Elektr energiyasi va tabiiy gazdan foydalanish tartibini takomillashtirishga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida
(resolution, 2024-06-10)

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Elektr energiyasi va tabiiy gaz yetkazib berish hamda isteʼmol qilish sohasida toʻlov intizomini yanada mustahkamlash, shuningdek ijro ishi yuritish tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2017-yil 29-maydagi PF-5059-son Farmoniga hamda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi huzuridagi Majburiy ijro byurosi faoliyatini tashkil etish toʻgʻrisida” 2017-yil 30-maydagi PQ-3016-son qaroriga muvofiq Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Quyidagilar: Elektr energiyasidan foydalanish qoidalari 1-ilovaga muvofiq; Tabiiy gazdan foydalanish qoidalari 2-ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Belgilab qoʻyilsinki: maishiy isteʼmolchilarga elektr energiyasi va tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish zamonaviy uskunalarini xarid qilish, oʻrnatish, roʻyxatdan oʻtkazish, davriy davlat qiyoslovi va plombalash tegishli ravishda hududiy elektr tarmoqlari korxonalari va gaz taʼminoti tashkilotlari mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi; maishiy isteʼmolchilarning elektr energiyasi va tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish uskunalarining davriy davlat qiyoslovidan oʻz vaqtida va sifatli oʻtkazilishini tashkil qilish boʻyicha javobgarlik tegishli ravishda hududiy elektr tarmoqlari korxonalari va gaz taʼminoti tashkilotlariga yuklatiladi; tadbirkorlik subyektlarini elektr va gaz tarmoqlariga foydalanishga tayyor holda ulash ularning xohishiga koʻra amalga oshiriladi. 3. “Oʻzbekneftgaz” AJ, “Oʻztransgaz” AJ, “Oʻzbekenergo” AJ, “Oʻzdavneftgazinspeksiya” DI va “Oʻzdavenergonazorat” DI Oʻzbekiston Milliy teleradiokompaniyasi, Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahri hokimliklari bilan birgalikda ushbu qaror bilan tasdiqlangan elektr energiyasi va tabiiy gazdan foydalanish qoidalarining ommaviy axborot vositalarida keng yoritilishini tashkil etsin. 4. Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi “Oʻzbekenergo” AJ bilan birgalikda ushbu qaror bilan tasdiqlangan Elektr energiyasidan foydalanish qoidalariga muvofiq isteʼmolchilarning tarif guruhlari optimallashuvini hisobga olgan holda, elektr energiyasi uchun yangi tariflarni bir oy muddatda tasdiqlasin. 5. Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining 3-ilovaga muvofiq ayrim qarorlari oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin. 6. “Oʻzdavneftgazinspeksiya” DI, “Oʻzdavenergonazorat” DI “Oʻzbekneftgaz” AJ, “Oʻztransgaz” AJ, “Oʻzbekenergo” AJ, manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda oʻzlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarni bir oy muddatda ushbu qarorga muvofiqlashtirsinlar. 7. Ushbu qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari — “Oʻzbekneftgaz” AJ boshqaruvi raisi A.S. Sultanov, “Oʻzbekenergo” AJ boshqaruvi raisi U.M. Mustafoyev, “Oʻztransgaz” AJ boshqaruvi raisi A.S. Mustafayev, “Oʻzdavneftgazinspeksiya” DI boshligʻi N.T. Agzamov va “Oʻzdavenergonazorat” DI boshligʻi D.O. Isaqulov zimmasiga yuklansin. 1. Ushbu Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksiga, “Elektr energetika toʻgʻrisida”, “Energiyadan oqilona foydalanish toʻgʻrisida”, “Xoʻjalik yurituvchi subyektlar faoliyatining shartnomaviy-huquqiy bazasi toʻgʻrisida”, “Tabiiy monopoliyalar toʻgʻrisida”, “Isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga va boshqa normativ-huquqiy hujjatlarga muvofiq elektr energiyasini yetkazib berish hamda isteʼmol qilish sohasidagi munosabatlarni tartibga soladi. 2. Ushbu Qoidalar hududiy elektr tarmoqlari korxonalari, elektr energiya isteʼmolchilari, isteʼmolchilardan elektr energiyasi uchun toʻlovni yigʻish funksiyasini bajaruvchi xususiy operatorlar, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi huzuridagi Majburiy ijro byurosi (keyingi oʻrinlarda Byuro deb ataladi) tomonidan bajarish uchun majburiy hisoblanadi. 3. Ushbu Qoidalarda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi: energiya taʼminoti boʻyicha avariya broni — isteʼmolchilar faoliyati qisman yoki toʻliq toʻxtatilgan holda uskunalarni saqlash, insonlar hayotining xavfsizligini taʼminlash, avariya va qoʻriqlash yoritgichlari, shamollatish, suv haydash, suv taʼminoti, isitish, yongʻin xavfsizligi vositalari uchun zarur boʻlgan elektr quvvatining eng kam miqdordagi darajasi yoki elektr energiyasi hajmi; avariya rejimi — elektr energetika obyektlarining ishlash texnologik parametrlarining yagona elektr energetika tizimi ishonchli ishlashining izdan chiqishiga va isteʼmolchilarga elektr energiyasini yetkazib berish cheklanishiga olib kelishi mumkin boʻlgan yoʻl qoʻyib boʻlmaydigan tarzda chetga chiqishi; blok-stansiyalar — isteʼmolchilarning yagona elektr energetika tizimiga bevosita yoki isteʼmolchilar tarmogʻi orqali ulangan hamda operativ-dispetcherlik boshqaruvi tizimiga kiradigan elektr stansiyalari; elektr tarmogʻining balans boʻyicha mansublik chegarasi — elektr tarmogʻining balans boʻyicha mansubligi bilan aniqlanadigan, hududiy elektr tarmoqlari korxonasi va isteʼmolchi oʻrtasidagi elektr tarmogʻining boʻlinish nuqtasi; elektr taʼminoti shartnomasi — hududiy elektr tarmoqlari korxonasiga isteʼmolchida kerakli uskunalar va elektr energiyasi isteʼmolini hisobga olish priborlari mavjud boʻlgan taqdirda, unga elektr tarmogʻi orqali elektr energiyasi yetkazib berish majburiyatini yuklaydigan, isteʼmolchiga esa elektr energiyasi haqini toʻlash, shuningdek, elektr energiyasi isteʼmolining shartnomada nazarda tutilgan rejimiga rioya qilish, oʻz tasarrufida boʻlgan elektr tarmoqlarini ekspluatatsiya qilish xavfsizligini hamda elektr energiyasi isteʼmoli bilan bogʻliq boʻlgan oʻzi foydalanadigan uskunalar va asboblarning soz holatda boʻlishini taʼminlashga doir chora-tadbirlarni bajarish majburiyatini yuklaydigan bitim; elektr energiyasi (quvvati) isteʼmolining shartnomadagi miqdori — elektr taʼminoti shartnomasida belgilangan va tegishli hisob-kitob davrida texnik shartlarga koʻra ruxsat etilgan quvvat, elektr qurilmalaridan foydalanilgan ish soatlar soni va ish kunlar miqdorlaridan kelib chiqqan holda hisoblangan elektr energiyasi (aktiv, reaktiv) miqdori; yagona elektr energetika tizimi — elektr energiyasi ishlab chiqaruvchi, magistral elektr tarmoqlari, hududiy elektr tarmoqlari va ularni tezkor-dispetcherlik boshqarish korxonalari; elektr energiyasi sifati — elektr energiyasi parametrlarining davlat standartlari boʻyicha belgilangan talablarga muvofiqligi; elektr energiyasini hisobga olishni nazorat qilish asbobi — nazorat qilish uchun foydalaniladigan va koʻrsatkichlari asosida alohida sexlar, texnologik liniyalar, koʻp energiya sarflaydigan uskunalar va boshqa uskunalarning elektr energiyasi sarfini aniqlash imkonini beradigan hisoblash asbobi; yetarli miqdorda yetkazib berilmagan elektr energiyasi (kam yetkazib berish) — energiya taʼminotidagi tanaffus, shu jumladan uzib qoʻyish va cheklash vaqtida isteʼmolchi toʻliq olmagan elektr energiyasi miqdori; elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlari — elektr energiyasini uzatish va yetkazib berishni amalga oshirish uchun moʻljallangan elektr energiyasi uzatish liniyalari, transformator podstansiyalari, taqsimlash punktlari; cheklash — shartnomada nazarda tutilgan tadbirlarni amalga oshirish oqibatida muayyan vaqt oraligʻi davomida, shuningdek, hududiy elektr tarmoqlari korxonalarining elektr tarmoqlarida fors-major holatlar tufayli paydo boʻlgan avariya rejimlari vaqtida isteʼmolchiga shartnomada belgilangan elektr energiyasini yetkazib berish miqdorining kamayishi; elektr energiyasi taʼminotidagi tanaffus (uzib qoʻyish) — isteʼmolchiga elektr energiyasi yetkazib berishni toʻxtatish, avtomatika qurilmalarining muvaffaqiyatli ishlashi tufayli yoki elektr energiyasi isteʼmol qilishning cheklanishiga olib kelmaydigan, bir vaqtning oʻzida bir nechta liniyalar boʻyicha elektr energiyasi oluvchi isteʼmolchilar uchun bitta yoki bir nechta elektr energiyasi yetkazib berish liniyalarining uzib qoʻyilishi tufayli sodir boʻladigan tanaffuslar bundan mustasno; rejali uzib qoʻyish — agar elektr taʼminoti shartnomasida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, hududiy elektr tarmoqlari korxonasining elektr qurilmalarini rejali–ogohlantirish taʼmirlash jadvali boʻyicha taʼmirlash yoki profilaktika qilish davrida isteʼmolchilarni oldindan (kamida 3 sutka oldin) ogohlantirgan holda isteʼmolchiga elektr energiyasi berishni toʻliq yoki qisman toʻxtatish; toʻlov hujjati — toʻlov tizimining qoidalari bilan belgilangan tarkibga, rekvizitlar formatiga ega boʻlgan hamda elektron toʻlovni amalga oshirish uchun zarur axborotni oʻz ichiga olgan, elektron raqamli imzo bilan tasdiqlangan toʻlov talabnomasi, toʻlov topshiriqnomasi yoki elektron toʻlov hujjati boʻlib, uning asosida hududiy elektr tarmoqlari korxonasining hisob-kitob raqamiga pul mablagʻlari oʻtkaziladi, shuningdek, toʻlovni naqd pulda toʻlash imkonini beradigan bildirishnoma. Elektron toʻlov hujjatlari orqali naqd pulsiz hisob-kitoblarni amalga oshirishda ularning elektron toʻlovni amalga oshirish uchun zarur rekvizitlarni saqlagan holda qogʻozdagi shakli ham taʼminlanishi kerak; elektr energiyasi isteʼmolchisi (isteʼmolchi) — elektr taʼminoti shartnomasiga muvofiq ishlab chiqarish va (yoki) maishiy ehtiyojlar uchun elektr energiyasidan foydalanuvchi yuridik yoki jismoniy shaxs; hududiy elektr tarmoqlari korxonasi — viloyat, shahar, iqtisodiy zona (sanoat zonasi) doirasida elektr taʼminoti shartnomasi asosida isteʼmolchilarga elektr energiyasini sotish va taqsimlash huquqiga ega boʻlgan yuridik shaxs; elektr energiyasini qabul qilgich (elektr qabul qilgich) — elektr energiyasini qabul qilish va undan foydalanish uchun moʻljallangan qurilma yoki asbob; isteʼmolchining ulangan quvvati — isteʼmolchining elektr energiyasini (bevosita elektr qabul qilgichlarni taʼminlaydigan) ishchi kuchlanishga aylantiruvchi transformatorlarining va 1000 V dan yuqori kuchlanishli elektr dvigatellarining elektr tarmoqlariga ulangan jami quvvati. Isteʼmolchilarning elektr qurilmalari tarmoq transformatorlardan yoki hududiy elektr tarmoqlari korxonasining past kuchlanishli tarmoqlaridan taʼminlanganda, isteʼmolchining ulangan quvvati uchun foydalanishga ruxsat etilgan quvvat qabul qilinadi, uning miqdori hududiy elektr tarmoqlari korxonasi tomonidan belgilanadi hamda elektr taʼminoti shartnomasida koʻrsatiladi; hisob-kitob davri — elektr energiyasi isteʼmolining sarfi (hajmi) aniqlanishi, isteʼmol qilingan elektr energiyasi uchun isteʼmolchi va hududiy elektr tarmoqlari korxonasi oʻrtasida oʻzaro hisob-kitob qilinishi kerak boʻlgan vaqt davri (oy); Elektr energiyasini hisobga olish pribori — elektr energiyasi sarfini hisobga olish pribori (keyingi oʻrinlarda hisobga olish pribori deb ataladi) boʻlib, isteʼmol qilingan elektr energiyasining haq toʻlanishi lozim boʻlgan hajmi uning koʻrsatkichlari asosida aniqlanadi; tizim operatori — yagona elektr energetika tizimi, magistral elektr tarmoqlari faoliyatining texnologik rejimini tezkor-dispetcherlik boshqaruvini, shuningdek, uning boshqa davlatlar elektr energetika tizimlari bilan oʻzaro hamkorligini taʼminlovchi vakolatli tuzilma; subisteʼmolchi — hududiy elektr tarmoqlari korxonasi roziligi bilan boshqa isteʼmolchining elektr tarmoqlariga bevosita ulangan va u bilan elektr taʼminoti yuzasidan shartnoma tuzgan isteʼmolchi. Elektr energiyasi subisteʼmolchiga berilganda, isteʼmolchi mazkur Qoidalarga rioya qilish boʻyicha javobgar boʻladi; elektr taʼminotining texnologik broni — texnologik jarayonni, ishlab chiqarish siklini tugallash uchun zarur boʻlgan elektr energiyasi yoki quvvati hajmi; hisobga olish nuqtasi — elektr taʼminoti sxemasidagi nuqta, unda oʻlchash asbobi (yoki hisobga olish tizimi) yordamida elektr energiyasi sarfining hajmi aniqlanadi; elektr taʼminoti korxonasi — hududiy elektr tarmoqlari korxonasining tuman, shahar, iqtisodiy zona (sanoat zonasi) doirasida elektr energiyasini taqsimlash va sotishni amalga oshiruvchi boʻlinmasi; elektr qurilmasi — elektr energiyasini ishlab chiqarish, transformatsiya qilish, uzatish, taqsimlash hamda uni energiyaning boshqa turiga aylantirish uchun moʻljallangan mashinalar, apparatlar, elektr uzatish liniyalari va yordamchi uskunalar yigʻindisi (ular oʻrnatilgan inshootlar va binolar bilan birga); elektr energiyasini hisobga olishni nazorat qilish asbobini ulash sxemasini tekshirish (tekshirish) — Byuro va (yoki) hududiy elektr tarmoqlari korxonasining xodimi tomonidan isteʼmolchining instrumental usul bilan elektr energiyasi isteʼmolini hisobga olishni nazorat qilish asbobi va oʻlchov transformatorlarining ulanish sxemasi toʻgʻriligini tekshirish hamda bir vaqtning oʻzida belgilangan namunadagi dalolatnoma rasmiylashtirilib, keyinchalik uni axborot dasturiy kompleksining tegishli reyestriga kiritish; koʻrsatkichlarni nazorat tartibida tekshirish (aylanib chiqish) — Byuroning vakolatli shaxsi tomonidan elektr energiyasini hisobga olishni hisob-kitob qilish asboblaridan elektr energiyasining haqiqiy sarfi koʻrsatkichlarini olish va elektr energiyasini hisobga olish asboblari, oʻlchov transformatorlari, ularning ulash sxemalari va oʻrnatilgan plombalarning butligini koʻzdan kechirish; reaktiv energiyaning iqtisodiy qiymati — reaktiv energiyaning eng maqbul qiymati boʻlib, uning oshib ketishi elektr energiya sifatining yomonlashuviga va elektr taʼminoti korxonasi tarmoqlarida energiya yoʻqotish ortishiga olib keladi. maishiy isteʼmolchilar — elektr energiyasidan maishiy ehtiyojlar uchun foydalanuvchi aholi (uy egaligi/kvartiralar xonalari va hududini yoritish, elektr-maishiy va boshqa asboblardan foydalanish, ovqat tayyorlash, isitish va issiq suv taʼminoti). 4. Isteʼmol qilingan elektr energiyasini hisobga olish uchun “Oʻzstandart” agentligi yoki Oʻzbekiston Respublikasining oʻlchov vositasi turini tasdiqlash toʻgʻrisidagi sertifikatiga ega boʻlgan hududiy boʻlinmalar tomonidan roʻyxatdan oʻtkazilgan Elektr energiyasini hisobga olish va nazorat qilishning avtomatlashtirilgan tizimiga (EHNAT) mos keladigan hisobga olish asboblari qoʻllaniladi. Byuro isteʼmolchilar bilan birgalikda isteʼmol qilingan elektr energiyasining amaldagi miqdorini aniqlash uchun ulardagi elektr energiyasini hisobga olish asboblari (maishiy isteʼmolchilardan tashqari) koʻrsatkichlarini har oyda yozib olishi va zarur boʻlganda elektr energiyasini hisobga olish asboblarini ulash sxemasini tekshirib koʻrishi kerak. Isteʼmolchi tomonidan elektr energiyasi sarfi toʻgʻrisida hududiy elektr tarmoqlari korxonasi va Byuroga belgilangan shakl boʻyicha oʻz qoʻli bilan, faksimil, elektron yoki pochta aloqasi orqali taqdim etilgan hisobot yuridik shaxslar hamda tadbirkorlik faoliyatini amalga oshiruvchi jismoniy shaxslar uchun isteʼmol qilingan elektr energiyasining amaldagi hajmini aniqlash uchun asos boʻlib xizmat qiladi. EHNATning joriy etilishi munosabati bilan isteʼmolchilarning hisobga olish asboblaridagi koʻrsatkichlar avtomatlashtirilgan tizimning texnik parametrlariga muvofiq, biroq bir oyda kamida bir marta yoki isteʼmolchining buyurtmasi boʻyicha yozib olinadi. Hududiy elektr tarmoqlari korxonalari shaxsiy hisobraqam va hisobga olish asboblarining holati haqida batafsil maʼlumotlar doimiy asosda shakllantirilishini va idoralararo elektron hamkorlik qilish tizimiga real vaqt rejimida yuborilishini taʼminlaydi. 5. Isteʼmolchi oʻziga tegishli elektr tarmoqlariga kuchlanishi 1000 V gacha boʻlgan qoʻshimcha elektr qurilmalarini ruxsat etilgan quvvat miqdori darajasida ulashi mumkin (elektr energiyasini isitish va issiq suv taʼminoti uchun qoʻllashdan tashqari). 6. Elektr energiyasini ishlab chiqarish, uzatish, taqsimlash, isteʼmol qilish sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlar, texnik qoidalar va meʼyorlar talablariga rioya qilinishi yuzasidan davlat nazorati qonun hujjatlariga muvofiq Oʻzenergoinspeksiya tomonidan amalga oshiriladi. 7. Elektr energiyasining isrof qilib sarflanishi va isteʼmolchi elektr qurilmalarining avariya xavfini tugʻdiradigan yoki odamlar hayotiga xavf soladigan qoniqarsiz texnik holati aniqlanganda, “Oʻzenergoinspeksiya” elektr energiyasi yetkazib berishni qonun hujjatlarida belgilangan tartibda toʻxtatib qoʻyish huquqiga ega. “Oʻzenergoinspeksiya” tomonidan isteʼmolchida energiyadan nooqilona foydalanganlik, elektr energiyasini tejash boʻyicha tashkiliy-texnik tadbirlarni bajarmaslik holatlari aniqlangan taqdirda (imzolangan dalolatnomaga muvofiq), hududiy elektr tarmoqlari korxonasi elektr energiyasidan nooqilona foydalanish boʻyicha aniqlangan holatlardan kelib chiqqan holda energiya isteʼmolining shartnomadagi miqdorini kamaytirishga haqlidir. 8. Hududiy elektr tarmoqlari korxonalariga elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlaridagi avariyalarning oldini olish va bartaraf etish yoki odamlar xavfsizligini taʼminlash ishlari bilan bogʻliq kechiktirib boʻlmaydigan chora-tadbirlarni amalga oshirish zarur boʻlganda, isteʼmolchi bilan kelishmasdan va uni ogohlantirmasdan, biroq uni darhol xabardor qilgan holda elektr energiyasini uzatishni uzib qoʻyish yoki cheklashga ruxsat etiladi. 9. Obyektning elektr taʼminoti loyihasida koʻzda tutilgan oʻzaro zaxiralanuvchi manbalarni avtomatik ishga tushirish yoki asosiy manbani qayta avtomatik tiklash vaqtida elektr energiyasining uzib qoʻyilishi (sabablaridan qatʼi nazar) elektr taʼminotida tanaffus deb hisoblanmaydi. 10. Vakolatli davlat organlari maxsus qoidalar boʻyicha foydalaniladigan elektr qurilmalarini qonun hujjatlariga muvofiq energetika nazoratidan oʻtkazadi. 11. Davlat energetika nazoratining amalga oshirilishi isteʼmolchilarni foydalanilayotgan elektr tarmoqlari, asboblar va uskunalarning zarur texnik holati va xavfsizligi taʼminlanishi, elektr energiyasi isteʼmolining belgilangan rejimiga rioya etilishi uchun javobgarlikdan, shuningdek, elektr energiyasidan foydalanish paytida paydo boʻladigan avariyalar, yongʻinlar, elektr energiyasini hisobga olish asboblarining nosozliklari va boshqa qoida buzarliklar toʻgʻrisida hududiy elektr tarmoqlari tashkilotlarini darhol xabardor qilish majburiyatidan ozod qilmaydi. 12. Elektr tarmoqlari, asboblar va uskunalarning texnik holatiga va ularni ekspluatatsiya qilishga qoʻyiladigan talablar, shuningdek, ularga rioya etilishini nazorat qilish tartibi elektr energetika sohasidagi qonun hujjatlari bilan belgilanadi. 14. Respublikada elektr energiyasi isteʼmolining prognozi hududiy elektr tarmoqlari korxonalari tomonidan iqtisodiy rivojlanish, aholi sonining oʻsishi va uy-joy qurilishini hisobga olgan holda har bir isteʼmolchi bilan tuzilgan elektr taʼminoti shartnomalarida koʻrsatilgan ehtiyoj miqdorlari asosida aniqlanadi. 15. Elektr energetika obyektlarining ichki tarmoq elektr energiyasi isteʼmolining prognozi (korxonalarning elektr energiyasi ishlab chiqarish boʻyicha oʻzining va ishlab chiqarish ehtiyojlari, belgilangan tartibda tasdiqlangan elektr energiyasini elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlariga uzatish boʻyicha elektr energiyasining texnologik sarfi) har yili 1-oktabrgacha umumlashtiriladi hamda kelgusi yil uchun elektr energiyasi ishlab chiqarish va isteʼmol qilish balansi tarkibiga kiritiladi. 16. Elektr energiyasini ishlab chiqaruvchi korxona har yili 1-oktabrgacha Oʻzbekiston Respublikasi Energetika vazirligi (keyingi oʻrinlarda Energetika vazirligi deb ataladi), “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ va “Issiqlik elektr stansiyalari” AJga kelgusi yilga elektr energiyasi ishlab chiqarish boʻyicha mavjud quvvat va prognoz toʻgʻrisida maʼlum qiladi. 17. “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ “Issiqlik elektr stansiyalari” AJ, “Oʻzbekgidroenergo” AJ va “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ bilan birgalikda choraklar boʻyicha boʻlib chiqqan holda, kelgusi yilgi elektr energiyasi ishlab chiqarilishi va isteʼmol qilinishi balansining prognoz koʻrsatkichlarini shakllantiradi va joriy yilning 15-oktabrigacha uni Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va sanoat vazirligiga taqdim etish uchun Energetika vazirligiga kiritadi. “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ, “Issiqlik elektr stansiyalari” AJ, “Oʻzbekgidroenergo” AJ va “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlangan elektr energiyasi ishlab chiqarish va isteʼmol qilish balansining prognoz koʻrsatkichlariga muvofiq oʻz tasarruflaridagi tashkilotlarga elektr energiyasi ishlab chiqarilishi va isteʼmol qilinishining choraklarga taqsimlangan koʻrsatkichlarini prognoz yil uchun belgilangan muddatlarda yetkazadilar. 18. Elektr energiyasi bir vaqtning oʻzida ishlab chiqarilishi va isteʼmol qilinishi bilan tavsiflanadigan alohida tovar turi sifatida, hududiy elektr tarmoqlari korxonasi va energiya qurilmalari shu tashkilot tarmogʻiga bevosita ulangan isteʼmolchi oʻrtasida tuzilgan elektr taʼminoti shartnomasi asosida mazkur Qoidalarga muvofiq yetkazib beriladi. Yuridik shaxsning nomi oʻzgarganda yoki elektr qurilmalar mulkdori almashganda isteʼmol qilinadigan quvvat va (yoki) elektr taʼminotining ishonchlilik toifasi oʻzgarmasa, hududiy elektr tarmoqlari korxonasi va isteʼmolchi — elektr qurilmalarining huquqiy vorisi oʻrtasida elektr taʼminoti shartnomasi ommaviy oferta asosida elektr taʼminoti shartnomasini kelishish (qabul qilish) va uni axborot-kommunikatsiya tizimlari orqali yangi mulkdor tomonidan tasdiqlash yoʻli bilan tuziladi. Bunda isteʼmolchilarda abonentning shaxsiy raqami shakllantirilishi talab etilsa, HETK tomonidan yangi abonent raqami elektr taʼminoti shartnomasida koʻrsatiladi. Shuningdek, isteʼmolchilar shakllantirilgan abonentning shaxsiy raqami toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni YIDXP orqali yuridik shaxslar uchun — STIRni, jismoniy shaxslar uchun — pasport yoki ID-kartaga oid maʼlumotlarni (pasport seriyasi va raqami), JSHSHIRni yoki kadastr raqamlaridan birini kiritish yoʻli bilan aniqlanishi mumkin. 19. Hududiy elektr tarmoqlari korxonasi va isteʼmolchi oʻrtasidagi elektr taʼminoti shartnomasi elektr taʼminotining namunaviy shartnomasiga muvofiq tayyorlangan shaklda tuziladi. Elektr taʼminotining namunaviy shartnomasi “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ tomonidan ishlab chiqiladi, “Oʻzenergoinspeksiya”, Oʻzbekiston Respublikasi Monopoliyaga qarshi kurashish qoʻmitasi bilan kelishiladi va Energetika vazirligi tomonidan tasdiqlanadi. 20. Elektr taʼminoti shartnomasi 2 nusxada tuziladi. Bir nusxasi isteʼmolchiga taqdim etiladi, ikkinchisi hududiy elektr tarmoqlari korxonasida qoladi. 21. Subisteʼmolchilar isteʼmolchilar bilan elektr taʼminoti shartnomasini hududiy elektr tarmoqlari korxonalari roziligiga asosan tuzadi. 22. Subisteʼmolchilarga oʻz tarmoqlari orqali elektr energiyasini yetkazib beruvchi isteʼmolchilar subisteʼmolchilarning elektr energiyasi isteʼmolini hisobga olgan holda, hududiy elektr tarmoqlari korxonasi bilan elektr energiyasining umumiy (jami) miqdori boʻyicha elektr taʼminoti shartnomasini tuzadi. 23. Elektr energiyasi isteʼmolchilari, shu jumladan xususiy uy-joylarda yashovchilar, obyektlarni loyihalashtirish va ishga tushirishdan avval elektr qurilmalarining yangi yoki qoʻshimcha quvvatlarini hududiy elektr tarmoqlari korxonalarining elektr tarmoqlariga ulash uchun texnik shartlarni olishga majburdirlar. Texnik shartlarsiz elektr qurilmalarning elektr taʼminotini loyihalashtirish, qurilish-montaj ishlarini amalga oshirish va hududiy elektr tarmoqlari korxonalarining elektr tarmoqlariga ulash taqiqlanadi. Hududiy elektr tarmoqlari korxonalarining elektr tarmoqlariga ulanish uchun texnik shartlarning bajarilishi barcha isteʼmolchilar, loyihalash, qurilish-montaj va ishga tushirish-sozlash tashkilotlari uchun majburiy hisoblanadi. 24. Kuchlanishi 1000 V va undan yuqori boʻlgan transformatorlar yoki dvigatellarning yangi yoki qoʻshimcha quvvatlarini ulash, hududiy elektr tarmoqlari korxonalarining tarmoq transformatorlariga past kuchlanishli qurilmalarning yangi quvvatini ulash yoki ularning ruxsat berilgan quvvatini oshirish uchun texnik shartlar hududiy elektr tarmoqlari korxonasi tomonidan isteʼmolchi-buyurtmachidan (quruvchidan) yoki uning topshirigʻi boʻyicha bosh loyihalash tashkilotidan buyurtma olingandan soʻng bir oy muddatda belgilangan tartibda beriladi. Tadbirkorlik subyektlariga texnik shartlar Davlat xizmatlari markazlari tomonidan qonunchilikda belgilangan tartibda beriladi. Bunda isteʼmolchilarning xohishiga koʻra, ularni elektr tarmoqlariga “tayyor holda” ulash mumkin. Isteʼmolchilar uchun texnik shartlar toʻlov undirmasdan beriladi. 25. Isteʼmolchi texnik shartlarni olish boʻyicha buyurtmanomada loyihalashtirilayotgan obyektni tavsiflovchi quyidagi maʼlumotlarni qisqacha shaklda koʻrsatadi: yuklama miqdori, isteʼmolchining elektr taʼminoti ishonchliligi boʻyicha toifasi, joylashgan joyi (aholi punkti bilan bogʻliq kartografiya materiali), obyektni loyihalashtirish va qurish muddatlari. 26. Elektr qurilmalarning qoʻshimcha quvvati ulaganda, zaxira elektr taʼminotini talab etadigan toifaga oʻtish munosabati bilan elektr qurilmalarining elektr taʼminoti ishonchliligi boʻyicha toifasi oʻzgarganda hamda tashqi elektr taʼminoti sxemasi oʻzgargan taqdirda, isteʼmolchi qoʻshimcha texnik shartlar olishga majburdir. Belgilangan quvvat texnik shartlar va elektr taʼminoti shartnomasida belgilangan miqdordan oshirib yuborilganda, Byuro yoki uning talabnomasiga koʻra hududiy elektr tarmoqlari korxonasi tomonidan qoʻshimcha ulangan quvvat uzib qoʻyiladi. Bunda isteʼmolchi tomonidan isteʼmol qilishga ruxsat etilgan quvvatning oshirilishi tufayli avariya holati yuzaga kelganda va/yoki hududiy elektr tarmoqlari korxonalarining elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlariga zarar yetkazilganda, isteʼmolchidan qonun hujjatlarida belgilangan tartibda yetkazilgan haqiqiy zarar summasi ham undiriladi. 