Birinchi guruhga oʻsimlik yogʻini yetkazib berish, qabul qilish, saqlash va berib yuborish tartibi toʻgʻrisidagi yoʻriqnomani tasdiqlash haqida
(resolution, 2024-08-19)

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2004-yil 9-martdagi 113-son qarori (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2004-yil, 10-son, 118-modda) bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Davlat zaxiralarini boshqarish qoʻmitasi toʻgʻrisida nizomga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Davlat zaxiralarini boshqarish qoʻmitasi qaror qiladi: 1. Birinchi guruhga oʻsimlik yogʻini yetkazib berish, qabul qilish, saqlash va berib yuborish tartibi toʻgʻrisidagi yoʻriqnoma ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur qaror Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilishi lozim hamda u rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi. 1. Mazkur Yoʻriqnoma birinchi guruhga oʻsimlik yogʻini (bundan buyon matnda yogʻ deb yuritiladi) yetkazib berish, qabul qilish, saqlash va berib yuborish tartibini belgilaydi. 2. Mazkur Yoʻriqnoma talablari Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi Davlat zaxiralarini boshqarish qoʻmitasi (bundan buyon matnda Qoʻmita deb yuritiladi) tizimidagi tashkilotlar hamda birinchi guruh moddiy boyliklarini uzoq muddat masʼul saqlashga qabul qiladigan boshqa tashkilotlar uchun majburiydir. 3. Yogʻni yetkazib berish Qoʻmita, yetkazib beruvchi tashkilotlar va masʼul saqlashni amalga oshiruvchi tashkilotlar oʻrtasida tuziladigan shartnomalar asosida amalga oshiriladi. 4. Yetkazib beriladigan har bir yogʻ partiyasiga muvofiqlik sertifikati, sanitariya-epidemiologik xulosa yoki ularning belgilangan tartibda tasdiqlangan nusxalari ilova qilinishi lozim. 5. Uzoq muddat saqlash uchun kungaboqar, paxta, soya, zigʻir, kunjut, kokos, zaytun, xantal, kashnich, tung, yer yongʻoq yogʻlari yetkazib beriladi. Mazkur yogʻlar normativ hujjat talablariga toʻliq javob berishi lozim. 6. Yogʻ maxsus jihozlangan yogʻ saqlash uchastkalarida saqlanishi lozim. Yogʻ saqlash uchastkalarida rezervuar parki, mahsulot-nasos boʻlinmasi, toʻkish-quyish estakadasi, GSS-100 m³ gorizontal silindrik sigʻimi (bundan buyon matnda tozalash idishi deb yuritiladi), texnologik mahsulot quvurlari va tarozixona boʻlishi lozim. 7. Yogʻ saqlanadigan joylarning texnologik va sanitariya jihozlari yogʻni qabul qilish va berib yuborish boʻyicha barcha jarayonlar belgilangan muddatda bajarilishini, qabul qilish, saqlash va bir joydan boshqa joyga olib quyishda yogʻning sifati va miqdori toʻliq saqlanishini taʼminlashi lozim. Yogʻni qabul qilish, saqlash va berib yuborish vaqtida yogʻ yoʻqotilishining oldini olish uchun mazkur Yoʻriqnomaning 1-ilovasida keltirilgan choralar koʻrilishi lozim. 8. Yogʻ ogʻirligini aniqlaydigan oʻlchash vositalari Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi tomonidan tasdiqlangan nomenklaturaga muvofiq belgilangan muddatda metrologiya tekshiruvidan oʻtkazilishi, qiyoslanishi lozim. 9. Yogʻ saqlash uchastkalari uchun rezervuarlar parki kommunikatsiyasi, mahsulot-nasos boʻlinmasi, rezervuarlarga berilgan raqamlarni koʻrsatgan holda estakadalar, nasoslar, tozalash idishi, toʻkish-quyish tirgaklari, pastki toʻkish qurilmasi, mahsulot quvurlari va zadvijkalarning texnologik xaritasi ishlab chiqiladi. 10. Asbob-uskunaning har bir elementiga moy boʻyoq bilan texnologik xaritadagi uning mos tartib raqami yozib qoʻyilishi kerak. Texnologik xaritada yogʻ harakati boʻylab bajariladigan har bir jarayon uchun ochilishi kerak boʻlgan barcha zadvijkalarning raqamlari koʻrsatiladi. Qabul qilishda yogʻni sisternada, berib yuborishda rezervuarda isitish chizmasida yogʻni isitish boʻyicha barcha jarayonlar tartibi va ketma-ketligi batafsil bayon qilinadi. Kommunikatsiyalarning texnologik chizmasi, texnologik xarita va yogʻni isitish chizmasi tashkilot rahbari tomonidan tasdiqlanishi va saqlash uchastkasining tegishli yigʻmajildida saqlanishi lozim. Kommunikatsiyalarning texnologik chizmasi nasos boʻlinmasi va saqlash uchastkasida osib qoʻyilishi lozim. 