Notariuslar tomonidan nikoh shartnomalarini tasdiqlash tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida
(order, 2026-01-05)

Oʻzbekiston Respublikasining “Notariat toʻgʻrisida”gi Qonuni, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 13-apreldagi PQ-3666-son “Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi faoliyatini yanada takomillashtirishga doir tashkiliy chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi va 2025-yil 9-sentabrdagi PQ-280-son “Notariat institutini yanada rivojlantirish hamda sohaga zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini keng joriy etishga oid qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi qarorlariga muvofiq buyuraman: 1. Notariuslar tomonidan nikoh shartnomalarini tasdiqlash tartibi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Notarial palatasi bilan kelishilgan. 3. Ushbu buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi. Mazkur Nizom notariuslar tomonidan nikoh shartnomalarini notarial tartibda tasdiqlash tartibini belgilaydi. 1. Notariuslar tomonidan nikoh shartnomasi (bundan buyon matnda shartnoma deb yuritiladi) notarial idora binosida, videokonferensaloqa orqali yoki murojaat qiluvchilarning xohishiga koʻra sayyor tartibda rasmiylashtiriladi. 2. Shartnoma videokonferensaloqa orqali rasmiylashtirilganda uning tasdiqlovchi yozuvida bu haqida koʻrsatiladi hamda rasmiylashtirish jarayoni “Notarius” avtomatlashtirilgan axborot tizimida (bundan buyon matnda Tizim deb yuritiladi) avtomatik ravishda audio va videoda qayd etiladi. Shartnoma sayyor tartibda rasmiylashtirilganda uning tasdiqlovchi yozuvida shartnoma rasmiylashtirilgan joyning manzili koʻrsatiladi va shartnomani rasmiylashtirish hamda imzolash jarayoni notarius tomonidan majburiy audio va videoda qayd etiladi. Shartnomani rasmiylashtirish jarayonini audio va videoda qayd etishda notarius va notarial harakatni amalga oshirishda ishtirok etuvchi shaxslar tasvirga toʻliq tushirilishi shart. Bunda notarius tomonidan qanday turdagi notarial harakat amalga oshirilayotganligi, notarial harakat mazmuni va ahamiyati notarius tomonidan ovoz chiqarib taraflarga tushuntirib berilganligi hamda hujjat matni bilan taraflar toʻliq tanishganligi va ularning asl maqsadiga muvofiqligini tasdiqlagan holda imzolash hamda barmoq izlarini Tizimda skaner qilish jarayoni toʻliq audio va videoda qayd etilishi lozim. 3. Oʻzbekiston Respublikasining “Notariat toʻgʻrisida”gi Qonuniga (bundan buyon matnda Qonun deb yuritiladi) asosan Oʻzbekiston Respublikasida notarial harakatlar davlat tilida amalga oshiriladi. Rasmiylashtirilgan hujjat matni fuqarolarning talabiga binoan notarius tomonidan rus tilida yoki imkon boʻlsa, boshqa maqbul tilda beriladi. 4. Agar shartnoma taraf(lar) tushunmagan yoki yaxshi bilmagan tilda bajarilsa, unda hujjat matni notarius yoki taraf(lar) taklif etgan tarjimon tomonidan ogʻzaki tarjima qilinishi mumkin. Bu haqida hujjat matnida va tasdiqlovchi yozuvida kim tomonidan tarjima qilinganligi, shaxsini tasdiqlaydigan hujjatning nomi, uning raqami, berilgan sanasi va shu hujjatni bergan organning nomi hamda matn mazmuni tushuntirilganligi koʻrsatilishi kerak. Bunday holda taraf(lar) oʻzi biladigan tilda ismi, familiyasi, otasining ismini toʻliq yozib, imzo qoʻyadi. Tarjimon hujjat tarjimasini notoʻgʻri yoki yolgʻon tarjima qilganligi uchun qonunchilik hujjatlariga muvofiq javobgarlikka tortilishi haqida notarius tomonidan ogohlantiriladi va bu haqda hujjat matnida koʻrsatiladi. 