Tovar va moliya bozorlarida monopoliyaga qarshi tartibga solishni takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida
(resolution, 2024-08-03)

“Raqobat toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq hamda tovar va moliya bozorlaridagi raqobat sohasini davlat tomonidan tartibga solishni takomillashtirish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Quyidagilar: Tovar va moliya bozorida xoʻjalik yurituvchi subyektning yoki shaxslar guruhining ustun mavqeyini eʼtirof etish hamda Tovar yoki moliya bozorida ustun mavqeni egallab turgan xoʻjalik yurituvchi subyektlarning davlat reyestrini yuritish tartibi toʻgʻrisidagi nizom 1-ilovaga muvofiq; Xizmatlarning moliya bozorida monopol yuqori va monopol past narxlarni aniqlash tartibi toʻgʻrisidagi nizom 2-ilovaga muvofiq; Raqobatni cheklaydigan kelishib olingan harakatlar va bitimlarni aniqlash tartibi toʻgʻrisidagi nizom 3-ilovaga muvofiq; Xoʻjalik yurituvchi subyektlarni majburiy tarzda boʻlish yoki ajratib chiqarish masalalarini koʻrib chiqish tartibi toʻgʻrisidagi nizom 4-ilovaga muvofiq; 2. Oʻzbekiston Respublikasining Xususiylashtirish, monopoliyadan chiqarish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasi manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda bir oy muddatda qonun hujjatlariga ushbu qarordan kelib chiqadigan oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritsin. Vazirliklar va idoralar bir oy muddatda oʻz idoraviy normativ-huquqiy hujjatlarini ushbu qarorga muvofiqlashtirsinlar. 3. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining birinchi oʻrinbosari R.S. Azimov zimmasiga yuklansin. 1. Ushbu Nizom “Raqobat toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasining Qonuniga muvofiq Tovar va moliya bozorida xoʻjalik yurituvchi subyektning yoki shaxslar guruhining ustun mavqeyini eʼtirof etish tartibi va shartlari hamda Tovar yoki moliya bozorida ustun mavqeni egallab turgan xoʻjalik yurituvchi subyektlarning davlat reyestrini yuritish tartibini belgilaydi. 2. Ushbu Nizomda quyidagi tushunchalardan foydalaniladi: tovar — faoliyatning olish va realizatsiya qilish uchun moʻljallangan mahsuli, shu jumladan, ishlar va xizmatlar (moliyaviy xizmatlardan tashqari); moliyaviy xizmat — banklar va boshqa kredit, sugʻurta va oʻzga moliya tashkilotlari tomonidan koʻrsatiladigan xizmatlar, shuningdek qimmatli qogʻozlar bozorining professional ishtirokchilari xizmatlari hamda pul mablagʻlarini jalb etish va (yoki) joylashtirish bilan bogʻliq boʻlgan xizmatlar; tovar yoki moliya bozori chegarasi — Oʻzbekiston Respublikasi hududida tovar yoki moliyaviy xizmatlarning yoki Oʻzbekiston Respublikasining maʼmuriy-hududiy boʻlinishiga mos kelmasligi mumkin boʻlgan muomaladagi hamda ularni sotib olish va xizmat koʻrsatish imkoni mavjud boʻlgan chegaralardagi qismining muomala doirasi; tovar bozorida bozor ulushi — xoʻjalik yurituvchi subyekt yoki shaxslar guruhi tomonidan ishlab chiqarilgan tovar realizatsiya qilingan hajmining tovar bozori chegaralari doirasida ushbu tovar bozorining barcha ishtirokchilari tomonidan ishlab chiqarilgan tovarni realizatsiya qilishning umumiy hajmiga nisbati; moliya bozorida bozor ulushi — xoʻjalik yurituvchi subyekt yoki shaxslar guruhi tomonidan koʻrsatilgan moliyaviy xizmatlar hajmining moliya bozori chegaralari doirasida ushbu moliya bozorining barcha ishtirokchilari tomonidan koʻrsatilgan moliyaviy xizmatlarning umumiy hajmiga nisbati. 3. Tovar va moliya bozorida xoʻjalik yurituvchi subyektning yoki shaxslar guruhining ustun mavqeyini eʼtirof etish tovar va moliya bozori chegaralari doirasida, uning joylashgan va davlat roʻyxatidan oʻtgan joyidan qatʼi nazar, Oʻzbekiston Respublikasi Monopoliyaga qarshi kurashish qoʻmitasi hamda uning hududiy organlari (keyingi oʻrinlarda monopoliyaga qarshi organ deb ataladi) tomonidan amalga oshiriladi. 4. Tovar va moliya bozorida xoʻjalik yurituvchi subyektning yoki shaxslar guruhining ustun mavqeyi mavjudligini aniqlash quyidagi izchillikda amalga oshiriladi: tovarlar va moliyaviy xizmatlarning bir-birining oʻrnini bosishini hisobga olgan holda tovar yoki moliya bozori chegaralarini aniqlash; xoʻjalik yurituvchi subyektning va(yoki) shaxslar guruhining bozor ulushini aniqlash; tovar va moliya bozorida xoʻjalik yurituvchi subyektning yoki shaxslar guruhining ustun mavqeyini eʼtirof etish. 5. Monopoliyaga qarshi organ ushbu Nizomda belgilangan tovar bozorining chegaralarini aniqlash boʻyicha talablarga rioya qilishda umuman respublika boʻyicha, Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahri boʻyicha alohida yoki ikki yoki undan ortiq tovar bozorlari chegaralarini bittaga biriktirish yoʻli bilan tovar bozorining chegaralarini belgilash huquqiga ega. 6. Tovar bozorining chegaralari isteʼmolchilar tomonidan tovarni erkin sotib olish tamoyili boʻyicha aniqlanadi. Tovarni erkin sotib olish quyidagi shart-sharoitlar mavjud boʻlganda taʼminlanadi: tegishli mintaqada aniq tovarni sotib olish imkoniyati; tovar qiymatiga nisbatan transport xarajatlarining qoplanishi; tovarning sifati, ishonchliligi va boshqa isteʼmol xususiyatlarining saqlanishi; tovarni oldi-sotdi, olib kirish va olib chiqishga cheklovlar (taqiqlar)ning mavjud emasligi; tovar bozori chegaralari doirasida raqobatning teng shart-sharoitlari mavjudligi. 7. Xoʻjalik yurituvchi subyektlar yoki shaxslar guruhining bozor ulushlarini aniqlash mazkur Nizomning 13 va 14-bandlarida koʻrsatilgan maʼlumotlar asosida kamida bir yillik davr uchun amalga oshiriladi. 8. Bozor ulushi xoʻjalik yurituvchi subyekt yoki shaxslar guruhining aniq tovar bozoridagi savdo-sotiqlar hajmining umumiy hajmidagi ishtirokini ifodalovchi koʻrsatkich hisoblanadi. Tovar bozorida bozorlar ulushlarini hisoblab chiqish uchun hisob-kitobga tovarlarni realizatsiya qilish koʻrsatkichlari asosan natura ifodasida, xizmatlar bozorida esa — qiymat shaklida qabul qilinadi. Natura ifodasidagi tegishli koʻrsatkichlar mavjud boʻlmaganda qiymat shaklidagi maʼlumotlar qabul qilinadi. 9. Xoʻjalik yurituvchi subyektning yoki shaxslar guruhining bozor ulushi ushbu subyektning yoki shaxslar guruhining ishlab chiqarilgan tovarni realizatsiya qilish hajmining tovar bozori hajmiga nisbati sifatida aniqlanadi hamda quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi: BU — xoʻjalik yurituvchi subyektning yoki shaxslar guruhining bozor ulushi; Vo — tovar bozori hududida xoʻjalik yurituvchi subyektning yoki shaxslar guruhining tovarni (shu jumladan bir-birining oʻrnini bosadigan tovarni) realizatsiya qilish hajmi, Vp — quyidagi tarzda hisoblanadigan tovar bozorining miqdori: Vo1 — Von — tovar bozori hududidagi barcha xoʻjalik yurituvchi subyektlar tomonidan tovarlarni (shu jumladan oʻzaro almashinadigan tovarlarni) realizatsiya qilish hajmi; Vi — tovar bozori hududida import tovarini (shu jumladan bir-birining oʻrnini bosadigan tovarni) realizatsiya qilish hajmi. 10. Tovar bozorida xoʻjalik yurituvchi subyektning yoxud shaxslar guruhining raqobatlashuvchi xoʻjalik yurituvchi subyektlarga bogʻliq boʻlmagan holda unga oʻz faoliyatini amalga oshirish va raqobatning holatiga hal qiluvchi taʼsir koʻrsatish, tegishli bozorga boshqa xoʻjalik yurituvchi subyektlarning kirishini qiyinlashtirish yoxud ularning iqtisodiy faoliyat erkinligini boshqacha tarzda cheklash imkoniyatini beradigan holati ustun mavqe hisoblanadi. 11. Xoʻjalik yurituvchi subyekt yoki shaxslar guruhi tovarining ulushi: a) ellik va undan ortiq foizni tashkil etsa; b) oʻttiz besh foizdan ellik foizgacha hajmda boʻlib, bunda quyidagi shartlar: xoʻjalik yurituvchi subyektning tovar bozoridagi ulushi kamida bir yil mobaynida, yaʼni xoʻjalik yurituvchi subyektning yoki shaxslar guruhining tovar bozorida 35 — 50 foiz doirasida boʻlgan ulushi bir yil va undan ortiq muddat mobaynida barqaror boʻlib turishi; tovar bozorida boshqa xoʻjalik yurituvchi subyektlarga (raqobatchilarga) tegishli ulushlarning nisbiy miqdorda boʻlib turishi, yaʼni bozorda 20 foizdan ortiq tovarlar ulushi boʻlgan xoʻjalik yurituvchi subyektning yoki shaxslar guruhining yoʻqligi; ushbu bozorga yangi xoʻjalik yurituvchi subyektlarning (raqobatchilarning) kirishiga imkoniyat boʻlishi shartlari belgilangan boʻlsa, shu xoʻjalik yurituvchi subyektning yoki shaxslar guruhining mavqeyi ustun mavqe deb eʼtirof etiladi. 12. Tegishli tovar bozorida tovarning aniq turiga oʻxshash boʻlmagan yangi tovar ishlab chiqarish bilan birinchi marta bozorga kirayotgan xoʻjalik yurituvchi subyektning yoki shaxslar guruhining ustun mavqeyi ikki yil mobaynida eʼtirof etilmaydi. 13. Tovar bozorini oʻrganishda monopoliyaga qarshi organ yuridik va jismoniy shaxslardan, davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlaridan mahalliy davlat hokimiyati organlaridan tegishli ravishda quyidagi maʼlumotlarni soʻrab oladi: tovarlar ishlab chiqarish, realizatsiya qilish, import va eksport qilish miqdorlari; tegishli bozordagi tovarni ishlab chiqaruvchi korxonalar roʻyxati; taʼsis hujjatlari; xoʻjalik yurituvchi subyektning davlat roʻyxatidan oʻtkazilganligi toʻgʻrisidagi guvohnomaning nusxasi; xoʻjalik yurituvchi subyektlarning hamkorlikdagi faoliyati bilan bogʻliq shartnomalar nusxalari; tovarlarga narxlar; tovarlarni realizatsiya qilish uchun tuzilgan shartnomalar nusxalari; tovarning texnik hujjatlari (GOST, TSh va boshqalar). 14. Maʼlumot soʻrov olingan kundan boshlab bir oy muddatdan kechikmasdan monopoliyaga qarshi organga, shu jumladan: Oʻzbekiston Respublikasi Davlat statistika qoʻmitasi va uning hududiy organlari tomonidan — pochta manzillari koʻrsatilgan holda tovar (ishlar bajaruvchi, xizmatlar koʻrsatuvchi) ishlab chiqaruvchi korxonalar roʻyxati, tovar ishlab chiqarish (ishlar bajarish, xizmatlar koʻrsatish)ning umumiy miqdori, tovarni import va eksport qilish toʻgʻrisida; Oʻzbekiston Respublikasi Davlat bojxona qoʻmitasi va uning hududiy organlari tomonidan — tovarni import va eksport qilish hajmlarini koʻrsatgan holda ular bilan shugʻullanadigan xoʻjalik yurituvchi subyektlar roʻyxati toʻgʻrisida; xoʻjalik yurituvchi subyektlar tomonidan — ishlab chiqarish quvvatlari, ishlab chiqarish (koʻrsatilgan xizmatlar), tovarni realizatsiya qilish, import va eksport qilish hajmlari toʻgʻrisida, shuningdek taʼsis hujjatlari, texnik hujjatlari; vakolatli organlar, tovar ishlab chiqaruvchilar va yoki isteʼmolchilar tomonidan — tovarlarning funksional jihatdan qoʻllanilishi, sifat va texnik tavsifnomalari, narxi va boshqa parametrlari boʻyicha ularning bir-birining oʻrnini bosa olishi mumkinligi toʻgʻrisida maʼlumotlar taqdim etiladi. 15. Zarur hollarda va tovar bozorida xoʻjalik yurituvchi subyektning yoki shaxslar guruhining ustun mavqeni aniqlash uchun maʼlumotlar yetarli boʻlmaganda monopoliyaga qarshi organ uning mazmunini aniq koʻrsatgan holda tegishli maʼlumotni qoʻshimcha ravishda soʻrab olishi mumkin. 16. Tovar bozorida ustun mavqeyini egallagan deb, eʼtirof etilgan xoʻjalik yurituvchi subyekt yoki shaxslar guruhi mazkur Nizomda nazarda tutilgan tartibda Tovar yoki moliya bozorida ustun mavqeni egallab turgan xoʻjalik yurituvchi subyektlar davlat reyestriga kiritiladi. 17. Monopoliyaga qarshi organ butun respublika hududi boʻyicha, Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahri boʻyicha alohida yoki ikki yoxud undan ortiq tovar bozorlari chegaralarini bittaga biriktirish yoʻli bilan tovar bozorining chegaralarini belgilash huquqiga ega. 18. Moliya bozori chegaralari uchun moliyaviy xizmatlar isteʼmolchilari erkin (olish) imkoniyati tamoyili boʻyicha aniqlanadi. Moliyaviy xizmatlarni erkin olish: texnik imkoniyatlarni hisobga olgan holda tegishli mintaqada moliyaviy xizmatlar olish imkoniyati mavjud boʻlganda; tegishli mintaqada qoʻshimcha katta xarajatlarsiz, jumladan isteʼmolchining boshqa mintaqada moliyaviy xizmatlar olishga transport xarajatlarisiz moliyaviy xizmatlar olishi iqtisodiy maqsadga muvofiq boʻlganda; boshqa mintaqada moliyaviy xizmatlar olish imkoniyati maʼmuriy cheklovlar mavjud boʻlmaganda taʼminlanadi. 19. Moliya bozorida xoʻjalik yurituvchi subyektning yoki shaxslar guruhining bozor ulushlarini aniqlash ushbu Nizomning 24 va 25-bandlarida koʻrsatilgan maʼlumotlar asosida kamida bir yillik davr uchun amalga oshiriladi. 20. Moliya bozorining yalpi hajmi va xoʻjalik yurituvchi subyektning yoki shaxslar guruhining bozor ulushining hajmini hisob-kitob qilish koʻrsatilayotgan xizmatlarning xususiyatlaridan kelib chiqqan holda qiymat va (yoki) miqdoriy ifodalash orqali amalga oshiriladi. 21. Moliya bozorida xoʻjalik yurituvchi subyektning yoxud shaxslar guruhining raqobatlashuvchi xoʻjalik yurituvchi subyektlarga bogʻliq boʻlmagan holda unga oʻz faoliyatini amalga oshirish va raqobatning holatiga hal qiluvchi taʼsir koʻrsatish, tegishli bozorga boshqa xoʻjalik yurituvchi subyektlarning kirishini qiyinlashtirish yoxud ularning iqtisodiy faoliyat erkinligini boshqacha tarzda cheklash imkoniyatini beradigan holati ustun mavqe hisoblanadi. 22. Xoʻjalik yurituvchi subyektning yoki shaxslar guruhining moliya bozori chegaralari doirasidagi ulushi 35 foizdan oshadigan mavqeyi moliya bozoridagi ustun mavqe deb eʼtirof etiladi. 