Davlat ekologik nazoratini amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida
(resolution, 2025-01-30)

“Ekologik nazorat toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 10 va 19-moddalariga muvofiq Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Davlat ekologik nazoratini amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi Nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Oʻzbekiston Respublikasi Tabiatni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi, Yer resurslari, geodeziya, kartografiya va davlat kadastri davlat qoʻmitasi, Ichki ishlar vazirligi, Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi “Sanoatgeokontexnazorat” davlat inspeksiyasi bir oy muddatda idoraviy normativ-huquqiy hujjatlarni ushbu qarorga muvofiqlashtirsinlar. 3. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining Qishloq va suv xoʻjaligi, qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini qayta ishlash hamda isteʼmol tovarlari masalalari axborot-tahlil departamentiga yuklansin. 1. Ushbu Nizom davlat ekologik nazoratini amalga oshirish tartibini hamda ushbu turdagi ekologik nazoratni amalga oshiruvchi davlat organlari faoliyatining huquqiy asoslarini belgilaydi. 2. Davlat ekologik nazorati “Ekologik nazorat toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga, ushbu Nizomga va boshqa qonunchilik hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi. 3. Davlat ekologik nazoratining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat: atrof muhitni muhofaza qilish va tabiiy resurslardan oqilona foydalanish sohasidagi qonunchilik talablari buzilishining oldini olish, uni aniqlash va unga chek qoʻyish; atrof muhit holatini kuzatib borish, atrof muhitning ifloslanishiga, tabiiy resurslardan nooqilona foydalanilishiga olib kelishi, fuqarolarning hayoti va sogʻligʻiga tahdid solishi mumkin boʻlgan vaziyatlarni aniqlash; moʻljallanayotgan yoki amalga oshirilayotgan xoʻjalik faoliyati va boshqa faoliyatning ekologik talablarga muvofiqligini aniqlash; yuridik va jismoniy shaxslarning atrof muhitni muhofaza qilish hamda tabiiy resurslardan oqilona foydalanish sohasidagi huquqlari va qonuniy manfaatlariga rioya etilishini, ular tomonidan majburiyatlar bajarilishini taʼminlash; atrof muhitdagi oʻzgarishlar, uning prognoz qilinayotgan holati, tabiiy resurslardan foydalanilishi va tabiatni muhofaza qilish faoliyati samaradorligini oshirish boʻyicha koʻrilayotgan tegishli chora-tadbirlar toʻgʻrisida davlat tashkilotlari va boshqa tashkilotlarni hamda fuqarolarni xabardor qilish. 4. Davlat ekologik nazoratini amalga oshirishda qonuniylik, xolislik, mustaqillik, oshkoralik, shaxs, jamiyat hamda davlatning huquqlari va qonuniy manfaatlari himoya qilinishi taʼminlanishi shart. 5. Davlat ekologik nazorati obyektlari quyidagilardan iborat: yer, yer osti boyliklari, suvlar, oʻsimlik va hayvonot dunyosi, atmosfera havosi; atrof muhitga taʼsir etuvchi tabiiy va texnogen manbalar; atrof muhit ifloslanishiga va tabiiy resurslardan nooqilona foydalanilishiga olib kelishi, fuqarolarning hayoti va sogʻligʻiga tahdid solishi mumkin boʻlgan faoliyat, harakat yoki harakatsizlik. 6. Davlat ekologik nazoratining shakllari quyidagilardan iborat: yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan atrof muhitni muhofaza qilish va tabiiy resurslardan oqilona foydalanish sohasidagi qonunchilik talablariga amal qilinishini, davlat dasturlari va boshqa ekologik dasturlar amalga oshirilishini tekshirish; atrof muhit monitoringi; davlat ekologik ekspertizasi. Davlat ekologik nazorati atrof muhitga taʼsir koʻrsatuvchi omillarni hisobga olish, atrof muhit hamda tabiiy resurslardan oqilona foydalanishning holatini tahlil etish, baholash va prognoz qilish yoʻli bilan amalga oshiriladi. 7. Davlat ekologik nazoratini amalga oshirishda qonunchilikka muvofiq boshqa shakllar va usullardan ham foydalanilishi mumkin. 8. Yuridik va jismoniy shaxslarning faoliyati ustidan amalga oshirilgan barcha yoki bir shakldagi davlat ekologik nazoratining natijalariga bevosita yoki bilvosita shaxsiy manfaatdorlik holatida (muomala munosabatlari, qarindoshlik munosabatlari, hamkorlikdagi ish va boshqalar) mansabdor shaxs tegishli davlat ekologik nazorati organi rahbariga oldindan yozma ravishda xabar berishga va oʻzini oʻzi rad qilishini maʼlum qilishga majbur. Ushbu talabning bajarilmasligi va ekologik nazoratni amalga oshirishda ishtirok etilishi uning natijalari haqiqiy boʻlmasligiga olib keladi. 9. Davlat ekologik nazoratini amalga oshiruvchi mansabdor shaxslarga xoʻjalik yurituvchi subyektga xoʻjalik va tashkiliy-boshqaruv xususiyatiga ega boʻlgan topshiriq berish, xoʻjalik yurituvchi subyektlarning faoliyatiga aralashish taqiqlanadi. 10. Davlat ekologik nazorati amalga oshirilishiga yoki uni amalga oshiruvchi mansabdor shaxslarga har qanday shaklda taʼsir oʻtkazish, ularning faoliyatiga toʻsqinlik qilish taqiqlanadi. 11. Qonuniy talablar bajarilmasligida, davlat ekologik nazorati organlarining mansabdor shaxslari tomonidan xizmat majburiyatlari bajarilishiga toʻsqinlik qiluvchi aybdor shaxslar belgilangan tartibda javob beradilar. 12. Davlat ekologik nazoratini amalga oshiruvchi mansabdor shaxslar oʻz faoliyatining qonuniyligi, xolisligi, u qonunchilikka muvofiq toʻgʻri tashkil qilinishi va amalga oshirilishi uchun javob beradilar. 13. Davlat ekologik nazorati ushbu Nizomga ilova qilingan sxemaga muvofiq amalga oshiriladi. 14. Davlat ekologik nazorati maxsus vakolatli davlat organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan amalga oshiriladi. 15. Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi (keyingi oʻrinlarda Davlat ekologiya qoʻmitasi deb ataladi), Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi (keyingi oʻrinlarda — Sanepidqoʻm), Oʻzbekiston Respublikasi Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasi, Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi (keyingi oʻrinlarda IIV deb ataladi), Oʻzbekiston Respublikasi Suv xoʻjaligi vazirligi (keyingi oʻrinlarda Suv xoʻjaligi vazirligi deb ataladi), Oʻzbekiston Respublikasi Oʻsimliklar karantini va himoyasi agentligi (keyingi oʻrinlarda — Oʻsimliklar karantini va himoyasi agentligi), Oʻzbekiston Respublikasi Veterinariya va chorvachilikni rivojlantirish davlat qoʻmitasi (keyingi oʻrinlarda Veterinariya va chorvachilikni rivojlantirish davlat qoʻmitasi), Oʻzbekiston Respublikasi Yer resurslari, geodeziya, kartografiya va davlat kadastri davlat qoʻmitasi (keyingi oʻrinlarda “Davergeodezkadastr” davlat qoʻmitasi deb ataladi) maxsus vakolatli davlat organlari hisoblanadi. 