5. Murojaat qiluvchi(lar) notarial xizmatdan foydalanishdan uni koʻrsatishning har qanday bosqichida bosh tortish huquqiga ega. Murojaat qiluvchi(lar) notarial xizmatdan foydalanishdan bosh tortgan taqdirda, u(lar)ning murojaati koʻrmasdan qoldiriladi. Bunda, shartnomani tasdiqlash uchun toʻlangan toʻlovlar qaytariladi. 6. Notarius oʻz faoliyatini amalga oshirishi natijasida olingan murojaat qiluvchilar haqidagi maʼlumotlarning sir saqlanishini taʼminlashi kerak. 7. Shartnoma nikoh yoshiga yetgan shaxslar oʻrtasida tuziladi. Shartnomani vakil tomonidan tuzilishiga yoʻl qoʻyilmaydi. 8. Taraflar oʻrtasida nikoh qayd etilmasa, shartnoma yuridik oqibatlar keltirib chiqarmaydi. Bunda, shartnomani alohida bekor qilish talab etilmaydi. 9. Murojaat qiluvchi shartnomani rasmiylashtirish uchun notarial idoraga oʻzi kelib murojaat qiladi yoki notarius xizmatidan elektron tarzda foydalanish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali yoxud “E-notarius.uz” axborot portali orqali (bundan buyon matnda elektron tarmoq deb yuritiladi) roʻyxatdan oʻtadi. 10. Notarius Tizim orqali kelib tushgan murojaatlarni bir ish kuni ichida koʻrib chiqishi va murojaat qilgan shaxs(lar)ni qabul qilishi shart. 11. Murojaat qiluvchi(lar) elektron tarmoq orqali notarius qabuliga navbatga yozilishni, shuningdek shartnomani rasmiylashtirilishi uchun zarur boʻlgan maʼlumotlarni joʻnatgan holda tegishli shartnoma loyihasining oldindan tayyorlab qoʻyilishini soʻrab murojaat qilish(lar)i mumkin. 12. Murojaat qiluvchi(lar)ning elektron tarmoq orqali notarius qabuliga yozilish boʻyicha yoʻllagan murojaatlari Tizimda avtomatik tarzda qayd qilinadi. 13. Murojaat qiluvchi(lar)ning elektron tarmoq orqali shartnomani rasmiylashtirish uchun yuborgan murojaatlari ularning elektron raqamli imzosi yoki Face-ID bilan tasdiqlanadi. Shartnoma loyihasi murojaat qiluvchi(lar) va notarius tomonidan kelishilgan vaqtda oldindan tayyorlab qoʻyilishi mumkin. 14. Murojaat qiluvchi(lar) notarial idoraga bevosita oʻzi kelganda uni notarius yordamchisi, notarius yordamchisi mavjud boʻlmaganda kotib yoki notarius stajyori, yoxud notarius qabul qiladi va uning maqsadiga aniqlik kiritadi. Bunda, notarius yordamchisi (kotib yoki notarius stajyori) murojaat qiluvchi(lar)ni notarius qabuliga elektron navbatga yozib qoʻyishi va bu haqda notariusni xabardor qilishi yoki bevosita notarius qabuliga yoʻnaltirishi mumkin, bundan notarius qabuliga navbatga yozilgan murojaat qiluvchilar mavjud boʻlmagan hollar mustasno. 