2019-yilning 9 oyida — 1 077 ming tonna un ishlab chiqarilgan, shuningdek, 2018-yilda tadbirkorlar tomonidan 650 ming tonna un va deyarli 2,3 mln tonna don, 2019-yilning 9 oyida esa 345 ming tonna un va 1,7 mln tonna gʻalla import qilindi, bu oʻz navbatida aholiga un va nonning uzluksiz yetkazilishini taʼminlash imkonini berdi. 2018-yil 1-oktabrdan 2019-yil 1-oktabrga qadar chorvachilik, parrandachilik, baliqchilik xoʻjaliklari va spirt ishlab chiqaruvchi mahalliy tashkilotlar hamda boshqa tadbirkorlik subyektlariga birja savdolari orqali 900 ming tonna gʻalla sotildi. Shuningdek, 2018-yil oktyabr oyidan boshlab oliy navli un barcha isteʼmolchilarga birja savdolari orqali hech qanday cheklovlarsiz sotilmoqda. Bundan tashqari, 2019-yil mart oyidan buyon makaron, qandolatchilik mahsulotlari hamda nonning milliy turlarini ishlab chiqaruvchilarga birja savdolarida 70 ming tonnadan ortiq I navli un tonnasi 1,5 mln. soʻmdan 2,1 mln soʻmgacha boʻlgan narxlarda sotildi. Shu bilan birga, I nav unning ulgurji va chakana narxlarini maʼmuriy tartibda belgilash narxlarni shakllantirishning toʻlaqonli bozor mexanizmlarini joriy qilish imkonini bermayapti va un ishlab chiqaruvchi tashkilotlar ishlab chiqarilgan va sotilgan har bir tonna undan salkam 900 ming soʻm zarar koʻrmoqda. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining “Gʻalla yetishtiruvchi fermer xoʻjaliklarining moliyaviy barqarorligini taʼminlash toʻgʻrisida” 2019-yil 9-oktabrdagi 2787-III-son qarori ijrosi yuzasidan, shuningdek, davlatning iqtisodiyotga aralashuvini yanada kamaytirish, don ishlab chiqarish va qayta ishlash sohasiga hamda un narxlarini shakllantirishga toʻlaqonli bozor munosabatlarini joriy etish, aholining ehtiyojmand qatlamlari ijtimoiy himoyasining manzilligini taʼminlash maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Shunday tartib oʻrnatilsinki, unga koʻra 2019-yil 15-oktabrdan: “Oʻzdonmahsulot” aksiyadorlik kompaniyasi tizimidagi tashkilotlar tomonidan 2019-yil hosilidan tayyorlangan va un ishlab chiqarishga yoʻnaltiriladigan bugʻdoydan boshqa gʻalla isteʼmolchilarining barcha toifalariga faqat birja savdolari orqali hech qanday cheklovlarsiz sotiladi. Bunda, gʻallaning boshlangʻich narxi sotuvchi tomonidan amaldagi xarid narxi, tayyorlash, tashish, saqlash va boshqa xarajatlardan kelib chiqqan holda shakllantiriladi; davlat xaridlari doirasida sotib olingan bugʻdoyni qayta ishlashdan olinadigan un barcha isteʼmolchilarga hech qanday cheklovlarsiz 100 foiz oldindan toʻlovni amalga oshirish orqali ochiq birja savdolarida sotiladi. Bunda, 2019-yil 1-dekabrga qadar Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari tomonidan shakllantirilgan roʻyxatga kiritilgan qolipli non ishlab chiqaruvchi tashkilotlarga, unni birja savdolarida 30 foiz oldindan toʻlov va yakuniy hisob-kitobni 10 kun ichida amalga oshirishga ruxsat etiladi; un narxi keskin oshib ketishining oldini olish maqsadida 2019-yil hosilidan tayyorlangan bugʻdoyning tonnasi un ishlab chiqarishga 1 300 ming soʻmdan ulgurji narxlarda sotiladi. Bunda, bugʻdoyning oʻrtacha xarid narxi va ulgurji narxi oʻrtasidagi 120 ming soʻm miqdoridagi salbiy farq Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi tomonidan qoplanadi; “Oʻzdonmahsulot” aksiyadorlik kompaniyasi tizimidagi tashkilotlar oʻrtasida un ishlab chiqarishga yoʻnaltiriladigan bugʻdoyning ichki aylanmasi qoʻshilgan qiymat soligʻisiz ulgurji narxlarda (1 300 ming soʻm) hamda tayyorlash, tashish va saqlash xarajatlari hisobga olingan holda amalga oshiriladi. 2. “Oʻzdonmahsulot” aksiyadorlik kompaniyasiga quyidagilar yuzasidan masʼuliyat yuklanadi: Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va sanoat vazirligi bilan birgalikda donni qayta ishlash tashkilotlari savdo kunlari boʻyicha tasdiqlangan hajmdagi un va don mahsulotlarining uzluksiz birjasavdolariga qoʻyilishi hamda ushbu mahsulotlarga talab ortganda birja savdolariga qoʻshimcha un va don hajmlarini qoʻyish; kalendar oyi boshlanishidan 5 kun oldin birja savdolariga qoʻyiladigan un va don hajmlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni Oʻzbekiston Respublikasi tovar-xomashyo birjasining rasmiy veb-saytida joylashtirish. 3. Belgilansinki, tashkiliy-huquqiy shakllaridan qatʼi nazar barcha xoʻjalik yurituvchi subyektlar birja qoidalariga amal qilgan holda birja savdolarida mahalliy hamda import qilingan un va don mahsulotlarini erkin sotish va sotib olish huquqiga egadirlar. Oʻzbekiston Respublikasi Monopoliyaga qarshi kurashish qoʻmitasi Oʻzbekiston respublika tovar-xomashyo birjasi bilan birgalikda ichki bozorda narxlarning sunʼiy ravishda oshib ketishi va bozordagi boshqa salbiy holatlarning oldini olish maqsadida, zarur hollarda, bir savdo sessiyasida bir xaridor tomonidan xarid qilinadigan un va donning maksimal miqdorini (limitini) belgilaydi hamda talab va taklifdan kelib chiqib ushbu hajmlarga tuzatishlar kiritadi. 4. “Oʻzdonmahsulot” aksiyadorlik kompaniyasi tomonidan un ishlab chiqaruvchi tashkilotlarning xarajatlarini 18,9 mlrd soʻmga maqbullashtirish hamda mahsulot tannarxini 10,3 foizga arzonlashtirish boʻyicha chora-tadbirlar rejasi ishlab chiqilganligi maʼlumot uchun qabul qilinsin. 6. Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi: 2019-yilda budjetdan mablagʻ oluvchilarning un va qolipli non xarid qilish bilan bogʻliq qoʻshimcha xarajatlarini qoplash, shuningdek, aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamlarini qoʻllab-quvvatlash boʻyicha chora-tadbirlarni moliyalashtirish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjetidan mablagʻ ajratsin; bola ikki yoshga toʻlgunga qadar bola parvarishi boʻyicha nafaqa, 14 yoshgacha bolalari boʻlgan oilalarga nafaqa va moddiy yordam oluvchi oilalar hamda belgilangan yoshga doir pensiyaning eng kam miqdorida pensiya oluvchilariga har oylik pul kompensatsiyasi oktyabr oyi uchun qayta hisob-kitob qilinib noyabr oyida toʻlanishini taʼminlasin; 2020-yil uchun Oʻzbekiston Respublikasining Davlat budjeti parametrlarini shakllantirishda ushbu qarorning amalga oshirilishi bilan bogʻliq xarajatlarni qoplashga mablagʻlar ajratilishini nazarda tutsin. 7. Quyidagilar uchun Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisi, viloyatlar, Toshkent shahar, tumanlar va shaharlar hokimlarining shaxsan javobgarligi belgilansin: Oʻzbekiston Respublikasi Savdo-sanoat palatasi bilan birgalikda tadbirkorlik subyektlarining, birinchi navbatda qolipli non ishlab chiqaruvchi va unning chakana savdosi bilan, ayniqsa, respublikaning chekka hududlarida unning chakana savdosi bilan shugʻullanuvchi tadbirkorlarning mahalliy unni sotish boʻyicha oʻtkaziladigan birja savdolarida ishtirok etishiga imkoniyat yaratish va ularning ushbu savdolarga jalb etilishini taʼminlash; barcha aholi punktlarida isteʼmolchilarga un va qolipli nonning uzluksiz yetkazib berilishini taʼminlash; aholining ehtiyojmand qatlamlarining un narxi erkinlashtirilishi bilan bogʻliq qoʻshimcha xarajatlarini qoplash uchun berilayotgan pul kompensatsiyalarini oʻz vaqtida toʻlanishini taʼminlash. 8. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi topshirigʻiga muvofiq Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahri prokurorlari tomonidan barcha aholi punktlaridagi chakana savdo shaxobchalarida un va qolipli nonning isteʼmolchilarga uzluksiz yetkazib berilishi ustidan kunlik qatʼiy nazorat oʻrnatilishi hamda 2020-yil 1-yanvargacha har haftada Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasiga va Vazirlar Mahkamasiga tahliliy maʼlumotlar kiritib borilishi maʼlumot uchun qabul qilinsin. 9. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi, Oʻzbekiston Milliy axborot agentligi va Oʻzbekiston Milliy teleradiokompaniyasi ushbu qarorning maqsad va vazifalarini ommaviy axborot vositalarida hamda Internet tarmogʻida keng yoritilishini tashkil etsin. 10. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat statistika qoʻmitasi 2020-yil 1-yanvardan boshlab, donni qayta ishlash korxonalari tomonidan ishlab chiqarilgan un hajmlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni har chorakdan keyingi oyning 20-sanasiga qadar Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va sanoat vazirligi hamda Moliya vazirligiga taqdim etib borsin. 13. Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va sanoat vazirligi, Qishloq xoʻjaligi vazirligi, Moliya vazirligi, Oʻzbekiston fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalari kengashi, “Oʻzbekneftgaz” aksiyadorlik jamiyati, “Oʻzkimyosanoat” aksiyadorlik jamiyati ikki oy muddatda qishloq xoʻjaligi tashkilotlarida gʻalla yetishtirish uchun talab etiladigan yoqilgʻi-moylash mahsulotlari, mineral oʻgʻitlar, oʻsimliklarni himoya qilish vositalarini hamda boshqa resurslarni yetkazib berishning amaldagi tizimini yanada takomillashtirish boʻyicha Vazirlar Mahkamasiga taklif kiritsin. 14. Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi Moliya vazirligi, Oʻzbekiston fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalari kengashi, tijorat banklari bilan birgalikda 2021-yil gʻalla hosilini moliyalashtirishda qishloq xoʻjaligi tashkilotlariga imtiyozli kreditlar ajratish tizimini takomillashtirsin. 15. Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi Iqtisodiyot va sanoat vazirligi, Moliya vazirligi, Oʻzbekiston fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalari kengashi bilan birgalikda rivojlangan davlatlar tajribasini chuqur tahlil qilgan holda 2021-yil hosilidan boshlab bozorda shakllangan talab va taklif asosida qishloq xoʻjaligi tashkilotlari tomonidan gʻallani erkin narxlarda sotish tizimini joriy etsin. 16. Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ilovaga muvofiq ayrim qarorlariga oʻzgartirishlar kiritilsin. 17. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari — moliya vaziri J.A. Qoʻchqorov va Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining agrar va oziq-ovqat sohalarini rivojlantirish masalalari boʻyicha maslahatchisi A.D. Vaxabov zimmasiga yuklansin. 1. Vazirlar Mahkamasining 2018-yil 30-martdagi 249-son qarori bilan tasdiqlangan narxlari (tariflari) davlat tomonidan tartibga solinadigan ijtimoiy ahamiyatli tovarlar (xizmatlar) va ularning strategik turlari roʻyxatining 1 va 2-bandlari oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin. 2. Vazirlar Mahkamasining 2018-yil 24-avgustdagi 684-son qarori 2-bandining ikkinchi va uchinchi xatboshilari chiqarib tashlansin. 3. Vazirlar Mahkamasining 2018-yil 13-sentabrdagi 731-son qarorida: a) 2-band oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin; b) 3-bandning “b” kichik bandidagi “ushbu qarorning 2-bandida nazarda tutilgan” soʻzlari chiqarib tashlansin.