16. Davlat ekologiya qoʻmitasi boshqa maxsus vakolatli davlat organlarining davlat ekologik nazorati sohasidagi faoliyatini muvofiqlashtirib boradi. 17. Boshqa maxsus vakolatli davlat organlarining davlat ekologik nazorati sohasidagi faoliyatini muvofiqlashtirish maqsadida Davlat ekologiya qoʻmitasi huzurida ularning vakillaridan iborat muvofiqlashtiruvchi kengash tashkil qilinadi. Muvofiqlashtiruvchi kengashning faoliyat yuritish tartibi Davlat ekologiya qoʻmitasi Hayʼati tomonidan davlat ekologik nazorati sohasidagi boshqa maxsus vakolatli davlat organlari bilan kelishilgan xolda tasdiqlanuvchi reglament bilan belgilanadi. 18. Maxsus vakolatli davlat organlari quyidagi sohalarda davlat ekologik nazoratini amalga oshiradi: Davlat ekologiya qoʻmitasi — atrof muhitni muhofaza qilish va tabiiy resurslardan oqilona foydalanish sohasida, ushbu bandning uchinchi — yettinchi xatboshilarida nazarda tutilgan sohalarni nazorat qilish bundan mustasno; Sanepidqoʻm — atrof muhitning radioaktiv, kimyoviy, biologik moddalar bilan ifloslanishi, ichimlik suv taʼminoti, atmosfera havosiga fizik omillarning zararli taʼsir koʻrsatishi yuzasidan; Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasi — sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligiga, yer qaʼridan foydalanishda ishlarni olib borish xavfsizligiga rioya qilinishi uchun; IIV — avtomototransport vositalarining ishlatilishida atmosfera havosining ifloslanishi yuzasidan; Suv xoʻjaligi vazirligi — sunʼiy suv obyektlarining suvidan foydalanilishi va isteʼmol qilinishi yuzasidan; Oʻsimliklar karantini va himoyasi agentligi — oʻsimlik dunyosini himoya qilish boʻyicha davlat karantin qoidalarining bajarilishi yuzasidan; Oʻzbekiston Respublikasi Veterinariya va chorvachilikni rivojlantirish davlat qoʻmitasi — hayvonot dunyosini himoya qilish boʻyicha davlat karantin qoidalarining bajarilishi yuzasidan; “Yergeodezkadastr” davlat qoʻmitasi — yerlardan oqilona foydalanish va ularni muhofaza qilish yuzasidan, yerlarning ishlab chiqarish chiqindilari hamda boshqa chiqindilar, radioaktiv, kimyoviy, biologik moddalar va oqova suvlar bilan ifloslanishi bundan mustasno. 19. Mahalliy davlat hokimiyati organlari tegishli hududda davlat ekologik nazoratini amalga oshiradi. 20. Davlat ekologik nazoratini amalga oshiruvchi davlat organlarining oʻz vakolatlari doirasida qabul qilgan qarorlari vazirliklar, davlat qoʻmitalari, idoralar, yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan bajarilishi shart. 21. Davlat ekologik nazoratini amalga oshiruvchi organlar ekologik nazoratning boshqa subyektlari va ommaviy axborot vositalari bilan davlat ekologik nazorati masalalari boʻyicha hamkorlik qiladi. 22. Davlat ekologiya qoʻmitasi nomidan davlat ekologik nazorati Davlat ekologiya qoʻmitasi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish qoʻmitasi, viloyatlar va Toshkent shahar Ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish boshqarmalari, Atrof muhitni muhofaza qilish sohasida ixtisoslashtirilgan analitik nazorat markazining mansabdor shaxslari tomonidan amalga oshiriladi. Tegishli ravishda Davlat ekologiya qoʻmitasi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish qoʻmitasi, viloyatlar va Toshkent shahar Ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish boshqarmalarining ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish boʻyicha bosh davlat inspektorlari va ularning oʻrinbosarlari, Davlat ekologiya qoʻmitasi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish qoʻmitasi, viloyatlar va Toshkent shahar Ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish boshqarmalari, Atrof muhitni muhofaza qilish sohasida ixtisoslashtirilgan analitik nazorat markazining katta davlat inspektorlari va davlat inspektorlari, shuningdek ularning xoʻjalik yurituvchi subyektlar faoliyatini tekshirish huquqini beruvchi attestatsiyadan oʻtgan xodimlari Davlat ekologiya qoʻmitasi organlarining davlat ekologik nazoratini amalga oshiruvchi mansabdor shaxslari hisoblanadi. 23. Sanepidqoʻm nomidan davlat ekologik nazorati Sanepidqoʻm, uning boshqarmalari va boʻlimlarining mansabdor shaxslari tomonidan amalga oshiriladi. Sanepidqoʻm organlari nomidan: Oʻzbekiston Respublikasi Bosh davlat sanitariya vrachi va uning oʻrinbosarlari; Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar bosh davlat sanitariya vrachlari va ularning oʻrinbosarlari, tumanlarga boʻlingan shaharlarning bosh davlat sanitariya vrachlari hamda suv transportidagi havzalarning bosh davlat sanitariya vrachlari; tumanlar, tumanlarga boʻlinmagan shaharlarning bosh davlat sanitariya vrachlari va port hamda suv transportidagi liniyali uchastkalarning bosh davlat sanitariya vrachlari davlat ekologik nazoratini amalga oshiruvchi mansabdor shaxslar hisoblanadilar. 24. “Yergeodezkadastr” davlat qoʻmitasi nomidan davlat ekologik nazorati “Yergeodezkadastr” davlat qoʻmitasi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar yer resurslari va davlat kadastri boshqarmalari, tumanlar (shaharlar) yer resurslari va davlat kadastri boʻlimlarining mansabdor shaxslari tomonidan amalga oshiriladi. “Yergeodezkadastr” davlat qoʻmitasining raisi — yerlardan foydalanish va ularni muhofaza qilish ustidan nazorat qilish boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasining bosh davlat inspektori; “Yergeodezkadastr” davlat qoʻmitasi raisining oʻrinbosari — yerlardan foydalanish va ularni muhofaza qilish ustidan nazorat qilish boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasining bosh davlat inspektori oʻrinbosari; “Yergeodezkadastr” davlat qoʻmitasining yerlardan foydalanish va ularni muhofaza qilish ustidan nazorat qilish boshqarmasi boshligʻi — yerlardan foydalanish va ularni muhofaza qilish katta davlat inspektori; Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar yerlardan foydalanish va ularni muhofaza qilish boshqarmalari boshliqlari, tumanlar (shaharlar) yerlardan foydalanish va ularni muhofaza qilish boʻlimlari boshliqlari — tegishli hududlarda yerlardan foydalanish va ularni muhofaza qilish davlat inspektorlari; “Yergeodezkadastr” davlat qoʻmitasining yerlardan foydalanish va ularni muhofaza qilish ustidan nazorat qilish boshqarmasi boʻlimlari boshliqlari va mutaxassislari, Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar yerlardan foydalanish va ularni muhofaza qilish boshqarmalarining tegishli shuʼbalari boshliqlari — yerlardan foydalanish va ularni muhofaza qilish davlat inspektorlari hamda “Yergeodezkadastr” davlat qoʻmitasi tizimining xoʻjalik yurituvchi subyektlar faoliyatini tekshirish huquqini beruvchi attestatsiyadan oʻtgan xodimlari “Yergeodezkadastr” davlat qoʻmitasining yerlardan foydalanish va ularni muhofaza qilish yuzasidan davlat nazoratini amalga oshiruvchi mansabdor shaxslar hisoblanadilar. 25. Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasi nomidan davlat ekologik nazoratini quyidagilar amalga oshiradi: Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasining koʻmir, kon-ruda va noruda sanoati tarmoqlarida sanoat xavfsizligi inspeksiyasi boshligʻi — Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasining koʻmir, kon-ruda va noruda tarmoqlarida nazorat boʻyicha bosh davlat inspektori; Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasining koʻmir, kon-ruda va noruda sanoati tarmoqlarida sanoat xavfsizligi inspeksiyasi boshligʻining oʻrinbosari — Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasining koʻmir, kon-ruda va noruda tarmoqlarida nazorat boʻyicha bosh davlat inspektori oʻrinbosari; Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasining koʻmir, kon-ruda va noruda tarmoqlarida sanoat xavfsizligi inspeksiyasi mutaxassislari — Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasining koʻmir, kon-ruda va noruda tarmoqlarida nazorat qilish boʻyicha davlat inspektorlari; Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasining neft va gaz tarmoqlarida sanoat xavfsizligi inspeksiyasi boshligʻi — Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasining neft va gaz tarmoqlarida sanoat xavfsizligini nazorat qilish boʻyicha bosh davlat inspektori; Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasining neft va gaz tarmoqlarida sanoat xavfsizligi inspeksiyasi boshligʻi oʻrinbosari — Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasining neft va gaz tarmoqlarida sanoat xavfsizligini nazorat qilish boʻyicha bosh davlat inspektori oʻrinbosari; Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasining neft va gaz tarmoqlarida sanoat xavfsizligi inspeksiyasi mutaxassislari — Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasining neft va gaz tarmoqlarida sanoat xavfsizligini nazorat qilish boʻyicha davlat inspektorlari; Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasining geologiya-razvedka ishlarini olib borishda sanoat xavfsizligi inspeksiyasi boshligʻi — Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasining geologiya-razvedka ishlarini olib borishda nazorat qilish boʻyicha bosh davlat inspektori; Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasining geologiya-razvedka ishlarini olib borishda sanoat xavfsizligi inspeksiyasi boshligʻi oʻrinbosari — Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasining geologiya-razvedka ishlarini olib borishda nazorat qilish boʻyicha bosh davlat inspektori oʻrinbosari; Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasining geologiya-razvedka ishlarini olib borishda sanoat xavfsizligi inspeksiyasi mutaxassislari — Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasining geologiya-razvedka ishlarini olib borishda nazorat qilish boʻyicha davlat inspektorlari, shuningdek, Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasi tizimining xoʻjalik yurituvchi subyektlar faoliyatini tekshirish huquqini beruvchi attestatsiyadan oʻtgan xodimlari. 26. IIV nomidan davlat ekologik nazorati IIVning mansabdor shaxslari, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi, Toshkent shahar Ichki ishlar bosh boshqarmasi, viloyatlar ichki ishlar boshqarmalari va transport ichki ishlar boshqarmasi tomonidan amalga oshiriladi. Quyidagilar davlat ekologik nazoratini amalga oshiruvchi IIVning mansabdor shaxslari hisoblanadi: yoʻl harakati xavfsizligi boshqarmasi (Bosh boshqarmasi) boshligʻi, uning oʻrinbosari; yoʻl-patrul xizmati va maʼmuriy amaliyotni tashkil etish va muvofiqlashtirish boʻlimi boshligʻi, uning oʻrinbosari; alohida muhim ishlar boʻyicha inspektor (maʼmuriy amaliyot boʻyicha inspektor); maʼmuriy amaliyot boʻlinmasi (boʻlimi) boshligʻi, uning oʻrinbosari; maʼmuriy huquqbuzarlik materiallarini koʻrib chiqish boʻyicha katta inspektor (inspektor); avtomototransport vositalarining texnik holati, ulardan foydalanish meʼyor va qoidalariga rioya etilishini nazorat qilish boʻlimi (boʻlinmasi) boshligʻi; avtomototransport vositalarining texnik holati, ulardan foydalanish meʼyor va qoidalariga amal qilinishi ustidan nazorat boʻyicha guruhning katta inspektori, avtomototransport vositalarining texnik holati, ulardan foydalanish meʼyor va qoidalariga amal qilinishi ustidan nazorat boʻyicha guruhning maʼmuriy amaliyot boʻyicha inspektori, ular boʻlmaganda — ichki ishlar boʻlimi boshligʻi yoki uning oʻrinbosari; yoʻl-patrul xizmati brigadasi (batalyon, divizion, otryad, mobil guruh)ning komandiri yoki komandirning oʻrinbosari — yoʻl-patrul xizmati katta inspektori (inspektori); yoʻl harakati qoidalariga va xavfsizlikni taʼminlashga taalluqli boʻlgan boshqa normativ hujjatlarga amal qilinishi ustidan nazoratni amalga oshiruvchi boshqa xodimlar. 27. Veterinariya sohasida davlat veterinariya xizmati nomidan davlat ekologik nazorati Veterinariya va chorvachilikni rivojlantirish davlat qoʻmitasi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi veterinariya va chorvachilikni rivojlantirish qoʻmitasi, viloyatlar va Toshkent shahar veterinariya va chorvachilikni rivojlantirish boshqarmalari, tumanlar (shaharlar) veterinariya va chorvachilikni rivojlantirish boʻlimlarining mansabdor shaxslari tomonidan amalga oshiriladi. 28. Tekshirishlar shaklida davlat ekologik nazoratini amalga oshiruvchi mansabdor shaxslar belgilangan tartibda attestatsiyadan oʻtgan boʻlishlari va tekshirishlarni oʻtkazishga ruxsat beruvchi maxsus guvohnomaga ega boʻlishlari lozim. 29. Davlat ekologik nazoratini amalga oshiruvchi mansabdor shaxslar quyidagi vakolatlarga ega: a) korxonalar, tashkilotlar, muassasalarga, yuridik va jismoniy shaxslar (xoʻjalik yurituvchi subyektlar)ning obyektlariga, ularning tabiatni muhofaza qilish va tabiatdan foydalanish sohasidagi faoliyati ustidan davlat nazoratini amalga oshirish uchun belgilangan tartibda kirish; b) ifloslantiruvchi moddalarni atmosfera havosiga tashlash va oqova suvlarni tashlash manbalarining xoʻjalik yurituvchi subyektlar hududining ichida yoki ularning tashqarisida joylashuvidan qatʼi nazar, ifloslantiruvchi moddalarni atrof muhitga tashlash va oqizish manbalaridan, shuningdek chiqindilar va ifloslantiruvchi moddalar tashlamalari (oqizmalari) bilan ifloslangan hududlardan toʻsiqsiz namunalar olish; v) yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan oʻsimlik va hayvonot dunyosi obyektlaridan noqonuniy foydalanganligini aniqlash uchun oʻsimliklar oʻsib chiqqan yerlarga va hayvonlarning yashash muhitiga toʻsiqsiz kirish, xoʻjalik yurituvchi subyektlar tomonidan ular faoliyatini tartibga soluvchi qonunlar va boshqa qonunchilik bajarilishi ustidan nazoratni amalga oshirmagan holda; g) yangi (rekonstruksiya qilingan) obyektlarni, shuningdek tabiatni muhofaza qilishga moʻljallangan obyekt va inshootlarni qabul qilish va ishga tushirish boʻyicha davlat komissiyalari ishida qatnashish; d) atrof muhitga, fuqarolarning hayoti va sogʻligʻiga yetkazilgan zararni qoplash haqida yuridik va jismoniy shaxslarga talablar qoʻyish; e) atrof muhit muhofazasi va tabiiy resurslardan oqilona foydalanish sohasida qonunchilik talablari buzilganligini bartaraf qilish haqida yuridik va jismoniy shaxslarga yozma koʻrsatmalar berish; j) favqulodda vaziyatlar, epidemiyalar va fuqarolarning hayoti va sogʻligʻiga boshqa aniq tahdidlar paydo boʻlishining oldini olish munosabati bilan korxonalar, tashkilotlar, inshootlar va boshqa obyektlar faoliyatini oʻn ish kunidan ortiq boʻlmagan muddatga cheklash, vaqtincha toʻxtatib qoʻyish haqida qarorlar qabul qilish; z) atrof muhitga zararli taʼsir koʻrsatayotgan korxonalar, tashkilotlar, inshootlar va boshqa obyektlar faoliyatini cheklash, vaqtincha toʻxtatib qoʻyish, toʻxtatish va (yoki) qayta ixtisoslashtirish, shuningdek atrof muhitga, fuqarolarning hayoti va sogʻligʻiga yetkazilgan zararni qoplash haqidagi arizalar bilan sudlarga murojaat qilish; i) atrof muhit muhofazasi va tabiiy resurslardan oqilona foydalanish sohasidagi qonunchilik talablarini buzgan shaxslarni javobgarlikka tortish toʻgʻrisidagi materiallarni huquqni muhofaza qiluvchi organlarga yuborish; k) qonunchilikning sanitariya-gigiyena va ekologik talablarini buzgan holda amalga oshirilayotgan tabiatdan foydalanishga ruxsatnomalarning amal qilishini vaqtincha toʻxtatish, toʻxtatib qoʻyish va bekor qilish haqida vakolatli organlarga takliflar kiritish; l) yuridik shaxslar rahbarlaridan tasarrufidagi obyektlarda atrof tabiiy muhitga ifloslantiruvchi moddalar chiqarib tashlanishi (oqizilishi) ustidan uzluksiz nazorat qilish vositalari bilan jihozlangan punkt (post)lar barpo etishni, bunday punkt (post)larning ishi ustidan nazoratni amalga oshirishni, bunday punkt (post)lardan olingan maʼlumotlarni tizimli ravishda taqdim etishni talab qilish; m) yuridik va jismoniy shaxslardan bepul asosda, belgilangan tartibda va shakllarda tabiatni muhofaza qilish va tabiiy resurslardan foydalanishga oid kerakli boʻlgan maʼlumot va tushuntirishlarni soʻrash va olish; n) quyidagilarni: laboratoriya tadqiqotlari va tahlillari uchun zarur boʻlgan namuna va nusxalarni olish dalolatnomalarini; yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan atrof muhit muhofazasi va tabiiy resurslardan oqilona foydalanish sohasida qonunchilik talablariga amal qilinishi, davlat dasturlari va boshqa ekologik dasturlarining amalga oshirilishi boʻyicha oʻtkazilgan tekshirish natijalariga koʻra dalolatnomalar yoki maʼlumotnomalarni; atrof muhit monitoringi natijalariga koʻra maʼlumotlar yoki hisobotlarni tuzish; oʻz vakolatlariga muvofiq: maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi bayonnomalarni tuzish; buyumlar va transport vositalarini koʻzdan kechirish; atrof tabiiy muhit muhofazasi sohasida huquqbuzarlik sodir etgan shaxslarni fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlariga va ichki ishlar organlari idoralariga yetkazish; maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ishlarni koʻrib chiqish va tabiatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlik uchun maʼmuriy jazo solish; davlat ekologik ekspertizasi natijalari boʻyicha xulosalarni tuzish. 30. Davlat ekologik nazoratini amalga oshiruvchi mansabdor shaxslar: tekshiriladigan xoʻjalik yurituvchi subyektlarga tekshirish oʻtkazish huquqi uchun zarur boʻlgan hujjatlarni koʻrsatishga; xoʻjalik yurituvchi subyektlarning faoliyatiga toʻsqinlik yaratmaslikka; qonunchilikda belgilangan tartibda tekshirishlarni roʻyxatga olish daftarida yozuvlarni amalga oshirishga; davlat sirlari, tijorat sirlari va boshqa sirlarni oshkor qilmaslikka; tekshirishlar natijasini dalolatnoma (maʼlumotnoma) bilan rasmiylashtirishga, uning bir nusxasi tekshirish tamom boʻlgan kunda tekshirilgan xoʻjalik yurituvchi subyektda qoldiriladi; huquqbuzarlik holatlari aniqlanganda unga taʼsir koʻrsatishning qonun hujjatlarida nazarda tutilgan choralarini koʻrishga majburdir. Davlat ekologik nazoratini amalga oshirish borasidagi majburiyatlarni bajarayotganlarida Davlat ekologiya qoʻmitasi, IIV va Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasining tegishli boʻlinmalarining mansabdor shaxslari farqlash belgili forma kiyimini kiyishga majburdir. 31. Davlat ekologik nazoratini amalga oshiruvchi mansabdor shaxslarga qonunchilik bilan, shuningdek boshqa huquqlar berilishi va boshqa majburiyatlar yuklanishi mumkin. 32. Davlat ekologik nazoratini amalga oshiruvchi maxsus vakolatli davlat organlari ularga yuklangan vazifalarga muvofiq oʻz vakolatlari doirasida belgilangan tartibda: a) yerlardan foydalanish va ularni muhofaza qilish borasida: yer ajratish; yer uchastkalaridan maqsadli foydalanish va ulardan foydalanish shartlariga rioya etish; qishloq xoʻjaligi tovarlarini ishlab chiqaruvchilar tomonidan shudgor yerlar saqlab qolinishini taʼminlash boʻyicha tadbirlar bajarilishi holatini; oʻz ichiga: tuproqning unumdorligini, shuningdek yerning boshqa xossalarini tiklash va oshirishni; yerlarni suv va shamol eroziyasidan, sellardan, suv bosishidan, botqoqlashishdan, ikkilamchi shoʻrlanishdan, qurib qolishdan, zichlashishdan, ishlab chiqarish chiqindilari, kimyoviy va radioaktiv moddalar bilan ifloslanishdan, yemirilishning boshqa jarayonlaridan himoya qilinishini; qishloq xoʻjalik ekinlarini buta va mayda oʻrmonlar, begona oʻtlar bilan gʻovlab ketishidan va yerlar holati yomonlashuviga olib keladigan boshqa jarayonlardan himoya qilishni; tanazzulga uchragan qishloq xoʻjaligi ekin maydonlarini konservatsiyalashni; buzilgan yerlarning rekultivatsiyasini; yerlarning buzilishi bilan bogʻliq boʻlgan ishlarni amalga oshirishda tuproqning unumdor qatlamini kesib olish, foydalanish va saqlab qolishni; foydali qazilma boyliklarni qazib olish, qurilish va boshqa ishlar uchun berilgan qishloq xoʻjaligi va oʻrmon yerlarini, boshqa yerlarni, ularga zarurat qolmaganda — maqsadga koʻra foydalanishga yaroqli holga keltirishni oʻz ichiga oluvchi yerlarni muhofaza qilish boʻyicha tadbirlar majmuasining bajarilishini; b) yer qaʼrini geologik oʻrganish, undan foydalanish va uni muhofaza qilish borasida: yer qaʼri uchastkasidan u berilgan maqsadga muvofiq foydalanishni; yer qaʼridan foydalanish va mineral xom ashyoni qayta ishlash bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish texnologiyasining meʼyor va qoidalariga rioya etilishini; kon ishlarining texnik loyihalari va ularni rivojlantirish rejalari, shuningdek uglevodorod konlarini qazish va jihozlash loyihalari talablariga rioya etilishini; foydali qazilmalar konlarini qazish, yer qaʼridan foydali qazilmalarni qazib olish bilan bogʻliq boʻlmagan boshqa maqsadlarda foydalanish jarayonida geologiya, marksheyderlik hujjatlari va boshqa hujjat yuritilishi va ularning saqlanishi taʼminlanishini; yer qaʼridan qazib olinadigan va unda qoldiriladigan asosiy va ular bilan birgalikda chiqadigan foydali qazilmalar komponentlari, shuningdek mineral xom ashyo va texnogen mineral hosilalar mahsulotlarining miqdor va sifati hisobi yuritilishini; qazib olinadigan, biroq vaqtincha foydalanilmaydigan foydali yoʻldosh qazilmalar va yoʻldosh foydali komponentlarning saqlanishini; foydali qazilmalarni qazib olish va mineral xom ashyoni qayta ishlashda yoʻqotish normativlariga rioya etilishini; foydali qazilma konlarining boy uchastkalarida tanlash asosda qazish ishlariga yoʻl qoʻyilmasligini; asosiy va ular bilan birgalikda joylashgan foydali qazilmalar, foydali yoʻldosh komponentlar zaxiralarining holati va harakati toʻgʻrisidagi maʼlumotlar, shuningdek foydali qazilma konlari, ularning alomati boʻlgan va texnogen mineral hosilalar konlari davlat kadastrini yuritish uchun maʼlumotlar taqdim etilishini; qazib olingan foydali qazilmalar hajmlari haqidagi maʼlumotlar taqdim etilishini; yer qaʼri uchastkalaridan foydalanish bilan bogʻliq olib borilayotgan ishlar mintaqasida aholi xavfsizligi taʼminlanganligini; yer qaʼridan foydalanish, favqulodda vaziyatlarning oldini olish chora-tadbirlarini qabul qilish, avariyalarni tugatish rejalarini ishlab chiqish bilan bogʻliq ishlar xavfsiz olib borilishini; foydali qazilmalarni qazib olish korxonalari va foydali qazilmalarni qazib olish bilan bogʻliq boʻlmagan yer osti inshootlarini tugatish va konservatsiyalash tartibiga rioya etilishini; konlarni qazishda hosil boʻlgan kon uyumlari va yon devorlari nishabliklarini tekislash yoki terrasalash ishlari, shuningdek eroziyaga qarshi chora-tadbirlar amalga oshirilishini; atrof muhit muhofazasi chora-tadbirlarining amalga oshirilishi, shuningdek yer qaʼridan foydalanishda buzilgan yer uchastkalari va boshqa tabiiy obyektlar keyinchalik foydalanishga yaroqli holga keltirilishini; yer qaʼrini geologik oʻrganish ishlari foydali qazilmalarning behuda yoʻqotilishini va ular sifati pasayishini istisno qiluvchi usul va yoʻllar bilan olib borilishini; yer qaʼrini, foydali qazilma konlarini qidirish va qazishning kon-texnik, gidrogeologik, geologik-iqtisodiy va boshqa shart-sharoitlari, foydali qazilmalarni qazib olish bilan bogʻliq boʻlmagan, shu jumladan chiqindilarni saqlash va koʻmish uchun yer osti inshootlarini qurish va ulardan foydalanish uchun beriladigan yer qaʼri uchastkalarining geologik oʻrganilishi toʻliqligini; foydali qazilmalar yuzasini ochishda hosil boʻladigan va aralash jinslar xususiyatlarini, ulardan ishlab chiqarishda va yerlarni rekultivatsiyalashda, shuningdek foydali qazilmalarni radiatsiya-gigiyenik baholashda foydalanish uchun ular boʻyicha oʻtkazilgan tadqiqotlarning toʻliqligini; foydali qazilmalarni qazib olishning oqilona, ekologik xavfsiz texnologiyalari qoʻllanilishini; kon ishlarini amalga oshirish natijasida qazib olinayotgan va yondosh foydali qazilmalar konlari va yer qaʼri boshqa uchastkalarining buzilishiga yoʻl qoʻyilmayotganligini, yer qaʼrida konservatsiyalanadigan foydali qazilmalar zaxiralari saqlanishini; konlardagi oʻyiqlar va ularning yon devorlari bardoshliligi, togʻ jinslarining siljish jarayonlari, yer yuzasi, imorat va inshootlar deformatsiyalari ustidan asboblar yordamida kuzatuvlar olib borilishini; mahsulotlardan va qayta ishlash, oqova suvlar chiqindilaridan foydalanishning toʻliqligini; tarkibida foydali komponentlar boʻlgan, vaqtincha foydalanilmayotgan mahsulotlar va ishlab chiqarish chiqindilari joylashtirilishi, hisobi yuritilishi va saqlanishini; chiqindilar va oqova suvlarni belgilangan chegaralarda zararsizlantirish yoki lokalizatsiyalash, foydali qazilmalarni qazib olish bilan bogʻliq boʻlmagan yer osti inshootlaridan foydalanilganda ularning kon qazish joylariga, yer yuzasiga, atmosfera havosiga va suv obyektlariga tushishining oldini olish chora-tadbirlari koʻrilishi; v) suvdan foydalanish va uni muhofaza qilish borasida: suvdan oqilona foydalanish, maqsadsiz suvdan foydalanish va suvni isteʼmol qilishga yoʻl qoʻymaslik, suvni tejamkorlik bilan ishlatish, suv sifatini tiklash va yaxshilashni; oʻrnatilgan suv olish limitlariga, suvdan foydalanish va suvni isteʼmol qilish qoidalariga rioya qilinishini; tarkibida ifloslantiruvchi moddalar boʻlgan oqova suvlar suv obyektlariga oqizilishini toʻliq tugatishga qaratilgan chora-tadbirlar amalga oshirilishini; suv obyektlariga, xoʻjalik obyektlariga va tabiiy resurslarga zarar yetkazilishining oldini olishni; suv olish joylarini suvni tartibga solish va hisobga olish vositalari bilan jihozlashni; suv obyektlarini, suvni muhofaza qilish inshootlarini va boshqa inshootlarni, texnik qurilmalarni texnik soz holatda saqlashni, ularning foydalanish sifatini yaxshilashni va ulardan foydalanishning belgilangan qoidalariga rioya etishni; suvni