15. Notarius murojaat qiluvchi(lar)ning shaxsini aniqlaydi. Murojaat qiluvchi(lar)ning shaxsi quyidagi hujjatlarga asosan aniqlanadi: Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari — Oʻzbekiston Respublikasi fuqarosining pasporti, haydovchilik guvohnomasi, ID-kartasi; harbiy xizmatchilar — harbiy qismlar va harbiy muassasalar qoʻmondonligi tomonidan beriladigan shaxsiy guvohnomalar yoki harbiy biletlar yoxud ID-kartalar (harbiy xizmatga majbur fuqarolarning harbiy bileti bundan mustasno); chet el fuqarolari — ularning milliy pasporti (qonunchilik hujjatlariga muvofiq chet el fuqarolari tegishli ichki ishlar organlari tomonidan roʻyxatga olinishi lozim) yoki Oʻzbekiston Respublikasida yashash guvohnomasi, ID-kartasi yoxud diplomatik pasporti yoki Oʻzbekiston Respublikasida akkreditatsiya qilinganligini tasdiqlovchi akkreditatsiya kartochkasi; xorijda doimiy yashayotgan va konsullik roʻyxatida turgan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari — Oʻzbekiston Respublikasi fuqarosining xorijga chiqish biometrik pasporti; fuqaroligi boʻlmagan shaxslar — Oʻzbekiston Respublikasida yashash guvohnomasi yoki ID-karta. Murojaat qiluvchi(lar) Oʻzbekiston Respublikasi fuqarosining shaxsini tasdiqlovchi hujjatlarning aslini taqdim etish(lar)i talab etilmaydi. Bunda murojaat qiluvchi(lar)ning shaxsi ularning shaxsini tasdiqlovchi hujjat rekvizitlari orqali zamonaviy axborot texnologiyalaridan foydalangan holda identifikatsiya qilinadi hamda biometrik maʼlumotlar (barmoq izi va Face-ID) orqali verifikatsiya qilinadi yoki Oʻzbekiston Respublikasi Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali va/yoki “Ijtimoiy karta” mobil ilovasi orqali beriladigan elektron shakli asosida tasdiqlanadi. 16. Notarius taraflarning muomala layoqatini ular bilan shaxsiy muloqot davomida aniqlaydi. 17. Notariusda taraflarning ruhiy holati buzilganligi yoki aqli zaifligi oqibatida oʻz xatti-harakatlarining ahamiyatini tushuna olmaydi yoki shu harakatlarni boshqara olmaydi deb yoxud spirtli ichimliklarni yoki giyohvandlik va psixotrop moddalarni isteʼmol qilishi oqibatida oʻz oilasini ogʻir moddiy ahvolga solib qoʻyadi deb hisoblash uchun asos boʻlsa (shubha tugʻdirsa), ammo shu shaxslarning muomalaga layoqatsiz yoki muomala layoqati cheklanganligi toʻgʻrisida maʼlumotlar boʻlmasa, notarius notarial harakatni amalga oshirishni kechiktiradi va sudning shu shaxslarni muomalaga layoqatsiz yoki muomala layoqati cheklangan deb topganligi toʻgʻrisidagi qarori mavjud yoki mavjud emasligini Tizim orqali tekshiradi. 18. Notarius shartnomani rasmiylashtirishda ishtirok etuvchi shaxslarning bosim yoki kuchli ruhiy hayajonlanish ostida deb hisoblash uchun asosi boʻlsa (shubha tugʻdirsa) notarial harakatni amalga oshirishni kechiktiradi va zarur hollarda huquqni muhofaza qiluvchi organlarga xabar beradi. Agar mazkur shaxs(lar) sud tomonidan muomalaga layoqatsiz deb topilgan boʻlsa, notarius notarial harakatni amalga oshirishni rad etish haqida qaror chiqaradi. Notarius ushbu qarordan norozi tarafning sudga murojaat qilish huquqini tushuntirishi lozim. Agar mazkur shaxs(lar) sud tomonidan muomala layoqati cheklangan deb topilgan boʻlsa, notarius notarial harakatni amalga oshirishda muomala layoqati cheklangan shaxs homiysining yozma roziligini talab etadi. Bunda, homiyning roziligi shartnomani toʻgʻridan-toʻgʻri imzolash yoki alohida ariza taqdim etish koʻrinishida boʻlishi mumkin. 