Oʻzbekistonda sogʻlom turmush tarzini keng targʻib qilish va aholini jismoniy tarbiya va ommaviy sportga jalb etish toʻgʻrisida
(resolution, 2022-07-05)

Aholi oʻrtasida sogʻlom turmush tarzini keng targʻib qilishni tizimli yoʻlga qoʻyish, jamiyatda sogʻlom turmush tarzi tamoyillarini yanada kuchaytirish, oʻsib kelayotgan yosh avlodni zararli odatlardan asrash hamda har bir mahalla, taʼlim muassasalari, mehnat jamoalari va boshqalarda jismoniy tarbiya va sport faoliyatini samarali tashkil etish tizimini shakllantirish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Yuqumli boʻlmagan kasalliklar profilaktikasi, sogʻlom turmush tarzini qoʻllab-quvvatlash va aholining jismoniy faolligi darajasini oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi 2018-yil 18-dekabrdagi PQ-4063-son qaroriga asosan Oʻzbekiston Respublikasi Jismoniy tarbiya va sport vazirligi, Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligining aholining yoshiga qarab, umumiy jismoniy tayyorgarligini belgilovchi sport meʼyorlarini oʻz ichiga olgan “Alpomish” va “Barchinoy” testlarining aholining keng qatlamlari oʻrtasida musobaqa tarzida doimiy ravishda oʻtkazilishini tashkil qilish hamda gʻolib va sovrindorlarning III, II, va I darajali koʻkrak nishonlari bilan ragʻbatlantirilishiga doir takliflari maʼqullanganligi maʼlumot uchun qabul qilinsin. 2. Quyidagilar: Aholining jismoniy tayyorgarligi va salomatligi darajasini belgilovchi “Alpomish” va “Barchinoy” maxsus testlarini qabul qilish va musobaqalarini oʻtkazish tartibi toʻgʻrisida nizom 1-ilovaga muvofiq; “Alpomish” va “Barchinoy” koʻkrak nishonlari toʻgʻrisida nizom 2-ilovaga muvofiq; “Alpomish” va “Barchinoy” koʻkrak nishonlari va guvohnomalarining tavsifi 3-ilovaga muvofiq; Oʻzbekistonda sportning ommaviyligini yanada oshirish maqsadida milliy sport turlari va xalq oʻyinlarini rivojlantirish boʻyicha chora-tadbirlar dasturi 4-ilovaga muvofiq; Sportning oʻyin turlarini rivojlantirish boʻyicha chora-tadbirlar dasturi 5-ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 3. Oʻzbekiston Respublikasi Jismoniy tarbiya va sport vazirligi aholining umumiy jismoniy tayyorgarligi va salomatligi darajasini belgilovchi “Alpomish” va “Barchinoy” maxsus testlarini musobaqa shaklida qabul qilish, “Alpomish” va “Barchinoy” koʻkrak nishonlari va guvohnomalarini tayyorlash hamda gʻolib va sovrindorlarni taqdirlab borish choralarini koʻrsin. 4. Belgilab qoʻyilsinki, “Alpomish” va “Barchinoy” koʻkrak nishonlari va guvohnomalarini tayyorlash uchun zarur mablagʻlar Oʻzbekiston Respublikasi Jismoniy tarbiya va sport vazirligining budjetdan tashqari “Sport” maxsus hisob raqami hisobidan qoplanadi. 5. Oʻzbekiston milliy teleradiokompaniyasi, Oʻzbekiston Respublikasi Jismoniy tarbiya va sport vazirligi, Sogʻliqni saqlash vazirligi, Elektron ommaviy axborot vositalari milliy assotsiatsiyasi bilan birgalikda 2019-yilning 10-fevraldan boshlab barcha telekanallar efirida har kuni uch marta (ertalab, kunduzgi va kechki) 3 — 5 daqiqadan iborat ommaviy badantarbiya mashgʻulotlari videoroliklari namoyishini joriy etsin. 6. Oʻzbekiston Respublikasi Jismoniy tarbiya va sport vazirligiga vazirliklar, idoralar va boshqa tashkilotlar ish vaqti davomida ishlab chiqarish gimnastikasi bilan shugʻullanishlari haqidagi maʼlumotlarni har chorakda umumlashtirish vazifasi yuklatilsin. 7. Oʻzbekiston milliy teleradiokompaniyasi, Oʻzbekiston matbuot va axborot agentligi hamda Oʻzbekiston Milliy axborot agentligiga bosma va elektron ommaviy axborot vositalarini, shu jumladan Internet jahon axborot tarmogʻini keng jalb etgan holda, aholi oʻrtasida ushbu qarorning maqsad va vazifalarini muntazam ravishda, har tomonlama yoritish tavsiya etilsin. 8. Oʻzbekiston Respublikasi Jismoniy tarbiya va sport vazirligi manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda oʻzlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarni bir oy muddatda ushbu qarorga muvofiqlashtirsin. 9. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari A.A. Abduxakimov hamda Oʻzbekiston Respublikasi jismoniy tarbiya va sport vaziri D.X. Nabiyev zimmasiga yuklansin. 1. Mazkur Nizom aholining jismoniy tayyorgarligi va salomatligi darajasini belgilovchi “Alpomish” va “Barchinoy” maxsus testlarini qabul qilish va musobaqalarini oʻtkazish tartibini belgilaydi. 2. “Alpomish” maxsus testlari erkaklar uchun, “Barchinoy” maxsus testlari esa ayollar uchun qoʻllaniladi. 3. “Alpomish” va “Barchinoy” maxsus testlari (keyingi oʻrinlarda maxsus testlar deb ataladi) Oʻzbekiston Respublikasi aholisining jismoniy tayyorgarligi yuzasidan davlat talabini belgilaydi. 4. Maxsus testlar Oʻzbekiston Respublikasi aholisining turli yosh guruhlarining (6 — 70 yosh va undan kattalar) (keyingi oʻrinlarda yosh guruhlari deb ataladi) jismoniy tayyorgarligini aniqlaydi. Maxsus testlar murakkablik darajasi aholining yoshi va jinsiga qoʻra, bir-biridan farqlanuvchi toʻrt pogʻonada belgilanadi. Bunda “Hisob” murakkablik darajasi hamda III, II va I darajali koʻkrak nishoni talablari nazarda tutiladi. “Hisob” murakkablik darajasini bajargan ishtirokchiga koʻkrak nishoni berilmaydi, III, II va I darajali koʻkrak nishoni talablarini bajargan fuqarolarga tegishli sport razryadlari va unvonlari belgilanadi. 5. Jismoniy imkoniyatlari cheklangan fuqarolar uchun maxsus testlar shartlari tashkilotchilar tomonidan sogʻliqni saqlash va sohaga oid boshqa tegishli tashkilotlar bilan kelishib ishlab chiqilgan holda oʻtkaziladi. 6. Maxsus testlar boʻyicha vazirliklar, idora va boshqa tashkilotlar, taʼlim muassasalari, mehnat jamoalari (keyingi oʻrinlarda tashkilotlar deb ataladi) darajasida maxsus testlardan oʻtish vaqtida betobligi yoki boshqa sabablarga koʻra ishtirok eta olmagan oʻquvchi, rahbar, ishchi-xodimlarning maxsus testlar talablarini boshqa kuni topshirishlariga ruxsat etiladi, lekin ular tomonidan yuqori natijalar koʻrsatilsa ham oʻtgan musobaqaning gʻolib va sovrindorlari tarkibiga qoʻyilmaydi. 7. Maxsus testlar quyidagilarga asoslanadi: a) ixtiyoriylik va hammaboplik; b) aholini sogʻlomlashtirish va jismoniy harakatlanishga yoʻnaltirish; v) tibbiy nazoratdan oʻtish majburiyati; g) milliy qadriyatlar va hududlarning oʻziga xosligi. 8. Maxsus testlar har bir yosh toifasi boʻyicha yiliga ikki marta qabul qilinadi: maxsus testlarni birinchi qabul davrida ishtirokchining jismoniy imkoniyati aniqlanadi (tayyorgarlik sinovi); maxsus testlarni ikkinchi qabul davrida ishtirokchining jismoniy holatidagi (tayyorgarlik sinovi davriga nisbatan) oʻzgarish aniqlanib, natija belgilanadi. 9. Maxsus testlarning maqsadi aholining barcha qatlamlari oʻrtasida jismoniy tarbiya va sportni rivojlantirish orqali ularni jismoniy hamda intellektual jihatdan kamol toptirish, jismoniy qobiliyati va harakat faolligini takomillashtirish, jismoniy va ruhiy barkamollikka erishtirish, mehnatga layoqatini oshirish, zararli odatlar hamda turli kasalliklarning oldini olish va sogʻlom turmush tarzi koʻnikmalarini shakllantirish, sport musobaqalari orqali yoshlarda iroda, oʻz kuchi va imkoniyatlariga ishonch kabi fazilatlarni mustahkamlash, ularda jasorat, Vatanga boʻlgan vatanparvarlik va sadoqat xislatlarini rivojlantirish, yoshlar orasidan iqtidorli sportchilarni saralash boʻyicha tizimli ishlarni tashkillashtirishdan iborat. 10. Maxsus testlarning vazifalari quyidagilardan iborat: a) jismoniy tarbiya va sport bilan shugʻullanuvchi fuqarolar safini kengaytirish; b) aholining jismoniy imkoniyatlari darajasini oshirish; v) aholining jismonan baquvvat, barkamol va sogʻlom boʻlishiga, ularning sport bilan chiniqishiga, jismoniy tarbiya va sportni kundalik turmush tarziga singdirishga erishish; g) aholining alohida jismoniy tarbiya va sport bilan shugʻullanish boʻyicha bilim va koʻnikmalarini oshirish; d) yurtimizning chekka hududlari va qishloqlarida sogʻlomlashtirish ishlarini yanada rivojlantirish; e) oʻquvchi yoshlarni, ayniqsa qizlarning jismonan baquvvat, barkamol va sogʻlom boʻlishiga, ularning sport bilan chiniqishiga, jismoniy tarbiya va sportni kundalik turmush tarziga singdirishga hissa qoʻshish; j) oʻsib kelayotgan yosh avlod tomonidan sogʻlom turmush tarziga amal qilish, maʼnaviy va jismoniy komilikka erishish, jismoniy tarbiya va sport bilan shugʻullanishga havasini oshirish. 11. Maxsus testlar quyidagi 12 ta yosh toifasidagi guruhga boʻlinadi: 1-guruh — 6 — 8 yoshdagilar; 2-guruh — 9-10 yoshdagilar; 3-guruh — 11-12 yoshdagilar; 4-guruh — 13 — 15 yoshdagilar; 5-guruh — 16-17 yoshdagilar; 6-guruh — 18 — 25 yoshdagilar; 7-guruh — 26 — 33 yoshdagilar; 8-guruh — 34 — 41 yoshdagilar; 9-guruh — 42 — 49 yoshdagilar; 10-guruh — 50 — 59 yoshdagilar; 11-guruh — 60 — 69 yoshdagilar; 12-guruh — 70 yosh va undan katta yoshdagilar. 12. Aholining jismoniy tayyorgarlik darajasini baholash maxsus testlarda belgilangan shartlarning (keyingi oʻrinlarda matnda sinovlar deb ataladi) bajarilishi asosida amalga oshiriladi. Bunday sinovlar insonning jinsi va yoshiga nisbatan uning asosiy jismoniy rivojlanish sifati, harakatlanish bilimlari hamda koʻnikmalarini namoyon qiladi. 13. Sinov turlari ikkiga boʻlinadi, ular majburiy sinovlar va ixtiyoriy sinovlardan iborat. 14. Majburiy sinovlar belgilangan pogʻona va murakkablik darajasi asosida quyidagi jismoniy sifatlarni rivojlantirishga qaratilgan: a) chidamlilik imkoniyatlarining rivojlanish darajasi; b) kuch imkoniyatlarining rivojlanish darajasi; v) egiluvchanlik imkoniyatlarining rivojlanish darajasi. 15. Ixtiyoriy sinovlar belgilangan pogʻona va murakkablik darajasi asosida quyidagi jismoniy sifatlarni rivojlantirishga qaratilgan: a) tezlik va kuchlanish imkoniyatlarining rivojlanish darajasi; b) harakatlarni muvofiqlashtiruvchi qobiliyatining rivojlanish darajasi; v) egallagan amaliy koʻnikmalarining rivojlanish darajasi. 16. Maxsus testlar boʻyicha musobaqalar (keyingi oʻrinlarda matnda musobaqa deb ataladi) belgilangan reja va tasdiqlangan Nizom asosida oʻtkaziladi. 17. Musobaqani tashkil etish va oʻtkazish Oʻzbekiston Respublikasi Jismoniy tarbiya va sport vazirligi yoki uning hududiy boshqarmalari bilan hamkorlikda oʻtkaziladi. 18. Musobaqalar quyidagi miqyoslarda tashkillashtirilishi mumkin: a) mahallalar, mahallalararo va tumanlar (shaharlar); b) Qoraqalpogʻiston Respublikasi, Toshkent shahri va viloyatlar; v) tashkilotlar; g) respublika. 19. Musobaqalar: mahalla, mahallalararo va tuman (shahar) miqyosida oʻtkaziladigan musobaqalar Jismoniy tarbiya va sport vazirligining tuman (shahar) boʻlimlari tomonidan tasdiqlanib, mahalla va tuman (shahar) hokimligi bilan kelishilgan nizom asosida; Qoraqalpogʻiston Respublikasi, Toshkent shahar va viloyatlar miqyosida oʻtkaziladigan musobaqalar Jismoniy tarbiya va sport vazirligining hududiy boshqarmalari va Qoraqalpogʻiston Respublikasi Jismoniy tarbiya va sport vazirligi tomonidan tasdiqlanib, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, Toshkent shahar va viloyatlar hokimliklari bilan kelishilgan nizom asosida; tashkilotlar miqyosida oʻtkaziladigan musobaqalar (tashkilotlar hududiy joylashuviga muvofiq) Jismoniy tarbiya va sport vazirligining tuman (shahar) boʻlimlari bilan kelishilgan holda tashkilot rahbari tomonidan tasdiqlangan nizom asosida; Oʻzbekiston Respublikasi miqyosida oʻtkaziladigan musobaqalar Oʻzbekiston Respublikasi Jismoniy tarbiya va sport vazirligi tomonidan tasdiqlangan nizom asosida tashkil etilib, oʻtkaziladi. 