olish va yetkazishda uning miqdori, suv obyektlariga va kommunal kanalizatsiya tizimlariga oqizilayotgan oqova suvlarning miqdori va sifati hisobini yuritishni, hisobotlar taqdim etishni; suv resurslaridan foydalanganlik, shuningdek suvni yetkazib berish xizmati va shartnoma asosida koʻrsatilgan boshqa suv xoʻjaligi xizmatlari uchun toʻlovlar oʻz vaqtida amalga oshirilishini; suvni tejash choralari koʻrilishini; suv muhofazasi boʻyicha texnologik, oʻrmon-meliorativ, agrotexnik, gidrotexnik, sanitariya tadbirlari va boshqa tadbirlar amalga oshirilishini; suvning ifloslanishi, bulgʻanishi va kamayib ketishining oldini olish, suv obyektlariga zararli taʼsirlarni tugatish, shuningdek yer usti va yer osti suv yigʻish maydonlarining ifloslanishiga yoʻl qoʻymaslik choralari koʻrilishini; suv obyektlarining suvni muhofaza qilish zonalari, qirgʻoq boʻyi polosalari va sanitariya muhofaza zonalarini saqlashning belgilangan rejimlariga rioya qilinishini; baliqlarni, boshqa suv flora va faunasini muhofaza qilish tadbirlari amalga oshirilishini; g) oʻsimlik dunyosi obyektlaridan foydalanish va ularni muhofaza qilish borasida: oʻsimlik dunyosi obyektlaridan foydalanish, ularni muhofaza qilish, qayta tiklash va koʻpaytirish qoidalariga rioya qilinishini; oʻsimlik dunyosi obyektlaridan oqilona foydalanilishini; oʻsimlik dunyosi obyektlarini muhofaza qilish va koʻpaytirish chora-tadbirlari amalga oshirilishini; yongʻin xavfsizligiga rioya qilinishini va oʻsimlik dunyosi obyektlaridan foydalanish joylarida yongʻinga qarshi tadbirlar amalga oshirilishini; oʻsimlik dunyosi obyektlaridan foydalanish uchun toʻlovlar oʻz vaqtida amalga oshirilishini; oʻsimlik dunyosi obyektlarining oʻsish muhitini muhofaza qilish boʻyicha talablarga rioya qilinishini; d) hayvonot dunyosi obyektlaridan foydalanish va muhofaza qilish borasida: hayvonot dunyosidan foydalanish muddatlari, normalariga rioya qilinishini, ularning muhofaza qilinishini, qayta tiklanishini va koʻpaytirilishini; hayvonot dunyosidan ularning tabiiy jamoalarining butunligi buzilishiga yoʻl qoʻymaydigan va foydalanishga berilmagan hayvonlar saqlab qolinishini taʼminlaydigan usullarda foydalanishni; hayvonlar yashash muhiti buzilishiga yoʻl qoʻymasligini; hayvonlar soni va ulardan foydalanish hajmlari hisobi yuritilishini; hayvonot dunyosini qayta tiklash va ularni koʻpaytirish tadbirlari oʻtkazilishini; hayvonlarning yashash muhiti muhofazasi va koʻpayishi sharoitlari va migratsiyasi yoʻllari tashkil etilishini; xoʻjalik faoliyatini va boshqa faoliyatni amalga oshirishda, transport vositalaridan foydalanishda hayvonlar nobud boʻlishining oldi olinishini; yoʻqolib ketish xavfi ostida boʻlgan va kam uchraydigan hayvonlar turlari tutqunlikda koʻpaytirilishini; hayvonlar kasallanganda, tabiiy ofatlar va boshqa sabablar natijasida ularning nobud boʻlish xavfi boʻlgan hollarda yordam koʻrsatilishini; hayvonlarni saqlashda veterinariya-sanitariya qoidalari va talablariga rioya qilinishini; e) atmosfera havosini himoya qilish borasida: biologik organizmlarning ifloslantiruvchi moddalarini atmosfera havosiga tashlash va fizik omillarning cheklangan yoʻl qoʻyiladigan zararli taʼsiri normativlariga, ishlab chiqarish ehtiyojlari uchun atmosfera havosini ishlatish normativlariga, qayta ishlangan gazlardagi ifloslantiruvchi moddalarni saqlash va harakatlanuvchi manbalar bilan ular fizik omillarining atmosfera havosiga zararli taʼsiri normativlariga rioya etilishini; atmosferaga chiqarib yuboriladigan chiqindilarni tozalash uchun inshootlar, apparatlar va asbob-uskunalardan foydalanishni va ularning zararli fizik taʼsirini kamaytirish, shuningdek ular ustidan nazorat qilish qoidalariga rioya qilinishini; xoʻjalik obyektlari atrofida sanitariya-himoya zonalari tashkil etilishini; chiqindilarni va zararli fizik taʼsirni kamaytirish choralari koʻrilishini; chiqindilarning va fizik omillarning zararli taʼsiri hisobi yuritilishini va statistik hisobotlar taqdim qilinishini; energiyani tejaydigan texnologiyalarni joriy qilishni, yoqilgʻi-energetika resurslarini tejashni, energiyaning ekologik toza manbalaridan foydalanilishini; atmosfera havosiga biologik organizmlar va ifloslantiruvchi moddalar tashlanishini kutilayotgan noqulay meteorologik shart-sharoitlar munosabati bilan kamaytirish tadbirlari bajarilishini; korxonalar va transport kommunikatsiyasi taʼsiri zonasida atrof muhitga va aholi sogʻligʻiga zararli taʼsir baholanishini; kuchli taʼsir qiluvchi zaharli moddalar va uchib ketuvchi birikmalarni saqlash shartlariga, ulardan foydalanish qoidalariga rioya qilinishini, ular saqlangan idishlar zararsizlantirilishini; atmosferaga avariyaviy va birvarakayiga chiqindilar tashlanishining yuzaga kelishi mumkin boʻlgan xavfli vaziyatlarining oldini olish choralari koʻrilishini; j) chiqindilar bilan munosabatda boʻlish borasida: chiqindilar bilan munosabatda boʻlishda sanitariya normalari va qoidalariga, ekologik normativlarga va boshqa talablarga rioya qilinishini; chiqindilarning pasportini tuzish, chiqindilarning hisobi yuritilishini, hisobotlar topshirilishini; chiqindilarning fuqarolarning hayoti va sogʻligʻi, atrof muhit uchun xavfliligi darajasi aniqlanishini; chiqindilarning hosil boʻlishi normativlari va chiqindilarni joylashtirish limitlari loyihalarining mavjudligini; foydalanilishi lozim boʻlgan va resurs qiymatiga ega boʻlgan chiqindilarning buzilishi va yoʻq boʻlishiga yoʻl qoʻyilmasligini, ularni yigʻish, zarur tarzda saqlash taʼminlanishini; chiqindilardan foydalanish boʻyicha texnologiyalarni ishlab chiqish va joriy qilish choralari koʻrilishini; chiqindilarni aralashtirishga yoʻl qoʻyilmasligini, ishlab chiqarish texnologiyalarida koʻzda tutilgan istisno hollardan tashqari; chiqindilarni ruxsat berilmagan joylarda saqlash, qayta ishlash, foydalanish va koʻmib qoʻyishga yoʻl qoʻyilmasligini; chiqindilar bilan munosabatda boʻlishda buzilgan yer uchastkalarini qayta kultivatsiya qilish ishlari amalga oshirilishini; chiqindilardan maksimal darajada foydalanish, ularni chiqindilarni yigʻish, saqlash va ulardan foydalanish bilan shugʻullanuvchi yuridik yoki jismoniy shaxslarga realizatsiya qilish yoki berish, shuningdek foydalanish lozim boʻlmagan chiqindilarni ekologik xavfsiz qilib koʻmib qoʻyish taʼminlanishini; chiqindilar bilan munosabatda boʻlish sohasida atrof muhitga ruxsat berilmagan chiqindilarni tashlash holatlari va koʻrilgan choralar haqidagi maʼlumotlar mahalliy davlat hokimiyati organlariga, vakolatli davlat organlariga taqdim qilinishini; chiqindilarni joylashtirish uchun kompensatsiya toʻlovlarini kiritish; z) inson atrof muhiti borasida: inson atrof muhitining biologik, kimyoviy, radioaktiv moddalar bilan ifloslanishini; ichimlik suv taʼminotini; fizik omillarning atmosfera havosiga zararli taʼsirini; i) tabiatdan foydalanish iqtisodiy mexanizmlarining bajarilishi borasida: atrof muhitga ifloslantiruvchi moddalar chiqarilganligi va tashlanganligi, chiqindilar joylashtirilganligi uchun kompensatsiya toʻlovlari toʻlanishini; tabiatni muhofaza qilish haqidagi qonunchilikni talablarining buzilishi natijasida koʻrilgan zararni qoplash holati boʻyicha tekshiradi. 