19. Shartnomani rasmiylashtirishni soʻrab kar-soqovlik nuqsoni (kar-soqov, kar, qulogʻi ogʻir, zaif eshituvchi), koʻzi ojiz (koʻr, zaif koʻruvchi) boʻlgan shaxs(lar) murojaat qilsa hamda u(lar) savodsiz boʻlsa, shartnomani tasdiqlash paytida u(lar) bilan muomala qila oladigan va shartnomaning mazmunini u(lar)ning xohish-irodasiga muvofiq ekanligini oʻz imzosi bilan tasdiqlovchi surdo yoki tiflo tarjimon hozir boʻlishi shart. Agarda notarius kar-soqovlik nuqsoni (kar-soqov, kar, qulogʻi ogʻir, zaif eshituvchi) boʻlgan fuqarolar bilan muloqot qila olsa va koʻzi ojiz (koʻr, zaif koʻruvchi) shaxslar uchun moʻljallangan moslama bilan ishlay olsa, unda surdo yoki tiflo tarjimonning ishtiroki talab etilmaydi. Bu holatda notarius oʻzi tomonidan jismoniy nuqsoni mavjud boʻlgan shaxslar bilan shaxsan muloqot qilganligi haqida shartnoma matni va tasdiqlovchi yozuvida yozib qoʻyadi. 20. Notarius mazkur harakatlarni amalga oshirishda hujjatni imzolagan shaxsning, surdo yoki tiflo tarjimonning imzosi haqiqiyligini shahodatlashni alohida notarial harakat sifatida roʻyxatga olmaydi. Bir shaxs hujjatni imzolovchi, surdo yoki tiflo tarjimon sifatida notarial harakatni amalga oshirishda ishtirok etishiga yoʻl qoʻyilmaydi. Surdo tarjimonning vakolati unga Oʻzbekiston Karlar jamiyati tomonidan va tiflo tarjimonning vakolati unga Oʻzbekiston koʻzi ojizlar jamiyati tomonidan berilgan ishonchnoma va xizmat guvohnomasi orqali aniqlanadi. 21. Kar-soqovlik nuqsoni (kar-soqov, kar, qulogʻi ogʻir, zaif eshituvchi) boʻlgan hamda muomala layoqatiga ega boʻlgan savodli shaxs notarial harakatlarni amalga oshirishni soʻrab murojaat qilsa, shartnoma uning oʻzi tomonidan va surdo tarjimon tomonidan imzolanishi mumkin. Kar-soqovlik nuqsoni (kar-soqov, kar, qulogʻi ogʻir, zaif eshituvchi) boʻlgan, muomala layoqatiga ega boʻlgan, biroq surdo tarjimon bilan muloqot qila olmaydigan savodli shaxs oʻz imzosi bilan shartnoma mazmuni oʻzining xohish-irodasiga muvofiq ekanligini notarius bilan yozma ravishda bildiradigan boʻlsa, notarial harakatlarni amalga oshirishda surdo tarjimonning ishtiroki shart emas. Ushbu yozishmalar shartnoma bilan birga tikib qoʻyiladi. Mazkur bandda belgilangan tartibda shartnomani imzolash jarayoni audio va videoyozuv vositalaridan foydalanilgan holda amalga oshiriladi. 22. Surdo tarjimon yoxud tiflo tarjimon hujjat tarjimasini notoʻgʻri yoki yolgʻon tarjima qilganligi uchun qonunchilik hujjatlariga muvofiq javobgarlikka tortilishi haqida notarius tomonidan ogohlantiriladi va bu haqda hujjat matnida koʻrsatiladi. 23. Shartnomani tasdiqlashda notarius quyidagilarni aniqlaydi: taraflarning nikoh yoshiga yetganligini; taraflar oʻrtasida nikoh tuzilgan yoki tuzilmaganligini; taraflardan birining boshqa shaxs bilan nikohi qayd etilmaganligini; ilgari shartnoma tuzilmaganligini. Bunda ushbu bandda nazarda tutilgan barcha maʼlumotlar notarial idoralar tomonidan mustaqil ravishda, fuqarolardan ortiqcha maʼlumot talab qilmasdan, “FHDYning yagona elektron arxivi” axborot tizimi orqali olinadi. Elektron tizimlarda texnik nosozliklar boʻlganda yoki “FHDYning yagona elektron arxivi”da maʼlumotlar mavjud boʻlmaganda, axborot almashuvi kurerlik xizmati orqali amalga oshiriladi. Bunda xorijiy davlatlarda qayd etilgan nikoh toʻgʻrisidagi maʼlumotlar taraflarning oʻzlaridan olinadi yoki qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda kurerlik xizmatidan foydalangan holda aniqlanadi. 