Kichik hajmli kemalardan va ular turadigan bazalardan (inshootlardan) foydalanish qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida
(order, 2021-11-04)

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2017-yil 19-sentabrdagi 744-son “Aholini va hududlarni tabiiy hamda texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish, fuqaro muhofazasi, shuningdek kichik hajmli kemalardan xavfsiz foydalanish sohasida davlat nazoratini olib borish tartibi toʻgʻrisidagi Nizomni tasdiqlash haqida”gi qaroriga muvofiq buyuraman: 1. Kichik hajmli kemalardan va ular turadigan bazalardan (inshootlardan) foydalanish qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan bir oy oʻtgach kuchga kiritiladi. Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasi hududidagi koʻllar, daryolar, dengizlar, suv omborlari, kanallar va boshqa umumiy foydalanishdagi suv havzalarida (bundan buyon matnda suv havzalari deb yuritiladi) kichik hajmli kemalar va ular turadigan bazalardan (inshootlardan) foydalanish tartibini belgilaydi. 1. Mazkur Qoidalarda quyidagi atamalar va tushunchalar qoʻllaniladi: kichik hajmli kemalar turadigan baza (inshoot) — kichik hajmli kemalarni jamlash uchun maxsus jihozlangan joy. Qirgʻoqda kichik hajmli kemalar jamlanadigan binolar, inshootlar majmui bilan tutashib ketgan suv havzalari bilan birgalikdagi qirgʻoq hududi; akvatoriya — tabiiy shakllangan yoki sunʼiy ravishda hosil qilingan suv yigʻiladigan (koʻllar, daryolar, dengizlar, suv omborlari, kanallar va shu kabilar) landshaftlar; gidrotsikl (suv mototsikli) — ichki yonuv dvigateliga ega boʻlgan, suv yuzasi boʻyicha sirpanish yoʻli bilan harakat qilishga moʻljallangan tez yurar maxsus suv transporti vositasi; suzish joyi — kema turi va modelini inobatga olib kemalarda suzishga ruxsat etilgan suv havzasi hududi. 2. Jismoniy va yuridik shaxslarga tegishli boʻlgan kichik hajmli kemalar quyidagi turlarga boʻlinadi: asosiy dvigatellar quvvati 55 kVtdan (75 ot kuchi) va yoʻlovchi sigʻimi 12 kishidan ortiq boʻlmagan oʻziyurar kemalar; quvvati va dvigateli sonidan qatʼi nazar, osma motorli kemalar; gidrotsikllar (suv mototsikllari); yuk koʻtarish qobiliyati 80 registr tonnadan ortiq boʻlmagan oʻzi yurmas boshqa suzuvchi obyektlar; shishiriladigan motorsiz, eshkakli qayiqlar. 3. Kichik hajmli kemalar Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi Kichik hajmli kemalar inspeksiyasida (bundan buyon Inspeksiya deb yuritiladi) belgilangan tartibda roʻyxatdan oʻtkazilishi, motorli kemalar va eshkakli qayiqlarni roʻyxatdan oʻtkazish kitobi va kema biletiga tegishli yozuvlar kiritilishi lozim. 4. Inspeksiya tomonidan roʻyxatdan oʻtmagan va texnik koʻrikdan oʻtmagan kichik hajmli kemadan foydalanish taqiqlanadi. 5. Suv havzalarining alohida qismlarida kichik hajmli kemalardan foydalanish cheklanishi mumkin. Bunda, aholi kamida 10 kun oldin telekommunikatsiya vositalari va ommaviy axborot vositalari orqali ogohlantiriladi. 6. Kichik hajmli kema haydovchilari hamda kemalarni saqlash va foydalanishga masʼul boʻlgan shaxslar mazkur Qoidalarda qayd etilgan kemalarning xavfsiz suzishiga, suvda fuqarolarning hayoti, sogʻligʻi, xavfsizligi, baxtsiz hodisalardan muhofazalanishi hamda tabiiy atrof muhitning ifloslanishini oldini olishga masʼuldir. 