Giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalar bilan qonunga xilof ravishda muomala qilishga oid jinoyat ishlari boʻyicha sud amaliyoti haqida
(law, 2017-04-28)

Giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalar bilan qonunga xilof ravishda muomala qilish inson sogʻligʻi va xavfsizligiga jiddiy tahdid soladi, respublikadagi kriminogen vaziyatga, jamiyatning iqtisodiy va madaniy negiziga salbiy taʼsir koʻrsatadi, koʻpincha u uyushgan jinoyatchilik bilan uzviy bogʻliq boʻladi. Ayniqsa, bu jinoyatlarning voyaga yetmaganlar orasida tarqalganligi katta xavf tugʻdiradi. Keyingi yillarda mamlakatimizda yetishtirilishi taqiqlangan oʻsimliklarni oʻstirish hollarining koʻpayganligi, tarkibida narkotik moddalar mavjud boʻlgan ekin maydonlarining kengayganligi kuzatilmoqda. Katta miqdordagi narkotiklarni, shu jumladan ularning Oʻzbekiston Respublikasi hududi orqali olib oʻtishga moʻljallanganlarini fosh etish hollari ortmoqda. Bu jinoyatlardan aksariyati boshqa mamlakatlardagi jinoiy olam bilan aloqasi boʻlgan uyushgan guruhlar tomonidan, shuningdek maxfiy joylardan va texnika vositalaridan foydalangan holda sodir etilmoqda. Narkotiklarni tashish uchun koʻpincha ayollar va oʻsmirlar jalb etilmoqda. Giyohvandlik oqibatida koʻplab ogʻir jinoyatlar sodir etilmoqda, oilalar barbod boʻlmoqda. Roʻyxatga olingan giyohvandlar soni ortmoqda. Shunga qaramasdan sudlar haligacha giyohvandlikka batamom barham berish maqsadida qonun kuchidan toʻla foydalanmayaptilar. Koʻp hollarda giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarni tarqatish manbalarini aniqlash boʻyicha tegishli choralar koʻrmagan tergov organi oldiga zarur talablar qoʻyilmayapti. Ekspertiza xulosalarini huquqiy baholashda, jinoyatlarni, ayniqsa narkotik moddalarni saqlash, oʻtkazish va sotishni kvalifikatsiya qilishda bir xillik yoʻq. Aybdorlarga nisbatan tibbiy yoʻsindagi majburlov choralari zarur hollarda ham doim qoʻllanilmaydi. Sudlar tomonidan jinoiy jazo choralarini tayinlashda alohida yondashuv qoidasiga rioya etmaslik hollari ilgarigidek davom etmoqda va bu sodir etilgan qilmishning jamiyat uchun xavflilik darajasiga yetarli baho bermaslik oqibatida yuzaga kelmoqda. Etishtirilishi taqiqlangan oʻsimliklarni oʻstirganlik uchun baʼzi hollarda keksa kishilar jinoiy javobgarlikka tortilib, haqiqiy aybdorlar esa jazosiz qolmoqda. Jinoyat sabablari va uning sodir etilishiga imkon bergan shart-sharoitlar doim ham aniqlanmayotir. Giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalar bilan qonunga xilof ravishda muomala qilishga oid jinoyat ishlarini koʻrish boʻyicha sud faoliyatini takomillashtirish, yangi qonunlarni toʻgʻri qoʻllashni taʼminlash maqsadida, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi qaror qiladi: 1. Sudlarning eʼtibori ijtimoiy xavfliligini eʼtiborga olgan holda, giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalar bilan qonunga xilof ravishda muomala qilishga oid ishlar boʻyicha odil sudlovning sifati va samaradorligini yaxshilash zarurligiga qaratilsin. Ishning barcha holatlarini sinchkovlik bilan, har tomonlama tekshirish, qayd etilgan jinoyatlarning sabablarini va sodir etilishiga imkon bergan shart-sharoitlarni aniqlash va bartaraf etish taʼminlansin. 