11. Quyilish chegarasiga qarab mahsulot hajmini aniqlash imkoni boʻlishi uchun har bir rezervuar, tozalash idishlariga belgilangan tartibda kalibrlash jadvali tuzilishi lozim. Utorli burchagi darajasida oʻlchash ishlari olib borilayotganda rezervuardagi mahsulot hajmini aniq bilish uchun rezervuar ostida oʻlchash lyuki qarshisida 500 x 500 mm oʻlchamda gorizontal maydoncha oʻrnatilishi lozim. Kalibrlash jadvali tuzilayotganda rezervuar ostidagi konus hajmi inobatga olinishi va yogʻ hajmidan rezervuar ichidagi yogʻni isitish uskunasi hajmi chiqarib tashlanishi lozim. 12. Rezervuarlar kalibrlanayotganda, balandlik trafareti, yaʼni vertikal boʻyicha rezervuar ostidagi maydonchadan oʻlchash lyukining tepa chetigacha boʻlgan masofa aniqlanadi. Har oy rezervuar boʻshaganda va rezervuardagi mahsulot miqdori aniqlanayotganda balandlik trafareti koʻrsatkichi tekshiriladi. Balandlik trafareti koʻrsatkichlari va yogʻ quyilgandagi tepa chegara boʻyoq bilan gidravlik klapan korpusi yoki yorugʻlik lyuki qopqogʻiga yozib qoʻyilishi lozim. 13. Kalibrlash jadvali asosida yoz mavsumida yogʻ hajmi kengayishini inobatga olgan holda yogʻning qancha miqdorda quyilishi hisoblab chiqariladi va yogʻni rezervuarga quyish tepa chegarasi aniqlanadi. Kalibrlash jadvali boʻyicha rezervuarga yogʻni quyish meʼyori boʻyicha rezervuar maksimal hajmining har 1 m3 ga 0,9 tonna yogʻ quyiladi. Masalan, kalibrlash jadvali boʻyicha rezervuar hajmi konus hajmi bilan birga 1066 m3 ni tashkil etadi, demak, rezervuarga: 1066 m³ × 0,9 t/m³ = 959,4 tonna yogʻ quyish mumkin. Bunda, rezervuarning silindrik qismiga yogʻning harorat taʼsirida kengayishini va rezervuar notekis choʻkishi mumkinligini hisobga olib oxirigacha quyilmagan yogʻ hajmi 15-20 sm ni tashkil etadi. 14. Imkon boʻlsa, yogʻ quyish joyining atrofi tikanakli simli devor bilan oʻraladi va qoʻriqlash signalizatsiyasi oʻrnatiladi. Mahsulot-nasos boʻlinmasining eshiklariga zamonaviy avtomatik qoʻriqlash signalizatsiyasi datchiklari oʻrnatilishi, datchiklar tashkilotning dispetcherlik pulti va elektromagnit hisoblagichga ulanishi lozim. 15. Avariya boʻlishi mumkinligini inobatga olib, yogʻ saqlash joyida maksimal hajmli bitta zaxira rezervuar qoldiriladi. Yogʻ zaxira rezervuarga quyilishidan oldin tuynuk lyuk ochiladi hamda rezervuarning texnik va sanitar holati tekshiriladi. Yogʻ zaxira rezervuarga quyilgandan keyin bu toʻgʻrisida dalolatnoma tuziladi. Foydalanish jarayonida zaxira rezervuarlar vaqti-vaqti bilan almashtirib turiladi. 16. Yongʻin yuzaga kelgan taqdirda uning oqibatlarini bartaraf etish uchun zarur asbob-uskunalar, materiallar, ehtiyot qismlar, koʻchma nasoslar, truba, bochka va boshqa idishlar tayyor turishi lozim. Zaxira asbob-uskunalar rezervuar parkida, nasos boʻlinmasi va estakada yonida saqlanishi lozim. Har oy zaxira asbob-uskunalarning butunligi tekshiriladi, bu toʻgʻrisida mazkur Yoʻriqnomaning 2-ilovasiga muvofiq Rezervuarlar va mahsulot quvurlarining texnik holatini hisobga olish jurnaliga (Z-30-sonli shakl) tegishli yozuvlar kiritiladi. Turli avariya holatlariga tayyor turish va tezkor choralar koʻrish uchun tashkilotlarda har oy texnika xavfsizligi boʻyicha oʻquv mashqlari oʻtkazilib turiladi. 17. Rezervuar parki, nasos boʻlinmasi va estakadadagi barcha zadvijkalar, tozalash idishi, joʻmraklar, kranlar plombalangan boʻlishi va yopiq holda turishi lozim. Rezervuar parkida quvurlarning flanetsli birikkan joylari, zadvijkalar, tuynuk va yorugʻlik lyuklarining bolt bilan birikkan joylariga, kompensatorlarga tunukadan yoki brezent matodan gʻilof kiydirish yoki plombalash zarur. 18. Rezervuar yogʻ quyishga tayyorlanayotganda albatta uning texnik va sanitar holati tekshirilishi lozim. Rezervuarning uzoq muddat saqlash uchun mahsulot quyishga tayyorligi mazkur Yoʻriqnomaning 3-ilovasiga muvofiq Rezervuarning yogʻni qabul qilishga tayyorligini belgilovchi dalolatnoma (Z-31-sonli shakl) bilan rasmiylashtiriladi. Yogʻni quyishdan ikki kun oldin tuynuk lyuk ochilishi va ikkinchi bor rezervuarning texnik va sanitar holati tekshirilishi, bu haqida oldin tuzilgan dalolatnomaga tegishli yozuv kiritilishi lozim. 