Yuk koʻtarish mashinalarini xavfsiz ishlatishni nazorat qiluvchi muhandis-texnik xodimlar uchun namunaviy yoʻriqnomani tasdiqlash haqida
(order, 2015-11-24)

Oʻzbekiston Respublikasining “Xavfli ishlab chiqarish obyektlarining sanoat xavfsizligi toʻgʻrisida”gi Qonuni hamda Vazirlar Mahkamasining 2011-yil 11-maydagi 131-son “Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Yer qaʼrini geologik oʻrganish, sanoatda, konchilikda va kommunal-maishiy sektorda ishlarning bexatar olib borilishini nazorat qilish davlat inspeksiyasi tuzilmasini yanada takomillashtirishga doir chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq buyuraman: 1. Yuk koʻtarish mashinalarini xavfsiz ishlatishni nazorat qiluvchi muhandis-texnik xodimlar uchun namunaviy yoʻriqnoma ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran uch oy oʻtgandan soʻng kuchga kiradi. Mazkur Namunaviy yoʻriqnoma Oʻzbekiston Respublikasining “Xavfli ishlab chiqarish obyektlarining sanoat xavfsizligi toʻgʻrisida”gi Qonuni hamda Vazirlar Mahkamasining 2011-yil 11-maydagi 131-son “Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Yer qaʼrini geologik oʻrganish, sanoatda, konchilikda va kommunal-maishiy sektorda ishlarning bexatar olib borilishini nazorat qilish davlat inspeksiyasi tuzilmasini yanada takomillashtirishga doir chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq, yuk koʻtarish mashinalarini xavfsiz ishlatishni nazorat qiluvchi muhandis-texnik xodimlarning ish faoliyatini tashkil etishga qoʻyiladigan talablar, ularning vazifalari, huquq va javobgarligini belgilaydi. 1. Mazkur Namunaviy yoʻriqnoma yuk koʻtarish mashinalarini xavfsiz ishlatishni nazorat qiluvchi muhandis-texnik xodimlarga (bundan buyon matnda nazorat qiluvchi xodim deb yuritiladi) taalluqlidir. 2. Yuk koʻtarish mashinalariga ega boʻlgan tashkilotlar (bundan buyon matnda tashkilot deb yuritiladi) ushbu Namunaviy yoʻriqnoma asosida nazorat qiluvchi xodimlarning soni, tarkibi, shuningdek yuk koʻtarish mashinalarini ishlatishga oid mahalliy sharoitlarni inobatga olgan holda nazorat qiluvchi xodimlar uchun lavozim yoʻriqnomalarini ishlab chiqishlari va tasdiqlashlari zarur. 3. Mazkur Namunaviy yoʻriqnomada yuk koʻtarish mashinalari deganda minora kranlar, portal kranlar, koʻpriksimon kranlar, xarrak kranlar, strelali kranlar (avtomobil, temir yoʻl, zanjirli, pnevmo-gʻildirakli, kran-manipulyatorlar, quvuryotqizgichlar), portal kranlar, kabelli kranlar va ishlash jarayonida koʻchmas asosga oʻrnatiladigan boshqa kranlar, elektr tallar, eskalatorlar, funikulyorlar tushuniladi. 4. Nazorat qiluvchi xodimlarning bilimlarini sinash Mehnat muhofazasi boʻyicha oʻqishlarni tashkil qilish va bilimlarni sinash toʻgʻrisidagi namunaviy nizomga (roʻyxat raqami 272, 1996-yil 14-avgust) muvofiq amalga oshiriladi. 5. Nazorat qiluvchi xodimlar Mehnat muhofazasi boʻyicha oʻqishlarni tashkil qilish va bilimlarni sinash toʻgʻrisidagi namunaviy nizomga (roʻyxat raqami 272, 1996-yil 14-avgust) muvofiq sinovdan oʻtgan shaxslar tashkilot rahbarining buyrugʻi bilan tayinlanadi. 6. Nazorat qiluvchi xodimlarning soni va tarkibi tashkilotda mavjud boʻlgan yuk koʻtarish mashinalarining soni va ularni ishlatish sharoitini hisobga olgan holda tashkilot rahbari tomonidan tasdiqlanadi. 7. Nazorat qiluvchi xodim tashkilotning bosh muhandisiga, agar tashkilotda bunday lavozim mavjud boʻlmasa, toʻgʻridan-toʻgʻri tashkilot rahbariga boʻysunadi. 8. Nazorat qiluvchi xodim bosh muhandis (tashkilot rahbari) tomonidan tasdiqlanadigan ish reja asosida ish yuritadi va ish rejada belgilangan vazifalarning bajarilishi yuzasidan har oyda kamida bir marta bosh muhandisga (tashkilot rahbari) hisobot berib boradi. 