2. Tushuntirilsinki, yetishtirilishi taqiqlangan oʻsimliklarni ekish deganda tegishli ruxsatsiz har qanday yer maydoniga, shu jumladan, boʻsh yotgan erga man etilgan ekin urugʻini sepish va koʻchatini oʻtkazishni anglamoq lozim. Ushbu jinoyat oʻsimlik unib chiqqan-chiqmaganligi yoki oʻsgan-oʻsmaganligidan qatʼi nazar, ekin ekilgan paytdan boshlab tugallangan hisoblanadi. Aybdorning harakatlari ekin maydoni oʻlchamidan kelib chiqqan holda Jinoyat kodeksi 270-moddasining tegishli qismlari bilan kvalifikatsiya qilinadi, bunda ushbu moddaning 1-qismi bilan kvalifikatsiya qilish uchun ekin maydonining oʻlchami 250 kvadrat metrgacha boʻlishi koʻzda tutiladi. Taqiqlangan ekinlarni yetishtirish deganda, ekilgan vaqtdan boshlab pishish bosqichigacha boʻlgan davr ichida ularni parvarish qilishni tushunmoq kerak. Shaxs yetishtirilish taqiqlangan oʻsimliklarni turli maydonlarda oʻstirayotgan boʻlsa, uning harakatlarini kvalifikatsiya qilishda jami ekin maydonidan kelib chiqmoq lozim. Agar yetishtirilishi taqiqlangan oʻsimliklarni ekish va yetishtirish kelgusida narkotik moddalarni oʻtkazish maqsadini koʻzlab tayyorlash, saqlash, tashish, joʻnatish, shuningdek, oʻtkazish yoki sotish bilan bogʻliq boʻlsa, bunday harakatlar Jinoyat kodeksining 270-moddasi va tegishli moddalarida nazarda tutilgan jinoyatlar majmui bilan kvalifikatsiya qilinmogʻi darkor. 3. Uyushgan jinoiy guruh tomonidan giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalar bilan qonunga xilof ravishda muomala qilinishi jamiyat uchun alohida xavf tugʻdiradi. Jinoyat kodeksi 29-moddasining 4-qismiga binoan uyushgan guruh deb ikki yoki undan ortiq shaxsning birgalikda jinoiy faoliyat olib borish uchun oldindan bir guruhga birlashishi tushuniladi. Jinoiy guruhni uyushgan deb kvalifikatsiya qilish uchun asosiy mezon tariqasida, masalan, guruhning barqarorligini, unda tashkilotchining boʻlishini, odatda, bir necha jinoyatni sodir etish maqsadida tuzilganligini, jinoyatni amalga oshirish rejasi va yoʻl-yoʻrigʻi ishlanganligini, har bir ishtirokchi oʻrtasida vazifalar taqsimlanganligini, texnika bilan taʼminlanganligini, jinoyatni yashirish choralari koʻrilganligini, umumiy intizomga va jinoiy guruh tashkilotchisining koʻrsatmalariga itoat qilinishini va shu kabilarni hisobga olish lozim. Hukmda jinoiy guruh aynan qaysi mezonlar boʻyicha uyushgan guruh deb topilganligi aks ettirilishi lozim. 4. Jinoyat kodeksining 271-moddasiga muvofiq giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni egallash uchun javobgarlik ular korxona, tashkilot va muassasalardan qonunga xilof ravishda olinganda, tarkibida narkotigi boʻlgan oʻsimliklar yoki ularning boʻlaklari qishloq xoʻjaligi korxonalari dalalaridan va bu oʻsimliklar oʻstirilayotgan fuqarolarning yer maydonlaridan qonunga xilof ravishda terib olinganda, shuningdek, giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalar, ularni qonuniy va qonunsiz ravishda egallab turgan fuqarolardan qonunga xilof ravishda olingan hollarda yuzaga keladi. Giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni oʻgʻrilik, firibgarlik, oʻzlashtirish yoki rastrata qilish, talonchilik, mansab mavqeyini suiisteʼmol qilish, tovlamachilik, bosqinchilik yoʻli bilan egallash (Jinoyat kodeksining 271-moddasi) va oʻzgalar mulkini talon-toroj etishni nazarda tutgan tegishli moddalarida koʻrsatilgan jinoyatlar majmui bilan, faqat bu moddalar (moddalar qismlari) sanksiyasi Jinoyat kodeksining 271-moddasidagidan ogʻirroq jazoni koʻzda tutgan hollardagina kvalifikatsiya qilinishi lozim. Tergov organlari va sudlar giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni qonunga xilof ravishda egallashdan maqsad nima ekanligini aniqlashlari zarur. Egallash kelgusida oʻtkazish yoki sotish uchun amalga oshirilganligi aniqlangan taqdirda aybdorning harakatlari qayd etilgan jinoyatlarga tayyorgarlik koʻrish deb ham kvalifikatsiya qilinishi kerak. 5. Giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni qonunga xilof ravishda oʻtkazish deganda (Jinoyat kodeksi 273-moddasi 1-qismi) ularni har xil usulda tarqatish (oʻzgaga berish, hadya etish, boshqa shaxsga ukol qilish, almashtirish, qarz va qarzi evaziga berish hamda sotish va hokazolar)ni tushunish lozim. Chunki giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni sotish-oʻtkazishning bir usuli deb hisoblanishi kerak. Qayd etilgan jinoyatni kvalifikatsiya qilishda birinchi navbatda oʻtkazilgan (sotilgan) giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalar miqdoridan kelib chiqish kerak. Giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni qonunga xilof ravishda sotish (Jinoyat kodeksi 273-moddasi 5-qismi) ularni oʻtkazishning eng xavfli koʻrinishlaridan hisoblanadi va giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalar faqat koʻp miqdorda sotilsagina mazkur moddaning 5-qismi bilan kvalifikatsiya qilinishi lozim. Agar aybdor tomonidan bila turib giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalar niqobi ostida qandaydir boshqa moddalar oʻtkazilsa, sotilsa, bunday harakatlar firibgarlik sifatida, oluvchining harakatlari esa — giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni olishga suiqasd qilish tariqasida kvalifikatsiya qilinishi kerak. Aybdor tomonidan giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarning faqat bir qismi sotilib, qolgani topilgan va olingan hollarda, bunday vosita yoki moddalarning oʻlchami ularning umumiy miqdoridan kelib chiqqan holda belgilanadi. 6. Aybdorda qonunga xilof ravishda tayyorlangan, olingan, saqlanayotgan giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni oʻtkazish maqsadi borligi toʻgʻrisidagi masalani hal etishda (Jinoyat kodeksi 273-moddasi), sudlar, bu vosita yoki moddalar haqiqatdan ham oʻtkazish uchun tayyorlanganligini namoyon etuvchi dalillar majmuiga asoslanmoqlari lozim. Masalan, giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni faqat isteʼmol qilinishini istisno etadigan miqdorda topilganligi, narkotiklar yoki psixotrop moddalarni maʼlum oʻlchamda qadoqlanganligi, tashish yoki joʻnatishda ularni maxsus maxfiy joyga yashirilganligi, giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni tayyorlash uchun asbob-uskunalarning mavjudligi, aybdorning oʻzi bangi emasligi toʻgʻrisida ekspertiza xulosa berganligi va hokazolar. Ishning aniqlangan haqiqiy holatlariga qarab aybdorning harakatlari Jinoyat kodeksining 25, 273-moddasining 5-qismi bilan kvalifikatsiya qilinishi kerak. Tayyorlash deganda pirovard natijada giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalar hosil qilingan har qanday harakat, shuningdek, tegishli ruxsat boʻlmagan holda narkotiklarni toʻyintirish va narkotik taʼsir kuchini oshirish maqsadida ularni qayta ishlash va tozalash (begona aralashmalardan holi qilish) tushunilishi lozim. Giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni olish deb sotib olishni boshqa narsa va buyumlarga almashtirishni, qarzga yoki hadyaga olishni, qarzi evaziga olishni, topib olingan giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni oʻzlashtirishni, aybdor olgan moddalari narkotik ekanligini bilgan boʻlsa, yovvoyi holda oʻsayotgan nasha va koʻknor oʻsimliklarini yoki ularning boʻlaklarini, shuningdek, tarkibida narkotik boʻlgan oʻsimlik ekinlarining qoʻriqlanmayotgan qoldiqlarini yigʻib-terib olishni hisoblamoq kerak. Saqlash deganda giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni aybdorning egaligida: yonida, binoda, maxfiy erda va boshqa joylarda boʻlishi bilan bogʻliq har qanday qasddan qilingan harakatlar tushunilishi lozim. Tashish deganda tashish usulidan qatʼi nazar giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni bir joydan ikkinchi joyga olib oʻtish bilan bogʻliq har qanday qasddan qilingan harakatlar tushunilishi lozim. Joʻnatish deganda giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni tashish jarayonida joʻnatuvchi ishtirok etmagan vaziyatda, aloqa boʻlimi joʻnatmasi, bagaj tariqasida yoki boshqa usullarda bir joydan ikkinchi joyga qonunga xilof ravishda yuborish tushunilishi lozim. 