FUQARO MUHOFAZASI TOʻGʻRISIDA
(law, 2025-12-30)

1. Asosiy tushunchalar
Ushbu Qonunda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi: fuqaro muhofazasi — harbiy harakatlar olib borish paytida yoki shu harakatlar oqibatida yuzaga keladigan xavflardan Oʻzbekiston Respublikasi aholisini, hududlarini, moddiy va madaniy boyliklarini muhofaza qilish maqsadida oʻtkaziladigan tadbirlarning davlat tizimi; fuqaro muhofazasi xizmati — fuqaro muhofazasi maxsus tadbirlarini bajarish, fuqaro muhofazasi tuzilmalarining harakatlarini taʼminlash uchun kuchlar va vositalarni tayyorlash maqsadida tuzilgan funksional boʻlinmalar majmui; himoya inshootlari — aholini va ishlab chiqarish xodimlarini zamonaviy qirgʻin vositalaridan muhofaza qilishga maxsus moʻljallangan muhandislik inshootlari majmui; fuqaro muhofazasi kuchlari — qutqaruv va boshqa kechiktirib boʻlmaydigan ishlarni amalga oshirish uchun tuziladigan fuqaro muhofazasi harbiy qismlari, umumiy va maxsus hududiy, funksional va obyekt tuzilmalari.

2. Fuqaro muhofazasi vazifalari
Fuqaro muhofazasi vazifalari quyidagilardan iborat: aholini harbiy harakatlar olib borish paytida yoki shu harakatlar oqibatida yuzaga keladigan xavflardan himoyalanish usullariga oʻrgatish; obyektlarni harbiy harakatlar olib borish paytida yoki shu harakatlar oqibatida yuzaga keladigan xavflardan himoyalash harakatlari va usullariga tayyorlash; boshqaruv, xabar berish va aloqa tizimlarini tashkil qilish, rivojlantirish va doimiy shay holatda saqlab turish; xalq xoʻjaligi obyektlarining barqaror ishlashini taʼminlash yuzasidan tadbirlar kompleksini oʻtkazish; aholini, moddiy va madaniy boyliklarni xavfsiz joylarga evakuatsiya qilish; fuqaro muhofazasi harbiy tuzilmalarining shayligini taʼminlash; aholini umumiy va yakka muhofazalanish vositalari bilan taʼminlash tadbirlarini oʻtkazish; aholining harbiy harakatlar olib borish paytidagi yoki shu harakatlar oqibatidagi hayot faoliyatini taʼminlash; radiatsion, kimyoviy va biologik vaziyat ustidan kuzatish va laboratoriya nazorati olib borish; qutqaruv va boshqa kechiktirib boʻlmaydigan ishlarni oʻtkazish; harbiy harakatlar olib borish paytida yoki shu harakatlar oqibatida zarar koʻrgan hududlarda jamoat tartibini yoʻlga qoʻyish va saqlab turish; aholini va hududlarni muhofaza qilish yuzasidan boshqa tadbirlarni amalga oshirish.

3. Fuqaro muhofazasi toʻgʻrisidagi qonunchilik
Fuqaro muhofazasi toʻgʻrisidagi qonunchilik ushbu Qonun va boshqa qonunchilik hujjatlaridan iborat. Agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida Oʻzbekiston Respublikasining fuqaro muhofazasi toʻgʻrisidagi qonunchiligida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan boʻlsa, xalqaro shartnoma qoidalari qoʻllaniladi.

4. Fuqaro muhofazasi sohasidagi qonunchilikni buzganlik uchun javobgarlik
Fuqaro muhofazasi sohasidagi qonunchilikni buzganlikda aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar boʻladilar.

5. Fuqaro muhofazasi sohasidagi xalqaro hamkorlik
Oʻzbekiston Respublikasining boshqa davlatlar va xalqaro tashkilotlar bilan fuqaro muhofazasi sohasidagi hamkorligi davlat hokimiyati organlari va respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari tomonidan xalqaro shartnomalar va qonunchilikka muvofiq amalga oshiriladi.