24. Shartnomani tasdiqlash uchun bevosita yoki elektron taqdim etilgan hujjatlar notariuslar tomonidan quyidagi hollarda qabul qilinmaydi: qirib oʻchirilgan yoki qoʻshimchalar kiritilgan, soʻzlari ustidan chizilgan va izoh berilmagan boshqa tuzatishlari boʻlgan, shuningdek qalamda yozilgan hujjatlar; bir necha varaqlarda bayon etilib, varaqlari raqamlanmagan va ip oʻtkazib tikilmagan hujjatlar, hujjatni bergan tashkilot mansabdor shaxsining imzosi va muhri boʻlmagan hujjatlar; faksimile imzo muhri qoʻyilgan hujjatlar. 25. Taqdim etilgan hujjatning aynanligiga shubha tugʻilsa, notarius bu hujjatni olib qolib, uni ekspertizaga yuborishga haqlidir. Notarius hujjatni ekspertizaga yuborish toʻgʻrisida qaror chiqaradi va unda qaror chiqarilgan sana, qaror chiqargan notariusning familiyasi, ismi va otasining ismi, notarial idoraning nomi, hujjatning nomi, u kimning nomiga berilganligi, notarial harakatni amalga oshirish uchun hujjat kim tomonidan taqdim etilganligi (familiyasi, ismi, otasining ismi, yashash yoki turar joyi va shaxsini tasdiqlovchi hujjat, hujjatni ekspertizaga yuborish zaruratini keltirib chiqargan holatlar, hujjat ekspertiza qilinishi uchun qayerga (qaysi ekspertiza muassasasiga) yuborilayotganligi va ekspertiza hal etishi uchun qoʻyilayotgan savollar koʻrsatiladi. Bunda ekspertiza xarajatlari murojaat etuvchi hisobidan qoplanadi. Notarius oʻz tashabbusi bilan yoki manfaatdor shaxslarning iltimosiga koʻra notarial tasdiqlab berilgan hujjatning barcha nusxalariga uning mohiyatini oʻzgartirmaydigan qoʻshimchalarni kiritishi yoki uning aniq arifmetik xatolarinigina tuzatishi mumkin. 26. Notarius tomonidan kurerlik xizmatidan foydalangan holda olinadigan maʼlumotlar hamda hujjatning aslidan olib qolinadigan nusxalar shartnomaning hujjatlar yigʻmajildiga tikib qoʻyiladi. 27. Notarius tomonidan hujjatlar tekshirilganidan soʻng notarius, notarius yordamchisi, stajyori yoki kotibi tomonidan shartnoma loyihasi tayyorlanadi. Shartnoma loyihasi taraflar tomonidan mustaqil tayyorlangan va notariusga taqdim etilgan hollarda esa notarius shartnoma loyihasining qonunchilik hujjatlariga muvofiqligini tekshiradi. Taraflar tomonidan taqdim qilingan shartnomaning loyihalari yoki notarial idorada tayyorlanadigan shartnomaning loyihalari qonunchilik hujjatlariga zid boʻlmasligi lozim. Shartnoma loyihasi notarial idorada tayyorlangan hollarda taraflarning xohishiga qarab shartnoma matni oʻzgartirilishi yoki unga qoʻshimchalar kiritilishi mumkin. 28. Shartnoma matni aniq va ravshan yozilgan boʻlishi lozim, hujjatning mazmuniga taalluqli sana va muddatlar hech boʻlmaganda bir marta soʻz bilan yozilishi lozim. Taraflarning familiyasi, ismi, otasining ismi, yashash yoki turgan joyi boʻyicha roʻyxatga olingan manzili, notarial harakatlarni amalga oshirishda chet el fuqarolari qatnashayotgan boʻlsa, ularning fuqaroligi ham koʻrsatib oʻtilishi kerak. Bunda, shartnomaning mazmuni Tizimga aniq va toʻliq kiritilishi hamda taraflarga tushuntirilishi lozim. 