Toshkent shahrida onlayn nazorat-kassa mashinalarini qoʻllash boʻyicha tajriba loyihasini amalga oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida
(resolution, 2019-11-23)

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Fiskal xotirali nazorat-kassa mashinalarini qoʻllash tartibini takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2017-yil 29-sentabrdagi PQ-3300-son hamda “Davlat soliq xizmati organlari faoliyatini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2018-yil 26-iyundagi PQ-3802-son qarorlariga muvofiq, shuningdek, aholi bilan pulli hisob-kitoblarni amalga oshirish toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni davlat soliq xizmati organlariga onlayn rejimida uzatishni taʼminlovchi nazorat-kassa mashinalarini qoʻllashni yanada takomillashtirish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Innovatsion loyihalarni amalga oshirish va idoraviy axborot tizimlarini jadal integratsiyalashuvining tashkiliy chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2018-yil 18-apreldagi PQ-3673-son qarorida Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasining budjetdan tashqari mablagʻlari hisobiga Toshkent shahrida onlayn nazorat-kassa mashinalarini qoʻllash boʻyicha tajriba loyihasini (keyingi oʻrinlarda tajriba loyihasi deb ataladi) ishga tushirish nazarda tutilganligi maʼlumot uchun qabul qilinsin; 2. Tajriba loyihasini amalga oshirish doirasida Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi huzuridagi ““Yangi texnologiyalar” ilmiy-axborot markazi” DUK sotilgan mahsulotlar (ishlar va xizmatlar) boʻyicha realizatsiya vaqti va joyini koʻrsatgan holda maʼlumotlarni davlat soliq xizmati organlariga onlayn rejimida uzatishni taʼminlovchi zamonaviy nazorat-kassa mashinalarini qoʻllash orqali savdo va xizmatlar koʻrsatish sohasidagi tushumlarni avtomatlashtirilgan nazorat qilish tizimining fiskal maʼlumotlar operatori (keyingi oʻrinlarda fiskal maʼlumotlar operatori deb ataladi) etib belgilansin. 3. Quyidagilar: Onlayn nazorat-kassa mashinalarini qoʻllash boʻyicha tajriba loyihasini amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi Vaqtinchalik nizom 1-ilovaga muvofiq; Hisob-kitoblar haqidagi maʼlumotlarni real vaqt rejimida uzatishni taʼminlovchi onlayn nazorat-kassa mashinalarida foydalaniladigan fiskal modulga qoʻyiladigan texnik talablar 2-ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 4. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi va fiskal maʼlumotlar operatori 2019-yil 1-martga qadar quyidagilarni taʼminlasinlar: milliy kriptografik algoritmlar bazasi asosida axborot xavfsizligini taʼminlashning kriptografik usullaridan foydalangan holda fiskal maʼlumotlarni qayta ishlash va uzatish operatsiyalarini amalga oshiradigan ixtisoslashtirilgan dasturiy taʼminotni ishlab chiqish; tadbirkorlik subyektlari uchun sarf-xarajatlarini maksimal darajada kamaytirgan holda fiskal modulni texnik jihatdan mos keladigan nazorat-kassa mashinalari va hisob-kitob terminallari bilan integratsiyalash; nazorat-kassa mashinalarining onlayn rejimida uzluksiz ishlashini taʼminlash maqsadida zarur server va telekommunikatsiya uskunalarini hamda dasturiy taʼminotni belgilangan tartibda xarid qilish; aholi bilan pulli hisob-kitoblarni amalga