23. Moliyaviy xizmatlar koʻrsatish boshlangan sanadan boshlab ikki yil mobaynida tegishli moliya bozorida moliyaviy xizmatlarning aniq turiga oʻxshashi mavjud boʻlmagan, birinchi marta bozorga maʼlum bir turdagi moliyaviy xizmatlar bozoriga kirgan xoʻjalik yurituvchi subyekt moliya bozorida ustun mavqeyini egallovchi xoʻjalik yurituvchi subyekt sifatida koʻrib chiqilmaydi. 24. Moliya bozorida xoʻjalik yurituvchi subyektning yoki shaxslar guruhining ustun mavqeyi mavjudligini aniqlash: davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari; moliya bozorlarini tartibga solish sohasidagi tegishli vakolatli organlar; moliyaviy tashkilotlar va boshqa xoʻjalik yurituvchi subyektlar, shuningdek moliyaviy xizmatlar isteʼmolchilaridan olingan maʼlumotlar asosida amalga oshiriladi. 25. Moliya bozorida xoʻjalik yurituvchi subyektning yoki shaxslar guruhining ustun mavqeyi mavjudligini aniqlash uchun foydalaniladigan maʼlumotlarga quyidagilar kiradi: koʻrsatilgan moliyaviy xizmatlar miqdori; tegishli moliya bozorida faoliyat yuritayotgan xoʻjalik yurituvchi subyektlar roʻyxati; xoʻjalik yurituvchi subyektning davlat roʻyxatidan oʻtkazilganligi toʻgʻrisidagi guvohnomaning nusxasi; xoʻjalik yurituvchi subyektlarning hamkorlikdagi faoliyati bilan bogʻliq shartnomalar nusxalari; moliyaviy xizmatlar uchun tariflar (narxlar); moliyaviy xizmatlar koʻrsatish yuzasidan tuzilgan shartnomalar nusxalari. Monopoliyaga qarshi organ moliya bozorida xoʻjalik yurituvchi subyektning yoki shaxslar guruhining ustun mavqeyi mavjudligini aniqlash uchun boshqa vakolatli organlarda mavjud boʻlgan zarur hujjatlar va axborotlarni belgilangan tartibda oʻzaro axborot hamkorligi yoʻli bilan, shu jumladan elektron tarzda mustaqil ravishda oladi, ushbu bandda nazarda tutilgan hujjatlar va axborotlar bundan mustasno. 26. Ustun mavqe mavjudligini aniqlashda axborot agentliklari va qonun hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa axborot manbalaridan, shuningdek moliyaviy xizmatlar isteʼmolchilari bilan soʻrovnomalar oʻtkazish natijalari orqali olingan maʼlumotlardan foydalanilishi mumkin. 27. Maʼlumot monopoliyaga qarshi organning soʻrovi asosida soʻrov olingan kundan oʻttiz kalendar kunidan oshmaydigan muddatda taqdim etiladi. 28. Zarur hollarda va moliya bozorida xoʻjalik yurituvchi subyektning yoki shaxslar guruhining ustun mavqeyini aniqlash uchun maʼlumotlar yetarli boʻlmagan taqdirda monopoliyaga qarshi organ tegishli maʼlumotni uning mazmunini aniq koʻrsatgan holda qoʻshimcha ravishda soʻrab olishi mumkin. 29. Moliya bozorida ustun mavqeyini egallagan deb eʼtirof etilgan xoʻjalik yurituvchi subyekt yoki shaxslar guruhi mazkur Nizomda nazarda tutilgan tartibda Tovar yoki moliya bozorida ustun mavqeni egallab turgan xoʻjalik yurituvchi subyektlar Davlat reyestriga kiritiladi. 30. Tovar yoki moliya bozorida ustun mavqeni egallab turgan xoʻjalik yurituvchi subyektlar davlat reyestri (keyingi oʻrinlarda Reyestr deb ataladi) tovar yoki moliya bozorida ustun mavqeni egallab turgan xoʻjalik yurituvchi subyektlar va shaxslar guruhining faoliyati monitoringi va nazoratini amalga oshirish, monopoliyaga qarshi harakatlarini cheklash va ularning oldini olish hamda ular tomonidan ustun mavqeyini suiisteʼmol qilishiga yoʻl qoʻymaslik uchun yuritiladi. 31. Reyestr Oʻzbekiston Respublikasi Monopoliyaga qarshi kurashish qoʻmitasi tomonidan ushbu Nizomning 1-ilovasiga muvofiq shakllantiriladi va yuritiladi. 32. Oʻzbekiston Respublikasi Monopoliyaga qarshi kurashish qoʻmitasi va uning hududiy organlari tomonidan tovar va moliya bozorida ustun mavqeni egallab turgan deb eʼtirof etilgan xoʻjalik yurituvchi subyekt yoki shaxslar guruhi Reyestrga kiritiladi. 34. Xoʻjalik yurituvchi subyektni yoki shaxslar guruhini Reyestrga kiritish yoki undan chiqarish toʻgʻrisidagi qaror monopoliyaga qarshi organ rahbarining buyrugʻi bilan rasmiylashtiriladi. 35. Xoʻjalik yurituvchi subyektni yoki shaxslar guruhini Reyestrga kiritish toʻgʻrisida qabul qilingan qaror asosida monopoliyaga qarshi organ qaror qabul qilingan kundan boshlab uch kun muddatda: tovar bozorida ustun mavqeni egallab turgan deb eʼtirof etilgan xoʻjalik yurituvchi subyektga yoki shaxslar guruhiga ushbu Nizomning 2-ilovasiga muvofiq shakl boʻyicha bildirishnoma yuboradi, shuningdek bu toʻgʻrisida narxni tartibga soluvchi organga xabar beradi; moliya bozorida ustun mavqeni egallab turgan deb eʼtirof etilgan xoʻjalik yurituvchi subyektga yoki shaxslar guruhiga ushbu Nizomga 3-ilovaga asosan shakl boʻyicha bildirishnoma yuboradi, shuningdek bu toʻgʻrisida moliya bozorini tartibga solish sohasidagi vakolatli organga xabar beradi. 36. Xoʻjalik yurituvchi subyektni yoki shaxslar guruhini Reyestrdan chiqarish toʻgʻrisidagi qaror quyidagi hollarda qabul qilinadi: tegishli tovar yoki moliya bozorida xoʻjalik yurituvchi subyektning yoki shaxslar guruhining mavqeyi ularni ustun mavqeyidan chiqarish darajasigacha oʻzgarganda; Reyestrga kiritilgan xoʻjalik yurituvchi subyekt tomonidan mahsulot turini ishlab chiqarish va sotish (xizmatlar koʻrsatish) toʻliq toʻxtatilganda; xoʻjalik yurituvchi subyektga nisbatan tugatishga doir ish yuritish qoʻllanilganda. 37. Reyestrdan xoʻjalik yurituvchi subyektni yoki shaxslar guruhini chiqarish monopoliyaga qarshi organ rahbari buyrugʻi bilan rasmiylashtiriladi hamda qaror qabul qilingan kundan boshlab uch kun muddatda xoʻjalik yurituvchi subyektga yoki shaxslar guruhiga, narxni tartibga soluvchi organga hamda moliya bozorini tartibga solish sohasida vakolatli organga ushbu Nizomning 4-ilovasiga muvofiq shakl boʻyicha bildirishnoma yuboriladi. 38. Reyestrga kiritilgan xoʻjalik yurituvchi subyekt uning nomi oʻzgarganda yoki qayta tashkil etilganda oʻn kun muddatda bu toʻgʻrisida monopoliyaga qarshi organni xabardor qilishi shart. 39. Reyestrga oʻzgartirishlar kiritish tovar va moliya bozorlarini oʻrganish natijalariga koʻra amalga oshiriladi. 40. Tovar va moliya bozorlarini oʻrganish natijalariga koʻra xoʻjalik yurituvchi subyektni Reyestrdan chiqarish va nomi oʻzgarganligi yoki qayta tashkil qilinganligini hisobga olgan holda uni kiritishni nazarda tutuvchi oʻzgartirishlarni Reyestrga kiritish toʻgʻrisida qaror qabul qilinadi. 41. Xoʻjalik yurituvchi subyektni yoki shaxslar guruhini Reyestrga kiritish yoki undan chiqarish toʻgʻrisidagi masalani koʻrib chiqish tovar va moliya bozorlarini bevosita oʻrganishlar natijalariga koʻra, shuningdek xoʻjalik yurituvchi subyektlarning murojaatlariga asosan monopoliyaga qarshi organ tomonidan amalga oshiriladi. 42. Xoʻjalik yurituvchi subyektlar, davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari, ularning mansabdor shaxslari monopoliyaga qarshi organga maʼlumot taqdim etilmaganligi yoki oʻz vaqtida taqdim etilmaganligi, notoʻgʻri yoki soxta maʼlumotlar taqdim etilganligi uchun qonun hujjatlariga muvofiq javob beradilar. 