27. Elektr qurilmalari isteʼmolchining elektr tarmoqlaridan quvvat oladigan subisteʼmolchilar texnik shartlarni hududiy elektr tarmoqlari korxonasining ruxsati bilan isteʼmolchilardan oladi va elektr taʼminoti loyihasini “Oʻzenergoinspeksiya” va isteʼmolchi bilan kelishadi. Agar, subisteʼmolchining yuklamasi ortishi sababli isteʼmolchining tashqi elektr taʼminoti sxemasini oʻzgartirish yoki hududiy elektr tarmoqlari korxonasi bilan tuzilgan elektr taʼminoti shartnomasida qayd etilgan transformatorlar va yuqori voltli dvigatellar quvvatini koʻpaytirish talab etilsa, isteʼmolchi yuklamani koʻpaytirish boʻyicha texnik shartlarni hududiy elektr tarmoqlari korxonasidan oladi. 28. Obyektni hududiy elektr tarmoqlariga ulashning texnik shartlari eng yaqin elektr tarmoq xoʻjaligi obyektlari tomonidan ularning bandlik darajasi hisobga olingan holda beriladi va ushbu shartlarda quyidagilar koʻrsatiladi: elektr qurilmalarning isteʼmol qilishga ruxsat etilgan hamda qaytadan ulanadigan va/yoki qoʻshimcha hisoblab chiqilgan quvvati; ulanish nuqtasi (podstansiya, elektr stansiyasi yoki elektr energiyasini uzatish liniyasi), obyektni taʼminlovchi havo va kabel liniyalari tashkil etiladigan kuchlanish, alohida holatlarda tashqi elektr energiyasi taʼminoti sxemasi variantlarini ishlab chiqish zarurati koʻrsatiladi; yangi isteʼmolchining ulanishi tufayli mavjud tarmoqni kuchaytirish boʻyicha asoslangan talablar (simlar kesimlarini oshirish, transformatorlar quvvatini almashtirish yoki koʻpaytirish, zaxira yacheykalari barpo etish va shu kabilar); qisqa tutashish toklarining hisoblangan miqdori, releli himoya, avtomatika, aloqa, izolyatsiya va oʻta kuchlanishdan himoyaga qoʻyiladigan talablar; 50 kVt va undan yuqori isteʼmol qilishga ruxsat etilgan isteʼmolchilar uchun reaktiv quvvat oʻrnini toʻldirishga qoʻyiladigan talablar; elektr energiyasini hisobga olish boʻyicha qoʻyiladigan talablar; davlat standartlariga muvofiq tok qabul qilgichlar yonida barqarorlashtiruvchi qurilmalar va elektr energiyasi sifatini nazorat qiluvchi asboblar oʻrnatilishiga qoʻyiladigan talablar; isteʼmolchi yuklamasi sutkalik jadvalini tartibga solish boʻyicha talablar; elektr qurilmalarining namunaviy loyihalarini qoʻllash boʻyicha tavsiyalar; isteʼmolchining hududiy elektr tarmoqlari taʼminlovchi liniyalari ulanadigan elektr qurilmalariga qoʻyiladigan oʻziga xos talablar (yagona elektr energetika tizimida quvvat tanqisligi paydo boʻlganda bunday tok qabul qilgichlarning elektr taʼminotini saqlash maqsadida zaxira energiya manbaining, kuchlanish beriladigan joylarni avtomatik himoya qilishning zarurligi, taʼminlovchi liniyalarning parallel ishlashiga yoʻl qoʻyilishi, ayrim zaxira taʼminlovchi liniyalarga yuklamalarni ajratish va boshqalar); korxona, bino, inshootlar loyihasida (ishchi loyihasida) elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishni tashkil etish boʻyicha loyiha yechimlarini ishlab chiqish toʻgʻrisidagi talablar; isteʼmolchi tarmogʻiga ulanadigan subisteʼmolchilar roʻyxati (ularning yuklamalari va elektr energiyasi isteʼmoli toʻgʻrisidagi asosiy istiqbol maʼlumotlarini koʻrsatgan holda); ishlarni loyihalash va bajarishning amaldagi meʼyorlarini hisobga olgan holda, texnik shartlarning belgilangan amal qilish muddati. 29. Korxonalar, binolar, inshootlar, ularning navbatlari yoki alohida ishlab chiqarishlarning texnik shartlarga muvofiq ishlab chiqilgan elektr taʼminoti loyihalari (ishchi loyihalari) qonunchilikda belgilangan tartibda hududiy elektr tarmoqlari korxonasi tomonidan koʻrib chiqilishi va “Oʻzenergoinspeksiya” bilan kelishilishi kerak. 30. Isteʼmolchilarning yuklamalarini ulash bilan bogʻliq yangi elektr qurilmalarini va elektr tarmogʻi xoʻjaligining obyektlarini loyihalash va qurish, ishlab turganlarini kengaytirish va rekonstruksiya qilish isteʼmolchilarning mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi. 31. Isteʼmolchi, unda texnik imkoniyat mavjud boʻlsa, hududiy elektr tarmoqlari korxonasining talabi boʻyicha oʻz elektr tarmoqlariga boshqa isteʼmolchilarning elektr qurilmalarini ulashi shart. Isteʼmolchi hududiy elektr tarmoqlari korxonasining talabi boʻyicha oʻz elektr tarmoqlariga tadbirkorlik subyektlarining savdo avtomatlarini ulashlari shart. 32. Isteʼmolchilarning elektr qurilmalari ekspluatatsiya qilishga tayyorligini aniqlash va ularga kuchlanish berish qonunchilikda belgilangan tartibda amalga oshiriladi. Isteʼmolchilarning quvvati 20 kVtdan yuqori boʻlgan elektr qurilmalari yagona elektr energetika tizimi elektr tarmoqlariga ularning ekspluatatsiya qilishga tayyorligi aniqlanmasdan va “Oʻzenergoinspeksiya” tomonidan Isteʼmolchilarning elektr qurilmalarini elektr tarmoqlariga ulash toʻgʻrisidagi dalolatnoma imzolanmasdan ulanganligi aniqlanganda, ushbu elektr qurilmalar qoidabuzarliklar bartaraf etilgunicha va mazkur buzilishlarga yoʻl qoʻygan shaxslarga nisbatan tegishli choralar koʻrilgunicha elektr tarmoqlaridan darhol uziladi. 33. Isteʼmolchilarning quvvati 20 kVtdan yuqori boʻlgan yangi yoki rekonstruksiya qilingan elektr qurilmalariga kuchlanish berish “Oʻzenergoinspeksiya” tomonidan ularning ekspluatatsiya qilishga tayyorligi aniqlangani, tekshirilgan sxemalar va hisobga olish priborlari plombalangandan keyin, shuningdek, elektr taʼminoti shartnomasi tuzilganidan soʻng amalga oshiriladi. Isteʼmolchilarning quvvati 20 kVtdan yuqori boʻlgan yangi yoki rekonstruksiya qilingan elektr qurilmalariga kuchlanish berish ushbu bandning birinchi xatboshida nazarda tutilgan tartibda “Oʻzenergoinspeksiya”ning ishtirokisiz amalga oshiriladi. Bunda tadbirkorlik subyektlarining elektr qurilmalari elektr tarmoqlariga qonun hujjatlarida bilan belgilangan tartibda ulanadi. 34. Isteʼmolchilarning elektr qurilmalari ekspluatatsiya qilishga tayyorligini aniqlaydigan “Oʻzenergoinspeksiya” va uning hududiy boʻlimlari, shuningdek, hududiy elektr tarmoqlari korxonalari ekspluatatsiya qilish jarayonida ularning normal ishlashi uchun javobgar boʻlmaydi. 36. Elektr uskunalarining holati, foydalanilishi va ularga xizmat koʻrsatilishi yuzasidan isteʼmolchilar bilan hududiy elektr tarmoqlari korxonasi oʻrtasidagi javobgarlik darajasi elektr uskunalarining balans boʻyicha mansubligi bilan belgilanadi va elektr taʼminoti shartnomasiga ilova qilinadigan elektr tarmoqlarining balans boʻyicha mansubligini va tomonlarning ekspluatatsiya qilish boʻyicha javobgarligini chegaralash dalolatnomasida qayd etiladi. Elektr tarmoqlarining balans boʻyicha mansubligini va tomonlarning foydalanish javobgarligini chegaralash dalolatnomasi hududiy elektr tarmoqlari korxonasi va isteʼmolchi vakillari tomonidan imzolanadi. Kuchlanishi 1000 V va undan yuqori boʻlgan elektr qurilmalarining holati va ularga xizmat koʻrsatish yuzasidan javobgarlik chegaralari: yopiq taqsimlash qurilmalarining tashqi tomonidan elektr uzatish havo liniyasining oʻtish izolyatori ulangan joyda va simning ochiq taqsimlash qurilmalari izolyatorlari portal tizmasining taranglovchi qisqichidan chiqish joyida; elektr uzatishning taʼminlovchi yoki chiquvchi liniyalarining kabel yoki havodagi kirish simlari ulangan joylarida belgilanadi. Bunda oldingi jumlada keltirilgan ulanmalarning holati uchun podstansiyadan foydalanuvchi korxona javob beradi. Turli isteʼmolchilarga tegishli, tarmoqlangan simlarga (yopiq yoki ajratgichlar orqali) ega boʻlgan kuchlanishi 1000 V va undan yuqori boʻlgan elektr uzatish liniyalarining holati va ularga xizmat koʻrsatish yuzasidan javobgarlikning boʻlinish chegarasi asosiy liniyaning tarmoqlanish amalga oshirilgan tayanch nuqtasida belgilanadi. Tarmoqlangan simlarni ulovchi qisqichlarning holati uchun javobgarlik asosiy elektr uzatish liniya egasiga yuklatiladi. Kuchlanishi 1000 V boʻlgan elektr qurilmalarining holati va ularga xizmat koʻrsatish uchun isteʼmolchi va hududiy elektr tarmoqlari korxonasi oʻrtasidagi javobgarlik chegarasi: havodagi tarmoqlanishda — bino yoki quvur tayanchida oʻrnatilgan birinchi izolyatorlarda; kabel bilan kiritishda — binoga kirish joyida taʼminlovchi kabelning ulanish joylarida belgilanadi. Bunda xususiy uy-joy mulkdorlari shirkatlariga, muassasalarga va boshqa ishlab chiqarish bilan shugʻullanmaydigan isteʼmolchilarga tegishli uylardagi elektr tarmogʻining balans boʻyicha mansublik chegarasidagi ulanmalarning holati uchun hududiy elektr tarmoqlari korxonasi javob beradi. Elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilish xususiyatlariga koʻra, javobgarlikning boshqa asoslangan chegaralari ham belgilanishi mumkin. 37. Isteʼmolchi oʻz tasarrufidagi elektr qurilmalarning texnik holati va elektr xavfsizligi, Isteʼmolchilar elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik texnikasi qoidalariga rioya etilishi, elektr energiyasining oqilona sarflanishi, elektr energiyasi isteʼmolining belgilangan rejimlari bajarilishi, elektr energiyasi sifatining taʼminlanishi, shuningdek Byuro va “Oʻzdavenergonazorat” inspeksiyasi koʻrsatmalarining oʻz vaqtida bajarilishi uchun javob beradi. 38. Elektr stansiyalari va tarmoqlarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalarida va Isteʼmolchilarning elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik texnikasi qoidalarida hisobga olinmagan ishlab chiqarishning va elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishning oʻziga xos (yer osti, portlash xavfi boʻlgan ishlab chiqarishlar, elektr tortish kuchi va boshqa) shartlari mavjud boʻlganda, isteʼmolchilar ushbu elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilish va ularga xizmat koʻrsatish boʻyicha maxsus yoʻriqnomalarga ega boʻlishlari shart. 39. Maishiy isteʼmolchilar tomonidan oʻz maishiy ehtiyojlari uchun montaj qilingan kuchlanishi 1000 V dan yuqori kuchlanishdagi elektr tarmoqlari (elektr energiyasi uzatish liniyalari, transformator punktlari (keyingi oʻrinlarda TP deb ataladi) va boshqalar) foydalanishga topshirilishidan oldin texnik xizmat koʻrsatish uchun alohida shartnoma boʻyicha belgilangan tartibda elektr taʼminoti korxonalariga berilishi kerak. Isteʼmolchi tomonidan texnik xizmat koʻrsatish shartnomasi bekor qilinganda yoki texnik xizmat uchun oʻz vaqtida toʻlov oʻtkazilmaganda, ushbu elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlariga elektr energiyani yetkazib berish toʻxtatiladi. 40. Maishiy isteʼmolchi tomonidan oʻz ehtiyojlari uchun kuchlanishi 1000 V dan yuqori elektr tarmoqlari montaj qilingan hollarda: elektr energiyasini hisobga olish pribori TPning 0,4 kV li taqsimlash qurilmasida oʻrnatiladi; elektr tarmoqlari maishiy isteʼmolchining uyga egalik qilish hududidan tashqarida joylashtiriladi. 41. Maishiy isteʼmolchi 1000 V dan yuqori kuchlanishdagi elektr tarmoqlariga ega boʻlgan holda, maishiy isteʼmolchiga tegishli boʻlgan 1000 V dan yuqori kuchlanishli elektr tarmoqlaridagi (liniyalar, TP) elektr energiyaning texnologik yoʻqotishlari hisob-kitob yoʻli bilan aniqlanadi va uning isteʼmoliga qoʻshiladi hamda bu haqida elektr taʼminoti shartnomasida tegishli yozuv qayd etiladi. 42. Maishiy isteʼmolchilarga 1000 V gacha kuchlanishdagi bitta fiderdan zaxira manba sifatida qoʻshimcha fazaga ega boʻlish taqiqlanadi. 43. Isteʼmolchi elektr tarmoqlarining texnik holatini taʼminlash boʻyicha ekspluatatsiya xarajatlari uchun subisteʼmolchilar, isteʼmolchi bilan subisteʼmolchi oʻrtasida tuzilgan alohida shartnoma boʻyicha elektr energiyasining umumiy hajmidan olinadigan ulushga mutanosib ravishda haq toʻlaydi. Ekspluatatsiya xarajatlarini subisteʼmolchiga beriladigan elektr energiyasi tarifiga qoʻshishga ruxsat etilmaydi. 44. Elektr energiyasi uchun hududiy elektr tarmoqlari korxonasi bilan hisob-kitob qilish uchun isteʼmolchilar majburiy tartibda EHNATga mos keladigan elektron hisobga olish asboblari bilan, 750 kVA va undan yuqori quvvatga ulangan isteʼmolchilar esa — EHNATga mos keladigan koʻp funksiyali (koʻp tarifli) elektron hisobga olish asboblari bilan taʼminlangan boʻlishlari kerak. 45. EHNAT koʻrsatkichlar buzilishidan va inson omilining taʼsirini mumkin qadar kamaytirgan holda axborotlardan ruxsatsiz foydalanishdan kompleks himoya bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. 46. EHNATga mos keladigan hisobga olish asboblari boʻlmaganda, hududiy elektr tarmoqlari korxonalarini elektr tarmoqlariga hamda isteʼmolchilar va subisteʼmolchilarni elektr tarmoqlariga ulash taqiqlanadi. 47. Turli xil tarif guruhlariga mansub isteʼmolchi bitta elektr taʼminoti manbaidan elektr bilan taʼminlanganda, hisobga olish asboblari har bir tarif guruhi uchun alohida oʻrnatiladi. 48. Elektr energiyasini hisobga olish asboblari (shu jumladan aktiv va reaktiv energiyani oʻlchash vositalari, shuningdek EHNAT) mazkur Qoidalarga muvofiq oʻrnatiladi va Elektr qurilmalarning tuzilishi qoidalari talablariga javob berishi kerak. Hududiy elektr tarmoqlari korxonalari va isteʼmolchilar tomonidan ishga tushirilgan EHNAT belgilangan tartibda metrologik attestatsiyadan oʻtkazilishi kerak. 49. Elektr energiyasini texnik hisobga olish (elektr energiyasi sarfining belgilangan meʼyorlari bajarilishini nazorat qilish) uchun hisobga olish asboblari alohida sexlarda, koʻp energiya sarflaydigan agregatlarda, texnologik liniyalarida, binolarda, alohida obyektlarda va boshqalarda oʻrnatiladi. 50. Koʻp xonadonli uy-joylarda elektr energiyasi uchun hisob-kitob qilish maqsadida elektr energiyasini hisobga olish asboblari har bir xonadon uchun maxsus ajratilgan joylarda oʻrnatiladi. Har bir xonadonga oʻrnatishdan tashqari, uy-joylarda uyning umumiy ehtiyojlari (zinapoyalarni yoritish, liftlar, nasoslarning ishlashi va hokazolar) uchun sarflanadigan elektr energiyasi boʻyicha hisob-kitob qilish uchun ham umumiy hisobga olish asboblari oʻrnatiladi. 51. Isteʼmolchilarning (maishiy isteʼmolchilar va tadbirkorlik subyektlaridan tashqari) Elektr energiyasini hisobga olish asboblari, shuningdek elektr energiyasini hisobga olishning boshqa vositalari isteʼmolchilarning mablagʻlari hisobiga sotib olinadi, davlat qiyoslovidan oʻtkaziladi, hududiy elektr tarmoqlari korxonalari tomonidan Byuro bilan hamkorlikda bepul oʻrnatiladi, plombalanadi va roʻyxatdan oʻtkaziladi. 52. Maishiy isteʼmolchilar va tadbirkorlik subyektlaridagi elektr energiyasini hisobga olish elektron asboblarini sotib olish, oʻrnatish, roʻyxatga olish, davriy davlat qiyoslovidan oʻtkazish va plombalash, shuningdek, mavjud (jumladan, induksion) hisobga olish asboblari hududiy elektr tarmoqlari korxonasi mablagʻlari hisobidan almashtiriladi. Elektr tarmoqlariga yangidan ulanadigan uy-joylar va xonadonlarda EHNATga ulanadigan elektr energiyasini hisobga olish asboblari ham hududiy elektr tarmoqlari korxonasi hisobidan sotib olinadi, oʻrnatiladi, roʻyxatga olinadi va plombalanadi. Elektr tarmoqlariga yangidan ulanadigan uylar va xonadonlarda maishiy isteʼmolchilar tomonidan hududiy elektr tarmoqlari korxonasi bilan birgalikda elektr energiyasini hisobga olish asboblari oʻrnatiladigan joy va ularni oʻrnatish uchun zarur materiallar oldindan aniqlanadi. Bunda hisobga olish priborini montaj qilish uchun materiallar isteʼmolchi tomonidan sotib olinadi. Hisobga olish pribori uy-joy yoki xonadon egasining buyurtmanomasiga binoan bir hafta muddatda, uning ishtirokida hududiy elektr tarmoqlari korxonasining vakili tomonidan oʻrnatiladi. 53. Hisobga olish isteʼmolchining aybi bilan buzilgan taqdirda (tok va kuchlanishni oʻlchash transformatorlarining ishdan chiqishi, shuningdek, ikkilamchi kommutatsiya, hisobga olish asboblarining shikastlanishi va ularning yoʻqolishi) hisobga olish nazorat qilish asboblarini va ularga tegishli asbob-uskunalarni almashtirish, taʼmirlash, davlat qiyosloviidan oʻtkazish va oʻrnatish isteʼmolchi tomonidan ular qiymati va koʻrsatilgan xizmatlar uchun haq toʻlangan holda, hududiy elektr tarmoqlari korxonasi tomonidan amalga oshiriladi. 54. Elektr energiyasini hisobga olish asboblari, oʻlchov transformatorlari, ikkilamchi zanjirlar, aloqa liniyalarining, shu jumladan ularga oʻrnatilgan plombalarning saqlanishi va butunligi uchun javobgarlik binosida koʻrsatib oʻtilgan hisobga olish asboblari oʻrnatilgan tashkilotga yuklanadi. Elektr energiyasini hisobga olish asboblari, oʻlchov transformatorlari, EHNAT ikkilamchi zanjirlari va aloqa liniyalarining saqlanishi va texnik holati uchun elektr qurilmasi egasi boʻlgan tashkilot javob beradi. 55. Elektr energiyasini hisobga olish asboblarida: mahkamlanadigan joyda kojuxlarga, hisobga olish asboblari bilan birga foydalaniladigan oʻlchov transformatorlarida esa — alohida ajratilgan joylarda “Oʻzstandart” agentligining yoki uning hududiy boʻlinmasining belgilangan namunadagi plombasi boʻlishi kerak; elektr energiyasini hisobga olish priborining klemmniki qopqoqlarida, tok transformatorlarning klemmniklarida, xotira blokida va sinov bloklarinining hisobga olish asboblarini dasturlashdan foydalanish tugmasida (boʻlmasida), oʻtuvchi klemmniklarda, kuchlanish transformatorlari ajratgichlari yuritmalari va himoya avtomatlarida — hududiy elektr tarmoqlari korxonasining va Byuroning belgilangan namunadagi plombalari boʻlishi kerak. Elektr energiyasini hisobga olish asboblari va oʻlchov transformatorlarini birlamchi qiyoslovdan ishlab chiqaruvchi zavodda belgilangan tartibda oʻtkaziladi. Oʻlchov transformatorlarini davriy qiyoslovdan oʻtkazish “Oʻzstandart” agentligi tomonidan belgilangan tartibda va muddatlarda amalga oshiriladi. 56. Agar, maishiy isteʼmolchining elektr energiyasini hisobga olish priborining qiyoslovdan oʻtkazish oraligʻi tugashi bilan elektr taʼminoti korxonasi tomonidan belgilangan tartibda qiyoslov tadbirlari oʻtkazilmagan boʻlsa, unda ushbu isteʼmolchi qiyoslovdan oʻtkazish muddati tugagan hisobga olish priborining koʻrsatkichlariga koʻra elektr energiyasi haqini toʻlaydi. Bunda elektr taʼminoti korxonasi maishiy isteʼmolchi tomonidan qiyoslovdan oʻtkazish muddati tugagan hisobga olish priboridan foydalangan elektr energiyasi uchun qaytadan hisob-kitob qilish huquqiga ega emas. Maishiy isteʼmolchi oʻz hisoblash asbobini “Oʻzstandart” agentligida mustaqil qiyoslov oʻtkazish huquqiga ega. Bunda elektr taʼminoti korxonasi maishiy isteʼmolchining birinchi talabiga koʻra elektr energiyasini hisobga olish priborini bepul yechish, oʻrnatish, plombalash va roʻyxatdan oʻtkazishga majbur. Isteʼmolchilarga hududiy elektr taʼminoti korxonalari tomonidan elektr energiyasini hisobga olish va nazorat qilishning avtomatlashtirilgan tizimiga mos keladigan hisoblagichlar oʻrnatilishida (oʻrnatilganda), hisoblagichlarning sifat va sarf koʻrsatkichlari hamda ishlash mexanizmlariga (dasturiy taʼminot, hisoblagichlarning tarkibiy qismlari) isteʼmolchilar tomonidan shubha tugʻilgan taqdirda, isteʼmolchilar tomonidan belgilangan tartibda qiyoslovdan oʻtkazilishi va vakolatli organ tomonidan respublika hududida foydalanishga ruxsat etilgan boshqa turdagi hisoblagichlarni nazorat tartibida parallel ravishda isteʼmolchi mablagʻlari hisobidan elektr taʼminoti korxonasi tomonidan belgilangan tartibda bepul oʻrnatib beriladi. Bunda boshqa turdagi hisobga olish uskunasining elektr energiyasini hisobga olishning aniqlik darajasi hududiy elektr taʼminoti korxonalari tomonidan oʻrnatilgan hisob olish uskunasi bilan bir xil boʻlishi lozim. Hisoblagichlarning koʻrsatkichlarini solishtirish jarayonida tafovutlar aniqlangan taqdirda, isteʼmolchi bilan belgilangan tartibda qayta hisob-kitob qilinadi. 57. Byuro va Byuro koʻrsatmasi boʻyicha hududiy elektr tarmoqlari korxonasining vakillari shaxsiy guvohnomalari boʻlgan taqdirda, sutkaning istalgan vaqtida hisobga olish priborining koʻrsatkichlarini yozib olish va koʻrikdan oʻtkazish uchun isteʼmolchilarning (maishiy isteʼmolchilardan tashqari) elektr energiyasini hisobga olish asboblarini va ularning ulanish sxemalarini toʻsqinliksiz borib koʻrish huquqiga egadir. Byuro xodimining elektr energiyasini hisobga olish asboblarini tekshirishiga yoʻl qoʻymaslik dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi. Isteʼmolchi Byuro tomonidan tuzilgan dalolatnoma bilan tanishib, uni imzolashi zarur. Isteʼmolchi dalolatnomani imzolashni rad etgan taqdirda, bu haqda tegishli belgi qoʻyiladi. Rad etish ikki nafar guvoh yoki fuqarolarning oʻzini-oʻzi boshqarish organi vakili tomonidan tasdiqlangan boʻlishi kerak. Dalolatnomani imzolashni rad etgan isteʼmolchi buning sababini tushuntirishga haqli va u dalolatnomaga kiritilgan boʻlishi lozim. Isteʼmolchining dalolatnomani imzolashni rad qilgani uni elektr tarmoqlarlardan uzishga asos boʻladi va bu haqda u xabardor qilingan boʻlinishi lozim. 58. Elektr energiyasini hisobga olish asboblari va elektr energiyasini hisobga olish asboblari bilan birgalikda foydalaniladigan oʻlchov transformatorlarini boshqa joyga oʻrnatish va almashtirish Byuro va hududiy elektr tarmoqlari korxonasi bilan kelishilgan holda amalga oshiriladi va koʻrsatilgan xizmatlar haqi isteʼmolchi tomonidan toʻlanadi. Elektr energiyasini hisobga olish asboblarini, oʻlchov transformatorlarini oʻzboshimchalik bilan boshqa joyga oʻrnatish va (yoki) almashtirish holatlari aniqlangan taqdirda, Byuro yoki uning koʻrsatmasiga koʻra hududiy elektr tarmoqlari korxonasi isteʼmolchini elektr tarmoqdan uzib qoʻyadi. Qaytadan hisob-kitob qilish Byuro tomonidan hududiy elektr taʼminoti korxonasi bilan birgalikda mazkur Qoidalarga muvofiq amalga oshiriladi. 59. Elektr energiyasini hisobga olish sxemasini oʻzgartirish bilan bogʻliq boʻlgan har qanday ishlar faqat hududiy elektr tarmoqlari korxonasi tomonidan Byuro vakili va isteʼmolchi ishtirokida, bu haqida ular yozma ravishda xabardor qilingandan soʻng amalga oshiriladi. Ishlarni bajarish davrida foydalanilgan elektr energiyasini hisobga olish va hisob-kitob qilish hududiy elektr tarmoqlari korxonasi tomonidan belgilangan vaqtinchalik sxemalar boʻyicha amalga oshiriladi. 60. Bevosita “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ, “Issiqlik elektr stansiyalari” AJ, “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ va (yoki) “Oʻzbekgidroenergo” AJ korxonalarining elektr tarmoqlaridan hamda isteʼmolchilar yoki subisteʼmolchilar elektr tarmoqlari orqali uzatiladigan elektr energiyasi uchun isteʼmolchilar bilan hisob-kitoblar belgilangan tartibda tasdiqlangan tegishli tariflar boʻyicha elektr taʼminoti shartnomasiga muvofiq amalga oshiriladi. Barcha elektr energiyasi isteʼmolchilari (maishiy isteʼmolchilardan tashqari) hududiy elektr tarmoqlari korxonalari bilan birgalikda hisob-kitob davri tamom boʻlgandan keyin har oy besh kun mobaynida foydalanilgan elektr energiyasi uchun oʻzaro hisob-kitoblarning taqqoslash dalolatnomasini tuzishlari shart. 61. Elektr energiyasi uchun hisob-kitob qilish maqsadida isteʼmolchilarni tarif guruhlari boʻyicha taqsimlanishi mazkur Qoidalarga muvofiq belgilanadi. Hududiy elektr tarmoqlari korxonasi bilan elektr taʼminoti shartnomasi tuzilgandan keyin isteʼmolchining aybi bilan isteʼmolchini tegishli boʻlmagan tarif guruhiga kiritish holati aniqlanganda, hududiy elektr taʼminoti korxonasi tomonidan shartnoma tuzilgan paytdan, biroq daʼvo muddatidan ortiq boʻlmagan davr uchun qayta hisob-kitob qilinadi. 62. Elektr energiyasi uchun hisob-kitob qilish uchun I tarif guruhi isteʼmolchilari uchun tabaqalashtirilgan tarif qoʻllaniladi. Tabaqalashtirilgan tarif sutkaning vaqt zonasi boʻyicha isteʼmol qilingan har 1 kVt/s elektr energiyasi uchun toʻlovdan iborat. Bunda: yarim tigʻiz davr — sutkaning yorugʻ vaqti (soat 900 dan 1700 gacha); tigʻiz davr — ertalabki va kechki maksimum (yagona elektr energetika tizimining maksimal yuklamalar soatlari soat 600 dan 900 gacha va soat 1700 dan 2200 gacha); tungi davr — sutkaning qorongʻi davri (yagona elektr energetika tizimining minimal yuklamalar soatlari soat 2200 dan 2400 gacha va soat 0000 dan 0600 gacha). Bunda yagona elektr energetika tizimining eng katta yuklamali soatlarida foydalanilgan elektr energiyasi uchun toʻlovlar belgilangan tarifga nisbatan 1,5 baravar miqdorda oʻsuvchi koeffitsiyentni koʻllash orqali, eng kam yuklamali soatlarda esa belgilangan tarifga nisbatan 1,5 baravar miqdorda kamayuvchi koeffitsiyentni koʻllash orqali va yarim tigʻiz paytda oʻrnatilgan tarif boʻyicha amalga oshiriladi. Belgilangan tarif II tarif guruhi isteʼmolchilari uchun bir stavkali tarifga mos keladi. 63. Elektr energiyasi uchun hisob-kitoblar II, III, IV tarif guruhlari isteʼmolchilari bilan bir stavkali tarif boʻyicha amalga oshiriladi. Bir stavkali tarif hisob-kitob davrida isteʼmol qilingan har bir kVt/s elektr energiyasi uchun toʻlovdan iborat. Elektr energiyasini realizatsiya qilishda narxni shakllantirishning alohida tartibi belgilanadigan tashkilotlar roʻyxatida nazarda tutilgan, 750 kVAgacha quvvatga ulangan, mahsulot ishlab chiqaruvchi va ayrim xizmatlar koʻrsatuvchi isteʼmolchilar elektr energiyasi uchun toʻlovlarni Hukumat qarori bilan belgilangan oʻsib boruvchi koeffitsiyentlar va tariflarga muvofiq toʻlaydi. 631.Ulangan quvvatidan qatʼiy nazar, kripto-aktiv va mayning sohasida faoliyatni amalga oshiruvchi isteʼmolchilar (turli kriptovalyutalarda yangi birliklar va komissiya yigʻimlari formatida mukofot olish imkonini beradigan taqsimlash platformasini taʼminlash va yangi bloklar yaratish boʻyicha faoliyat) foydalangan elektr energiyasi uchun toʻlovlarni tegishli tarif guruhiga asosan belgilangan tarifga nisbatan 5 barobar oʻsuvchi koeffitsiyentga muvofiq toʻlaydi. 632. Tashqi reklama obyekta (konstruksiyasi) (video-ekranlar, elektron displeylar, media fasad va boshqa texnik vositalar) uchun foydalanilgan elektr energiyasiga toʻlovlar tegishli tarif guruhiga asosan belgilangan tarifga nisbatan 3 barobar oʻsuvchi koeffitsiyentga muvofiq amalga oshiriladi. 