29. Shartnomaning matnida: shartnomaning nomi; shartnoma imzolangan sana soʻzlar bilan qayd qilinishi; shartnoma tasdiqlangan notarial idoraning nomi va joylashgan yeri (pochta manzili) va notariusning ismi, familiyasi, otasining ismi; taraflarning familiyasi, ismi, otasining ismi, yashash yoki turgan joyi boʻyicha roʻyxatga olingan manzili, jismoniy shaxsning shaxsiy identifikatsiya raqami (JSHSHIR), shaxsini tasdiqlovchi hujjatning raqami, qachon va kim tomonidan berilganligi, shartnoma taraflaridan biri chet el fuqarosi boʻlsa, uning fuqaroligi; shartnoma predmeti; shartnoma necha nusxada tuzilganligi; shartnomaning mazmuni, ahamiyati notarius tomonidan tushuntirilganligi, shartnoma matni bilan taraflar toʻliq tanishganligi va taraflarning asl maqsadiga muvofiq kelishi oʻz aksini topishi kerak. 30. Shartnoma Tizimga kiritiladi hamda har bir shartnoma alohida tartib raqami bilan roʻyxatga olinadi. 31. Roʻyxatga olingan shartnomada tasdiqlovchi yozuv koʻrsatiladi. Tasdiqlovchi yozuvda notariusning familiyasi, ismi va otasining ismi, notarial idoraning toʻliq nomi, notarial harakat amalga oshirilgan vaqt va sana qayd etiladi. 32. Tasdiqlanayotgan shartnoma, shu jumladan shartnomani tasdiqlash uchun murojaat qilgan shaxs toʻgʻrisidagi maʼlumotlar Tizimga toʻliq kiritilganidan soʻng, mazkur notarial harakat uchun undiriladigan toʻlovlar miqdori Tizimda avtomatik ravishda hisoblanadi. 33. Shartnoma loyihasi taraflarga oʻqib tanishib chiqish uchun taqdim etilgandan keyin Tizim orqali toʻlov kvitansiyalari (invoys) shartnomani tasdiqlash uchun murojaat qilgan shaxsga chiqarib beriladi hamda uning Tizimga kiritilgan mobil telefoni raqamiga toʻlovlarning miqdori, notarial harakatni tasdiqlash kodi hamda Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligining “ishonch telefoni” raqami koʻrsatilgan SMS xabar yoʻllanadi. Notarial harakatni amalga oshirish uchun murojaat qilgan shaxsning mobil telefoni mavjud boʻlmaganda, istisno tariqasida, Tizimga u tomonidan koʻrsatilgan, notarial idoraga birga kelgan boshqa shaxsning mobil telefoni raqamini, agar faqat oʻzi kelgan boʻlsa, notariusning mobil telefoni raqamini kiritishga ruxsat etiladi. Shartnoma toʻlovlar amalga oshirilganligi haqidagi maʼlumotlar Tizimga kelib tushgandan hamda notarial harakatni amalga oshirish uchun murojaat qilgan shaxs notarial harakatni tasdiqlash kodini notariusga berganidan soʻng tasdiqlanadi. Toʻlovlar amalga oshirilganligi haqidagi maʼlumot (invoys) Tizimda saqlanadi. 34. Toʻlovlar amalga oshirilib, shartnoma loyihasi toʻliq tayyor boʻlgandan soʻng, taraflar shartnomani imzolash uchun notarius huzuriga bir vaqtda taklif etiladi. 35. Shartnoma loyihasi taraflarga oʻqib tanishib chiqish uchun taqdim etiladi. Agar taraf(lar) savodsiz, koʻzi ojiz boʻlsa yoki qandaydir sabablar tufayli koʻzi yaxshi koʻra olmasa, shuningdek kasalligi tufayli shartnomani oʻqiy olmasa, notarius unga hujjat matnini ovoz chiqarib oʻqib beradi va bu haqda hujjat matnida va tasdiqlovchi yozuvda qayd etadi. 