20. Aholining jismoniy tayyorgarligi va salomatligi darajasini belgilovchi “Alpomish” va “Barchinoy” maxsus testlari musobaqalarini oʻtkazish mazkur Nizomning 4-ilovasida keltirilgan sxemaga muvofiq amalga oshiriladi. 21. Musobaqada qatnashish ixtiyoriy boʻlib, unda qatnashish istagini bildirgan 6 yosh va undan katta yoshdagi barcha fuqarolar ishtirok etishlari mumkin. 22. Oʻzbekiston Respublikasi Jismoniy tarbiya va sport vazirligi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Jismoniy tarbiya va sport vazirligi, Toshkent shahar va viloyatlar jismoniy tarbiya va sport boshqarmalari bilan hamkorlikda tashkil etilgan musobaqalarda gʻolib va sovrindorlarni taqdirlash musobaqa nizomida belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 23. Musobaqa oʻtkaziladigan tashkilotda tashkilot rahbari tomonidan musobaqalarni oʻtkazish ishchi guruhi (keyingi oʻrinlarda Ishchi guruh deb ataladi) tuziladi. Ishchi guruhning tarkibi tashkilot rahbari tomonidan tasdiqlanadi. Ishchi guruh tarkibiga Oʻzbekiston Respublikasi Jismoniy tarbiya va sport vazirligi yoki Qoraqalpogʻiston Respublikasi Jismoniy tarbiya va sport vazirligi, Toshkent shahar va viloyatlar jismoniy tarbiya va sport boshqarmalari xodimlari orasidan tegishli sport turi boʻyicha vakillar kiritilishi shart. 24. Quyidagilar Ishchi guruhning asosiy vazifalari hisoblanadi: musobaqada qatnashish istagini bildirgan shaxslarni musobaqa shartlari bilan tanishtirish hamda ularning roʻyxatini shakllantirish va yuritish; musobaqani tashkil etish va oʻtkazish; musobaqa jarayoni va natijalarini rasmiylashtirish; musobaqa gʻoliblarini taqdirlashni tashkil etish. Ishchi guruh musobaqa oʻtkaziladigan sana, oʻtish joyi, rejasi va shartlari boʻyicha maʼlumotlar toʻgʻrisida musobaqa oʻtkazilishidan kamida bir oy oldin eʼlon berilishini taʼminlaydi. 25. Musobaqa mazkur Nizomning 1-ilovasida belgilangan shartlar va Nizomning 2-ilovasida belgilangan maxsus testlarni oʻtkazish boʻyicha tashkiliy-metodik koʻrsatmalarga muvofiq majburiy sinovlarda belgilangan pogʻona va murakkablik darajasi asosida yoki ixtiyoriy sinovlar belgilangan pogʻona va murakkablik darajasi asosida erkak va ayollar uchun alohida shartlar boʻyicha oʻtkaziladi. 26. Musobaqa ishtirokchilarining natijalari Ishchi guruh aʼzolari tomonidan mazkur Nizomning 3-ilovasiga muvofiq shakldagi musobaqa ishtirokchilarining natijalarini qayd etish namunalariga asosan shu vaqtning oʻzida yozib rasmiylashtiriladi. 27. Musobaqani quyida belgilangan yosh toifalari asosida, uch bosqichda oʻtkazish tavsiya etiladi: 1-bosqich — 6 yoshdan 17 yoshgacha; 2-bosqich — 18 yoshdan 33 yoshgacha; 3-bosqich — 34 yosh va undan katta yoshda boʻlganlar uchun. 28. Musobaqada ishtirok etuvchilarning roʻyxati Ishchi guruh tomonidan shakllantiriladi. Bunda musobaqada qatnashish istagini bildirgan shaxslar Ishchi guruhga ariza bilan murojaat qiladi va sogʻligʻi yuzasidan tegishli maʼlumotnomani taqdim qilgan holda roʻyxatga kiritiladi. 29. Musobaqani oʻtkazishda tegishli sport turi boʻyicha malakali mutaxassislar va hakamlar kelishuv asosida jalb qilinishi mumkin. 30. Musobaqani oʻtkazish va gʻoliblarni aniqlash bayonnoma bilan rasmiylashtiriladi. 31. Musobaqaning mahalla, tuman (shahar), Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahri, Oʻzbekiston Respublikasi bosqichlarining gʻolib va sovrindorlariga Oʻzbekiston Respublikasi Jismoniy tarbiya va sport vazirligi tomonidan belgilangan tartibda “Alpomish” va “Barchinoy” koʻkrak nishonlari (guvohnomasi bilan) topshiriladi hamda tashkilotlarning esdalik sovgʻalari bilan taqdirlanishi mumkin, shuningdek maxsus testlarni topshirish jarayonida rekordlar aniqlanadi. 32. “Alpomish” va “Barchinoy” koʻkrak nishonlari va guvohnomalarini tayyorlash xarajatlari Oʻzbekiston Respublikasi Jismoniy tarbiya va sport vazirligining budjetdan tashqari “Sport” maxsus hisob raqami hisobidan qoplanadi. 33. Mazkur Nizom talablarining buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javob beradilar. 1. Bilimlar. Yuvinish, artinish, choʻmilishning gigiyenik ahamiyati. Jismoniy mashqlar bilan shugʻullanish, oʻyinlar, sayrlar uchun kiyimlarni tanlash. 2. Koʻnikmalar. Ertalabki gimnastika mashqlarini (3-4 ta) bilish. Jamoada oʻzini tuta bilish, musiqa joʻrligida raqsga tushish, nostandart anjomlar va jihozlardan foydalana olish. Sinov turlari va mezonlari T/r Shartlar Oʻlchov birligi Oʻgʻil bolalar Qiz bolalar hisob III darajali koʻkrak nishoni II darajali koʻkrak nishoni I darajali koʻkrak nishoni hisob III darajali koʻkrak nishoni II darajali koʻkrak nishoni I darajali koʻkrak nishoni Majburiy sinovlar 1. Mokisimon yugurish 3x10 m. soniya 10,8 10,3 10,0 9,2 11,2 10,6 10,4 9,5 yoki 30 m.ga yugurish 7,6 6,9 6,7 6,0 7,8 7,1 6,8 6,2 2. Arqonda sakrash (1 daqiqa) marta 18 22 24 28 20 21 23 26 yoki koʻp sakrash (bir oyoqda) 14 16 18 21 12 15 17 20 3. Tennis toʻpini 6-metrdan 1x1m.li nishonga urish 6-marta imkon beriladi 3 4 5 6 2 3 4 5 4. Joydan uzunlikka sakrash sm 105 130 140 150 100 120 130 140 5 Gimnastik devorga tirmashib chiqish sm 200 210 215 220 150 160 165 170 6 Turnikda tortilish marta 1 2 3 4 - - - - Ixtiyoriy sinovlar 7 Polga tayangan holda qoʻllarni bukib yozish marta 2 3 4 5 1 2 3 4 yoki qoʻllarni oldinga choʻzib oʻtirib turish 15 20 25 30 10 15 20 25 8 Futbol toʻpini 3-metrdan 1,5x1,5 m.li darvozaga tepish 6-marta imkon beriladi 2 3 4 5 1 2 3 4 9 Gimnastika oʻrindigʻidan oyoq tizzalarini bukmay oldinga egilish (oyoq ostidan pastga hisoblanadi) sm +1 +2 +3 +4 +2 +3 +4 +5 Tegishli darajali koʻkrak nishoni olish uchun bajarilishi shart boʻlgan sinovlar soni 4 6 7 8 3 6 7 8 1. Bilimlar. Shaxsiy gigiyena. Badanni parvarish qilish, suv muolajalarini qabul qilish, isish va sovishning oldini olish (yoki saqlanish), kiyimlar ozodaligi. Sport kiyimlarini tartibli saqlash. Ovqatlanish gigiyenasi. Jismoniy mashqlarni bajarish qoidalari. 2. Koʻnikmalar. Darslarda jismoniy daqiqa mashqlarini bajarish. Sinov turlari va mezonlari T/r Shartlar Oʻlchov birligi Oʻgʻil bolalar Qiz bolalar hisob III darajali koʻkrak nishoni II darajali koʻkrak nishoni I darajali koʻkrak nishoni hisob III darajali koʻkrak nishoni II darajali koʻkrak nishoni I darajali koʻkrak nishoni Majburiy sinovlar 1. 30 m.ga yugurish soniya 7,0 6,5 6,3 5,8 7,2 6,7 6,5 6,0 yoki 60 m.ga yugurish 13,0 12,0 11,9 11,8 14,0 12,0 11,5 11,0 2. 1000 m.ga yugurish daqiqagacha 9 8 7 6 11 10 9 8 3. Turnikda tortilish marta 1 2 3 4 - - - - yoki polga tayangan holda qoʻllarni bukib yozish 3 4 5 6 2 3 4 5 4. Gimnastika devoriga tirmashib chiqish sm 200 210 215 220 160 170 175 180 5. Gimnastika oʻrindigʻidan oyoq tizzalarini bukmay oldinga egilish (oyoq ostidan pastga hisoblanadi) sm +1 +2 +3 +4 +2 +3 +4 +5 6. Joydan uzunlikka sakrash sm 110 140 150 165 105 130 140 155 Ixtiyoriy sinovlar 7. Arqonda sakrash (1 daqiqa) marta 25 30 40 50 22 28 35 45 Yoki qoʻllarni oldinga choʻzib oʻtirib turish 20 25 30 35 15 20 25 30 8. Kurakda yotgan holda oyoqlarni juftlashtirib yuqoriga 900ga koʻtarish marta 3 5 8 10 2 4 6 8 9. 25 m.ga erkin suzish daqiqa va soniya 3.00 2.50 2.20 2.00 3.20 3.10 3.00 2.50 Tegishli darajali koʻkrak nishoni olish uchun bajarilishi shart boʻlgan sinovlar soni 4 6 7 8 4 5 6 7 1. Bilimlar. Aqliy va jismoniy ish qobiliyatini oshirishda jismoniy tarbiyaning ahamiyati. Ovqatlanish tartibi va jismoniy mashgʻulotlar bilan shugʻullanishda suyuqliklar ichish tartibi. Jismoniy mashgʻulotlar paytida muhofaza qoidalari. Chiniqtirish va uning vositalari (asosiy manba). 2. Koʻnikmalar. Ertalabki badantarbiya mashqlarini bajarish. Sport seksiyasida shugʻullanish. Mashgʻulotlarda oʻzini oʻzi himoya qilish. Sinov turlari va mezonlari T/r Shartlar Oʻlchov birligi Oʻgʻil bolalar Qiz bolalar hisob III darajali koʻkrak nishoni II darajali koʻkrak nishoni I darajali koʻkrak nishoni hisob III darajali koʻkrak nishoni II darajali koʻkrak nishoni I darajali koʻkrak nishoni Majburiy sinovlar 1. 30 m.ga yugurish soniya 6,0 5,5 5,3 5,0 6,5 6,3 6,0 5,8 yoki 60 m.ga yugurish 12,0 11,0 10,5 10,0 13,0 12,5 12,0 11,5 2. 1500 m.ga yugurish daqiqa va soniya 10.00 9.50 9.00 8.50 11.50 10.00 9.50 9.00 3. Turnikda tortilish marta 3 4 5 6 - - - - yoki polga tayangan holda qoʻllarni bukib yozish 5 6 7 8 3 4 5 6 4. Gimnastika oʻrindigʻidan oyoq tizzalarini bukmay oldinga egilish (oyoq ostidan pastga hisoblanadi) sm +1 +2 +3 +4 +2 +3 +4 +5 5. Yugurib kelib uzunlikka sakrash sm 160 170 180 200 145 160 170 185 6. Joydan uzunlikka sakrash sm 140 150 160 170 130 140 150 165 Ixtiyoriy sinovlar 7. Tennis toʻpini uloqtirish metr 20 25 30 33 14 16 18 22 8. Kurakda yotgan holda oyoqlarni juftlashtirib yuqoriga 900ga koʻtarish marta 5 7 9 12 4 6 8 10 9. 50 m.ga erkin suzish daqiqa va soniya 3.00 2.50 2.20 2.00 3.20 3.10 3.00 2.50 10. Sayr qilish 5,0 km soat 3 Tegishli darajali koʻkrak nishoni olish uchun bajarilishi shart boʻlgan sinovlar soni 4 7 8 9 4 7 7 8 Bilimlar. Darsdan tashqari vaqtlarda bajariladigan jismoniy mashgʻulotlar shakli. Tayyorlanish va meʼyorlar topshirish uslublari. Sport inshooti, jihoz va anjomlarning tozaligi (gigiyenasi). Sinov turlari va mezonlari T/r Shartlar Oʻlchov birligi Oʻgʻil bolalar Qiz bolalar hisob III darajali koʻkrak nishoni II darajali koʻkrak nishoni I darajali koʻkrak nishoni hisob III darajali koʻkrak nishoni II darajali koʻkrak nishoni I darajali koʻkrak nishoni Majburiy sinovlar 1. 30 m.ga yugurish soniya 5,5 5,0 4,5 4,0 6,0 5,8 5,5 5,3 yoki 60 m.ga yugurish 11,0 10,0 9,0 8,0 12,0 11,6 11,0 10,6 2. 2000 m.ga yugurish daqiqa va soniya 11.00 10.45 10.00 9.40 12.50 12.30 12.00 11.40 yoki 3000 m.ga yugurish 18.00 17.30 17.00 16.50 - - - - 3. Turnikda tortilish marta 4 5 6 8 - - - - yoki polga tayangan holda qoʻllarni bukib yozish 5 7 8 10 4 5 6 7 4. Gimnastika oʻrindigʻidan oyoq tizzalarni bukmay oldinga egilish (oyoq ostidan pastga hisoblanadi) sm +3 +4 +5 +6 +4 +5 +6 +7 5. Yugurib kelib uzunlikka sakrash sm 180 200 230 255 165 170 180 190 6. Joydan uzunlikka sakrash sm 160 165 170 180 150 160 165 170 Ixtiyoriy sinovlar 7. Tennis toʻpini uloqtirish metr 30 35 40 45 20 25 30 35 8. Kurakda yotgan holda oyoqlarni juftlashtirib yuqoriga 900ga koʻtarish marta 10 13 12 14 8 9 10 11 9. 