oshirishda olingan dastlabki maʼlumotlarni Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi maʼlumotlar bazasiga onlayn rejimida uzatish va qabul qilish hamda ularning toʻliq hajmda saqlanishini tashkil qilish; sotilgan mahsulotlar hamda koʻrsatilgan ishlar va xizmatlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni viloyatlar, shaharlar va tumanlar boʻyicha tahlil qilish, shuningdek, soliqlar toʻlashdan boʻyin tovlash ehtimoli boʻlgan holatlarni avtomatik ravishda aniqlash. 5. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi: tajriba loyihasini amalga oshirishni, shuningdek, loyihani uslubiy qoʻllab-quvvatlashni va tajriba loyihasining barcha ishtirokchilari oʻrtasida hamkorlikni tashkil qilishni; onlayn nazorat-kassa mashinalari tizimini tatbiq etish va ishlatish toʻgʻrisida tadbirkorlik subyektlari oʻrtasida, shuningdek, ommaviy axborot vositalarida keng tushuntirish va konsultatsiya ishlari oʻtkazilishini taʼminlasin. 6. Belgilansinki, tadbirkorlik subyektlarining tajriba loyihasining amalga oshirilishida ixtiyoriy ishtiroki ularni nazorat-kassa mashinalari qoʻllashning qonunchilikda belgilangan tartibiga rioya etishdan ozod qilmaydi. 7. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tajriba loyihasi natijasi boʻyicha axborotni, shuningdek, onlayn nazorat-kassa mashinalarini qoʻllash tartibiga bosqichma-bosqich oʻtish boʻyicha aniq takliflarni 2019-yil 1-iyulga qadar Vazirlar Mahkamasiga kiritsin. 8. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari — moliya vaziri J.A. Koʻchqorov va Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi raisi B.A. Musayev zimmasiga yuklansin. 1. Mazkur Vaqtinchalik nizom hisob-kitoblar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni onlayn rejimida uzatishni taʼminlovchi onlayn nazorat kassa mashinalarini qoʻllash boʻyicha tajriba loyihasini (keyingi oʻrinlarda tajriba loyihasi deb ataladi) amalga oshirish tartibini belgilaydi. 2. Tajriba loyihasida ishtirok etish ixtiyoriy hisoblanadi. Savdo va xizmat koʻrsatish faoliyati bilan shugʻullanuvchi tadbirkorlik subyektlari fiskal modulni, mazkur Vaqtinchalik nizomda belgilangan tartibda roʻyxatdan oʻtkazganidan soʻng, tajriba loyihasida ishtirok etishlari mumkin. 3. Ushbu Vaqtinchalik nizomda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi: onlayn nazorat-kassa mashinalari (keyingi oʻrinlarda NKM deb ataladi) — fiskal modulga bogʻlanish imkoniyatiga ega boʻlgan, fiskal hujjatlarni hosil qiluvchi, fiskal hujjatlarni Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasiga (keyingi oʻrinlarda DSQ deb ataladi) onlayn rejimida uzatishni taʼminlovchi va qogʻozga chop etuvchi elektron hisoblash mashinalari, boshqa qurilmalar va ularning komplekslari; fiskal maʼlumotlar operatori (keyingi oʻrinlarda operator deb ataladi) — onlayn rejimida qabul qilingan fiskal maʼlumotlarni mustaqil va doimiy ravishda qabul qilish, qayta ishlash va saqlash ishlarini bajaruvchi DSQ huzuridagi “Yangi texnologiyalar” ilmiy-axborot markazi DUK. Tajriba loyihasini amalga oshirish uchun operator boshqa xoʻjalik subyektlarini pudrat va subpudrat ishlariga jalb qilishga haqli; soliq toʻlovchining shaxsiy kabineti (keyingi oʻrinlarda shaxsiy kabinet deb ataladi) — soliq toʻlovchilar va davlat soliq