19. Yogʻni qabul qilish yoki berib yuborishdan oldin yogʻ saqlash joyidagi barcha inshootlar, mahsulot-nasos boʻlinmasi, estakada, tozalash idishi, quvurlar, vagon tarozilari, yogʻni isitish uskunalarining texnik va sanitar holati tashkilot rahbariyati tomonidan tashkil etilgan komissiya tomonidan tekshirilishi lozim. Tekshiruv natijalari dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi. 20. Yogʻni saqlash omborxonalarida qabul qilish va berib yuborishda yogʻ ogʻirligini aniqlash uchun vagon va avtomobil tarozilari oʻrnatilishi lozim. Yogʻ quyilgan sisternalarni tortishdan oldin vagon tarozilarining texnik holati tekshirilishi kerak. Tarozi platformasiga sisternalarni keltirish, ularni mustahkamlash va tortish qoidalariga rioya qilish lozim. Yogʻni nosoz tarozilarda, shuningdek tekshirish va plombalash muddati oʻtgan tarozilarda tortish man etiladi. 21. Yogʻni qabul qilish va berib yuborishga masʼul xodimlar yogʻ saqlash joyidagi obyektlar qanday joylashganini, quvurlar chizmasini, zadvijkalar qayerda joylashganini va nima uchun xizmat qilishini yaxshi bilishlari lozim. 22. Kamida bir oyda bir marta rezervuar parki marzalarining yomgʻir quvuridagi qulflash moslamalari (oʻzi yopiladigan qopqoqlar, zadvijkalar) holati tekshirilishi lozim. Bunda marzalardagi suv qulflash moslamasi orqali faqat xodimlar nazorati ostida oqiziladi. 23. Yogʻ temir yoʻl va avtomobil transportida yuklarni tashish qoidalari talablariga muvofiq tashiladi. 24. Yogʻ “Oʻsimlik yogʻi” degan yozuvli maxsus yangi temir yoʻl sisternalarida, shuningdek oldin foydalanilgan, yuvilgan va yaxshilab bugʻlangan, yogʻ quyish uchun toza holda berilgan, yot hidlar boʻlmagan sisternalarda tashiladi. 25. Yogʻ quyish uchun ajratilgan temir yoʻl sisternalari va avtotsisternalar sinchiklab koʻzdan kechiriladi. Sisternalarni koʻzdan kechirayotganda sisternaning qozoni va qopqogʻining holati va tozaligiga, pastki toʻkish moslamasi, lyuk ishga yaroqliligiga, lyukni yopish va plombalash moslamalari borligiga va ishga yaroqliligiga, sisterna qozoni sathidagi belgi va yozuvlar holatiga alohida eʼtibor beriladi. Yogʻni quyish uchun quyish moslamasi, ichki narvoni, qalpoqlari va gaykalari ishga yaroqsiz, qozoni teshik, plomba urish uchun qopqogʻida teshiklari boʻlmagan, shuningdek rezina qistirmalarsiz sisternalardan foydalanish man etiladi. 26. Yaroqsiz sisternaga quyish oqibatida yogʻning aynishi yoki sifati buzilishi uchun javobgarlik yogʻni yetkazib beruvchi tashkilot zimmasiga yuklatiladi. 27. Yuk koʻtarish quvvati 60 tonna va undan koʻp boʻlgan sisternalarga yogʻ ustki segment chizigʻigacha quyiladi, yuk koʻtarish quvvati 60 tonnadan kam boʻlgan sisternalarga qopqoq balandligining yarmigacha, lekin sisternaning yuk koʻtarish quvvatidan oshirmasdan quyiladi. 28. Yogʻni yetkazib berish va qabul qilish shartnoma asosida qonunchilik hujjatlari va mazkur Yoʻriqnomaga muvofiq amalga oshiriladi. 29. Yogʻ yetkazib berilganda uni toʻkishdan oldin sisternaning holati texnik koʻrikdan oʻtkazilishi, buragich va plombalar borligi, ularning holati tekshirilishi, sisternalarning raqami yuk xatlarida koʻrsatilgan raqamlarga mosligi tekshirilishi lozim. Sisternalarning texnik holati, plombalarning borligi va yaroqliligi moddiy javobgar shaxslar tomonidan yetkazib beruvchi tashkilot vakillari ishtirokida tekshiriladi. 30. Temir yoʻl sisternalarida keltirilgan yogʻ yetkazib beruvchi tashkilot vakili ishtirokida vagon tarozisida tortilishi lozim. Netto ogʻirlik brutto ogʻirlikdan idish ogʻirligini ayirish orqali aniqlanadi. Idish ogʻirligi yogʻ toʻkib olinib, toʻliq tozalangandan keyin boʻsh sisternani vagon tarozisida tortish orqali aniqlanadi. Sisternalarni vagon tarozida tortish natijalari mazkur Yoʻriqnomaning 4-ilovasiga muvofiq Yogʻni tortish qaydnomasiga (Z-32-sonli shakl) qayd qilinadi, ushbu qaydnoma mazkur Yoʻriqnomaning 5-ilovasiga muvofiq Yogʻni qabul qilish dalolatnomasini (Z-33-sonli shakl) tuzish uchun asos boʻladi. 31. Joʻnatilgan stansiyada aniqlangan yogʻ massasi bilan yoʻlda aniqlangan yoki kelib tushgan stansiyada aniqlangan massa oʻrtasidagi tafovut: massa kamomadi — mazkur yuk ogʻirligi tabiiy yoʻqotish normasidan va netto massani aniqlash natijalaridagi chegaraviy tafovutdan oshmasa; massa ortiqchaligi — massa nettoni aniqlash natijalaridagi chegaraviy tafovutdan oshmasa, yogʻ massasi toʻgʻri deb topiladi. Yuk ogʻirligining tabiiy yoʻqotish normalarini yukning netto ogʻirligidan kelib chiqib hisoblash hamda eng koʻp uchraydigan holatlar uchun netto ogʻirlikni aniqlash natijalaridagi chegaraviy tafovut koʻrsatkichlari mazkur Yoʻriqnomaning 6-ilovasida keltirilgan. 32. Yogʻ kamomadi meʼyordan oshib ketgan taqdirda qabul qiluvchi tashkilot bu haqda dalolatnoma tuzishi va shu dalolatnoma asosida temir yoʻl transporti tashkiloti va yetkazib beruvchi tashkilotga talabnoma bildirishi lozim. 33. Yogʻning brutto ogʻirligi aniqlangandan soʻng sisterna estakadaga oʻtkaziladi, shu yerda komissiya yetkazib beruvchi tashkilotning vakili ishtirokida lyukni ochadi va normativ hujjat talablariga muvofiq mutanosiblikni inobatga olgan holda sisternadagi yogʻning ustki, oʻrta va pastki qatlamidan 1:3:1 nisbatda nuqtali namuna oladi. Nuqtali namunalar toza idishga (sirlangan) quyiladi, qoʻshib yuborilgan namunalar yaxshilab aralashtiriladi va besh dona toza, quruq shisha idishga quyiladi, shulardan toʻrttasi nizoli holat uchun namuna hisoblanadi, bittasi esa sifatini aniqlash uchun tashkilot laboratoriyasiga yoki boshqa mustaqil laboratoriyaga yuboriladi. 34. Tashkilot laboratoriyasi mudiri normativ hujjatlarga muvofiq yogʻning sifatini organoleptik (mazasi, hidi, rangi) tekshiruvdan oʻtkazadi va laboratoriya tahlillarini amalga oshiradi hamda olingan maʼlumotlarni yetkazib beruvchi tashkilotning mahsulot sifati toʻgʻrisidagi hujjatlarida koʻrsatilgan koʻrsatkichlar va normativ hujjatlardagi meʼyorlar bilan taqqoslaydi. Shundan soʻng, laboratoriya mudiri yogʻni sisternadan toʻkib olishga ruxsat beradi. Saqlash uchastkasida yuritiladigan ishchi jurnaliga yogʻni toʻkib olishga ruxsat berilgan sana, sisterna va yuk xati raqami, mahsulot nomi, uning navi, sisternadagi yogʻ toʻkib olinishi kerak boʻlgan rezervuar raqami kiritiladi va laboratoriya mudiri hamda saqlash uchastkasi boshligʻi tomonidan imzolanadi . 35. Yogʻni toʻkib olishdan oldin sisterna ikkala tomondan tormoz boshmogʻi bilan mahkamlanishi lozim. Yogʻ sisternadan pastki toʻkish moslamalari yordamida toʻkib olinadi. Bunda pastki toʻkish moslamalarining sisternaga ishonchli va germetik tarzda ulanganiga alohida eʼtibor berish kerak. Pastki toʻkish moslamasi nosoz boʻlsa yoki yogʻ pastki toʻkish moslamasi boʻlmagan sisternada keltirilsa, ustki toʻkish moslamasidan foydalaniladi. 36. Toʻkish-quyish jarayonlarini olib borishda yogʻning havo yogʻinlari bilan ifloslanishiga yoʻl qoʻymaslik maqsadida sisterna ogʻzini brezent gʻilof bilan yopish lozim. Toʻkish-quyish jarayoni vaqtida toʻkish-quyish gofro-shlangining ogʻziga gʻilof kiydirib qoʻyish lozim. 37. Yogʻni sisternadan muayyan rezervuarga quyish uchun har bir quvur turi uchun alohida tasdiqlangan texnologik xaritaga qatʼiy rioya qilish lozim. Mahsulot-nasos boʻlinmasida yuritiladigan ishchi jurnalga quyidagi maʼlumotlar kiritilishi lozim: yogʻ kelib tushgan sana, jarayon nomi, sisternalari, rezervuarlar, quvurlar, ochilishi kerak boʻlgan qulflar raqamlari, yogʻ sisternadan rezervuargacha yetib kelguncha joylashgan qulflarni ochgan va yopgan saqlash uchastkasi boshliqlari yoki ularning oʻrinbosarlari va ijrochilarning imzolari. 38. Nasosni ishga tushirishdan oldin moddiy javobgar shaxslar yogʻ sisternadan rezervuarga yetib kelguncha joylashgan qulflarning holatini tekshirishlari, rezervuardagi oʻlchash lyukini ochishlari lozim. Yilning sovuq faslida kelgan sisternalardagi qotib qolgan yogʻni toʻkib olish uchun uni tasdiqlangan isitish chizmasi boʻyicha suyuq holga kelguncha isitish zarur. Toʻkib olishni tezlatish uchun sisternadagi yogʻni xuddi shu turdagi 60 °S gacha isitilgan mahsulot bilan yuvib tushirish tavsiya etiladi. 39. Yogʻ sisternadan toʻkib olinib, nasos toʻxtatilgandan soʻng pastki toʻkish moslamasi faqat sisterna tozalanib, yogʻ quvurga oqib ketgandan soʻng ajratib olinadi, yogʻ qoldiqlari qoʻl bilan sidirib olinadi. 40. Rezervuarlar normativ-texnik hujjatlarga muvofiq chegaraviy-maksimal darajagacha toʻldiriladi. Oldin bitta rezervuarni toʻldirish, undan keyingina ikkinchisiga oʻtish lozim. 41. Yogʻ quyilayotganda rezervuar toshib ketmasligi uchun rezervuarni toʻldirish uchun mahsulot belgilangan chiziqqacha quyilishini diqqat bilan kuzatib turish lozim. 42. Moddiy javobgar shaxslar tomonidan mazkur Yoʻriqnomaning 7-ilovasiga muvofiq Mahsulotlar mavjudligi, harakati va oʻlchovlari kitobi (Z-25-sonli shakl) yuritiladi. Unda har bir rezervuar va tozalash idishiga alohida shaxsiy varaq ochiladi. 43. Ish kuni boshlanganda yogʻni sisternadan rezervuarga toʻkib olishdan oldin yogʻ quyish balandligi darajasi, yaʼni rezervuar tubidagi maydonchadan yogʻ sathigacha boʻlgan masofa millimetrda aniqlanadi. Mahsulot sisternadan toʻkib olinganidan soʻng ish kunining oxirida rezervuarga yogʻ qanday balandlikkacha quyilgani yana bir bor aniqlanadi va bu maʼlumotlar kitobda qayd etilishi lozim. 44. Har bir sisternadan qabul qilib olingan yogʻ miqdori qabul qilish dalolatnomasi asosida Mahsulotlar mavjudligi, harakati va oʻlchovlari kitobi (Z-25-sonli shakl)dagi rezervuarning shaxsiy varagʻida qayd qilinadi. 45. Rezervuardagi yogʻning miqdori qabul qilish vaqtida rezervuar butunlay toʻlganidan keyin, shuningdek saqlash jarayonida bir oyda bir marta kalibrlash jadvali boʻyicha aniqlanadi. 46. Oʻlchash natijalariga koʻra mavjud yogʻ miqdori mazkur Yoʻriqnomaning 8-ilovasiga muvofiq Rezervuarni oʻlchash natijalari toʻgʻrisida dalolatnoma (Z-34-sonli shakl) bilan rasmiylashtiriladi. 47. Mahsulotlar mavjudligi, harakati va oʻlchovlari kitobidagi rezervuarning shaxsiy varagʻiga yogʻning oʻlchash paytidagi harorati, 20 ºS dagi zichligi, rezervuarni toʻldirish meʼyori (tonnada), rezervuar tubining notekisligi, korpusi ogʻishi, eng yuqori toʻldirish chizigʻi, yogʻning turi va navi yoziladi. Har toʻldirishdan keyin rezervuar tubi notekisligini va korpusi ogʻishini inobatga olgan holda taʼmirlanishi zarur, olingan maʼlumotlar Mahsulotlar mavjudligi, harakati va oʻlchovlari kitobiga kiritiladi. 48. Yogʻni qabul qilish tugagandan soʻng nasos bilan rezervuar orasidagi quvur ichidagi yogʻni naviga qarab tozalash idishiga toʻkish zarur. Toʻlib borgani sari tozalash idishidagi yogʻ saqlash uchun rezurvuarga tortib olinadi, yogʻning miqdori Mahsulotlar mavjudligi, harakati va oʻlchovlari kitobidagi shaxsiy varaqqa yozib qoʻyiladi. 49. Turli yogʻlarning aralashib ketishiga yoʻl qoʻymaslik maqsadida har bir rezervuar parkida qoʻshimcha yogʻ tozalash idishi boʻlishi lozim. Bu sigʻimga mahsulot-nasos boʻlinmasi bilan rezevuarlar orasidagi quvurlar ichida qolgan yogʻlar solinadi. Toʻlib borgan sari tozalash idishidagi tozalangan yogʻlar rezervuarga tortib olinadi. Oʻlchash natijalarida tozalash idishi tubida aniqlangan qaytmas choʻkma ham hisobga kiritilishi lozim. Rezervuarlarning sanitar holatini komissiya nazoratidan oʻtkazish paytida qoʻshimcha yogʻ tozalash idishining sanitariya holati ham tekshiriladi. Tozalash idishi har 2 yilda tozalab turilishi shart. 50. Tashkilotga sifat koʻrsatkichlariga nomuvofiq boʻlgan yogʻ keltirilgan taqdirda, u qabul qilinmaydi va yetkazib beruvchi tashkilotning vakili ishtirokida ikki nusxada yaroqsizga chiqarish dalolatnomasi tuziladi. Dalolatnomaning bir nusxasi yetkazib beruvchi tashkilotning vakiliga topshiriladi. 51. Yaroqsiz deb topilgan yogʻ yetkazib beruvchi tashkilotga qaytarilishi kerak. Yaroqsiz yogʻni qaytarish boʻyicha qilingan barcha xarajatlar shartnomaga muvofiq yetkazib beruvchi tashkilot zimmasiga tushadi. 52. Tashish va tortib olish vaqtidagi yogʻning tabiiy yoʻqotishlari hisobdan chiqariladi. 53. Qabul qilish yoki berib yuborish vaqtida sisternadan namunalar olishda mazkur Yoʻriqnomaning 9-ilovasiga muvofiq Sisternalardan namuna olish dalolatnomasi (Z-35-sonli shakl) rasmiylashtiriladi. 54. Nizoli holat uchun namuna solingan shisha idishlar ogʻzi tiqin bilan bekitilishi, tiqin usti pergament yoki qalin mato bilan yoki polietilen bilan qoplanishi hamda pishiq ip bilan bogʻlanib, yelimlanishi lozim. Namunalarga quyidagi maʼlumotlar kiritilgan etiketkalar yopishtiriladi: ishlab chiqargan tashkilot nomi; qabul qiluvchi tashkilotning nomi; mahsulot nomi, turi va navi; partiya raqami va ogʻirligi; ishlab chiqarilgan sana; namuna olgan shaxslarning familiyasi, ismi va otasining ismi; normativ hujjat nomi. 55. Nizoli holat uchun namunalarni saqlash joyidan olish va ularni rezervuarga quyishda mazkur Yoʻriqnomaning 10-ilovasiga muvofiq Nizoli holat uchun namunalarni saqlashni bekor qilish haqida dalolatnoma (Z-36-sonli shakl) tuziladi. Barcha nizoli holat uchun namunalar mazkur Yoʻriqnomaning 11-ilovasiga muvofiq Nizoli holat uchun namunalarni roʻyxatga olish kitobiga (Z-37-sonli shakl) qayd qilinadi. 56. Nizoli holat uchun namunalarni laboratoriyaga topshirish va yogʻ saqlash joyiga qaytarish yuk xati asosida amalga oshiriladi. 57. Nizoli holat uchun namunalar laboratoriyadagi maxsus javonlarda laboratoriya plombasi bilan saqlanadi. Namunalar quruq, salqin va qorongʻi joyda 30 kun davomida yoki mahsulot sifatini baholashda nizolar yuzaga kelgan boʻlsa, yakuniy qaror qabul qilingunga qadar saqlanadi. 58. Yogʻning gidrolitik parchalanishi va havodagi kisloroddan oksidlanishi oqibatida sifati pasayishining oldini olish uchun yogʻni qabul qilishdan oldin rezervuar eski yogʻ qoldiqlaridan, ayniqsa oksidlanish mahsulidan, choʻkindilardan butunlay tozalanishi, rezervuar butkul germetik holga keltirilishi (havo almashinishini kamaytirish uchun), rezervuar havo olish klapanlari bilan taʼminlanishi, rezervuarni maksimal darajada toʻldirish, saqlash jarayonida yogʻning sifat koʻrsatkichlarining oʻzgarish surʼati diqqat bilan nazorat qilinishi lozim. 59. Yogʻni saqlash jarayonida uning sifatini doimiy ravishda tekshirib turish, saqlash shartlari va muddatlariga rioya qilish lozim. 60. Har chorakda har bir rezervuardagi yogʻning organoleptik koʻrsatkichlarini (taʼmi, hidi, rangi, tiniqligi) tekshirish va laboratoriya tahlilini oʻtkazish orqali yogʻning fizikaviy-kimyoviy koʻrsatkichlari — kislota soni, tarkibidagi namlik va uchuvchan moddalarini kuzatib borish lozim. Harorat minusga tushib, yogʻ qotib qolganda uning sifati tekshirilmaydi. Rezervuardan namuna olish mazkur Yoʻriqnomaning 33-bandiga muvofiq amalga oshiriladi. 61. Navbatdagi sifat tekshiruvi yogʻning sifati normativ hujjat talablariga javob berishini koʻrsatsa va shu bilan birga kislota soni oshgani (normativ hujjatlardagi meʼyorlar doirasida boʻlsa-da) va boshqa koʻrsatkichlar oʻzgargani aniqlansa, mazkur rezervuardagi yogʻ alohida nazorat ostiga olinadi va tegishli qaror qabul qilingandan soʻng birinchi navbatda berib yuboriladi. 62. Saqlash davrida sigʻimlarning texnik holatini diqqat bilan nazorat qilish, rezervuarlar tubi va korpusidagi ingichka joylarni, zadvijka va quvurlardagi flanetsli ulanish joylarini, yogʻning bir rezervuardan ikkinchisiga zich yopilmagan zadvijkalar orqali oqib oʻtishini diqqat bilan nazorat qilish, ehtimoldagi avariya oqibatlarini bartaraf etish va yogʻni yigʻib olishga tayyorlash lozim. 63. Saqlash jarayonida yogʻ miqdori saqlanishini nazorat qilish quyidagi hollarda amalga oshiriladi: saqlash uchastkasi boshligʻi (uning oʻrinbosari) tomonidan — ikki marta smena boshi va oxirida; muhandis-mexanik tomonidan — kamida bir oyda ikki marta; rahbar (rahbar oʻrinbosari) yoki bosh muhandis tomonidan — kamida bir oyda ikki marta. 64. Bir kunda bir marta oʻlchash lyukining tepa chetidan yogʻ sathigacha 1 mm. aniqlikda mahsulotni quyish balandligi, rezervuar tubidagi nazorat trubkasi orqali yogʻ oqayotganini aniqlash natijalari, topilgan kamchiliklarni bartaraf etish boʻyicha takliflar saqlash uchastkasida yuritiladigan Rezervuarlar va mahsulot quvurlarining texnik holatini hisobga olish jurnalida (Z-30-sonli shakl) qayd etilishi lozim. 65. Qishda harorat keskin oʻzgarib turadigan paytda, shuningdek bahorda qor eriydigan paytda rezervuar, quvur, zadvijka, nasoslarning texnik holati sutkada muntazam nazorat qilib boriladi. 66. Yogʻ saqlash joyini aylanib chiqish tartibi tashkilot rahbariyati tomonidan belgilanadi. Yogʻ saqlash joyida aylanib chiqishni qayd qilish jurnali yuritiladi, unga quyidagi maʼlumotlar kiritiladi: aylanib chiqish kuni, boshlangan va tugagan vaqt, tashqaridagi havo harorati, aylanib chiqishda ishtirok etgan shaxsning imzosi. 67. Moddiy javobgar shaxslar tomonidan laboratoriya va buxgalteriya xodimlari ishtirokida oyiga bir marta oyning birinchi kuni holatiga rezervuarlar va boshqa idishlarda yogʻ borligi ustidan nazorat amalga oshiriladi. Rezervuarlar va tozalash idishlaridagi yogʻni oʻlchash natijalari Mahsulotlar mavjudligi, harakati va oʻlchovlari kitobining (Z-25-son shakl) tegishli grafalarida aks ettiriladi. Yogʻ qotib turgan paytda oʻlchash ishlari oʻtkazilmaydi. 68. Yogʻning hisob-kitobi mazkur Yoʻriqnomaning 8-ilovasiga muvofiq Rezervuarni oʻlchash natijalari toʻgʻrisidagi dalolatnoma (Z-34-sonli shakl) bilan rasmiylashtiriladi va tashkilot rahbari tomonidan tasdiqlanadi. 69. Rezervuarga quyish vaqtida aniqlangan yogʻ miqdori va nazorat tekshiruvi natijasida olingan maʼlumotlar qiyoslanganda oʻlchash vaqtida yoʻl qoʻyilishi mumkin boʻlgan xatolikdan (rezervuardagi yogʻning ± 0,2% miqdorida) oshadigan tafovut aniqlansa, barcha rezervuar va tozalash idishlaridagi yogʻ miqdori takroran oʻlchab chiqilishi va tafovut sababi aniqlanishi lozim. 70. Oʻlchash paytida yoʻl qoʻyilishi mumkin boʻlgan xatolik (± 0,2%) chegarasida aniqlangan, shuningdek bu xatolikdan oshadigan ortiqchalik va kamomadlar Mahsulotlar mavjudligi, harakati va oʻlchovlari kitobining (Z-25-sonli shakl) 10 va 11-grafalarida qayd qilinadi, buxgalteriya va omborxona hisobida bu maʼlumotlar aks ettirilmaydi. 71. Saqlash jarayonida yogʻni nasos bilan tortib olish man etiladi. Ayrim hollarda (avariya va yongʻin) tashkilot rahbariga (uning oʻrinbosariga) naryad asosida yogʻni zaxiradagi rezervuarga nasos bilan tortib olish huquqi beriladi. Ushbu jarayonlar Mahsulotlar mavjudligi, harakati va oʻlchovlari kitobida (Z-25-sonli shakl) roʻyxatga olinib, Rezervuarlar va mahsulot quvurlarining texnik holatini hisobga olish jurnaliga (Z-30-sonli shakl) qayd qilinadi. 72. Ishlab chiqarish zarurati yuzaga kelgan taqdirda faqat Qoʻmitaning ruxsati bilangina yogʻni bir rezervuardan ikkinchisiga koʻchirish mumkin, buning uchun jarayonlar belgilangan tartibda rasmiylashtiriladi. Yogʻni boshqa rezervuarga koʻchirish sababi bir sutka muddat ichida Qoʻmitaga maʼlum qilinadi. 73. Yogʻni saqlash boʻyicha quyidagi muddatlar belgilangan: barcha turdagi tozalangan yogʻlar uchun — 1 yil; oliy va birinchi nav tozalanmagan va gidratlangan kungaboqar yogʻi uchun — 2 yil. Yogʻ issiqlikdan himoyalangan va chuqurda joylashgan rezervuarlarda saqlanadigan boʻlsa, saqlash muddatlari yogʻning turi va naviga qarab bir yilga oshadi. Yogʻni saqlash muddati yogʻ ishlab chiqarilgan chorakdan boshlab hisoblanadi. 74. Uzoq muddat saqlash uchun topshirilgan yogʻ saqlash muddati tugashiga 2 oy qolganda yangisiga almashtiriladi. Laboratoriya tahlili natijalari yogʻning sifat koʻrsatkichlari yomonlashgani va mazkur mahsulot uchun normativ hujjatlarda koʻrsatilgan meʼyorning chegaraviy qiymatiga yetganini koʻrsatsa, yogʻ belgilangan saqlash muddatidan oldin yangisiga almashtiriladi. 75. Yogʻni berib yuborish Qoʻmita tomonidan beriladigan naryadlar asosida birinchi navbatda sifat holatini va ishlab chiqarish muddatini inobatga olgan holda amalga oshiriladi. 76. Laboratoriya mudiri yogʻlarni rezervuarlardan chiqarib olishdan 10 kun avval namuna olish moslamasi yordamida rezervuardan 5 ta namuna oladi, shu jumladan: pastki, oʻrta va tepa qatlamdan 1:3:1 nisbatda. Bunda yogʻning harorati 0,5 °S gacha boʻlgan aniqlik bilan namuna olish moslamasida aniqlanadi, soʻng barcha namunalar bitta idishga quyiladi, aralashtirilgandan keyin laboratoriya sinovlarini oʻtkazish uchun oldindan yuvilgan bitta shisha idishga 500 sm³ yogʻ quyiladi. Laboratoriyada yogʻning organoleptik koʻrsatkichlari va tahlil oʻtkazish yoʻli bilan uning fizikaviy-kimyoviy koʻrsatkichlari: kislota soni, namligi va uchuvchan moddalar, yogʻga aloqasi boʻlmagan aralashmalar, tarkibida fosfor boʻlgan moddalar va yogʻ zichligi aniqlanadi. 