7. Suv havzalarida kichik hajmli kemalardan foydalangan holda musobaqalar, ekskursiyalar va boshqa tadbirlarni oʻtkazishda mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan Inspeksiyaga maʼlum qilinadi hamda Inspeksiya tomonidan qutqaruv guruhi jalb etiladi. 8. Suv havzalarida oʻtkaziladigan mashgʻulot, musobaqa yoki boshqa tadbirlarda kemalarning xavfsiz suzishlari va ishtirokchilarning xavfsizligini taʼminlash tadbir tashkilotchilari va Inspeksiya zimmasiga yuklatiladi. 9. Mazkur Qoidalar talablarining kichik hajmli kema mulkdorlari, haydovchilari va kema saqlanadigan inshootlar (bazalar) tomonidan bajarilishini nazorat qilish Inspeksiya zimmasiga yuklatiladi. 10. Kichik hajmli kemalardan suv havzalarida foydalanishga roʻyxatga olish raqami bortga yozilgan va barcha yoʻlovchilarni sigʻdirish, yuk koʻtarish, motorlar soni va quvvati, mumkin boʻlgan yelkanlar maydoni, suzish joyi, kema suzishi mumkin boʻlgan toʻlqin balandligi, suvga botish chegarasi, suv usti borti, qutqaruv va oʻt oʻchirgich, xabar berish chiroqlari, navigatsiya vositalari bilan jihozlash shartlarga rioya qilgan holda texnik koʻrikdan oʻtgandan soʻng ruxsat beriladi. 11. Kichik hajmli kemalarni suvga tushirish Inspeksiya tomonidan suv akvatoriyasida belgilab berilgan joydan amalga oshiriladi. 12. Motorli kichik hajmli kemalarni boshqarishga kichik hajmli kemalarni boshqarish huquqini beruvchi guvohnomaga ega boʻlgan shaxslarga ruxsat beriladi. 13. Kichik hajmli kemalar tomonidan suv havzalaridan foydalanishga suv havzalarida navigatsiya ochilgandan yopilgunga qadar boʻlgan vaqt davomida, sel va suv toshqini mavsumi oʻtgandan soʻng ruxsat etiladi. 14. Kichik hajmli kemalarga ularning toʻxtash joylari, portlar, aholi turar joylari chegaralarida 30 km. soatgacha tezlikda, plyajlar va aholining ommaviy dam olish joylarida 10 km. soatdan ortiq boʻlmagan tezlikda harakat qilishga ruxsat etiladi. 15. Gidrotsikl (suv mototsikli)dan foydalanish faqat kunning yorugʻ vaqtlarida, koʻrinish 10 kabeltdan (1 kabelt 185,2 metrga teng uzunlik oʻlchovi) kam boʻlmagan, toʻlqinlanish 2 balldan yuqori boʻlmaganda (katta toʻlqinning balandligi 0,75 metr) hamda ular turadigan bazalarda zarur boʻlganda suv mototsikliga yordam beradigan navbatchi qayiq boʻlganda ruxsat etiladi. 16. Gidrotsikl (suv mototsikli)da suzish maxsus belgilangan hududlarda, choʻmilish joylarida esa choʻmilish hududini belgilovchi maxsus chegaradan 150 metrdan uzoq boʻlgan masofada ruxsat etiladi. Choʻmilish zonasiga kirish taqiqlanadi. 17. Oʻziyurar kichik hajmli kemalarni (motorli qayiqlar, katerlar, suv mototsikllari (gidrotsikllar) va boshqalarni) boshqarishni oʻzga shaxsga topshirish, faqatgina mazkur shaxs kichik hajmli kemalarni boshqarish huquqini beruvchi guvohnomaga ega boʻlgandagina ruxsat beriladi. 18. Kichik hajmli kema bortining ichki tomonida va yon taxtalarida, yoʻlovchilar sigʻimi (yuk koʻtarishi) toʻgʻrisidagi yozuvlar boʻlishi shart. 