xizmati organlarining (DSXO) soliq qonunchiligida nazarda tutilgan huquq va majburiyatlarini amalga oshirish bilan bogʻliq boʻlgan oʻzaro munosabatlarini elektron tarzda amalga oshirishni taʼminlaydigan hamda DSQning rasmiy veb-saytiga joylashtirilgan axborot resursi; foydalanuvchilar — tadbirkorlik subyektlari — savdo va xizmat koʻrsatish faoliyatida NKM foydalanuvchilari boʻlgan tajriba loyihasi ishtirokchilari; ishlab chiqaruvchilar — NKMlarni, ularning butlovchi qismlarini va (yoki) dasturiy mahsulotlarini ishlab chiqarish, sotish bilan shugʻullanuvchi tadbirkorlik subyektlari; tajriba loyihasi ishtirokchilari — DSQ, operator, NKMdan foydalanuvchilar va ularni ishlab chiqaruvchilar; fiskal modul (keyin oʻrinlarda FM deb ataladi) — oʻzi ulangan qurilmaning hisoblash quvvatini va dasturiy mahsulotini ishlatmagan holda fiskal maʼlumotlarni qonunchilikda belgilangan tartibda milliy standartlar asosida kriptografik himoyasini taʼminlovchi fiskal xotira vazifasini bajaruvchi ixtisoslashtirilgan fizik qurilma. 4. Operator quyidagilarni taʼminlashga majbur: tajriba loyihasini Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti mablagʻlarini jalb qilmagan holda, oʻz mablagʻlari hisobidan amalga oshirish; NKM foydalanuvchilariga fiskal modulni zarur dasturiy va texnik resurslar bilan birga begʻaraz taqdim etish; NKMdan olingan dastlabki maʼlumotlarni toʻliq hajmda DSQga onlayn rejimida uzatilishini amalga oshirish; onlayn rejimida qabul qilingan fiskal maʼlumotlarni, shuningdek, elektron fiskal hujjatlarni kechayu kunduz avtomatlashtirilgan rejimda va doimiy qabul qilish, qayta ishlash va toʻgʻrilab boʻlmaydigan saqlashni amalga oshirish; DSQga fiskal maʼlumotlardan onlayn rejimda foydalanish huquqini berish; FM foydalanuvchilarining shaxsiy maʼlumotlarini himoyalash; NKM kassa chekining haqqoniyligini QR-kod orqali tekshirish imkoninini beradigan hamda FM va NKM orasida maʼlumotlarni almashish protokoli joylashtirilgan butunjahon internet tarmogʻidagi rasmiy veb-saytini yuritish; plastik kartalar orqali toʻlovlarni qabul qilishda NKMlardan foydalanish imkoniyatini yaratish. 5. DSQ quyidagilarni taʼminlashga majbur: NKMdan kiruvchi maʼlumotlarni onlayn rejimida qabul qilish va dastlabki maʼlumotlarni toʻliq hajmda saqlash; foydalanuvchilarni mazkur Vaqtinchalik nizomda belgilangan tartibda roʻyxatga olish; oʻzining rasmiy veb-saytida tajriba loyihasi ishtirokchilari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni eʼlon qilish; NKM kassa chekining haqqoniyligini QR-kod orqali kechayu kunduz avtomatlashtirilgan rejimda tekshirish imkonini beradigan butunjahon internet tarmogʻidagi rasmiy veb-saytini ishlatish; tajriba loyihasi ishtirokchilari tomonidan berilgan savollarga javoblarni oʻz vaqtida va qonunchilikda belgilangan muddatlarda joylashtirish. 6. Foydalanuvchilar quyidagilarga majbur: foydalaniladigan FMni foydalanuvchining shaxsiy kabinetida roʻyxatdan oʻtkazish; tajriba loyihasi davrida savdo va xizmat koʻrsatish sohasida pulli hisob-kitoblarni shu jumladan NKM orqali ham amalga oshirish; NKM ishdan chiqqanda va (yoki) foydalanishdan olinganda bu haqda operatorga va DSXOlariga bir sutka ichida xabar berish; NKMning internet tarmogʻiga uzluksiz ulanishini taʼminlash boʻyicha oʻzi tomonidan barcha choralarni koʻrish. 