50 m.ga erkin suzish daqiqa va soniya 3.00 2.40 2.20 2.00 3.20 3.10 3.00 2.50 10. Sayr qilish 5 km. soat 3 11. Darts (2 m.dan nishonga) 6-marta imkon beriladi 1 — 5 gacha ochko 6 — 10 gacha ochko 11 — 15 gacha ochko 16 — 20 gacha ochko 1 — 5 gacha ochko 6 — 10 gacha ochko 11 — 15 gacha ochko 16 — 20 gacha ochko Tegishli darajali koʻkrak nishoni olish uchun bajarilishi shart boʻlgan sinovlar soni 4 7 8 9 4 7 7 8 1. Bilimlar. Oʻqish va dam olish tartibi. Toliqish, uning belgilari va oldini olish choralari. Jismoniy mashgʻulotlar davomida salomatlikni nazorat qilish. 2. Koʻnikmalar. 32 sanoqda umumiy rivojlantiruvchi mashqlarni tuzish va oʻtkazishni bilish. Mashgʻulotlarda oʻzini oʻzi nazorat qilish koʻrsatkichlaridan foydalanish. Sinov turlari va mezonlari T/r shartlar Oʻlchov birligi Oʻgʻil bolalar Qiz bolalar hisob III darajali koʻkrak nishoni II darajali koʻkrak nishoni I darajali koʻkrak nishoni hisob III darajali koʻkrak nishoni II darajali koʻkrak nishoni I darajali koʻkrak nishoni Majburiy sinovlar 1. 60 m.ga yugurish soniya 10,0 9,8 9,4 9,0 11,5 11,0 10,5 10,1 yoki 100 m.ga yugurish 17,0 16,5 16,3 16,5 19,0 18,4 18,2 18,0 2. 2 500 m.ga yugurish daqiqa va soniya - - - - 17.00 15.30 15.00 14.30 yoki 3000 m.ga yugurish 16.00 15.00 14.30 14.00 - - - - 3. Turnikda tortilish marta 6 8 10 12 - - - - yoki polga tayangan holda qoʻllarni bukib yozish 8 10 12 14 5 6 7 8 4. Gimnastika oʻrindigʻidan oyoq tizzalarni bukmay oldinga egilish (oyoq ostidan pastga hisoblanadi) sm +3 +4 +5 +6 +5 +6 +7 +8 5. Yugurib kelib uzunlikka sakrash sm 250 280 300 330 180 190 200 220 6. Joydan uzunlikka sakrash sm 180 185 190 195 160 165 170 175 Ixtiyoriy sinovlar 7. 700 gr. sport anjomini uloqtirish metr 20 25 30 35 - - - - 500 gr. sport anjomini uloqtirish metr - - - - 15 16 18 20 8. Kurakda yotgan holda oyoqlarni juftlashtirib yuqoriga 900ga koʻtarish marta 15 20 25 30 10 15 20 25 9. 100 m.ga erkin suzish daqiqa va soniya 3.00 2.40 2.20 2.00 3.20 3.10 3.00 2.50 10. Sayr qilish 5 km soat 3 11. 45 kg.lik qoʻgʻirchoqni qoʻli va belidan ushlab boʻksadan oshirib yiqitish (oʻng va chap tomonlarga) ochko 10 — 15 16 — 20 21 — 25 26 — 30 10 — 15 16 — 20 21 — 25 26 — 30 12. Darts (3 m.dan nishonga) 6-marta imkon beriladi Toʻplangan jami ochkolari hisobga olinadi Tegishli darajali koʻkrak nishoni olish uchun bajarilishi shart boʻlgan sinovlar soni 5 7 8 9 5 7 8 9 1. Bilimlar. Turli soha kishilarining eng qulay harakatlanish tartibi. Mustaqil mashgʻulotlar metodikasi, yuklamalarni meʼyorlash, toʻgʻri ovqatlanish. Uqalash (massaj), tiklanish vositalari. 2. Koʻnikmalar. Kasbini hisobga olgan holda ishlab chiqarish gimnastika majmuini bajara olish. Oʻzini oʻzi uqalash (massaj) usullarini bajara olish. Sinov turlari va mezonlari T/r shartlar Oʻlchov birligi erkaklar ayollar hisob III darajali koʻkrak nishoni II darajali koʻkrak nishoni I darajali koʻkrak nishoni hisob III darajali koʻkrak nishoni II darajali koʻkrak nishoni I darajali koʻkrak nishoni Majburiy sinovlar 1. 60 m.ga yugurish soniya 10,0 9,0 8,8 8,4 11,0 10,3 9,4 9,3 yoki 100 m.ga yugurish 17,5 17,0 16,5 16,0 18,5 18,0 17,5 17,0 2. 2500 m.ga yugurish daqiqa va soniya - - - - 16.30 15.00 14.30 14.00 yoki 3000 m.ga yugurish 15.30 14.30 14.00 13.30 - - - - 3. Turnikda tortilish marta 7 9 11 13 - - - - yoki polga tayangan holda qoʻllarni bukib yozish 10 12 14 16 5 6 7 8 4. Gimnastika oʻrindigʻidan oyoq tizzalarni bukmay oldinga egilish (oyoq ostidan pastga hisoblanadi) sm +3 +4 +5 +6 +5 +6 +7 +8 5. Yugurib kelib uzunlikka sakrash sm 280 290 310 350 180 190 200 220 6. Joydan uzunlikka sakrash sm 200 205 210 215 160 165 170 175 Ixtiyoriy sinovlar 7. 700 gr. sport anjomini uloqtirish metr 25 28 32 38 - - - - 500 gr. sport anjomini uloqtirish metr - - - - 15 16 18 20 8. Kurakda yotgan holda oyoqlarni juftlashtirib yuqoriga 900ga koʻtarish marta 18 23 28 35 10 15 20 25 9. 100 m.ga erkin suzish daqiqa va soniya 2.30 2.20 2.10 1.80 3.20 3.10 3.00 2.50 10. 45 kg.lik qoʻgʻirchoqni qoʻli va belidan ushlab boʻksadan oshirib yiqitish (oʻng va chap tomonlarga) ochko 10 — 15 gacha 16 — 20 gacha 21 — 25 gacha 26 — 30 gacha 10 — 15 gacha 16 — 20 gacha 21 — 25 gacha 26 — 30 gacha 11. 16 kg. sport anjomini (gira) bir qoʻlda yuqoriga koʻtarib tushirish marta 16 18 23 27 - - - - 12. Basketbol toʻpini 3 m.dan savatga tashlash 5-marta imkon beriladi - - - - 1 3 4 5 13. Darts (3 m.dan nishonga) 6-marta imkon beriladi Toʻplangan jami ochkolar hisobga olinadi 14. Tennis toʻpi bilan 5 m. uzoqlikdagi 20x20 sm. nishonni urish 6-marta imkon beriladi 3 4 5 6 2 3 4 5 15. Dam olish maskanlarida sayr qilish 5 km soat 3 Tegishli darajali koʻkrak nishoni olish uchun bajarilishi shart boʻlgan sinovlar soni 5 9 11 13 5 7 8 10 1. Bilimlar. Jismoniy mashqlar bilan mustaqil shugʻullanishning asosiy uslubiy tamoyillari (ish kuni tartibidagi jismoniy tarbiya daqiqalari, sogʻlomlashtiruvchi yugurish, tayyorlov gimnastikasi, yurishlarni bajarish). 2. Koʻnikmalar. Ertalabki badantarbiya gimnastika mashqlari majmuini bajarishni bilish, mutaxassislikni hisobga olib ishlab chiqarish gimnastika mashqlari majmuini bilish hamda oʻzini oʻzi uqalash (massaj)ning asosiy usullarini bajarishni bilish. Sinov turlari va mezonlari T/r Shartlar Oʻlchov birligi Erkaklar Ayollar hisob III darajali koʻkrak nishoni II darajali koʻkrak nishoni I darajali koʻkrak nishoni hisob III darajali koʻkrak nishoni II darajali koʻkrak nishoni I darajali koʻkrak nishoni Majburiy sinovlar 1. 30 m.ga yugurish soniya 7,0 6,5 6,0 5,5 7,5 7,0 6,5 6,0 yoki 60 m.ga yugurish 11,5 11,0 10,5 10,0 12,5 12,0 11,5 11,0 2. Yugurish 2000 m. daqiqa va soniya 14.30 14.00 13.30 13.00 20.00 19.00 18.00 16.00 3. Chalqancha yotgan holda gavdani koʻtarish marta 8 10 15 20 5 7 10 12 4. Gimnastika oʻrindigʻidan oyoq tizzalarni bukmay oldinga egilish (oyoq ostidan pastga hisoblanadi) sm - - - - 0 +1 +2 +3 16 kg. sport anjomini (gira) bir qoʻlda yuqoriga koʻtarib tushirish marta 18 20 25 30 - - - - Ixtiyoriy sinovlar 5. Yugurib kelib uzunlikka sakrash sm 280 290 310 350 180 190 200 220 yoki joydan uzunlikka sakrash 200 205 210 215 160 165 170 175 6. 700 gr. sport anjomini uloqtirish metr 25 28 32 38 - - - - 500 gr. sport anjomini uloqtirish metr - - - - 15 16 18 20 7. Kurakda yotgan holda oyoqlarni juftlashtirib yuqoriga 900ga koʻtarish marta 18 23 28 35 10 15 20 25 8. 100 m.ga erkin suzish daqiqa va soniya 2.30 2.20 2.10 2.00 3.20 3.10 3.00 2.50 9. 45 kg.lik qoʻgʻirchoqni qoʻli va belidan ushlab boʻksadan oshirib yiqitish (oʻng va chap tomonlarga) ochko 10 — 15 gacha 16 — 20 gacha 21 — 25 gacha 26 — 30 gacha 10 — 15 gacha 16 — 20 gacha 21 — 25 gacha 26 — 30 gacha 10. Basketbol toʻpini 3 m.dan savatga tashlash 5-marta imkon beriladi 1 3 4 5 1 3 4 5 11. Darts (3 m.dan nishonga) 6-marta imkon beriladi Toʻplangan jami ochkolar hisobga olinadi 12. Tennis toʻpi bilan 5 m. uzoqlikdagi 20x20 sm. nishonni urish 6-marta imkon beriladi 3 4 5 6 2 3 4 5 13. Dam olish maskanlarida sayr qilish 5 km. soat 3 Tegishli darajali koʻkrak nishoni olish uchun bajarilishi shart boʻlgan sinovlar soni 5 9 10 11 5 9 10 11 1. Bilimlar. Jismoniy mashqlar bilan mustaqil shugʻullanishning asosiy uslubiy tamoyillari (ish kuni tartibidagi jismoniy tarbiya daqiqalari, sogʻlomlashtiruvchi yugurish, tayyorlov gimnastikasi, yurishlarni bajarish). 2. Koʻnikmalar. Ertalabki badantarbiya gimnastika mashqlar majmuini bajarishni bilish, mutaxassislikni hisobga olib ishlab chiqarish gimnastika mashqlari majmuini bilish hamda oʻzini oʻzi uqalash (massaj)ning asosiy usullarini bajarishni bilish. Sinov turlari va mezonlari T/r Shartlar Oʻlchov birligi Erkaklar Ayollar hisob III darajali koʻkrak nishoni II darajali koʻkrak nishoni I darajali koʻkrak nishoni hisob III darajali koʻkrak nishoni II darajali koʻkrak nishoni I darajali koʻkrak nishoni Majburiy sinovlar 1. 30 m.ga yugurish soniya 8,0 7,5 7,0 6,5 8,5 8,0 7,5 7,0 yoki 60 m.ga yugurish 11,0 10,0 9,5 8,5 12,2 12,0 11,5 11,0 2. Yugurish 2000 m. daqiqa va soniya 14.30 14.00 13.30 13.00 20.00 19.00 18.00 16.00 3. Chalqancha yotgan holda gavdani koʻtarish marta 3 5 6 7 2 4 5 6 4. Polga tayangan holda qoʻllarni bukib yozish marta 3 4 5 6 1 2 3 4 yoki 16 kg. sport anjomini (gira) bir qoʻlda yuqoriga koʻtarib tushirish 18 20 25 30 - - - - yoki turnikka tortilish 3 4 5 6 - - - - yoki past turnikda tortilish - - - - 4 6 8 10 Ixtiyoriy sinovlar 5. Yugurib kelib uzunlikka sakrash sm 230 250 270 300 180 190 200 220 yoki joydan uzunlikka sakrash 200 205 210 215 160 165 170 175 6. 700 gr. sport anjomini uloqtirish metr 25 28 32 38 - - - - 500 gr. sport anjomini uloqtirish - - - - 15 16 18 20 7. 100 m.ga erkin suzish daqiqa va soniya 3.00 2.50 2.30 2.00 3.20 3.10 3.00 2.50 8. Darts (3 m.dan nishonga) 6-marta imkon beriladi Toʻplangan jami ochkolar hisobga olinadi 9. 45 kg.lik qoʻgʻirchoqni qoʻli va belidan ushlab boʻksadan oshirib yiqitish (oʻng va chap tomonlarga) ochko 10 — 15 gacha 16 — 20 gacha 21 — 25 gacha 26 — 30 gacha 10 — 15 gacha 16 — 20 gacha 21 — 25 gacha 26 — 30 gacha 10. Basketbol toʻpini 3 m.dan savatga tashlash 5-marta imkon beriladi 1 3 4 5 1 3 4 5 11. Tenis toʻpi bilan 5 m. uzoqlikdagi 20x20 sm. nishonni urish 6-marta imkon beriladi 3 4 5 6 2 3 4 5 12. Qir, togʻ yon bagʻirlarida turistik sayr qilish 5 km. soat 5 Tegishli darajali koʻkrak nishoni olish uchun bajarilishi shart boʻlgan sinovlar soni 6 7 8 10 6 7 8 9 1. Bilimlar. Jismoniy mashqlar bilan mustaqil shugʻullanishning asosiy uslubiy tamoyillari (ish kuni tartibidagi jismoniy tarbiya daqiqalari, sogʻlomlashtiruvchi yugurish, tayyorlov gimnastikasi, yurishlarni bajarish). 2. Koʻnikmalar. Ertalabki badantarbiya gimnastika mashqlari mazmunini bajarishni bilish, mutaxassislarni hisobga olib ishlab chiqarish gimnastika mashqlari mazmunini bilish hamda oʻzini oʻzi uqalash (massaj) ning asosiy usullarini bajarishni bilish. Sinov turlari va mezonlari T/r Shartlar Oʻlchov birligi Erkaklar Ayollar hisob III darajali koʻkrak nishoni II darajali koʻkrak nishoni I darajali koʻkrak nishoni hisob III darajali koʻkrak nishoni II darajali koʻkrak nishoni I darajali koʻkrak nishoni Majburiy sinovlar 1. 30 m.ga yugurish soniya 8,0 7,5 7,0 6,5 9,5 8,5 8,0 7,5 yoki 60 m.ga yugurish 11,5 11,0 10,5 10,0 13,0 12,5 12,0 11,5 2. Yugurish 1000 m. daqiqa va soniya 15.30 15.20 14.30 14.00 21.00 20.00 19.30 19.00 3. Chalqancha yotgan holda gavdani koʻtarish marta 4 6 8 10 2 4 5 6 4. Polga tayangan holda qoʻllarni bukib yozish marta 3 4 5 6 1 2 3 4 yoki 12 kg. sport anjomini (gira) bir qoʻlda yuqoriga koʻtarib tushirish marta 8 10 15 20 - - - - 5. Past turnikda oyoqlar juftlangan, oldinga choʻzilib, yerda tekkan holatda tortilish marta 8 10 15 20 3 4 5 6 Ixtiyoriy sinovlar 6. Yugurib kelib uzunlikka sakrash sm 190 195 200 250 175 180 185 190 yoki joydan uzunlikka sakrash 175 180 185 190 165 170 175 180 7. 700 gr. sport anjomini uloqtirish metr 25 27 30 35 - - - - 500 gr. sport anjomini uloqtirish - - - - 15 16 18 20 8. 100 m.ga erkin suzish daqiqa va soniya 4.00 3.50 3.30 3.00 4.45 4.10 4.00 3.50 9. Darts (3 m.dan nishonga) 6-marta imkon beriladi Toʻplangan jami ochkolar hisobga olinadi 10. Basketbol toʻpini 3 m.dan savatga tashlash 5-marta imkon beriladi 1 3 4 5 1 3 4 5 11. Tennis toʻpi bilan 5 m. uzoqlikdagi 20x20 sm. nishonni urish 6-marta imkon beriladi 3 4 5 6 2 3 4 5 12. Qir, togʻ yon bagʻirlarida turistik sayr qilish 3 km. soat 5 Tegishli darajali koʻkrak nishoni olish uchun bajarilishi shart boʻlgan sinovlar soni 6 7 8 10 6 7 8 9 1. Bilimlar. Jismoniy mashqlar bilan mustaqil shugʻullanishning asosiy uslubiy tamoyillari (ish kuni tartibidagi jismoniy tarbiya daqiqalari, sogʻlomlashtiruvchi yugurish, tayyorlov gimnastikasi, yurishlarni bajarish). 2. Koʻnikmalar. Ertalabki badantarbiya gimnastika mashqlari mazmunini bajarishni bilish, mutaxassislarni hisobga olib ishlab chiqarish gimnastika mashqlari mazmunini bilish hamda oʻzini oʻzi uqalash (massaj) ning asosiy usullarini bajarishni bilish. Sinov turlari va mezonlari T/r shartlar Oʻlchov birligi Erkaklar Ayollar hisob III darajali koʻkrak nishoni II darajali koʻkrak nishoni I darajali koʻkrak nishoni hisob III darajali koʻkrak nishoni II darajali koʻkrak nishoni I darajali koʻkrak nishoni Majburiy sinovlar 1. 30 m.ga yugurish soniya 10,0 9,5 9,0 8,5 10,5 10,0 9,5 9,0 yoki 60 m.ga yugurish 12,0 11,5 11,0 10,5 13,0 12,5 12,0 11,5 2. Yurish 2000 m. soat va daqiqa 2.00 1.45 1.30 1.00 2.30 2.20 2.00 1.30 3. Polga tayangan holda qoʻllarni bukib yozish sm 2 3 4 5 1 2 3 4 yoki 6 kg. sport anjomini (gira) bir qoʻlda yuqoriga koʻtarib tushirish marta 7 8 10 15 - - - - 4. Past turnikda oyoqlar juftlangan, oldinga choʻzilib, yerda tekkan holatda tortilish marta 4 6 8 10 2 3 4 5 Ixtiyoriy sinovlar 5. Joydan uzunlikka sakrash sm 110 120 130 145 90 100 110 120 6. 500 gr. sport anjomini uloqtirish metr 8 10 15 20 - - - - 300 gr. sport anjomini uloqtirish - - - - 5 7 9 13 7. 50 m.ga erkin suzish daqiqa va soniya 4.00 3.50 3.30 3.00 4.45 4.10 4.00 3.50 8. Darts (3 m.dan nishonga) 6-marta imkon beriladi Toʻplangan jami ochkolar hisobga olinadi 9. Basketbol toʻpini 3 m.dan savatga tashlash 5-marta imkon beriladi 1 3 4 5 1 3 4 5 10. Tenis toʻpi bilan 5 m. uzoqlikdagi 20x20 sm. nishonni urish 6-marta imkon beriladi 3 4 5 6 2 3 4 5 11. Dam olish maskanlarida sayr qilish 3 km. soat 5 Tegishli darajali koʻkrak nishoni olish uchun bajarilishi shart boʻlgan sinovlar soni 4 5 7 9 4 5 7 8 1. Bilimlar. Shaxsiy gigiyena. Badanni parvarish qilish, suv muolajalarini qabul qilish, isish va sovishning oldini olish (yoki saqlanish), kiyimlar ozodaligi. Sport kiyimlarini tartibli saqlash. Ovqatlanish gigiyenasi. Jismoniy mashqlarni bajarish qoidalari. 2. Koʻnikmalar. Darslarda jismoniy daqiqa mashqlarini bajarish. Sinov turlari va mezonlari T/r Shartlar Oʻlchov birligi Erkaklar Ayollar hisob III darajali koʻkrak nishoni II darajali koʻkrak nishoni I darajali koʻkrak nishoni hisob III darajali koʻkrak nishoni II darajali koʻkrak nishoni I darajali koʻkrak nishoni Majburiy sinovlar 1. 30 m.ga yugurish soniya 11,0 10,5 10,0 9,5 12,5 12,0 11,5 11,0 yoki 60 m.ga yugurish 14,5 14,0 13,5 13,0 15,5 15,0 14,5 14,0 2. Skandinavcha yurish 3 km. vaqt hisobga olinmaydi 3. Gimnastika oʻrindigʻiga tayanib qoʻllarni bukib yozish marta 1 2 3 4 1 1 2 3 yoki 3 kg. sport anjomini (gantel) bir qoʻlda yuqoriga koʻtarib tushirish marta 3 4 6 8 - - - - 4. Past turnikda tortilish marta 3 4 6 8 1 2 3 4 Ixtiyoriy sinovlar 5. Joydan uzunlikka sakrash sm 90 100 110 120 80 90 100 110 6. 300 gr. sport anjomini uloqtirish metr 8 10 15 20 - - - - 150 gr. sport anjomini uloqtirish - - - - 6 8 10 15 7. 25 m.ga erkin suzish vaqt hisobga olinmaydi 8. Darts (3 m.dan nishonga) 6-marta imkon beriladi Toʻplangan jami ochkolar hisobga olinadi 9. Basketbol toʻpini 3 m.dan savatga tashlash 5-marta imkon beriladi 1 2 3 4 1 2 3 4 10. Tennis toʻpi bilan 5 m. uzoqlikdagi 20x20 sm. nishonni urish 6-marta imkon beriladi 3 4 5 6 2 3 4 5 11. Tik turgan holatdan oldinga egilish va turish marta 6 8 10 15 5 6 8 10 12. Dam olish maskanlarida sayr qilish 3 km. soat 5 Tegishli darajali koʻkrak nishoni olish uchun bajarilishi shart boʻlgan sinovlar soni 7 8 9 10 6 7 8 9 1. Bilimlar. Shaxsiy gigiyena. Badanni parvarish qilish, suv muolajalarini qabul qilish, isish va sovishning oldini olish (yoki saqlanish), kiyimlar ozodaligi. Sport kiyimlarini tartibli saqlash. Ovqatlanish gigiyenasi. Jismoniy mashqlarni bajarish qoidalari. 2. Koʻnikmalar. Darslarda jismoniy daqiqa mashqlarini bajarish. Sinov turlari va mezonlari T/r Shartlar Oʻlchov birligi Erkaklar Ayollar hisob III darajali koʻkrak nishoni II darajali koʻkrak nishoni I darajali koʻkrak nishoni hisob III darajali koʻkrak nishoni II darajali koʻkrak nishoni I darajali koʻkrak nishoni Majburiy sinovlar 1. Skandinavcha yurish 1000 m. vaqt hisobga olinmaydi 2. Basketbol toʻpini dumalatib 2 m. uzoqlikdagi keglilarni yiqitish marta 2 3 4 5 2 3 4 5 3. Gimnastika narvonini ushlab oʻtirib, turish marta 2 3 4 5 2 3 4 5 Ixtiyoriy sinovlar 4. 25 m.ga erkin suvda yurish vaqt hisobga olinmaydi 5. Dam olish maskanlarida sayr qilish 3 km. soat 5 Tegishli darajali koʻkrak nishoni olish uchun bajarilishi shart boʻlgan sinovlar soni 2 3 4 5 2 3 4 5 “Alpomish” va “Barchinoy” maxsus testlari fuqarolarning jismoniy tayyorgarligini aniqlash va jismoniy tarbiyaning yagona tizimini yaratish hisoblanadi. 1. 30, 60, 100 metrga yugurish. Ushbu sinov turlari tezkorlik, chaqqonlik sifatlarini rivojlantirishga yordam beradi. Yugurish oʻyingohining yugurish uchun kerakli masofa qatʼiy oʻlchangan yoki har qanday tekis joyda start va finish chizigʻi mavjud boʻlgan yoʻlakda oʻtkaziladi. Past startdan yugurishda (30 metrdan tashqari) yoʻlakchalar soniga qoʻra 4 — 6 nafar musobaqadosh qatnashadi. Mashgʻulotlar vaqtida ham, musobaqalarda ham start hakami tomonidan start pistoletini otish yoki bayroqlar yordamida beriladi. Finishda natija hakamlar tomonidan 0,1 soniya aniqlikka ega boʻlgan sekundomer yordamida qayd etiladi. Tayyorgarlik paytida qisqa masofaga moʻljallangan barcha yugurish mashqlari qoʻllaniladi: startdan — 15 — 20 metrga (45 soniyadan 1 daqiqagacha dam olish oraligʻi bilan 2-3-marta) takroriy yugurish; ogʻirliklar bilan — 15 — 20 metrga (45 soniyadan 1 daqiqagacha dam olish oraligʻi bilan 2-3-marta) takroriy yugurish; asta-sekin tezlashib boradigan 20 — 25 metrga (45 soniyadan 1 daqiqagacha dam olish oraligʻi bilan 2-3-marta) takroriy yugurish va finish; masofani muayyan vaqtda yugurib oʻtish; 1-2 oʻrinlarni aniqlash uchun nazorat yugurishlari va eng kuchlilarning yakuniy yugurishlari. 2. Chidamlilik boʻyicha 6 daqiqa yugurish. Yugurish yoʻlakchasi voleybol maydonining chiziqlari boʻylab oʻtadi, maydon burchaklari va maydon markazining chiziqlarida 0,5 metr uzoqlikda rangli ustunchalar oʻrnatiladi. Yoʻlakchaning uzunligi 54 metr boʻlib, shugʻullanuvchilar 6 daqiqa davomida iloji boricha koʻp marotaba maydon boʻylab yugurishlari kerak. 10 kishilik guruh boʻlib yuguriladi. 6 daqiqa davomida yurish va yugurishga ruxsat beriladi va shugʻullanuvchilarning har biri belgilangan vaqt tugashi bilan, 6 daqiqadan soʻng joyida toʻxtaydi. Bunda natija — shugʻullanuvchilar orasidagi oraliq, yaʼni shugʻullanuvchilar 6 daqiqa davomida yugurishgan aylana soni (bir aylana 54 metr) va shu bilan birga, oxirgi boshlangan yugurish masofa oraligʻi bilan aniqlanadi. 3. Mokisimon yugurish — sport maydonining yugurish yoʻlakchasida amalga oshiriladi. 10 metrlik masofa belgilanadi. Yugurish “start” chizigʻidan yuqori startdan boshlanib, 10 metrlik chiziqqacha yuguriladi, tezkorlik bilan orqaga burilib, “start” chizigʻiga yugurish davom etiladi, qayta burilish bilan 10 metrlik chiziqqacha yuguriladi hamda orqaga burilib “finish” chizigʻigacha yugurib tugatiladi. Ishtirokchilarga start, yugurish yoʻlakchasi soniga qarab va hakamlarning alohida vaqtni belgilashi bilan beriladi. 4. 1000, 2000, 3000 metrga chidamlilikni tarbiyalashga yordam beruvchi meʼyoriy yugurishlar. Bular yugurish masofasiga mos ravishda qatʼiy oʻlchanib start va finish chiziqlari mavjud stadionning yugurish yoʻlagida yoki tekis joyda qabul qilinadi. Yugurishlar yuqori startdan boshlanadi. Yugurishda bir vaqtda tegishli ravishda raqamlangan 12 — 15 kishi qatnashishi mumkin. Hakamlar hayʼati tomonidan yugurish qatnashchilari boʻyicha qatʼiy nazorat oʻrnatiladi. Finishda vaqt 1 soniyagacha aniqlik bilan qayd etiladigan sekundomerda oʻlchanadi. Mashgʻulot (trenirovka) jarayonida uzoq muddatli yugurishga doir barcha turdagi yugurish mashqlaridan, shuningdek, past-baland joylarda, parklar, xiyobonlar, qumli va boshqa joylarda yugurishlardan foydalaniladi. Mashq jarayonida masofaning yarmini tezlikni asta-sekinlik bilan oshirib borish orqali yugurib oʻtish, soʻngra butun masofani yugurish darajasini oʻzgartirgan holda bosib oʻtish tavsiya qilinadi. 5. Koʻp sakrashlar. Bu tezlik, chaqqonlik, kuch kabi jismoniy sifatlarni va sakrovchanlikni rivojlantiradi. Bunda oʻquvchilarni bir oyoqda oxirgi kuchi qolgunigacha sakrab toʻxtashigacha yoki ikkinchi oyoqqa oʻtib ketishigacha boʻlgan sakrashi hisobga olinadi. Mashqlarni sport zalida yoki tekis maydonda bajarish mumkin. Sakrash sanogʻini bolalarning oʻzlari mustaqil yoki sherigi sanashlari mumkin. Koʻp sakrash turini tayyorgarlikni argʻamchida sakrash, harakatli oʻyinlarda (quyon, kenguru, qurbaqa, qushlar va boshqalarga) taqlid qilib sakrashlarni bajarish orqali muvaffaqiyatli topshirish mumkin. Koʻp sakrashda faqat bir oyoqda sakrash sanogʻi hisobga olinadi. 6. Joydan turib uzunlikka sakrash. Tezkor-kuch sifatlarini rivojlantirishga yordam beruvchi meʼyor. Ushbu meʼyor tekis joyda (maydonchada) imkon qadar yumshoq yerga tushadigan qilib bajariladi. Shunga mos keladigan maydonchada start chizigʻi oʻtkaziladi, ruletka (santimetrli lenta, lineyka) yordamida sakraladigan joy tomonga 5 (10 sm.) boʻlinishlar asosida belgilar tushiriladi. Qatnashuvchi start chizigʻini bosmagan holda turishi lozim. Ishtirokchi yarim choʻqqaygan tayanch holatidan qoʻllarni oldinga-yuqoriga erkin silkitib, ikki oyoqlari bilan keskin depsinib (sakrab) yerga tushishni bajaradi. Natijasini oʻlchash start chizigʻiga yaqinroq tovonlar (yoki gavda)gacha boʻlgan masofa oʻlchanadi. Agar qoʻllar (gavda)ning biror qismi orqaroqqa yerga teksa oʻlchash start chizigʻidan start chizigʻiga yaqinroq boʻlgan (gavda) masofa oʻlchanadi. Sakrash paytida start chizigʻini oyoq uchi bilan bosib olinsa sakrash hisoblanmaydi. Sakrash uch imkoniyatda bajariladi va eng yaxshi natija santimetrlarda bayonnomaga yoziladi. Natija 1 sm.gacha aniqlik bilan qayd etiladi. Mashgʻulot jarayonida quyidagi sakrash mashqlari bajariladi: argʻamchida sakrash, ogʻirlikni oshirgan holda bir joyda turib sakrash, koʻtarib qoʻyilgan tayanchga va tayanch osha sakrash, joydan turib natijaga sakrash. Aynan shu talablar yugurib kelib uzunlikka sakrashga ham tegishli. 7. Arqonda sakrash. Bunda tezlik, chaqqonlik, kuch kabi jismoniy sifatlar va sakrovchanlik rivojlanadi. Ishtirokchilar arqon yordamida ikki oyoqda oxirgi kuchi qolgunicha yoki xato qilgunigacha boʻlgan sakrashlar hisobga olinadi. Arqonda sakrashlar 10 — 15-marta amalga oshiriladi. 8. Tennis toʻpi yoki granatani uloqtirish. Bular harakatlarning muvofiqlashganligi, aniqligini rivojlantirishga xizmat qiluvchi meʼyor hisoblanadi. Uloqtirish granatani yoki 150 gr. ogʻirlikdagi toʻpni (tennis toʻpini) tekis maydonchada uzoqqa otish hamda balandligi 150 sm. boʻlgan 100x100 sm. kattalikdagi nishonga belgilangan masofalardan toʻpni otib tekkazish orqali amalga oshiriladi. Uloqtirishlar start chizigʻidan bajariladi. Nishonga qarab otish uchun nishon 8, 10, 12, 15, 20 metrli tegishli masofaga oʻrnatiladi. Ishtirokchilar turgan joylaridan 2-marta otib mashqni bajarib koʻradilar, soʻngra 5-marta hisobga olinadigan uloqtirishni bajaradilar. Nishonning moʻljalga olinganligi “tegdi” yoki “tegmadi” deb qayd qilinadi. Tennis toʻpi yoki granatani uloqtirish paytida natijaning uzoqqa tushganligi metr va santimetrlarda 1 sm. aniqlik bilan qayd etiladi. Mashgʻulotlar jarayonida uloqtirish mashqlaridan foydalaniladi. Umumiy rivojlantiruvchi mashqlarni barcha mushaklarga qoʻllash lozim: yelka boʻgʻinlarida qoʻllarning aylanma harakatlari, taqlidiy mashqlar, mayda toshlarni otish, tennis koptokchalarini uzoqqa, nishonga qarab otish, masofani kamaytirib yoki koʻpaytirib otish (uloqtirish)lar, turgan joydan uloqtirish, yugurib kelib uloqtirish, koʻrish moʻljalisiz uloqtirish, meʼyorlarini bajarish. Mashqlar oʻng va chap qoʻl bilan bajariladi. 9. Futbol toʻpini darvozaga tepish. Bu 6 — 8 yoshli bolalar uchun moʻljallangan sinov turi boʻlib, 3 metr uzoqlikda futbol toʻpi qoʻyiladi. Ishtirokchilar 1,5x1,5 metr hajmli darvozaga futbol toʻpini kiritishlari lozim boʻladi. Urinish uchun 6-marta imkon beriladi. Mashqlar oʻng va chap oyoq bilan bajariladi. Ishtirokchilar imkoniyatdan foydalanib, amalga oshirgan gollari hisoblanib, yuqori baho belgilanadi. Moʻljalga olinganligi “hisob” yoki “hisob emas” deb qayd qilinadi. 10. Basketbol toʻpini savatga tashlash. Ushbu shart ishtirokchilarning moʻljalni aniq olish qobiliyatini rivojlantiradi. Ishtirokchilar basketbol koptogini 3 metr uzoqlikdan 5-marta urinishda savatga tushirishlari lozim boʻladi. Basketbol koptogini 5 ta imkoniyatdan toʻliq foydalanib, savatga tushirgan ishtirokchi gʻolib sanaladi. 11. Basketbol toʻpini dumalatib keglilarni yiqitish. Ushbu mashq qariyalar uchun moʻljallangan boʻlib, basketbol toʻpini dumalatib, 2 metr uzoqlikdagi keglilarni yiqitish lozim. 5-marta urinishda koʻproq keglilarni yiqitgan ishtirokchiga yuqori baho belgilanadi. 12. Arqonga tirmashib chiqish. Meʼyoriy talablar standart arqonlarida qabul qilinadi. Oyoq va qoʻllar yordamida hamda oyoqlarning yordamisiz tirmashib chiqishga ruxsat beriladi. 13. Gimnastika narvonini ushlab oʻtirib, turish. Ushbu mashq qariyalar uchun moʻljallangan boʻlib, ishtirokchilar gimnastika narvonini ikki qoʻl bilan ushlab, oʻtirib, turish mashqini bajaradilar. Kim koʻp oʻtirib, tursa yuqori baholanadi. 14. Qoʻllarni oldinga choʻzib oʻtirib, turish. Ushbu mashq qariyalar uchun moʻljallangan boʻlib, bunda, suyaklar va mushaklar faoliyati yaxshilanadi. Qoʻllarni oldinga choʻzib oʻtirib, turish mashqi bajariladi. Kim koʻp oʻtirib, tursa yuqori baholanadi. Vaqt hisobga olinmaydi. 15. Gimnastika devoriga navbatma-navbat bosib (tepa va pastga) tirmashib chiqish. Tirmashish mashqlari maxsus gimnastika devorlari zinalarida oʻtkaziladi. 16. Yon tomon bilan mokisimon yurish. Sport maydonining yugurish yoʻlakchasida amalga oshiriladi. 10 metrli masofaga 3-marta yon tomonlama mokisimon yurish belgilanadi. Yon tomonlama mokisimon yurish “start” chizigʻidan yuqori startdan boshlanib, 10 metrli chiziqqacha yuriladi, “start” chizigʻiga yurish davom ettiriladi, qayta burilgan holda 10 metrli chiziqqacha yuriladi hamda orqaga burilib “finish” chizigʻigacha yurib tugatiladi. Ishtirokchilarga start yurish yoʻlakchasi soniga qarab va hakamlarning alohida vaqtini belgilagan holda beriladi. 17. Gimnastika oʻrindigʻi boʻylab yurish. Gimnastika oʻrindigʻining oʻtiradigan qismi polga yotqizilib, ingichka qismi yuqoriga qaratiladi va muvozanatni saqlab yurish mashqlari bajariladi. 18. Skandinavcha yurish — 500 m. Ishtirokchilar ikkala qoʻlda qoʻltiqtayoq yordamida 500 metr uzoqlikka skandinavcha yurib borishlari lozim. Marraga birinchi boʻlib yetib kelgan ishtirokchi gʻolib hisoblanadi. Skandinavcha yurishda vaqt hisobga olinmaydi. 19. Gimnastika oʻrindigʻiga tayanib qoʻllarni bukib-yozish. Qoʻllarni bukish va yozish — ishtirokchilar qoʻllarga tayanib yotgan holda dastlabki holatini egallaydilar, ishora berilishi bilan ishtirokchilar qoʻllarini bukib, soʻng qoʻllarini yozadilar. Ishtirokchilarning mashqni bajarishda qoʻllarni bukib yozish sanogʻi olib boriladi. 20. Polga tayangan holda qoʻllarni bukib yozish. Ishtirokchilar polga tayangan holda qoʻllarni bukib yozishda qoʻllarga tayanib, boshni toʻgʻri tutib, yotgan holda dastlabki holatini egallaydilar, ishora berilishi bilan ishtirokchilar qoʻllarini bukib, soʻng qoʻllarini yozadilar. Ishtirokchilarning mashqni bajarishida qoʻllarni bukib yozish sanogʻi olib boriladi. 21. Gimnastika oʻrindigʻidan oyoq tizzalarini bukmay oldinga egilish (oyoq ostidan pastga hisoblanadi). Ishtirokchilar gimnastika oʻrindigʻiga chiqib, oldinga egilishlari lozim. Bunda oyoq ostidan pastga tushirilgan qoʻllar uzunligi santimetr boʻyicha hisoblanadi. 22. Oldinga egilish. Asosan qariyalar uchun moʻljallangan boʻlib, bosh va qoʻllar quyiga egiladi. Bunda vaqt hisoblanmaydi. Sanoq boʻyicha koʻp marta oldinga egilgan ishtirokchi gʻolib hisoblanadi. 23. Kurakda yotgan holda oyoqlarni juftlashtirib yuqoriga koʻtarish. Ushbu mashq suyaklar va mushaklar harakatlanishining yaxshilanishiga yordam beradi. Bunda ishtirokchilar yerga kuragi bilan yotgan holda oyoqlarni juftlashtirib, yuqoriga 900ga koʻtarib, tushirishlari lozim. Sanoq boʻyicha koʻp marta oyoqlarni yuqoriga koʻtarib tushirgan ishtirokchi gʻolib hisoblanadi. 24. Yiqilishda oʻzini himoya qilish (yonga, oldiga, orqaga). Ikki ishtirokchi bir-birini yiqitadi. Bunda yiqilgan ishtirokchi oʻzini yonga, oldinga va orqaga yiqilayotgan vaqtida lat yeyishdan himoyalanadi. Ushbu mashq ochkolar boʻyicha baholanadi. 25. Darts. Bu oʻyin moʻljalni aniq olish uchun foydali hisoblanadi. Ishtirokchilarning yoshiga qarab darts taxtasining masofasi belgilanadi. Dartsda 6 ta imkoniyat beriladi. Koʻp ochko toʻplagan ishtirokchi gʻolib hisoblanadi. 26. 45 kg.lik qoʻgʻirchoqni qoʻli va belidan ushlab boʻksadan oshirib yiqitish (oʻng va chap tomonlarga). Ishtirokchilarning kuch va epchillik sifatlarini rivojlantirishda ushbu mashq foydali hisoblanadi. 27. 16 kg. sport anjomini (gira) bir qoʻlda yuqoriga koʻtarib tushirish. Bu kuch sifatlarini rivojlantirishga yordam beruvchi meʼyoriy mashq hisoblanadi. Ishtirokchi sport anjomini oʻng va chap qoʻllarida yuqoriga koʻtarib tushirishi soniga qarab, ochkolar hisoblanadi. 28. Turnikda tortilish. Bu kuch sifatlarini rivojlantirishga yordam beruvchi meʼyoriy mashqdir. Baland turnikda yuqoridan ushlab, toʻgʻri qoʻllarga osilib turgan holatda (oyoqlar yerga tegmaydi) bajariladi. Qoʻllar orqali tortilish iyak (engak) turnikning grifini kesib oʻtishiga qadar bajariladi, 5 soniyadan ortiq toʻxtashga hamda tortilish paytida silkinish harakatlariga ruxsat berilmaydi (10,15-marta va hokazo). Turnikda bir vaqtning oʻzida “Mumkin!” buyrugʻiga koʻra ikki ishtirokchini tortilish mashqini bajarishiga ruxsat beriladi. Sanashni ijrochilarning roʻparalarida turgan hisobchi-hakamlar baland ovoz bilan olib boradilar. Notoʻgʻri bajarilgan tortilish “Hisoblanmasin!” degan buyruq bilan qayd etiladi. Mashq tugashi bilan natija ishtirokchi va musobaqa qaydnomasini yozayotgan kotibga eshittirib eʼlon qilinadi. Mashgʻulot jarayonida buyumlarsiz va buyumlar bilan umumiy rivojlantiruvchi mashqlar: tortilishning har xil usullari (yotgan, osilgan, turgan holatda), baland turnikda, yuk bilan sherigining yordamida osilgan holatda tortilish; maksimal miqdorda, qoʻlda osilib turgan statik tavsifdagi mashqlar; natijani hisoblash uchun tortilish qoʻllaniladi. Muntazam ravishda tortilish miqdorini asta-sekinlik bilan oshirib borish uchun ularni “ertalabki badan tarbiya mashqlari” majmui oxirida bajarish mumkin. 29. Past turnikda tortilish. Bu kuch sifatlarini rivojlantirishga yordam beruvchi yana bir meʼyoriy mashq hisoblanadi. Past turnikda pastdan ushlab (qoʻlning ichki tomoni bilan ushlagan holda), toʻgʻri qoʻllarga osilib turgan holatda (oyoqlar yerga tekkan holda) bajariladi. Qoʻllarda tortilish iyak (engak) turnikka tekkanga qadar bajariladi, 5 soniyadan ortiq toʻxtashga hamda tortilish paytida silkinish harakatlariga ruxsat berilmaydi (10, 15-marta va hokazo). Ushbu mashq asosan xotin-qizlar bajarishi uchun moʻljallangan. 30. Chalqancha yotgan holatda gavdani koʻtarish. Bu jismoniy sifatlarni rivojlantirish uchun xizmat qiladigan meʼyordir. Mashq tekis yuzada orqasi bilan (chalqancha) yotgan holatda bajariladi, oyoqlar yuzi sherigi tomonidan ushlab turiladi, qoʻllar bosh ortidam boʻladi. Dastlabki holat qabul qilingandan keyin qatnashchilarga “Mumkin!” degan buyruq beriladi. Gavdani koʻtarish natijasi necha martaligi bilan qayd qilinadi (20, 30 va hokazo). Agar gavda tik holatda koʻtarilayotgan boʻlsa mashqlar bajarilgan hisoblanadi. Mashgʻulot toʻgʻri tutilgan oyoqlarda bajariladi. Stulda, oʻrindiqda, yerda oʻtirgan holatda turli xil silkitish harakatlarini qoʻllagan holda umumrivojlantiruvchi mashqlar, oyoqlarni silkitish, oyoqlarni tizzadan bukish bilan bir vaqtda tizzalarni koʻkrakka tekkizish, toʻgʻri tutilgan oyoqlarni yuqori burchak holatigacha koʻtarish. Orqasi bilan yotgan holatda galma-gal toʻgʻri tutilgan oyoqlarni koʻtarish, qoʻllarning turli holatida (qoʻllar belda, yelkada, boshning orqasida) gavdani koʻtarish, tirkab qoʻyilgan oyoqlar holatida (gimnastika oʻrindigʻi, gimnastika devori, boshqa buyumlar va sherigi) gavdani yuqoridagi kabi koʻtarishlar, meʼyorlarni toʻliq bajarish. 31. Suzish. Bu jismoniy chidamlilik va boshqa sifatlarni hamda suv muhitida harakat koʻnikmalarini rivojlantirishga yordam beruvchi meʼyordir. Suzish mashgʻulotlarini tashkil etish, suzish boʻyicha meʼyorlarni qabul qilish alohida diqqatni va ehtiyotkorlikni talab etadi, mashgʻulotlar va musobaqalarning xavfsizligini taʼminlovchi barcha qoidalarga rioya qilish zarur. Mashgʻulotlarni va meʼyorlarni suv havzasida yoki tabiiy (daryo, koʻl) suv havzalarida xavfsizlik qoidalariga amal qilgan holda, maxsus jihozlangan joyda qabul qilish mumkin. Mashgʻulot suv havzalarida masofa qirgʻoq boʻylab 90 — 120 sm. chuqurlikka ega boʻlgan joylarda oʻtishi kerak. Meʼyorni topshirish suza oladigan qatnashchilarga ruxsat etiladi, suza olmaydiganlar uchun mashgʻulotlar tashkil etib, suzishga oʻrgatilgandan keyingina ularni musobaqalarga qoʻyish mumkin. Suzishni qabul qilish uchun start hakami qatnashchilariga buyruq berib (choʻziq xushtak bilan) start joyiga chaqiradi. Hakamning “startga” degan buyrugʻi bilan qatnashchilar “suzuvchining starti” holatini egallaydilar va start pistoletidan oʻq uzish bilan suzishni boshlaydilar. Suzishda ishtirok etuvchilar soni basseyndagi yoʻlaklar soniga bogʻliq boʻladi. Natija 0,1 soniya aniqlik bilan har bir yoʻlak boshida turgan sekundomerli hakamlar tomonidan oʻlchanadi. 32. Sayrlar, sayohatlar, ekskursiyalar tabiat qoʻynida past-baland joylarda (istirohat bogʻlari, oʻrmonlar, dalalar, togʻlar, daryo qirgʻoqlari, koʻllar va boshqalarda) oʻtkaziladi. Yengil harakatlar va toʻxtashlar bilan 2,5 km. masofaga yuguriladi. _____________________________________________________________________________ 20___ yil “__” ______________ (Musobaqa oʻtkazilgan tashkilotning nomi) erkaklar, ayollar (kerakligi belgilansin) T/r Musobaqa ishtirokchilarining familiyasi, ismi, otasining ismi Yoshi Musobaqa oʻtkazilgan sport turlari Musobaqa natijasi 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 1. 2. 3. ... Ishchi guruh rahbari_____________________________________________________ (F.I.Sh.) (imzo) Musobaqa hakami_____________________________________________________ (F.I.Sh.) (imzo) ______________________________________________________ (Musobaqa oʻtkazilgan tashkilot, sinf yoki guruhning nomi) 20___ yil “__” ______________ Yoshi____________ erkaklar, ayollar (keraklisi belgilansin) Masofa 50 m. T/r F.I.Sh. Natija Bajarilganligi haqida maʼlumot Ishchi guruh rahbari_____________________________________________________ (F.I.Sh.) (imzo) Musobaqa hakami_____________________________________________________ (F.I.Sh.) (imzo) Muassasa, sinf, guruh va boshqalarning nomi__________________________________________________ 20___ yil “___” __________________ Sinflar, guruhlar va boshqalar Oʻquvchilar, talabalar va boshqalar soni Meʼyorlarni topshirganlar soni 60 m. 100 m. yugurish 1000 m. yugurish 2000 yoki 3000 m.ga yugurish Joyidan turib uzunlikka sakrash Tortilish Gavdani koʻtarish Suzish 6 daqiqa mobaynida yurish-yugurish Uloqtirish (tennis toʻpi) Granata 700 gr. Granata 500 gr. Bogʻcha, maktab E A Litsey, kollej E A 18 — 23 yoshdagilar E A 23 va undan katta yoshdagi aholi E A Ishchi guruh rahbari_____________________________________________________ (F.I.Sh.) (imzo) Musobaqa hakami_____________________________________________________ (F.I.Sh.) (imzo) 1. Ushbu Nizom “Alpomish” va “Barchinoy” koʻkrak nishonlari (keyingi oʻrinlarda koʻkrak nishoni deb ataladi) bilan taqdirlash tartibini belgilaydi. 2. Koʻkrak nishoni bilan mamlakatimizning aholi oʻrtasida sogʻlom turmush tarzini keng targʻib qilishni tizimli yoʻlga qoʻyish, aholining barcha qatlamlarini jismoniy tarbiya va ommaviy sportga jalb etishda munosib hissa qoʻshgan hamda “Alpomish” va “Barchinoy” maxsus testlari boʻyicha musobaqalarda yuqori natijalarni qoʻlga kiritgan shaxslar taqdirlanadilar. 3. Koʻkrak nishoni bilan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarosi boʻlmagan shaxslar ham taqdirlanishi mumkin. 4. Musobaqaning mahalla, tuman (shahar), Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahri, Oʻzbekiston Respublikasi bosqichlarining gʻolib va sovrindorlari Oʻzbekiston Respublikasi Jismoniy tarbiya va sport vazirligi (keyingi oʻrinlarda Vazirlik deb ataladi) tomonidan “Alpomish” va “Barchinoy” koʻkrak nishonlari bilan taqdirlanadi. 5. Ushbu Nizomning 1-bandiga muvofiq: I darajali koʻkrak nishoni bilan “Alpomish” va “Barchinoy” maxsus test va musobaqalarida birinchi oʻrinni egallagan shaxslar; II darajali koʻkrak nishoni bilan “Alpomish” va “Barchinoy” maxsus test va musobaqalarida ikkinchi oʻrinni egallagan shaxslar; III darajali koʻkrak nishoni bilan “Alpomish” va “Barchinoy” maxsus test va musobaqalarida uchinchi oʻrinni egallagan shaxslar taqdirlanadilar. 6. “Alpomish” koʻkrak nishoni bilan erkaklar hamda “Barchinoy” koʻkrak nishoni bilan ayollar taqdirlanadilar. 7. I darajali koʻkrak nishoni yuqori darajali hisoblanadi. II yoki III darajali koʻkrak nishoni bilan taqdirlanganlar keyinchalik uning yuqori darajalari bilan bosqichma-bosqich mukofotlanishi mumkin. Bir yosh toifasida bir xil darajadagi koʻkrak nishoni takroran berilmaydi. 8. “Alpomish” va “Barchinoy” maxsus testlari boʻyicha musobaqalarning gʻolib va sovrindorlarini I, II va III darajali koʻkrak nishonlari bilan taqdirlash boʻyicha kiritilgan talabnomalar asosida qonunchilik hujjatlariga muvofiq Vazirlik tomonidan amalga oshiriladi. 9. Vazirlik ushbu Nizomga muvofiq koʻkrak nishoniga tavsiya etilgan nomzodlarning hujjatlari xolis koʻrib chiqilishi uchun bevosita javobgardir. 10. Ushbu Nizom talablari buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javob beradilar. “Alpomish” koʻkrak nishoni diametri 34 millimetrli doira shaklida boʻlib, mis qotishmasidan tayyorlanadi. “Alpomish” koʻkrak nishonining old tomoni chegara qismidan 5 millimetr oraliqda eni 1,5 millimetr qalinlikda ichki doira shaklida boʻlgan sariq rangli hoshiya bilan oʻralgan. Hoshiyaning ichida, koʻkrak nishoni old yuqori qismida bosma harflar bilan “ALPOMISN” soʻzi lotin alifbosida (katta harflarda, “Times new Roman Bolt” shrifti, 16-kegl) jigarrang va sariq ranglar aralashmasidan hosil boʻlgan rangda yozilgan. “ALPOMISN” soʻzi boshlanishi va yakunida 4 millimetr kattalikda yer yuzida tinchlik uchun xizmat qiluvchi bilim va maʼnaviyatni yanada boyitishni ifodalovchi sakkiz qirrali yulduz ramzi tushirilgan. Koʻkrak nishonining old past qismida 8 millimetr kattalikda sakkiz qirrali yulduz ramzi tushirilgan. Pastki sakkiz qirrali yulduz ichida rim raqamida uzunligi 6 millimetr, qalinligi 2 millimetrlik “I”, “II” yoki “III” raqami tasviri qora hoshiyada tushurilgan. Koʻkrak nishonining old past qismida joylashgan yulduzning oʻng va chap tomoni yuqorida joylashgan sakkiz qirrali yulduzgacha tinchlik ramzini ifoda etuvchi lavr bargi tasviridagi chambar jigarrang va sariq ranglar aralashmasidan hosil boʻlgan rangda tushirilgan. Koʻkrak nishonining markazi tinchlik, soflik ramzi boʻlgan yashil rang bilan qoplangan. Koʻkrak nishonining markazida “Alpomish” dostonining bosh qahramoni — mardlik, jasurlik, epchillik, chaqqonlik, shijoat va vatanparvarlik, komillik va ezgulik timsoli boʻlgan Alpomishning Boychibor otida qoʻlida kamon ushlab turgan tasviri ifodalangan. Alpomishning yuzi oq, soqoli qora, qoʻllaridagi himoya kiyimi va oyogʻidagi etigi hamda otining egari qizgʻish, sovuti va kamoni oq va qora rangdan hosil boʻlgan och rangda tasvirlangan. Alpomishning Boychibor laqabli otining dumi, yoli, tumshugʻining old qismi hamda tuyoqlari oq va qora rangdan hosil boʻlgan och rangda tasvirlangan. Otning oʻzi oq randa, oyogʻining oʻng orqa oyogʻi qoramtir rangda tasvirlangan. Koʻkrak nishonining qalinligi 2.2 millimetr. Koʻkrak nishonining old va orqa tomonlarining chetlari qabariq doira bilan oʻralgan. Nishonning orqa tomoniga kiyimga taqib qoʻyish uchun toʻgʻnagʻich moslama oʻrnatilgan. “Alpomish” koʻkrak nishoni guvohnomasi 100x70 millimetr oʻlchamdagi toʻrt burchak shaklida boʻlib, 350 g/kv.m. qalinlikdagi ofset qogʻozdan tayyorlanadi. Guvohnomaning tashqi tomoni moviy rangda boʻlib, uning chegara qismidan 5 millimetr oraliqda eni 3 millimetr qalinlikda ichki toʻrt burchak shaklida boʻlgan toʻq koʻk rangli hoshiya bilan oʻralgan. Guvohnomaning tashqi tomoni yuqori qismi hoshiyasidan 5 millimetr pastda kirill alifbosida katta harflar bilan “Oʻzbekiston Respublikasi Jismoniy tarbiya va sport vazirligi” deb yozilgan. Guvohnomaning ustki qismi markazda “Alpomish” koʻkrak nishonining asliga teng oʻlchamda va rangda nishonning tasviri aks ettirilgan. Tasvirning pastki qismida katta harflar bilan “GUVOHNOMA” (katta harflarda, “Times new Roman Bolt” shrifti, 17-kegl) soʻzi yozilgan. Yozuvlar zarhal rangda aks ettirilgan. Guvohnomaning ikkinchi tomoni oq rangda boʻlib, 5 millimetr oraliqda eni 3 millimetr qalinlikda ichki toʻrt burchak shaklida boʻlgan toʻq koʻk rangli hoshiya bilan oʻralgan. Guvohnomaning yuqori qismi chekkasidan 12 millimetr pastda kirill alifbosida katta harflarda “Alpomish” kompleksi talablarini bajarganligi uchun” (“Times new Roman Bolt” shrifti, 12-kegl) soʻzlari yozilgan. Soʻzlardan 15 millimetr pastda taqdirlanadigan shaxsning familiyasi, ismi va otasining ismini qayd etish uchun oraligʻi 8 millimetrli uchta chiziq tortilgan va uchinchi chiziq oxiriga “miqyosidagi” soʻzi (“Times new Roman Bolt” shrifti, 12-kegl), chiziq ostida (“Times new Roman Bolt” shrifti, kursiv, 7,5-kegl) mahalla, tashkilot, taʼlim muassasasi, tuman (shahar), viloyat, respublika soʻzlari yozilgan. Undan 5 millimetr pastda uzunligi 5 millimetr boʻlgan bitta chiziq tortilgan, chiziqdan soʻng “darajali koʻrak nishoni bilan taqdirlanadi.” (“Times new Roman Bolt” shrifti, 12-kegl) soʻzlari yozilgan. Undan 15 millimetr pastda uzunligi 80 millimetrli bitta chiziq tortilgan, chiziq osti chap tomoniga “(lavozimi)”, oʻrtada “(imzo)” va oʻng tomonda “(muhr oʻrni)” kursivda (“Times new Roman Bolt” shrifti, 10-kegl) soʻzlari yozilgan. Guvohnomaning ikkinchi tomoni past hoshiyadan 5 millimetr yuqori qismi chap tomonidan “20___ yil “____” _________________” (“Times new Roman Bolt” shrifti, 10-kegl) soʻzlari yozilgan. Yozuvlar va chiziqlar qora rangda aks ettirilgan. “Barchinoy” koʻkrak nishoni diametri 34 millimetrli doira shaklida boʻlib, mis qotishmasidan tayyorlanadi. “Barchinoy” koʻkrak nishonining old tomoni chegara qismidan 5 millimetr oraliqda eni 1,5 millimetr qalinlikda ichki doira shaklida boʻlgan sariq rangli hoshiya bilan oʻralgan. Hoshiyaning ichida, koʻkrak nishoni old yuqori qismida bosma harflar bilan “BARCNINOY” soʻzi lotin alifbosida (katta harflarda, “Times new Roman Bolt” shrifti, 16-kegl) jigarrang va sariq ranglar aralashmasidan hosil boʻlgan rangda yozilgan. “BARCNINOY” soʻzi boshlanishi va yakunida 4 millimetr kattalikda yer yuzida tinchlik uchun xizmat qiluvchi bilim va maʼnaviyatni yanada boyitishni ifodalovchi sakkiz qirrali yulduz ramzi tushirilgan. Koʻkrak nishonining old past qismida 8 millimetr kattalikda sakkiz qirrali yulduz ramzi tushirilgan. Pastki sakkiz qirrali yulduz ichida rim raqamida uzunligi 6 millimetr, qalinligi 2 millimetrlik “I”, “II” yoki “III” raqami tasviri qora hoshiyada tushirilgan. Koʻkrak nishonining old past qismida joylashgan yulduzning oʻng va chap tomoni yuqorida joylashga sakkiz qirrali yulduzgacha tinchlik ramzini ifoda etuvchi lavr bargi tasviridagi chambar jigarrang va sariq ranglar aralashmasidan hosil boʻlgan rangda tushirilgan. Koʻkrak nishonining markazi tinchlik, soflik ramzi boʻlgan yashil rang bilan qoplangan. Koʻkrak nishonining markazida “Alpomish” dostonining qahramoni — ayollar timsolidagi mardlik, jasurlik, epchillik, chaqqonlik, shijoat va vatanparvarlik, komillik va ezgulik timsoli boʻlgan Barchinoyning otda oʻtirgan holatda chap qoʻlida oq roʻmolcha ushlab turgan tasviri ifodalangan. Barchinoyning yuzi, roʻmoli va kiyimi oq, nimchasi koʻkimtir, oyoq kiyimi, ichki kiyimi va otining egari qizgʻish rangda tasvirlangan. Barchinoy otining dumi, yoli, tumshugʻining old qismi hamda tuyoqlari oq va qora rangdan hosil boʻlgan och rangda tasvirlangan. Otning oʻzi oq rangda, oyogʻining chap orqa oyogʻi qoramtir rangda tasvirlangan. Koʻkrak nishonining qalinligi 2.2 millimetr. Koʻkrak nishonining old va orqa tomonlarining chetlari qabariq doira bilan oʻralgan. Nishonning orqa tomoniga kiyimga taqib qoʻyish uchun toʻgʻnagʻich moslama oʻrnatilgan. “Barchinoy” koʻkrak nishoni guvohnomasi 100x70 millimetr oʻlchamdagi toʻrt burchak shaklida boʻlib, 350 g/kv.m. qalinlikdagi ofset qogʻozdan tayyorlanadi. Guvohnomaning tashqi tomoni koʻk rangda boʻlib, uning chegara qismidan 5 millimetr oraliqda eni 3 millimetr qalinlikda ichki toʻrt burchak shaklida boʻlgan toʻq koʻk rangli hoshiya bilan oʻralgan. Guvohnomaning tashqi tomoni yuqori qismi hoshiyasidan 5 millimetr pastda kirill alifbosida katta harflar bilan “Oʻzbekiston Respublikasi Jismoniy tarbiya va sport vazirligi” deb yozilgan. Guvohnomaning ustki qismi markazda “Barchinoy” koʻkrak nishonining asliga teng oʻlchamda bir rangda nishonning tasviri aks ettirilgan. Tasvirning pastki qismida katta harflar bilan “GUVOHNOMA” (katta harflarda, “Times new Roman Bolt” shrifti, 17-kegl) soʻzi yozilgan. Yozuvlar zarhal rangda aks ettirilgan. Guvohnomaning ikkinchi tomoni oq rangda boʻlib, 5 millimetr oraliqda eni 3 millimetr qalinlikda ichki toʻrt burchak shaklida boʻlgan toʻq koʻk rangli hoshiya bilan oʻralgan. Guvohnomaning yuqori qismi chekkasidan 12 millimetr pastda kirill alifbosida katta harflarda “Alpomish” kompleksi talablarini bajarganligi uchun” (“Times new Roman Bolt” shrifti, 12-kegl) soʻzlari yozilgan. Soʻzlardan 15 millimetr pastda taqdirlanadigan shaxsning familiyasi, ismi va otasining ismini qayd etish uchun oraligʻi 8 millimetrli uchta chiziq tortilgan va uchinchi chiziq oxiriga “miqyosidagi” soʻzi (“Times new Roman Bolt” shrifti, 12-kegl), chiziq ostida (“Times new Roman Bolt” shrifti, kursiv, 7,5-kegl) mahalla, tashkilot, taʼlim muassasasi, tuman (shahar), viloyat, respublika soʻzlari yozilgan. Undan 5 millimetr pastda uzunligi 5 millimetr boʻlgan bitta chiziq tortilgan, chiziqdan soʻng “darajali koʻrak nishoni bilan taqdirlanadi.” (“Times new Roman Bolt” shrifti, 12-kegl) soʻzlari yozilgan. Undan 15 millimetr pastda uzunligi 80 millimetrli bitta chiziq tortilgan, chiziq osti chap tomoniga “(lavozimi)”, oʻrtada “(imzo)” va oʻng tomonda “(muhr oʻrni)” kursivda (“Times new Roman Bolt” shrifti, 10-kegl) soʻzlari yozilgan. Guvohnomaning ikkinchi tomoni past hoshiyadan 5 millimetr yuqori qismi chap tomonidan “20___ yil “____” _________________” (“Times new Roman Bolt” shrifti, 10-kegl) soʻzlari yozilgan. Yozuvlar va chiziqlar qora rangda aks ettirilgan. T/r Amalga oshiriladigan tadbirlar Bajarish muddati Moliyalashtirish manbalari Ijro uchun masʼullar I. Oʻzbekistonning milliy sport turlari boʻyicha boshqaruv tizimini mustahkamlashga yoʻnaltirilgan qonunchilikni va normativ-huquqiy bazani yanada takomillashtirish 1. Oʻzbekistonning milliy sport turi maqomini belgilash maqsadida Oʻzbekiston milliy sport turlari toʻgʻrisidagi Nizomni ishlab chiqish. 2019-yil mart - Jismoniy tarbiya va sport vazirligi, milliy sport turlari boʻyicha federatsiyalari (uyushmalari) 2. Oʻzbekistonning milliy sport turlari boʻyicha federatsiya, uyushma va assotsiatsiyalari faoliyati toʻgʻrisidagi Nizomni ishlab chiqish, ularning asosiy vazifalari va faoliyatini rivojlantirish tartibini belgilash. 2019-yil aprel - Jismoniy tarbiya va sport vazirligi, milliy sport turlari boʻyicha federatsiyalari (uyushmalari) II. Oʻzbekistonning milliy sport turlari va xalq oʻyinlari boʻyicha ilmiy-uslubiy qoʻllanmalar bilan taʼminlash va tibbiy xizmatlar koʻrsatish darajasini yuksaltirish 3. Oʻzbekistonning milliy sport turlari va xalq oʻyinlari boʻyicha oʻquv dasturlari, shu jumladan ilmiy va uslubiy qoʻllanmalarni tayyorlash va nashr etish. Trenerlar, sportchilar va boshqa mutaxassislarni tayyorlash, oʻsib kelayotgan avlodning milliy sport turlariga va xalq oʻyinlariga nisbatan qiziqishlarini oshirish. 2019-2020-yillar Jismoniy tarbiya va sport vazirligi mablagʻlari Jismoniy tarbiya va sport vazirligi, milliy sport turlari boʻyicha federatsiyalari (uyushmalari) 4. Oʻzbekistonning milliy sport turlari va xalq oʻyinlari boʻyicha Respublika va xalqaro miqyosda ilmiy-amaliy seminarlar, davra suhbatlari, konferensiyalar oʻtkazish. Reja asosida, doimiy Jismoniy tarbiya va sport vazirligi mablagʻlari Jismoniy tarbiya va sport vazirligi, milliy sport turlari boʻyicha federatsiyalari (uyushmalari) 5. Oʻzbekistonning milliy sport turlari boʻyicha sportchi, trener va sport hakamlarini tibbiy dispanser nazoratidan oʻtkazish va ularning muntazam ravishda har 6 oyda kamida bir marta chuqurlashtirilgan tibbiy koʻrikdan oʻtishlarini taʼminlash. Reja asosida, doimiy Jismoniy tarbiya va sport vazirligi mablagʻlari Jismoniy tarbiya va sport vazirligi, Sogʻliqni saqlash vazirligi, milliy sport turlari boʻyicha federatsiyalari (uyushmalari) III. Oʻzbekiston milliy sport turlari va xalq oʻyinlari boʻyicha kadrlar tayyorlash hamda ularning malakasini oshirish 6. Oʻzbekiston davlat jismoniy tarbiya va sport universitetida Oʻzbekiston milliy sport turlari va xalq oʻyinlari kafedrasini tashkil etish, bunda: jismoniy tarbiya va sport sohasida Oʻzbekistonning madaniy qadriyatlarini xalqaro maydonda taqdim etuvchi munosib, yuqori malakali mutaxassislarni tayyorlash; jismoniy tarbiya va sport sohasida Oʻzbekistonning madaniy merosini saqlab qolish va kelajakda yanada rivojlantirish. Shuningdek, bolalar-oʻsmirlar sport maktabi, ixtisoslashtirilgan bolalar-oʻsmirlar sport maktabi, olimpiya zaxiralari kollejlari, olimpiya va milliy sport turlariga ixtisoslashtirilgan maktab internatlari boʻlimlarni tashkil etish. 2019-2020 oʻquv yilidan boshlab Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti mablagʻlari Jismoniy tarbiya va sport vazirligi, Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi, Moliya vazirligi, manfaatdor vazirlik va idoralar 7. Oʻzbekiston milliy sport turlari boʻyicha kadrlar zaxirasi (trenerlar, sport hakamlari va boshqalar)ni tayyorlash, qayta tayyorlash va malakasini oshirish. 2019-yil mart oyidan boshlab Jismoniy tarbiya va sport vazirligi mablagʻlari Jismoniy tarbiya va sport vazirligi, manfaatdor vazirlik va idoralar, milliy sport turlari boʻyicha federatsiyalari (uyushmalari) IV. Oʻzbekiston milliy sport turlari va xalq oʻyinlari boʻyicha ommaviy-jismoniy tadbirlar tashkil etish 8. Maktabgacha taʼlim tashkilotlari, umumtaʼlim maktablari, kollej va litseylarning sport inshootlaridan, sport zallaridan asosiy dars mashgʻulotlaridan boʻsh vaqtlarida samarali foydalanish. Maktabgacha yoshdagi bolalarning asosiy harakatlarini shakllantirish va rivojlantirish (yurish, yugurish, sakrash, uloqtirish va h.k.), umumiy rivojlantiruvchi va ayrim saflanish mashqlarini shakllantirish. Sport taʼlim muassasalarida sport turlari boʻyicha oʻtkaziladigan oʻquv mashgʻulotlari jarayonida harakatli xalq oʻyinlarini keng joriy etish. Har bir taʼlim muassasasida oʻquvchilarning milliy sport turlari va xalq oʻyinlari bilan shugʻullanishlari uchun sport toʻgaraklari va seksiyalarini tashkil etish. 2019-yil mart oyidan boshlab Ijrochilar mablagʻlari, homiylik xayriyalari Jismoniy tarbiya va sport vazirligi, Maktabgacha taʼlim vazirligi,Xalq taʼlimi vazirligi, Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi, milliy sport turlari boʻyicha federatsiyalari (uyushmalari) 9. Oʻzbekiston milliy sport turlari boʻyicha hududiy bosqichlardan iborat boʻlgan Respublika chempionatlari, kuboklari, turnirlari va festivallarini oʻtkazish, gʻolib va sovrindorlarni aniqlash hamda ularni munosib taqdirlash. Reja asosida, doimiy Jismoniy tarbiya va sport vazirligi, Oʻzbekiston “Yoshlik” JTSJ, Oʻzbekiston talabalar sporti assotsiatsiyasi mablagʻlari, homiylik xayriyalari Jismoniy tarbiya va sport vazirligi, Maktabgacha taʼlim vazirligi,Xalq taʼlimi vazirligi, Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi, milliy sport turlari boʻyicha federatsiyalari (uyushmalari) 10. Vazirlik va idoralar, tashkilotlar hamda mahallalar (ayollar uchun alohida dastur asosida) oʻrtasida Oʻzbekiston milliy sport turlari va harakatli oʻyinlari boʻyicha musobaqalar tashkil etish va ularni ommaviy ravishda yuqori saviyada oʻtkazish. Har yili aprel-may oylarida Ijrochilar mablagʻlari, homiylik xayriyalari Jismoniy tarbiya va sport vazirligi, Oʻzbekiston yoshlar ittifoqi Markaziy Kengashi, Xotin-qizlar qoʻmitasi, Oʻzbekiston Respublikasi Mahalla va oilani qoʻllab-quvvatlash vazirligi, milliy sport turlari boʻyicha federatsiyalari (uyushmalari) V. Ommaviy axborot vositalarida milliy sport turlari va xalq oʻyinlarini keng yoritish orqali aholi oʻrtasida sogʻlom turmush tarzini targʻib etish ishlarining samaradorligi va taʼsirchanligini oshirish 11. Milliy sport turlari va xalq oʻyinlari boʻyicha barcha tashkiliy tadbirlarni axborot sifatida ijtimoiy tarmoqlar orqali joylashtirish, telekoʻrsatuvlar va radioeshittirishlar, ijtimoiy reklamalar, maqolalar yaratish va ularni ommaviy axborot vositalarida keng yoritish. 2019-yildan boshlab doimiy Ijrochilar mablagʻlari, homiylik xayriyalari Jismoniy tarbiya va sport vazirligi, Oʻzbekiston milliy teleradiokompaniyasi, Oʻzbekiston Milliy axborot agentligi, Oʻzbekiston Elektron ommaviy axborot vositalari milliy assotsiatsiyasi, milliy sport turlari boʻyicha federatsiyalari (uyushmalari) 12. Aholining barcha qatlamlari oʻrtasida Oʻzbekistonning milliy sport turlari va xalq oʻyinlari boʻyicha eng faol ishtirokchilariga munosib eʼtibor qaratish maqsadida “Oʻzbekistonning milliy sport turlari va xalq oʻyinlari targʻibotchisi” nominatsiyasini taʼsis etish. 2019-yildan boshlab Jismoniy tarbiya va sport vazirligi mablagʻlari Jismoniy tarbiya va sport vazirligi, manfaatdor vazirlik va idoralar, milliy sport turlari boʻyicha federatsiyalari (uyushmalari) 13. Oʻzbekistonning milliy sport turlari va xalq oʻyinlari boʻyicha ommabop badiiy kitoblar yaratish va chop etish. 2019-yil aprel Jismoniy tarbiya va sport vazirligi mablagʻlari Jismoniy tarbiya va sport vazirligi, Xalq taʼlimi vazirligi, Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi, milliy sport turlari boʻyicha federatsiyalari (uyushmalari) VI. Oʻzbekiston milliy sport turlari boʻyicha iqtidorlarni aniqlash va milliy terma jamoalari zaxirasini shakllantirish 14. Aholining barcha qatlamlari oʻrtasida Oʻzbekiston milliy sport turlari va xalq oʻyinlari boʻyicha oʻtkazilgan sport musobaqalari, festivallarida gʻolib va sovrindor boʻlgan hamda faol harakatga ega boʻlgan iqtidorlarni tanlab olish (seleksiya), ularni sport maktablarining malakali murabbiylari rahbarligida tarbiyalanishga jalb etish. 2019-yildan boshlab Jismoniy tarbiya va sport vazirligi, Oʻzbekiston “Yoshlik” JTSJ mablagʻlari Jismoniy tarbiya va sport vazirligi, Xalq taʼlimi vazirligi, Oʻzbekiston Respublikasi Mahalla va oilani qoʻllab-quvvatlash vazirligi 15. Sport taʼlim muassasalari oʻrtasida Oʻzbekiston milliy sport turlari boʻyicha respublika sport musobaqalarini oʻtkazish orqali eng kuchli sportchilarni aniqlash va ularni munosib ragʻbatlantirish choralarini koʻrish. 2019-yildan boshlab doimiy Jismoniy tarbiya va sport vazirligi, Oʻzbekiston “Yoshlik” JTSJ, Oʻzbekiston talabalar sporti assotsiatsiyasi mablagʻlari, homiylik xayriyalari Jismoniy tarbiya va sport vazirligi, Xalq taʼlimi vazirligi, Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi VII. Oʻzbekiston milliy sport turlari va xalq oʻyinlarining xalqaro maydondagi rivojini taʼminlash 16. Oʻzbekiston xalqi anʼanalari va madaniyatini namoyon etish, milliy sport turlarini saqlash va rivojlantirish, millatlararo aloqalarni yanada mustahkamlash maqsadida xalqaro sport festivallarida Oʻzbekiston milliy sport turlari va xalq oʻyinlari boʻyicha mamlakatimiz vakillarining ishtirokini taʼminlash va koʻrgazmali chiqishlari namoyishi orqali milliy sport turlarimizni dunyo mamlakatlariga tanitish. Reja asosida, doimiy Ijrochilar mablagʻlari, homiylik xayriyalari Jismoniy tarbiya va sport vazirligi, milliy sport turlari boʻyicha federatsiyalari (uyushmalari) 17. Oʻzbekiston milliy sport turlari boʻyicha jahon va Osiyo chempionatlari, kuboklari, xalqaro turnirlari va festivallarida milliy terma jamoalarimiz ishtirokini taʼminlash, xorijiy davlatlarda milliy sport turlarimiz federatsiyalari tashkil etilishiga erishish. 2020 — 2024-yillar davomida Ijrochilar mablagʻlari, homiylik xayriyalari Jismoniy tarbiya va sport vazirligi, milliy sport turlari boʻyicha federatsiyalari (uyushmalari) T/r Amalga oshiriladigan tadbirlar Bajarish muddati Moliyalashtirish manbalari Ijro uchun masʼullar I. Sportning oʻyin turlari boʻyicha sportchilarni saralash, tayyorlash, sport mahoratini oshirish tizimini takomillashtirish 1. Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida sportning oʻyin turlari elementlarini qamrab olgan holda, harakatli oʻyinlar dasturini ishlab chiqish. 2019-yil avgust - Jismoniy tarbiya va sport vazirligi, Oʻzbekiston Milliy olimpiya qoʻmitasi, Maktabgacha taʼlim vazirligi 2. Har bir tuman (shahar) boʻyicha umumtaʼlim maktablari oʻquvchilari oʻrtasida sportning oʻyin turlarini keng targʻib qilish, qizlarni sport bilan muntazam shugʻullanishga jalb etish, ular oʻrtasida sportning oʻyin turlari boʻyicha musobaqalarini toʻrt bosqichda (maktab, tuman, viloyat, respublika) yuqori saviyada, tizimli ravishda uzluksiz oʻtkazish orqali iqtidorli sportchilarni tanlab olish (seleksiya) ishlarini tashkil etish. 2019-2020 yillarda Jismoniy tarbiya va sport vazirligining budjetdan tashqari “Sport” maxsus hisob raqami mablagʻlari, homiylik xayriyalari Jismoniy tarbiya va sport vazirligi, Xalq taʼlimi vazirligi 3. Yosh sportchilar oʻrtasida yil davomida mahorat darslarini va oʻquv-mashgʻulot yigʻinlarini tashkillashtirish. Kalendar reja asosida - Jismoniy tarbiya va sport vazirligi, Milliy olimpiya qoʻmitasi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari 4. Respublikamizning barcha hududlarida ayniqsa, chekka qishloqlarda yosh iqtidorli sportchilarni saralab olish, jumladan, Sportning oʻyin turlari boʻyicha qizlar sportini rivojlantirish va ularni belgilangan tartibda sportga jalb etish: Sportning oʻyin turlari boʻyicha “Ayollar sporti” festivalini oʻtkazish; I bosqich — tuman (shahar); II bosqich — viloyat; III bosqich — respublika (final); Sportning oʻyin turlari boʻyicha yosh oilalar oʻrtasida “Sogʻlom oila” sport musobaqalarini oʻtkazish: I-bosqich: tuman (shahar); II-bosqich: viloyat; III-bosqich: respublika (final). Kalendar reja asosida Kalendar rejada nazarda tutilgan mablagʻlar, homiylik xayriyalari Jismoniy tarbiya va sport vazirligi, Milliy olimpiya qoʻmitasi, “Mahalla” xayriya jamoat fondi, Xotin-qizlar qoʻmitasi, Yoshlar ittifoqi, Kasaba uyushmalari Federatsiyasi, sport federatsiyalari (uyushmalari), Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari 5. Joylardagi sport inshootlaridan samarali foydalanish yuzasidan dam olish kunlarida uyushmagan aholini sportning oʻyin turlari bilan shugʻullanishlari uchun sport majmualari va stadionlarida sharoitlar yaratish. 2019-2020 yillarda Ijrochilar mablagʻlari, homiylik xayriyalari Kasaba uyushmalari Federatsiyasi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari 6. Taʼlim muassasalarining sport zallari va maydonlarida oʻquv darslaridan tashqari vaqtlarda sportning oʻyin turlari boʻyicha mamlakat terma jamoasi sportchilari, aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj (nogiron) va kam taʼminlangan hamda bolalar uyida tarbiyalanayotganlar uchun oʻquv mashgʻulotlari va musobaqalarni oʻtkazish boʻyicha sport zallari va maydonlarining ijara toʻlovisiz bepul ajratilishini taʼminlash. 2019-2020 yillarda - Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari, Xalq taʼlimi vazirligi, Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi II. Sportning oʻyin turlari boʻyicha sportchilarni bosqichma-bosqich tayyorgarlik tizimini yanada rivojlantirish uchun zarur shart-sharoitlar yaratish 7. Joylarda sportning oʻyin turlarini rivojlantirish uchun viloyat, shahar (tuman) sport va ommaviy jismoniy tarbiya tadbirlari kalendar rejasiga har bir sport turi uchun har yili zarur mablagʻlar ajratish. 2019-yildan boshlab har yili davlat budjeti mablagʻlari doirasida, Jismoniy tarbiya va sport vazirligining budjetdan tashqari “Sport” maxsus hisob raqami mablagʻlari, homiylik xayriyalari mablagʻlari Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari, Moliya vazirligi, Jismoniy tarbiya va sport vazirligi 8. Yosh iqtidorli sportchilarni saralash (seleksiya) ishlarini tashkil etish va “ommaviylikdan — professionallikka” oʻtish tizimini yaratish. Sportning oʻyin turlari boʻyicha sportchilarni bosqichma-bosqich tayyorgarlik tizimini quyidagi tartibda amalga oshirish: maktabgacha taʼlim va umumtaʼlim muassasalaridagi sport toʻgaraklari; bolalar va oʻsmirlar sport maktablari (BOʻSM); sportning oʻyin turlari boʻyicha ixtisoslashtirilgan bolalar va oʻsmirlar sport maktablari (IBOʻSM); olimpiya zaxiralari kollejlari; sportning oʻyin turlari boʻyicha Respublika oliy sport mahorati maktabi (SOʻROSMM); yuqorida belgilangan har bir sport muassasasida tarbiyalangan sportchilardan milliy terma jamoalar tarkibiga nomzodlar yetishtirib berish. 2019-2020 yillarda Ijrochilar mablagʻlari, Kalendar rejada nazarda tutilgan mablagʻlar, Jismoniy tarbiya va sport vazirligining budjetdan tashqari “Sport” maxsus hisob raqami mablagʻlari, homiylik xayriyalari Jismoniy tarbiya va sport vazirligi, Xalq taʼlimi vazirligi, Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari 9. Sportning oʻyin turlari boʻyicha boshlangʻich tayyorgarlikdan professional darajagacha boʻlgan bosqichlar uchun oʻquv-qoʻllanma dasturlarini ishlab chiqish va joylarga yetkazish. 2019-yildan boshlab Ijrochilar mablagʻlari hisobidan, Jismoniy tarbiya va sport vazirligining budjetdan tashqari “Sport” maxsus hisob raqami mablagʻlari, homiylik xayriyalari Jismoniy tarbiya va sport vazirligi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari III. Sportning oʻyin turlari boʻyicha federatsiyalar va boshqa sport tashkilotlarining moddiy-texnika bazasini yaxshilash va ularni sport jihozlari bilan taʼminlash 10. Sportning oʻyin turlari boʻyicha ixtisoslashtirilgan bolalar-oʻsmirlar sport maktablarini rekonstruksiya qilish, mukammal taʼmirlash va talabnomaga muvofiq ularni sport inventarlari va uskunalari bilan jihozlash. Doimiy davlat budjeti mablagʻlari doirasida, Jismoniy tarbiya va sport vazirligining budjetdan tashqari “Sport” maxsus hisob raqami mablagʻlari, homiylik xayriyalari mablagʻlari Jismoniy tarbiya va sport vazirligi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari, Moliya vazirligi 11. Maktabgacha taʼlim tashkilotlarini oʻyinlar, oʻyinchoqlar, mebellar, jihozlar va boshqa texnik vositalar bilan taʼminlash meʼyorlari asosida maktabgacha taʼlim tashkilotlarini sport inventarlari bilan jihozlash. 2019-2020 yillarda Maktabgacha taʼlimni rivojlantirish jamgʻarmasi mablagʻlari Maktabgacha taʼlim vazirligi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari IV. Mamlakat terma jamoalarini tibbiy-biologik, farmakologik va sport-psixologik jihatdan taʼminlashni tashkillashtirish va chuqurlashtirilgan tibbiy tekshiruvdan oʻtkazishni imtiyozli tashkil etish 12. Sportning oʻyin turlari boʻyicha terma jamoa tarkibidagi sportchilarni Jismoniy tarbiya va sport vazirligi hamda Sport oʻyinlari boʻyicha federatsiyalar buyurtmanomasiga muvofiq bir yilda ikki marotaba Respublika sport tibbiyoti ilmiy-amaliy markazida chuqurlashtirilgan tibbiy koʻrikdan oʻtkazish, zarur hollarda farmakologik jihatdan taʼminlash va reabilitatsiya qilgan holda davolash ishlarini tashkil etish. 2018 — 2020 yillarda Ijrochilar mablagʻlari hisobidan, homiylik xayriyalari Jismoniy tarbiya va sport vazirligi, Sogʻliqni saqlash vazirligi, Respublika sport tibbiyoti ilmiy-amaliy Markazi 13. Sportning oʻyin turlari boʻyicha ixtisoslashtirilgan bolalar-oʻsmirlar sport maktablarida shugʻullanayotgan milliy terma jamoa aʼzolarini tibbiy kuzatuv ostiga olish hamda ularni tibbiy-biologik, farmakologik vositalar bilan yiliga ikki marotaba taʼminlash. 2018 — 2020 yillarda Ijrochilar mablagʻlari hisobidan, homiylik xayriyalari Jismoniy tarbiya va sport vazirligi, Sogʻliqni saqlash vazirligi V. Ommaviy axborot vositalarida sportni keng yoritish orqali aholi oʻrtasida sogʻlom turmush tarzini keng targʻib etish ishlari samaradorligi va taʼsirchanligini oshirish 14. Sport musobaqalarini ommaviy axborot vositalarida keng yoritilishini, jumladan sport tadbirlarini, sport va ommaviy jismoniy tarbiya tadbirlarining kalendar rejasiga asosan sportning oʻyin turlari boʻyicha mamlakatimizda oʻtkaziladigan milliy va xalqaro musobaqalardan toʻgʻridan-toʻgʻri va yozib olingan translyatsiyalarni uyushtirish, sport turlari rivojlanishini ifodalovchi roliklarni efirga uzatib borish. Doimiy Ijrochilar mablagʻlari hisobidan, homiylik xayriyalari Oʻzbekiston milliy teleradiokompaniyasi va boshqa ommaviy axborot vositalari 15. Sportning oʻyin turlarini keng targʻib etish maqsadida respublika va mahalliy teleradiokanallar, bosma va internet nashrlari orqali turkum koʻrsatuv va eshittirishlarni efirga uzatish va hamda maqolalar chop etish. Doimiy Ijrochilar mablagʻlari hisobidan, homiylik xayriyalari Oʻzbekiston milliy teleradiokompaniya, Oʻzbekiston Milliy axborot agentligi, ommaviy axborot vositalari 16. Sportning oʻyin turlari boʻyicha sovrindor sportchilar toʻgʻrisida koʻrsatuvlar va qisqa metrajli hujjatli filmlar tayyorlash va aholiga havola etish. 2018 — 2020 yillarda Ijrochilar mablagʻlari hisobidan, homiylik xayriyalari “Oʻzbekkino” milliy agentligi, Oʻzbekiston milliy teleradiokompaniyasi, ommaviy axborot vositalari