Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining esdalik pul belgilarini tayyorlash, sotish va qaytarib xarid qilib olish tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida
(resolution, 2025-04-04)

Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvi qaror qiladi: 1. “Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining esdalik pul belgilarini tayyorlash, sotish va qaytarib xarid qilib olish tartibi toʻgʻrisidagi nizom” ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi. Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki (bundan buyon matnda Markaziy bank deb yuritiladi) tomonidan muhim sanalarga oid hamda numizmatika va kolleksiyalash maqsadlarida pul belgilarini, shuningdek qimmatbaho metallardan tayyorlangan pul belgilarini (bundan buyon matnda esdalik pul belgilari deb yuritiladi) tayyorlash, sotish va qaytarib xarid qilib olish tartibini belgilaydi. 1. Esdalik pul belgilari muomaladagi banknotalar va tangalar kabi Oʻzbekiston Respublikasi hududida nominal qiymatga ega naqd pul shaklidagi qonuniy toʻlov vositasi hamda nominal qiymatidan yuqori baholanuvchi numizmatika, kolleksiyalash, investitsiya va jamgʻarish obyektlari sifatida muomalada boʻlishi mumkin. 2. Esdalik pul belgilarini sotish va qaytarib xarid qilib olish narxlari ommaviy axborot vositalarida hamda Markaziy bankning rasmiy veb-saytida eʼlon qilinadi. Markaziy bankning rasmiy veb-saytida muomalaga chiqariladigan esdalik pul belgilarini sotadigan va qaytarib xarid qilib oladigan Markaziy bankning hududiy bosh boshqarmalari va tijorat bank filiallari (bundan buyon matnda shoxobcha deb yuritiladi) toʻgʻrisidagi maʼlumotlar eʼlon qilinib boriladi. Markaziy bank qimmatbaho metallardan tayyorlangan esdalik pul belgilarini sotish va qaytarib xarid qilib olish narxlarini shakllantirishda qoʻllaniladigan qimmatbaho metall narxini har haftada kamida bir marta milliy valyutada ushbu Nizomning 1-ilovasiga muvofiq belgilaydi va oʻzining rasmiy veb-saytida eʼlon qiladi. 3. Markaziy bank tomonidan banknota va tangalar koʻrinishidagi, turli xil xom ashyolardan, jumladan qimmatbaho va boshqa metallardan tayyorlangan, ahamiyatga molik turli mavzularga bagʻishlangan, cheklangan miqdorda esdalik pul belgilari muomalaga chiqariladi. 4. Muomalaga chiqariladigan esdalik pul belgilarini tayyorlashda inson salomatligi uchun xavfsiz boʻlgan xom-ashyolardan foydalaniladi. 5. Esdalik pul belgilari dizaynida quyidagi elementlar aks ettirilishi mumkin: muqaddas qadamjolar va tarixiy obidalar, zamonaviy meʼmorchilik obyektlari tasvirlari; buyuk siymolar ijodi va faoliyatiga bagʻishlangan tasvirlar, portretlar va haykallar suratlari; milliy anʼanalar va qadriyatlarga doir tasvirlar; zamonaviy davrning muhim voqealarini, jahon tarixi, umumjahon madaniyati va qadriyatlarini ifoda etuvchi tasvirlar. 6. Esdalik pul belgilarining mavzusi, adadi, nominali, texnik xususiyatlari, xom ashyosi, metali va qotishmalari turi, ularning asillik darajasi, zarb etish sifati va muomalaga chiqarish sanasi Markaziy bank boshqaruvi tomonidan belgilanadi. 7. Qimmatbaho metallardan tayyorlangan esdalik pul belgilari shoxobchalar tomonidan bevosita jismoniy va yuridik shaxslarga sotiladi. Esdalik pul belgilarini sotish va ularni yetkazib berish ishlari buyurtmachilar bilan tuzilgan shartnomalarga muvofiq amalga oshiriladi. 8. Qimmatbaho metallardan tayyorlangan esdalik pul belgilarini sotish narxi Markaziy bank tomonidan har haftada kamida bir marta qimmatbaho metall narxi va Markaziy bank boshqaruvi tomonidan tasdiqlanadigan marjaga asosan ushbu Nizomning 2-ilovasiga muvofiq belgilanadi. 9. Qimmatbaho metallardan tayyorlanmagan esdalik pul belgilari muomaladagi (sirkulyatsion) pul belgilari bilan bir qatorda naqd puldagi hisob-kitoblarda oʻz nominal qiymati boʻyicha qabul qilinadigan oylik ish haqi, pensiya, nafaqa, omonat va boshqa toʻlovlar orqali muomalaga chiqariladi. 10. Norezidentlar tomonidan respublika hududiga tashrif buyurmasdan esdalik pul belgilarini sotib olish onlayn tarzda (Markaziy bankning yoki boshqa tegishli bankning rasmiy veb-sayti orqali murojaat qilish yoʻli bilan) amalga oshirilishi mumkin. Bunda esdalik pul belgilarini sotish narxi toʻlov amalga oshiriladigan kundagi Markaziy bank tomonidan belgilangan valyutalarni rasmiy ayirboshlash kursi yetkazib berish (pochta) xarajatlarini hisobga olgan holda, xorijiy valyutaning soʻmga nisbatan kursiga muvofiq xorijiy valyuta ekvivalentida koʻrsatiladi. Shoxobchalarning tegishli hisobvaragʻiga norezidentlar tomonidan amalga oshirilgan toʻlov mablagʻlari kelib tushgandan soʻng, esdalik pul belgilari pochta orqali yuboriladi. 11. Qimmatbaho metallardan tayyorlanmagan esdalik pul belgilari muomaladagi (sirkulyatsion) pul belgilari bilan bir qatorda naqd puldagi hisob-kitoblarda oʻz nominal qiymati boʻyicha shoxobchalar orqali qabul qilinishi va muomaladagi pul belgilariga ayirboshlab berilishi mumkin. Qimmatbaho metallardan tayyorlangan esdalik pul belgilarini qaytarib xarid qilib olish narxi ushbu esdalik pul belgilari topshirilgan kundagi qimmatbaho metall narxi va ushbu narxga qoʻllaniladigan Markaziy bank boshqaruvi tomonidan tasdiqlanadigan chegirmaga asosan Markaziy bank tomonidan mazkur Nizomning 3-ilovasiga muvofiq belgilanadi. 12. Shoxobchalar tomonidan qaytarib xarid qilib olingan qimmatbaho metallardan tayyorlangan esdalik pul belgilari ularning asillik darajasini aniqlash maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi Davlat asillik darajasi nazorat inspeksiyasi (bundan buyon matnda Asillik inspeksiyasi deb yuritiladi) tomonidan texnik ekspertizadan (qimmatbaho metallarning miqdoriy xususiyatlarini aniqlashda, yaxlitligini buzish orqali, yaʼni undan qirqish, parmalash yoʻli bilan namuna olib yoki olmasdan tadqiqot qilish) oʻtkaziladi. Qimmatbaho metallardan tayyorlangan esdalik pul belgilarining asillik darajasini aniqlash maqsadida oʻtkaziladigan texnik ekspertiza uchun toʻlov Markaziy bank va Asillik inspeksiyasi oʻrtasida tuzilgan shartnoma asosida amalga oshiriladi hamda esdalik pul belgilari egalaridan undirilmaydi. 13. Qimmatbaho metallardan tayyorlangan esdalik pul belgilarini qaytarib xarid qilib olishda jismoniy shaxs yoki yuridik shaxs vakilining shaxsini tasdiqlovchi hujjati asosida mazkur Nizomning 4-ilovasiga muvofiq esdalik pul belgilarini qaytarib xarid qilib olish toʻgʻrisida dalolatnoma (bundan buyon matnda dalolatnoma deb yuritiladi) rasmiylashtiriladi. 14. Dalolatnoma uch nusxada tuziladi, birinchi nusxasi shoxobchaga, ikkinchi nusxasi esdalik pul belgisi egasiga, uchinchi nusxasi esdalik pul belgisi bilan birga Asillik inspeksiyasi tomonidan texnik ekspertizadan oʻtkazish uchun Markaziy bankning masʼul vakiliga (bundan buyon matnda masʼul vakil deb yuritiladi) beriladi. 15. Dalolatnoma rasmiylashtirilgandan soʻng yetti ish kunidan kechiktirmasdan qimmatbaho metallardan tayyorlangan esdalik pul belgilari masʼul vakil tomonidan Asillik inspeksiyasiga texnik ekspertizadan oʻtkazish uchun taqdim qilinishi lozim. 16. Asillik inspeksiyasi dalolatnoma va esdalik pul belgilarini qabul qilib olganidan soʻng, yetti ish kunidan kechiktirmasdan masʼul vakilga texnik ekspertiza yakunlanganligi haqidagi xabar beradi. 17. Markaziy bank Asillik inspeksiyasining texnik ekspertiza oʻtkazilganligi toʻgʻrisidagi dalolatnomasini olganidan soʻng, qimmatbaho metallardan tayyorlangan esdalik pul belgilarini qaytarib xarid qilib olgan shoxobcha orqali uning egasi bilan hisob-kitoblarni ikki ish kunidan oshmagan muddatda amalga oshiradi. 18. Qimmatbaho metallardan tayyorlangan esdalik pul belgilari ularning texnik xususiyatlarini tasdiqlovchi asillik sertifikati bilan birga muomalaga chiqariladi. Asillik sertifikati identifikatsiya seriya raqamiga ega boʻladi. 19. Asillik sertifikati yoʻqolgan yoki yaroqsiz holga kelgan taqdirda yangisiga almashtirib berilmaydi hamda ushbu sertifikatga tegishli boʻlgan esdalik pul belgilari mazkur Nizomga muvofiq shoxobchalar tomonidan qayta xarid qilib olinadi. 20. Mazkur Nizom talablarining buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgar boʻladi. 21. Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi Davlat asillik darajasini belgilash palatasi bilan kelishilgan. 1 gramm sof qimmatbaho metallning bahosi quyidagi formula asosida hisoblanadi: PG/UZS = ((PW / Y) * ECB) verguldan soʻng ikki xonaga qadar yaxlitlanadi, bunda: PG/UZS — bir gramm qimmatbaho metall uchun soʻmdagi narx; PW — London qimmatbaho metallar assotsiatsiyasi fiksing narxi (doll./tr.uns.); Y — bir troy unsiyasining metrik grammdagi ekvivalenti (1 troy unsiyasi = 31,1035 gramm); ECB — 1 AQSH dollari uchun Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankning soʻmga nisbatan oʻrnatilgan kursi. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining qimmatbaho metallardan tayyorlangan esdalik pul belgilarini sotish narxi quyidagi formula asosida hisoblanadi: Σ = V * PG/UZS * (1 + M ) verguldan soʻng ikki xonaga qadar yaxlitlanadi, bunda: 100% Σ — Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining qimmatbaho metallardan tayyorlangan esdalik pul belgilari uchun soʻmda toʻlanadigan qiymat; V — Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining qimmatbaho metallardan tayyorlangan esdalik pul belgilarining grammdagi ogʻirligi; PG/UZS — bir gramm qimmatbaho metall uchun soʻmdagi narx; M — Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvi tomonidan tasdiqlangan marja miqdori (foizda). Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining qimmatbaho metallardan tayyorlangan esdalik pul belgilarining qaytarib xarid qilib olish narxi quyidagi formula asosida hisoblanadi: Σ = V * PG/UZS * (1 — D ) verguldan soʻng ikki xonaga qadar yaxlitlanadi, bunda: 100% Σ — Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining qimmatbaho metallardan tayyorlangan esdalik pul belgilari uchun soʻmda toʻlanadigan qiymat; V — Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining qimmatbaho metallardan tayyorlangan esdalik pul belgilarining grammdagi ogʻirligi; PG/UZS — bir gramm qimmatbaho metall uchun soʻmdagi narx; D — Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvi tomonidan tasdiqlangan chegirma miqdori (foizda).