7. Ishlab chiqaruvchilar quyidagilarga majbur: a) fiskal maʼlumotlarni modifikatsiyalash (korrektirovka qilish), shaxsini koʻrsatmaslik, toʻsish, oʻchirish va yoʻq qilish imkoniyatini beruvchi dasturiy taʼminotdan foydalanilishiga yoʻl qoʻymaslik; b) NKM bilan ishlashda oʻz vaqtida texnik xizmat koʻrsatish va yuzaga keladigan muammolarni zudlik bilan bartaraf etish; v) kassa chekining alohida ajratilgan maydonida tekshiruvi kodlangan shakldagi rekvizitlarini oʻz ichiga olgan kassa cheki (hisob-kitob amalga oshirilgan sana va vaqt, fiskal hujjatning tartib raqami, hisoblash belgisi, hisob-kitob miqdori, FM zavod ishlab chiqarish raqami) kamida 20x20 mm oʻlchamdagi QR-kodi yordamida kassa cheki haqiqiyligini tekshirish imkoniyatini beradigan, butunjahon internet tarmogʻidagi veb-sayti belgisi koʻrsatilgan yoki boshqa vositalar (masalan, mobil applikatsiya) orqali QR-kod shakllanishini taʼminlash; g) kassa cheklarida va avtomatlashtirilgan holda uzatishda quyidagi maʼlumotlar aks etishini taʼminlash: chekning tartib raqami; tadbirkorlik subyektining nomi; tadbirkorlik subyektining indentifikatsiya raqami; pulli hisob-kitoblar amalga oshiriladigan manzil; tovar/xizmat nomi; tovar/xizmatning qoʻshilgan qiymat soligʻi stavkasi; tovar/xizmatning qoʻshilgan qiymat soligʻi summasi; toʻlov shakli: naqd yoki plastik karta yordamida; toʻlovning jami summasi; toʻlov sanasi va vaqti; fiskal modulning unikal raqami; berilgan kassa chekining haqiqiyligini tekshirish uchun QR-kod. 8. DSQ tomonidan yuritiladigan FM yagona reyestriga kiritilgan FMlar roʻyxatdan oʻtkazilishi lozim. 9. Tadbirkorlik subyektlari tomonidan FMni roʻyxatdan oʻtkazish uchun arizalar DSXOlar tomonidan shaxsiy kabinet orqali qabul qilinadi. 10. FMni roʻyxatga olish ushbu Vaqtinchalik nizomning 1-ilovasiga muvofiq sxema asosida amalga oshiriladi. 11. FMni roʻyxatdan oʻtkazish tartibi: Tadbirkorlik subyekti Vaqtinchalik nizomning 2-ilovasiga muvofiq FMni roʻyxatga olish arizasini toʻldiradi va shaxsiy kabineti orqali yuboradi. FMni roʻyxatdan oʻtkazish arizasini koʻrib chiqish natijalari boʻyicha tadbirkorlik subyektiga besh ish kunidan kechiktirmagan holda shaxsiy kabinetiga ushbu Vaqtinchalik nizomning 3-ilovasiga muvofiq FMni roʻyxatdan oʻtkazilganligi toʻgʻrisida xabarnoma yuboriladi. 12. FM yagona reyestrida FMning mavjud emasligi roʻyxatdan oʻtkazishni rad etish uchun asos hisoblanadi. 13. Tadbirkorlik subyekti mazkur Vaqtinchalik nizomning 4 va 5-bandlaridagi xizmatlarni oʻz vaqtida koʻrsatmaslik yoki masʼul mansabdor shaxslarning harakatlari (harakatsizligi) yuzasidan qonunda belgilangan tartibda shikoyat qilish huquqiga ega. 14. Mazkur Vaqtinchalik nizom talablari buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonun hujjatlarida belgilangan tartibda javob beradilar. Bosqichlar Subyektlar Tadbirlar Bajarish muddatlari 1-bosqich Tadbirkorlik subyekti Fiskal modulni roʻyxatdan oʻtkazish uchun soliq toʻlovchining shaxsiy kabineti orqali belgilangan shakl boʻyicha arizani yuborish. Murojaatchining xohishiga koʻra 2-bosqich Davlat soliq xizmati organlari Tadbirkorlik subyektiga shaxsiy kabineti orqali fiskal modulni roʻyxatdan oʻtganligi haqida belgilangan shakldagi xabarnomani yuborish. Bir ish kuni