77. Yogʻni quyish uchun ajratilgan temir yoʻl sisternalari va avtotsisternalar laboratoriya va saqlash uchastkasi xodimlari tomonidan sinchiklab koʻzdan kechiriladi. Bunda sisternadagi pastki toʻkish moslamasining texnik holatini diqqat bilan tekshirish lozim. 78. Yogʻ sisternaga quyilayotganda saqlash uchastkasi xodimlaridan biri sisterna toʻlishini kuzatib turadi, boshqasi nasosni oʻchirish moslamasi yonida turadi. Bunda sisternani belgilangan balandlikkacha toʻldirish yakuniy bosqichga yetganda yogʻni meʼyordan ortiq quyib yuborilishiga yoʻl qoʻymaslikka alohida eʼtibor berish lozim. Rezervuardan yogʻ toʻkib olinayotganda oʻlchash lyuki ochiq turadi. 79. Laboratoriya tomonidan har bir sisternadagi yogʻ uchun muvofiqlik sertifikati va sanitariya-epidemiologik xulosasining tasdiqlangan nusxalari beriladi. 80. Yogʻ sisternaga quyilib, mazkur Yoʻriqnomaning 33-bandiga muvofiq namunalar olingandan soʻng, qopqoq lyukiga rezina qistirma qoʻyish, lyuk qopqogʻini zich yopish va simli buragichni oʻrab qoʻyish hamda sisternani plombalash lozim. 81. Yogʻ bitta rezervuardan quyib joʻnatiladi. Bitta rezervuardagi yogʻ toʻliq berib yuborilmasdan ikkinchi rezervuardagi yogʻni quyib joʻnatish man etiladi. 82. Rezervuar boʻshagandan soʻng xavfsizlik texnikasi, yongʻin xavfsizligi va sanitariya talablariga rioya etgan holda uni yogʻ qoldiqlaridan yaxshilab tozalash lozim. 5–10 kun oʻtgandan keyin yogʻ qoldiqlarini tozalash qaytariladi. Tozalangan rezervuardagi barcha lyuk va zadvijkalar yopilishi va plombalanishi lozim. 83. Yogʻ rezervuardan toʻkib olingandan soʻng, nasos yordamida yogʻni boshqa idishga quyishdagi tabiiy yoʻqotish hisoblab chiqilishi lozim. Ushbu hisob-kitob asosida har bir rezervuar boʻyicha mazkur Yoʻriqnomaning 12-ilovasiga muvofiq Rezervuarni tozalashdagi inventarizatsiya natijalari toʻgʻrisida dalolatnoma (Z-38-sonli shakl) ikki nusxada rasmiylashtiriladi va uch kun ichida Qoʻmitaga uning bir nusxasi yuboriladi. Yogʻni boshqa sigʻimga quyishdagi tabiiy yoʻqotishni hisobdan chiqarishga har bir rezervuar boʻshatilgandan soʻng tozalash dalolatnomasi tuzish orqali yoʻl qoʻyiladi. Tozalash dalolatnomasi tasdiqlangandan keyin tabiiy yoʻqotish normalari va quyish jarayonidagi amaldagi tabiiy yoʻqotishga asoslanib yogʻ kamomadi hisobdan chiqariladi. 84. Rezervuarni tozalashdagi inventarizatsiya natijalari toʻgʻrisida dalolatnoma tuzilishidan oldin rezervuar qayta toʻldiriladigan boʻlsa, yogʻ kamomadi mazkur rezervuarning Mahsulotlar mavjudligi, harakati va oʻlchovlari kitobining (Z-25-sonli shakl) shaxsiy varagʻida hisobda turishda davom etadi. 85. Agar yogʻ berib yuborilayotganda ayrim rezervuarlarda ortiqcha yogʻ miqdori aniqlansa, tozalash dalolatnomasi boʻyicha ular kirim qilinishi, naryad boʻyicha berib yuborilishi, Mahsulotlar mavjudligi, harakati va oʻlchovlari kitobi (Z-25-sonli shakl) boʻyicha chiqim qilinishi lozim. Jamlama dalolatnoma tuzilayotganda ayrim rezervuarlarda aniqlangan kamomad boshqa rezervuarlarda topilib, kirim qilingan ortiqcha yogʻ va quyish jarayonidagi tabiiy yoʻqotish normalari bilan yopiladi. 86. Mazkur Yoʻriqnoma Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi, Oʻzbekiston standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish agentligi, Oziq-ovqat sanoati korxonalari uyushmasi, “Oʻzbekiston temir yoʻllari” Davlat aksiyadorlik kompaniyasi hamda Oʻzbekiston avtomobil va daryo transporti agentligi bilan kelishilgan. Temir yoʻl sisternasi orqali tashilganda oʻsimlik yogʻining tabiiy yoʻqotish normasi: yuk ogʻirligiga nisbatan — 0,02 foiz. Quyilganda yogʻning tabiiy yoʻqotish normalari: sisternadan rezervuarga yuk ogʻirligiga nisbatan — 0,0095 foiz. rezervuardan sisternaga yuk ogʻirligiga nisbatan — 0,0095 foiz.