AYIRBOSHLANADIGAN QIMMATLI QOGʻOZLARNI JOYLASHTIRISH VA MUOMALADA BOʻLISH TARTIBI TOʻGʻRISIDA
(other, 2024-09-22)

1.1. Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasining “Qimmatli qogʻozlar bozori toʻgʻrisida”gi, “Aksiyadorlik jamiyatlari va aksiyadorlarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisida”gi Qonunlariga va boshqa normativ-huquqiy hujjatlarga muvofiq ayirboshlanadigan qimmatli qogʻozlarni joylashtirish va muomalasi tartibini tartibga soladi. 1.2. Mazkur Nizomda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi: ayirboshlanadigan qimmatli qogʻozlar (bundan buyon matnda — AQQ deb yuritiladi) — ayni bir emitentning oddiy aksiyalariga ayirboshlanishi mumkin boʻlgan imtiyozli aksiyalari, korporativ obligatsiyalari; AQQ egasi — AQQni sotib olgan va uni boshqaruvchisi hisoblanadigan yuridik yoki jismoniy shaxs (egasi boʻlishi shart emas); ayirboshlanadigan obligatsiyalarni muomaladan chiqarish — obligatsiyalarni toʻliq nominal qiymati boʻyicha emitent tomonidan obligatsiyalarini oʻz egalarining qaytarib sotib olishi; Agentlik — Oʻzbekiston Respublikasi Davlat raqobat qoʻmitasi huzuridagi Qimmatli qogʻozlar bozorini muvofiqlashtirish va rivojlantirish markazi; emitent — emissiyaviy qimmatli qogʻozlar chiqaruvchi va ular yuzasidan qimmatli qogʻozlarning egalari oldida majburiyatlari boʻlgan yuridik shaxs. 2.1. AQQni chiqarish va joylashtirish: oddiy, ayirboshlanmaydigan qimmatli qogʻozlar, bank kreditlari, qarzlar va boshqalarni chiqarish bilan bir qatorda moliyaviy mablagʻlarni jalb qilishning muqobil manbai boʻlib xizmat qiladi; koʻproq daromad olish imkonini beradi (AQQning bozor narxi oddiy aksiyalar narxiga qaraganda barqarordir, aksiyalar bahosi oshganda AQQni narxi oshadi); AQQ emitentining faoliyatiga oid masalalarni hal qilishda ovoz berish huquqini amalga oshirish imkonini beradi; kreditorlarga qarzdorlik boʻyicha sarf-xarajatlarni kamaytirib past foiz belgilash imkonini beradi; boshqa qimmatli qogʻozlarga (oxirgisining daromadligini oshirishda) ayirboshlash imkoniyati tufayli AQQni yanada jozibador qiladi. 2.2. AQQni chiqarish toʻgʻrisidagi qaror, ularni ayirboshlash darajasi va shartlari, shuningdek ularni chiqarish bilan bogʻliq tadbirlarni amalga oshirish tartibi va muddatlari aksiyadorlar umumiy yigʻilishi yoki emitentning kuzatuv kengashi tomonidan, agar emitentning ustaviga yoki aksiyadorlar umumiy yigʻilishining qaroriga muvofiq emitentning kuzatuv kengashi bunday qaror qabul qilish huquqiga ega boʻlsa, tasdiqlanadi. AQQni ayirboshlash shartlari ayirboshlashni: AQQ egalarining talabi boʻyicha; AQQni chiqarish toʻgʻrisidagi qarorda koʻrsatilgan muddatda (belgilash tartibi); AQQni chiqarish toʻgʻrisidagi qarorda koʻrsatilgan holatlar yuz berganda amalga oshirishni nazarda tutishi kerak. Mazkur Nizomning 1-ilovasida ayirboshlanadigan qimmatli qogʻozlarni ayirboshlashni hisob-kitob qilish tartibini aniqlash boʻyicha tavsiyalar berilgan. 2.3. AQQni chiqarish toʻgʻrisida qaror qabul qilingandan soʻng emitent qimmatli qogʻozlar bozorining professional ishtirokchisi (bundan buyon matnda — professional ishtirokchi) bilan AQQni joylashtirish, ularni taʼminotida chiqariladigan qimmatli qogʻozlarni sotib olish va ayirboshlash xizmatlarini koʻrsatish boʻyicha shartnoma tuzishi mumkin. 2.4. Oddiy aksiyalarga ayirboshlanadigan imtiyozli aksiyalarning va ayirboshlanmaydigan imtiyozli aksiyalarning umumiy nominal qiymati aksiyadorlik jamiyati ustav fondining (ustav kapitalining) 20 foizidan oshmasligi kerak. 