ichida 3-bosqich Tadbirkorlik subyekti Roʻyxatdan oʻtgan joydagi davlat soliq xizmati organlaridan fiskal modulni bepul olish. Besh ish kuni ichida 4-bosqich Tadbirkorlik subyekti Fiskal modulni elektron hisoblash mashinalariga, boshqa qurilmalarga oʻrnatish va FMOga bogʻlanishni sozlash (zarurat boʻlganda, FMOning texnik koʻmagi bilan) Uch ish kuni ichida 5-bosqich Tadbirkorlik subyekti Fiskal maʼlumotlarni davlat soliq xizmati organlariga yuborishni taʼminlash. Doimo (tajriba loyihasini amalga oshirish davrida) 1. Fiskal modul zavodda ishlab chiqarilgan holatda xarid qilinadi, yaʼni bunda identifikatsiya qilinadigan maʼlumotlarning ham ichki, ham vizual koʻrinishda boʻlmasligini anglatadi. Tegishli kelishuvlarga koʻra qurilmaga dasturiy taʼminot ishlab chiqaruvchilar tomonidan yozilgan boʻlishi yoki fiskal modul operatori (keyingi oʻrinlarda FMO deb ataladi) tomonidan fiskal modulni ishga tayyorlash jarayonida oʻrnatilishi mumkin. 2. Fiskal modullarni ishlab chiqarish jarayoni mos infratuzilmadan foydalangan holda quyidagi harakatlarni amalga oshirishni koʻzda tutadi: a) fiskal maʼlumotlarni qayta ishlash va uzatish ishlarini amalga oshiruvchi ixtisoslashtirilgan dasturiy taʼminot (applet)ni yozish; b) unikal raqam berish, ochiq va yopiq kalitlarni yaratish va ochiq kalitni maʼlumot tashuvchiga uzatish (tajriba loyihasi vaqtida — maʼlumotlar bazasiga, toʻliq loyiha vaqtida — NSM xavfsizligi moduliga). Yopiq kalit faqat fiskal modulda saqlanadi; v) vizual maʼlumotlarni yozish — modul identifikatsiya raqami, mos shtrix kodi, logotiplar va boshqa zarur vizual maʼlumotlar. 3. Qayta ishlangan fiskal modul oʻzining unikal identifikatoriga ega boʻladi, bu haqdagi maʼlumotlar FMO tizimida va Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasida (keyingi oʻrinlarda Qoʻmita deb ataladi) saqlanadi. 4. Fiskal modul sifatida smart-karta yoki USB-kaliti koʻrinishidagi qurilmalardan foydalanish mumkin. 5. Fiskal modul Infineon SLE77CLFX2400PM kontrolleri bilan taʼminlangan boʻlishi yoki nisbatan yangi versiyasi bilan mos kelishi lozim. Bundan tashqari, karta T=0 va T=1 aloqa protokollarini hamda GOST 28147-89, UZDST1106-2009, UZDST1092-2009, 3DES, AES, RSA, SNA-1, SNA-224, SNA-256, ECC over GF(p) va Random number generation kriptografik algoritmlar va shifrlash funksiyalarini qoʻllab-quvvatlashi lozim. Tajriba loyihasini amalga oshirish davrida Java Card 2.2.2 va Global Platform 2.1.1 sanoat standartlarini yoki uning nisbatan yangi talqinlaridan foydalanish nazarda tutilgan. 6. Buyruqlar. Fiskal modulning dasturiy taʼminoti quyidagi buyruqlarning bajarilishini taʼminlashi lozim: Buyruq Izoh REQUEST CARD ACTIVATE Bu buyruq fiskal modulni faollashtirishning birinchi bosqichi boʻlib, kriptogrammalar hosil qilishni nazarda tutadi. Mazkur kriptogramma nazorat-kassa mashinasiga (NKMga) uzatilishi, u esa, oʻz navbatida, FMO axborot tizimiga yuborishi lozim. ACTIVATE CARD Fiskal modulni faollashtirishning ikkinchi bosqichi NKMga FMO axborot tizimidan javob olish va uni ACTIVATE CARD buyrugʻi parametrlaridan biri sifatida foydalanish uchun fiskal modul appletiga uzatish. Buyruq bajarilishi natijasida serverdan olingan kalitlar va fiskal modulda saqlangan kalitlar solishtiriladi hamda bir-biriga mos kelgan