633. Elektr energiyasini nazorat qilish va hisobga olishning avtomatlashtirilgan tizimi doirasida isteʼmol qilinadigan elektr energiyasidan oqilona foydalanish maqsadida elektr energiyasining quvvati oʻrtacha oylik isteʼmol miqdoridan oshib ketgan III guruh isteʼmolchilariga: 1 001 dan 5 000 kVt soatgacha isteʼmol uchun belgilangan tarifga nisbatan 2 barobar; 5 001 dan 10 000 kVt soatgacha isteʼmol uchun belgilangan tarifga nisbatan 3 barobar; 10 000 kVt soatdan yuqori isteʼmol uchun belgilangan tarifga nisbatan 4 barobar oʻsuvchi koeffitsiyent koʻllaniladi. 634. Isteʼmol qilinadigan elektr energiyasidan oqilona foydalanish maqsadida maishiy isteʼmolchilarning elektr energiyasi isteʼmoli yuklama orqali chegaralanadi. Bunda “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ tomonidan elektr energiyasini nazorat qilish va hisobga olishning avtomatlashtirilgan tizimi doirasida isteʼmolchilarga ehtiyojlari uchun zarur boʻlgan qurilmalarning minimal quvvatidan hamda joylashgan hududidan kelib chiqib, hisoblagich orqali 10 — 15 kVt quvvat doirasida cheklov kiritiladi. 64. Bir necha tarif guruhlariga mansub isteʼmolchilar bilan hisob-kitoblar, har bir tarif guruhiga alohida oʻrnatilgan hisobga olish asboblari koʻrsatkichlari boʻyicha amalga oshiriladi. 65. Elektr energiyasi uchun haq toʻlash hududiy elektr tarmoqlari korxonasi yoki isteʼmolchining tomonidan yoziladigan toʻlov hujjatlari boʻyicha elektr taʼminoti shartnomasiga muvofiq amalga oshiriladi. 66. EHNATga ulangan yoki oldindan haq toʻlash qurilmasi va hisobga olish priboriga ega boʻlgan isteʼmolchilarga elektr energiyasi yetkazib berish oldindan toʻlangan toʻlov doirasida amalga oshiriladi. 68. Isteʼmolchi yuridik shaxs sifatida tugatilgan taqdirda, uning elektr qurilmasiga hududiy elektr tarmoqlari korxonasi tomonidan elektr energiyasi yetkazib berish taqiqlanadi. Agar, elektr energiyasi yetkazib berish toʻxtatilmagan boʻlsa, u holda buning oqibati uchun Byuro va hududiy elektr tarmoqlari korxonasi qonun hujjatlarida belgilangan tartibda javob beradi. 69. Hisobga olish asboblari koʻrsatkichlari yozib olinmagan yoki elektr energiyasi sarfi toʻgʻrisidagi hisobot isteʼmolchi tomonidan taqdim etilmagan taqdirda, hududiy elektr tarmoqlari korxonasi tomonidan elektr energiyasi (shu jumladan aktiv va reaktiv energiya) isteʼmolining shartnomaviy miqdori boʻyicha yoki oʻtgan hisob-kitob davr uchun elektr energiyasi isteʼmolining oʻrtacha sutkalik amaldagi miqdori toʻgʻrisidagi maʼlumotlar asosida hisob-kitob qilinadi. Bunda hisobga olish asboblari koʻrsatkichlari nazorat tartibida Byuro tomonidan yozib olingandan keyin amalda isteʼmol qilingan elektr energiyasi uchun qayta hisob-kitob qilinadi. Qayta hisob-kitob isteʼmolchi yoki uning vakili ishtirokida yoxud uning ishtirokisiz belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 70. Elektr energiyasi uchun toʻlov quyidagi tartibda amalga oshiriladi: maishiy isteʼmolchilar har oyning 10-sanasiga qadar oʻtgan oyda isteʼmol qilingan elektr energiyasi uchun toʻliq hisob-kitob qilishlari shart; mazkur bandning ikkinchi xatboshida koʻrsatilgan muddat oʻtgandan keyin qarzdorlik mavjud boʻlganda, maishiy isteʼmolchilar belgilangan tartibda elektr tarmoqlaridan majburiy uziladi; isteʼmolchilarga (maishiy isteʼmolchilardan tashqari) elektr energiyasini yetkazib berish 50 foiz oldindan haq toʻlash asosida amalga oshiriladi. Oldindan haq toʻlamagan isteʼmolchilarga nisbatan elektr tarmoqlaridan toʻliq uzishgacha boʻlgan choralar koʻriladi. 71. Toʻlov hujjatida xatolar yoki hisobga olish asboblari koʻrsatkichida noaniqliklar aniqlangan taqdirda, isteʼmolchi hududiy elektr tarmoqlari korxonasiga darhol murojaat qilishi kerak, korxona esa, oʻz navbatida, qayd etilgan holatlar toʻgʻrisida Byuroga kechiktirmasdan xabar beradi. Hududiy elektr tarmoqlari korxonasi Byuro va isteʼmolchi bilan birga murojaat qilgan kundan boshlab oʻn sutkadan kechiktirmay, hisob-kitobni tekshirishi, zarurat boʻlganda esa hisobga olish priborini ham koʻrikdan oʻtkazishi kerak. Hisobga olish priborini koʻrikdan oʻtkazish yoki toʻlov hujjatidagi xatolar toʻgʻrisidagi murojaat qilinganda taqdirda ham isteʼmolchi toʻlovni belgilangan tartibda toʻlash majburiyatidan ozod etmaydi. Agar, hisobga olish asboblari koʻrsatkichlaridagi chetga chiqish ushbu hisobga olish pribori uchun belgilangan aniqlik doirasidan oshmasa, bunday chetga chiqishlar yoʻl qoʻyilishi mumkin deb hisoblanadi. Agar, toʻlov hujjatini tekshirish yoki hisobga olish priborini koʻrikdan oʻtkazishdan keyin (shu jumladan isteʼmolchi murojaat qilmasa ham) qayta hisob-kitob qilish zarurligi aniqlansa, bunday qayta hisob-kitob hududiy elektr tarmoqlari korxonasi tomonidan elektr energiyasi uchun navbatdagi toʻlov hujjatini yozishda amalga oshiriladi. 72. Hududiy elektr tarmoqlari korxonasi va isteʼmolchi oʻrtasida hisob-kitob qilish uchun aktiv va reaktiv energiyani hisobga olish hududiy elektr tarmoqlari korxonasi va isteʼmolchi tarmoqlarining balans boʻyicha mansublik chegarasida amalga oshiriladi, ushbu Qoidalarning 74-bandida koʻrsatilgan holatlar bundan mustasno. 73. Hisob-kitob davrida isteʼmolchilarga yetkazib berilgan elektr energiyasi miqdori va xuddi shu davrda hududiy elektr tarmoqlari korxonasi tomonidan qabul qilingan elektr energiyasi miqdori oʻrtasidagi tafovut (shu jumladan, elektr energiyasining amaldagi texnologik sarfi normativ sarfdan oshishi hisobidan paydo boʻlayotgani), meʼyorlar doirasida ushbu elektr tarmoqlar orqali elektr energiyasini uzatishdagi uning texnologik sarfining oʻrnatilgan tartibda tasdiqlangan normativi hajmi chiqarib tashlangan holda, hududiy elektr tarmoqlarining davr xarajatlariga oʻtkaziladi va yuridik shaxslarning foyda soligʻini hisoblashda chegirilmaydi. 74. Elektr energiyasini hisobga olish pribori elektr tarmogʻining balans boʻyicha mansublik chegarasida oʻrnatilmaganda, elektr tarmogʻining chegarasidan hisobga olish pribori oʻrnatilgan joyigacha boʻlgan uchastkadagi aktiv va reaktiv energiya texnologik sarfining hajmi isteʼmolchi bilan birgalikda hisoblash orqali aniqlanadi va elektr tarmogʻining balans boʻyicha mansubligiga qarab hududiy elektr tarmoqlari korxonasining va isteʼmolchining hisobiga oʻtkaziladi. 75. Elektr energiyasi yagona elektr energetika tizimidan tranzit boʻyicha isteʼmolchining elektr tarmogʻi orqali hududiy elektr tarmoqlari korxonasining elektr tarmogʻiga uzatilganda, isteʼmolchi tarmoqlaridagi elektr energiyasi texnologik sarfining bir qismi, isteʼmolchining elektr tarmogʻiga kelib tushgan elektr energiyasining umumiy miqdoriga nisbatan hududiy elektr tarmoqlari korxonasining elektr tarmogʻiga isteʼmolchi tomonidan uzatilgan elektr energiyasi miqdoriga mutanosib ravishda, yagona elektr energetika tizimining elektr tarmoqlaridagi texnologik sarflarga oʻtkaziladi. 76. Isteʼmolchining aybi bilan elektr taʼminoti shartnomasida koʻrsatilgan elektr energiyasi hajmi toʻliq isteʼmol qilinmagan taqdirda, avans tariqasida toʻlangan mablagʻlar qaytarib berilmaydi va elektr energiyasi uchun keyingi hisob-kitoblarda hisobga olinadi. 77. Isteʼmolchining elektr energiyasi haqini toʻlash, reaktiv energiya kompensatsiyasi uchun tarifga ustamalar, shuningdek, noqonuniy foydalanilgan elektr energiyasi qayta hisob-kitobi va penya boʻyicha qarzi boʻlgan taqdirda, uning avans toʻlovi hisobiga oʻtkazilgan mablagʻlari qarzni qoplashga yoʻnaltiriladi va avans toʻlovi (oldindan haq toʻlash) sifatida hisobga olinmaydi. 78. Isteʼmolchi tomonidan foydalanilgan elektr energiyasi (quvvati) uchun hisob-kitob boʻyicha oʻzaro hisob-kitoblarni solishtirish dalolatnomasini imzolash rad etilgan taqdirda, qarzni undirish tuzilgan elektr taʼminoti shartnomasiga muvofiq shartnomaviy hajmdan kelib chiqqan holda, isteʼmolchining bankdagi hisob raqamiga toʻlov talabnomasi qoʻyish yoʻli bilan amalga oshiriladi. 79. Isteʼmolchi (maishiy isteʼmolchilardan tashqari) egallab turgan binodan uning topshirilishi, sotilishi yoki boshqa sabablarga koʻra koʻchib ketgan taqdirda, u bu haqida hududiy elektr tarmoqlari korxonasini yozma shaklda xabardor qilishi hamda elektr energiyasi uchun koʻchib ketish kunigacha toʻliq hisob-kitob qilishi shart, shundan soʻng hududiy elektr tarmoqlari korxonasi obyektga elektr energiyasi yetkazib berishni toʻxtatadi. Yangi isteʼmolchini rasmiylashtirish va elektr qurilmalarini elektr tarmogʻiga ulash belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 80. Tomonlar ularning xohish va harakatlariga bogʻliq boʻlmagan tabiiy ofatlar yoki ijtimoiy-iqtisodiy vaziyatlar sababli ushbu sharoitlarda qaytarib boʻlmaydigan va oldindan bilib boʻlmaydigan favqulodda holatlarni oʻz ichiga olgan yengib boʻlmas kuch (fors-major) oqibatida oʻz zimmasiga olingan majburiyatlarni bajara olmasa, tomonlardan hech biri oʻz majburiyatlarini toʻliq yoki qisman bajarmagani uchun javob bermaydi. 81. Agar koʻrsatilgan fors-major holatlari majburiyatlarning shartnomada belgilangan muddatlarda bajarilishiga taʼsir qilsa, u holda ushbu muddatlar fors-major holatlarining amal qilish vaqtiga, ammo elektr taʼminoti shartnomasining amal qilish muddatidan koʻp boʻlmagan vaqtga uzaytiriladi. 82. Hududiy elektr tarmoqlari korxonasi tuman, shahar, iqtisodiy zona (sanoat zonasi) doirasida elektr energiyasi uchun toʻlovni yigʻish funksiyalarini belgilangan tartibda xususiy operatorga oʻtkazishi mumkin. Elektr energiyasi uchun toʻlovni yigʻish funksiyalarini bajaruvchi xususiy operatorlar oʻz faoliyatini belgilangan tartibda amalga oshiradilar. 83. Elektr energiyasi uchun amaldagi tariflar oʻzgargan taqdirda, hududiy elektr tarmoqlari korxonasi ularning kuchga kirishidan kamida oʻn besh kun oldin qarorni ommaviy axborot vositalarida eʼlon qiladi. Bunda elektr energiyasi uchun tariflar oʻzgargan sanadan qatʼiy nazar, elektr taʼminoti shartnomasi oʻz kuchida qoladi va isteʼmolchi foydalanilgan elektr energiyasi uchun yangi tarif kuchga kirgan kundan boshlab haq toʻlashga majburdir. Tarif oʻzgargan taqdirda, maishiy isteʼmolchilardan tashqari, isteʼmolchilar elektr energiyasi (shu jumladan, aktiv va reaktiv energiya)ning avans tariqasida toʻlangan hajmi uchun toʻlov kunidan boshlab keyingi 1 oydan ortiq boʻlmagan muddatda, maishiy isteʼmolchilar esa — keyingi 2 oydan ortiq boʻlmagan muddatda qoʻshimcha toʻlov toʻlashdan ozod etiladi. 84. Ulangan quvvati 750 kVA va undan ortiq boʻlgan isteʼmolchilar elektr energiyasi uchun tabaqalashtirilgan tarif boʻyicha hisob-kitob qiladi (budjet tashkilotlari, suv taʼminoti tashkilotlari, fermer xoʻjaliklari va suv isteʼmolchilari uyushmalarining nasos stansiyalari, shuningdek Davlat budjetidan moliyalashtiriladigan nasos stansiyalari bundan mustasno). 85. Isteʼmolchining sexlari yoki obyektlari alohida joylashgan boʻlsa va taqsimlovchi umumiy elektr tarmoqqa ega boʻlmasa, bu sexlar yoki boshqa alohida obyektlar boʻyicha hisob-kitoblar isteʼmolchining oʻzi bilan hisob-kitob qilishda qoʻllanadigan tarifdan qatʼiy nazar, tegishli isteʼmolchilar guruhlari uchun belgilangan tariflar boʻyicha amalga oshiriladi. 86. Tabaqalashtirilgan tarif boʻyicha hisob-kitob qilmaydigan barcha boshqa isteʼmolchilar elektr energiyasi uchun bir stavkali tarif boʻyicha hisob-kitob qiladi. 88. Xususiy uy-joy mulkdorlari shirkatlari va kommunal-ekspluatatsiya tashkilotlari umumiy uy-joy ehtiyojlariga foydalaniladigan elektr energiyasi uchun hududiy elektr tarmoqlari korxonasi bilan elektr taʼminoti shartnomasiga asosan elektr tarmogʻining balans boʻyicha mansublik chegarasini hisobga olishning boʻlinish nuqtasida oʻrnatilgan elektr energiyani hisobga olish asboblarining koʻrsatkichlari boʻyicha maishiy isteʼmolchilar uchun belgilangan tarifga muvofiq hisob-kitob qiladilar. 89. Elektr taʼminoti korxonasining elektr tarmoqlari va uylarning ichki elektr tarmoqlarining boʻlinish chegarasidan umumiy mulk hisoblanadigan ushbu tarmoqlardan taʼminlanadigan maishiy isteʼmolchilarning elektr energiyasini hisobga olish asboblarigacha boʻlgan elektr tarmoqlaridagi elektr energiyasi yoʻqotishlari hududiy elektr tarmoqlari korxonalarining texnologik yoʻqotishlarida hisobga olinadi. 90. Koʻp xonadonli uy-joylarni bevosita boshqarganda uy-joy egalarining umumiy yigʻilishi bilan vakil qilingan uy-joylarning egalari uyning umumiy ehtiyojlari uchun sarflanadigan elektr energiyasi uchun hisob-kitoblar qilish uchun hududiy elektr tarmoqlari korxonasi bilan elektr taʼminoti shartnomasi tuzish huquqiga ega. Bunda uy-joy mulkdorlari umumiy yigʻilishi bilan vakil qilingan bir yoki bir necha uy-joy mulkdori hududiy elektr tarmoqlari korxonasi bilan munosabatlarda uy-joy mulkdorlari nomidan harakat qilishga haqlidir. 91. Qabul qilish komissiyasining dalolatnomalariga asosan yangidan foydalanishga topshirilayotgan koʻp kvartirali uy-joylarni oʻz balansiga qabul qilib olgan tashkilotlar yoxud quruvchilar ushbu uylarni elektr tarmogʻiga ulashga ruxsat olish uchun hududiy elektr tarmoqlari korxonasiga har bir uyda EHNATga mos keladigan elektr energiyasini hisobga olish priborini oʻrnatish uchun buyurtmanoma taqdim etishi va elektr energiyani hisobga olish asboblarining va ularni oʻrnatish boʻyicha koʻrsatilgan xizmat narxini toʻlashi shart. 92. Uy-joylarning elektr uskunalari va elektr tarmoqlaridan foydalanishga ekspluatatsiya tashkiloti tomonidan ular belgilangan tartibda qabul qilinib, tegishli hujjatlar rasmiylashtirilgandan keyin ruxsat etiladi. 93. Hududiy elektr tarmoqlari korxonasi turar joy va noturar joy fondi binolarining egalari va ijarachilar (yuridik shaxslar yoki yuridik shaxs tashkil etmasdan tadbirkorlik faoliyatini amalga oshiruvchi jismoniy shaxslar) bilan elektr taʼminoti shartnomasini tuzadi va ularga shaxsiy hisob raqamlari ochadi. Bitta xususiy uy-joy mulkdorlari shirkati bir necha shirkatlarga boʻlinganda yoki vaqtincha turar joy va noturar joy fondining uy-joylarini kimningdir mol-mulkiga oʻtkazish masalasi vaqtincha hal etilmagan taqdirda, hududiy elektr tarmoqlari korxonasi mahalliy davlat hokimiyati organlari bilan kelishgan holda, maʼlum bir uy-joylarning umumiy ehtiyojlari uchun foydalaniladigan elektr energiyasini yetkazib berishni toʻxtatadi. 94. Shaxsiy hisob raqamini boshqa isteʼmolchiga qayta rasmiylashtirish hududiy elektr tarmoqlari korxonasi tomonidan turar joy va noturar joy fondining yangi mulkdorining kadastr hujjatlari maʼlumotlariga muvofiq amalga oshiriladi. Bunda Oʻzbekiston Respublikasi Yer resurslari, geodeziya, kartografiya va davlat kadastri davlat qoʻmitasi va uning hududiy tarkibiy qismlari koʻchmas mulkka egalik huquqi davlat roʻyxatidan oʻtkazilgandan keyin uch kun muddatda hududiy elektr tarmoqlari korxonalariga koʻchmas mulk egasi haqida maʼlumot yuboradi va unga muvofiq isteʼmolchilar bilan shartnomalar qayta rasmiylashtiriladi. Turar joy va noturar joy fondi binosiga koʻchib kirgan yangi mulkdor ularni elektr tarmogʻiga ulash uchun 30 kun mobaynida hududiy elektr tarmoqlari korxonasi bilan elektr taʼminoti shartnomasini tuzishi va oʻz nomiga shaxsiy hisobraqamni rasmiylashtirishi shart. Shaxsiy hisob raqami koʻrsatilgan muddatda rasmiylashtirilmasa, toʻlov toʻlanmaganligi uchun barcha javobgarlik turar joy va noturar joy fondi binosining yangi mulkdori zimmasiga yuklanadi. Koʻchmas mulk oldi-sotdi bitimi davlat roʻyxatidan oʻtkazish organi tomonidan davlat roʻyxatiga olingandan soʻng mulkdorning familiyasi, ismi, otasining ismi, doimiy yashash joyi, notarial harakat amalga oshirilgan kun va qayd etilgan raqam, koʻchmas mulk kadastr raqami va koʻchmas mulkning umumiy (turar joy) maydoni, shuningdek, mobil telefon raqami va elektron pochta manzili (mavjud boʻlsa) koʻrsatilgan maʼlumot yuboriladi. Bunda hududiy elektr tarmoqlari korxonasi maʼlumot tushgandan keyin bir oy muddatda mulkdor bilan elektr taʼminoti shartnomasini tuzishi shart. 95. Hududiy elektr tarmoqlari korxonasi turar joy va noturar joy fondi binolarining egalari bilan elektr energiyasi uchun hisob-kitoblarni, turar joy va noturar joy binolarining ijarachilarga (yuridik shaxs boʻlgan ijarachilar bundan mustasno) yoki yollovchilarga topshirilishidan qatʼiy nazar, umumiy hisobga olish pribori boʻyicha amalga oshiradi. Ijarachilar bilan yollovchilar oʻrtasidagi oʻzaro hisob-kitoblar boʻyicha nizolar belgilangan tartibda koʻrib chiqiladi. 96. Kommunal xonadonda bir nechta oila yashaganda, hisob-kitob davrida isteʼmol qilingan elektr energiyasini alohida oilalar oʻrtasida taqsimlash nazorat hisobga olish asboblarining koʻrsatkichlari boʻyicha amalga oshiriladi. Nazorat hisobga olish asboblarini oʻrnatish uchun hududiy elektr tarmoqlari korxonasining ruxsati talab qilinmaydi. Nazorat hisobga olish asboblarining toʻgʻri ishlashini nazorat qilish, ularning koʻrsatkichlarini yozib olish va elektr energiyasi uchun oʻzaro hisob-kitoblarni amalga oshirish majburiyatlari yashovchilarning zimmasiga yuklanadi. Umumiy foydalaniladigan joylarda isteʼmol qilingan elektr energiyasi miqdori alohida oilalar oʻrtasida amalda yashovchilarning soni boʻyicha taqsimlanadi. Hududiy elektr tarmoqlari korxonasi elektr energiyasidan umumiy hisobga olish pribori orqali foydalanuvchi fuqarolar bilan hech qanday hisob-kitoblarni amalga oshirmaydi. 97. Elektr energiyasi uchun oʻz vaqtida haq toʻlash boʻyicha mazkur Qoidalarga rioya qilish, turar joy va noturar joy fondi binosidagi hisobga olish priborining saqlanishi va butligini taʼminlash uchun javobgarlik turar joy va noturar joy fondi binosining egasi zimmasiga yuklanadi. 98. Elektr energiyasini hisobga olish asboblari zinapoya maydonchalarida oʻrnatilgan taqdirda ularning saqlanishi va butligi uchun xususiy uy-joy mulkdorlari shirkati hamda tasarrufida uy-joy boʻlgan idora, tashkilot javob beradi. Zinapoya maydonchalarida oʻrnatilgan elektr energiyasini hisobga olish asboblariga zarar yetkazilganda yoki oʻgʻirlangan taqdirda, xususiy uy-joy mulkdorlari shirkati va idora, tashkilot ularni oʻz hisobidan tiklashi shart. Koʻp kvartirali uylardagi xonadonlar va xususiy xonadonlar ichida oʻrnatilgan hisobga olish asboblarining saqlanishi va butunligi uchun isteʼmolchi javob beradi. 99. Xususiy uy-joy mulkdorlari shirkati, uy-joy mulkdorlari va turar joylardagi hamda boshqa binolardagi xonalarni ijarachilarga (yuridik shaxslarga yoki yuridik shaxs tashkil etmasdan tadbirkorlik faoliyatini amalga oshiruvchi jismoniy shaxslarga) ijaraga beruvchi boshqa tashkilotlar hududiy elektr tarmoqlari korxonasining ruxsatisiz ijarachilarga tegishli boʻlgan elektr qurilmalarini (elektr energiyasidan foydalanish maqsadlaridan qatʼi nazar) uyning ichki elektr tarmoqlariga ulash huquqiga ega emas. 100. Ijarachilar (yuridik shaxslar yoki yuridik shaxs tashkil etmasdan tadbirkorlik faoliyatini amalga oshiruvchi jismoniy shaxslar) turar joy va noturar joy fondi binosining egasi bilan shartnoma tuzgandan keyin uch kun muddatda, ijaraga olingan binoda elektr energiyasidan foydalanish bilan bogʻliq masalalarni hal etish uchun hududiy elektr tarmoqlari korxonasiga murojaat qilishi shart. Ijarachi binodan koʻchib ketadigan boʻlsa, turar joy va noturar joy fondi binosining egasi ijarachidan hududiy elektr tarmoqlari korxonasining u koʻchib ketish kunigacha elektr energiyasi uchun hisob-kitob amalga oshirganligi haqidagi maʼlumotnomani talab qilishi shart. Koʻchib ketgan ijarachilarning elektr energiyasi uchun qarzlari boʻyicha javobgarlik ijaraga beruvchi zimmasida boʻladi. 101. Hududiy elektr tarmoqlari korxonasidan isteʼmolchilargacha boʻlgan boʻlinish chegarasidan elektr taʼminotini uzluksiz taʼminlash bilan bogʻliq umumiy uy-joy va uy ichidagi elektr tarmoqlarining texnik holati va ularga xizmat koʻrsatish uchun xususiy uy-joy mulkdorlari shirkati va tasarrufida turar joylar boʻlgan tashkilotlari javob beradi. 102. Maishiy isteʼmolchilar xonadonlarda, shaxsiy uy-joylarda, yordamchi xoʻjaliklar, shaxsiy foydalaniladigan tomorqa bogʻ obyektlarida maishiy ehtiyojlari uchun foydalanilgan elektr energiyasi uchun maishiy ehtiyojlarda qoʻllaniladigan tok qabul qilgichlar quvvati va vazifasidan qatʼi nazar, aholi uchun belgilangan yagona bir stavkali tarif boʻyicha haq toʻlaydilar. EHNATga ulangan, shuningdek, elektr energiyasi uchun oldindan toʻlov qurilmasi bilan jihozlangan elektr energiyasini hisobga olish asboblariga ega maishiy isteʼmolchilarga elektr energiyasi elektr taʼminoti shartnomasi asosida va oldindan toʻlangan toʻlov doirasida yetkazib beriladi. Maishiy isteʼmolchilardan elektr energiyasi uchun belgilangan tarif qiymatidan ortiqcha biror-bir qoʻshimcha mablagʻ undirish taqiqlanadi, mazkur Qoidalarda koʻrsatib oʻtilgan holatlar bundan mustasno. 103. Biror-bir sababga koʻra, elektr energiyasini hisobga olish pribori boʻlmagan va/yoki mazkur turar joyda vaqtinchalik yashamayotgan maishiy isteʼmolchi elektr energiyasi uchun notoʻgʻri toʻlov hisoblanishining oldini olish uchun Byuro va hududiy elektr tarmoqlari korxonasini bu toʻgʻrida yozma ravishda xabardor qilishi shart. 104. Tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish uchun xonadonlar, xususiy uy-joylar, bogʻ uchastkalari va boshqa shaxsiy obyektlardan foydalanilganda, ishlatilgan elektr energiyasi uchun tadbirkorlik faoliyatining (savdo, xizmatlar koʻrsatish, tovarlar ishlab chiqarish va boshqa) turi boʻyicha elektr energiyasi isteʼmolchilarining tarif guruhiga muvofiq haq toʻlanadi. Bunda tadbirkorlik faoliyati uchun foydalaniladigan elektr energiyasi boʻyicha hisob-kitoblar uchun alohida elektr energiyasini hisobga olish pribori oʻrnatilishi zarur. 105. Hududiy elektr tarmoqlari korxonasi har bir maishiy isteʼmolchi bilan elektr taʼminoti shartnomasini tuzadi va elektr energiyasi haqini toʻlash uchun unga belgilangan namunadagi hisob-kitob daftarchasini beradi. Hisob-kitob daftarchasining har bir varagʻi kvitansiya va bildirishnomadan iborat boʻlib, ularda maishiy isteʼmolchining shaxsiy hisobraqami tushirilgan boʻlishi kerak. Toʻlov hujjatining har ikkala qismi (bildirishnoma va kvitansiya) bir xilda, aniq, oʻchirib yozishlarsiz toʻldirilishi kerak. Toʻlov hujjatlarida familiya, manzil, toʻlovning joriy va oldingi sanasi hamda hisobga olish priborining ularga muvofiq boʻlgan koʻrsatkichlari, koʻrsatkichlar tafovuti va toʻlov summasi koʻrsatilishi kerak. 106. Maishiy isteʼmolchi tomonidan hisob-kitob davrida amalda isteʼmol qilingan elektr energiyasi miqdori isteʼmolchining elektr energiyasini hisobga olish pribori koʻrsatkichlari boʻyicha aniqlanadi. 107. Elektr energiyasini hisobga olish asboblaridan koʻrsatkichlarni yozib olish va toʻlov hujjatini yozib berish Byuroning vakili yoki isteʼmolchining oʻzi tomonidan amalga oshiriladi. Byuro vakili tomonidan yozib berilgan toʻlov hujjati (bildirishnoma) maishiy isteʼmolchiga imzo qoʻydirib topshiriladi, u boʻlmagan taqdirda esa — u bilan birga bir xonadonda (xususiy uyda) yashovchi voyaga yetgan shaxsga topshiriladi yoki bildirishnoma bilan birga buyurtma xat orqali joʻnatiladi. Byuro maishiy isteʼmolchilar xabardor qilingan vaqtdan boshlab besh kun muddat oʻtgandan soʻng, mazkur Qoidalarning 71-bandi talablarini inobatga olgan holda esa oʻn besh kun muddat oʻtgandan soʻng, kelib chiqqan qarzdorlikni qonun hujjatlarida belgilangan tartibda ushbu isteʼmolchilarning plastik kartalariga xizmat koʻrsatiladigan bank hisobvaraqlaridan bazaviy hisoblash miqdorining ikki baravaridan koʻp boʻlmagan miqdorda soʻzsiz har oyda chiqarish choralarini koʻradi. 108. Agar, navbatdagi aylanib chiqish davomida elektr energiyasini hisobga olish pribori oʻrnatilgan xona yopiq boʻlsa, bu haqda maishiy isteʼmolchining shaxsiy hisobraqamida tegishli belgi qayd etiladi. Hisobga olish asboblari koʻrsatkichlarini nazorat tartibida yozib olish boʻyicha maʼlumotlar mavjud boʻlmagan taqdirda, hududiy elektr tarmoqlari korxonasi elektr energiyasi isteʼmolining shartnomadagi miqdori boʻyicha yoki oldingi davr uchun amaldagi elektr energiyasi isteʼmolining hajmi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarga asosan toʻlov yozish huquqiga ega boʻlib, bu haqida maishiy isteʼmolchining hisobraqamida tegishli belgi qoʻyiladi. Bunda hisobga olish asboblaridan nazorat koʻrsatkichlari yozib olingandan keyin amalda isteʼmol qilingan elektr energiyasi uchun qayta hisob-kitob qilinadi. 109. Byuro va hududiy elektr tarmoqlari korxonasining vakili guvohnomasini koʻrsatgan taqdirda, xonadondagi elektr energiyasini hisobga olish asboblarini soat 800 dan 2000 gacha hech qanday qarshiliklarsiz koʻrish huquqiga egadir. Elektr energiyasini hisobga olish asboblarini koʻzdan kechirish uchun Byuro xodimini qoʻymaslik dalolatnoma bilan rasmiylashtiradi. Isteʼmolchi dalolatnoma bilan tanishishi shart. Isteʼmolchi dalolatnomani imzolashni rad etgan taqdirda, dalolatnomada bu haqda tegishli yozuv qayd qilinadi. Rad etish ikki guvoh yoki fuqarolarning oʻzini-oʻzi boshqarish organi vakili tomonidan tasdiqlanadi. Imzolashni rad etgan isteʼmolchi buning sababini tushuntirishga haqli va bu dalolatnomaga kiritilishi lozim. Isteʼmolchining dalolatnomani imzolashni rad etishi uni elektr tarmoqlaridan uzib qoʻyishga asos boʻladi va bu haqda u xabardor etilishi lozim. 110. Toʻlov hujjatlarini yozish va haq toʻlash paytida yoʻl qoʻyilgan xatolar hududiy elektr tarmoqlari korxonasi tomonidan daʼvo muddati mobaynida, ushbu xatoliklar aniqlanguniga qadar hisobga olinadi. 111. Toʻlov tegishli tashkilot tomonidan qabul qilib olingan sana toʻlov amalga oshirilgan sana deb hisoblanadi. Toʻlov elektron toʻlov tizimlari orqali amalga oshirilgan taqdirda, pul mablagʻlari isteʼmolchining shaxsiy hisob raqamiga oʻtkazilgan (tranzaksiya) sana toʻlov amalga oshirilgan vaqt deb hisoblanadi. Toʻlov ish beruvchi tomonidan xodimlarining arizalari asosida ish haqidan chegirib qolish yoʻli bilan amalga oshirilganda, har bir isteʼmolchi uchun pul mablagʻlari oʻtkazilgandan keyin pul toʻlagan xodimlarning nomi qayd etilgan reyestr hududiy elektr tarmoqlari korxonasiga taqdim etilgan sana toʻlov amalga oshirilgan sana deb hisoblanadi. 