2.5. Aksiyadorlik jamiyatlari ayirboshlanadigan obligatsiyalar chiqarishi mumkin. Agar obligatsiyalar hisobidan ustav fondini shakllantirish nazarda tutilgan boʻlsa, ayirboshlanadigan obligatsiyalarning umumiy qiymati ustav fondi miqdorining 20 foizidan oshmasligi kerak. 2.6. AQQning har bir chiqariluvi mazkur Nizomga muvofiq AQQni muomalada boʻlish shartlari koʻrsatilgan qaror bilan rasmiylashtiriladi. 2.7. AQQ hujjatsiz shaklda chiqariladi. 2.8. AQQga boʻlgan huquq sotib oluvchining depo hisobiga tegishli kiruvchi yozuv kiritilgan paytdan boshlab sotib oluvchiga oʻtadi va depo hisob varagʻidan olingan koʻchirma bilan tasdiqlanadi. 2.11. AQQning ayirboshlanilishini taʼminlash uchun aksiyadorlik jamiyati tomonidan qoʻshimcha (yangi) aksiyalar chiqarilishi mumkin. 2.12. AQQni bevosita almashtirish AQQni chiqarish toʻgʻrisidagi qarorda belgilangan ayirboshlash muddati tugagandan soʻng amalga oshiriladi. Agar AQQ oʻz egalarining talabiga binoan amalga oshirilsa, ayirboshlash tartibi va shartlari AQQ egalari tomonidan tegishli ariza berilishi mumkin boʻlgan muddatni (muddatni belgilash tartibini), shuningdek bunday arizalar asosida ayirboshlanishi kerak boʻlgan muddatni (muddatni belgilash tartibini) belgilashi lozim. 2.13. Ayirboshlashni amalga oshirish uchun AQQ egasi emitent yoki emitentga xizmat koʻrsatuvchi professional ishtirokchi bilan ayirboshlash toʻgʻrisida shartnoma tuzishi kerak. 3.1. Oʻzbekiston Respublikasi hududida muomalaga faqat belgilangan tartibda davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan AQQni chiqarishga yoʻl qoʻyiladi. Davlat roʻyxatidan oʻtkazilmagan AQQning chiqarilishi noqonuniy hisoblanadi, bu AQQ egasidan sotishdan tushgan daromadlarni olib qoʻyish va boy berilgan foydani qoplashni hisobga olgan holda investorlarga qaytarilishiga sabab boʻladi. 3.2. AQQ chiqarilishini davlat roʻyxatidan oʻtkazish uchun emitent Qimmatli qogʻozlar emissiyasi va emissiyaviy qimmatli qogʻozlar chiqarilishini davlat roʻyxatidan oʻtkazish qoidalarida (roʻyxat raqami 2000, 2009-yil 30-avgust) belgilangan tartibda hujjatlarni Agentlikka taqdim etadi. 3.4. Agentlik quyidagi hollarda AQQ chiqarilishini davlat roʻyxatidan oʻtkazishni rad etishga haqli: AQQni davlat roʻyxatidan oʻtkazish uchun taqdim etilgan hujjatlar va ulardagi maʼlumotlar qimmatli qogʻozlar bozori toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlari talablariga mos kelmasligi; emitent tomonidan AQQni chiqarish toʻgʻrisidagi qaror qabul qilish tartibiga rioya qilmaslik; qimmatli qogʻozlar bozori toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan yigʻimlarni toʻlamaslik; AQQni chiqarishni amalga oshiruvchi yuridik shaxsda ularni chiqarish huquqining yoʻqligi. 3.5. AQQni chiqarilishini davlat roʻyxatidan oʻtkazish yoxud roʻyxatga oluvchi organ tomonidan AQQ chiqarish davlat roʻyxatidan oʻtkazishni rad etish toʻgʻrisidagi asoslantirilgan qarorni qabul qilish, roʻyxatdan oʻtkazish uchun taqdim etilgan hujjatlar olingan kundan boshlab oʻttiz kun ichida amalga oshiriladi. 3.6. Emitentning mansabdor shaxslari AQQ chiqarilishini davlat roʻyxatidan oʻtkazish uchun taqdim etilgan hujjatlardagi maʼlumotlarning ishonchliligi uchun qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgar boʻladi. 