taqdirda fiskal modul faol holatga oʻtadi. DEACTIVATE CARD Ushbu buyruq fiskal modulni bekor qilishda foydalaniladi. Bekor qilish jarayoni qator cheklovlarga ega, ulardan biri appletda saqlanadigan barcha majburiy joʻnatma va FMOga yuborilmagan “Z-hisobot”lar hisoblanadi. GET MODULE INFO Buyruq soʻrov amalga oshirilganda barcha oʻzgaruvchilar holatini qaytaradi. GET BATCN Buyruq aniq bir “Z-hisobot” mazmunini qaytaradi. REGISTER TRANSACTION NKM qurilmasining dasturiy taʼminoti umumiy narxni oladi. Mazkur parametr oʻzgaruvchan boʻlib, soliq qonunchiligi talablariga bogʻliq. NKM fiskal modulda REGISTER TRANSACTION funksiyasini chaqiradi va quyidagilarni uzatadi: oʻtkazma turi, summasi va sanasi/vaqti. Fiskal modul oʻtkazma muvaffaqiyatli oʻtgan taqdirda quyidagilarni qaytaradi: oʻzining (modulning) unikal raqami, oʻtkazmaning oshuvchi unikal raqami (fiskal modul holati oʻzgarishig� olib keladigan ixtiyoriy oʻtkazmada raqam oshib boradi), mazkur oʻtkazma turining oshib boruvchi raqami, oʻtkazma oʻtadigan “Z-hisobot” raqami, boshqa qoʻshimcha axborotlar va raqamli imzo. Soliq toʻlovchining xoʻjalikni boshqarish shakliga koʻra, roʻyxat tuzilmasi imkoniyatlari va parametrlar zaruriyatidan kelib chiqib amalga oshirilishi kerak. GET LAST TRANSACTION Buyruq FMO axborot tizimida oxirgi roʻyxatga olingan oʻtkazma maʼlumotlarini qaytaradi. Ushbu buyruqdan texnik sabablarga koʻra oʻtkazma muvaffaqiyatli amalga oshganligi haqidagi javob boʻlmagan taqdirda foydalaniladi. CLOSE BATCN Buyruq fiskal modul appletida “Z-hisobot” yopilishini taʼminlaydi. “Z-hisobot” yopilishi vaqtida fiskal modulga tegishli davr mobaynida amalga oshirilgan barcha amallar haqidagi maʼlumotlar yoziladi. Axborotlar raqamli imzo bilan tasdiqlanadi. GET BATCN Qoʻmitaga keyingi joʻnat�alar uchun fiskal modul appletida “Z-hisobot” maʼlumotlarini tasdiqlangan kalit bilan olish uchun NKMga joʻnatiladigan buyruq. BATCN REGISTERED FMOga “Z-hisobot” joʻnatilgandan soʻng NKMga roʻyxatga olinganlik haqidagi xabar qaytariladi. Bu xabar koʻrib chiqilayotgan buyruq parametri sifatida “Z-hisobot” muvaffaqiyatli roʻyxatga olinganligini tekshirish uchun NKMdan fiskal modul appletiga uzatiladi. Fiskal modul raqamli imzoning haqiqiyligini tekshirishni taʼminlaydi, natijada markaziy xavfsizlik modulida muvaffaqiyatli yuborilganlikni qayd etadi, bu hisobotni oʻz xotirasidan oʻchiradi va yuborilmagan hisobotlarning sonini kamaytiradi. 7. Saqlanadigan maʼlumotlar. Foydalanish muddati mobaynida (fiskal modulning faol holati saqlab turilganda) fiskal modulda quyidagi axborotlar saqlanishi lozim: a) global miqyosda fiskal modulning barcha faol davrlarida oʻtkazmaning har bir turi boʻyicha jami qancha oʻtkazma amalga oshirilganligi va bu oʻtkazmalar boʻyicha tegishli miqdorlar. b) har bir aniq “Z-hisobot” boʻyicha qancha oʻtkazma, qanday turdagi va qancha summa hisobiga amalga oshirilganligi. v) uzatilmagan “Z-hisobot”larning cheklangan soni. Bu parametr mos talablardan kelib chiqib shakllanadi. Har bir oʻtkazma haqidagi batafsil maʼlumot fiskal modulda, FMOdan oʻtkazma qabul qilinganligi toʻgʻrisidagi xabar olingunga qadar saqlanishi lozim. 