7. Sudlarga uqtirilsinki, Jinoyat kodeksi 273-moddasining 4-qismida nazarda tutilgan narkotiklarni qayta ishlash uchun qoʻllaniladigan prekursorlar deganda xalqaro nomlari yoki amaldagi xalqaro konvensiyalarda ishlatiladigan nomlari boʻlgan moddalar tushunilishi lozim. Bunday moddalar roʻyxati Birlashgan Millatlar Tashkilotining 1988-yildagi “Giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalar bilan qonunga xilof ravishda muomala qilishga qarshi kurash toʻgʻrisida”gi Konvensiyasining 1 va 2-sonli jadvallarida, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2015-yil 12-noyabrdagi 330-sonli qaroriga 7-ilovada mavjud. 8. Qonun mazmuniga koʻra (JK 273-moddasining toʻrtinchi qismi), giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni isteʼmol qilish yoki tarqatish uchun bangixona tashkil qilish yoki saqlash deganda, aybdor tomonidan xonalarni mazkur modda yoki vositalarni isteʼmol qilish maqsadida bir yoki bir necha marotaba berib turilishi tushunilishi lozim (bunda xonaning giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni isteʼmol qilish uchun maxsus moslangan-moslanmaganligi va aybdor gʻaraz maqsadni koʻzda tutgan-tutmaganligi yuridik ahamiyat kasb etmaydi). Agar giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalar isteʼmolchilar tomonidan xona berib turgan shaxsga bildirmasdan olib kelib, isteʼmol qilinganligi aniqlansa, uni (xona berib turgan shaxsni) bangixona tashkil qilish yoki saqlashda aybdor deb topish mumkin emas. Shu bilan birgalikda bangixona saqlovchisi tomonidan giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalar sotilgan yoki oʻtkazilgan boʻlsa, uning harakatlari Jinoyat kodeksi 273-moddasining tegishli qismlarida nazarda tutilgan jinoyatlar majmui bilan kvalifikatsiya qilinishi kerak. 9. Jinoyat kodeksi 273-moddasining 6-qismi va 276-moddasining 3-qismiga koʻra giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni oʻz ixtiyori bilan topshirgan shaxs, topshirilgan giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni tayyorlaganligi, olganligi, shuningdek, ularni saqlaganligi, tashiganligi va joʻnatganligi uchun jinoiy javobgarlikdan ozod qilinadi. Shaxsning giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni isteʼmol qilishi munosabati bilan tibbiy yordam koʻrsatishni soʻrab, tibbiyot muassasalariga oʻz ixtiyori bilan murojaat qilganligi, uni ilgari giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni qonunga xilof ravishda egallaganligi, saqlaganligi, tashiganligi va joʻnatganligi, isteʼmol qilganligi uchun jinoiy javobgarlikdan ozod qilishga faqat bunday murojaat shaxsning bangilikdan tuzalish niyati bilan qilingan va uni fosh etilishi bilan bogʻliq boʻlmagan hollardagina asos boʻlishi mumkin. 10. Giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni isteʼmol qilishga jalb etish deganda shaxsda ularni isteʼmol qilish maylini uygʻotishga qaratilgan har qanday qasddan qilingan harakatlar (unatish, taklif qilish, maslahat berish va sh.oʻ.), shuningdek, taʼsir oʻtkazilayotgan shaxsni giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni isteʼmol qildirish maqsadida aldash, ruhiy yoki jismoniy zoʻrlik ishlatish, ozodligini cheklash va hokazolar tushunilishi lozim. Aybdorning ikki yoki undan ortiq shaxslarda giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni isteʼmol qilish maylini uygʻotishga qaratilgan harakatlari, bu harakatlar bir necha shaxslarga nisbatan bir vaqtning oʻzida yoki ularning har biriga nisbatan turli vaqtda sodir etilganligidan qatʼi nazar, Jinoyat kodeksi 274-moddasining 2 qismi “v” band bilan kvalifikatsiya qilinishi kerak. 