3.7. Agentlik faqat AQQ chiqarilishini davlat roʻyxatidan oʻtkazish uchun taqdim etilgan hujjatlardagi maʼlumotlarning toʻliqligi uchun javobgar boʻladi, shuningdek qonunchilik hujjatlarida va mazkur Nizomda belgilangan AQQni chiqarish qoidalariga rioya etilishi ustidan nazoratni amalga oshiradi. 3.8. Agentlik AQQni chiqarish toʻgʻrisidagi qarorda va emissiya risolasida keltirilgan maʼlumotlarning toʻgʻriligi uchun javobgar boʻlmaydi. 3.9. Taqdim etilgan hujjatlarga eʼtiroz mavjud boʻlmagan taqdirda AQQni chiqarish toʻgʻrisidagi qarorning har bir nusxasiga qimmatli qogʻozlar chiqarilishini davlat roʻyxatidan oʻtkazilganligi toʻgʻrisida belgi qoʻyiladi va AQQning chiqarilishiga berilgan davlat roʻyxatidan oʻtkazilganlik raqami koʻrsatiladi. Davlat roʻyxatidan oʻtkazilganlik raqamini, shuningdek emissiyaviy qimmatli qogʻozlar chiqarilishining Yagona davlat reyestriga yozuvlarni kiritish qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 3.10. AQQ chiqarilishini davlat roʻyxatidan oʻtkazgandan soʻng, AQQni chiqarish toʻgʻrisidagi qarorning bir nusxasi roʻyxatga oʻtkazuvchi organda qoladi, bir nusxasi emitentga beriladi va AQQ chiqarilishini tasdiqlovchi hujjatlar ilova qilingan bir nusxasi Qimmatli qogʻozlar markaziy depozitariysiga taqdim etiladi. Agar AQQ boʻyicha qarorning nusxalari matnida nomuvofiqlik mavjud boʻlsa, roʻyxatga oluvchi organda saqlanadigan hujjat matni ustunlikka ega boʻladi. 4.1. Aksiyadorlik jamiyati tomonidan aksiyalarga ayirboshlanadigan qimmatli qogʻozlarni joylashtirishda eʼlon qilingan aksiyalar soni ushbu qimmatli qogʻozlarning muomala muddati davomida ayirboshlash uchun zarur boʻlgan miqdordan kam boʻlmasligi kerak. 4.2. Aksiyadorlik jamiyati qimmatli qogʻozlar egalarining roziligisiz jamiyat tomonidan joylashtirilgan AQQga ayirboshlanishi mumkin boʻlgan aksiyalar bilan berilgan huquqlarni cheklash toʻgʻrisida qaror qabul qilishga haqli emas. 4.3. Aksiyadorlik jamiyati AQQni joylashtirishni ochiq va yopiq obuna orqali amalga oshirish huquqiga ega. 4.5. Qonunchilik hujjatlarida aksiyadorlik jamiyati tomonidan AQQni majburiy joylashtirish holatlari ochiq obuna orqali belgilanishi mumkin. 4.6. Aksiyadorlik jamiyatining oddiy ovoz beruvchi aksiyalarini AQQga ayirboshlash orqali joylashtirish bunday qimmatli qogʻozlarni joylashtirish toʻgʻrisidagi qarorda belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 4.7. Aksiyadorlarning umumiy yigʻilishi qarorida yoki jamiyat ustavida AQQni joylashtirish usullari toʻgʻrisidagi masalalar boʻyicha (ochiq yoki yopiq obuna) koʻrsatmalar mavjud boʻlmasa, joylashtirish faqatgina ochiq obuna orqali amalga oshiriladi. Jamiyat ustavida yoki aksiyadorlar umumiy yigʻilishi qarorida AQQni joylashtirish tartibi toʻgʻrisidagi yoʻriqnoma boʻlmasa, faqat ochiq obuna orqali amalga oshiriladi. 4.8. Aksiyadorlik jamiyatlari AQQni joylashtirishni chiqarish toʻgʻrisidagi qarorda koʻrsatilganidan kam boʻlmagan narxda amalga oshirishi shart. 4.9. Jamiyat ustavida, jamiyat tomonidan naqd pul mablagʻlari bilan toʻlanadigan AQQni joylashtirishda, ovoz beruvchi aksiya egalari-aksiyadorlar ularni olishda imtiyozli huquqqa ega boʻladilar. Aksiyador, shu jumladan aksiyadorlar umumiy yigʻilishida qarshi ovoz bergan yoxud unda ishtirok etmagan aksiyador AQQni sotib olishda oʻziga tegishli shu turdagi aksiyalarning soniga mutanosib boʻlgan miqdorda imtiyozli sotib olish huquqiga ega. 4.9.1. AQQlarni imtiyozli sotib olish huquqidan foydalanmaslik toʻgʻrisidagi, shuningdek ushbu