8. Oʻtkazmalarni raqamlash mexanizmi. Fiskal modul appletida oʻtkazmalarning qayta ishlanishi natijasida oʻtkazmaning ikkita raqami berilishi lozim: a) uning turidan qatʼi nazar oʻtkazmaning doimiy oshuvchi raqami; b) aniq turdagi (debet, kredit, naqdsiz debet, naqdsiz kredit) oʻtkazmaning doimiy oshuvchi raqami. Oʻtkazmani raqamlash mexanizmi, barcha oʻtkazmalar nazorati Qoʻmita tomonidan amalga oshiriladi. Qoʻmita markaziy xavfsizlik moduliga uzatiladigan oʻtkazmalar soni oʻzgargan taqdirda, bunday ruxsat etilmagan harakatlarni raqamlash mexanizmidan foydalangan holda osongina aniqlash mumkin. Serverda “Z-hisobot” maʼlumotlariga mos keluvchi raqamlangan oʻtkazmalar, jami miqdor va summa saqlanadi. 9. “Z-hisobot” boʻyicha cheklovlar. FMO har bir soliq toʻlovchi uchun bitta “Z-hisobot”dagi oʻtkazmalarning maksimal soni va umumiy summasi boʻyicha cheklovlarni belgilaydi. Maksimal son va umumiy summaga yetganda fiskal modul “Z-hisobot”ni yopish talabiga binoan keyingi oʻtkazmalarni roʻyxatga olishni rad etishi va navbatdagi amallarni bajarmasligi lozim. Biroq “Z-hisobot”ning yopilishi uning markaziy xavfsizlik moduliga darhol joʻnatilishini anglatmaydi. Yuborilmagan “Z-hisobot”lar soni FMO tomonidan ham tartibga solinadi. Maksimal miqdorga erishilganda soliq toʻlovchi barcha toʻplangan hisobotlarni markaziy xavfsizlik moduliga joʻnatishi lozim, fiskal modul oʻtkazmani roʻyxatga olishni va imzolashni hisobotlar yuborilgunga qadar hamda kun yopilishigacha toʻxtatishi lozim. 10. Dasturiy taʼminotga qoʻyiladigan operatsion talablar. Bitta “Z-hisobot”da oʻtkazmalar soni, FMO joʻnatiladigan “Z-hisobot”lar soni va davriyligi, qayta ishlananadigan oʻtkazmalar va shu kabilar boʻyicha talablar Qoʻmita talablariga binoan shakllantirilishi va ularga muvofiq boʻlishi lozim. 11. Xavfsizlik tizimiga qoʻyiladigan talablar. Fiskal modulni ishlab chiqarish jarayoni Oʻzbekiston Respublikasi hududida tasdiqlangan Oʻz DSt ISO/IEC 27001:2009 standartiga mos keluvchi axborot xavfsizligi siyosatini ishlab chiqishni talab etadi. 12. Fiskal modulni ishga tushirish jarayonining umumiy tavsifi. Fiskal modulni ishga tushirishning zaruriy sharti mos amallarni bajarishni taʼminlovchi ixtisoslashtirilgan dasturiy taʼminot — applet oʻrnatilgan boʻlishidir. Ishga tushirish jarayoni quyidagilarni nazarda tutadi: a) raqamli imzo kalitlarini yaratish va ochiq kalitni CSMga uzatish; b) soʻrovlarga qabul qilingan javoblar keyingi identifikatsiya uchun kalitlarni CSM serveriga yozish; v) ishga tushirilgan fiskal modullar hisobi va soliq toʻlovchining shaxsiy kabineti bilan maʼlumotlarni almashish. 13. Xavfsizlik tizimiga qoʻyiladigan talablar. Fiskal modulni ishga tushirish jarayoni xavfsizligini taʼminlash Oʻzbekiston Respublikasida tasdiqlangan maʼlumotlarni himoyalash usul va vositalari qoʻllanilishi yordamida amalga oshirilishi, shuningdek, fizik himoyani tartibga soladigan vositalar (videokuzatuv kamerasi, fizik ruxsatning cheklanganligi va shu kabilar) qoʻllanilishi kerak. Xavfsizlikni taʼminlash boʻyicha vositalar va harakatlarni qoʻllash quyidagilarning oldini olish uchun zarur: a) fiskal modul dasturiy taʼminotining (appletining) soxtalashtirilishiga olib kelishi mumkin boʻlgan shaxsiy kalitlarning tarqalishi; b) fiskal modulni aktivlashtirish jarayonining buzilishiga olib kelishi mumkin boʻlgan fiskal modul haqidagi maʼlumotlarning yoʻqotilishi.