43. Xoʻjalik yurituvchi subyekt yoki ularga narxlar (tariflar) davlat tomonidan tartibga solinadigan tovarlarni ishlab chiqarish (ishlarni bajarish, xizmatlar koʻrsatish) boʻyicha Reyestrga kiritilgan shaxslar guruhi ushbu narxlar (tariflar) qonun hujjatlarida belgilangan tartibda narxlarni tartibga solish organida tasdiqlanishini amalga oshiradilar. 44. Moliyaviy xizmatlar koʻrsatish boʻyicha Reyestrga kiritilgan xoʻjalik yurituvchi subyekt yoki shaxslar guruhi monopoliyaga qarshi organga har chorakda ular Reyestrga xizmatlar boʻyicha kiritilgan xizmatlar turiga qoʻllaniladigan narxlar toʻgʻrisidagi maʼlumotni, ularning monopol yuqori va monopol past narxlarni qoʻllashga yoʻl qoʻymaslik boʻyicha harakatlarini kuzatish maqsadida taqdim etadilar. 45. Reyestrga kiritilgan xoʻjalik yurituvchi subyekt yoki shaxslar guruhi quyidagi huquqlarga ega: monopoliyaga qarshi organ ular asosida Reyestrga kiritish toʻgʻrisida qaror qabul qilgan materiallar bilan tanishish, davlat sirlari, tijorat siri va qonun bilan muhofaza qilinadigan sir boʻlgan boshqa maʼlumotlardan tashqari; Reyestrga kiritish toʻgʻrisidagi qaror yuzasidan belgilangan tartibda shikoyat qilish. 1. Ushbu Nizom “Raqobat toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasining Qonuniga muvofiq, moliya bozorida ustun mavqeni egallab turgan xoʻjalik yurituvchi subyekt yoki shaxslar guruhi tomonidan koʻrsatiladigan xizmatlarning monopol yuqori va monopol past narxlarini aniqlash tartibini nazarda tutadi. 2. Moliya bozorida ustun mavqeni egallab turgan xoʻjalik yurituvchi subyekt yoki shaxslar guruhi tomonidan koʻrsatiladigan xizmatlarning monopol yuqori va monopol past narxlarini aniqlash Oʻzbekiston Respublikasi Monopoliyaga qarshi kurashish qoʻmitasi hamda uning hududiy organlari (keyingi oʻrinlarda monopoliyaga qarshi organlar deb ataladi) tomonidan amalga oshiriladi. 3. Agar moliya bozorida ikki yoki undan ortiq xoʻjalik yurituvchi subyekt yoki shaxslar guruhi faoliyat yuritayotgan boʻlsa, moliya bozorida ustun mavqeni egallab turgan xoʻjalik yurituvchi subyekt yoki shaxslar guruhi tomonidan koʻrsatilayotgan xizmatlar narxi, agar ushbu narx moliya bozori chegaralari doirasida boshqa xoʻjalik yurituvchi subyektlar tomonidan belgilangan narxlarning oʻrtacha qiymatidan oʻn foizdan ziyodga oshsa, monopol yuqori narx deb hisoblanadi. 4. Moliya bozorida monopol yuqori narx moliya bozorida ustun mavqeni egallab turgan xoʻjalik yurituvchi subyektning yoki shaxslar guruhining xizmatlariga narxlarni boshqa xoʻjalik yurituvchi subyektlar tomonidan koʻrsatiladigan xizmatlarga oʻxshash boʻlgan va (yoki) oʻzaro almashinadigan xizmatlar narxlari bilan taqqoslash yoʻli bilan amalga oshiriladi. Taqqoslash moliya bozorida ustun mavqeni egallab turgan xoʻjalik yurituvchi subyekt yoki shaxslar guruhi tomonidan belgilangan narx bilan hamda boshqa xoʻjalik yurituvchi subyektlarning oʻrtacha narxlari oʻrtasidagi tafovutni aniqlash yoʻli bilan amalga oshiriladi. 5. Agar moliya bozorida faqat bitta xoʻjalik yurituvchi subyekt yoki shaxslar guruhi faoliyat yuritayotgan boʻlsa, ushbu xoʻjalik yurituvchi subyekt yoki shaxslar guruhi xizmati narxi, agar ushbu narx: xizmatni koʻrsatish uchun zarur boʻlgan xarajatlar va foyda miqdoridan oshsa hamda ushbu xizmatni koʻrsatishdan asoslanmagan foyda olish imkonini bersa; koʻrsatilayotgan xizmatning sifat tavsiflari pasayishi natijasida asossiz xarajatlarni kompensatsiya qilishga yoki qoʻshimcha foyda olishga yoʻnaltirilgan boʻlsa, monopol yuqori narx hisoblanadi. Xizmat koʻrsatish uchun zarur boʻlgan xarajatlar va foyda miqdorining oshishi qonun hujjatlarida belgilangan tartibda xoʻjalik yurituvchi subyekt yoki shaxslar guruhi xarajatlari va foydasining iqtisodiy jihatdan asoslanganligidan kelib chiqqan holda aniqlanadi. 6. Xarajatlar va foydaning iqtisodiy jihatdan asoslanganligi moliyaviy xizmatlar tannarxiga kiritilgan xarajatlar tarkibini oʻrganish yoʻli bilan aniqlanadi. Monopoliyaga qarshi organ moliya bozorlarini tartibga solish sohasidagi tegishli vakolatli organlardan xoʻjalik yurituvchi subyekt yoki shaxslar guruhi xarajatlari va foydasining iqtisodiy jihatdan asoslanganligi masalasi boʻyicha xulosa olishi mumkin. 7. Xizmatlarning monopol past narxi xizmat koʻrsatish uchun zarur xarajatlar qiymatini qoplamaydigan va foyda olishni koʻzda tutmaydigan, buning natijasida raqobatni cheklash, bozordan raqobatchilarni siqib chiqarish va raqobat toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga zid oqibatlari boʻlgan moliya bozorida ustun mavqeni egallab turgan xoʻjalik yurituvchi subyekt yoki shaxslar guruhi tomonidan belgilangan narx hisoblanadi. 8. Moliya bozorida monopol yuqori yoki monopol past narxlar mavjudligi va qoʻllanishi aniqlanganda monopoliyaga qarshi organ belgilangan tartibda ish qoʻzgʻatadi hamda monopol yuqori yoki monopol past narxlar qoʻllashni bartaraf etish toʻgʻrisida qaror qabul qiladi. 9. Moliya bozorida ustun mavqeni egallab turgan xoʻjalik yurituvchi subyekt yoki shaxslar guruhi quyidagi huquqlarga ega: monopoliyaga qarshi organning xizmatlarning moliya bozorida monopol yuqori yoki monopol past narxlari mavjudligi va qoʻllanayotgani toʻgʻrisida qaror qabul qilishiga asos boʻlgan materiallar bilan tanishish; monopoliyaga qarshi organning ushbu qarori yuzasidan belgilangan tartibda shikoyat qilish. 1. Ushbu Nizom “Raqobat toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq: tovar yoki moliya bozorida raqobatlashadigan, shu jumladan potensial raqobatchilar hisoblanadigan xoʻjalik yurituvchi subyektlar; ulardan biri tovar bozorida ustun mavqega ega boʻlgan, ikkinchisi esa sotuvchi yoki sotib oluvchi hisoblanadigan raqobatlashmaydigan xoʻjalik yurituvchi subyektlar; xoʻjalik yurituvchi subyektlar va davlat boshqaruvi organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari, yuridik shaxslarning birlashmalari oʻrtasidagi kelishib olingan harakatlarni va raqobatni cheklaydigan bitimlarni aniqlash tartibini belgilaydi. 2. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi: kelishib olingan harakatlar — tovar yoki moliya bozorida ikki yoki undan ortiq xoʻjalik yurituvchi subyektlarning koʻrsatib oʻtilgan ishtirokchilardan har birining manfaatlarini qanoatlantiradigan va ulardan har biriga oldindan maʼlum boʻlgan, raqobatni cheklashga olib keladigan yoki olib kelishi mumkin boʻlgan harakatlari; kelishib olingan bitimlar — raqobatni cheklashga olib keladigan yoki olib kelishi mumkin boʻlgan biron-bir harakatlarni sodir etish toʻgʻrisida yozma yoxud ogʻzaki shaklda ikki yoki undan koʻp xoʻjalik yurituvchi subyektlar oʻrtasida tuzilgan bitimlar; gorizontal bitimlar — bitta tovar yoki moliya bozorida raqobatchilar, shu jumladan potensial raqobatchilar hisoblanadigan xoʻjalik yurituvchi subyektlar oʻrtasidagi kelishib olingan harakatlar va bitimlar; vertikal bitimlar — ulardan biri tovar yoki moliya bozorida ustun mavqeni egallab turgan, ikkinchisi esa sotuvchi yoki sotib oluvchi hisoblanadigan raqobatlashmaydigan xoʻjalik yurituvchi subyektlar oʻrtasidagi kelishib olingan harakatlar va bitimlar; tovar — faoliyatning sotib olish va realizatsiya qilish uchun moʻljallangan mahsuli, shu jumladan ishlar va xizmatlar. 3. Quyidagilar taqiqlanadi: a) gorizontal bitimlar, agar bunday bitimlar quyidagilarga olib kelsa yoki olib kelishi mumkin boʻlsa: narxlar, tariflar, chegirishlar, ustamalar, qoʻshimcha haqlar yoki qoʻshimcha narxlarni sunʼiy belgilash yoki saqlab turishga; narxlarning oʻsishi yoki pasayishini sunʼiy ravishda keltirib chiqargan holda erkin bozor narxlarini oʻrnatishga toʻsqinlik qilishga; ishlab chiqarish, sotish bozorlari va kapital qoʻyilmalar ustidan nazorat oʻrnatishga; takliflar hajmini sunʼiy oʻzgartirish maqsadida ishlab chiqarish hajmlarini kelishishga, shuningdek ularga talab mavjud boʻlgan tovarlar ishlab chiqarishni qisqartirish yoki toʻxtatishga; shartnoma predmetiga taalluqli boʻlmagan shartlarni, shu jumladan moliyaviy mablagʻlar, boshqa mol-mulklar, mulkiy huquqlarni berishga taalluqli asossiz talablarni, shuningdek raqobatni cheklaydigan boshqa harakatlarni sodir etish boʻyicha talablarni majburan qoʻyishga; auksionlarda, birjalarda va boshqa savdolarda narxlarni oshirish, pasaytirish yoki saqlab turishga; shartnomaga kamsituvchi shartlarni kiritishga; tegishli bozorni hududiy prinsip boʻyicha, sotish yoki xarid qilish hajmi boʻyicha, tovarlar turlari boʻyicha yoxud tovarlarni sotuvchilar yoki ularning xaridorlari, buyurtmachilari doirasi boʻyicha boʻlib olishga; tegishli tovarlarni sotuvchilar yoki ularning xaridorlari, buyurtmachilari sifatida bozordan foydalanishni cheklashga yoki boshqa xoʻjalik yurituvchi subyektlarni undan chetlatishga yoxud xoʻjalik yurituvchi subyektlarni muayyan tovarlar bozoriga kiritmaslikka; professional va boshqa birlashmalarda qatnashish shartlarini belgilashga, agar bunday shartlar raqobatni cheklasa, shuningdek ularda oʻzaro raqobatlashuvchi moliya tashkilotlari qatnashmasdan zarur moliyaviy xizmatlarni koʻrsata olmaydigan toʻlov yoki boshqa tizimlarda qatnashish uchun toʻsiq hisoblanadigan asossiz mezonlarni belgilashga; b) vertikal bitimlar, agar bunday bitimlar oʻz natijasi bilan raqobatni cheklasa yoki cheklashi mumkin boʻlsa, shu jumladan: sotuvchi yoki xaridorning keyinchalik tovarni qayta sotish maqsadida hududni yoki xaridorlar doirasini mustaqil belgilashini cheklasa; tovarlarni qayta sotish narxlarini belgilashni cheklasa; xoʻjalik yurituvchi subyektlarga boshqa xoʻjalik yurituvchi subyektlar ishlab chiqargan tovarlarni sotishini taqiqlasa. 4. Davlat boshqaruvi organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari yoki yuridik shaxslar birlashmalariga kelishib olingan harakatlar va bitimlarning qatnashchilari sifatida qaralishi mumkin. Davlat boshqaruvi organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari yoki yuridik shaxslar birlashmalarining quyidagilarga olib keluvchi kelishib olingan harakatlar va bitimlarda qatnashishiga yoʻl qoʻyilmaydi (Hukumatning ayrim qarorlariga muvofiq amalga oshiriladigan harakatlar va bitimlar bundan mustasno): narxlar yoki tariflarni oshirishga, pasaytirishga, saqlab turishga; tegishli bozorni hududiy prinsip boʻyicha, sotish yoki xarid qilish hajmi boʻyicha, tovarlar turlari boʻyicha yoxud tovarlarni sotuvchilar yoki ularning xaridorlari, buyurtmachilari doirasi boʻyicha boʻlib olishga; bozordan foydalanishni cheklashga yoki undan xoʻjalik yurituvchi subyektlarni chetlatishga. 5. Yuridik va jismoniy shaxslar, davlat boshqaruvi organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan xoʻjalik yurituvchi subyektlarning iqtisodiy faoliyatini muvofiqlashtirish taqiqlanadi, agar bunday muvofiqlashtirish ushbu Nizomning 3 va 4-bandlarida nazarda tutilgan oqibatlarga olib kelsa yoki olib kelishi mumkin boʻlsa. 6. Ushbu Nizomda nazarda tutilgan taqiqlar intellektual mulk obyektlariga boʻlgan huquqlarni berish bilan bogʻliq boʻlgan bitimlarga tatbiq etilmaydi. 7. Kelishib olingan harakatlar va bitimlarning belgilari Oʻzbekiston Respublikasi Monopoliyaga qarshi kurashish qoʻmitasi hamda uning hududiy organlari (keyingi oʻrinlarda monopoliyaga qarshi organ deb ataladi) tomonidan tovar va moliya bozorlarini, yuridik va jismoniy shaxslarning, davlat boshqaruvi organlarining, mahalliy davlat hokimiyati organlarining murojaatlarini, ommaviy axborot vositalarining xabarlarini hamda tegishli organlarning kelishib olingan harakatlar va bitimlar belgilarining mavjudligini koʻrsatadigan maʼlumotlardan iborat boʻlgan koʻrsatmalarini oʻrganishni nazorat qilish funksiyalarini belgilangan tartibda amalga oshirish davomida aniqlanadi. 8. Quyidagilar kelishib olingan harakatlar va bitimlar belgilari faktini aniqlashning asosiy bosqichlari hisoblanadi: a) kelishib olingan harakatlarni sodir etgan yoki bitimlarda qatnashgan xoʻjalik yurituvchi subyektlar va (yoki) davlat boshqaruvi organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari, yuridik shaxslarning birlashmalari doirasini aniqlash; b) quyidagilarni: bir-birining oʻrnini bosishini hisobga olgan holda muayyan tovarning muomalada boʻlish chegaralarini; kelishib olingan harakatlarni sodir etgan bitim qatnashchilariga yoki xoʻjalik yurituvchi subyektlarga toʻgʻri keladigan bozor ulushlarini; yangi xoʻjalik yurituvchi subyektlarning bozorga kirishini qiyinlashtiradigan toʻsiqlarning mavjudligini; ishlab chiqarish sharoitlarining oʻxshashligini hamda tovarni ishlab chiqarish xarajatlarining taqqoslanuvchanligini, tovarning qiymatidagi yagona narxlarni belgilashga va bitimlar tuzishga koʻmaklashuvchi doimiy xarajatlar salmogʻini; bitimlarning turini; iqtisodiy faoliyatni muvofiqlashtirish hamda kelishib olingan harakatlar va bitimlarga koʻmaklashadigan axborotlarni almashinish uchun baza taqdim etishlari mumkin boʻlgan davlat boshqaruvi organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari, yuridik shaxslar birlashmalari mavjudligini; Tovar yoki moliya bozorlarida ustun mavqeni egallab turgan xoʻjalik yurituvchi subyektlar Davlat reyestrida tovarlarni ishlab chiqaruvchilar yoki yetkazib beruvchilarning, shuningdek ularning tovarlariga narxlarning davlat tomonidan tartibga solinishini oʻrganish; v) aksiyalarning nazorat paketlariga ega boʻlish orqali boshqa xoʻjalik yurituvchi subyektlar tomonidan yetkazib beruvchilar yoki isteʼmolchilar ustidan nazoratning mavjudligini aniqlash; g) bozorda narxlarning qaror topayotgan oʻzgarishlarini oʻrganish va sharoitlari boʻyicha oʻxshash boʻlgan boshqa bozorlardagi narxlar bilan ularni taqqoslash; d) kelishib olingan harakatlar va raqobatni cheklaydigan bitimlar tuzish sodir etilishining bevosita yoki bilvosita dalillarini aniqlash; e) tovar yoki moliya bozorida davlat tomonidan tartibga solish mavjud boʻlgan taqdirda raqobat toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga qarama-qarshiliklarning mavjud emasligini aniqlash. 