19. Kichik hajmli kemalardan foydalanish vaqtida kema biletida koʻrsatilgan taʼminotlarga koʻra kema bortida eshkaklar toʻplami, eshkak quloqlari, qutqaruv va oʻt oʻchirgichlar boʻlishi shart. 20. Kichik hajmli kemalardan foydalanishda quyidagilar taqiqlanadi: oʻrnatilgan tartibda roʻyxatdan, texnik koʻrikdan oʻtmagan, bort raqamlari boʻlmagan, qutqaruv vositalariga ega boʻlmagan, ruxsatsiz jihozlangan kemalarni boshqarish; yuk olish meʼyorlarini buzgan holda yoʻlovchi sigʻdirish, belgilangan suv chegara hududlarini va suzish qoidalarini buzgan holda, alkogolli ichimliklar, narkotik moddalar isteʼmol qilib mast holatda kemani boshqarish, kema boshqaruvini kemani boshqarish huquqiga ega boʻlmagan yoki mast holatda boʻlgan shaxs berish; manevrlash, bort chiroqlari va belgilarini ishlatish, tovushli signallarni buzish, gidrotexnika inshootlari, texnik vositalar, qayiqlarning yoʻl belgilari va navigatsiya (kema qatnovi) belgilariga shikast yetkazish, vaqtinchalik yoki doimiy suzish uchun yopilgan hududlarga ruxsatsiz kirish yoki taqiqlangan joylarda atayin toʻxtash, plyajlar havzalarida, boshqa choʻmilish joylari va aholi ommaviy dam oladigan joylarida harakat qilish, plyajlar chegaralari va odamlar choʻmiladigan joylar chegaralarida choʻmiluvchilarga suv mototsikllarida 150 metr masofagacha yaqinlashish; kichik hajmli kemalarda 12 yoshgacha boʻlgan bolalarni qutqaruv jiletlarisiz va katta odamlar kuzatuvisiz olib yurish; suzuvchi navigatsiya belgilari, yuk va yoʻlovchi tushirish joylari, koʻpriklar tagida toʻxtash, manevr qilish, daryo floti transportlarining bevosita yaqinida toʻxtash, boshqa suv kemalariga xalaqit berish; kema biletida tegishli yozuvlari boʻlmagan eshkakli qayiqlarga motor oʻrnatish; brakonyerlik va boshqa noqonuniy maqsadlarda kemalardan foydalanish; harakat vaqtida bir kemadan boshqasiga oʻtish, kema bortiga oʻtirish, kemani silkitish va choʻmilganda, harakat vaqtida palubasiz kemalarda odamlarning joy almashishiga yoʻl qoʻyish (avariya-qutqaruv va qidiruv ishlarini olib borayotgan ekipaj aʼzolaridan tashqari); yoqilgʻi quyishda yongʻin xavfsizligi qoidalariga amal qilmaslik; bortdan tashqariga chiqindilarni, axlatlarni va boshqalarni tashlash, neft mahsulotlarini toʻkish; avariya-taʼmirlash ishlari olib borilayotgan chegaralar, suvdan oʻtish joylari va zemsnaryadlar ishlayotgan joylar hamda koʻpriklar, kanallar va shlyuzlarga yaqin joylarda kemalarni quvib oʻtish; tuman paytida va boshqa moʻljalni olish qiyin boʻlgan noqulay ob-havo sharoitlarida harakat qilish. 21. Quyidagi nosozliklarda kichik hajmli kemalardan foydalanish taqiqlanadi: kema korpusida joylashuvidan qatʼi nazar, teshiklar boʻlganda; germetiklik holati buzilganda; konstruksiyada koʻrsatilgan rulni biriktirish qurilmalari boʻlmaganda, qismlarining ishdan chiqishi yoki uning ishonchli ishlashi taʼminlanmaganda; yoqilgʻi sizib chiqqanda, dvigatelda titrash mavjud boʻlganda, tutun oʻchirgich boʻlmaganda yoki uning nosozligida, dvigatelni masofadan turib boshqarish tizimi shikastlanganda, revers-reduktori ishonchli ishlamaganida, motorni ishga tushirish reverslari nosoz boʻlganda; kemadagi jihozlar va qutqaruv vositalari kema biletida koʻrsatilgan jihozlarga va qutqaruv vositalariga mos kelmaganda; farqlovchi chiroqlari yoʻqligi yoki nosozligida. 