33. Tabiiy obyektlar va muhofaza qilinadigan tabiiy hududlardagi komplekslardan foydalanish va muhofaza qilish ustidan davlat ekologik nazorati qonunchilikda va ushbu hududlar toʻgʻrisidagi nizomlarda belgilangan cheklashlar va taqiqlar rejimini hisobga olgan holda amalga oshiriladi. 34. Tabiiy obyektlardan foydalanish va muhofaza qilishni tekshirish, qoida tariqasida, sutkaning kunduzgi qismida amalga oshiriladi. Istisno hollarda tekshirishlar tungi vaqtda ham amalga oshirilishi mumkin. 35. Tekshirishlarni oʻtkazish vaqti asosan tabiiy resurslardan foydalanish va atrof muhitga ifloslantiruvchi moddalarni chiqarish, tashlash va chiqindilarni joylashtirish vaqti rejimlaridan kelib chiqib belgilanadi. Reyd tartibidagi ekologik nazorat sutkaning istalgan vaqtida amalga oshirilishi mumkin. 36. Tabiatdan foydalanish va tabiatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonunchilikka muvofiq rioya qilinishini oʻrganish boʻyicha harakatlarni amalga oshirish izchilligi tegishli davlat ekologik nazorati organlari tomonidan ishlab chiqiladigan va tasdiqlanadigan yoʻriqnomalar va metodik koʻrsatmalar bilan belgilanadi. 37. Tekshirishni yuridik shaxsning vakili yoki yakka tartibdagi tadbirkor ishtirokida amalga oshirishga ruxsat beriladi. Ishlab chiqarish uchastkalarini (sexlarini) korxonaning maʼmuriyatini xabardor qilmasdan yoki uning vakilisiz aylanib chiqish (koʻzdan kechirish) taqiqlanadi. Ishlab chiqarish uchastkalarini (sexlarini) aylanib chiqishdan (koʻzdan kechirishdan) oldin davlat nazorat organining mansabdor shaxsiga mazkur obyektdagi texnika xavfsizligi qoidalari boʻyicha yoʻriqnoma berilishi shart. 38. Ekologik nazorat sohasidagi maxsus vakolatli organlar va mahalliy davlat hokimiyati organlarining mansabdor shaxslariga xoʻjalik yurituvchi subyekt tomonidan tekshirishni amalga oshirish uchun shart-sharoitlar (xona, telefon va boshqa aloqa vositalari, maxsus kiyim, shuningdek maxsus himoya vositalari) yaratib berilishi lozim. Nazorat funksiyalarini tez, samarali va xavfsiz amalga oshirishga toʻsqinlik qiluvchi, qiyin oʻtiladigan hududlar uchastkalari bilan kesishganda, ishlab chiqarish uchastkalari (sexlari) oʻrtasidagi masofa katta boʻlgan hollarda transport beriladi. 39. Rejali va rejadan tashqari tekshirishlar “Xoʻjalik yurituvchi subyektlar faoliyatini davlat tomonidan nazorat qilish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq amalga oshiriladi. 40. Reyd tartibidagi ekologik nazorat: yonuvchi moddalarni va qurilish materiallarini ochiq alangada yondirish yoki omborga joylashtirishda atmosfera havosini muhofaza qilish talablariga rioya qilinmaganligi; maxsus texnika vositalarini qoʻllamasdan bitum eritilganligi, aholi punktlari va dalalarda daraxt novdalari, ekin oʻrib olingan yerlar va boshqa oʻsimlik qoldiqlari yondirilganligi; noqonuniy daraxtlarni kesish, hayvonlarni ovlash holatlarini aniqlash va toʻxtatish yuzasidan tezkor nazorat tadbirlarini amalga oshirish zarurati boʻlganda amalga oshiriladi. chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasida qonunchilik talablariga rioya qilinmaganligi. 41. Reyd tartibidagi ekologik nazoratni amalga oshirish tadbirkorlik subyektlari faoliyatida oʻtkaziladigan tekshiruvlarni muvofiqlashtirish boʻyicha vakolatli organni qonunchilikda belgilangan tartibda xabardor qilgan holda amalga oshiriladi. 42. Davlat ekologik nazorati sohasidagi maxsus vakolatli davlat organlari reyd tartibidagi ekologik nazoratni mustaqil, shuningdek muvofiqlashtirilgan tadbirlar rejasi asosida birgalikda amalga oshirishi mumkin. 43. Atrof tabiiy muhitning davlat monitoringi antropogen faoliyat, tabiiy resurslardan foydalanish va tabiatdagi tabiiy jarayonlar taʼsirida atrof tabiiy muhitning holati va uning oʻzgarishlari holati ustidan muntazam kuzatish tizimi hisoblanadi. 44. Atrof tabiiy muhitning davlat monitoringi tabiiy obyektlar, ifloslanish manbalari, xavfli tabiiy-texnogen jarayonlar, shuningdek fon monitoringi shaklida amalga oshiriladi. 45. Muntazam kuzatilishi lozim boʻlgan atrof tabiiy muhitni ifloslantirish manbalari roʻyxati Davlat ekologiya qoʻmitasi tomonidan belgilangan mezonlar boʻyicha belgilanadi. 46. Muntazam kuzatilishi lozim boʻlgan, xavfli tabiiy-texnogen jarayonlardan zarar koʻrgan hududlar Davlat ekologiya qoʻmitasi bilan kelishgan holda Geologiya va mineral resurslar davlat qoʻmitasi tomonidan belgilanadi. 47. Atrof tabiiy muhitning fon monitoringini amalga oshirish uchun punktlar Davlat ekologiya qoʻmitasi bilan kelishgan holda Oʻzbekiston Respublikasi Gidrometeorologiya xizmati markazi tomonidan belgilanadi. 48. Atrof tabiiy muhitning davlat monitoringini amalga oshirish tartibi qonunchilik bilan belgilanadi. 49. Atrof tabiiy muhitning holatini baholash natijalari boʻyicha maʼlumotlar, maʼruzalar, prognozlar va tavsiyalar davriy ravishda topshirib boriladi. 50. Davlat ekologik ekspertizasi: prognoz qilinayotgan, moʻljallanayotgan yoki amalga oshirilayotgan xoʻjalik faoliyati yoki boshqa faoliyat ekologik talablarga muvofiqligini; fuqarolarning sogʻligʻi va atrof muhit holatiga salbiy taʼsir koʻrsatayotgan yoki koʻrsatishi mumkin boʻlgan moʻljallanayotgan va amalga oshirilayotgan xoʻjalik faoliyati yoki boshqa faoliyatning ekologik xavfi darajasini; atrof muhitni muhofaza qilish va tabiiy resurslardan oqilona foydalanish boʻyicha nazarda tutilgan choralarning asoslanganligini va toʻliqligini aniqlash maqsadida amalga oshiriladi. 