9. Quyidagilar kelishib olingan harakatlarni va raqobatni cheklaydigan bitimlarni amalga oshirish belgilari hisoblanadi: narxlarni bir vaqtda yoki 30 kun mobaynida oshirish (pasaytirish); oʻxshash tovarni ishlab chiqarishga yoki sotib olish yoxud realizatsiya qilishga xarajatlarning turli miqdorlarida yagona narxlarni belgilash; bozorda yagona narxlarni belgilash maqsadida tovar qoldiqlarini qoʻshimcha baholash; oʻxshash tovarlarga bir xil narxlardan bir vaqtda chegirmalar belgilash; bozorda tanqislik va narxlar yuqori boʻlgan taqdirda kelgusida tovarlarni qayta sotish uchun ishlab chiqarilgan, amalda sotib olingan/import qilingan, tovarlarni bozorga yetkazib berish hajmlarini kamaytirish; turli yetkazib beruvchilar tomonidan realizatsiya qilinayotgan tovarlarga yuqori narxlarni sunʼiy tarzda saqlab turish; boshqa xaridorlar yoki sotuvchilar bilan shartnoma tuzilgan xuddi shu shartlarda muayyan xaridorlar yoki sotuvchilar bilan shartnomalar tuzishni rad etish; tovarlarni muayyan mintaqalarda sotishni toʻxtatish. 10. Quyidagilar xoʻjalik subyektlari oʻrtasida yoxud xoʻjalik yurituvchi subyektlar bilan davlat boshqaruvi organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari yoki yuridik shaxslarning birlashmalari oʻrtasida raqobatni cheklaydigan kelishib olingan harakatlarni va bitimlarni amalga oshirish holatlarining dalillari hisoblanadi: tovar yetkazib berish hajmlarini kelishish; narxlarni sunʼiy tarzda oshirish yoki pasaytirish toʻgʻrisida ahdlashuv; bir xil preyskurantni yoki narxni tasdiqlaydigan buyruq (protokol, farmoyishni)ni qoʻllash; tovarlarni ishlab chiqarish yoki sotish hajmlariga cheklashlar (kvotalar) belgilash, qonun hujjatlarida nazarda tutilgan holatlar bundan mustasno. Raqobatni cheklaydigan bitimlar tuzish holatlarining dalillari bevosita va bilvosita boʻlishi mumkin. 11. Shartnomalar shartlarini, schyotlar, yuk xatlari, preyskurantlar, toʻlov topshiriqnomalari, qarorlar (shu jumladan protokollar), xatlar va shu kabilarni oʻrganish davomida aniqlanadigan kelishib olingan harakatlar va bitimlarning hujjatli tasdigʻi raqobatni cheklaydigan bitimlar tuzish bevosita dalillar hisoblanadi. 12. Kelishib olingan harakatlar va bitimlarni tasdiqlovchi bilvosita dalillar muayyan davrda bozorda yoki savdolar jarayonida xoʻjalik yurituvchi subyektlarning xatti-harakatini qiyosiy tahlil qilish davomida aniqlanadi. Xoʻjalik yurituvchi subyektlar, yuridik shaxslarning birlashmalari, davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlari yoki mahalliy davlat hokimiyati organlari vakillari oʻrtasida axborotlarni ogʻzaki yoki axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalangan holda ayirboshlash, narxlarni oshkora eʼlon qilish, shuningdek ular tomonidan, bunga asosli sabablar boʻlmagani holda, bir xil va sinxron harakatlarni amalga oshirish raqobatni cheklovchi bitimlar tuzishning bilvosita dalillari hisoblanadi. 13. Ushbu Nizomning 9-bandida koʻrsatib oʻtilgan kelishib olingan harakatlar yoki bitimlar belgilari aniqlangan taqdirda monopoliyaga qarshi organ tomonidan raqobat toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari buzilganligi toʻgʻrisida, belgilangan tartibda ish qoʻzgʻatiladi. 14. Xoʻjalik yurituvi subyektlar, davlat boshqaruvi organlari mahalliy davlat hokimiyati organlari yoki yuridik shaxslarning birlashmalari oʻzlari sodir etgan harakatlar va bitimlarning kelishib olinmaganligi va raqobat toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga zid emasligi toʻgʻrisidagi dalillarni taqdim etishga haqli. 15. Monopoliyaga qarshi organga axborotni taqdim etmaganlik yoki oʻz vaqtida taqdim etmaganlik, ishonchsiz yoki soxta maʼlumotlar taqdim etganlik uchun xoʻjalik yurituvchi subyektlar, davlat boshqaruvi organlari yoki mahalliy davlat hokimiyati organlari, yuridik shaxslarning birlashmalari va ularning mansabdor shaxslari qonun hujjatlariga muvofiq javob beradilar. 1. Ushbu Nizom “Raqobat toʻgʻrisida” dagi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq tovar yoki moliya bozorida ustun mavqeni egallab turgan xoʻjalik yurituvchi subyektlarni (keyingi oʻrinlarda xoʻjalik yurituvchi subyektlar deb ataladi) majburiy tarzda boʻlish yoki ajratib chiqarish toʻgʻrisidagi masalani koʻrib chiqish tartibini belgilaydi. 2. Ushbu Nizom tabiiy monopoliyalar subyektlariga tatbiq etilmaydi. 3. Xoʻjalik yurituvchi subyektlarni majburiy tarzda boʻlish yoki ajratib chiqarish imkoniyati toʻgʻrisidagi masalani koʻrib chiqish Oʻzbekiston Respublikasi Monopoliyaga qarshi kurashish qoʻmitasi hamda uning hududiy organlari (keyingi oʻrinlarda monopoliyaga qarshi organ deb ataladi) tomonidan amalga oshiriladi. 4. Xoʻjalik yurituvchi subyektni boʻlish deyilganda boʻlinayotgan xoʻjalik yurituvchi subyekt negizida, uning faoliyatini toʻxtatgan hamda uning huquqlari va vazifalarini yangidan tashkil etilayotgan xoʻjalik yurituvchi subyektlarga bergan holda, bir nechta xoʻjalik yurituvchi subyektlarni tashkil etish tushuniladi. Xoʻjalik yurituvchi subyektni ajratib chiqarish deyilganda, uning faoliyatini toʻxtatmagan holda, uning huquqlari va majburiyatlarining bir qismini ularga berish bilan bir yoki bir nechta xoʻjalik yurituvchi subyektlarni tashkil etish tushuniladi. 5. Xoʻjalik yurituvchi subyektni majburiy tarzda boʻlish yoki ajratib chiqarish uning ustun mavqeni suiisteʼmol qilishini bartaraf etish, shuningdek xoʻjalik yurituvchi subyekt negizida tovar va moliya bozorlarini toʻyintirishga, tovarlar, ishlar va xizmatlarning isteʼmol xususiyatlarini yaxshilashga, ularning raqobatbardoshliligini oshirishga koʻmaklashuvchi ikki yoxud bir nechta alohida xoʻjalik yurituvchi subyektlarni tashkil etish yoʻli bilan tovar yoki moliya bozorida sogʻlom raqobat muhitini shakllantirish maqsadida amalga oshiriladi. 6. Xoʻjalik yurituvchi subyektni majburiy tarzda boʻlish yoki ajratib chiqarish ilgari unga nisbatan tovar yoki moliya bozorida ustun mavqeni suiisteʼmol qilishini bartaraf etish boʻyicha qoʻllangan chora-tadbirlar samara bermagan taqdirda amalga oshiriladi. 