22. Kichik hajmli kemalar haydovchilari Inspeksiyaning mansabdor shaxslarining talabi boʻyicha quyidagilarni taqdim etishlari shart: motorli kichik hajmli kemalarni boshqarish huquqini beruvchi guvohnomani; kichik hajmli kemaning har yillik texnik koʻrikdan oʻtganligi va suzishga yaroqliligini tasdiqlovchi kema biletini. 23. Kichik hajmli kema haydovchilarining majburiyatlari: xavfsiz suzish, odamlarning hayoti va xavfsizligiga, inson sogʻligʻini saqlashga hamda baxtsiz hodisalar va tabiiy atrof-muhitni ifloslanishining oldini olgan holda mazkur Qoidalar talablariga rioya qilish; suv havzasiga chiqishidan avval kemaning mazkur Qoidalar talablari asosida sozligini, qutqaruv asbob-anjomlari va boshqa vositalar bilan taʼminlanganligini tekshirish hamda ularni suzish jarayonida texnik holatini kuzatib borish; yoʻlovchilarni kemaga chiqarishda va tushirishda, ularni shaxsan koʻrikdan oʻtkazish, suzish jarayonida mazkur Qoidalar talablariga rioya qilinishini va yoʻlovchilar xavfsizligini taʼminlash; kichik hajmli kemaga va yoʻlovchilarga xavf tugʻdirmagan holda, xavfga uchragan yoki qurbon boʻlishi mumkin boʻlgan barcha shaxslarga yordam koʻrsatish; suvda jabrlanganlarga birinchi yordam berish va qutqaruv xizmatini chaqirtirish; kichik hajmli kemadagi avariyali holat boʻyicha va baxtsiz hodisaga uchragan fuqarolar toʻgʻrisida Inspeksiyaga xabar berish; hududlarda kema toifasiga qarab suzishni amalga oshirishi, suzish sharoitlarini bilishi, suzish hududida navigatsiya va gidrometeorologik sharoitlarni bilish; kichik hajmli kemada suzish jarayonida kema egasi va boshqa shaxslarni qutqaruv jiletlarida boʻlishini taʼminlash; suv havzalarida kemalarni xavfsiz suzishi, suvda odamlarning xavfsizligini va tartibni saqlash boʻyicha Inspeksiya mansabdor shaxslarining talablarini bajarish; Inspeksiya mansabdor shaxslarining talablariga asosan shaxsini tasdiqlovchi, kemani boshqarishga ruxsat beruvchi hujjatlarni va kema biletini taqdim etishi hamda ular talabiga asosan kemani toʻxtatish; kichik hajmli kemalar turadigan bazalar (inshootlar)dan foydalanish talablarini bajarish; kichik hajmli kemalar boshqa kemalar bilan toʻqnashganda, kemadagi fuqarolarga yordam koʻrsatishi, vaziyat toʻgʻrisida Inspeksiyaga xabar qilish; choʻkkan kemalar toʻgʻrisidagi xabarni, choʻkkan joyi, vaqti va sabablari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni zudlik bilan Inspeksiyaga va kema mulkdoriga yetkazish; kichik hajmli kemalardagi fuqarolarning xavfsizligini taʼminlashi; qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa talablarni bajarishi. 24. Kichik hajmli kemalar haydovchilariga quyidagilar taqiqlanadi: kichik hajmli kemani boshqaruv huquqini beruvchi hujjatsiz boshqarish; kichik hajmli kemalarni alkogolli ichimliklar, narkotik moddalar isteʼmol qilib mast holatda boshqarish; kichik hajmli kemalarni boshqarish huquqiga ega boʻlmagan shaxslarga (kichik hajmli motorli kemalarni boshqarishga oʻrgatish yoki kemani boshqarish uchun amaliy imtihon topshirish holatlaridan tashqari) va mast holatdagi shaxslarga kema boshqaruvini berish; kema biletida qayd etilgan shartlar buzilgan, tegishli anjomlar toʻplami yetishmagan va texnik nosoz boʻlgan kichik hajmli kemalarni boshqarish; kemada ruxsat etilgan odamlar soni va yuk koʻtarish meʼyorini buzish; yoʻlovchilarni kemalarga chiqarishda va ularni tushirishda kemalarda yoʻlovchilar xavfsizligini taʼminlash qoidalarini buzish; harakat vaqtida bir kemadan boshqasiga oʻtish, kema bortiga oʻtirish, kemani silkitish; kema quvvatidan oshib ketadigan dvigatel (yoki dvigatellarni) oʻrnatish; tuman paytida va boshqa noqulay meteorologik sharoitlarda kemalarni boshqarish; boshqa kemalar harakatiga xalaqit berish; kichik hajmli kemalarda qorongʻi vaqtda signal uchun moʻljallangan chiroqlarsiz chiqish; kichik hajmli kemalarda 12 yoshgacha boʻlgan bolalarni xavfsizlik jiletlarisiz tashish va choʻmilishni bilmaydigan yosh bolalarni kuzatuvchisiz olib yurish (har bir bolaga bittadan); choʻmilish uchun moʻljallangan akvatoriyalarga kirishda plyajda belgilangan chegaralarga 150 metrga yaqinlashish (avariya qutqaruv ishlarida qoʻllaniladigan kemalar, qutqaruv va qidiruv ishlarida qoʻllaniladigan kemalardan tashqari); kemani suzish belgilariga bogʻlab qoʻyish; kichik hajmli kemalarni boshqa kemalar oʻtish joyida, koʻprik atrofida yoki koʻprik ostida toʻxtatish — langar (yakor) tashlash; kema biletiga tegishli yozuvlar kiritilmagan holda oʻzboshimchalik bilan eshkakli kemalarga motor oʻrnatish; kemadan brakonyerlik maqsadida va boshqa qonunga zid boʻlgan maqsadlarda foydalanish; yongʻin xavfsizligi talablariga rioya qilmagan holda yoqilgʻi quyish; bortdan axlat, chiqindi va boshqa predmetlar yoki neft mahsulotlarini toʻkish; kema yoʻllarida koʻrish chegaralangan paytda kemadan foydalanish va xavfli yuklarni tashish; kichik hajmli kemalar harakatlanayotgan paytda odamlarni boshqa kemaga oʻtkazish va palubasiz kemalardan suvga shoʻngʻish; kichik hajmli kemaga uning biletida koʻrsatilmagan qoʻshimcha jihozlarni oʻrnatish. 25. Kemalar turadigan bazalar (inshootlar) sanitar qoʻriqlash zonasidan tashqarida, markazlashtirilgan xoʻjalik-isteʼmol suv taʼminoti manbalari va sanitar zonalardan chetda, suv oqimi tez boʻlmagan, toʻlqinlardan himoyalangan hududlarda joylashtiriladi. Turish bazasi gidrotexnik inshootlardan 500 metrdan kam boʻlmagan, rekreatsion zonadan 250 metr va yashash joylaridan 50 metrdan kam boʻlmagan chegara masofasida joylashishi kerak. 26. Kichik hajmli kemalar turadigan baza (inshoot) aholi ommaviy dam olish maskanlari (plyaj), kichik hajmli kemalar suzishi taqiqlangan joylarni koʻrsatuvchi navigatsion belgilar bilan jihozlangan boʻlishi, maʼlumot beruvchi belgilar (taqiqlovchi, ogohlantiruvchi, yozuvli) bilan taʼminlanishi lozim. Tegishli belgilar kemalar turadigan baza (inshoot) egasi tomonidan oʻrnatiladi va qatnov davri boshlanishidan avval Inspeksiya tomonidan koʻrikdan oʻtkaziladi. 27. Kema turadigan baza (inshoot) hududi yongʻin xavfsizligi, sanitar-epidemiologik va ekologik talablarga javob berishi lozim. 