112. Aholidan toʻlovlarni qabul qiladigan tashkilot (tijorat banklarining boʻlimlari, “Oʻzbekiston pochtasi” aksiyadorlik jamiyatining boʻlimlari va aholidan toʻlovni qabul qilib olish punktlari) toʻlov hujjatlarini oʻram, banderollar va elektron reyestrlarga jamlaydilar. Har qaysi banderolda (bank boʻlimi tomonidan maʼlum davrda qabul qilib olingan maishiy isteʼmolchilarning toʻlov hujjatlari toʻplamida) ularni hududiy elektr tarmoqlari korxonasiga berish vaqtida yorliq boʻlishi lozim, yorliqda quyidagilar koʻrsatilgan boʻlishi kerak: banderolni shakllantirish boshlangan va tugallangan sana; banderoldagi hujjatlar soni; qabul qilib olingan toʻlovlarning umumiy summasi; kassa xizmati koʻrsatilganligi uchun toʻlov sifatida ushlab qolingan summa; hududiy elektr tarmoqlari korxonasi hisobraqamiga oʻtkaziladigan summa. Bunda aholidan toʻlovni qabul qilib oluvchi tashkilotlar elektr energiyasi uchun toʻlov sifatida kelib tushgan pul mablagʻlarini shartnomada belgilangan muddatlarda hududiy elektr tarmoqlari korxonalariga oʻtkazilishini taʼminlashi shart. 113. Maishiy isteʼmolchilar toʻlov boʻyicha qarzdor boʻlganda, toʻlov muddati oʻtgan har bir kun uchun toʻlov muddati oʻtgan summaning 0,1 foizi miqdorida, lekin muddati oʻtgan toʻlov summasining 50 foizidan koʻp boʻlmagan miqdorda penya toʻlaydilar. Penya hisobga olish pribori koʻrsatkichlari yozib olingandan keyin va amalga oshirilgan qayta hisob-kitoblardan soʻng, shuningdek, belgilangan tartibda kiritilgan oldindan toʻlov hisobga olingan holda, hisob-kitob davridan keyingi oyning 11-kunidan boshlab maishiy isteʼmolchining aniqlashtirilgan qarzdorlik (toʻlanmangan qarz) summasidan undiriladi. Penyani hisoblash uchun qarzdorlik hosil boʻlgan oy aniqlanadi va qarz toʻlangan har bir oy boʻyicha muddati oʻtkazib yuborilgan har bir kun uchun penya shu oydan boshlab hisoblanadi. Isteʼmol qilingan elektr energiyasi boʻyicha qarzdorlik mavjud boʻlganda maishiy isteʼmolchiga tegishli boʻlgan doimiy yashash yoki vaqtincha turgan joyi boʻyicha roʻyxatga olingan voyaga yetgan jismoniy shaxslar qarzdorlikni toʻlash boʻyicha solidar javobgar boʻladilar. Voyaga yetgan jismoniy shaxsning solidar javobgarligi u maishiy isteʼmolchiga tegishli boʻlgan doimiy yashash joyi boʻyicha roʻyxatga olingan vaqtdan boshlab vujudga keladi va roʻyxatdan chiqarilgan vaqtgacha amal qiladi. 114. Arifmetik xatoliklar, tariflarni notoʻgʻri qoʻllash tufayli paydo boʻladigan kam va ortiqcha toʻlovlar tegishli tarif boʻyicha kVt soatlarda qayta hisoblab chiqiladi va hududiy elektr tarmoqlari korxonasi tomonidan daʼvo muddati doirasida koʻrsatkichlardagi tafovut yoki qoʻshimchalar bilan birgalikda hisobga olinadi. 115. Tarif oʻzgarganda, tarif oʻzgargan sanagacha isteʼmol qilingan elektr energiyasi hajmi oldingi toʻlov vaqtidan boshlab oʻrtacha sutkalik isteʼmol boʻyicha aniqlanadi va unga eski tarif boʻyicha haq toʻlanadi. Hisobga olish asboblarining koʻrsatkichlari toʻlov kunida yozib olingan deb hisoblanadi. Tariflar oʻzgargandan keyin isteʼmol qilingan elektr energiyasi miqdori uchun yangi tarif boʻyicha haq toʻlanadi. 116. Maishiy isteʼmolchi oʻz xohishiga koʻra, 2 oydan koʻp boʻlmagan muddat uchun elektr energiyasidan foydalanish haqini oldindan toʻlab qoʻyishi mumkin va bunda tarif oʻzgarsa ham qiymat qayta hisob-kitob qilinmaydi. 117. Isteʼmolchining (maishiy isteʼmolchidan tashqari) aybi bilan elektr energiyasini hisobga olish priboriga zarar yetkazilgan (plombasi buzilsa, oynasi sinsa va boshqalar), elektr energiyasini hisobga olish priborini ulash sxemasi oʻzgartirilgan, hisobga olish asbobining xotira bloki va uni dasturlashdan foydalanish tugmasiga (boʻlmasiga) tashqaridan taʼsir koʻrsatilgan, elektr energiyasini hisobga olish priboridan tashqari elektr qabul qilgichlarni ulash yoki energiya boshqa usulda oʻgʻirlangan hollarda, Byuroning vakolatli vakili belgilangan shakl boʻyicha qoidani buzish dalolatnomasini tuzadi. Ushbu dalolatnoma asosida Byuro yoki uning taqdimnomasi asosida hududiy elektr tarmoqlari korxonasi isteʼmolchini elektr tarmogʻidan uzib qoʻyadi. Hisobga olinmagan elektr energiyasi miqdorining qiymati hududiy elektr tarmoqlari korxonasi tomonidan Byuro bilan birgalikda energiya taʼminoti shartnomasida koʻrsatilgan isteʼmolchining ish soatlari soni hisobga olingan holda elektr qabul qilgichlarning ulangan quvvati boʻyicha quyidagi holatlarda amalga oshiriladi: elektr energiyasini hisobga olish pribori, oʻlchov transformatorlarini ulash sxemalari oʻzgartirilganda, hisobga olish asbobining xotira bloki va uni dasturlashdan foydalanish tugmasiga (boʻlmasiga) tashqaridan taʼsir koʻrsatilganda va hisobga olishni nazorat qilish asboblaridan tashqari elektr qabul qilgichlar koʻz bilan aniqlab boʻlmaydigan yashirin yoʻl bilan (yashirin elektr simlari, pereklyuchatellar montaj qilinishi va shu kabilar) ulanganda — elektr energiyani hisobga olishning nazorat asboblari oxirgi almashtirilgan yoki ulanish sxemalari tekshirilgan kundan boshlab, biroq daʼvo muddatidan ortiq boʻlmagan muddatda; elektr energiyasini hisobga olish priboriga isteʼmolchining aybi bilan zarar yetkazilganda (plombasi buzilishiga yoʻl qoʻyilgan, oynasi singan va shu kabi holatlar) yoki elektr energiyasi aylanib chiqishda koʻz bilan aniqlash mumkin boʻlgan boshqa usulda oʻgʻirlangan taqdirda — oxirgi marta aylanib chiqilgan kundan boshlab, biroq daʼvo muddatidan ortiq boʻlmagan muddatda amalga oshiriladi. Hisobga olinmagan elektr energiyasi miqdori qiymatini hisob-kitob qilishda qoida buzish aniqlanishidan oldingi davr uchun amaldagi toʻlovlar hisobga olingan xolda, qayta hisob-kitob amalga oshirilayotgan vaqtdagi tarif qoʻllaniladi. Bunda I tarif guruhidagi isteʼmolchilar uchun hisobga olinmagan elektr energiyasi miqdorining qiymati yagona elektr energetikasi tizimining maksimal yuklanish soatlarida amal qiladigan tarif boʻyicha hisob-kitob qilinadi. 118. Isteʼmolchilar (shu jumladan maishiy isteʼmolchilar) elektr qurilmalarini hududiy elektr tarmoqlari korxonasining elektr tarmoqlariga oʻzboshimchalik bilan ulagan taqdirda, elektr qurilmalari elektr tarmogʻidan darhol uzib qoʻyiladi, isteʼmolchidan esa ruxsatsiz isteʼmol qilingan elektr energiyasining qiymati isteʼmolchi rasmiy ravishda davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kundan boshlab oʻtgan vaqt mobaynida (tasdiqlovchi hujjatlar mavjud boʻlganda) yoki daʼvo muddati uchun elektr energiyasini qabul qilgich qurilmaning ulangan quvvat boʻyicha sutkasiga 24 soat davomida ishlashi va oʻzboshimchalik bilan ulangan elektr tarmogʻi (elektr uzatish liniyasi va transformatorlar) uchastkasida yoʻqotilgan quvvat hisobidan undiriladi. Hisobga olinmagan elektr energiyasi qiymatini undirish uchun elektr energiyasidan foydalanish qoidalari buzilishiga yoʻl qoʻygan isteʼmolchi yoki uning vakili ishtirokida yoki uning ishtirokisiz, belgilangan tartibda qayta hisob-kitob amalga oshiriladi. 119. Elektr energiyasini hisobga olish isteʼmolchining aybisiz vaqtinchalik buzilganda yetkazib berilgan elektr energiyasi uchun hisob-kitob Byuroni xabardor qilgan holda, hududiy elektr tarmoqlari korxonasining qarori boʻyicha, hisobga olish buzilishiga qadar boʻlgan oldingi hisob-kitob davridagi yoki hisobga olish tiklangandan keyingi davrdagi oʻrtacha sutkalik sarf boʻyicha amalga oshiriladi. Elektr energiyaning oʻrtacha sutkalik sarfi boʻyicha hisob-kitob qilish davri bir oydan oshmasligi kerak va shu vaqt ichida hisobga olish tiklanishi zarur. Agar, elektr energiyani hisobga olish priborini obyektiv sabablarga koʻra, koʻrsatilgan muddatda (oʻlchash transformatorining, hisobga olish priborining yoʻqligi, oʻtib boʻlmaydigan yoʻllar va shu kabilar tufayli) tiklash imkoniyati boʻlmasa, isteʼmolchiga yetkazib berilgan elektr energiyasi uchun hisob-kitob qilish tartibi va hisobga olishni tiklash muddati isteʼmolchi va hududiy elektr tarmoqlari korxonasining oʻzaro kelishuvi bilan belgilanadi. 120. Maishiy isteʼmolchida elektr energiyasini hisobga olish priborini ulash sxemasi oʻzgarganda, priborga zarar yetkazilganda (isteʼmolchining aybi bilan) yoki plombalari buzilganda, hisobga olish asbobining xotira bloki va uni dasturlashdan foydalanish tugmasiga (boʻlmasiga) tashqaridan taʼsir koʻrsatilganda, elektr energiyasini hisobga olish priborlaridan tashqari boshqa elektr qabul qilgichlar ulanganda va amalda isteʼmol qilingan elektr energiyasi koʻrsatkichlarini kamaytirish maqsadida boshqa qoida buzishlarga yoʻl qoʻyilganda, Byuroning vakili qoida buzilishi haqida belgilangan namunada dalolatnoma tuzadi. Dalolatnoma asosida: elektr energiyasini hisobga olish pribori, oʻlchov transformatorlari ulanishi, hisobga olish asbobining xotira bloki va uni dasturlashdan foydalanish tugmasiga (boʻlmasiga) tashqaridan taʼsir koʻrsatilishi va hisobga olishni nazorat qilish priborlaridan tashqari elektr qabul qilgichlar koʻz bilan koʻrib aniqlanmaydigan yashirin yoʻl bilan (yashirin elektr simlari, oʻzgartirish moslamalari montaj qilinishi va shu kabilar) ulanish sxemalari oʻzgargan taqdirda — hisobga olishning nazorat asboblari oxirgi almashtirilgan yoki ulanish sxemalari tekshirilgan kundan boshlab, biroq daʼvo muddatidan ortiq boʻlmagan muddatga; elektr energiyasini hisobga olish priboriga zarar yetkazilganda (isteʼmolchining aybi bilan) yoki pribor mavjud boʻlmaganda, plombalar buzilgan va amalda isteʼmol qilingan elektr energiyasi koʻrsatkichlarini kamaytirish maqsadida aylanib chiqishda koʻz bilan koʻrib aniqlanadigan boshqa qoida buzishlarga yoʻl qoʻyilgan taqdirda (shu jumladan, elektr energiyasini hisobga olish priboridan boshqa elektr qabul qilishlar ulanganda) — oxirgi marta aylanib chiqilgan kundan boshlab, biroq daʼvo muddatidan ortiq boʻlmagan muddatga hisobga olinmagan elektr energiyasi miqdori qiymati hisob-kitob qilinadi. 121. Qoida buzilgan holda foydalanilgan elektr energiyasi qiymatini qayta hisob-kitob qilish ushbu Qoidalarning 120-bandiga muvofiq maishiy isteʼmolchida shtepsel rozetkalari mavjud boʻlganda (rozetkalar va elektr energiyasi qabul qilgichlar sonidan qatʼi nazar) bir sutkada 24 soat 600 Vt quvvatdan foydalanish hisobidan, 600 Vt dan ortiq quvvatli isitish asboblari yoki boshqa elektr asbob-uskunalari mavjud boʻlganda esa — maishiy isteʼmolchi foydalanayotgan elektr energiyasi qabul qilgichlardan bir sutkada 24 soat foydalanish hisobidan kelib chiqib, ularning amaldagi quvvati boʻyicha amalda yoritish elektr energiyasi qabul qilgichlardan sutkaning yorugʻ boʻlmagan vaqtida foydalanish hisobidan kelib chiqib, yoritish elektr qabul qilgichlarning quvvati boʻyicha amalga oshiriladi. Hisobga olinmagan elektr energiyasining qayta hisob-kitobi belgilangan tartibda, biroq daʼvo muddatidan ortiq boʻlmagan muddatga, elektr energiyasidan foydalanish qoidalari buzilishiga yoʻl qoʻygan isteʼmolchi yoki uning vakili ishtirokida yoxud ishtirokisiz hududiy elektr tarmoqlari korxonasi tomonidan Byuro bilan birgalikda qoida buzish aniqlanishidan oldingi davr uchun amalda toʻlangan elektr energiya miqdori hisobga olingan holda amalga oshiriladi. 122. Elektr energiyasidan foydalanishda isteʼmolchi tomonidan yoʻl qoʻyilgan qoidabuzilishlar Byuroning vakili va maishiy isteʼmolchi tomonidan imzolangan ikki nusxadagi dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi, uning bir nusxasi maishiy isteʼmolchiga beriladi va Byuro yoki uning taqdimnomasi asosida hududiy elektr tarmoqlari korxonasi tomonidan ushbu Qoidalarni buzgan isteʼmolchi elektr qurilmalari tarmoqdan uzib qoʻyiladi. Isteʼmolchi dalolatnomani imzolashni rad etgan taqdirda, qoida buzish dalolatnomasida isteʼmolchini tanishtirganlik toʻgʻrisida belgi qoʻyiladi. 123. Hisobga olinmagan elektr energiyasi miqdori dalolatnoma asosida aniqlanadi va toʻlash uchun maishiy isteʼmolchiga qoʻshimcha toʻlov hujjati yozib beriladi. Qoida buzilishi yuzasidan toʻlov hujjatini yozishda amaldagi tarif qoʻllanadi. Maishiy isteʼmolchi belgilangan tartibda Byuro va hududiy elektr tarmoqlari korxonasining qarori yuzasidan eʼtiroz bildirish huquqiga ega, biroq bu uni qoida buzish dalolatnomasi boʻyicha yozilgan qoʻshimcha toʻlov hujjatini belgilangan muddatda toʻlashdan ozod qilmaydi. Qoʻshimcha toʻlov hujjati boʻyicha haq 10 kun muddatda toʻlanmasa, Byuro maishiy isteʼmolchidan koʻrsatilgan summani majburiy tartibda undirish toʻgʻrisida sudga daʼvo arizasi beradi. 124. Amalga oshirilgan elektr energiyasi sarfining qayta hisobi isteʼmolchini elektr energiyasidan foydalanish qoidalarini buzganlik uchun qonun hujjatlarida belgilangan javobgarlikdan ozod etmaydi. 126. Elektr energiyasi isteʼmolchilari quyidagi huquqlarga ega: oʻz elektr qurilmalarini texnik shartlarga muvofiq hududiy elektr tarmoqlariga ulash; sifat koʻrsatkichlari davlat standartlariga muvofiq boʻlgan elektr energiyasini olish; elektr energiyasi yetkazib berishning toʻxtalishi yoki toʻxtatib qoʻyilishi sabablari toʻgʻrisida belgilangan tartibda axborot olish; hududiy elektr tarmoqlari korxonasiga ular isteʼmol qiladigan elektr energiyasi hajmlarining oʻzgartirilishi toʻgʻrisida belgilangan tartibda takliflar kiritish. Bunda elektr energiyasining shartnomadagi hajmini oʻzgartirish boʻyicha taklif moʻljallanayotgan oʻzgartirishdan 10 kun oldindan (joriy oy tugagungacha) berilishi kerak; elektr energiyasi toʻliq hajmda yetkazib berilmasligi yoki sifat koʻrsatkichlari davlat standartlariga muvofiq boʻlmagan elektr energiyasi yetkazib berilishi oqibatida hududiy elektr tarmoqlari korxonasi yoki elektr taʼminoti korxonasi tomonidan yetkazilgan zararlarni belgilangan tartibda qoplash; elektr taʼminoti shartnomasini bekor qilganda foydalanilmagan elektr energiyasi miqdori uchun toʻlangan summani qaytarishni talab qilish; qonun hujjatlariga muvofiq bir taraflama tartibda elektr taʼminoti shartnomasini bekor qilish; elektr energiyasi yetkazib berilishi toʻxtatilganda yetkazilgan zararni qoplashni talab qilish; elektr taʼminoti shartnomalarini tuzish va bajarishda yuzaga kelayotgan nizolarni hal etish uchun sudga yoki boʻysunishi boʻyicha yuqori tashkilotga, mansabdor shaxsga murojaat qilish. Elektr energiyasi isteʼmolchilari qonun hujjatlariga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin. 127. Elektr energiyasi isteʼmolchilari quyidagilarga majbur: hududiy elektr tarmoqlari korxonasi tomonidan belgilangan elektr energiyasini isteʼmol qilish rejimiga rioya etish; foydalanilgan elektr energiyasi (quvvati) uchun oʻz vaqtida haq toʻlash; ishlatilayotgan elektr qurilmalari, asboblar va asbob-uskunalarning zarur texnik holatini va isteʼmolchilarning elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik texnikasi qoidalariga rioya qilinishini taʼminlash, hududiy elektr tarmoqlari korxonasiga yoki elektr taʼminoti korxonasiga elektr asbob-uskunalarining nosozligi toʻgʻrisida xabar qilish; elektr energiyasidan oqilona foydalanish chora-tadbirlarini amalga oshirish; Byuro va “Oʻzenergoinspeksiyasining” yozma koʻrsatmalarini oʻz vaqtida bajarish; Elektr qurilmalarining tuzilishi qoidalari talablariga rioya etish; oʻrnatilgan tartibda Byuro va/yoki hududiy elektr tarmoqlari korxonasi vakiliga elektr energiyasini hisobga olish asboblarini koʻrishiga imkon berish; yil mobaynida yangidan ishga tushiriladigan elektr qurilmalaridan foydalanish boshlanishidan kamida bir oy oldin (maishiy isteʼmolchilardan tashqari) elektr energiyasining zarur miqdori uchun hududiy elektr tarmoqlari korxonasiga buyurtmanoma berish; kelgusi yil uchun elektr energiyasiga boʻlgan ehtiyojni aniqlashda elektr energiyasini elektr tarmoqlaridan uzatishda, ishlab chiqariladigan mahsulotning (ishlar turlarining) texnologik jarayoni ishlab chiqarish ehtiyojlariga, ishlab chiqarish binolari va maʼmuriy binolarni yoritishga, isitishga, shamollatishga elektr energiya sarfini, shuningdek, ushbu elektr tarmoqlariga ulangan subisteʼmolchilarning ehtiyojini hisobga olish. Ulangan quvvati 5 MVt va undan ortiq boʻlgan elektr energiyasi isteʼmolchilari hududiy elektr tarmoqlari korxonasining talabiga koʻra quyidagilarni hisobga olishi va bu haqida xabar qilishi shart: isteʼmol qilinayotgan quvvatning har sutkalik, har oylik sarfi va amaldagi miqdori; yagona elektr energetika tizimining eng koʻp va eng kam yuklamali davrlarida reaktiv energiya va quvvatning har sutkalik sarfi; yagona elektr energetika tizimining eng koʻp yuklamasining oʻtish davrida aktiv energiya (quvvat)ning har 30 daqiqadagi sarfi. 128. Obyektlaridan magistral elektr tarmoqlari sifatida foydalaniladigan isteʼmolchilar hududiy elektr tarmoqlari korxonalari bilan elektr energiyasi uzatish xizmatlarini koʻrsatish yuzasidan shartnomalar tuzish huquqiga ega emas. 129. Ulangan quvvati 250 kVa va undan ortiq boʻlgan isteʼmolchilar mazkur Qoidalarning 127-bandida koʻrsatilgan majburiyatlar bilan birgalikda quyidagilarga majbur: mahsulot birligini ishlab chiqarish (ishlarni amalga oshirish) uchun elektr energiyasi sarfining texnik va iqtisodiy jihatdan asoslangan ilgʻor normalarini ishlab chiqish — umumiy ishlab chiqarish va texnologik; yakka tartibdagi va guruh boʻyicha; yillik, choraklik va oylik — ularni ishlab chiqarishni tashkil etish texnologiyasi takomillashtirilishi (oʻzgartirilishi) va yangi texnika joriy etilishiga qarab qayta koʻrib chiqish; korxona boʻyicha, shu jumladan koʻp energiya sarflaydigan uskunalar, sexlar va isteʼmolchilar guruhlari boʻyicha elektr energiyasi balanslarini tuzish hamda ular asosida ishlab chiqarish jarayonlarida elektr energiyasidan foydalanish samaradorligini tahlil qilish, elektr energiyasining samarasiz sarflanishi va isrof boʻlishini aniqlash, ularni kamaytirish va bartaraf etish boʻyicha chora-tadbirlarni ishlab chiqish va amalga oshirish; kelgusi davr uchun elektr energiyasiga boʻlgan ehtiyojni va elektr tarmoqlarining energiya oʻtkazish qobiliyatini oshirish, elektr taʼminoti sxemalarini takomillashtirish zaruriyatini aniqlash maqsadida (mahsulot ishlab chiqarishning, bajariladigan ish turlarining moʻljallanayotgan prognoz hajmlaridan va elektr energiyasi sarfi meʼyorlaridan kelib chiqib, ularni kamaytirish va elektr energiyasini tejashni hisobga olgan holda) elektr energiyasining bir yil va kelgusi davr uchun balanslarini tuzish; mahsulot (ishlar) birligiga elektr energiyasi sarfining tasdiqlangan meʼyorlariga rioya qilish va ularni kamaytirish boʻyicha belgilangan tadbirlarning bajarilishini taʼminlash; elektr energiyasini tejash boʻyicha (yillik va uzoq istiqbol uchun) tashkiliy-texnik tadbirlarni ishlab chiqish va amalga oshirish. 130. Hududiy elektr tarmoqlari korxonalari quyidagi huquqlarga ega: isteʼmolchilardan elektr taʼminoti shartnomasida belgilangan majburiyatlarni tegishli darajada bajarishni talab etish; isteʼmolchilar tomonidan elektr taʼminoti shartnomasi shartlari bajarilmasligi yoki buzilishi oqibatida unga yetkazilgan zararning belgilangan tartibda qoplanishi; avariya rejimida Byuroni xabardor qilgan holda isteʼmolchilarni elektr tarmoqlaridan uzish (oʻchirish); Byuro koʻrsatmasi boʻyicha isteʼmolchilarni elektr tarmoqlaridan, shuningdek, EHNATga ulangan va oldindan toʻlangan mablagʻ tugagandan soʻng elektr energiyasi uchun oldindan toʻlovni amalga oshirish qurilmasiga ega hisobga olish asbob mavjud boʻlgan isteʼmolchilarni uzish. Hududiy elektr tarmoqlari korxonalari qonunchilikda belgilangan boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin. Hududiy elektr tarmoqlari korxonalari yoki Byuro mazkur Qoidalar va boshqa normativ-huquqiy hujjatlarda nazarda tutilgan holatlarda isteʼmolchilarni elektr tarmoqlaridan uzish oqibatlari uchun javobgar boʻlmaydilar. 131. Hududiy elektr tarmoqlari korxonalari quyidagilarga majbur: elektr energiyasini elektr tarmoqlarining balans boʻyicha mansublik boʻlinish chegarasiga elektr taʼminoti shartnomasida koʻrsatilgan hajmda uzluksiz yetkazib berish; uskunalarni, elektr uzatish liniyalarini, elektr energiyasini hisobga olish asboblarini ekspluatatsiya qilish, ularga xizmat koʻrsatish va uskunalarni taʼmirlash, shuningdek, oʻz elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlarida nosozliklarni bartaraf etish; oʻz elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlarida elektr energiyasi sifat koʻrsatkichlarini davlat standartlarida belgilangan darajada saqlab turish; elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlarining rejali taʼmirlanishi tufayli elektr energiyasi bilan taʼminlashdagi mumkin boʻlgan uzilishlar toʻgʻrisida kamida 3 kun oldin ogohlantirish; isteʼmolchilarga elektr energiyasi yetkazib berishning toʻxtatib turilishi va buning sabablari toʻgʻrisida maʼlumot berish; joriy etiladigan cheklashlar haqida, cheklashning hajmi va vaqtini koʻrsatgan holda, oʻz vaqtida xabar qilish; Byuro koʻrsatmalariga asosan alohida elektr energiyasi isteʼmolchilarini 6 — 10 kV va undan yuqori kuchlanishli tarmoqlardan uzib qoʻyishni amalga oshiradi; isteʼmolchilarning elektr energiyasi toʻliq yetkazib berilmaganligi yoki elektr taʼminotida boshqa qoida buzilishlar toʻgʻrisidagi arizalarini, isteʼmolchidan ariza olingan kundan boshlab 10 kundan kechikmay koʻrib chiqish, ushbu qoida buzilishlarini bartaraf etish va isteʼmolchilarga ushbu Qoidalarga muvofiq batafsil javob yuborish; oʻz elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlarida elektr energiyasining texnologik sarflarini qisqartirish boʻyicha tashkiliy-texnik tadbirlarni ishlab chiqish va amalga oshirish; elektr energiyasining elektr tarmoqlari boʻlinish chegarasida hisobga olinmagan isteʼmolini aniqlash; har oyda bevosita isteʼmolchilar tomonidan foydalanilgan energiya resurslari hajmi va tegishli hududlar chegarasidagi tarmoqlarga yetkazib berilgan hajm oʻrtasida tafovut mavjudligi haqidagi maʼlumotlarni Byuroga taqdim etish; isteʼmolchilar tomonidan buyurtma berilgan elektr energiyasi hajmini yetkazib berishning texnik imkoniyatlarini va ulardagi tijorat hisobga olish tizimlarining qonun hujjatlari talablariga muvofiqligini baholash boʻyicha xulosa berish; isteʼmolchilarning elektr tarmoqlari va qurilmalarini oʻz hududiy elektr tarmoqlariga ulash yuzasidan texnik shartlar berish; isteʼmolchilarga yetkazib berilgan elektr energiyasini belgilangan tartibda hisobga olib borish; isteʼmolchining belgilangan tartibda kiritilgan takliflariga muvofiq besh kun muddatda elektr energiyasining oylik shartnomaviy hajmiga oʻzgartirishlar kiritish, elektr energiyasining oylik shartnomaviy miqdorini koʻpaytirish (kamaytirish) mumkin boʻlmagan taqdirda — bu haqida, rad etish sababini koʻrsatgan holda, isteʼmolchiga xabar qilish; har yili isteʼmolchilarning barcha toifalari buyurtmanomalarini umumlashtirish asosida elektr energiyasi isteʼmolining prognoz koʻrsatkichlarini, shu jumladan aholi isteʼmolini, oʻz ehtiyojlariga va kelgusi yilda uni uzatishga texnologik sarfni shakllantirish, yil mobaynida yangidan ishga tushiriladigan obyektlar uchun zaxiralarni nazarda tutish va 1-oktabrgacha “Hududiy elektr tarmoqlari” AJga taqdim etish; kelgusi yil uchun elektr energiyasi isteʼmoli miqdorlarini mahalliy davlat hokimiyati organlari bilan kelishish; maishiy isteʼmolchining arizasiga asosan ariza berilgan paytning oʻzida toʻlovlarning holati va isteʼmol qilingan elektr energiyasi uchun qarzdorlikning mavjud emasligi (mavjudligi) toʻgʻrisida maʼlumotnomalar taqdim etish; isteʼmolchilarga oʻrnatilgan elektr energiyasi isteʼmolini hisobga olish asboblarini almashtirish, oʻrnatish va xizmat koʻrsatishni taʼminlash, shuningdek Byuro bilan birgalikda ularni plombalash; maishiy isteʼmolchilarning elektr energiyasini hisobga olish asboblarini oʻz vaqtida qiyoslovidan oʻtkazish. “Oʻzenergoinspeksiya” tomonidan elektr energiyasining nooqilona sarflanishi, elektr qurilmalarining avariya xavfini tugʻdiradigan yoki odamlar hayotiga xavf soladigan qoniqarsiz texnik holati, shuningdek, boshqa qoida buzarliklar aniqlanganda, qoidabuzarlarni elektr tarmoqlaridan uzib qoʻyish choralarini koʻrish uchun ular toʻgʻrisida zudlik bilan Byuro va elektr tarmoqlari hududiy korxonasiga xabar beriladi. Hududiy elektr tarmoqlari korxonasi: isteʼmolchi elektr energiyasi isteʼmolining belgilangan rejimiga rioya qilmay, elektr energiyasi isteʼmoli yoki quvvatining shartnomaviy miqdoridan oshib ketishiga yoʻl qoʻyganda, hududiy elektr tarmoqlari korxonasi tomonidan belgilangan elektr energiyasi isteʼmolini cheklash jadvalini bajarmagan kunlarda sifati past elektr energiyasi yetkazib berilganligi uchun; zaxira manbai avtomatik ishga tushganda, avtomatik qayta ulash va avtomatik tarzda tez-tez oʻchirishlar vaqtida elektr energiyasini yetkazib berish borasidagi tanaffuslar uchun isteʼmolchi oldida moddiy javobgar boʻlmaydi. Elektr taʼminoti shartnomasi boʻyicha majburiyatlar bajarilmagan yoki zarur tarzda bajarilmagan hollarda, hududiy elektr tarmoqlari korxonasi buning natijasida yetkazilgan zararni qoplashga, isteʼmolchi esa yetkazilgan real zararni qoplashga majbur. 132. Isteʼmolchilar elektr tarmoqlarini ushbu Qoidalar buzilgani uchun elektr tarmoqlaridan uzib qoʻyish va qayta ulash qonun hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi. Elektr tarmoqlaridan avval uzib qoʻyilgan maishiy isteʼmolchilarni qayta ulashda bazaviy hisoblash miqdorining 2 baravari miqdorida, maishiy isteʼmolchi — yuridik shaxslardan esa bazaviy hisoblash miqdorining 10 baravari miqdorida toʻlov undiriladi va ushbu mablagʻlar ularni qayta ulagan tashkilotning hisobraqamiga oʻtkaziladi (EHNATga ulangan isteʼmolchilardan tashqari). 133. Reaktiv energiya kompensatsiyasi uchun chegirmalar (ustamalar) hududiy elektr tarmoqlari korxonasi tomonidan berilgan texnik shartlar boʻyicha yoki elektr taʼminoti shartnomasida koʻrsatilgan ruxsat etilgan quvvat 50 kVt va undan ortiqni tashkil etgan I va II tarif guruhlari isteʼmolchilariga nisbatan amalga oshiriladi (budjet tashkilotlari, fermer xoʻjaliklari va suv isteʼmolchilari uyushmalarining nasos stansiyalari, shuningdek, Davlat budjetidan moliyalashtiriladigan nasos stansiyalari bundan mustasno). 