qarorning amal qilish muddati toʻgʻrisidagi qaror aksiyadorlar umumiy yigʻilishida qatnashayotgan ovoz beruvchi aksiya egalarining koʻpchilik ovozi bilan aksiyadorlar umumiy yigʻilishi tomonidan qabul qilinishi mumkin. Bunda, bunday qarorning amal qilish muddati ushbu qaror qabul qilingan vaqtdan boshlab bir yildan ortiq boʻlishi mumkin emas. 4.10. Aksiyadorlik jamiyati AQQlar chiqarilishi davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kundan boshlab oʻn kun ichida ommaviy axborot vositalari orqali AQQlarni imtiyozli sotib olish huquqiga ega boʻlgan oʻz aksiyadorlariga (agar ushbu jamiyat ustavida nazarda tutilgan boʻlsa) AQQni chiqarish toʻgʻrisida qaror qabul qilgan jamiyat boshqaruv organi tomonidan belgilagan joylashtirish bahosi boʻyicha ularda mavjud boʻlgan aksiyalarning soniga mutanosib ravishda teng shartlarda taklif qilishi shart. 4.10.1. Xabarnoma matnida joylashtirilayotgan AQQlar miqdori, ularni joylashtirish narxi, har bir aksiyador sotib olish huquqiga ega boʻlgan AQQ sonini aniqlash tartibi, aksiyadorlarning ushbu huquqini amalga oshirish muddati va tartibi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar koʻrsatilishi kerak. Imtiyozli huquqning amal qilish muddati xabarnoma eʼlon qilingan kundan boshlab oʻn kundan kam va oʻttiz kundan ortiq boʻlmasligi kerak. 4.10.2. Imtiyozli huquqqa ega boʻlgan aksiyador aksiyadorlik jamiyatiga aksiyadorning ismi (nomi) va yashash joyi (joylashgan joyi)ni oʻz ichiga olgan AQQni sotib olish toʻgʻrisida yozma ariza yuborish orqali oʻzining imtiyozli huquqini toʻliq yoki qisman amalga oshirish huquqiga ega. Bunday ariza ushbu imtiyozli huquqning amal qilish muddati davomida jamiyatga topshirilgan boʻlishi kerak. 5.1. Imtiyozli aksiyalarni oddiy aksiyalarga ayirboshlash muddati chiqarish toʻgʻrisidagi qarorda belgilanadi va ayirboshlanadigan imtiyozli aksiyalar chiqarilganidan paytdan boshlab 2 yildan kam boʻlishi mumkin emas. 5.2. Agar jamiyatning ustavida ushbu turdagi aksiyalarni oddiy aksiyalarga ayirboshlash imkoniyati nazarda tutilgan boʻlsa, jamiyatning ustavi bilan muayyan turdagi imtiyozli aksiyalar boʻyicha ovoz berish huquqi nazarda tutilishi mumkin. Shu bilan birga bunday imtiyozli aksiyalarning egasi tegishli imtiyozli aksiyalarini ayirboshlashi mumkin boʻlgan oddiy aksiyalar boʻyicha ovozlar sonidan oshmaydigan ovozlar soniga egalik qiladi. 5.3. Ayirboshlanadigan imtiyozli aksiyaning egasi oddiy imtiyozli aksiya egasi uchun amaldagi qonunchilikda nazarda tutilgan barcha huquqlarga ega. 5.4. Obligatsiyalarni oddiy aksiyalarga ayirboshlash muddati chiqarilish toʻgʻrisidagi qarorda belgilanadi va ayirboshlanadigan imtiyozli aksiyalar chiqarilgan paytdan boshlab 1 yildan kam boʻlishi mumkin emas. 5.5. Ayirboshlanadigan obligatsiyalarni soʻndirish uchun professional ishtirokchi ularni AQQ egasidan olgan kundan boshlab 2 kun ichida emitentga topshirishi shart. 5.6. Ayirboshlanadigan obligatsiyaning egasi oddiy obligatsiya egasi uchun amaldagi qonunchilikda nazarda tutilgan barcha huquqlarga ega. 6.1. AQQni birinchi egalariga sotuvni amalga oshiruvchi professional ishtirokchi har bir xaridorga mazkur qimmatli qogʻozlarni sotib olish va muomalasi shartlari bilan ushbu qimmatli qogʻozlarni sotib olish paytiga qadar tanishish imkoniyatini taʼminlashi shart. 