28. Kema turadigan baza(inshoot)da quyidagilar taqiqlanadi: belgilangan tartibda roʻyxatdan oʻtmagan kichik hajmli kemalarni kiritish va saqlash; toʻxtash joyida kemalardan xavfsiz foydalanish talablarini, shart-sharoitlarini buzish; belgilangan toʻxtash joyida kirish-chiqish tartibini buzish. 29. Kema turadigan baza (inshoot)da kichik hajmli kemalar qayd qilingan raqami bilan jurnalga kiritiladi va unda kema turi, egasi, uning manzili va telefon raqami, turish joyi, yil davomida harakatlanish uchun texnik koʻrikdan oʻtkazilgan vaqti toʻgʻrisida maʼlumotlar yuritiladi. 30. Kichik hajmli kema turadigan baza (inshoot)da kichik hajmli kemalarning kirish-chiqishi jurnalga tartib bilan yozilishi kerak, unda kema raqami, haydovchining familiyasi, ismi, otasining ismi, kema olingan vaqt, suzish yoʻnalishi va maqsadi, taxminiy qaytish vaqti va aniq qaytgan vaqti belgilanadi. 31. Kichik hajmli kemalarni quyidagi hollarda kema turadigan baza (inshoot)dan chiqishi taqiqlanadi: haydovchida kichik hajmli motorli kemani boshqarish uchun boshqarish huquqini beruvchi hujjat va uning har yilgi texnik koʻrikdan oʻtganligini tasdiqlovchi hujjatlar koʻrsatilmaganda; bort raqami kema biletidagi raqam bilan toʻgʻri kelmaganda; kema haydovchisi uning mulkdori boʻlmaganda kemani boshqarish huquqini beruvchi hujjat taqdim qilinmaganda; kema taʼmirtalab boʻlganda; belgilangan qutqaruv anjomlari, yongʻinga qarshi va suv chiqarish vositalari yoʻq boʻlganda; yoʻlovchilar sigʻimi, yuk koʻtarish, yuk va yoʻlovchilarni joylashtirish meʼyorlarining buzilishi natijasida kemaning bir tomonga ogʻishi kuzatilganda; kichik hajmli kemalarda yoʻlovchilardan tashqari portlovchi va yonuvchi moddalar boʻlganda; gidrometereologik holat suzish uchun xavf tugʻdirgan hollarda; kemaning haydovchisi mast holatda boʻlganda. 32. Kichik hajmli kemalar turadigan baza(inshoot)ga olib kelingan kema buzilgan yoki foydalanishga yaroqsiz holatda boʻlsa, chiqish (kirish) jurnalida uning texnik holati toʻgʻrisida qisqacha yozuv qayd qilinadi. Avariya holatlari toʻgʻrisida Inspeksiyaga xabar beriladi. 33. Kichik hajmli kemalardan xavfsiz foydalanish uchun quyidagi maqsadlarda nazorat amalga oshiriladi: kichik hajmli kemalarni roʻyxatdan oʻtkazish qoidalari, shuningdek bunday kemalardan va ular turadigan bazalar (inshootlar)dan foydalanish qoidalari buzilishini aniqlash va bartaraf etish; suv havzalarida fuqarolarning xavfsizligini taʼminlash. 34. Kichik hajmli kemalarni roʻyxatdan oʻtkazish qoidalari buzilishini aniqlash va bartaraf etish maqsadida reyd tartibida nazorat ishlari amalga oshiriladi. Reyd tartibidagi nazoratni amalga oshirish muddatlari va davomiyligi Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi tomonidan belgilanadi. 35. Inspeksiyaning mansabdor shaxslari qonunchilik hujjatlarida belgilangan holatlarda va tartibda aybdor shaxslarga maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisida bayonnomalar rasmiylashtiradi. 36. Mazkur Qoidalar talablarining buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladilar. 37. Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi va Oʻzbekiston avtomobil va daryo transporti agentligi bilan kelishilgan.