134. Reaktiv energiya kompensatsiyasi uchun chegirmalar (ustamalar) reaktiv energiyani hisobga olish priborlarining koʻrsatkichlari asosida aniqlanadi hamda tegishli ravishda isteʼmol qilingan (hosil qilgan) reaktiv energiyaning 1 kVar.soat uchun toʻlov tarzida undiriladi. Reaktiv energiyaning shartnomaviy miqdori reaktiv energiyaning iqtisodiy qiymatidan kelib chiqqan holda aniqlanadi. Reaktiv energiyaning har bir hisobot davri uchun iqtisodiy qiymati, shartnomada koʻrsatilgan va oʻrnatilgan tartibda aniqlanadigan quvvat koeffitsiyentining optimal miqdori hisobga olinib, ushbu davr uchun aktiv energiyaning shartnomadagi miqdoridan kelib chiqqan holda aniqlanadi. Bir necha tarif guruhlariga mansub boʻlgan isteʼmolchilar uchun reaktiv energiyaning shartnomaviy miqdori har bir tarif guruhi boʻyicha aniqlanadi va elektr taʼminoti shartnomasida koʻrsatiladi. Hisobot davrining yakuni boʻyicha reaktiv energiya iqtisodiy qiymatining amaldagi miqdori isteʼmol qilingan aktiv energiya va quvvat koeffitsiyentining shartnomaviy miqdoridan kelib chiqqan holda aniqlanadi. Ikki va undan ortiq alohida obyektlarga (hudud) ega boʻlgan isteʼmolchiga nisbatan reaktiv energiya iqtisodiy qiymatining amaldagi miqdori va reaktiv energiyaning amaldagi isteʼmoli har bir obyekt boʻyicha aniqlanadi. Bunda barcha obyektlar boʻyicha reaktiv energiya iqtisodiy qiymatining amaldagi miqdori va reaktiv energiya boʻyicha oʻzaro hisob-kitoblarni amalga oshirish uchun foydalanilgan reaktiv energiya miqdori yigʻindisi aniqlanadi. 135. Ustamalar hududiy elektr tarmoqlari korxonasi tomonidan isteʼmolchi ulangan elektr tarmoqning katta yuklama soatlarida reaktiv energiya isteʼmol qilinganda va yagona elektr energetika tizimining kam yuklama soatlarida isteʼmolchi reaktiv energiya hosil qilganda qoʻllanadi. Ustama qoʻshilgan qiymat soligʻi hisobga olinmagan holda aktiv energiya uchun quyidagi miqdorda aniqlanadi: 5% — reaktiv energiya mazkur Qoidalarning 134-bandi beshinchi xatboshiga muvofiq aniqlangan iqtisodiy qiymatning amaldagi miqdori doirasida isteʼmol qilinganda; 10% — reaktiv energiya mazkur Qoidalarning 134-bandi beshinchi xatboshiga muvofiq aniqlangan iqtisodiy qiymatning amaldagi miqdoridan ortiq isteʼmol qilinganda. Reaktiv energiya kommpensatsiyasi uchun elektr energiyasi tarifiga ustamalar jarima sanksiyasi hisoblanmaydi va elektr taʼminoti shartnomasiga asosan undiriladi. Reaktiv energiya oʻrni yetarlicha qoplanmagani hisobiga quvvat koeffitsiyenti qiymatining isteʼmolchilar tomonidan elektr taʼminoti shartnomasida koʻrsatilganiga nisbatan pasaytirilgani aniqlanganda, hududiy elektr tarmoqlari korxonasi elektr energiyasi yoʻqolishi qiymatining texnik-iqtisodiy hisob-kitoblarini amalga oshiradi, shuningdek, quvvat koeffitsiyenti koʻrsatkichlari belgilangan normativlarga nisbatan pasaytirilgani uchun isteʼmolchilardan qoʻshimcha mablagʻlar undiradi. Bunda hisob-kitoblar va qoʻshimcha mablagʻlarni undirish hisob-kitob davrida elektr taʼminoti shartnomasida koʻrsatilganiga nisbatan isteʼmolchi tomonidan quvvat koeffitsiyentining amaldagi qiymatini pasaytirishga yoʻl qoʻyilganligi toʻgʻrisida “Oʻzenergoinspeksiyasining” tasdiqlovi mavjud boʻlganda amalga oshiriladi. 136. Tarif chegirmalari isteʼmolchi yagona elektr energetika tizimi tarmogʻida elektr tarmogʻining katta yuklamali soatlarida reaktiv energiya hosil qilganda va elektr tarmogʻining kichik yuklamali soatlarida yagona energiya tizimi tarmogʻidan reaktiv energiya isteʼmol qilinganda, agar isteʼmolchining bunday rejimda ishlash zarurati shartnomada koʻrsatilgan boʻlsa, taqdim etiladi. Chegirma qoʻshilgan qiymat soligʻi hisobga olinmagan holda aktiv energiya uchun amaldagi tarifning 15% miqdorida belgilanadi. 137. Elektr tarmogʻining katta va kichik yuklamali soatlari — bu sutkaning isteʼmolchi tomonidan reaktiv quvvatning isteʼmol qilinishi (hosil qilinishi) tufayli yagona elektr energetika tizimining elektr tarmoqlarida elektr energiyasining qoʻshimcha ravishda yoʻqotilishiga olib keladigan vaqtlaridir. Hududiy elektr tarmoqlari korxonasi elektr tarmogʻining katta va kichik yuklamali soatlarini, isteʼmolchining va u foydalanadigan tarmoqning reaktiv yuklamasi jadvallarini tahlil qilgan holda, har qaysi isteʼmolchi uchun alohida belgilashi mumkin. Har bir sutkadagi katta va kichik yuklamali soatlar yigʻindisi 24 soatga teng, shu jumladan: katta yuklamali soatlar — soat 0600 dan 2200 gacha; kichik yuklamali soatlar — soat 2200 dan 0600 gacha. 138. Reaktiv energiyaning isteʼmol qilinishi hamda hosil qilinishi hisobga olish priborlari yordamida qayd etiladi. 139. Tizim operatori isteʼmolchi tomonidan yagona elektr energetika tizimi tarmogʻida katta yuklamali soatlarda reaktiv energiyani hosil qilish va (yoki) kichik yuklamali soatlarda uni majburiy isteʼmol qilish belgilagan boʻlsa, energiyani hisobga olish usuli hududiy elektr tarmoqlari korxonasi va isteʼmolchi oʻrtasida kelishiladi va elektr taʼminoti shartnomasida qayd etiladi. 140. Hududiy elektr tarmoqlari korxonasi tomonidan berilgan texnik shartlar boʻyicha yoki elektr taʼminoti shartnomasida koʻrsatilgan hamda foydalanishga ruxsat etilgan quvvat 50 kVt va undan ortiqni tashkil etadigan I va II tarif guruhlari isteʼmolchilari (Davlat budjetidan moliyalashtiriladigan budjet tashkilotlari, fermer xoʻjaliklari va suv isteʼmolchilari uyushmalarining nasos stansiyalari, shuningdek, nasos stansiyalaridan tashqari) bilan tuzilgan elektr taʼminoti shartnomasida quyidagilar koʻrsatiladi: yagona elektr energetika tizimi tarmogʻidan hisobot davri uchun isteʼmol qilinadigan reaktiv energiyaning iqtisodiy qiymati; talab etiladigan quvvat koeffitsiyenti (kosinus “fi”); yagona elektr energetika tizimining eng katta yuklamalarining nazorat soatlari (yilning har bir oyi boʻyicha boʻlib chiqish orqali); elektr tarmoqlarning katta yuklama soatlarida oylik reaktiv energiya isteʼmolini texnik chegaralari. Ushbu chegaralardan oshib ketganda hududiy elektr tarmoqlari korxonasi elektr energiyasining hisoblash nuqtasida kuchlanishni elektr tarmogʻining eng katta yuklamali soatlari uchun elektr taʼminoti shartnomasida belgilangan darajasidan pasayib ketishi uchun javob bermaydi; elektr tarmogʻining katta yuklamali soatlarida yagona elektr energetika tizimining elektr tarmogʻiga bir oyda hosil qilinadigan va (yoki) bir oyda kichik yuklamali soatlarda majburiy isteʼmol qilinadigan reaktiv energiyaning chegaraviy qiymatlari. Hisobot davri uchun reaktiv energiya isteʼmolining iqtisodiy qiymati texnik chegara hisoblanib, uning ortishida hududiy elektr tarmoqlari korxonasi elektr energiyasining hisobga olish nuqtasidagi kuchlanish elektr taʼminoti shartnomasida belgilangan darajadan kamayib ketishi uchun javob bermaydi. 141. Elektr energiyasi sifati uchun tarifga chegirmalar (ustamalar) amaldagi tariflar boʻyicha belgilanadi. Elektr energiyasi sifati uchun tariflarga ustamalar jarima sanksiyasi hisoblanmaydi va elektr taʼminoti shartnomasiga muvofiq isteʼmolchilardan (maishiy isteʼmolchilardan tashqari) undiriladi. 142. Elektr energiyasi uchun hisob-kitoblarda qoʻllanadigan elektr energiyasining sifat koʻrsatkichlari (ESK) roʻyxati davlat standartlari asosida elektr taʼminoti shartnomasida belgilanadi. 143. Agar, isteʼmolchining elektr energiyasi sifati yomonlashuvidagi ulushi elektr taʼminoti shartnomasida belgilangan yoʻl qoʻyilishi mumkin boʻlgan darajadan oshsa, belgilangan qiymat tarifga ustama yoki aks holda — tarifga chegirma hisoblanadi. 144. Har bir ESK boʻyicha chegirmalar (ustamalar) miqdori koʻrib chiqilayotgan ESKning hisob-kitob davridagi jami nisbiy davomiyligi koʻrsatkichlariga (T1 va T2) koʻra, yoʻl qoʻyilishi mumkin boʻlgan normal va maksimal qiymatlar sifatida hisoblanadi. T1 va T2 qiymatlari oʻlchash vaqti davomida aniqlanadi, oʻlchash vaqtining davomiyligi har bir ESK boʻyicha shartnomada belgilanadi, lekin u 1 ish sutkasidan kam boʻlmasligi kerak. Avtomatlashtirilgan oʻlchash vositalari mavjud boʻlganda T1 va T2 qiymatlari uzluksiz ravishda oʻlchanishi lozim. Hisob-kitob qilinadigan vaqt oraligʻini muntazam oʻlchash elektr taʼminoti shartnomasida (lekin bir chorakda bir martadan kam emas) belgilanadi. 145. Isteʼmolchining elektr taʼminoti shartnomasida qayd etilgan har qaysi ESK boʻyicha elektr energiyasi sifatining yomonlashuvidagi ulushining qiymati har zamonda oʻlchashlar asosida belgilanadi va oʻlchash bayonnomasida qayd etiladi. Amaldagi ulushlarning ushbu qiymatlaridan tomonlardan biri ularni qayta koʻrib chiqishni taklif etmagunicha foydalaniladi. 146. ESKni oʻlchash ishlari akkreditatsiyadan oʻtgan sinov laboratoriyasi tomonidan hududiy elektr tarmoqlari korxonasi va isteʼmolchi bilan birgalikda elektr taʼminoti shartnomasida belgilangan muddatlarda oʻtkaziladi. Elektr taʼminoti shartnomasida oʻlchashlar davriyligi toʻgʻrisida koʻrsatmalar boʻlmaganda, shuningdek, isteʼmolchi yoki yagona elektr energetika tizimining ish sharoitlari keskin oʻzgarganda, oʻlchashlar tomonlardan birining tashabbusiga koʻra akkreditatsiyadan oʻtgan sinov laboratoriyasi tomonidan oʻtkazilishi mumkin. Ikkinchi tomon oʻlchashlarni oʻtkazishning aniq sanasini 3 kun muddatda kelishib olishi kerak va bu ishlar tashabbus koʻrsatgan tomonning murojaatidan keyin 10 kun muddatda bajarilishi lozim. 147. Kuchlanishdagi tafovutlar, nomutanosibliklar koeffitsentlari va kuchlanishdagi oʻzgarishlar hududiy elektr tarmoqlari korxonasi va isteʼmolchi oʻrtasidagi kelishuv asosida fazalardan birida yoki barcha fazalarda aniqlanadi. Barcha fazalarda oʻlchashda T1 va T2 oʻrtacha qiymat sifatida aniqlanadi. 148. Isteʼmolchining elektr energiyasi sifati yomonlashuvidagi ulushini aniqlash tartibi elektr taʼminoti shartnomasida koʻrsatiladi. 149. Barcha elektr energiyasi isteʼmolchilari toʻrt tarif guruhiga boʻlinadi (I, II, III va IV). 150. I tarif guruhiga ulangan quvvati 750 kVA va undan ortiq boʻlgan, elektr energiyasi uchun tabaqalashtirilgan tarif boʻyicha hisob-kitob qilinadigan isteʼmolchilar kiradi. Budjet tashkilotlari, suv taʼminoti tashkilotlari, fermer xoʻjaliklari va suv isteʼmolchilari uyushmalarining nasos stansiyalari, shuningdek davlat budjetidan moliyalashtiriladigan nasos stansiyalari bundan mustasno. 151. II tarif guruhiga quyidagilar kiradi: elektr energiyasi uchun bir stavkali tarif boʻyicha hisob-kitob qiladigan isteʼmolchilar, maishiy isteʼmolchilardan tashqari; “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ, “Issiqlik elektr stansiyalari” AJ, “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ va “Oʻzbekgidroenergo” AJ tarkibiga kiradigan, hududiy elektr taʼminoti korxonalari, shu jumladan hududiy elektr tarmoqlari korxonalaridan elektr quvvati oladigan korxona va tashkilotlarning, shuningdek, elektr energiyasi ishlab chiqaruvchi korxonalarning ushbu korxonalar hududidan tashqarida alohida joylashgan obyektlarining xoʻjalik ehtiyojlari. Bunda “Issiqlik elektr stansiyalari” AJ va “Oʻzbekgidroenergo” AJ tarkibiga kiradigan hamda elektr energiyasi ishlab chiqaruvchi korxonalar tomonidan xoʻjalik ehtiyojlari uchun oʻziga tegishli tarmoqlarda elektr energiyasi ishlab chiqarish boʻyicha foydalanilgan elektr energiyasi amaldagi tannarx boʻyicha hisob-kitob qilinadi. 152. III tarif guruhiga maishiy isteʼmolchilar kiradi. Ushbu tarif guruhi boʻyicha aholi tomonidan turmush ehtiyojlari uchun uy-joylarda, xonadonlarda, yotoqxonalarda, yordamchi xoʻjaliklarda, shaxsiy foydalaniladigan tomorqa bogʻ obyektlarida, shu jumladan bogʻ shirkatlari va dala hovlilar sugʻorish nasoslari, shaxsiy avtomashinalar uchun garajlarda sarflanadigan elektr energiyasi haqi tok qabul qilgichlarning quvvati hamda hisobga olish asboblarining oʻrnatilgan joyidan qatʼiy nazar, toʻlanadi. Ovqat tayyorlash uchun markazlashgan holda elektr plitalari bilan jihozlangan koʻp kvartirali uy-joylar va yotoqxonalarda yashaydigan maishiy isteʼmolchilar tomonidan foydalaniladigan elektr energiyasi haqi ushbu tarif guruhiga kiradigan amaldagi tarifning 50 foizi miqdorida toʻlanadi. Bunda ovqat tayyorlash uchun markazlashgan holda elektr plitalari bilan jihozlangan koʻp kvartirali uy-joylar va yotoqxonalarda yashaydigan elektr energiyasi isteʼmolchilari mazkur bandning ikkinchi xatboshida nazarda tutilgan tarif boʻyicha haq toʻlaydi. Ushbu uylar va yotoqxonalarni elektr tarmoqlariga ulash boʻyicha texnik shartlarda avval boshidan mazkur elektr plitalarining quvvati hisobga olingan, elektr qurilmalarni (transformatorlar, kuch kabellari, taqsimlash shitlari, kommutatsiya apparatlari, elektr uzatkichlar va boshqalarni) loyihalashtirish va montaj qilish ularning texnik shartlarda koʻrsatilgan quvvat hisobga olingan holda amalga oshiriladi. 153. Budjet tashkilotlaridan tashqari elektr energiyasidan binolarni elektr bilan isitish, issiq suv taʼminoti va ovqat tayyorlash maqsadida foydalanadigan I va II tarif guruhlari isteʼmolchilari tomonidan sarflanadigan elektr energiyasi hajmining haqi IV tarif guruhi boʻyicha toʻlanadi. Elektr energiyasidan aholiga elektr energiyasi yetkazib berish maqsadida foydalanuvchi idoraviy va munitsipial uy-joy fondi, yuridik shaxslar yotoqxonalari, diniy tashkilotlar va oilaviy korxonalar, shuningdek, elektr energiyasidan aholi ehtiyojlari uchun foydalanadigan lokal qozonxonalarga maishiy isteʼmolchilarga belgilangan tarif qoʻllaniladi. 154. Elektr energiyasi isteʼmolini cheklash, shuningdek, isteʼmolchilar yuklamalari jadvallarini tartibga solish chora-tadbirlari, cheklashlar jadvaliga muvofiq “Oʻzbekenergo” AJ tomonidan tasdiqlangan tartibda amalga oshiriladi. 155. Quvvat va elektr energiyasi isteʼmoli boʻyicha cheklash va uzib qoʻyish jadvallari hududiy elektr tarmoqlari korxonasi tomonidan isteʼmolchilar bilan birgalikda ishlab chiqiladi, mahalliy davlat hokimiyati idoralari bilan kelishiladi, “Oʻzbekenergo” AJ tomonidan tasdiqlanadi va yagona elektr energetika tizimida elektr quvvati va energiya tanqisligi paydo boʻlganda joriy etiladi. Maishiy isteʼmolchilar bilan elektr energiyasi quvvati va isteʼmol qilish boʻyicha cheklash va uzib qoʻyish jadvallari alohida tuzilmaydi. 156. Elektr energiyasini cheklash va uzib qoʻyish jadvallari elektr stansiyalari va elektr tarmoqlari uskunalarining yoʻl qoʻyib boʻlmaydigan sharoitlarda ishlashining oldini olish, yagona elektr energetika tizimining barqaror parallel ishlashini taʼminlash, avariyalar yuzaga kelishining oldini olish hamda isteʼmolchilarning tartibsiz uzib qoʻyilishini bartaraf etish maqsadida yagona elektr energetika tizimida elektr energiyasi va quvvat tanqis boʻlgan hollarda tuziladi. 157. Elektr energiyasini cheklash va uzib qoʻyish jadvallari isteʼmolchining texnologik va avariya bronini aniqlash dalolatnomasiga asosan, joriy yilning 1-oktabridan keyingi yilning 1-oktabrigacha boʻlgan davr uchun tuziladi hamda jadvallarga kiritilgan barcha isteʼmolchilar uchun ularni bajarish majburiy hisoblanadi. Jadvallarning quyidagi turlari tuziladi: yagona elektr energetika tizimida yoqilgʻi yoki gidroresurslar yetishmaganda elektr energiyasini (kVt soatda) cheklash jadvali. Jadvalda elektr energiya isteʼmolini isteʼmolchilarning texnologik bronigacha, keyinchalik esa avariya bronigacha (cheklashga mansub boʻlmagan obyektlardan tashqari) va bunda isteʼmolni 5 ta navbatga boʻlgan holda qisqartirish nazarda tutilishi lozim; yagona elektr energetika tizimida quvvat yetishmaganda quvvatni (kVtda) cheklash jadvali. Jadvalda yagona elektr energetika tizimining ertalabki va kechki eng katta yuklamalari yuzaga keladigan soatlarda isteʼmol qilinadigan quvvatni isteʼmolchilarning avariya bronigacha kamaytirish va bunda isteʼmol qilinadigan quvvatni 5 ta navbatga boʻlish nazarda tutilishi lozim; quvvat taqchilligi yuzaga kelishi natijasida avariya xavfi paydo boʻlganda va cheklash jadvallarini joriy qilish imkoniyati boʻlmaganda, quvvatni cheklash jadvali. Jadvalda uzib qoʻyilishi mumkin boʻlmagan obyektlardan tashqari, yagona elektr energetika tizimi isteʼmolchilarini toʻliq uzib qoʻyish va uzib qoʻyiladigan quvvatni 5 navbatga boʻlish nazarda tutilishi lozim. 158. Ayrim hollarda isteʼmolchilarni uzib qoʻyishning maxsus jadvali ishlab chiqiladi. Elektr energiyasini uzib qoʻyish jadvali va maxsus jadvalga asosan avtomatika, teleboshqaruv qurilmalariga yoki doimiy xizmat koʻrsatuvchi xodimlar va ishonchli telefon aloqasiga ega boʻlgan podstansiyalar kiritilishi lozim. Isteʼmolchilarga elektr energiyasi yetkazib berilishi elektr taʼminotining avariya bronigacha cheklab qoʻyilishi mumkin. 159. Cheklash va uzib qoʻyish jadvallarini amalga kiritish tartibi quyidagilar: elektr energiyasi va quvvatni cheklash va uzib qoʻyish jadvallari “Oʻzbekenergo” AJ rahbari farmoyishi bilan amalga kiritiladi. Dispetcherlik boshqaruvining barcha darajalarida elektr energiyasini cheklashni joriy etish farmoyishi operativ jurnalda cheklash hajmi, cheklash boshlanadigan va tugaydigan vaqt qayd etilgan holda beriladi; hududiy elektr tarmoqlari korxonasi isteʼmolchilarga keyingi sutkalarda elektr energiyasini cheklash jadvallarining amalga kiritilishi toʻgʻrisida joriy sutkaning soat 1400 dan kechiktirmay, cheklash hajmi, cheklash boshlanadigan va tugaydigan vaqtini koʻrsatgan holda maʼlum qiladi. Elektr energiyasini cheklash jadvallarini zudlik bilan joriy etish zarur boʻlganda, bu haqidagi bildirishnoma sutkaning vaqtidan qatʼi nazar, cheklashning amal qilishi boshlanishidan 1 soat oldin isteʼmolchilarga yetkaziladi. Uzib qoʻyish jadvallari isteʼmolchilar tomonidan hududiy elektr tarmoqlari korxonasidan uzib qoʻyish jadvallari joriy etilishi toʻgʻrisidagi bildirishnoma olingandan keyin darhol joriy etiladi. Elektr energiyasi isteʼmolini uzoq vaqtga kamaytirish zarur boʻlganda, quvvatni uzib qoʻyish jadvaliga teng boʻlgan elektr energiyasi va quvvatni cheklash jadvali amalga kiritiladi. Yuridik shaxslar — cheklash va uzib qoʻyish jadvaliga kiritilgan, shu jumladan uzluksiz ishlab chiqarish texnologik jarayoniga ega korxonalar, tashkilotlar va muassasalar (cheklash va uzib qoʻyilishi mumkin boʻlmagan obyektlardan tashqari) cheklash va uzib qoʻyish jadvallarining hududiy elektr tarmoqlari korxonalari tomonidan koʻrsatilgan muddatda soʻzsiz bajarilishini tashkil etishi shart. Aks holda, ular uzib qoʻyish va cheklash jadvallari bajarilmaganligi tufayli yagona elektr energetika tizimi markazlaridan majburiy uzib qoʻyish natijasida yuzaga keladigan oqibatlar uchun qonun hujjatlarida belgilangan tartibda javob beradi. Hududiy elektr tarmoqlari korxonasi elektr energiyasi va quvvatini cheklash jadvallarini amalga kiritish toʻgʻrisidagi farmoyish isteʼmolchilar tomonidan bajarilmaganda, ularni ogohlantirgandan soʻng elektr energiyasi va quvvat isteʼmolining belgilangan darajada kamayishini taʼminlovchi miqdorda elektr energiyasi yetkazib berilishini majburiy ravishda cheklaydi yoxud belgilangan tartibda taʼsir choralarini koʻrish uchun Byuroga murojaat qiladi. Bu boradagi texnologik jarayonlar buzilishining oqibatlari uchun javobgarlik isteʼmolchilar korxonalarining rahbarlari zimmasiga yuklanadi. 160. Yagona elektr energetika tizimida elektr energiya va quvvatda tanqislik vujudga kelganda, avariyalarga yoʻl qoʻymaslik va isteʼmolchilarning tartibsiz uzib qoʻyilishining oldini olish maqsadida hududiy elektr tarmoqlari korxonasi oʻchirish vaqtini koʻrsatgan holda, isteʼmolchilardan reklamalar, illyuminatsiyalar, bino va inshootlarni yoritgichlarni, elektr isitish va issiq suv bilan taʼminlash qurilmalarini oʻchirib qoʻyishni talab qilishga haqli. 1601. Mazkur Qoidalarning 70, 117, 118, 130, 154 — 159-bandlarida nazarda tutilmagan sabablarga koʻra elektr energiyasidan oʻchirganlik uchun HETKka nisbatan qonun hujjatlariga muvofiq iqtisodiy choralar qoʻllaniladi. 161. Yagona elektr energetika tizimining elektr tarmogʻiga bevosita yoki isteʼmolchilarning elektr tarmoqlari orqali ulangan isteʼmolchilarning elektr stansiyalari blok-stansiyalar hisoblanadi. Ular oʻzaro kelishilgan ish rejimiga rioya qilishlari hamda tizim operatorining va yuqori operativ-dispetcherlik xizmatlarining koʻrsatmalari va farmoyishlariga boʻysunishlari shart. Blok-stansiyalar boʻyicha elektr energiyasi ishlab chiqarishning yillik hajmlari va blok-stansiyalar tomonidan yagona elektr energetika tizimiga elektr energiyasi yetkazib berishning yillik hajmlari “Oʻzbekenergo” AJ va blok-stansiya oʻrtasida tuziladigan shartnoma bilan tasdiqlanadi va rasmiylashtiriladi. 162. “Oʻzbekenergo” AJ elektr energiyasining yagona xarid qiluvchisi va blok-stansiya oʻrtasida yagona elektr energetika tizimiga elektr energiyasini yetkazib berish boʻyicha tuzilgan shartnomada nazarda tutilgan elektr energiyasi yetkazib berishning oylik miqdoriga muvofiq, blok-stansiyalarning yagona elektr energetika tizimiga har bir sutka uchun yuklama va elektr energiyasi yetkazib berish jadvalini belgilaydi. Blok-stansiya tomonidan yuklama dispetcherlik jadvalida belgilangan miqdordan kamaytirilsa, “Oʻzbekenergo” AJ blok-stansiya tegishli boʻlgan sanoat va idoraviy mansub isteʼmolchilar boʻyicha quvvatni blok-stansiya yuklamani kamaytirgan miqdorda cheklash joriy qilish huquqiga ega, blok-stansiya yuklamasining kamayishiga fors-major holatlar sabab boʻlgan holatlar bundan mustasno. 163. Yagona elektr energetika tizimiga yetkazib beriladigan, shuningdek, hududiy elektr tarmoqlari korxonasidan olinadigan aktiv elektr energiyasi blok-stansiya tomonidan balans boʻyicha mansublik chegarasining boʻlinishida oʻrnatilgan, aktiv elektr energiyasini qabul qilish va yetkazib berishni alohida qayd etadigan hisobga olish priborlari yordamida hisobga olinadi. Blok-stansiyaga tegishli boʻlgan elektr tarmogʻi xoʻjaligining obyektlarida elektr energiyasini yagona elektr energetika tizimiga yetkazib berishda hamda hududiy elektr tarmoqlari korxonalaridan olishda elektr energiyasining texnologik sarflari blok-stansiyaga hisobiga tegishli boʻladi. 164. Blok-stansiyaga ega boʻlgan isteʼmolchi: “Oʻzbekenergo” AJ bilan — yagona elektr energetika tizimiga yetkazib berilgan elektr energiyasi uchun; hududiy elektr tarmoqlari bilan — hududiy elektr tarmoqlari korxonasi va blok-stansiyaga ega isteʼmolchi oʻrtasida tuzilgan elektr taʼminoti shartnomasi asosida olingan elektr energiyasi uchun hisob-kitob qiladi. 165. Yetkazib beriladigan va isteʼmol qilinadigan elektr energiyasi uchun blok-stansiyalar bilan hisob-kitob belgilangan tartibda tasdiqlangan tariflar boʻyicha amalga oshiriladi. 166. Hisob-kitob davrida yagona elektr energetika tizimiga blok-stansiya aybi bilan toʻliq yetkazib berilmagan elektr energiyasi shartnomada belgilangan elektr energiyasi hajmi va yagona elektr energetika tarmogʻiga amalda yetkazib berilgan elektr energiyasi hajmi oʻrtasidagi tafovut boʻyicha aniqlanadi. 167. Blok-stansiya fors-major holatlar tufayli elektr energiyasi yetkazib berishdagi tanaffuslar uchun javob bermaydi. 168. Elektr energiyasi isteʼmolchilari, hududiy elektr tarmoqlari korxonasi, elektr energiyasi uchun toʻlovlarni yigʻish funksiyalarini amalga oshiruvchi xususiy operatorlarning mansabdor shaxslari va Byuro mazkur Qoidalarni buzganlik uchun qonun hujjatlariga muvofiq javobgar boʻladi. 1. Ushbu Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksi, “Energiyadan oqilona foydalanish toʻgʻrisida”, “Xoʻjalik yurituvchi subyektlar faoliyatining shartnomaviy-huquqiy bazasi toʻgʻrisida”, “Tabiiy monopoliyalar toʻgʻrisida”, “Isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisida” Oʻzbekiston Respublikasi qonunlari va boshqa normativ-huquqiy hujjatlarga muvofiq tabiiy gazni yetkazib berish va isteʼmol qilish sohasidagi munosabatlarni tartibga soladi. 2. Ushbu Qoidalar tabiiy gaz ishlab chiqaruvchilar, gaz transporti va gaz taʼminoti tashkilotlari, isteʼmolchilar, qurilish-montaj, loyihalash, ishga tushirish-sozlash tashkilotlari, shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi huzuridagi Majburiy ijro byurosi (keyingi oʻrinlarda Byuro deb ataladi) tomonidan bajarish uchun majburiy hisoblanadi. 