36. Shartnomaning barcha nusxalarini taraflar familiyasi, ismi va otasining ismini toʻliq yozib notarius ishtirokida shaxsan imzolaydilar. Agar taraf(lar) jismoniy nuqsoni, kasalligi, savodsizligi tufayli yoki qandaydir boshqa sabablarga koʻra shartnomani oʻz qoʻli bilan imzolay olmasa, shartnomani uning topshirigʻiga koʻra uning oʻzi va notarius hozirligida boshqa shaxs imzolashi mumkin, bunda notarial harakatni amalga oshirishni soʻrab murojaat qilgan shaxsning hujjatni oʻz qoʻli bilan imzolay olmaganligi sabablari hujjat matniga va tasdiqlovchi yozuvga yozib qoʻyilishi lozim. Bunday hollarda notarial harakatlarni amalga oshirish chogʻida audio va videoyozuv vositalaridan foydalaniladi. Taraf(lar) jismoniy nuqsoni, kasalligi tufayli yoki qandaydir boshqa sabablarga koʻra shartnomani oʻz qoʻli bilan imzolay olmaganida, shartnomani u(lar)ning topshirigʻiga koʻra imzolagan shaxs, hujjatni tarjima qilib bergan tarjimon, surdo yoki tiflo tarjimon va boshqalar ham oʻzlariga maʼlum boʻlgan axborotlarni oshkor qilishi taqiqlanadi. 37. Taraflarning kamida ikkita barmoq izlari maxsus moslamalarda skaner qilinadi. Agar taraf(lar) jismoniy nuqsoni (barmoqlarning yoʻqligi, barmoq izlari yoʻqolganligi va boshqa) sababli maxsus moslamalarda ularning barmoq izlarini skaner qilish imkoniyati mavjud boʻlmasa, notarial harakatlarni imzolash jarayoni majburiy audio va videoyozuv vositalarida qayd etiladi hamda bu haqida shartnomaning tasdiqlovchi yozuvida qayd etiladi. 38. Shartnomaning barcha nusxalariga notarius tegishli tasdiqlovchi yozuvni yozib, Tizimda qayd qilingan tartib raqamini, undirilgan toʻlovlar (huquqiy va texnik tusdagi qoʻshimcha harakatlar amalga oshirilganligi uchun haq) miqdorini koʻrsatib imzolaydi va muhrini qoʻyadi. 39. Shartnoma bir necha alohida varaqlarda bayon etilgan taqdirda, ular maxsus teshik ochgich (lyuvers) yordamida teshgan holda ip oʻtkazib tikiladi, varaqlari esa raqamlanadi, hujjatning oxirgi varagʻi yorliq bilan yelimlangan holda notariusning imzosi bilan tasdiqlanib, notarial idoraning muhri bosiladi. 40. Agar qonunchilik hujjatlarida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, shartnoma taraflarning kelishuviga muvofiq oʻzgartirilishi va bekor qilinishi mumkin. Bunda shartnoma qanday shaklda tuzilgan boʻlsa, uni oʻzgartirish yoki bekor qilish toʻgʻrisidagi kelishuv ham shunday shaklda tuziladi. 41. Shartnomani oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish asosiy shartnomaga qoʻshimcha kelishuv tuzish yoʻli bilan amalga oshiriladi. 42. Shartnomani bekor qilish uchun alohida kelishuv tuziladi. Shartnomaning barcha nusxalariga shartnoma bekor qilinganligi haqida yozib qoʻyiladi, unga notariusning imzosi va muhri qoʻyiladi hamda Tizimga bu haqida maʼlumot kiritiladi. Shartnomaning taraflarga berilgan nusxalarini taqdim etish imkoni boʻlmagan (yoʻqolgan yoki boshqa) hollarda bu haqida ariza olinadi. Notarius shartnomani haqiqiy emas deb topganligi toʻgʻrisidagi sudning qonuniy kuchga kirgan hal qiluv qarori, ajrimini olgan taqdirda, bu haqda shartnomaning notarial idora hujjatlari yigʻmajildlarida saqlanadigan asl nusxasiga tegishli yozuv kiritadi, oʻz imzosi va muhrini qoʻyadi va Tizimga maʼlumot kiritadi. Shartnoma bekor qilingan vaqtda toʻlangan huquqiy va texnik tusdagi qoʻshimcha harakatlar amalga oshirilganligi uchun toʻlovlar qaytarilmaydi. 43. Shartnomaning mazmuniga taʼsir qilmaydigan qoʻshimcha va tuzatishlar uchun qoʻshimcha kelishuv talab etilmaydi. Bunda ushbu qoʻshimcha va tuzatishlar taraflarning imzosidan oldin izohlanishi va tasdiqlovchi yozuvning oxirida notariusning imzosidan oldin takroran izohlanishi, notariusning imzosi va muhri bilan tasdiqlanishi kerak. Tasdiqlovchi yozuvdagi tuzatishlar notariusning imzosidan oldin izohlanishi va imzosi hamda muhri bilan tasdiqlanishi kerak. Shartnomaning mazmuniga taʼsir qilmaydigan qoʻshimcha va tuzatishlar shunday qilinishi kerakki, oʻchirilgan barcha soʻzlarni va raqamlarni boshlangʻich matnda oʻqish imkoni boʻlishi lozim. 44. Tasdiqlovchi yozuvning matni texnik vositalarda (kompyuterda) oʻchirilmasdan aniq yozilishi shart. Ochiq joylarga chiziq tortib qoʻyilishi, yozuvlar va boshqa tuzatishlar ushbu Nizomning 43-bandi asosida izohlanishi kerak. Tasdiqlovchi yozuv tegishli hujjatga sigʻmagan taqdirda, u hujjatga biriktirib qoʻyilgan alohida qogʻoz varagʻida davom ettirilishi yoki toʻla bayon etilishi mumkin. Bunda hujjat matni bayon etilgan varaqlar va tasdiqlovchi yozuv varaqlari maxsus teshik ochgich (lyuvers) yordamida teshgan holda ip oʻtkazib tikiladi, raqamlanadi, hujjatning oxirgi varagʻi yorliq bilan yelimlangan holda notariusning imzosi bilan tasdiqlanib, muhr bosiladi. 45. Notarius yoʻl qoʻygan xatosi natijasida oʻzi rasmiylashtirgan shartnomaning notoʻgʻriligini bilib qolgan taqdirda, u ana shu shartnomani belgilangan tartibda bekor qilish choralarini koʻrish uchun bu haqda prokurorga xabar qilishga majbur. Notarius prokurorni xabardor qilganligi toʻgʻrisida tegishli hududiy adliya organlarini xabardor qiladi. 46. Notarius quyidagi hollarda notarial harakatni amalga oshirishni uch ish kunida rad etadi, agar: bunday harakatni amalga oshirish qonunga zid boʻlsa; muomalaga layoqatsiz fuqaro yoxud zarur vakolatlari boʻlmagan vakil notarial harakatni amalga oshirishni soʻrab murojaat qilgan boʻlsa; shartnoma qonun hujjatlari talablariga muvofiq boʻlmasa; notarial harakatni amalga oshirish uchun zarur hujjatlar qonunchilik talablariga muvofiq boʻlmasa. Notarial harakatni amalga oshirish rad etilgan taqdirda notarial harakatni amalga oshirishni rad etish haqida notarius murojaat qilingan kundan boshlab uch kundan kechiktirmasdan qaror chiqaradi. Notarius notarial harakatni amalga oshirish toʻgʻrisidagi murojaati rad etilgan shaxsning iltimosiga binoan rad etish sababini yozma ravishda bayon etishi va rad etish ustidan shikoyat qilish tartibini tushuntirib berishi lozim. 47. Notarius notarial harakatni amalga oshirishni rad etganda toʻlangan huquqiy va texnik tusdagi qoʻshimcha harakatlar uchun undirilgan toʻlovlar qaytariladi. 48. Mazkur Nizom talablarining buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgar boʻladi.