9. Nazorat qiluvchi xodimlar quyidagilarni bilishlari zarur: Isteʼmolchilarning elektr qurilmalaridan texnik foydalanish qoidalari (roʻyxat raqami 1383, 2004-yil 9-iyul) talablarini; Isteʼmolchilarning elektr qurilmalaridan foydalanishda texnika xavfsizligi qoidalari (roʻyxat raqami 1400, 2004-yil 20-avgust) talablarini; nazorat qiluvchi xodimning lavozim yoʻriqnomasida belgilangan vazifa va majburiyatlarini; yuk koʻtarish mashinasidan foydalanishga oid texnik yoʻriqnoma (texnik pasport) talablarini. 10. Nazorat qiluvchi xodim mehnat taʼtilida, xizmat safarida boʻlgan vaqtda yoki boshqa uzrli sabablarga koʻra ishda boʻlmagan hollarda, uning vazifalarini vaqtincha bajarish tashkilot rahbarining buyrugʻi bilan zarur malakaga ega boʻlgan boshqa muhandis-texnik xodimga yuklatilishi mumkin. 11. Quyidagilar nazorat qiluvchi xodimlarning vazifalari hisoblanadi: yuk koʻtarish mashinalari, ularning yuk ilgaklari, yukning joyini oʻzgartirishga moʻljallangan maxsus idishlar va yuk koʻtarish mashinasi yurishi uchun moʻljallangan yoʻllarning texnik holatini koʻzdan kechirish; yuk koʻtarish mashinalari, ularning yuk ilgaklari, yukning joyini oʻzgartirishga moʻljallangan maxsus idishlar va yuk koʻtarish mashinasi yurishi uchun moʻljallangan yoʻllarni taʼmirlash, ularga texnik xizmat koʻrsatish ishlarini va davriy koʻrikdan oʻtkazishni nazorat qilish; yuk koʻtarish mashinasi mashinisti (bundan buyon matnda mashinist deb yuritiladi) tomonidan yuk koʻtarish mashinalarining toʻgʻri oʻrnatilganligini nazorat qilish; mashinist tomonidan ish vaqtida lavozim yoʻriqnomasida belgilangan talablarga rioya etilishini nazorat qilish; ishlarni bajarish vaqtida mashinist va yuk iluvchilar tomonidan texnik talablarga rioya etilayotganligini nazorat qilish; elektr tarmoqlariga yaqin boʻlgan joylarda ishlash vaqtida mashinist tomonidan xavfsizlik choralari koʻrilganligini nazorat qilish; yuk koʻtarish mashinalaridan foydalanish hamda ishlarni bajarish vaqtida xato, kamchiliklar va avariya holatlari sodir etilishining oldini olish maqsadida barcha mashinist va yuk iluvchilarga tegishli uslubiy koʻrsatmalar berish. 12. Quyidagi hollarda yuk koʻtarish mashinalaridan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi: ishchi loyiha, texnologik karta va naryad-ruxsatnoma mavjud boʻlmagan hollarda; ishlayotgan mashinist va (yoki) yuk iluvchilar belgilangan sinovdan oʻtmagan boʻlsa; ishlayotgan yuk koʻtarish mashinasini ishlab chiqaruvchi korxona tomonidan berilgan yuk koʻtarish mashinasidan foydalanishga oid texnik pasportda foydalanish muddati oʻtgan, texnik shahodatlashdan oʻtmagan yoki texnik shahodatlash muddati tugagan boʻlsa; ishlayotgan yuk koʻtarish mashinasining konstruksiyalarida yoriqlar (darz) paydo boʻlgan boʻlsa, yuk koʻtarish mashinasining konstruksiyasi shakli oʻzgargan boʻlsa, qismlarning ulangan joylaridagi mahkamlagichlar boʻshalib qolgan boʻlsa, shuningdek boshqaruv va tormoz tizimlarida, yuk koʻtarish mashinasi yurishi uchun moʻljallangan yoʻllarda va yerga tutashtirish moslamalarida nosozliklar aniqlanganda, yuk ilgaklari, poʻlat arqonlar va zanjirlarda yemirilishlar sezilganda; koʻtarilishi lozim boʻlgan yukning ogʻirligi yuk koʻtarish mashinasi, yuk ilgagi va poʻlat arqonning yuk koʻtarish qobiliyatiga muvofiq boʻlmagan xollarda. 13. Nazorat qiluvchi xodim muhandis-texnik xodimlar va yuk koʻtarish mashinalarining holatiga javobgar shaxslardan yuk koʻtarish mashinasiga tegishli hujjatlarni koʻrib chiqish uchun soʻrab olish huquqiga ega. 14. Nazorat qiluvchi xodim oʻziga yuklatilgan vazifalar bajarilishi yuzasidan javobgar hisoblanadi. Bunda nazorat qiluvchi xodim yuk koʻtarish mashinalarining ishga yaroqliligini aniqlashi va aniqlangan holatlar boʻyicha tashkilot rahbarini darhol xabardor qilishi lozim. 15. Mazkur Namunaviy yoʻriqnoma Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi, Savdo-sanoat palatasi, “Oʻzmaxsusmontajqurilish” aksiyadorlik kompaniyasi, Oʻzbekiston Kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashi va “Oʻzbekneftgaz” milliy xolding kompaniyasi bilan kelishilgan.