11. Tushuntirilsinki, giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalar bilan qonunga xilof ravishda muomala qilishni nazarda tutgan jinoyatlar toʻgʻrisidagi ishlar boʻyicha sud-kimiyoviy ekspertizalarni oʻtkazish aybdorlikni isbotlovchi muhim mezonlardan biri hisoblanadi. Jinoyat-protsessual kodeksining 173-moddasiga muvofiq vosita yoki moddani narkotik yoxud psixotrop deb eʼtirof etish uchun bunday ekspertizalar qayd etilgan turkumdagi barcha ishlar boʻyicha oʻtkazilishi zarur. Bu turdagi ekspertizalarni hal etish uchun quyidagi savollar qoʻyilishi mumkin: olingan modda narkotik hisoblanadimi va qaysi turga kiradi, zarur hollarda esa uning ushbu moddadagi tarkibi necha foizni tashkil qiladi va vazni qancha; narsada (qanday narsa ekanligi koʻrsatiladi) giyohvandlik vositalarining izlari (mikroskop orqali koʻrinadigan nishonalari) bormi; yer maydonida (olingan joy koʻrsatiladi) oʻsayotgan oʻsimliklar qaysi turga mansub va u tarkibida narkotik boʻlgan oʻsimlik hisoblanadimi; olingan moddalar bir butunni (bir massani) tashkil etganmi; olingan moddalar tayyorlash usuli (texnologiyasi), saqlash sharoiti, foydalanilgan boshlangʻich xomashyosi, oʻsimlik xomashyosining koʻkarib turgan joyi boʻyicha kelib chiqishi jihatidan umumiy manbaga egami. 12. Giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni ozginadan koʻproq yoki koʻp miqdorga mansubligi masalasini hal etish tergov organi va sudning vakolati doirasiga kiradi, bunda ular narkotik moddalar ustidan nazorat qilish boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi Davlat komissiyasining “Qonunga xilof ravishda muomalada boʻlgan giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarning miqdorlarini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi 2016-yil 22-martdagi 13/16-sonli qarorida berilgan tavsiyalarga amal qilishlari zarur. Bunda giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni oʻtkazish maqsadini koʻzlamay qonunga xilof ravishda oz miqdorda tayyorlash, olish, saqlash, tashish yoki joʻnatish maʼmuriy huquqbuzarlik hisoblanib, buning uchun Oʻzbekiston Respublikasi Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksining 56-moddasida javobgarlik koʻzda tutilganligini eʼtiborga olish lozim. 13. Giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalar bilan qonunga xilof ravishda muomala qilishdan iborat jinoyatlar toʻgʻrisidagi ishlar boʻyicha aybdorni bangi deb topish (topmaslik) va uni majburiy davolashga yuborish masalasini hal qilish uchun zarur hollarda narkologik ekspertiza oʻtkazilishi lozim. Jinoyat kodeksining 96-moddasiga muvofiq jinoyat sodir etgan shaxslarga nisbatan giyohvandlikdan majburiy davolashni faqat ozodlikdan mahrum etish joylarida emas, balki ozodlikdan mahrum etish bilan bogʻliq boʻlmagan jazo belgilangan hollarda tibbiyot muassasalarida amalga oshirilishi ham tayinlanishi mumkin. 14. Tushuntirilsinki, jamoat tartibini, boshqa shaxslarning huquqlarini buzayotgan yoki aholining xavfsizligi, salomatligi va maʼnaviyatiga xavf tugʻdirayotgan giyohvandlik bilan kasallanganlarni majburiy davolash masalalari sud tomonidan Oʻzbekiston Respublikasining 1992-yil 9-dekabrdagi “Surunkali alkogolizm, giyohvandlik yoki zaharvandlikka mubtalo boʻlgan bemorlarni majburiy davolash toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq hal qilinadi. 15. Giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni qonunga xilof ravishda sotishga qarshi kurashni kuchaytirish maqsadida ularni “nazorat tariqasida sotib olish” amalga oshirilishi mumkin, qaysiki qonun talablariga qatʼiy rioya qilingan holda, xolislar ishtirokida oʻtkaziladi. 