6.2. Agentlik qimmatli qogʻozlar muomalasi toʻgʻrisidagi amaldagi qonunchilik hujjatlari va mazkur Nizomning buzilishiga yoʻl qoʻymaslik maqsadida roʻyxatga olingan AQQ emissiyasi ustidan joriy nazoratini taʼminlaydi. Agentlik emitentlar yoxud emitentlar bilan shartnoma asosida harakat qiluvchi professional ishtirokchilar tomonidan qonunchilik hujjatlari yoki oʻrnatilgan chiqarish tartiblari buzilganda AQQ xaridorlarining shikoyat va noroziliklarini qabul qiladi. 6.3. Emitent va AQQ egasi Agentlikka belgilangan muddatda AQQning chiqarilishi (muomalasi) holati yuzasidan soʻralgan maʼlumotni taqdim etishlari shart. 6.5. Ayirboshlash huquqi AQQni chiqarish toʻgʻrisidagi qarorda koʻrsatilgan muddat mobaynida foydalanilmagan taqdirda AQQ turiga muvofiq oddiy qimmatli qogʻozlarga aylantiriladi. 6.6. Mazkur Nizom talablarini bajarmaganlik, toʻliq va/yoki oʻz vaqtida bajarmaganlik uchun, shu bilan birga amaldagi qonunchilik hujjatlari buzilgan taqdirda AQQ emitenti yoki emitent bilan shartnoma asosida harakat qiluvchi professional ishtirokchi qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgar boʻladi. 1.1 Mazkur tavsiyalar ayirboshlanadigan qimmatli qogʻozlarni joylashtirish va ayirboshlanadigan qimmatli qogʻozlar emitentlari uchun ayirboshlash qiymatini hisoblash tartibini aniqlashtirish maqsadida hamda ularni muomala tartibi toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq ishlab chiqilgan. 1.2. Mazkur tavsiyalar uchun quyidagi tushunchalar qoʻllaniladi: ayirboshlash qiymati — ayirboshlash darajasi va aksiyalarning bozor qiymatiga teng boʻlgan koʻrsatkich; ayirboshlash darajasi — ayirboshlash predmeti boʻlgan qimmatli qogʻoz (aksiya) ning muomaladagi narxiga 1 AQQ nominal qiymatiga boʻlish yoʻli bilan hisoblangan koeffitsiyent; muomaladagi narx — ayirboshlash vaqtida AQQni taʼminlash uchun chiqarilgan bitta qimmatli qogʻozi sotib olinishi mumkin boʻlgan narx; ayirboshlash davri — bu AQQni oddiy aksiyalarga ayirboshlash mumkin boʻlgan davr. 2.1. AQQning nominal qiymati emitent AQQ chiqarish toʻgʻrisidagi qarorida belgilanadi. 2.2. Birinchi AQQni ayirboshlash qiymati 1 aksiyaning ayirboshlash darajasiga bozor qiymati mahsulotiga teng. SK = RSA x UK, bu yerda: SK — ayirboshlash qiymati; RSA — aksiyaning bozor qiymati; UK — ayirboshlash darajasi; 2.3. Ayirboshlash darajasi nominal qiymati 1 AQQni ayirboshlash predmeti boʻlgan qimmatli qogʻozlar (aksiyalar) muomalasiga boʻlish yoʻli bilan aniqlanadi. UK = N/SO, bu yerda: N — 1 AQQning nominal qiymati; SO — muomaladagi narx. 2.4. Ayirboshlash predmeti boʻlgan qimmatli qogʻozlar (aksiyalar) muomalasining dastlabki narxi chiqarish toʻgʻrisidagi qarorda koʻrsatiladi va u aksiyadorlik jamiyatining qarori yoki ustavida belgilangan tartibda oʻzgarishi mumkin. 2.5. Professional ishtirokchi ayirboshlashni amalga oshirishi zarur yaʼni oddiy aksiyalarni AQQga oʻtkazish va AQQ egasining DEPO hisob varagʻiga AQQni chiqarish toʻgʻrisidagi qarorda belgilangan muddatda oʻtkazish. Ayirboshlash uchun ariza qabul qilingan sana Muomaladagi narx S “__”___________ (ayirboshlash muddati boshlanishi) “__”___________ boʻyicha 15% nominaldan* S “__” “__”___________ boʻyicha 19% nominaldan S “__”______________ “__”___________ boʻyicha 23% nominaldan S “__”______________ “__”___________ boʻyicha 27% nominaldan S “__” “__”___________ boʻyicha 30% nominaldan S “__” “__”___________ boʻyicha 35% nominaldan S “__” “__”___________ boʻyicha 40% nominaldan S “__” “__”____________boʻyicha_ (ayirboshlash sanasi tugaydigan sana) 50% nominaldan