7. Xoʻjalik yurituvchi subyektni majburiy tarzda boʻlish yoki ajratib chiqarish toʻgʻrisidagi qaror, har bir aniq holatda, tarmoqning, ishlab chiqarish jarayonining xususiyatini, ishlab chiqarilayotgan tovarlar, amalga oshirilayotgan ishlar va xizmatlar, boshqaruvni tashkil etish turini hisobga olgan holda, uni boʻlish yoki ajratib chiqarish imkoniyati va maqsadga muvofiqligi koʻp tomonlama baholangandan keyin qabul qilinishi mumkin. 8. Monopoliyaga qarshi organ xoʻjalik yurituvchi subyektni quyidagi shakllarda majburiy tarzda boʻlish yoki ajratib chiqarishning imkoniyati va maqsadga muvofiqligi toʻgʻrisida qaror qabul qilishga haqlidir: a) xoʻjalik yurituvchi subyektni bir nechta xoʻjalik yurituvchi subyektlar tashkil etgan holda boʻlish; b) xoʻjalik yurituvchi subyekt tarkibidan alohida tarkibiy boʻlinmalarni (birliklarni) ajratib chiqarish va ularning negizida yuridik shaxs maqomiga ega boʻlgan mustaqil xoʻjalik yurituvchi subyektlarni tashkil etish; v) raqobat toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq shaxslar guruhini tashkil etuvchi xoʻjalik yurituvchi subyektlarning aksiyalari yoki ulushlarini sotish. 9. Xoʻjalik yurituvchi subyektni majburiy tarzda boʻlish yoki ajratib chiqarishga, agar bu boshqa teng sharoitlarda: bir-biri bilan bogʻliq boʻlgan xomashyo, chiqindilar va qoʻshimcha mahsulotlarni qayta ishlashning izchil bosqichlari mavjud boʻlgan yoki ulardan kompleks foydalanilgan taqdirda ishlab chiqarishning texnologik darajasi pasayishiga; ishlab chiqarish(sotish) hajmlarining qisqarishiga; texnologik jihatdan uzluksiz ishlab chiqarish jarayoni tufayli ishlab chiqarish koʻlamlarida jiddiy iqtisodiy yoʻqotishlarga; Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining talablariga muvofiq banklar va boshqa kredit tashkilotlari boʻlingan yoki ajratilgan taqdirda litsenziyalar olinishini taʼminlash mumkin boʻlmasligiga olib kelgan taqdirda yoʻl qoʻyilmaydi. 10. Ustun mavqeni suiisteʼmol qilish holatiga yoʻl qoʻyayotgan xoʻjalik yurituvchi subyektga nisbatan koʻrilayotgan choralar samara bermagan taqdirda monopoliyaga qarshi organ qonun hujjatlariga muvofiq ish qoʻzgʻatadi. 11. Xoʻjalik yurituvchi subyekt tomonidan ustun mavqeni suiisteʼmol qilish holati boʻyicha qoʻzgʻatilgan ish doirasida monopoliyaga qarshi organ rahbarining buyrugʻi bilan tuziladigan Raqobat toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari buzilishlarini koʻrib chiqish boʻyicha maxsus komissiya (keyingi oʻrinlarda Maxsus komissiya deb ataladi) tomonidan, oʻrganish uchun zarur muddatni belgilagan holda uni majburiy tarzda boʻlish yoki ajratib chiqarish imkoniyati yuzasidan tahlil oʻtkazish toʻgʻrisida qaror qabul qilinadi. 12. Tahlilni oʻtkazish davomida quyidagi axborot koʻrib chiqiladi: a) xoʻjalik yurituvchi subyektning qisqacha tavsifi: nomi; faoliyatining asosiy turlari roʻyxati; joylashgan joyi (pochta manzili); bozordagi xatti-harakatlarining tavsifi; b) xoʻjalik yurituvchi subyektning tashkiliy tuzilmasining sxemasi: xoʻjalik yurituvchi subyektning tashkiliy tuzilmasi va uning tarkibiga kiruvchi tarkibiy boʻlinmalar oʻrtasidagi aloqa shakllari va ularning huquqiy maqomi; guruh tashkil etuvchi shaxslarning xoʻjalik yurituvchi subyektlar aksiyalari (ulushlari)ga teskari egalik qilishi yoki boshqa huquqlarining mavjudligi; xoʻjalik yurituvchi subyektning, uning tarkibiy tuzilmalari va filiallarining joylashishi va hududiy tavsifi; xoʻjalik yurituvchi subyekt balansidagi ijtimoiy infratuzilma obyektlarining roʻyxati va joylashgan joyi; v) xoʻjalik yurituvchi subyekt va uning tarkibiy boʻlinmalari faoliyatining asosiy koʻrsatkichlari; tovarlar, ishlar va xizmatlar turlari boʻyicha ishlab chiqarish, sotish va eksport hajmlari; monopol tovarlar, ishlar va xizmatlarning ularni ishlab chiqarish (sotish) umumiy hajmidagi salmogʻi; xoʻjalik yurituvchi subyekt va tarkibiy boʻlinmalarning ish bilan band xodimlari soni; asosiy fondlarning balans qiymati; rentabellik; g) ishlab chiqarish jarayoni, tovarlar, ishlar va xizmatlarning tavsifi: tarkibiy boʻlinmalarning texnologik aloqalari; xomashyo va materiallarning tashqi yetkazib beruvchilari; xomashyo, materiallar, butlovchi buyumlar, tayyor buyumlarni ichki yetkazib berish sxemasi; liniyalar, uchastkalar va ishlab chiqarishlarning texnologik ixtisoslashuvi, standartlashtirish xizmatlari ishlarini tashkil etish va ishlab chiqarishni texnik tayyorlash darajasi; tegishli tovar, ishlar va xizmatlarni (uzluksiz yoki davriy) tayyorlashda qoʻllanadigan ishlab chiqarish jarayonining tavsifi; ishlab chiqarishni (yirik seriyali, kichik seriyali) tashkil etish turi; hududlar, moliyaviy koʻrsatkichlar, boshqaruv, yetkazib berishlar boʻyicha tarkibiy boʻlinmalar (filiallar)ning avtonomlilik darajasi, umumiy xizmatlar va kommunikatsiyalarning (transport, energetika, taʼmirlash bazasi, ombor xoʻjaligi, moddiy-texnika taʼminoti va boshqalarning) mavjudligi; tovar, ishlar va xizmatlarning tavsifi (standartlashtirilgan, yalpi, bir xil yoki noyob, yagonaligi) va ularning raqobatbardoshliligi; tovarlar, ishlar va xizmatlarning respublika hududidagi asosiy isteʼmolchilari; d) boshqa koʻrsatkichlar: tarkibiy boʻlinmalar, mehnat jamoasi, xoʻjalik yurituvchi subyekt yoki uning vakolatli organi mol-mulki mulkdorining xoʻjalik mustaqilligiga munosabati. 13. Banklar va boshqa kredit tashkilotlarini majburiy tarzda boʻlish yoki ajratib chiqarish masalalarini koʻrib chiqishda ushbu Nizomning 12-bandida nazarda tutilgan axborotlarga qoʻshimcha ravishda, banklar va boshqa kredit tashkilotlariga nisbatan Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan belgilangan iqtisodiy normativlar, normalar va cheklashlar koʻrib chiqiladi. 14. Tahlilni oʻtkazish davomida koʻrib chiqiladigan axborotni oʻrganishda xoʻjalik yurituvchi subyektning oʻrganishni oʻtkazishdan oldingi uch yil mobaynidagi yoxud, agar u uch yildan kamni tashkil qilsa, faoliyatni amalga oshirish muddati mobaynidagi faoliyat koʻrsatkichlaridan foydalaniladi. 15. Xoʻjalik yurituvchi subyekt oʻz faoliyatini amalga oshiradigan tegishli bozordagi raqobat muhitni baholash uchun quyidagi masalalar koʻrib chiqiladi: bozordagi oʻxshash va bir-birining oʻrnini bosadigan tovarlar, ishlar va xizmatlarni realizatsiya qilish boʻyicha asosiy raqobatchilar; bozor qatnashchilarining bozor ulushlarining taqsimlanishi; bozor qatnashchilarining geografik jihatdan mansubligi. 