16. Bu turkumdagi ishlarni koʻrishda Jinoyat-protsessual kodeksi 487-moddasida koʻrsatilganlardan tashqari quyidagilar ham shu kodeks talablarini jiddiy buzilishi deb hisoblanishi lozim: yetishtirilishi taqiqlangan oʻsimliklarni oʻstirish, giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni oʻtkazish yoki sotish bilan shugʻullanayotgan barcha shaxslarni, shuningdek tergov yoki sud tomonidan ularning sodir etilgan jinoyatlarda ishtirok etganligi shak-shubhasiz aniqlangan boʻlsa, narkotiklar bilan bogʻliq boshqa jinoyatlarda aybdor boʻlganlarni javobgarlikka tortilmaganligi, yoxud yetarli asoslar mavjud boʻlgan holda tergov organi tomonidan bunday shaxslarni aniqlash choralarining koʻrilmaganligi, ishning bir qismini Jinoyat-protsessual kodeksining 332-moddasiga xilof ravishda ajratilganligi; kechiktirib boʻlmaydigan vaziyatdan tashqari hollarda Jinoyat-protsessual kodeksi 161-moddasining talablarini buzib, xolislar ishtirokisiz yoki prokurorning ruxsatisiz giyohvandlik vositalarini olish maqsadida tintuv oʻtkazilganligi. Bunda prokuror ruxsatisiz va yetarli asoslarsiz tintuv oʻtkazish fuqarolarning turar-joy daxlsizligini belgilovchi konstitutsiyaviy huquqlarini toʻgʻridan toʻgʻri buzish hisoblanishini eʼtiborga olish lozim; olingan giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalar miqdorini xolislar ishtirokida oʻlchash yoʻli bilan aniqlanmaganligi; olingan giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni eʼtirof etish masalasida ekspertizalar oʻtkazilmaganligi. 17. Sudlar bu turkumdagi ishlarni koʻrish chogʻida jazo tayinlash masalalariga alohida yondashuv qoidasiga amal qilgan holda jiddiy eʼtibor berishlari lozim. Retsidivistlar, giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni muntazam ravishda yoki koʻp miqdorda sotuvchilar, oʻtkazuvchilar, jinoyatning tashkilotchilari va aktiv ishtirokchilari, narkotiklarni Oʻzbekiston Respublikasiga olib kirish yoki uning hududi orqali olib oʻtishni yoxud ularni turli usullar bilan tarqatishni taʼminlovchilar, xuddi shunday jinoyatlar uchun muqaddam sudlanganlar, voyaga yetmaganlarni jinoyatga jalb qiluvchilar va hokazolar qattiq javobgarlikka tortilishlari lozim. Shu bilan birgalikda sudlar giyohvandlik vositalarini oʻtkazish maqsadini koʻzlamay qonunga xilof ravishda tayyorlagan, olgan, saqlagan shaxslarga nisbatan, shuningdek ularni yetishtiruvchi ayollarga, 60 yoshdan oshgan erkaklarga, voyaga yetmaganlarga va jamiyatdan ajratmagan holda qayta tarbiyalash mumkin boʻlgan boshqa shaxslarga ozodlikdan mahrum etish bilan bogʻliq boʻlmagan jazo tayinlash masalalarini muhokama qilishlari shart. 18. Giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalar bilan bogʻliq jinoyatlar toʻgʻrisidagi ishlar boʻyicha daliliy ashyolar haqidagi masalani sudlar gʻayriqonuniy muomaladan olingan giyohvandlik moddalarini saqlash, davlatga topshirish va yoʻq qilishning oʻrnatilgan tartibiga qatʼiy amal qilgan holda hukmda hal etishlari lozim. Sudlarning eʼtibori hukmlarning daliliy ashyolarni yoʻq qilish qismi ijrosi boʻyicha doimiy nazoratni amalga oshirish zarurligiga qaratilsin. 19. Qoraqalpogʻiston Respublikasi jinoyat ishlari boʻyicha Oliy sudi, jinoyat ishlari boʻyicha viloyat, Toshkent shahar sudlari hamda Oʻzbekiston Respublikasi harbiy sudi giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalar bilan qonunga xilof ravishda muomala qilishdan iborat jinoyatlar toʻgʻrisidagi ishlarni sudlar tomonidan bexato koʻrilishi ustidan nazoratni taʼminlasinlar. Oʻzbekiston SSR Oliy sudi Plenumining 1988-yil 27-dekabrdagi “Respublika sudlari tomonidan SSSR Oliy sudi Plenumining 1987-yil 24-dekabrdagi “Giyohvandlik vositalarini talon-toroj qilish, shuningdek giyohvandlik vositalari, kuchli taʼsir etuvchi va zaharli moddalarni qonunga xilof ravishda tayyorlash, tarqatish va boshqa gʻayriqonuniy harakatlar bilan bogʻliq ishlar boʻyicha sud amaliyoti haqida”gi qarorining bajarilishi toʻgʻrisida”gi qarori oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin.