Asalari oilalarini joylashtirish, koʻchirish va ular nobud boʻlishining oldini olish tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida
(resolution, 2026-04-20)

Asalarichilikni rivojlantirish, asalari oilalarini kasallik va kimyoviy vositalar taʼsiridan himoya qilish, asalarichilik faoliyatini samarali tashkil etish uchun yanada qulay sharoitlar yaratish, shuningdek, asal yetishtiruvchilar bilan yer egalari, yerdan foydalanuvchilar, ijarachilar va mulkdorlarning uzviy aloqadorligini taʼminlash maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Quyidagilarni nazarda tutuvchi Asalari oilalarini joylashtirish, koʻchirish hamda ular nobud boʻlishining oldini olish tartibi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin: asalari oilalarini joylashtirish va tashish boʻyicha talablar; qishloq xoʻjaligi ekinlari va boshqa oʻsimliklarga pestitsidlar bilan ishlov berish toʻgʻrisida ogohlantirish yuborish tartibi hamda pestitsidlar bilan ishlov berishda vakolatli organlarning vazifalari; pestitsidlar bilan ishlov berish tadbirlarini monitoring qilish. 2. Qishloq xoʻjaligi vazirligi uch oy muddatda: “Agrokoʻmakchi” mobil dasturining “CropAgro” axborot tizimiga integratsiya qilinishini; “CropAgro” axborot tizimidan “Oʻzbekiston asalarichilari” uyushmasi muntazam ravishda foydalanishi uchun zarur imkoniyatlar yaratilishini taʼminlasin. 3. Belgilansinki, qishloq xoʻjaligi ekinlarini asalarilar yordamida changlatish boʻyicha agrotexnika tadbirlarini amalga oshirish, asalarilar nobud boʻlishining oldini olish ishlariga Qishloq xoʻjaligi vazirligi, Veterinariya va chorvachilikni rivojlantirish qoʻmitasi, Oʻsimliklar karantini va himoyasi agentligi, “Oʻzbekiston asalarichilari” uyushmasi, Oʻzbekiston fermerlari kengashi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi va viloyatlar hokimliklari, shuningdek, tashkiliy-huquqiy shaklidan qatʼi nazar, barcha yer egalari, yerdan foydalanuvchilar, ijarachilar va mulkdorlar shaxsan masʼul hisoblanadi. 4. Qishloq xoʻjaligi vazirligi Veterinariya va chorvachilikni rivojlantirish qoʻmitasi, Oʻsimliklar karantini va himoyasi agentligi, Oʻzbekiston fermerlari kengashi hamda “Oʻzbekiston asalarichilari” uyushmasi bilan birgalikda hududlarda agroklasterlar, fermer va dehqon xoʻjaliklari hamda boshqa qishloq xoʻjaligi subyektlari va asalarichilar uchun asalarilarning qishloq xoʻjaligi ekinlarini changlatishdagi ahamiyati, pestitsidlarning asalarilarga yetkazadigan zarari va xavfsiz pestitsidlarni qoʻllash hamda asalarilarni kasalliklardan himoya qilish boʻyicha oʻquv-seminarlar tashkil qilib borsin. 5. Ushbu qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari J.A. Xodjayev zimmasiga yuklansin. 1. Ushbu Nizom asalari oilalarini joylashtirish, koʻchirish hamda ular nobud boʻlishining oldini olish tartibini belgilaydi. 2. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi: asalarichilik — asosiy faoliyat yoʻnalishi qishloq xoʻjaligi ekinlarini changlatib, hosildorlikni oshirish hamda asal mahsulotlari ishlab chiqarishdan iborat boʻlgan qishloq xoʻjaligi tarmogʻi; asalarichi — asalarichilik sohasida faoliyat yuritadigan yuridik va jismoniy shaxslar; asalari oilasi — biologik jihatdan mustaqil mumkatakchalarda yashovchi ishchi, ona va erkak asalarilar jamoasi; asalari uyasi — asalari oilasini boqish uchun moʻljallangan sunʼiy qurilmalar; asalari mavjud hudud — zarur imorat va inshootlar hamda asbob-uskunalar bilan jihozlangan asalari uyalarida joylashgan asalari oilalari bor hudud; yerdan foydalanuvchi — qonunchilik hujjatlariga muvofiq yer uchastkasi egalari, yerdan foydalanuvchilar, ijarachilar va mulkdorlar (agroklaster, fermer va dehqon xoʻjaliklari hamda boshqa yuridik va jismoniy shaxslar); pestitsidlar — qishloq xoʻjaligi ekinlari va boshqa oʻsimliklarning zararli organizmlariga qarshi kurashish uchun qoʻllanadigan kimyoviy moddalar; changlatish — oʻsimliklarda gulchangni koʻchirishda tuxum hujayrani urugʻlantirish orqali koʻpayish usuli; entomofil oʻsimliklar — asalari uchun tabiiy oziq manbai hisoblangan hamda gulshira va gulchang chiqaradigan qishloq xoʻjaligi ekinlari va boshqa oʻsimliklar. 3. Asalarichi tomonidan oʻziga tegishli boʻlmagan yer uchastkalarida asalarichi va yerdan foydalanuvchi oʻrtasida (ixtiyoriy) tuziladigan ogʻzaki kelishuv yoki yozma shartnomaga asosan Oʻzbekiston Respublikasining Yer kodeksi 30-moddasiga muvofiq oʻzganing yer uchastkasidan cheklangan tarzda foydalanish huquqi (servitut) asosida asalari uyalari joylashtirilishi mumkin. Bunda asalarilar yerdan foydalanuvchi va unga chegaradosh yerdan foydalanuvchilarga noqulayliklar tugʻdirmasligi lozim. Noqulayliklar deganda, asalarilar chaqishi xavfini oshiruvchi holatlar, aholi yashaydigan hududlarga yoki chorvachilik hududlariga juda yaqin masofada asalari uyalarini joylashtirish, veterinariya, veterinariya-sanitariya qoidalari va normalari hamda ekologiya sohasiga oid qonunchilik hujjatlariga rioya etmaslik, shovqin yoki hid bilan bogʻliq bezovtaliklarni keltirib chiqarish kabi holatlar nazarda tutiladi. 4. Asalarichi asalari mavjud hududda asalarilarning inson va hayvonlarni tasodifiy chaqishining oldini olishga qaratilgan ogohlantirish choralarini (asalari mavjud hudud atrofiga “ENTIYOT BOʻLING, ASALARI” belgisini oʻrnatish) koʻradi. 5. Asalarichi asalari uyalarini qishloq xoʻjaligi ekinlari (mevali bogʻ, paxta maydonlari va boshqalar) hududiga joylashtirgandan keyin uch kun muddatda yerdan foydalanuvchi va unga chegaradosh yerdan foydalanuvchilar hamda tuman (Quvasoy shahri) oʻsimliklar karantini va himoyasi boʻlimini yozma ravishda yoki “Raqamli qishloq xoʻjaligi” yagona integratsiyalashuv platformasi (keyingi oʻrinlarda — Agroportal) yoxud “Agrokoʻmakchi” mobil ilovasi orqali ogohlantiradi. 6. Asalari uyalari: sogʻliqni saqlash, taʼlim, sport va madaniyat muassasalari, yuqori quvvatli elektr uzatish liniyalari va temir yoʻllardan kamida 300 — 500 metr; chorvachilik va parrandachilik majmualari, qandolatchilik va kimyo sanoati korxonalaridan kamida 500 — 1000 metr masofada joylashtiriladi. 7. Asalari mavjud hududda asalari uyalari, mumkatakchalar, asalarichilikka oid asbob-uskunalar, dezinfeksiya qilish vositalari, tibbiy yordam (veterinariya yordami) qutichasi va unda allergiyaga qarshi (antigistamin) preparatlar, anafilaktik shokning oldini olish uchun tibbiy vositalar, tibbiy vositalarni qoʻllash boʻyicha qisqacha yoʻriqnomalar boʻlishi lozim. 8. Asalari uyalari ushbu Nizomga 1-ilovaga muvofiq qishloq xoʻjaligi ekinlari va entomofil oʻsimliklarga asalari oilalarini joylashtirish meʼyorlari hisobga olingan holda joylashtiriladi. 9. Qishloq xoʻjaligi ekinlarining (mevali bogʻ, paxta maydonlari va boshqalar) gullash davrida ikki yoki undan ortiq asalarichi har bir asalari mavjud hududda asalari uyalarini joylashtirishda oʻzaro kelishuv asosida, bir-birini xabardor qilgan holda, asalari uyalarini bir-biridan kamida 1 000 metr oraliq masofada hamda uning kirib-chiqish joyini (teshigi) bir-biriga teskari tomonga qaratib joylashtiradi. Bunda ushbu asalari mavjud hududga kelgan asalarichi oʻzidan oldin kelgan asalarichi(lar)ni xabardor qiladi. 10. Qishloq xoʻjaligida foydalanilmaydigan hamda oʻrmon fondi yerlarida, togʻ va togʻoldi hududlarida asalarichilikni rivojlantirish va asal yigʻish uchun asalari mavjud hududlar bir-biridan kamida 3 km radiusdan (ona arilarni koʻpaytirish (urchitish) bundan mustasno) tashqarida joylashtiriladi. Ona arilarni koʻpaytirish (urchitish) uchun asalari mavjud hududlar bir-biridan kamida 25 km radiusdan tashqarida joylashtiriladi. Bunda ona arilarni koʻpaytirish (urchitish) bilan shugʻullanayotgan asalarichi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 5-sentabrdagi 449-son qarori bilan tasdiqlangan Naslchilik xoʻjaligi maqomini berish boʻyicha davlat xizmatlari koʻrsatishning maʼmuriy reglamentiga muvofiq asalari zotlarini koʻpaytirish (urchitish) bilan shugʻullanuvchi naslchilik xoʻjaligi maqomini olgan boʻlishi kerak. 11. Asalari kasalliklari tarqalishining oldini olish maqsadida asalari uyalari veterinariya, veterinariya-sanitariya qoidalari va normalari asosida tashiladi. 12. Barcha yerdan foydalanuvchilar va asalarichilar Agroportal yoki “Agrokoʻmakchi” mobil ilovasi orqali roʻyxatdan oʻtadi. 13. Yerdan foydalanuvchi: qishloq xoʻjaligi ekinlariga pestitsidlar bilan ishlov berish toʻgʻrisida oʻz hududida va unga chegaradosh hududda asalari mavjud hudud tashkil etgan asalarichilarni hamda tuman (Quvasoy shahri) oʻsimliklar karantini va himoyasi boʻlimini pestitsidlar bilan ishlov berishni boshlashdan kamida uch kun oldin yozma yoki elektron shaklda (SMS-xabarnoma, “Agrokoʻmakchi” mobil ilovasi yoki Agroportal orqali) ogohlantiradi; pestitsidlar qoʻllanadigan maydon joyi (GPS yoki kadastr raqami bilan), ishlov berish vaqti (sanasi va soati), ishlatiladigan pestitsid nomi va miqdori (dozasi) hamda pestitsidlar bilan ishlov beradigan masʼul shaxs va uning telefon raqamlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni yozma ravishda tuman (Quvasoy shahri) oʻsimliklar karantini va himoyasi boʻlimiga yoki elektron shaklda Agroportal yoki “Agrokoʻmakchi” mobil ilovasiga kiritib boradi. 14. Qishloq xoʻjaligi ekinlariga pestitsidlar bilan ishlov berilishi haqidagi ogohlantirishni olgan asalarichilar darhol asalari uyalarini ushbu hududdan kamida 7 km uzoqlikka olib ketish yoki ularni himoya qilish choralarini koʻradi. 15. Tuman (Quvasoy shahri) oʻsimliklar karantini va himoyasi boʻlimi: qishloq xoʻjaligi ekinlariga pestitsidlar bilan ishlov berish haqidagi xabarni yerdan foydalanuvchidan olgandan 24 soat ichida tuman (Quvasoy shahri) fermerlari kengashi, “Oʻzbekiston asalarichilari” uyushmasi hamda pestitsidlar bilan ishlov beriladigan hududdagi yerdan foydalanuvchilar (agroklasterlar, fermer va dehqon xoʻjaliklari hamda boshqa yuridik va jismoniy shaxslar) va asalarichilarni yozma yoki elektron shaklda (SMS-xabarnoma, ijtimoiy tarmoqlar, elektron pochtalar va mobil ilovalar orqali) xabardor qiladi; xabarnomada pestitsidlar bilan ishlov beriladigan maydon joyi (GPS yoki kadastr raqami bilan), ishlov berish vaqti (sana va soat), ishlatiladigan pestitsid nomi va miqdori (dozasi) hamda pestitsid bilan ishlov beradigan masʼul shaxs va uning telefon raqamini eʼlon qiladi; qishloq xoʻjaligi ekinlariga pestitsidlar bilan ishlov berish natijasida asalari oilalarining zaharlanishi holatlari kuzatilganda, dastlab nobud boʻlgan asalarilar, ularning mahsulotlari, tuproq va oʻsimliklardan namunalar olgan holda, laboratoriya tahlillarini oʻtkazadi; qishloq xoʻjaligi ekinlariga pestitsidlar bilan ishlov berish natijasida asalari oilalari nobud boʻlgan holatlar aniqlanganda, ularni bartaraf etish yuzasidan tegishli chora-tadbirlarni belgilaydi hamda ularning oldini olish boʻyicha profilaktika tadbirlarini amalga oshiradi; tuman (Quvasoy shahri) hududidagi yerdan foydalanuvchilarga asalarilar uchun xavfsiz pestitsidlarni qoʻllash boʻyicha tushuntirish va targʻibot ishlarini olib boradi; qishloq xoʻjaligi ekinlariga pestitsidlar bilan ishlov berishda foydalanishga ruxsat etilgan biologik vositalar va kimyoviy vositalarni asalarilar faol boʻlmagan vaqtlarda (faqat tungi vaqtda) amalga oshirish boʻyicha tavsiyalar beradi; pestitsidlardan foydalanishda asalari oilalari muhofazasiga oid meʼyorlarga rioya etilishini nazorat qiladi va xulosalar beradi. 16. Tuman (Quvasoy shahri) veterinariya va chorvachilikni rivojlantirish boʻlimi: asalari oilalarining kasalliklar natijasida nobud boʻlishi holatlarini aniqlab, nobud boʻlgan asalarilar va ularning mahsulotlaridan namunalar olgan holda, tegishli laboratoriya tahlillarini oʻtkazishga masʼul hisoblanadi; asalarilarda virusli va boshqa turdagi kasalliklar aniqlanganda, ularni bartaraf etish yuzasidan tegishli chora-tadbirlarni belgilaydi hamda ularning oldini olish boʻyicha profilaktika tadbirlarini amalga oshiradi; asalarichilar oʻrtasida asalari kasalliklari toʻgʻrisida, ularning tarqalishining oldini olish va bartaraf etish boʻyicha tushuntirish hamda targʻibot ishlarini olib boradi; virusli va boshqa turdagi kasalliklar aniqlangan asalari oilalarini karantinga olish choralarini koʻradi; asalari oilalari kasalliklari boʻyicha doimiy monitoring qilib boradi; xorijiy davlatlardan olib kiriladigan boshqa turdagi changlatuvchi asalarilar, asalari oilalari, ona asalarilar va asalarichilik mahsulotlarining laboratoriya tahlilidan oʻtkazilishini tashkil qiladi. 17. Pestitsidlar bilan ishlov berish tadbirlarini monitoring qilish boʻyicha ishchi guruh (keyingi oʻrinlarda — Ishchi guruh) ushbu Nizomga 2-ilovaga muvofiq tarkibda tashkil etiladi. 18. Ishchi guruh: qishloq xoʻjaligi ekinlari (mevali bogʻ, paxta maydonlari va boshqalar)da mavsum davomida pestitsidlar bilan ishlov berish tadbirlarida shaxsan ishtirok etib, asalari oilalari pestitsidlar taʼsirida nobud boʻlishining oldini olish choralarini koʻrib boradi; asalari oilalarini joylashtirish boʻyicha talablarning bajarilishini monitoring qilib boradi, natijalarni umumlashtirish uchun viloyat oʻsimliklar karantini va himoyasi boshqarmasiga taqdim etadi hamda ushbu maʼlumotlarning viloyat qishloq xoʻjaligi boshqarmasi bilan kelishilgan holda Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligiga kiritilishini tashkil etadi; mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining rasmiy veb-saytlarida, televideniye, radio va ijtimoiy tarmoqlar orqali pestitsidlar bilan ishlanayotgan hudud toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni yoritib boradi; asalari oilalari pestitsidlar, asalari kasalliklari yoki boshqa omillar taʼsirida nobud boʻlganda, asalarichining murojaatiga koʻra besh ish kuni ichida asalari oilalarining nobud boʻlish sabablarini aniqlash boʻyicha ushbu Nizomga 3-ilovaga muvofiq xulosani rasmiylashtiradi. 19. Xulosa rasmiylashtirilgan kundan boshlab ikki ish kuni ichida murojaat qilgan asalarichiga yuboriladi. Xulosa nizolarni hal qilish yuzasidan sudda asos boʻluvchi hujjat boʻlishi mumkin. 20. Asalarichi asalari oilalari nobud boʻlishining oldini olish uchun qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda asalari oilasini sugʻurta qilishi mumkin. 21. Ushbu Nizom talablariga rioya qilmaganlik natijasida asalari oilalarining nobud boʻlishida aybdor boʻlgan shaxs asalarichiga yetkazilgan zarar uchun javobgar hisoblanadi. Asalarichiga yetkazilgan zarar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda qoplanadi. 22. Ushbu Nizom talablari buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlariga muvofiq javob beradi.