16. Oʻrganish natijalari boʻyicha, olingan maʼlumotlar asosida, quyidagi barcha sharoitlar mavjud boʻlganda xoʻjalik yurituvchi subyektni boʻlish yoki ajratib chiqarishning imkoniyati va maqsadga muvofiqligi aniqlanadi: boʻlinayotgan yoki ajratib chiqarilayotgan tarkibiy boʻlinmalarning tashkiliy va hududiy alohida boʻlish imkoniyatining mavjudligi; uning tarkibiy boʻlinmalari oʻrtasida oʻzaro uzviy texnologik bogʻliqlikning yoʻqligi; boʻlish yoki ajratib chiqarish natijasida tarkibiy boʻlinmalar uchun tovar yoki moliya bozorida faoliyatni mustaqil amalga oshirish imkoniyatining mavjudligi. Xoʻjalik yurituvchi subyektlarni boʻlish yoki ajratib chiqarishning imkoniyatini aniqlashda quyidagilar eʼtiborga olinadi: xoʻjalik yurituvchi subyektni boʻlish natijasida paydo boʻladigan yangi xoʻjalik yurituvchi subyektlar faoliyatining samaradorligini oshirish yoki saqla b qolish (mehnat unumdorligini oshirish, mahsulotlarning material va fond sigʻimini kamaytirish va boshqalar); tovarlar, ishlar va xizmatlar yetkazib berishning fizik hajmi oʻzgarishi natijasida tovar yoki moliya bozoridagi raqobat sharoitlarini yaxshilash; tovar bozorlaridagi raqobatlashuvchi xoʻjalik yurituvchi subyektlar sonini koʻpaytirish; xoʻjalik yurituvchi subyekt tarkibidan ajratib chiqariladigan yangi tarkibiy birliklarning eksport imkoniyatlarini oʻzgartirish. Umuman boʻlish yoki ajratib chiqarish imkoniyati ushbu tovar yoki moliya bozoridagi umumiy raqobat sharoitlarining nazarda tutilayotgan yaxshilanish darajasi, shuningdek ajratib chiqarilayotgan xoʻjalik yurituvchi subyektning tegishli tovarlar, ishlar va xizmatlarni mustaqil ravishda ishlab chiqarish va bozorga yetkazib berish imkoniyati bilan aniqlanadi. 17. Zarurat boʻlganda, xoʻjalik yurituvchi subyektni boʻlish yoki ajratib chiqarishning imkoniyati va maqsadga muvofiqligini aniqlash uchun monopoliyaga qarshi organ mustaqil ekspertlarni jalb etishi mumkin. 18. Moliya bozorida ustun mavqeni egallab turgan xoʻjalik yurituvchi subyektlarni boʻlish yoki ajratib chiqarish imkoniyati masalalari ushbu sohadagi tegishli vakolatli davlat organlari bilan birgalikda koʻrib chiqiladi. 19. Xoʻjalik yurituvchi subyektni boʻlish yoki ajratib chiqarish imkoniyatini va maqsadga muvofiqligini oʻrganish natijalariga koʻra, majburiy tarzda boʻlish yoki ajratib chiqarish toʻgʻrisida qarorlar qabul qilish uchun quyidagi tadbirlar kompleksi amalga oshiriladi: xoʻjalik yurituvchi subyektlarni majburiy tarzda boʻlish yoki ajratib chiqarishning ijobiy va salbiy oqibatlarini qiyosiy baholash; xoʻjalik yurituvchi subyektni boʻlish yoki ajratib chiqarishning uni boʻlish yoki ajratib chiqarish shaklini belgilovchi loyihani ishlab chiqish. Bunda uning negizida, buning uchun zarur sharoitlar mavjud boʻlgan taqdirda, mustaqil yuridik shaxslar sifatida tashkil etiladigan xoʻjalik yurituvchi subyektlarning kelgusida faoliyat koʻrsatishi hisobga olinadi; tashkil etiladigan xoʻjalik yurituvchi subyektlarning tashkiliy tuzilmasi sxemasini ishlab chiqish; majburiy tarzda boʻlish yoki ajratib chiqarishning iqtisodiy samaradorligini hisoblash. Majburiy tarzda boʻlish yoki ajratib chiqarishning imkoniyati va maqsadga muvofiqligi toʻgʻrisida qaror tayyorlash davomida majburiy tarzda boʻlish yoki ajratib chiqarish natijasida yangidan tashkil etiladigan xoʻjalik yurituvchi subyektlarning tovar yoki moliya bozorida ustun mavqega ega boʻlgan xoʻjalik yurituvchi subyekt yoki shaxslar guruhi tarkibiga kirishiga yoʻl qoʻyilmaydi. 20. Oʻrganishlar natijalari boʻyicha tayyorlangan materiallar Raqobat toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari buzilishlarini koʻrib chiqish boʻyicha maxsus komissiyaga kiritiladi. 21. Xoʻjalik yurituvchi subyektni majburiy tarzda boʻlish yoki ajratib chiqarishning imkoniyati va zarurligi toʻgʻrisidagi qaror Maxsus komissiya tomonidan, manfaatdor tomonlar ishtirokida, xoʻjalik yurituvchi subyektni boʻlish yoki ajratib chiqarish loyihasini muhokama qilgan holda qabul qilinadi. 22. Maxsus komissiyaning qabul qilgan qarori asosida monopoliyaga qarshi organ tomonidan oʻn kun muddatda iqtisodiy sudga xoʻjalik yurituvchi subyektni majburiy tarzda boʻlish yoki ajratib chiqarish toʻgʻrisida daʼvo arizasi kiritiladi. 23. Iqtisodiy sud tomonidan ijobiy qaror chiqarilgan taqdirda xoʻjalik yurituvchi subyektlarni boʻlish yoki ajratib chiqarish tartiboti qarorda nazarda tutilgan talablarni hisobga olgan holda va unda belgilangan muddatda mulkdor yoki u vakil qilgan organ tomonidan bajarilishi kerak. 24. Iqtisodiy sudning xoʻjalik yurituvchi subyektni majburiy tarzda boʻlish yoki ajratib chiqarish toʻgʻrisidagi qarori sud belgilagan muddatlarda bajarilmagan taqdirda iqtisodiy sud monopoliyaga qarshi organ daʼvosi boʻyicha, qonunda belgilangan tartibda xoʻjalik yurituvchi subyektni boʻlish yoki ajratib chiqarishni amalga oshirish boʻyicha xoʻjalik yurituvchi subyekt boshqaruvchisini tayinlaydi. 25. Sud qarori bilan tayinlangan xoʻjalik yurituvchi subyektni boshqaruvchi sud qarorida va monopoliyaga qarshi organ qarorida nazarda tutilgan tadbirlarni amalga oshiradi. 26. Boshqaruvchi tayinlangandan keyin uch kun mobaynida xoʻjalik yurituvchi subyektni boshqarish organlari unga roʻyxat boʻyicha xoʻjalik yurituvchi subyekt faoliyati bilan bogʻliq boʻlgan barcha hujjatlarni, shuningdek korxonaning muhri, shtampi va boshqa mol-mulkini taqdim etishlari shart. Xoʻjalik yurituvchi subyekt boshqaruvchisi tayinlangan vaqtdan boshlab sud qarori bilan belgilangan muddatgacha xoʻjalik yurituvchi subyektning barcha boshqaruv organlari vakolatlari toʻxtatib qoʻyiladi va sud qarori bilan tayinlangan xoʻjalik yurituvchi subyektlarning boshqaruvchisiga oʻtadi. 27. Boshqaruvchi: xoʻjalik yurituvchi subyektni boʻlishni yoki ajratib chiqarishni amalga oshiradi hamda xoʻjalik yurituvchi subyektning kreditorlari, muassislari (qatnashchilari) va boshqa manfaatdor shaxslarning manfaatlariga rioya etilishini taʼminlaydi; xoʻjalik yurituvchi subyekt nomidan ishonchnomasiz ish koʻradi, xoʻjalik yurituvchi subyektning moliyaviy, toʻlov-hisob-kitob va boshqa hujjatlarini imzolaydi; xoʻjalik yurituvchi subyektning barcha mansabdor shaxslari va xodimlarining bajarishi majburiy boʻlgan buyruqlar, farmoyishlar va boshqa hujjatlar chiqaradi; xoʻjalik yurituvchi subyektni boʻlish yoki ajratib chiqarish bilan bogʻliq boʻlgan boshqa masalalarni hal etadi. 28. Xoʻjalik yurituvchi subyektlarni boʻlish yoki ajratib chiqarish natijasidagi boʻlish balansining sud tomonidan tasdiqlanishi yangidan paydo boʻlayotgan xoʻjalik yurituvchi subyektlarni davlat roʻyxatidan oʻtkazish uchun asos hisoblanadi. 29. Boʻlish va ajratib chiqarish tartibotlarini oʻtkazish xarajatlari boʻlinayotgan xoʻjalik yurituvchi subyekt tomonidan qoplanadi.