51. Quyidagilar davlat ekologik ekspertizasining obyektlari hisoblanadi: davlat dasturlari, konsepsiyalari, ishlab chiqarish kuchlarini joylashtirish sxemalari, iqtisodiyot tarmoqlari va ijtimoiy sohani rivojlantirish loyihalari; qurilishning barcha turlari uchun yer uchastkalarini tanlash materiallari; loyihaoldi va loyiha hujjatlari; tabiiy resurslardan foydalanish bilan bogʻliq boʻlgan xoʻjalik faoliyati yoki boshqa faoliyatni tartibga soluvchi va normativ-texnik va yoʻriqnomaviy-metodik hujjatlar loyihalari; texnika, texnologiyalar, materiallar, moddalar, mahsulotlarning yangi turlarini yaratish boʻyicha hujjatlar; atrof tabiiy muhitning holatiga va fuqarolarning sogʻligʻiga salbiy taʼsir koʻrsatayotgan faoliyat yuritayotgan korxonalar va boshqa obyektlar; keyinchalik ularga muhofaza qilinadigan tabiiy hududlar, favqulodda ekologik vaziyat va tabiiy ofat zonalari maqomini berish maqsadida hududlarni kompleks koʻzdan kechirish materiallari; shaharsozlik hujjatlarining barcha turlari; maxsus huquqiy rejimli obyektlar. 52. Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi (Davlat ekologiya qoʻmitasi) davlat ekologik ekspertizasi sohasida maxsus vakolatli davlat organi hisoblanadi. Davlat ekologiya qoʻmitasi oʻz vaqtida kompleks, xolisona, sifatli ekspertiza oʻtkazilishini va qonunchilikda belgilangan tartibda xulosalar berilishini taʼminlaydi. 53. Davlat ekologik ekspertizasining xulosasi davlat ekologik ekspertizasi obyektini moliyalashtirish va realizatsiya qilishda yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan bajarilishi majburiydir. Bank yoki boshqa kredit tashkilotlari tomonidan loyihalarni moliyalashtirish, shuningdek davlat ekologik ekspertizasining ijobiy xulosasisiz ularni realizatsiya qilish taqiqlanadi. 54. Davlat ekologik ekspertizasini amalga oshirish tartibi qonunchilik bilan belgilanadi. 55. Davlat ekologik nazorati natijalarini rasmiylashtirish belgilangan tartibda: tabiatni muhofaza qilish, tabiiy resurslardan oqilona foydalanish, davlat dasturlari va boshqa ekologik dasturlarni amalga oshirish sohasidagi qonun hujjatlari talablariga yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan rioya qilinishini tekshirish natijalari boʻyicha maʼlumotnoma yoki dalolatnoma; atrof muhit monitoringi natijalari boʻyicha maʼlumotlar va hisobotlar; davlat ekologik ekspertizasi natijalari boʻyicha xulosalar tuzish yoʻli bilan amalga oshiriladi. Davlat ekologik nazoratining natijalari qonunchilikka muvofiq boshqa usullar bilan ham rasmiylashtirilishi mumkin. 56. Yuridik shaxs, yakka tartibdagi tadbirkor yoki jismoniy shaxsning tabiatni muhofaza qilish faoliyati natijalari belgilangan shakl boʻyicha dalolatnoma (maʼlumotnoma) shaklida rasmiylashtiriladi. 57. Atrof tabiiy muhitni muhofaza qilish va tabiatdan foydalanish toʻgʻrisidagi qonunchilik buzilishi holati mavjud boʻlmaganda maʼlumotnoma tuziladi. Maʼlumotnomada tekshirishni amalga oshirish holati qayd qilinadi, ular boʻyicha tekshirish amalga oshirilgan savollar roʻyxati keltiriladi va biror-bir buzilishlarning mavjud emasligi koʻrsatiladi. 58. Maʼlumotnoma davlat ekologik nazorati organining mansabdor shaxsi, tekshirishda ishtirok etgan boshqa mansabdor shaxslar tomonidan imzolanadi va xoʻjalik yurituvchi subyektning rahbariga tanishish uchun tilxat ostida topshiriladi (beriladi). 59. Dalolatnoma atrof tabiiy muhitni muhofaza qilish va tabiatdan foydalanish toʻgʻrisidagi qonunchiligi buzilganligi aniqlanganda tuziladi. Tekshirish dalolatnomasini rasmiylashtirishda mansabdor shaxs savolnomada nazarda tutilgan har bir savol boʻyicha talablari buzilgan qonun hujjatining nomi va normalariga havola qilib, ishlarning ahvolini bayon qiladi. 60. Dalolatnoma davlat ekologik nazorati organining mansabdor shaxsi, tekshirishda ishtirok etgan boshqa mansabdor shaxslar tomonidan imzolanadi va xoʻjalik yurituvchi subyektning rahbariga tanishish uchun tilxat ostida topshiriladi (beriladi). 61. Quyidagilar davlat ekologik nazorati natijalarini amalga oshirish shakllari hisoblanadi: yuridik yoki jismoniy shaxsga atrof muhitni muhofaza qilish va tabiiy resurslardan oqilona foydalanish sohasidagi qonun hujjatlari talablari buzilishini bartaraf qilish toʻgʻrisida yozma koʻrsatma berish; xoʻjalik yurituvchi subyekt faoliyatini oʻn kungacha boʻlgan muddatga cheklash, toʻxtatib turish toʻgʻrisida qaror chiqarish; korxonalar, tashkilotlar, inshootlar va boshqa obyektlar faoliyatini oʻn kundan ortiq muddatga qayta ixtisoslashtirish, cheklash, toʻxtatib turish va tugatish toʻgʻrisidagi ariza bilan sudga murojaat qilish; chiqindilarni chiqarish, tashlash va chiqindilarni joylashtirish, tabiiy resurslardan noqonuniy foydalanish orqali atrof tabiiy muhitga yetkazilgan zararni qoplash, shuningdek kompensatsiya toʻlovlarini amalga oshirish toʻgʻrisida sudga ariza bilan murojaat qilish. Davlat ekologik nazoratining natijalari qonunchilikka muvofiq boshqa shakllarda ham amalga oshirilishi mumkin. 62. Atrof muhitni muhofaza qilish va tabiiy resurslardan oqilona foydalanish sohasidagi qonunchilik talablari buzilishini bartaraf qilish toʻgʻrisidagi yozma koʻrsatma tekshirish tugallangandan keyin beriladi. Yozma koʻrsatmada xoʻjalik yurituvchi subyektga tekshirish natijalari boʻyicha dalolatnomada keltirib oʻtilgan qonunchilik buzilishini va uning faoliyatidagi kamchiliklarni bartaraf qilishga yoʻnaltirilgan, ijro qilishning aniq muddatlari koʻrsatilgan talablar bayon qilinadi. 63. Yozma koʻrsatma ikkita asl nusxada imzolanadi va rasmiylashtiriladi: bir nusxasi — xoʻjalik yurituvchi subyekt rahbariga, yakka tartibdagi tadbirkorga, jismoniy shaxsga ijro qilish uchun beriladi; ikkinchi nusxasi — yozma koʻrsatmani bergan organda saqlanadi. 64. Korxonalar, tashkilotlar, inshootlar va boshqa obyektlar faoliyatini oʻn ish kunidan ortiq boʻlmagan muddatga cheklash, toʻxtatib turish toʻgʻrisidagi qaror davlat ekologik nazoratini amalga oshiruvchi organning qarori shaklida rasmiylashtiriladi. 65. Korxonalar, tashkilotlar, inshootlar va boshqa obyektlar faoliyatini oʻn ish kunidan ortiq boʻlmagan muddatga toʻxtatib turish toʻgʻrisidagi qarorni qabul qilish uchun asos boʻlib xizmat qilishi mumkin boʻlgan qonunchilik talablari buzilishini aniqlash mezonlari, shuningdek qarorni rasmiylashtirish va uni ijro qilish tartibi davlat ekologik nazorati sohasidagi maxsus vakolatli davlat organlari tomonidan ularning vakolatlari doirasida belgilanadi. 66. Ushbu Nizom talablari buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilikda belgilangan tartibda javob beradilar.