6. Fuqaro muhofazasiga rahbarlik qilish
Oʻzbekiston Respublikasi fuqaro muhofazasiga umumiy rahbarlikni Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi amalga oshiradi. Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vaziri mamlakat fuqaro muhofazasining boshligʻidir. Oʻzbekiston Respublikasi fuqaro muhofazasini boshqarish Oʻzbekiston Respublikasining Favqulodda vaziyatlar vazirligi zimmasiga yuklanadi. Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar, tumanlar va shaharlar hududlarida fuqaro muhofazasiga rahbarlik qilishni tegishincha lavozimiga koʻra fuqaro muhofazasining boshligʻi boʻlgan Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisi, viloyatlar, tumanlar va shaharlar hokimlari amalga oshiradilar. Vazirliklar, idoralar va tashkilotlarda fuqaro muhofazasiga rahbarlik qilishni ularning lavozimiga koʻra mazkur organlar va tashkilotlar fuqaro muhofazasining boshligʻi boʻlgan rahbarlari amalga oshiradilar. Fuqaro muhofazasi boshligʻi oʻz vakolatlari doirasida quyidagi huquqlarga ega: fuqaro muhofazasining tegishli rejalarini amalga joriy etish; aholini, moddiy va madaniy boyliklarni xavfsiz joylarga evakuatsiya qilish toʻgʻrisida qarorlar qabul qilish; fuqaro muhofazasi boʻyicha direktivalar, buyruqlar, qarorlar va farmoyishlar chiqarish; oʻz tasarrufidagi hududlar hamda tashkilotlarning kuchlari va vositalarini fuqaro muhofazasi sohasidagi tadbirlarni oʻtkazishga jalb etish; qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni amalga oshirish. Fuqaro muhofazasi boshliqlarining aholini va hududlarni muhofaza qilish masalalari boʻyicha direktivalari, buyruqlari, qarorlari va farmoyishlari barcha tashkilotlar, shuningdek mansabdor shaxslar va fuqarolar uchun bajarilishi majburiydir. Aholini va hududlarni zamonaviy qirgʻin vositalari qoʻllanilishi oqibatlaridan muhofaza qilish va fuqaro muhofazasi sohasidagi tadbirlarni amalga oshirishga oid harakatlarni muvofiqlashtirish tegishli hududlar, tarmoqlar va tashkilotlarning fuqaro muhofazasi boshliqlari zimmasiga yuklanadi.

7. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining fuqaro muhofazasi sohasidagi vakolatlari
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi: fuqaro muhofazasi sohasida yagona davlat siyosati oʻtkazilishini taʼminlaydi; Oʻzbekiston Respublikasi fuqaro muhofazasi rejasini tasdiqlaydi; fuqaro muhofazasini rivojlantirish va takomillashtirishning asosiy yoʻnalishlarini, ularning moliyaviy va moddiy-texnika taʼminoti tartibini tasdiqlaydi; tinchlik davrida va urush davrida davlat iqtisodiyoti faoliyat koʻrsatishi barqarorligini taʼminlash tadbirlari ishlab chiqilishiga va oʻtkazilishiga rahbarlik qiladi; hududlarni ularda yashayotgan aholi soniga va davlat iqtisodiyotida muhim rol oʻynovchi yoki aholi xavfsizligiga taʼsir koʻrsatuvchi tashkilotlar mavjudligiga koʻra fuqaro muhofazasi boʻyicha guruhlarga, shuningdek, tashkilotlarni davlat iqtisodiyotidagi roli yoki aholi xavfsizligiga taʼsiriga koʻra fuqaro muhofazasi boʻyicha toifalarga kiritish tartibini belgilaydi; fuqaro muhofazasi tizimini urush davri sharoitiga oʻtkazish, evakuatsiya tadbirlarini amalga oshirish tartibini belgilaydi; himoya inshootlarini va fuqaro muhofazasi boshqa obyektlarini barpo etish tartibini, shuningdek yakka muhofazalanish vositalari, moddiy-texnika, oziq-ovqat, tibbiy va boshqa xil vositalar zaxiralarini toʻplash, saqlash va ulardan foydalanish shartlarini belgilaydi; davlat organlari va tashkilotlarning fuqaro muhofazasi sohasidagi faoliyati ustidan nazoratni amalga oshiradi; qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni amalga oshiradi.

8. Fuqaro muhofazasi sohasidagi maxsus vakolatli respublika ijro etuvchi hokimiyat organi
Fuqaro muhofazasi sohasidagi maxsus vakolatli respublika ijro etuvchi hokimiyat organi Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligidir. Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi: fuqaro muhofazasini rivojlantirish va takomillashtirishning asosiy yoʻnalishlarini ishlab chiqadi; oʻz vakolati doirasida davlat hokimiyati organlari va respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari, tashkilotlar, mansabdor shaxslar va fuqarolar uchun bajarilishi majburiy boʻlgan qarorlar qabul qiladi; Oʻzbekiston Respublikasi fuqaro muhofazasi rejasi loyihasini ishlab chiqadi; harbiy qismlar va fuqaro muhofazasi tuzilmalari boshqarilishini tashkil etadi; fuqaro muhofazasi ehtiyojlarini koʻzlab zarur qurol-aslahalar, texnika, muhofazalanish vositalari va boshqa moddiy-texnika vositalari yetkazib berilishi uchun davlat buyurtmasi loyihasini shakllantiradi; xabar berishni tashkil etish va fuqaro muhofazasi tizimini shay holatga keltirish boʻyicha direktiv hujjatlar ishlab chiqadi; fuqaro muhofazasi kuchlari va vositalarining jangovarlik hamda safarbarlik tayyorgarligini taʼminlaydi; shaxsiy tarkib va aholi fuqaro muhofazasi sohasida oʻrgatilishini tashkil etadi; fuqaro muhofazasi tadbirlari bajarilishi ustidan davlat nazoratini amalga oshiradi; qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni amalga oshiradi.

9. Vazirliklar va idoralarning fuqaro muhofazasi sohasidagi vakolatlari
Vazirliklar va idoralar: fuqaro muhofazasining tegishli rejalarini ishlab chiqadilar va ularning amalga oshirilishiga rahbarlik qiladilar; xodimlar zamonaviy qirgʻin vositalaridan himoyalanish usullariga va urush davri sharoitidagi harakatlarga tayyorlanishi va oʻrgatilishini tashkil etadilar; zamonaviy qirgʻin vositalari taqdid solganda va qoʻllanilganda tarmoq xodimlarini muhofaza qilish tadbirlarini amalga oshiradilar; urush davrida tarmoq va xalq xoʻjaligi obyektlari barqaror ishlashini taʼminlash tadbirlarini ishlab chiqadilar va amalga oshiradilar; tashkilotlarni xavfsiz zonalarga evakuatsiya qilish rejalari ishlab chiqilishi va amalga oshirilishini tashkil etadilar; fuqaro muhofazasi moddiy-texnika, tibbiy va boshqa xil vositalar zaxiralarini yaratadilar hamda ularning toʻplanishi, saqlanishi, yangilab borilishi va qoʻllanishga shay holatda saqlab turilishi ustidan nazoratni amalga oshiradilar; tarmoq fuqaro muhofazasi ahvoli toʻgʻrisida belgilangan tartibda axborot taqdim etadilar; fuqaro muhofazasi sohasida mahalliy davlat hokimiyati organlari bilan oʻzaro hamkorlik qiladilar; xabar berish tizimini, umumiy va yakka muhofazalanish vositalarini vujudga keltiradilar hamda ularni doimiy shay holatda saqlaydilar; fuqaro muhofazasining holatini nazorat qilib boradilar; qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni amalga oshiradilar.

10. Mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining fuqaro muhofazasi sohasidagi vakolatlari
Mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari: fuqaro muhofazasi rejalarini ishlab chiqadilar va ularning tegishli hududda amalga oshirilishiga rahbarlik qiladilar; tegishli hududdagi tashkilotlar, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari tomonidan fuqaro muhofazasi tadbirlarining bajarilishini tashkil etadilar va nazorat qilib boradilar; fuqaro muhofazasi kuchlari va vositalari tayyorlanishini hamda shay holatda saqlab turilishini taʼminlaydilar; tashkilotlar rahbarlari va aholining zamonaviy qirgʻin vositalari qoʻllanilgan paytdagi himoyalanish usullariga oʻrgatilishini tashkil etadilar; zamonaviy qirgʻin vositalari qoʻllanilgan sharoitda aholi hayot faoliyatining taʼminlanishini kafolatlovchi fuqaro muhofazasiga oid mol-mulk, moddiy-texnika, oziq-ovqat, tibbiy va boshqa xil zaxiralar hajmlarini belgilaydilar hamda ularning toʻplanishi, saqlanishi, yangilab borilishi va shay holatda saqlab turilishi uchun javob beradilar; urush davrida, idoraviy boʻysunuvidan qati nazar, tashkilotlarning barqaror ishlashini taʼminlash tadbirlarini tashkil etadilar va amalga oshiradilar; fuqaro muhofazasi sohasida axborotlar yigʻish va almashinishni, shuningdek zamonaviy qirgʻin vositalarining qoʻllanilish tahdidi yoki qoʻllanilganligi toʻgʻrisida aholini oʻz vaqtida xabardor qilinishini taʼminlaydilar; aholini evakuatsiya qilish va boʻlib-boʻlib joylashtirishga, uning xavfsiz zonalarga oʻrnashib olishiga tayyorgarlik koʻrish hamda shu ishlarni tashkil etish, davolash muassasalari va boshqa tashkilotlar ishini yoʻlga qoʻyish tadbirlarini amalga oshiradilar; qutqaruv va boshqa kechiktirib boʻlmaydigan ishlarni tashkil etadilar va amalga oshiradilar, oʻz tasarruflaridagi hududda jamoat tartibi saqlanishini taʼminlaydilar; qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni amalga oshiradilar.

11. Tashkilotlarning fuqaro muhofazasi sohasidagi vakolatlari
Tashkilotlar oʻz vakolatlari doirasida: fuqaro muhofazasi tadbirlarini rejalashtiradilar va amalga oshiradilar; urush davrida barqaror ishlashni taʼminlash tadbirlarini amalga oshiradilar; oʻz xodimlarini harbiy harakatlar olib borish paytida yoki shu harakatlar oqibatida vujudga keladigan xavflardan himoyalanish usullariga oʻrgatishni amalga oshiradilar; xabar berish mahalliy tizimlarini yaratadilar va ularni foydalanishga doimo shay holatda saqlab turadilar; xodimlarga fuqaro muhofazasi sohasidagi oʻz majburiyatlarini bajarishlari uchun zarur sharoit yaratadilar; moddiy-texnika, tibbiy va boshqa xil vositalarning zaxiralarini yaratadilar. Potensial xavfli ishlab chiqarish obyektlariga ega boʻlgan, shuningdek muhim mudofaa va iqtisodiy ahamiyatga molik tashkilotlar fuqaro muhofazasi tuzilmalarini yaratadilar va ularni doimo shay holatda saqlab turadilar. Bunday tashkilotlarni belgilash tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan joriy etiladi.

12. Fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining fuqaro muhofazasi sohasidagi ishtiroki
Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari: fuqarolarning zamonaviy qirgʻin vositalari qoʻllanilgan paytdagi himoyalanish usullariga oʻrgatilishiga koʻmaklashadilar; harbiy harakatlar olib borilishi bilan bogʻliq yoki shu harakatlar oqibatida xavflarning yuzaga kelishi tahdid etgan taqdirda tegishli hududdagi fuqarolar xabardor qilinishini tashkil etadilar; aholining hayot faoliyati taʼminlanishi sohasida tadbirlar tayyorlanishi va bajarilishini amalga oshiradilar; qonunchilikka muvofiq boshqa tadbirlarni amalga oshiradilar.

13. Fuqarolarning fuqaro muhofazasi sohasidagi huquqlari
Fuqarolar quyidagi huquqlarga ega: oʻz hayoti, sogʻligʻi va mol-mulki harbiy harakatlardan muhofazalanishi; umumiy va yakka muhofazalanish vositalaridan tekin foydalanish; harbiy harakatlar kechayotgan joylarda oʻzlari yoʻliqishlari mumkin boʻlgan xavf darajasi va zarur xavfsizlik choralari toʻgʻrisida axborot olish. Fuqarolar fuqaro muhofazasi sohasida qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa huquqlarga ham ega boʻlishlari mumkin. harbiy harakatlardan jabrlanganlarga ularning hayot faoliyatini taʼminlash uchun zarur sharoitlar yaratiladi, tibbiy, moddiy-moliyaviy va boshqa xil yordam koʻrsatiladi.

14. Fuqarolarning fuqaro muhofazasi sohasidagi majburiyatlari
Fuqarolar: ushbu Qonunga va fuqaro muhofazasi sohasidagi boshqa qonunchilik hujjatlariga rioya qilishlari; fuqaro muhofazasi tadbirlarini bajarishda ishtirok etishlari va tegishli tayyorgarlikdan oʻtishlari; fuqaro muhofazasi signallarini, umumiy va yakka muhofazalanish vositalaridan foydalanish qoidalarini bilishlari; jabrlanganlarga dastlabki tibbiy va boshqa xil yordam koʻrsatishni bilishlari; davlat organlariga, shuningdek tashkilotlarga fuqaro muhofazasi sohasidagi vazifalarni hal etishda koʻmaklashishlari; fuqaro muhofazasi obyektlari va mol-mulkini asrab-avaylashlari shart. Fuqaro muhofazasi sohasida fuqarolarning zimmasida qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa majburiyatlar ham boʻlishi mumkin.

15. Chet el fuqarolari va fuqaroligi boʻlmagan shaxslarning fuqaro muhofazasi sohasidagi huquq va majburiyatlari
Oʻzbekiston Respublikasi hududidagi chet el fuqarolari va fuqaroligi boʻlmagan shaxslar fuqaro muhofazasi sohasida Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari bilan teng huquqlarga ega boʻladilar va majburiyatlarni bajaradilar.

16. Aholi va mutaxassislarni fuqaro muhofazasi sohasida tayyorlash
Umumiy oʻrta, oʻrta maxsus, professional va oliy taʼlim tashkilotlari, ishlab chiqarish va yashash joylarda aholini fuqaro muhofazasi sohasida oʻrgatish umumiy va majburiydir. Fuqaro muhofazasi sohasida rahbarlar va mutaxassislarni tayyorlash va qayta tayyorlash malaka oshirish muassasalari, maxsus oʻquv-uslubiyot markazlarida, kurslarda, shuningdek ish joyida amalga oshiriladi. Fuqaro muhofazasi sohasidagi bilimlarni targʻib etish davlat organlari, shuningdek odamlarni muhofaza qilish va qutqarish borasidagi tegishli jamoat birlashmalari tomonidan taʼminlanadi. Bilimlarni targʻib etish uchun ommaviy axborot vositalaridan foydalanish mumkin.

17. Fuqaro muhofazasi xizmatlari
Fuqaro muhofazasi maxsus tadbirlari bajarilishini taʼminlash hamda ushbu maqsadlarda kuch va vositalarni tayyorlash uchun respublika, viloyat, tuman, shahar, shuningdek obyekt fuqaro muhofazasi xizmatlari tashkil etiladi. Fuqaro muhofazasi xizmatlarining roʻyxati, shuningdek ular toʻgʻrisidagi nizomlar Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi.

18. Fuqaro muhofazasi kuchlarining tarkibi
Fuqaro muhofazasi kuchlari fuqaro muhofazasi qoʻshinlari tuzilmalaridan tarkib topadi. Fuqaro muhofazasi kuchlari va vositalari tarkibi, uning tarkibiy tuzilishi, shuningdek, fuqaro muhofazasi tuzilmalari faoliyatining boshqa masalalari Oʻzbekiston Respublikasi fuqaro muhofazasi boshligʻi tomonidan belgilab qoʻyiladi. Fuqaro muhofazasi vazifalarini hal etish uchun qonunchilikda belgilangan tartibda Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining qutqaruv tuzilmalari, qismlari va boʻlinmalari ham jalb etilishi mumkin.

19. Fuqaro muhofazasi qoʻshinlari
Favqulodda vaziyatlar vazirligining fuqaro muhofazasi qoʻshinlari Oʻzbekiston Respublikasi fuqaro muhofazasi kuchlarining asosini tashkil etadi. Fuqaro muhofazasi qoʻshinlarining urush davridagi asosiy vazifalari quyidagilardan iborat: zararlanish oʻchoqlarida va zaharlanish zonalarida muhandislik, radiatsion, kimyoviy va boshqa qidiruv turlarini olib borish; qutqaruv va boshqa kechiktirib boʻlmaydigan ishlarni amalga oshirish; aholini va xalq xoʻjaligi obyektlarini evakuatsiya qilishda ishtirok etish; aholi hayot faoliyatini taʼminlash obyektlarini tiklash ishlarini amalga oshirishda ishtirok etish hamda fuqaro muhofazasining boshqa vazifalarini bajarish. Fuqaro muhofazasi qoʻshinlarining faoliyati, ularni butlash qonunchilikka muvofiq amalga oshiriladi.

20. Fuqaro muhofazasi tuzilmalari
Fuqaro muhofazasi tuzilmalari qutqaruv va boshqa kechiktirib boʻlmaydigan ishlarni amalga oshirish uchun hududiy-ishlab chiqarish prinsipiga koʻra tashkil etiladi. Fuqaro muhofazasi tuzilmalari: boʻysunuviga koʻra — hududiy (viloyatlar, tumanlar va shaharlardagi) hamda obyekt (xalq xoʻjaligi obyektlaridagi) tuzilmalariga; belgilangan vazifasiga koʻra — umumiy maqsaddagi (zararlanish oʻchoqlarida qutqaruv ishlarini olib borish uchun) tuzilmalarga va maxsus tadbirlarni bajaruvchi xizmatlar (qidiruv ishlarini olib borish, tibbiy yordam koʻrsatish, yongʻinlarning tarqalishiga yoʻl qoʻymaslik va ularni oʻchirish, jamoat tartibini saqlash va hokazo) tuzilmalariga boʻlinadi. Fuqaro muhofazasi tuzilmalariga Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari: 18 yoshdan 60 yoshgacha boʻlgan erkaklar, 18 yoshdan 55 yoshgacha boʻlgan ayollar qabul qilinadi, safarbarlik koʻrsatmasiga ega boʻlgan harbiy xizmatga majburlar, I, II, III guruh nogironligi boʻlgan shaxslar, homilador ayollar, sakkiz yoshga toʻlmagan bolalari bor ayollar, shuningdek uch yoshga toʻlmagan bolalari bor, oʻrta yoki oliy tibbiy maʼlumotli ayollar bundan mustasno.

21. Fuqaro muhofazasini moliyalash
Fuqaro muhofazasini moliyalash vazirliklar, idoralar va ular tasarrufidagi budjetdagi tashkilotlarda, viloyatlar, tumanlar va shaharlarda tegishincha respublika yoki mahalliy budjet mablagʻlari hisobidan, tashkilotlarda esa — oʻz mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi. Fuqaro muhofazasini moliyalash ijtimoiy fondlarning mablagʻlari, fuqarolarning ixtiyoriy badallari va boshqa manbalar hisobidan amalga oshirilishi mumkin.

22. Fuqaro muhofazasi qoʻshinlarining asosiy fondlari
Harbiy shaharchalarning turar joylari va imoratlari, fuqaro muhofazasi harbiy qismlarining oʻquv-moddiy bazasi obyektlari, moddiy va texnik vositalari davlat mulki boʻlib, fuqaro muhofazasi qoʻshinlarining asosiy fondlarini tashkil etadi. Fuqaro muhofazasi qoʻshinlari koʻrsatib oʻtilgan va oʻzlariga ajratilgan boshqa mol-mulkka nisbatan tezkor boshqaruv huquqidan foydalanadilar. Fuqaro muhofazasi qoʻshinlarini joylashtirish va ularning doimiy faoliyati uchun yer uchastkalari, joylar, omborlar va boshqa obyektlar tegishli davlat hokimiyati organlari va respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari tomonidan ularga doimiy yoki vaqtinchalik foydalanish uchun beriladi.

23. Fuqaro muhofazasi obyektlari va mol-mulki
Fuqaro muhofazasi obyektlari va mol-mulki jumlasiga quyidagilar kiradi: davlat hokimiyati organlarining va respublika ijro etuvchi hokimiyat organlarining himoya inshootlari hamda yer usti binolari kompleksiga ega boʻlgan boshqaruv punktlari; fuqaro muhofazasining alohida va tutash qurilgan himoyalanish, radiatsiyadan saqlanish joylari; mol-mulk va texnika saqlanadigan omborxona binolari; yakka muhofazalanish vositalari, radiatsion, kimyoviy qidiruv va dozimetrik nazorat priborlari; aloqa va xabar berish vositalari; davlat mulki boʻlgan, shuningdek fuqaro muhofazasi maqsadida foydalanish uchun tashkilotlarning mablagʻlari hisobiga yaratilgan yoki sotib olingan boshqa moddiy-texnika vositalari. Fuqaro muhofazasi tadbirlarini taʼminlash uchun davlat hokimiyati organlari va respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari, tashkilotlar tomonidan fuqaro muhofazasi mol-mulki zaxiralari yaratiladi. Tashkilotlarning boshqaruv tarkibiy tuzilmalari va xoʻjalik yuritish faoliyati shakllari oʻzgargan taqdirda, ular zimmasida fuqaro muhofazasi obyektlari va mol-mulkidan belgilangan maqsadda foydalanish, shuningdek bunday obyektlar hamda mol-mulklarni hosil etish va toʻplash topshiriqlari qolaveradi. Fuqaro muhofazasi obyektlarini barpo etish va mol-mulkidan foydalanish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.