3. Ushbu Qoidalarda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi: avariya holatlarida gaz yetkazib berish jadvallari — avariya holatlarida yoki magistral va taqsimlash gaz quvurlarining texnologik ish rejimi buzilgan holatlarda, isteʼmolchilarni gaz tarmoqlaridan (qisman yoki toʻliq) uzib qoʻyish navbatini hisobga olgan holda, ularga tabiiy gaz yetkazib berish jadvallari; xatlov dalolatnomasi — gaz taʼminoti tashkiloti yoki Byuro vakili tomonidan isteʼmolchi ishtirokida isteʼmolchining tabiiy gaz isteʼmoli hajmini aniqlashga taʼsir koʻrsatadigan barcha maʼlumotlari (nomlanishi, manzili va rekvizitlari, gazni hisobga olish pribori va gazdan foydalanish uskunasining texnik tavsiflari, gaz xoʻjaligining loyiha maʼlumotlari, rasmiylashtirish sanasidagi hisob-kitoblar holati, vakolatli organlar tomonidan tabiiy gazdan oqilona foydalanish boʻyicha berilgan xulosalarning mavjudligi, shuningdek, maishiy isteʼmolchilar uchun yashovchilar, hayvonlar soni va isitiladigan binolar hajmi) aks ettirilgan holda tuzilgan hujjat; maishiy isteʼmolchilar — maishiy ehtiyoj (ovqat tayyorlash, issiq suv va isitish) uchun tabiiy gazdan foydalanuvchi aholi; tabiiy gaz — gazni qayta ishlash tashkilotlari ishlab chiqaradigan, gaz uzatish tashkilotlari tomonidan tashiladigan gaz, shuningdek neftni qayta ishlash tashkilotlari tomonidan ishlab chiqiladigan va yoqilgʻi yoki xomashyo sifatida foydalanish uchun moʻljallangan yoqilgʻi gazi; gazdan foydalanish uskunasi — energiya samaradorligi va energiyani tejash talablariga javob beradigan, markazlashtirilgan isitish va issiq suv taʼminoti uchun issiqlik energiyasi ishlab chiqarish uchun, turli ishlab chiqarishlarning texnologik jarayonlarida tabiiy gazdan yoqilgʻi sifatida foydalanadigan qozonlar, ishlab chiqarish pechlari, utilizatorlar, texnologik liniyalar hamda gazdan xomashyo sifatida foydalanadigan boshqa qurilmalar, shuningdek, koʻp xonadonli va turar joy binolarida oʻrnatilgan va gazdan shaxsiy, oilaviy, uy-joy, xoʻjalik va boshqa ehtiyojlar uchun yoqilgʻi sifatida foydalanadigan boshqa uskunalar; gaz uzatish tashkiloti — tabiiy gazni qabul qiluvchi, uzatuvchi, gaz taʼminoti tashkilotlari va isteʼmolchilarga magistral gaz quvurlari orqali yetkazib beruvchi tashkilot; gaz tashkiloti — tabiiy gazni qabul qilish, taqsimlash va isteʼmolchilarga shartnoma asosida yetkazib berishni taʼminlovchi tashkilot; aralashish holati va sanasini tasdiqlaydigan hujjatlar — hisobga olish pribori yoki oʻlchov kompleksining ishiga aralashish holati va sanasini aniqlash imkonini beradigan maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan hujjatlar yoki materiallar; tabiiy gaz ishlab chiqaruvchilar — tabiiy gazni qabul qilish, qayta ishlash, ishlab chiqarish va yetkazib berishni taʼminlash tashkilotlari, shuningdek, neft va (yoki) gaz kondensatini qabul qilish va qayta ishlash, tabiiy gazni ishlab chiqarish va yetkazib berishni taʼminlovchi neftni qayta ishlash tashkilotlari; gaz tarmogʻining boʻlinish chegarasi — gaz uzatish tashkiloti, gaz taʼminoti tashkiloti va isteʼmolchilar oʻrtasida gaz tarmogʻining tabiiy gazni isteʼmol qilishni hisobga olish priborlari oʻrnatilishi lozim boʻlgan va tegishliligi boʻyicha aniqlanadigan boʻlinish nuqtasi. Bunda, agar tabiiy gazni isteʼmol qilishni hisobga olish pribori isteʼmolchiga tegishli boʻlsa, tashqi (uzib qoʻyadigan) kran, agar tabiiy gazni isteʼmol qilishni hisobga olish pribori gaz taʼminoti (gaz uzatuvchi) tashkilotga tegishli boʻlsa — tabiiy gazni isteʼmol qilishni hisobga olish pribori gaz tarmogʻining boʻlinish chegarasi hisoblanadi; tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasi — gaz taʼminoti (gaz uzatuvchi) tashkilotiga tabiiy gazni isteʼmolchiga oʻzining gaz tarmoqlari orqali uzatish, isteʼmolchiga esa qabul qilingan tabiiy gaz uchun toʻlovni amalga oshirish majburiyatini yuklaydigan bitim; kommunal va maishiy isteʼmolchilar — umumiy hisob quvvati 100 kVt boʻlgan gazdan foydalanish uskunalarida maishiy maqsadlarda (ovqat tayyorlash, issiq suv taʼminoti va isitish) gazdan foydalanuvchi va yuridik shaxs maqomini tashkil qilmasdan tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanuvchi yuridik va jismoniy shaxslar; koʻrsatkichlarni nazorat uchun olish — Byuroning masʼul vakili tomonidan tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish priborining koʻrsatgichlarini olish va oʻrnatilgan tamgʻalar butunligini koʻzdan kechirish; ishlab chiqarish faoliyati bilan shugʻullanuvchi isteʼmolchilar — gazdan yoqilgʻi yoki xomashyo sifatida, shuningdek, umumiy hisob quvvati 100 kVt yuqori boʻlgan gazdan foydalanish uskunalarida maishiy ehtiyojlarda (ovqat tayyorlash, issiq suv taʼminoti va isitish) foydalanuvchi, yuridik shaxsni tashkil etmasdan tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanuvchi yuridik va jismoniy shaxslar. ijtimoiy ahamiyatga ega boʻlgan isteʼmolchilar — tabiiy gaz yetkazib berish shartlari va roʻyxati mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan aniqlanadigan ijtimoiy soha muassasalari va budjet tashkilotlari; strategik ahamiyatga ega boʻlgan isteʼmolchilar — uzluksiz faoliyat koʻrsatuvchi ishlab chiqarish-texnologik obyektlarga ega boʻlgan hamda tabiiy gaz yetkazib berish shartlari va roʻyxati Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadigan isteʼmolchilar; tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish priborlari — bir yoki bir nechta funksiyalarni: tabiiy gaz sarfini (hajmini), haroratini va bosimini oʻlchash, priborlarning ishlash vaqtini hisobga olish; oʻlchov koʻrsatkichlari toʻgʻrisidagi axborotlarni toʻplash, saqlash va aks ettirishni bajarish uchun moʻljallangan oʻlchov texnika vositalari; ishga tushirish-sozlash ishlari — kommunikatsiyalar va armaturalarga ega gazdan foydalanish uskunasini ishlashga tayyorlash va ishga tushirish, gazdan foydalanish uskunasi yuklamasini gazdan foydalanish uskunalari egasi boʻlgan tashkilot bilan kelishilgan darajagacha yetkazish, shuningdek foydali ish koeffitsiyentini maqbullashtirmasdan gazdan foydalanish uskunasining isitish rejimini sozlashdan iborat boʻlgan ishlar kompleksi; hisob-kitob davri — tabiiy gaz isteʼmolining sarfi (hajmi) aniqlanishi, isteʼmol qilingan tabiiy gaz uchun isteʼmolchi va gaz taʼminoti tashkiloti oʻrtasida oʻzaro hisob-kitob amalga oshirilishi zarur boʻlgan vaqt davri (oy); zaxira yoqilgʻi — tabiiy gaz yetkazib berish qisqaradigan yoki toʻxtaydigan davrda foydalanish uchun moʻljallangan yoqilgʻi; zaxira yoqilgʻi xoʻjaligi — zaxira yoqilgʻisini saqlash, uzatish va undan foydalanish uchun moʻljallangan uskunalar va qurilmalar kompleksi; rejim-sozlash ishlari — ish yuklamalari diapazonida loyihadagi (pasportdagi) foydali ish koeffitsiyentiga erishish maqsadida gazdan foydalanish uskunalarini sozlash, yoqilgʻi yoqish jarayonlarini tartibga solish vositalarini, issiqlikni utilizatsiya qiluvchi va yordamchi uskunalarni sozlashni oʻz ichiga oladigan ishlar kompleksi; mavsumiy isteʼmolchilar — ulanish uchun belgilangan texnik shartlarga muvofiq tabiiy gazdan asosiy yoqilgʻi sifatida maʼlum bir davr mobaynida foydalanuvchi isteʼmolchilar; gazlashtirish texnik shartlari — shartlariga rioya etish isteʼmolchining gazdan foydalanish uskunasini gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkiloti gaz tarmoqlariga ulashning texnik imkoniyatini yaratadigan va gazlashtirish loyihasini (loyiha-texnik hujjatlarni) ishlab chiqish uchun asos hisoblanadigan dastlabki hujjat. 4. Isteʼmolchi (maishiy isteʼmolchilardan tashqari), shu jumladan oilaviy korxonalar har yili 15-iyulgacha boʻlgan muddatda gaz taʼminoti tashkilotiga choraklar boʻyicha (qish davri uchun — oylar boʻyicha) taqsimlanadigan kelgusi yilgi tabiiy gaz isteʼmolining prognoz qilinayotgan hajmi uchun buyurtma beradi. 5. “Oʻzbekneftgaz” AJ har yili 1-avgustgacha boʻlgan muddatda kelgusi yil uchun tabiiy gazni qazib olish, qayta ishlash, “Oʻzstransgaz” AJ magistral gaz kuvurlarigacha yetkazib berishda oʻzining gazga boʻlgan ehtiyojlari va texnologik yoʻqotishlarni aniqlaydi. 6. Kelgusi yilda tabiiy gazga boʻlgan ehtiyoj ishlab chiqariladigan mahsulot (ishlar, xizmatlar) birligi uchun texnik va ilmiy asoslangan normalarga koʻra mahsulot ishlab chiqarishning prognoz qilinayotgan hajmlarini hisobga olgan holda, tabiiy gazning ikki yillik (har choraklik) amaldagi sarfi va mahsulot ishlab chiqarish asosida isteʼmolchi tomonidan tegishli hisob-kitoblar bilan asoslangan boʻlishi kerak. Maishiy isteʼmolchilar va kommunal xoʻjalik isteʼmolchilarning kelgusi yilda tabiiy gazga boʻlgan ehtiyoji tabiiy gazni belgilangan isteʼmol qilish meʼyorlari va (yoki) ikki yillik (har choraklik) amaldagi sarfi asosida gaz taʼminoti tashkilotlari tomonidan aniqlanadi. 7. Gaz taʼminoti tashkilotlari har yili 1-sentabrgacha tabiiy gazga boʻlgan ehtiyojni choraklarga (qish davri uchun — oylar boʻyicha) taqsimlagan holda (kelgusi yilda yangidan ishga tushiriladigan obyektlar uchun zaxira hajmlarini nazarda tutgan holda), kelgusi yil uchun gaz ehtiyoji prognozini shakllantiradi hamda umumlashtirish va keyinchalik Oʻzbekiston Respublikasi Energetika vazirligiga taqdim etish uchun “Hududgaztaʼminot” AJga yuboradi. 8. Oʻzbekiston Respublikasi Energetika vazirligi taqdim etilgan buyurtmalar asosida resurs va gaz uzatish imkoniyatlari, shuningdek, ichki tarmoq ehtiyoji va tabiiy gaz eksporti hajmlarini hisobga olib, tabiiy gazga boʻlgan ehtiyojni choraklar boʻyicha (qish davri uchun — oylar boʻyicha) taqsimlagan holda, respublika boʻyicha kelgusi yil uchun tabiiy gaz resurslarining va gazni taqsimlash balansini tuzadi hamda ushbu balansni kelgusi yil respublika boʻyicha tabiiy gaz resurslari va gazni taqsimlash balansi loyihasini tayyorlash uchun Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiy taraqqiyot va kambagʻallikni qisqartirish vazirligiga 15-sentabrgacha taqdim etadi. 9. Oʻzbekiston Respublikasi Energetika vazirligi kelgusi yil uchun respublika boʻyicha tabiiy gaz resurslarining va gazni taqsimlashning tasdiqlangan balansiga muvofiq har yili 1-dekabrga qadar “Oʻzbekneftgaz” AJ, “Oʻztransgaz” AJ va “Hududgaztaʼminot” AJga isteʼmolchilarga tabiiy gaz yetkazib berishning yillik va choraklik (qish davri uchun — oylar boʻyicha) hajmlarini taqdim etadi. “Hududgaztaʼminot” AJ isteʼmolchilarga tabiiy gaz yetkazib berishning yillik va choraklik (qish davri uchun — oylar boʻyicha) hajmlarini gaz taʼminoti tashkilotlariga yuboradi. Gaz taʼminoti tashkilotlari isteʼmolchilar (maishiy isteʼmolchilardan tashqari) buyurtmalarini tabiiy gaz resurslarining va gazni taqsimlashning tasdiqlangan balansiga muvofiq ajratilgan hajmlar darajasida qayta koʻrib chiqishga haqlidir. 10. Quyidagilar tabiiy gaz yetkazib berish ustuvor vazifa hisoblanadi: maishiy isteʼmolchilar, shu jumladan oilaviy korxonalarga; idoraviy va munitsipal uy-joy fondiga, yuridik shaxslar yotoqxonalariga va xususiy uy-joy mulkdorlari shirkatlariga — aholini gaz bilan taʼminlash uchun hamda lokal qozonxonalarga — aholi ehtiyojlari uchun; qonun hujjatlarida belgilangan strategik va ijtimoiy ahamiyatga ega boʻlgan isteʼmolchilarga. 11. Isteʼmolchilar (shu jumladan, umumiy hisob quvvati 100 kVt gacha boʻlgan gazdan foydalanish uskunalariga ega oilaviy korxonalar) amaldagi normativ-huquqiy hujjatlar talablariga muvofiq va qonun hujjatlariga koʻra gazlashtirish ishlarini bajarish huquqiga ega tashkilotlar tomonidan yongʻin xavfsizligi qoidalariga rioya etilgan holda ishlab chiqilgan gazlashtirish loyihalariga asosan gaz bilan taʼminlanadi. 12. Isteʼmolchilarni quyidagi tartibda gaz bilan taʼminlash imkoniyatlari koʻrib chiqiladi: isteʼmolchi gaz taʼminoti tashkilotiga elektron yoki yozma shaklda gazlashtirish haqidagi arizani kadastr hujjati nusxasini ilova qilgan holda taqdim etadi; taqdim etilgan ariza uch ish kuni mobaynida gaz taʼminoti tashkilotining mutaxassislari tomonidan joylarga chiqib, gazlashtirishning texnik imkoniyatlariga mos kelishi yoki mos kelmasligi boʻyicha oʻrganiladi. Oʻrganish natijasida gaz taʼminoti tashkiloti tomonidan ijobiy qaror qabul qilingan taqdirda, isteʼmolchiga ichki gaz quvurlari, gazda ishlaydigan asboblar (turi va soni) va tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish priborlariga qoʻyilgan talablarni oʻz ichiga olgan gazlashtirish texnik shartlari beriladi. Isteʼmolchi obyekti joylashgan hududda isteʼmolchiga gaztaʼminoti tashkiloti tomonidan tabiiy gaz uzatish imkonini beradigan quvvatga ega boʻlgan gazni taqsimlash tarmogʻi mavjud boʻlganda, isteʼmolchini gaz bilan taʼminlashning texnik imkoniyati mavjud deb tan olinadi. Gazlashtirilgan xususiy uy-joylar maishiy isteʼmolchi va oilaviy korxonaga ajratilgan taqdirda, ularning har biri gazlashtirish loyihalari asosida, tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish uchun alohida priborlar oʻrnatish sharti bilan va oilaviy korxonani gazlashtirish uchun qoʻshimcha gazlashtirish texnik sharti olingan holda gaz bilan taʼminlanadi. Gazlashtirilgan xususiy uy-joylar ikki va undan ortiq maishiy isteʼmolchiga ajratilgan taqdirda, har bir uy qismi uchun alohida gazlashtirish loyihalarini ishlab chiqish va gazlashtirish uchun qoʻshimcha texnik shartlarni olmasdan tabiiy gaz isteʼmolini hisobga oladigan alohida priborlar oʻrnatish sharti bilan uy-joyni ajratish rejalari (kadastr hujjati) asosida gaz bilan taʼminlanadi. 13. Gazlashtirish (gazdan foydalanish uskunalari, qurilma va uy ichi gaz quvurlari) loyihasi qonun hujjatlariga muvofiq mazkur faoliyat bilan shugʻullanish huquqiga ega boʻlgan loyiha tashkilotlari tomonidan gazlashtirish texnik shartlari asosida ishlab chiqiladi. 14. Gazlashtirish loyihasida quyidagi yechimlar nazarda tutilishi kerak: belgilangan standartlarga muvofiq samarali gazdan foydalanish uskunasini oʻrnatish; isteʼmol qilinayotgan tabiiy gaz sarfining hisoblangan diapazonida hisobga olishning ishonchliligini taʼminlaydigan, gaz hajmini standart shartlarga muvofiqlashtirish uchun zarur qurilmalar bilan jihozlangan hamda tabiiy gaz isteʼmolini avtomatik tarzda nazorat qilish va hisobga olish tizimiga mos keladigan tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish priborlarini (ularni qulay joylashuv nuqtalarini koʻrsatgan holda) oʻrnatish. 15. Gazlashtirish loyihasi gaz taʼminoti tashkiloti tomonidan qurilish-montaj ishlari (keyingi oʻrinlarda QMI deb ataladi) boshlanishidan avval, biroq gazlashtirish uchun texnik shartlar berilgan kundan boshlab 24 oydan kechikmasdan roʻyxatdan oʻtkazilgan boʻlishi lozim. 16. QMI gazlashtirish loyihasiga muvofiq, mazkur ishlarni bajarish huquqiga ega tashkilot tomonidan ijro-texnik hujjatlar va yertoʻla inshootlaridagi boshqa kommunikatsiyalarning kirish joylarini germetik zich yopilganligi haqidagi dalolatnomani tuzgan holda bajariladi. 17. QMIni amalga oshirgan tashkilot gaz taʼminoti tashkilotiga dudburon va ventilyatsiya kanallarini tekshirish, shuningdek, yertoʻla inshootlaridagi boshqa kommunikatsiyalarning kirish joylarini germetik zich yopilganligi haqidagi dalolatnomalarni taqdim etadi. 18. Yangi qurilgan ichki gaz quvurini foydalanishga qabul qilish va gazdan foydalanish uskunasini ishga tushirish-sozlash ishlari (keyingi oʻrinlarda ITSI deb ataladi) gaz taʼminoti tashkiloti tomonidan belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 19. ITSI yakunlangach, ishga tushirish dalolatnomasi tuziladi va isteʼmolchiga tabiiy gazdan foydalanish qoidalari boʻyicha koʻrsatmalar beriladi. Shundan soʻng isteʼmolchi ishga tushirish dalolatnomasiga imzo chekadi va tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasi tuziladi (ishga tushirish dalolatnomasining bir nusxasi gaz taʼminoti tashkilotida saqlanadi). 20. Isteʼmolchilar (shu jumladan umumiy hisob quvvati 100 kVt dan yuqori boʻlgan gazdan foydalanish uskunalariga ega oilaviy korxonalar) amaldagi normativ-huquqiy hujjatlar talablariga muvofiq va qonun hujjatlariga koʻra gazlashtirish ishlarini bajarish huquqiga ega tashkilotlar tomonidan yongʻin xavfsizligi qoidalariga rioya etilgan holda ishlab chiqilgan loyiha-texnik hujjatlarga asosan gaz bilan taʼminlanadi. 21. Yangi turdagi gazdan foydalanish uskunalarini ishga tushirish va (yoki) foydalanilayotgan quvvatlarni rekonstruksiya qilish yoki texnik jihatdan qayta jihozlashni moʻljallayotgan isteʼmolchilar gaztaʼminoti tashkilotlari bilan gaz tarmoqlariga ulanishning texnik imkoniyatlarini kelishish uchun belgilangan shaklda tabiiy gaz isteʼmoli boʻyicha asoslangan hisob-kitoblarni taqdim etadi. 22. Gaz taʼminoti tashkiloti gazlashtirish masalasi boʻyicha ijobiy qaror qabul qilgan taqdirda, isteʼmolchi gaz taʼminoti tashkilotiga gazlashtirish texnik shartini olish uchun buyurtma beradi. Buyurtmada tabiiy gazdan foydalanish davri, gazdan foydalanish uskunasining turi va texnik tavsiflari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar, zaxira yoqilgʻidan foydalanish hisobga olingan holda, gaz isteʼmolining rejalashtirilayotgan hajmlari koʻrsatiladi va unga ishlab chiqarish quvvatlarining joylashish rejasi ilova qilinadi. Ushbu hujjatlar yangi gazlashtirish texnik shartlarini olishda yoki muddatini uzaytirishda ham taqdim etiladi. Buyurtmani koʻrib chiqish muddati uch ish kunini tashkil qiladi. 23. Gaz taʼminoti tashkiloti ijobiy qaror qabul qilgan taqdirda, isteʼmolchiga quyidagilar koʻrsatilgan gazlashtirish texnik shartlari beriladi: gaz quvuriga ulanish joyi; boʻlinish chegaralari va tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish priborlarining joylashuvi; ulanish nuqtasidagi tabiiy gazning maksimal soatlik, kunlik, yillik sarfi va ishchi bosimi, shuningdek, ushbu bosimning oʻzgarish chegaralari; gaz taqsimlash shoxobchasi (keyingi oʻrinlarda GTSH deb ataladi) inshootini qurish zarurligi, GTSHga boʻlgan texnik talablar, avtomatika turi, gaz quvurlari soni va ularning har biridagi tabiiy gaz bosimi, chirishdan himoyalash chora-tadbirlari va boshqalar; qoʻshimcha gaz quvurlarini qurish ishlari; gazdan foydalanish uskunasi va gaz gorelkali qurilmalariga qoʻyiladigan talablar (turi va soni), muvofiqlik sertifikatining mavjudligi; tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish priboriga qoʻyiladigan talablar; tabiiy gazdan asosiy yoqilgʻi turi sifatida foydalanishning aniq davri (oylar boʻyicha); zaxira yoqilgʻidan foydalanish davrini koʻrsatgan holda, zaxira yoqilgʻi xoʻjaligini qurish zarurligi. Gazlashtirish texnik shartlarining amal qilish muddati ular berilgan kundan boshlab 2 yilni tashkil qiladi. Belgilangan muddat oʻtgach, agar isteʼmolchi gazlashtirishni tugatmagan boʻlsa, gazlashtirish uchun yangi texnik shartlar olinishi lozim. 24. Gazlashtirish uchun texnik shartlarni berish imkoniyati mavjud boʻlmagan taqdirda, gaz taʼminoti tashkiloti mazkur Qoidalarning 22-bandi toʻrtinchi xatboshida koʻrsatilgan muddatda isteʼmolchiga rad etish sabablarini asoslagan holda, tegishli yozma xabarnoma yuboradi va taqdim qilingan hujjatlarni qaytaradi. 25. Isteʼmolchilar va gazlashtirish loyiha-texnik hujjatlarini ishlab chiqish oshirilgan loyihalashtirish tashkiloti gazlashtirish texnik shartlari talablarini bajarishi majburiy hisoblanadi. Texnik shartlarda koʻrsatilgan talablarni rad etishga faqat gaz taʼminoti tashkiloti bilan kelishilgan taqdirda yoʻl qoʻyiladi. Kelishish buyurtma berilgan kundan keyin uch ish kuni davomida amalga oshiriladi va yozma shaklda rasmiylashtiriladi. 26. Isteʼmolchi texnik shartlarda koʻrsatib oʻtilgan talablarni oʻzgartirishga ehtiyoj boʻlmaganda oʻzgargan taqdirda, tabiiy gaz yetkazib berish toʻgʻrisidagi shartnoma yangi isteʼmolchi bilan qayta tuziladi. Bunda gazlashtirish texnik shartlarini takroriy rasmiylashtirish talab qilinmaydi. 27. Tadbirkorlik subyektlariga gazlashtirish texnik shartlarini berish Davlat xizmatlari markazlari tomonidan qonun hujjatlarida belgilangan tartibda toʻlov undirilmasdan amalga oshiriladi. Bunda isteʼmolchilarning xohishi bilan gaz tarmoqlariga “tayyor holda” ulanish mumkin. 28. Gazlashtirish loyiha-texnik hujjatlari (keyingi oʻrinlarda LTH deb ataladi) quyidagilardan iborat: tushuntirish xati; issiqlik-mexanika qismi; texnologiya qismi; nazorat-oʻlchov priborlari va avtomatika qismi; gaz taʼminoti qismi; zaxira yoqilgʻi xoʻjaligi qismi; uskunalar va materiallar spetsifikatsiyasi qismi; elektr qismi. 29. LTH mazkur turdagi faoliyatni amalga oshirish huquqiga ega loyihalash tashkilotlari tomonidan ishlab chiqiladi. Loyihalash tashkiloti gaz taʼminoti boʻyicha ishlab chiqilgan loyihaning amaldagi normativ-texnik normalar va qoidalarga muvofiqligi yuzasidan javob beradi. 30. LTX quyidagilarni nazarda tutishi kerak: yuqori tejamkor texnologik sxemalarni, jarayonlarni va sertifikatlangan gazdan foydalanish qurilmalarni va gaz gorelka qurilmalari qoʻllanishi; isteʼmol qilinayotgan tabiiy gaz sarfining hisoblangan diapazonida hisobga olishning ishonchliligini taʼminlaydigan, gaz hajmini standart shartlarga keltirish uchun zarur qurilmalar bilan jihozlangan hamda tabiiy gazni isteʼmol qilishni avtomatik tarzda nazorat qilish va hisobga olish tizimiga mos boʻlgan tabiiy gazni hisobga olish priborlarini qoʻllash; ikkilamchi energiya resurslaridan iqtisodiy asoslangan va texnik jihatdan mumkin boʻlgan tarzda foydalanish; xavfsizlik avtomatika priborlarining mavjudligi; issiqlik jarayonlarini avtomatik tarzda tartibga solish va nazorat qilish tizimlarini qoʻllash; tabiiy gazning va undan foydalangan holda ishlab chiqilgan mahsulotning hisobga olinishini taʼminlash; ishlab chiqarilayotgan mahsulot (ishlar, xizmatlar) birligiga yoqilgʻi-energetika resurslarini normativ boʻyicha sarflash koʻrsatkichlari; amaldagi loyihalash normalariga muvofiq agregatlarni va issiqlik quvurlarining qizish yuzasini himoyalovchi issiqlik izolyatsiyalarini qoʻllash; yonadigan mahsulotlar tarkibini va haroratini nazorat qilishni taʼminlash; binolar va inshootlarning isitiladigan hajmlari, shuningdek, obyektlardan gaz quvurlarigacha boʻlgan masofa toʻgʻrisidagi maʼlumotlar. 31. LTX belgilangan tartibda sanoat xavfsizligi yuzasidan ekspertizadan oʻtkazilishi kerak. 32. LTX gaz taʼminoti tashkiloti tomonidan QMI boshlanishiga qadar, texnik shartlar berilgan kundan boshlab 24 oydan kechiktirilmasdan roʻyxatdan oʻtkazilishi kerak. Loyiha qonun hujjatlarida belgilangan tartibda ekspertizadan oʻtkazilgandan keyin isteʼmolchining yozma shakldagi murojaati asosida LTH gaz taʼminoti tashkilotida 5 ish kunidan kechikmay toʻlov undirilmasdan roʻyxatdan oʻtkaziladi. Agar, QMI roʻyxatdan oʻtkazish kunidan buyon 24 oy mobaynida boshlanmagan yoxud gazlashtirishda texnik shartlardan cheklanish holatlari aniqlangan boʻlsa, LTH gaz taʼminoti tashkilotida qayta roʻyxatdan oʻtkazilishi shart. LTHni roʻyxatdan oʻtkazish rad etilgan taqdirda, gaz taʼminoti tashkiloti 5 ish kuni mobaynida isteʼmolchiga rad etish sabablarini va bartaraf etilishi kerak boʻlgan kamchiliklarni asoslagan holda, tegishli yozma xabarnoma yuboradi. 33. LTHga muvofiq QMI ushbu ishlarni amalga oshirish uchun huquqiga ega tashkilot tomonidan tegishli ijro-texnik hujjatlarni tuzgan holda bajariladi. 34. Gaz taʼminotining mavjud tizimlarini kengaytirish, rekonstruksiya qilish va texnik jihatdan qayta jihozlashda qurilish va foydalanishga topshirish talablari yangi qurilish obyektlariga boʻlgani kabi taqdim etilishi kerak. 35. QMI tugallanganidan soʻng mazkur ishlarni bajarish huquqiga ega tashkilot tomonidan gazdan foydalanish uskunasini ITSI va rejim-sozlash ishlari (keyingi oʻrinlarda — RSI deb ataladi) amalga oshiriladi. RSI bir yilda 100 000 kub metr va undan koʻp tabiiy gazdan foydalanadigan korxonalar va texnologik neft-gaz obyektlari (qurilmalari) uchun majburiy hisoblanadi. 36. ITSI va RSI tuganlanganligi tegishli dalolatnomalar bilan rasmiylashtiriladi. Bundan tashqari, texnik hisobot tuziladi va unda gazdan foydalanish uskunasining turli ish rejimlarida gazdan oqilona foydalanishga, xavfsizlik hamda yoqilgʻini yondirish jarayonlarini avtomatik tarzda tartibga solish priborlari va vositalarini, issiqlikni utilizatsiya qilish va yordamchi uskunalarni hamda qozonxonalar uchun suv tayyorlash tizimlari uskunasini sozlashga taʼsir koʻrsatadigan energiya samaradorligining barcha koʻrsatkichlari qayd etiladi. 37. ITSI va RSI natijalari asosida ularni bajargan tashkilot isteʼmolchi tomonidan tasdiqlanadigan vaqtinchalik rejim (texnologiya) xaritalarini beradi. 38. Vaqtinchalik rejim (texnologiya) xaritalarining asl nusxalari isteʼmolchida saqlanadi, ish joylarida esa ularning nusxalari osib qoʻyilgan boʻlishi kerak. 39. Ishlayotgan gazdan foydalanish va yordamchi uskunada har 3 yilda kamida bir marta, gazdan energiya sifatida foydalanuvchi tashkilotlarda esa (mukammal va joriy taʼmirlashni oʻtkazish xususiyatini hisobga olgan holda) har 4 yilda bir marta RSIning quyidagi turlarini oʻtkazish nazarda tutilishi kerak: gazdan foydalanish uskunasini issiqlik texnikasi (rejim) jihatidan sozlash; yonish jarayonini nazorat qilish va avtomatik tarzda tartibga solish vositalarini sozlash; gazdan foydalanish uskunasi havfsizligining avtomatika vositalarini sozlash; issiqlikni utilizatsiya qiladigan va yordamchi uskunalarni sozlash; suvni tayyorlash tizimlarini sozlash; zaxira yonilgʻi xoʻjaligini sozlash; tabiiy gaz va zaxira yoqilgʻini birgalikda yondirishda yonish jarayonini sozlash. 40. Gazdan foydalanish uskunasida va yordamchi uskunada RSI quyidagi holatlarda amalga oshiriladi: gazdan foydalanish uskunasini mukammal yoki rejadan tashqari taʼmirlashdan keyin; gazdan foydalanish samaradorligiga taʼsir koʻrsatadigan konstruktiv oʻzgarishlar kiritilgandan keyin; gazdan foydalanish uskunasi rejim (texnologiya) xaritalari talablaridan muntazam ravishda chekinilgan holda ishlaganda; foydalanilayotgan yoqilgʻining turi va tavsiflari oʻzgarganda. 41. Yangidan qurilgan, rekonstruksiya qilingan yoki texnik jihatdan qayta jihozlanayotgan gazdan foydalanish uskunasini, gaz quvurlarini va ulardagi uskunalarni foydalanishga qabul qilish ishlari qabul qilish komissiyasi tomonidan normativ hujjatlar va ushbu Qoidalarga muvofiq amalga oshiriladi. 42. Gazdan foydalanish uskunasini koʻrikdan oʻtkazish va tabiiy gaz uzatishga ruxsatnoma berish isteʼmolchining arizasi tushgan kundan boshlab, 10 ish kuni mobaynida gaz taʼminoti tashkiloti tomonidan amalga oshiriladi. Obyektni koʻrikdan oʻtkazish uchun isteʼmolchi gaz taʼminoti tashkilotiga loyiha va ijro-texnik hujjatlariga berilgan quyidagi ruxsatnomalarni taqdim etishi kerak: Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasi tomonidan ishga tushirish-sozlash ishlarini oʻtkazish uchun berilgan ruxsatnoma; “Oʻzneftgazinspeksiya” hududiy boʻlimining qoʻllaniladigan texnologiyalar va asbob-uskunalarning energiya jihatidan samaradorlik koʻrsatkichlariga muvofiqligi hamda yoqilgʻining muqobil turlaridan foydalanish toʻgʻrisida xulosasi. 43. “Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasi ruxsatnomasisiz va “Oʻzneftgazinspeksiya” hududiy boʻlimining qoʻllaniladigan texnologiyalar va asbob-uskunalarning energiya jihatidan samaradorlik koʻrsatkichlariga muvofiqligi hamda yoqilgʻining muqobil turlaridan foydalanish toʻgʻrisida xulosasisiz gaz sarflovchi uskunalarga tabiiy gaz yetkazib berish taqiqlanadi. 44. Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasi ruxsatnomasisiz va “Oʻzneftgazinspeksiya” hududiy boʻlimining qoʻllaniladigan texnologiyalar va asbob-uskunalarning energiya jihatidan samaradorlik koʻrsatkichlariga muvofiqligi hamda yoqilgʻining muqobil turlaridan foydalanish toʻgʻrisida xulosasisiz gaz sarflovchi uskunalarga tabiiy gaz yetkazib berish aniqlanganda, tegishli organlar (tashkilotlar)ning taqdimnomalariga asosan, tabiiy gaz yetkazib berish taqiqlanadi. Gazdan foydalanuvchi uskunalarga tabiiy gazni berish aniqlangan kamchiliklar bartaraf etilgan taqdirda qayta tiklanadi. 45. Gaz taʼminoti tashkiloti yangidan qurilgan, rekonstruksiya qilingan yoki texnik jihatdan qayta jihozlangan gazdan foydalanish uskunasiga, gaz quvurlari va uskunalarga tabiiy gaz ushbu Qoidalarning 42-bandi talablari bajarilgan taqdirda uzatiladi. 46. Isteʼmolchida ushbu Qoidalarning 42-bandida koʻrsatilgan hujjatlar mavjud boʻlgan taqdirda, ITSI va RSI amalga oshirish uchun koʻrsatilgan hajmda gaz berilishini taʼminlash yuzasidan yetkazib beruvchi va isteʼmolchi oʻrtasida tabiiy gaz yetkazib berish shartnomasi tuziladi. 47. Isteʼmolchi RSI tugallangach, bajarilgan ishlarning sifatini baholash uchun “Oʻzneftgazinspeksiya”ning hududiy boʻlinmasiga yozma shaklda murojaat qilishi va texnik hisobotni ilova qilishi mumkin. Bajarilgan sozlash ishlarining sifati past boʻlgan taqdirda “Oʻzneftgazinspeksiya” hududiy boʻlinmalarining koʻrsatmasiga asosan sozlash ishlarini bajargan tashkilot hisobidan gazdan foydalanish uskunasi takroran sozlanadi. 48. Gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkiloti va isteʼmolchi oʻrtasida tabiiy gaz yetkazib berish boʻyicha shartnoma gaz taʼminotining namunaviy shartnomasiga muvofiq tayyorlangan shaklda tuziladi. Gaz taʼminotining namunaviy shartnomasi “Oʻztransgaz” AJ va “Hududgaztaʼminot” AJ tomonidan ishlab chiqiladi hamda, “Oʻzneftgazinspeksiya” va Monopoliyaga qarshi kurashish qoʻmitasi bilan kelishilgan holda tasdiqlanadi. 49. Maishiy isteʼmolchilar bilan tabiiy gaz yetkazib berish shartnomasi tuzilmagan taqdirda, shartnoma gaz tarmogʻiga belgilangan tartibda amalda ulangan vaqtdan tuzilgan hisoblanadi. Bunda gaz taʼminoti tashkiloti mazkur isteʼmolchi bilan tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasi tuzish hamda ushbu Qoidalar talablariga muvofiq tabiiy gazdan foydalanish qoidalarini taʼminlash yuzasidan zarur choralar koʻrishi shart. Oʻzbekiston Respublikasi Yer resurslari, geodeziya, kartografiya va davlat kadastri davlat qoʻmitasi va uning hududiy boʻlinmalari koʻchmas mulk huquqlarini davlat roʻyxatidan oʻtkazgandan soʻng uch kun muddat ichida isteʼmolchi bilan shartnomani qayta rasmiylashtirish uchun gaz taʼminoti tashkilotiga koʻchmas mulk egasi toʻgʻrisida maʼlumot yuboradi. 50. Tabiiy gaz isteʼmolchilarining boshqa toifalariga tabiiy gaz faqat shartnomalari asosida yetkazib beriladi. 51. Isteʼmolchilarga shartnomada belgilangan hajmda tabiiy gaz (maishiy isteʼmolchilardan tashqari) mazkur Qoidalarning 4 va 9-bandlarida nazarda tutilgan talablarga muvofiq yetkazib beriladi. 52. Tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasida gazdan foydalanish uskunalari va tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish priborlariga texnik xizmat koʻrsatish davriyligi va tartibi qonun hujjatlari talablari va texnik hujjatlarga muvofiq koʻrsatilishi shart. 53. Tabiiy gazni yetkazib berish boʻyicha shartnoma 2 nusxada, taraflarning har biri uchun bir nusxadan tuziladi. 54. Isteʼmolchilarga tabiiy gaz yetkazib berish gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkiloti tomonidan ushbu Qoidalarga muvofiq amalga oshiriladi. 55. Isteʼmolchiga yetkazib berilayotgan tabiiy gaz faqat isteʼmolchi tomonidan tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasida koʻrsatilgan maqsadlarda foydalanishiga yoʻl qoʻyiladi. Yetkazib berilgan tabiiy gaz hajmidan bir qismini uchinchi shaxslarga oʻtkazish yoki sotish faqat gaz taʼminoti tashkiloti bilan tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasini tuzish hamda alohida tabiiy gazni isteʼmol qilishni hisobga olish priborini oʻrnatish asosida amalga oshirilishi shart. 56. Gaz taʼminoti tashkiloti tabiiy gazni oʻrtacha sutkalik norma doirasida oy mobaynida bir xil miqdorda, isteʼmol qilishning sutkalik normasidan kamaytirish hisobiga chekinish zarurati boʻlgan holatlarda esa — tomonlar oʻrtasida kelishilgan dispetcherlik jadvallari boʻyicha yetkazib berishi, isteʼmolchi esa (maishiy isteʼmolchilar va umumiy hisob quvvati 100 kVt.dan koʻp boʻlmagan gazdan foydalanish uskunasiga ega oilaviy korxonalardan tashqari) uni boʻlinish chegarasida oʻrnatilgan tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish pribori orqali olishi shart. Gaz taʼminoti tashkilotlariga GTSning alohida chiqish gaz quvurlari (nuqtalar) orqali yetkazib berilgan tabiiy gaz hajmlari isteʼmolchilar bilan boʻlinish chegarasida oʻrnatilgan tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish priborlari koʻrsatgichlarining umumiy yigʻindisi boʻyicha aniqlanadi. GTSning alohida chiqish gaz quvurlar (nuqtalar) va isteʼmolchilar bilan boʻlinishi chegarasida oʻrnatilgan tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish priborlariga qadar oʻrnatilgan boshqa tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish priborlari, gaz taʼminoti tashkilotlari bilan oʻzaro hisob-kitob qilish uchun yaroqsiz deb hisoblanadi. Respublika hududi boʻyicha tabiiy gazni yetkazib berishning oylik hajmlari “Oʻztransgaz” AJ va “Hududgaztaʼminot” AJ tomonidan gaz tashish tizimining resurs va texnik imkoniyatlaridan kelib chiqqan holda aniqlanadi. Ushbu qoidalarga ilovada koʻrsatilgan tabiiy gaz yetkazib berishning alohida tartibi belgilanadigan strategik tashkilotlarga haqi toʻlanmagani uchun tabiiy gaz berishni kamaytirish belgilangan tartibda energiya bilan taʼminlashning texnologik va avariya broni darajasigacha, toʻliq uzib qoʻyish esa — faqat sud qaroriga binoan amalga oshirilishi mumkin. 57. Gaz uzatish tashkiloti tabiiy gazning gaz taqsimlash stansiyasidan chiqish bosimini normativ-texnik hujjatlarga mos ravishda ushlab turadi. 58. Ushbu Qoidalarning 10-bandida keltirilgan isteʼmolchilarni ob-havo sovib ketishi davrida tabiiy gaz bilan uzluksiz taʼminlash maqsadida Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahri hokimliklari, “Oʻzneftgazinspeksiya”, tabiiy gaz ishlab chiqarish, gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkilotlari va isteʼmolchilar (maishiy va kommunal xoʻjalik isteʼmolchilari hamda oilaviy korxonalardan tashqari) bilan kelishilgan holda korxonalarni zaxira yoqilgʻiga oʻtkazish jadvallarini tuzib, ushbu jadvallar Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi. Tasdiqlangan jadvallar barcha manfaatdor tashkilotlarga yuboriladi. Jadvallar tabiiy gazni yetkazib berish prognoz koʻrsatkichlari mazkur Qoidalarning 10-bandida keltirilgan isteʼmolchilarni tabiiy gaz bilan uzluksiz taʼminlash imkonini bermagan taqdirda, Vazirlar Mahkamasining qarorlari bilan gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkilotlari tomonidan joriy etiladi. Jadvalga kiritilgan isteʼmolchilar qisqarmaydigan miqdorda (kamida 3 oy davomida ehtiyojni qoplaydigan) zaxira yoqilgʻi zaxirasiga ega boʻlishi va havo harorati pasayib ketgan davrlarda ushbu yoqilgʻiga oʻtishi shart. Havo harorati pasayib ketgan davrda yoki kuz-qish mavsumida zaxira yoqilgʻiga oʻtkazish jadvaliga kiritilgan alohida isteʼmolchilarga tabiiy gazni qaytadan yetkazib berish Vazirlar Mahkamasining qarori bilan amalga oshiriladi, bunda tasdiqlangan korxonalarni zaxira yoqilgʻi turlariga oʻtkazish jadvallariga tegishli oʻzgartishlar kiritiladi. 59. Gaz taʼminoti tashkilotlari 1-sentabrgacha boʻlgan muddatda gaz tarmoqlaridan uziladigan mavsumiy isteʼmolchilar roʻyxatini tuzadi (ularni majburiy tarzda xabardor qilgan holda) va Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahri hokimliklariga tasdiqlash uchun taqdim etadi. 60. “Oʻztransgaz” AJ va “Hududgaztaʼminot” AJ taqdimnomasi boʻyicha Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahri hokimliklari isteʼmolchilarga (maishiy va kommunal xoʻjalik isteʼmolchilari, shuningdek oilaviy korxonalar bundan mustasno) tabiiy gazni yetkazib berish jadvallarini va avariyalar roʻy berishi yoki magistral va taqsimlovchi gaz quvurlari ishida texnologik rejim buzilishlari oqibatida gaz tarmoqlaridan ularni uzib qoʻyish navbatini tasdiqlaydilar. Tasdiqlangan avariyalar paytidagi gaz yetkazib berish jadvallari tegishli tashkilotlarga yuboriladi va magistral va taqsimlovchi gaz quvurlarida avariya vaziyatlarida gaz taʼminoti tashkiloti tomonidan amalga kiritiladi. Avariyalar natijasida obyektlar, magistral va taqsimlovchi gaz quvurlarining texnologik ish rejimlari buzilgan taqdirda, gaz taʼminoti tashkilotlarining dispetcherlik xizmatlari isteʼmolchilarga koʻrsatib oʻtilgan avariyalar paytidagi jadvallarni amalda joriy etish toʻgʻrisida isteʼmolchilarga sutkalik gaz yetkazib berish hajmlaridagi tegishli oʻzgarishlar bilan birga koʻrsatmalar beradilar, mahalliy davlat hokimiyati organlarini hamda aholini bu haqida ommaviy axborot vositalari orqali xabardor qiladilar. Gaz yetkazib berishning rejalashtirilayotgan qisqarishi (toʻxtatilishi) toʻgʻrisida: tabiiy gaz ishlab chiqaruvchilar (“Oʻzbekneftgaz” AJ orqali) gaz uzatish tashkilotini — 2 soat mobaynida; gaz uzatish tashkilotlari (“Oʻztransgaz” AJ va “Hududgaztaʼminot” AJ orqali) gaz taʼminoti tashkilotini — 2 soat mobaynida; gaz taʼminoti tashkilotlari (joylardagi mahalliy hokimiyati organlari orqali) isteʼmolchilarni — 1 soat mobaynida xabardor qilishi shart. 61. Tabiiy gazni qazib olish, qayta ishlash, uzatish, taqsimlash va isteʼmol qilish rejimining yagona uzluksiz texnologik jarayonini hisobga olib, tabiiy gazni ishlab chiqaruvchi “Oʻzbekneftgaz” AJ, “Oʻztransgaz” AJ, “Hududgaztaʼminot” AJ va gaz taʼminoti tashkilotlarining koʻrsatmalarini bajarish isteʼmolchilar uchun majburiy hisoblanadi. 62. Gazni uzatishda tabiiy gazni ishlab chiqaruvchilar, gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkilotlari va isteʼmolchilar gaz qazib chiqarish joylari, gazni qayta ishlash zavodlari, magistral gaz quvurlari, shuningdek, isteʼmolchilarning uskunalari va gaz tarmoqlaridan foydalanishda texnika xavfsizligi qoidalari va foydalanish qoidalariga qatʼiy rioya etishlari shart. 63. Gaz uzatish tashkiloti tabiiy gazni: magistral gaz quvurlarga toʻgʻridan-toʻgʻri chiqish joyiga ega isteʼmolchilarga –bevosita tuzilgan shartnomalar asosida boʻlinish chegarasida oʻrnatilgan tabiiy gaz isteʼmol qilishni hisobga olish priborlari orqali; magistral gaz quvurlari va gaz tarmoqlari boʻlinishi chegarasidagi gaz taʼminot tashkilotlariga — keyinchalik isteʼmolchilarga sotish uchun xoʻjalik hisobidagi tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish priborlari orqali yetkazib beradi. 64. Tabiiy gazni yetkazib berish yuzasidan boshqa barcha shartlar tabiiy gaz yetkazib berish shartnomalarida nazarda tutiladi. 65. Isteʼmolchilarga tabiiy gazni hisobga olmasdan yetkazib berishga yoʻl qoʻyilmaydi. 66. Isteʼmolchilarga (maishiy isteʼmolchilardan tashqari) yetkazib berilayotgan gaz miqdori gaz tarmoqlarining boʻlinish chegarasida oʻrnatilgan tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish priborlari koʻrsatkichlari boʻyicha aniqlanadi va ikkala taraf imzolaydigan tabiiy gazni yetkazib berish — qabul qilish dalolatnomasi bilan rasmiylashtiriladi. Yetkazib berilgan tabiiy gaz uchun hisob-kitob standart shartlarga nisbatan gaz hajmini — kub metrlarda keltirgan holda (T = 20 0S, R = 760 mm simob ustuni hisobida) amalga oshiriladi. Tabiiy gaz sarfini hisob-kitob qilishda quyidagi jihatlar hisobga olinadi: manometrlar va termometrlarning sozligi, ularning davlat qiyoslovidan oʻtganligining amal qilish muddati; GTSHni sozlash (tartibga solish) muddati, shuningdek amaldagi ishchi bosimining GTSHning sozlanganligi toʻgʻrisidagi dalolatnomada qayd etilgan parametrlarga muvofiqligi. Yuqoridagi koʻrsatkichlarga rioya qilinmaganda, Rortiqcha = 1,0 kg/sm2 koeffitsiyenti qoʻllanadi. Gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkiloti Isteʼmolchi bilan birgalikda tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish priboriga, uning sifat laboratoriyasi tomonidan taqdim etiladigan gaz tarkibi boʻyicha tuzatuvchi oʻzgartirishlarni, taqdim etilgan vaqtdan 12 soatdan kechiktirmasdan kiritishi kerak. Gaz tarkibi boʻyicha koʻrsatkichlarning oʻz vaqtida va haqqoniy kiritilishi uchun javobgarlik gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkiloti zimmasida boʻladi. 67. Quyidagi holatlarda yetkazib berilgan tabiiy gaz uchun plombalanmagan gazdan foydalanish asbob-uskunalarining bir sutkada toʻliq quvvat bilan 24 soat ishlashi (maishiy isteʼmolchilar bundan mustasno) hisobidan amalga oshiriladi: gazni hisobga olish priborini davlat qiyoslovidan oʻtkazish muddati tugaganda va isteʼmolchi davlat qiyoslovini oʻtkazishga toʻsqinlik qilgan holatda, tegishli hisob-kitob qiyoslov muddati tugagan vaqtdan boshlab u oʻtkazilgandan keyin gazni hisobga olish priborini oʻrnatishgacha boʻlgan davrga; 68. Maishiy isteʼmolchilar tomonidan isteʼmol qilinayotgan tabiiy gaz hajmi tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish priborlari boʻyicha, ular mavjud boʻlmagan taqdirda esa — Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi tomonidan tasdiqlanadigan, gazni hisobga olish priborlari mavjud boʻlmagan hollarda aholiga kommunal va maishiy ehtiyojlar uchun beriladigan tabiiy gazning bir oylik sarf meʼyorlari boʻyicha aniqlanadi. 69. Gaz isteʼmolini hisobga olish priborlarini montaj qilish, ulardan foydalanish va ularni tekshirish amaldagi normativ va texnik hujjatlarga muvofiq amalga oshiriladi. 70. Tabiiy gazni hisoblash uchun faqatgina Oʻzbekiston Respublikasi oʻlchov vositalari Davlat reyestriga kiritilgan turdagi priborlardan foydalanilishi shart. 71. Tabiiy gazni isteʼmol qilishni hisobga olish priborlari ularning foydalanish uchun yaroqli ekanligini tasdiqlovchi hujjat, ishlab chiqaruvchi korxona tomonidan belgilangan joylarda tegishli shakldagi amal qiluvchi belgilar va tamgʻalarga ega boʻlishi shart. 72. Tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish va nazorat qilishning avtomatlashtirilgan tizimini joriy qilish loyihasi doirasida oʻrnatilgan tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish zamonaviy elektron priborlari gaz taʼminoti tashkilotlarining mulki hisoblanadi. 73. Tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olishning zamonaviy elektron priborlarini oʻrnatishga qadar, tabiiy gaz isteʼmolini hisobga oladigan mavjud priborlarni davriy davlat qiyoslovidan oʻz vaqtida oʻtkazishni tashkil etish uchun javobgarlik gaz taʼminoti tashkilotiga yuklanadi. Davlat qiyoslovidan oʻtkazish vaqtida tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish priborlari yaroqsizligi (taʼmirlash imkoniyati boʻlmaganda) aniqlangan taqdirda, hisobga olish pribori foydalanishga yaroqsizligi haqidagi metrologiya organi xulosasi bilan mulkdorga qaytariladi. 74. Tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish priborlarini taʼmirlash va davlat qiyoslovidan oʻtkazish sarf-xarajatlari hisobga olish pribori mulkdori tomonidan qoplanadi. 75. Tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish priborlariga tamgʻa qoʻyish Byuroning masʼul xodimlari tomonidan gaz taʼminoti tashkilotlari vakillari bilan hamkorlikda isteʼmolchi ishtirokida dalolatnomani rasmiylashtirgan holda amalga oshiriladi. 76. Tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish priborlari, shu jumladan oʻrnatilgan tamgʻalarning saqlanishi va butunligi uchun javobgarlik isteʼmolchi zimmasiga yuklatiladi. 77. Tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish priborlari oʻrnatilgandan soʻng gaz taʼminoti tashkiloti tomonidan roʻyxatga olinadi. 78. Tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish priborlarini davlat qiyoslovidan oʻtkazish metrologiya xizmati organlari tomonidan qonunchilikka muvofiq amalga oshiriladi. 79. Tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish priborlarini qiyoslov davriyligi “Oʻzstandart” agentligi tomonidan belgilanadi. 80. Tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish priborlarini oʻrnatish, ularga xizmat koʻrsatish, taʼmirlash va davlat qiyoslovidan oʻtkazishni tashkil etish ishlari “Hududgaztaʼminot” AJ tasdiqlaydigan Tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish priborlariga xizmat koʻrsatish reglamentiga muvofiq gaz taʼminoti tashkiloti tomonidan amalga oshiriladi. 81. Tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish priborlarini almashtirish, taʼmirlash, xizmat koʻrsatish, davlat qiyoslovidan oʻtkazish va sozligini monitoring qilish uchun yechib olish gaz taʼminoti tashkiloti vakillari va Byuro vakillari tomonidan Isteʼmolchi ishtirokida amalga oshiriladi. Bunday holatda hisobga olish pribori oʻrniga tekshirilgan boshqa hisobga olish pribori gaz taʼminoti tashkiloti hisobidan darhol oʻrnatiladi. Xatlovdan oʻtkazish dalolatnomasi tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish priborini davlat qiyoslovidan oʻtkazish uchun yechib olish sanasida tuziladi. Maishiy isteʼmolchida hisobga olish priborlari mavjud boʻlmaganda xatlovdan oʻtkazish dalolatnomasi uch yilda kamida bir marta tuziladi. 82. Almashtirish, taʼmirlash, xizmat koʻrsatish, davlat qiyoslovidan oʻtkazish va sozligini monitoring qilish uchun yechib olingan tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish priborini oʻrnatish gaz taʼminoti tashkiloti vakillari tomonidan amalga oshiriladi va shu vaqtning oʻzida Byuroning masʼul xodimlari bilan birga tamgʻalanadi. 83. Xizmat koʻrsatish, taʼmirlash va davlat qiyoslovidan oʻtkazish uchun tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish priborlarini yechib olish va oʻrnatish tartibi tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasida koʻrsatiladi. 84. Tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish priborini davlat qiyoslovidan oʻtkazish natijalaridan norozi boʻlgan isteʼmolchilar belgilangan tartibda yuqori turuvchi organ (tashkilot) yoki sudga murojaat qilishi mumkin. 85. Isteʼmolchi Byuroning vakolatli xodimlariga sutkaning istalgan vaqtida tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish priborini koʻzdan kechirish uchun kirish imkoniyatini taʼminlashi shart. Maishiy isteʼmolchilarning tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish priborlarini koʻzdan kechirish soat 0800 dan 2000 gacha amalga oshiriladi. 86. Byuro xodimini tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish priborlarini koʻzdan kechirishga yoʻl qoʻymaslik holati dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi. Isteʼmolchi mazkur dalolatnoma bilan tanishishi lozim. Isteʼmolchi dalolatnomani imzolashni rad etgan taqdirda, dalolatnomada bu qayd etiladi. Rad etish holati ikki guvoh yoki fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organi vakili tomonidan tasdiqlanishi kerak. Isteʼmolchi dalolatnomani imzolashni rad etish sababini bayon qilish huquqiga ega va bu dalolatnomaga qayd etilishi shart. Dalolatnomaga imzo qoʻyishni rad etish isteʼmolchini gaz tarmogʻidan uzib qoʻyish uchun asos boʻladi va u bu haqida ogohlantiriladi. 87. Hisob-kitob oyida yetkazib berilgan tabiiy gaz hajmi Byuro vakillari tomonidan tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish priboridan koʻrsatkichlarni yozib olish (TGHNATga ulangan, shuningdek, tabiiy gazni isteʼmol qilishni hisobga olish priborlariga ega boʻlmagan va belgilangan meʼyorlar boʻyicha hisob-kitob qiladigan isteʼmolchilar bundan mustasno) asosida, keyinchalik yozib olingan koʻrsatkichlar billing tizimiga kiritish, shuningdek, isteʼmolchilar tomonidan tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish priborlari koʻrsatkichlarini interaktiv xizmatlar vositalariga kiritish orqali aniqlanadi. Bunda oilaviy korxonalar tomonidan hisob-kitob oyida isteʼmol qilingan tabiiy gaz hajmi, faqat tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish priborlaridan koʻrsatkichlarni toʻliq yechib olish asosida aniqlanadi. 88. Hisob-kitob oyida tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish priborlaridan koʻrsatkichlarni toʻliq yozib olish taʼminlanmagan taqdirda, qamrab olinmagan isteʼmolchilar bilan hisob-kitob joriy oyda tabiiy gazni isteʼmol qilish meʼyorlaridan kelib chiqib va keyingi oyda haqiqatda isteʼmol qilingan hajmga aniqlik kiritgan holda amalga oshiriladi. Bunda koʻrsatkichlarga aniqlik kiritilgandan soʻng haqiqatda isteʼmol qilingan gaz uchun qayta hisob-kitob amalga oshiriladi. 89. Tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish va nazorat qilishning avtomatlashtirilgan tizimiga (TGHNAT) ulangan va belgilangan meʼyorlar asosida hisob-kitob qilinadigan isteʼmolchilarga hisob-kitob oyida yetkazib berilgan tabiiy gaz hajmi billing tizimi orqali avtomatlashtirilgan rejimda aniqlanadi. 90. Billing tizimiga kiritilgan koʻrsatkichlar asosida gaz taʼminoti tashkiloti yetkazib berilgan tabiiy gaz hajmini, debitorlik va kreditorlik qarzdorlik boʻyicha ishonchli hisobni amalga oshirish uchun har bir isteʼmolchining shaxsiy hisobraqamlari boʻyicha yakuniy hisob-kitobni amalga oshiradi. 91. Isteʼmolchining telefon raqami mavjud boʻlgan taqdirda, gaz taʼminoti tashkiloti isteʼmolchilarni tabiiy gaz uchun toʻlovni amalga oshirish zarurligi haqida avtomatik rejimda (ovozli qoʻngʻiroq yoki SMS) xabardor qilishni taʼminlaydi. 92. Isteʼmolchi oy tugaganidan soʻng 10 kun mobaynida isteʼmol qilingan gaz hajmi uchun tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish priborlari koʻrsatkichlari yoki belgilangan meʼyorlar asosida toʻlovni amalga oshiradi. 93. Ushbu Qoidalarning 92-bandida koʻrsatib oʻtilgan muddatda isteʼmol qilingan tabiiy gaz haqi oʻz vaqtida toʻlanmagan taqdirda, isteʼmolchi gaz taʼminoti tashkilotiga qonun hujjatlarida belgilangan miqdorda penya toʻlaydi. Isteʼmol qilingan tabiiy gaz boʻyicha qarzdorlik mavjud boʻlganda maishiy isteʼmolchiga tegishli boʻlgan doimiy yashash joyi boʻyicha roʻyxatga olingan voyaga yetgan jismoniy shaxslar qarzdorlikni toʻlash boʻyicha solidar javobgar boʻladilar. Voyaga yetgan jismoniy shaxsning solidar javobgarligi u maishiy isteʼmolchiga tegishli boʻlgan doimiy yashash joyi boʻyicha roʻyxatga olingan vaqtdan boshlab vujudga keladi va roʻyxatdan chiqarilgan vaqtgacha amal qiladi. 94. Isteʼmol qilingan tabiiy gaz uchun toʻlov bank muassasalari va kommunal toʻlovlarni qabul qilish kassalari, shuningdek, elektron toʻlovlar orqali yoki bevosita naqd boʻlmagan shaklda toʻlov qabul qilish imkoniyatiga ega boʻlgan Byuro vakili orqali amalga oshirilishi mumkin. 95. Gaz taʼminoti tashkiloti har oyning 11 sanasidan kechiktirmay, yetkazib berilgan tabiiy gaz uchun qarzdor boʻlgan isteʼmolchilar roʻyxatini shakllantiradi va yagona elektron idoralararo baza orqali Byuroga taqdim qiladi. 96. Byuro yetkazib berilgan tabiiy gaz uchun qarzdor boʻlgan isteʼmolchilar roʻyxatini olgan kunning ertasidan kechiktirmay, isteʼmolchilarni qarzni besh kun ichida uzish lozimligi haqida xabardor qilishni taʼminlaydi. 97. Byuro isteʼmolchilar xabardor qilingan vaqtdan boshlab besh kun muddat oʻtgandan soʻng, qarzdorlikni qonun hujjatlarida belgilangan tartibda majburiy undirish, shu jumladan kelib chiqqan qarzdorlikni bazaviy hisoblash miqdorining ikki baravaridan koʻp boʻlmagan miqdorda ushbu isteʼmolchilarning plastik kartalariga xizmat koʻrsatiladigan bank hisobvaraqlaridan soʻzsiz har oyda chiqarish, shuningdek, isteʼmolchilarni gaz tarmoqlaridan uzish choralarini koʻradi. 98. Isteʼmolchilarni debitor qarzdorlik uchun gaz tarmoqlaridan uzish va ularni qaytadan ulash qonun hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 99. Qayta ulanishda isteʼmolchidan toʻlov kuni amalda boʻlgan bazaviy hisoblash miqdorining ikki baravari miqdorida haq undiriladi. Tabiiy gaz isteʼmolni hisobga olish va nazorat qilishning avtomatlashtirilgan tizimlariga ulangan isteʼmolchilarni gaz tarmoqlariga qayta ulanishi uchun haq undirilmaydi. 100. Gaz taʼminot tashkilotlari maʼlumotlar bazasida belgilangan tariflar oʻzgarishi (ortishi) vaqtiga qadar Isteʼmolchi amalga oshirgan toʻlovlar haqidagi hisobga olinmagan hujjatlar aniqlangan taqdirda, ushbu Isteʼmolchi boʻyicha hisob-kitob (qayta hisob-kitob) toʻlov vaqti (sanasi) amalda boʻlgan tariflar asosida amalga oshirilib, keyinchalik billing tizimidagi shaxsiy hisobraqami koʻrsatkichlariga tuzatish kiritiladi. 101. Foydalanilgan tabiiy gaz uchun toʻlov summasi tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish priborlaridan koʻrsatgichlarni olish vaqtida amal qilingan tariflar asosida hisoblanadi. Tariflar oʻzgarganda, avval hisoblangan summa boʻyicha tariflar oʻzgarishiga qadar toʻlov amalga oshirilmagan boʻlsa, qayta hisob-kitob qilinmaydigan qarzdorlik vujudga kelgan deb tan olinadi. 102. Tariflar oʻzgargan hollarda tabiiy gaz hajmi uchun avans tariqasida toʻlovni amalga oshirgan isteʼmolchi ikki oydan ortiq boʻlmagan muddatga qoʻshimcha toʻlovlarni amalga oshirishdan ozod qilinadi. 103. Isteʼmolchi tabiiy gaz yetkazib berish uchun tuzilgan shartnoma asosida yetkazib beriladigan tabiiy gaz uchun yuz foiz oldindan toʻlovni amalga oshirishi shart. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Energiya resurslaridan oqilona foydalanishni taʼminlash chora tadbirlari toʻgʻrisida” 2017-yil 8-noyabrdagi PQ-3379-son qaroriga ilovadagi roʻyxatga muvofiq tabiiy gazni sotishda narxni shakllantirishning alohida tartibi belgilangan isteʼmolchilar yetkazib berilgan tabiiy gaz uchun toʻlovlarni Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlari bilan belgilangan oʻsib boruvchi koeffitsiyentlar va tariflar asosida amalga oshiriladi. Tabiiy gazdan aholini gaz bilan taʼminlash uchun foydalanadigan idoraviy va munitsipal uy-joy fondiga, yuridik shaxslar yotoqxonalariga va xususiy uy-joy mulkdorlari shirkatlariga hamda aholi ehtiyoji uchun lokal qozonxonalarga tabiiy gazga maishiy isteʼmolchilar uchun belgilangan tarif qoʻllaniladi. 104. Tabiiy gazdan foydalanishda isteʼmolchining aybi bilan tabiiy gaz yetkazib berishga shartnomada koʻrsatilganidan hajmdan kam foydalanilgan taqdirda, avans tarzida toʻlangan mablagʻlar qaytarilmaydi, koʻrsatib oʻtilgan mablagʻlar esa kelgusida gazdan foydalanishda hisobga olinadi. 106. Navbatdagi oy (chorak) uchun koʻrsatilgan tabiiy gaz hajmlari boʻyicha tabiiy gaz yetkazib berish toʻgʻrisidagi shartnoma oʻzgartirilishidan oldin isteʼmolchi gaz taʼminoti tashkilotiga bu haqida oʻn kundan kechikmay xabar bergan taqdirda, bunday holatlar ortiqcha olingan miqdor deb hisoblanmaydi. 107. Tabiiy gaz uchun isteʼmolchining toʻlov muddati oʻtgan qarzi mavjud boʻlgan taqdirda, uning avans toʻlovi hisobiga oʻtkazilgan mablagʻlari isteʼmolchini xabardor qilgan holda, toʻlov muddati oʻtgan qarzni toʻlashga yoʻnaltiriladi va avans toʻlovi sifatida hisobga olinmaydi. 108. Vakolatli organ tomonidan tabiiy gaz uchun amaldagi tariflar (narxlar) oʻzgarishlari toʻgʻrisida qaror qabul qilingandan keyin ushbu oʻzgarishlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar gaz taʼminoti tashkiloti tomonidan oʻzgarishlarning kuchga kirishidan oldin oʻn besh kundan kechikmay ommaviy-axborot vositalarida eʼlon qilinadi. Bunda tabiiy gaz uchun tariflarning oʻzgargan sanasidan qatʼi nazar, tabiiy gaz yetkazib berish boʻyicha shartnoma oʻz kuchida qoladi, isteʼmolchi esa isteʼmol qilingan tabiiy gaz uchun qonun hujjatlarida belgilangan tartibda, u kuchga kirgan kundan boshlab yangi tarif boʻyicha toʻlovni amalga oshirishi shart. 109. Isteʼmolchilarni debitor qarzdorlik uchun gaz tarmoqlaridan uzib qoʻyish va ularni qaytadan ulash qonun hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 110. Qayta ulanishda isteʼmolchidan toʻlov kuni amalda boʻlgan bazaviy hisoblash miqdorining oʻn baravari miqdorida haq undiriladi. Tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish va nazorat qilishning avtomatlashtirilgan tizimlariga ulangan isteʼmolchilarni gaz tarmoqlariga qayta ulanishi uchun haq undirilmaydi. 111. Isteʼmolchilar hisob-kitob davri boshlanishidan kamida 5 kun oldin yetkazib berish yuzasidan tuzilgan shartnomada koʻrsatilgan oylik tabiiy gaz hajmi qiymati summasining 50 foizi miqdorida gaz taʼminoti tashkilotining hisobvaragʻiga toʻlovlarni oldindan amalga oshirishi shart. Amalda isteʼmol qilingan tabiiy gaz hajmi uchun yakuniy hisob-kitob hisobot oyining oxirigacha amalga oshiriladi. 112. Isteʼmolchilarga tabiiy gazni oldindan toʻlovsiz berish taqiqlanadi. 113. Oldindan toʻlov summasi oʻtkazilmagan taqdirda isteʼmolchilarga (strategik va ijtimoiy ahamiyatga ega isteʼmolchilardan tashqari) tabiiy gaz yetkazib berish amalga oshirilmaydi. 114. Isteʼmolchilar tomonidan olingan tabiiy gaz uchun uzil-kesil hisob-kitob qilish hisob-kitob oyidan keyingi oyning 10-kunigacha amalga oshiriladi. 115. Strategik va ijtimoiy ahamiyatga ega boʻlgan isteʼmolchilar olingan gaz uchun uzil-kesil hisob-kitobni hisob-kitob oyi tugagandan keyin 30 kun oʻtgungacha amalga oshiradilar. 116. Hisob-kitob oyi uchun yetkazib berilgan gaz hajmi Byuro vakillari tomonidan tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish priboridan koʻrsatkichlarni yozib olish asosida (TGHNATga ulangan isteʼmolchilar bundan mustasno) aniqlanib, keyinchalik gaz taʼminoti tashkilotiga taqdim qilinadi. 117. Koʻrsatkichlar yozib olinganidan soʻng keyingi oyning 5 kuniga qadar gaz taʼminoti tashkiloti tomonidan hisob-kitob oyi uchun tabiiy gaz yetkazib berish-qabul qilish dalolatnomasi va schet-faktura rasmiylashtiriladi. 118. Isteʼmolchi 7 kundan kechiktirmasdan gaz taʼminoti tashkilotidan hisob-kitob oyi uchun tabiiy gaz yetkazib berish va qabul qilish dalolatnomasini va schet-fakturani qabul qilib oladi va imzolaydi hamda uning bir nusxasini gaz taʼminoti tashkilotiga joʻnatadi. 119. Tabiiy gazni yetkazib berish-qabul qilish dalolatnomasini imzolamaslik yoki uni eʼtirozlar bilan imzolash Isteʼmolchini koʻrsatib oʻtilgan tabiiy gaz hajmlari uchun toʻlovlardan ozod qilmaydi. Uzatilgan yoki qabul qilingan gaz miqdorini aniqlashdan norozi boʻlgan tomon dalolatnomada norozilik sabablarini majburiy aks ettirish yoʻli bilan hisob-kitob qilish oyi tugagandan keyin 10-kungacha boshqa tomonga bu toʻgʻrida maʼlum qilib, soʻng dalolatnomaning bir nusxasini Byuro vakiliga taqdim qiladi. Ushbu masalani oʻzaro hal etish imkoniyati boʻlmaganda, kelishmovchilik sabablari belgilangan tartibda koʻrib chiqilishi kerak. 120. Isteʼmolchilardan kelgusida debitorlik qarzlarni undirish Byuro boʻlinmasi tomonidan belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 121. Tabiiy gazdan uzib qoʻyilganidan soʻng yana oʻzboshimchalik bilan ulangan holda isteʼmol qilingan tabiiy gaz hajmlari, uning qiymati, gaz tarmogʻidan uzib qoʻyilgan vaqtdan boshlab gazdan foydalanish uskunasining sutkaning 24 soatida toʻliq quvvat bilan ishlashi hisobidan kelib chiqqan holda aniqlanadi. 122. Bunda ruxsatsiz foydalanilgan gaz hajmlari qiymatining undirilishi isteʼmolchini qoidani buzganlik uchun qonun hujjatlarida belgilangan tartibda javobgarlikdan ozod qilmaydi. 1221. Tariflar oʻzgarganda isteʼmol qilingan tabiiy gaz uchun haq toʻlash ushbu Qoidalarning 100 — 101-bandlarida belgilangan qoidalarga muvofiq amalga oshiriladi. Bunda isteʼmolchi tabiiy gazning avans tariqasida toʻlangan hajmi uchun toʻlov kunidan boshlab koʻpi bilan keyingi 1 oy qoʻshimcha toʻlov toʻlashdan ozod qilinadi. 123. Isteʼmolchi tomonidan quyida koʻrsatilgan qoida buzilishlari sodir etilgan taqdirda, undan isteʼmol qilingan tabiiy gaz hajmlari narxi (amaldagi tariflar boʻyicha) Byuro yoki gaz taʼminoti tashkilotining vakolatli xodimi soʻnggi koʻrikdan oʻtkazish vaqtidan boshlab, gazdan foydalanish uskunasining sutkaning 24 soatida toʻliq quvvat bilan ishlashi hisobidan kelib chiqqan holda undiriladi: a) tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish priboriga qasddan shikast yetkazish; b) oʻchirish qurilmalari, gazdan foydalanadigan uskuna yoki tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish priborida oʻrnatilgan tamgʻalarni qasddan buzish; v) tabiiy gaz hisobini yuritmasdan yoki oʻrnatilgan tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish priborlaridan foydalanmasdan tabiiy gazni ishlatish, oylik meʼyorlar boʻyicha aholi maishiy ehtiyojlar uchun tabiiy gaz yetkazib berish boʻyicha xizmat koʻrsatish bundan mustasno; g) gaz quvurlari yoki GTSHlarda, gaz taqsimlash tarmoqlarini texnologik ish rejimini buzishga olib keladigan qurilmalarni oʻrnatish. 124. Maishiy isteʼmolchida ushbu Qoidalarning 123-bandida koʻrsatib oʻtilgan qoidabuzarlik holatlari, shuningdek, shaxsiy hisobraqamiga (belgilangan meʼyorlar boʻyicha isteʼmol qilingan tabiiy gaz miqdorini hisoblash uchun gaz yetkazib beruvchi tashkilotning billing tizimi) kiritilgan boshlangʻich maʼlumotlar (isitish maydoni, gazdan foydalanish uskunalari soni va yashovchilar soni) buzib koʻrsatilishi holatlari aniqlanganda, maishiy isteʼmolchidan Byuro yoki gaz taʼminoti tashkiloti vakolatli xodimining soʻnggi tashrif buyurgan kunidan boshlab, amalda aniqlangan maʼlumotlar asosida belgilangan isteʼmol meʼyori boʻyicha hisoblangan gaz hajmining haqi undiriladi. 125. Isteʼmolchilar (maishiy isteʼmolchilardan tashqari) tomonidan gazlashtirish uchun zarur hujjatlar rasmiylashtirmasdan gaz tarmoqlariga oʻzboshimchalik bilan ulangan taqdirda, ushbu xatti-harakatlarni sodir etgan shaxslardan ruxsatsiz foydalanilgan gaz hajmlari qiymati isteʼmolchi davlat roʻyxatidan rasmiy oʻtkazilgan kundan boshlab (tegishli tasdiqlovchi hujjatlar mavjud boʻlganda) oʻtgan vaqt mobaynida gazdan foydalanish uskunasining sutkaning 24 soatida toʻliq quvvat bilan ishlashi (yoki standart gazdan foydalanish uskunasi mavjud emasligida quvurning oʻtkazish imkoniyati) hisobidan kelib chiqqan holda, biroq daʼvo muddatidan ortiq boʻlmagan miqdorda undiriladi. Shuningdek, tarmoqqa ulangan gazdan foydalanish uskunasining bir sutkada maksimal (toʻliq) quvvat bilan 24 soat ishlashi hisobidan kelib chiqib, isteʼmol qilingan tabiiy gaz hajmlarining qiymati quyidagi hollarda undiriladi: a) hisobga olishni notoʻgʻri koʻrsatish maqsadida hisobga olish priborining konfiguratsiyasi va sozligini oʻzgartirish uchun tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish priboriga modem yoki boshqa aloqa vositalarining ruxsatsiz ulangani aniqlanganda — ruxsatsiz aralashilgan kundan boshlab butun vaqt davomida (aralashish holati va sanasini tasdiqlovchi hujjatlar mavjud boʻlganda), lekin daʼvo muddatidan koʻp boʻlmagan davrda; b) tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish priborining xotirasidan isteʼmolchining aybi bilan nazorat qilinadigan maʼlumotlar qisman yoki toʻliq yoʻqotilishiga yoʻl qoʻyilganda — maʼlumotlar yoʻqotilgan vaqtdan nosozlik aniqlangan vaqtgacha (aralashish holati va sanasini tasdiqlovchi hujjatlar mavjud boʻlganda), vaqtni (davrni) aniqlash imkoni boʻlmaganda — oxirgi koʻrik yoki Byuro yoxud gaz taʼminoti tashkiloti vakili borib koʻrgan vaqtdan boshlab, lekin daʼvo muddatidan koʻp boʻlmagan davrda; v) gaz isteʼmoli hajmlari hisobga olish priborining ruxsat etilgan maksimal oʻlchov chegarasidan ortiqcha boʻlganda. Ushbu holatda plombalanmagan gaz jihozlarida foydalanilgan gaz uchun hisob-kitoblar oxirgi xatlovdan oʻtkazish dalolatnomasi tuzilgan kundan, xatlov dalolatnomasi mavjud boʻlmaganda esa — Byuro yoki gaz taʼminoti tashkiloti vakili tomonidan oxirgi marta borib koʻrilgan kunda amalga oshiriladi; g) hisobga olish priborini ulash tartibi va sxemasi oʻzgartirilganda, pribordan tashqari vizual aniqlab boʻlmaydigan yashirin yoʻl bilan ulanishlar (gaz quvurlari, baypas liniyalari va boshqalarni yashirincha montaj qilinishi) aniqlanganda — oxirgi xatlovdan oʻtkazish dalolatnomasi tuzilgan kundan, lekin daʼvo muddatidan koʻp boʻlmagan davrda; d) hisobga olish pribori buzilganda yoki mavjud boʻlmaganda (isteʼmolchi aybi bilan), plombalar uzilganda va vizual aniqlanadigan tabiiy gazning haqiqiy isteʼmoli koʻrsatkichlarini kamaytirish maqsadidagi boshqa qoidabuzarliklarda (jumladan, hisobga olish priboridan tashqari yoki undan oldin gaz quvurlari va baypas liniyalari ulanganda) — bir hisob-kitob davridan koʻp boʻlmagan vaqtda; e) isteʼmolchi tomonidan gazlashtirish uchun zarur hujjatlarni rasmiylashtirmasdan gazdan foydalanish boʻyicha qoʻshimcha uskuna oʻrnatilganda — bir hisob-kitob davridan koʻp boʻlmagan vaqtda. Bunda qoidabuzarlik toʻgʻrisidagi dalolatnomaga muvofiq amalga oshirilgan qayta hisob-kitob hajmi va summasi mazkur Qoidalarni buzilishi bilan bogʻliq boʻlgan qonun buzilishi natijasida keltirilgan zararni hisoblash uchun asos hisoblanadi. 126. Ushbu Qoidalarning 123 — 125-bandlarida qayd etilgan qonun buzilishi holatlarida, foydalanilgan gaz hajmlari qiymatining undirilishi isteʼmolchilarni qonun hujjatlarida belgilangan tartibda javobgarlikdan ozod qilmaydi. 127. Ushbu Qoidalarning 123 — 125 bandlarini buzilishi holatlari Byuroning uch nusxada tuziladigan hamda gaz taʼminoti tashkiloti vakillari va isteʼmolchi tomonidan imzolanadigan dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi. Isteʼmolchi dalolatnomani imzolashdan bosh tortganda, bu haqida dalolatnomaga belgi qoʻyiladi. Byuro vakili gaz taʼminoti tashkiloti vakolatli shaxslari bilan birga darhol mazkur isteʼmolchilarni belgilangan tartibda gaz tarmogʻidan uzib qoʻyadi. Maʼmuriy huquqbuzarlik alomatlari mavjud boʻlganda, Byuroning vakolatli xodimi tomonidan belgilangan tartibda maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisida bayonnoma tuziladi. 128. Isteʼmolchilar tabiiy gazdan foydalanilgan holda ishlab chiqarilayotgan mahsulot yoki bajarilayotgan ishlar (xizmatlar) birligiga natura holida va shartli ravishda hisoblangan gaz sarfining tasdiqlangan normalariga ega boʻlishlari kerak. 129. Ishlab chiqarishning barcha darajalarida gaz sarfini normalash amaldagi normalar va qoidalarga muvofiq amalga oshiriladi. 130. Gazdan foydalanish uskunalarini ishlatadigan tashkilotlar ushbu uskuna uchun gaz sarfining individual normalariga ega boʻlishi, ular mavjud boʻlmaganda esa, loyihalash yoki ixtisoslashtirilgan tashkilotlarni jalb etgan holda ularning texnik asoslangan normalarini ishlab chiqishi kerak. 131. Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlangan Yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolchilarini energetika tekshiruvidan va ekspertizadan oʻtkazish qoidalariga muvofiq isteʼmolchilar tashkilotlarni (energiya auditorlarini) jalb etgan holda yoqilgʻi-energetika resurslaridan oqilona va samarali foydalanish maqsadida energetika tekshiruvini oʻtkazishi kerak. Yoqilgʻi-energetika resurslaridan yoki ular turlaridan har birining jami isteʼmoli yiliga ikki ming tonnadan ortiq shartli yoqilgʻini tashkil qiladigan isteʼmolchilar energetika tekshiruvlaridan majburiy oʻtkazilishi kerak. Yoqilgʻi-energetika resurslarini energetika tekshiruvi natijalari boʻyicha energiya auditorlari tomonidan yoqilgʻi-energetika resurslaridan foydalanishdagi qoida buzilishlarini bartaraf etishga doir tavsiyalar va ulardan foydalanish samaradorligini oshirish boʻyicha tashkiliy-texnik tadbirlar roʻyxati texnik imkoniyatlar mavjud boʻlganda ikkilamchi energetika resurslaridan foydalangan holda beriladi. 132. Tabiiy gazni sarflash normalari isteʼmolchi tomonidan tasdiqlanadi va gazdan samarali va oqilona foydalanishni hisobga olgan holda qayta koʻrib chiqilishi, takomillashtirilishi kerak. 133. Yil mobaynida tasdiqlangan normalar uskunalar almashtirilgan yoki rekonstruksiya qilingan, buyumlar turlari, foydalaniladigan xomashyo tarkiblari oʻzgargan hollarda, gaz sarfining oʻzgarishiga sabab boʻlgan yoqilgʻi-energetika resurslarini tejash boʻyicha tashkiliy-texnik tadbirlar bajarilishini hisobga olgan holda qayta koʻrib chiqilishi mumkin. 134. Tabiiy gazni sarflash normalariga rioya qilinishi hamda undan samarali va oqilona foydalanish yuzasidan ichki nazorat tashkilotlarning rahbarlari tomonidan amalga oshiriladi. 135. Gaz taʼminoti tashkiloti quyidagilarga majbur: a) oʻziga qarashli boʻlgan gaz tarmoqlarini soz holatda saqlash va ularni oʻz hisobidan taʼmirlash-tiklash; b) oʻz gaz tarmoqlarining texnik holatini va ularda ruxsatsiz ulanishlarni aniqlash uchun davriy koʻzdan kechirish; v) tabiiy gaz yetkazib berish qisqargan yoki toʻxtagan taqdirda bu toʻgʻrida isteʼmolchilarni xabardor qilish; g) tabiiy gazning ruxsatsiz isteʼmol qilinganligi, gaz tarmoqlari moddiy boyliklarining talon-taroj qilinganligi toʻgʻrisida Byuro va boshqa huquqni muhofaza qilish organlarini xabardor qilish; d) isteʼmolchiga gaz yetkazib berish boʻyicha shartnomada koʻrsatilgan shartlarga muvofiq gaz yetkazib berish. Bahor-yoz davrida barcha isteʼmolchilarga gaz yetkazib berish uchun resurslar va quvvatlar yetarli boʻlmagan hollarda, isteʼmolchilar oʻrtasida gaz taqsimoti Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi bilan kelishilgan holda amalga oshiriladi; e) isteʼmolchilarga yoʻriqnomalar berish va xonada oʻrnatilgan gaz priborlaridan xavfsiz foydalanish masalalari boʻyicha eslatmani topshirish. Bunda yoʻriqnomalar gaz taʼminoti tashkilotining masʼul xodimi tomonidan oʻtkazilib, tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasi ilovasiga belgi va isteʼmolchiga imzo qoʻydirilishi shart. Eslatmada gaz taʼminoti tashkilotining avariya xizmati telefon raqamlari koʻrsatiladi. j) Byuro va vakolatli davlat organlarining majburiy koʻrsatmalarini bajarish; z) gaz taʼminoti tashkiloti tomonidan tasdiqlagan jadvallar va tariflar boʻyicha isteʼmolchilarning ichki gaz tarmoqlari va gazdan foydalanish uskunalarini quyidagi muddatlarda texnik taftishdan oʻtkazish va ularga profilaktik xizmat koʻrsatish: koʻp qavatli turar joylardagi gaz plitalar, boshqa gaz priborlari mavjud boʻlmaganda — ikki yilda bir marta; turar joylardagi gaz plitalari, isitish, suv isitish priborlari — yilda bir marta, profilaktik xizmat koʻrsatish — har bir isitish mavsumi boshlanishidan avval; i) isteʼmolchilarni texnik xizmat koʻrsatish (taftish oʻtkazish) sanalari haqida turar joylar yoʻlaklarida eʼlonlar yoki boshqa mavjud usullar orqali kamida uch sutka avval ogohlantirish; k) gazdan foydalanish uskunalarini isteʼmolchilarning yozma yoki elektron buyurtmalari asosida gaz taʼminoti tashkiloti tomonidan tasdiqlangan tariflar boʻyicha quyidagi muddatlarda taʼmirlash: tabiiy gaz sizib chiqishida — darhol; ovqat tayyorlash uchun moʻljallangan gazdan foydalanish uskunalarining nosozligida — bir kun davomida; isitish mavsumida isitish uchun moʻljallangan gazdan foydalanish uskunalarining nosozligida — bir kun davomida; issiq suv va isitish uchun moʻljallangan gazdan foydalanish uskunalarining nosozligida (isitish mavsumidan tashqari vaqtda) — ikki kun davomida; gazdan foydalanish uskunalarini almashtirishda — besh kun davomida. l) tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish priborlari koʻrsatkichlarini har oyda kiritib borish, toʻlovlarni amalga oshirish va interaktiv xizmatlarning boshqa imkoniyatlaridan foydalanish uchun maishiy isteʼmolchiga haq undirmasdan shaxsiy kabinet ochish imkonini berish; m) maishiy isteʼmolchi arizasiga asosan hisob-kitob holati hamda isteʼmol qilingan tabiiy gaz uchun qarzdorlik mavjud emasligi (mavjudligi) haqida maʼlumotnomani ikki ish kuni ichida haq undirmagan holda taqdim etish; n) qonun hujjatlarida belgilangan boshqa majburiyatlar. 136. Gaz taʼminoti tashkiloti isteʼmolchilarning gazdan foydalanish uskunalari va gaz tarmoqlariga belgilangan tartibda texnik xizmat koʻrsatadi hamda ularni taftishdan oʻtkazadi. 137. Gazdan foydalanish uskunalari va ichki gaz tarmoqlariga texnik xizmat koʻrsatish va ularni taftishdan oʻtkazish tegishli normativ hujjatlarda belgilangan hajmda va muddatlarda amalga oshirilishi lozim. 138. Gaz taʼminoti tashkiloti quyidagi huquqlarga ega: a) texnik zaruratga koʻra, isteʼmolchini ushbu Qoidalarga muvofiq belgilangan tartibda xabardor qilgan holda, tabiiy gazni yetkazib berishni qisqartirish yoki toʻxtatish; b) oʻzboshimchalik bilan ulanish holatlari aniqlanganda, belgilangan tartibda gaz tarmogʻidan uzib qoʻyish; v) isteʼmolchilardan ushbu Qoidalarni va tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasi shartlarini bajarishni talab qilish; g) tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasini qonun hujjatlariga muvofiq bir tomonlama bekor qilish; d) gaz tarmoqlarida avariyaning oldini olish yoki bartaraf etish yuzasidan kechiktirib boʻlmaydigan choralarni koʻrish zarurati yuzaga kelganda, isteʼmolchi bilan kelishmasdan va uni ogohlantirmasdan hamda zudlik bilan xabardor qilgan holda, tabiiy gazni yetkazib berishni toʻxtatish yoki cheklash; e) Ushbu Qoidalarning 123 — 125 bandlarida nazarda tutilgan holatlarda, aniqlangan qoidabuzarliklar bartaraf etilguniga qadar avvaldan ogohlantirmagan holda gaz yetkazib berishni toʻxtatish. j) gaz sarfini hisobga olish priborlariga ularning koʻrsatkichlarini oʻzgartirish maqsadida tashqaridan aralashilgan, oʻrnatilgan plombalarning butunligi buzilgan va plombalar uzilgan hollarda gaz tarmoqlariga ruxsatsiz ulangandagi kabi mazkur Qoidalarning 67, 123 — 125-bandlarida nazarda tutilgan choralarni qoʻllash. 139. Maishiy isteʼmolchilar majburiyatlari: a) yangi turar joylarga koʻchib oʻtilganda hamda mavjud uy-joy fondini gazlashtirish davomida gaz xoʻjaligidan xavfsiz foydalanish qoidalari boʻyicha koʻrsatmalar olish; b) oʻz tasarrufidagi gaz tarmoqlari, priborlar, uskunalar, shuningdek, foydalanilayotgan yertoʻlalar, texnik yoʻlaklar va boshqalarni soz holatda saqlash, elektr yoritish va ventilyatsiya tizimining doimiy ishlashini taʼminlash; v) binolar yertoʻlalaridagi yer osti kommunikatsiyalarining zichligini, shuningdek, binolar qurilish elementlarining gaz tarmoqlari bilan oʻzaro kesishgan joylarini kuzatib borish; g) favqulodda va avariya holatlarida, kunning istalgan vaqtida oʻz xizmat guvohnomalarini koʻrsatgan gaz taʼminoti tashkiloti ishchilariga qarshilik koʻrsatmasdan ularning gaz sizib chiqish holatini tekshirish uchun barcha yertoʻlalar, texnik yoʻlaklar, xonalarga kirishini taʼminlash; d) belgilangan tartibda tutun moʻrilari, moʻrilarning kallaklarini va ventilyatsiya kanallarining holatini oʻz vaqtida tekshirilishini tashkil qilish; e) tutun moʻrilari va ventilyatsiya kanallaridagi nosozliklar toʻgʻrisida yongʻin xavfsizligi xizmatlariga nosozliklarni tuzatish uchun zudlik bilan xabar berish; j) gaz taʼminoti tashkilotini xususiy mulk huquqida tegishli boʻlgan turar joylarni buzilishi yoki qayta qurilishi haqida yozma yoki elektron shaklda xabardor qilish; z) Byuro va gaz taʼminoti tashkilotining majburiy koʻrsatmalarini bajarish; i) uy ichi gaz quvurini chirishdan himoya qilish choralarini koʻrish, muntazam ravishda boʻyab turish; k) tabiiy gazdan oqilona foydalanish; l) foydalanilgan tabiiy gaz va gazdan foydalanish uskunasi hamda uy ichi gaz tarmoqlariga xizmat koʻrsatish yuzasidan bajarilgan ishlar uchun gaz taʼminoti tashkiloti bilan oʻz vaqtida hisob-kitob qilish; m) gaz priborlarini toza saqlash, taom tayyorlash jarayonida gaz yondirgichlarni ifloslanishdan saqlash; n) gazlashtirish loyihasi saqlanishini taʼminlash hamda uni gaz taʼminoti tashkiloti va boshqa vakolatli davlat organlari vakili talabi bilan taqdim qilish; o) yertoʻla, yoʻlak, hovli, koʻchada tabiiy gaz hidi sezilgan taqdirda, avariya xizmatiga “104” telefoni orqali xabar berish; p) gaz bilan toʻlgan joylardan odamlarni olib chiqish, elektr yoritish tizimi yonib va oʻchib qolishi, ochiq olov yoki uchqun paydo boʻlishini oldini olish yuzasidan choralar koʻrish; r) Byuroning vakillariga soat 0800 dan 2000 gacha tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish priborlarini koʻzdan kechirish uchun qarshiliksiz kirish imkoniyatini taʼminlash; s) tabiiy gazni isteʼmolini hisobga olish priborlari koʻrsatkichlarini oʻzgartirish maqsadida ularning ishlashiga toʻsqinlik qiluvchi harakatlarni amalga oshirmaslik, ularga qasddan shikast yetkazishning oldini olish va oʻrnatilgan tamgʻalarni butunligini taʼminlash. 140. Boshqa isteʼmolchilarning majburiyatlari: a) tabiiy gazdan oqilona va samarali foydalanish; b) oʻz tasarrufidagi gaz quvurlari va gaz xoʻjaligi uskunalarini texnik soz holatda saqlash; v) gaz tarmoqlarida yoki gazdan foydalanish uskunasida vujudga kelgan tabiiy gaz sizib chiqishi holati haqida gaz taʼminoti tashkiloti dispetcherlik xizmatlarini zudlik bilan xabardor qilish; g) oʻzining gaz tarmoqlari daxlsizligini taʼminlash va ehtimoli boʻlgan ruxsatsiz ulanishlarni aniqlash maqsadida ularni va ulardagi uskunalarni muntazam ravishda koʻzdan kechirib chiqish; d) gaz taʼminoti tashkilotlari gaz tarmoqlariga sertifikatlanmagan, gazlashtirish loyihasiga (LTH) muvofiq boʻlmagan gazdan foydalanish uskunasining ulanishiga yoʻl qoʻymaslik; e) Byuro va gaz taʼminoti tashkiloti vakillarining (tegishli guvohnoma koʻrsatilgan taqdirda) tabiiy gazni isteʼmol qilishni hisobga olish priborlarini va/yoki gazdan foydalanish uskunasini kunning istalgan vaqtida erkin koʻzdan kechirishini taʼminlash; j) gazdan foydalanish uskunasidagi nosozliklarni (bunday turdagi ishlarni bajarish huquqiga ega boʻlgan ixtisoslashtirilgan brigadalar yoki xodim yordamida) bartaraf etish; z) tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish priborlari koʻrsatkichlarini oʻzgartirish maqsadida ularning ishlashiga toʻsqinlik qiluvchi harakatlarni amalga oshirmaslik, ularning qasddan buzilishiga yoʻl qoʻymaslik va oʻrnatilgan tamgʻalarning butunligini taʼminlash; i) tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish priborlari ishidagi nosozlik aniqlangan taqdirda, gaz taʼminoti tashkilotini oʻzi uchun qulay shaklda darhol xabardor qilish. 141. Maishiy isteʼmolchilar quyidagi huquqlarga ega: a) tabiiy gazning standartlashtirish boʻyicha normativ hujjatlarda koʻzda tutilgan hajmda va sifatda, uzatish rejimiga rioya qilgan holda toʻxtovsiz yetkazib berilishi; b) tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasi bekor qilinganda, foydalanilmagan gaz hajmi uchun toʻlangan summani qaytarishni talab qilish; v) tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasini qonun hujjatlariga muvofiq bir tomonlama bekor qilish; g) tabiiy gaz uzatish toʻxtatilishi natijasida vujudga kelgan zararni qoplashni talab etish; d) gaz taʼminoti tashkiloti vakilini uzish va qayta ulanish uchun qoʻshimcha haq toʻlamasdan, gaz priborlarini gaz taʼminotidan vaqtincha yoki toʻliq uzib qoʻyish maqsadida chaqirish; 142. Boshqa isteʼmolchilar gaz taʼminoti tashkilotidan: a) yetkazib berilgan tabiiy gazning aniqlangan hajmiga va boshqa parametrlarga norozi boʻlgan taqdirda, gaz yetkazib beruvchining tabiiy gazni isteʼmolini hisobga olish priborlari ishlashining ishonchliligini tekshirish uchun komissiya tashkil etish; b) tabiiy gazning standartlashtirish boʻyicha normativ hujjatlarda koʻzda tutilgan sifatda va yetkazib berish rejimiga rioya qilgan holda uzatilishi; v) tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasi bekor qilinganda, foydalanilmagan gaz hajmi uchun toʻlangan summani qaytarish; g) tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasini qonun hujjatlariga muvofiq bir tomonlama bekor qilish; d) tabiiy gaz uzatish toʻxtatilishi natijasida vujudga kelgan zararni qoplash; e) tabiiy gaz yetkazib berishni vaqtincha toʻxtatishni talab etish huquqiga ega. Isteʼmolchilar qonunga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin. 143. Tabiiy gazdan foydalanishda quyidagilarga yoʻl qoʻyilmaydi: a) oʻzboshimchalik bilan gazlashtirish, gazdan foydalanish uskunasini mustaqil ravishda koʻchirish, almashtirish va taʼmirlash; b) gazdan foydalanish uskunasi joylashgan xonalarda meʼyoriy talablarga nomuvofiq tarzda qayta rejalashtirish; v) gazdan foydalanish uskunasi, moʻri va ventilyatsiya tizimlari tuzilishiga oʻzboshimchalik bilan oʻzgartirish kiritish, shuningdek, moʻrilarni tozalash uchun moʻljallangan ventilyatsiya kanallari va lyuklarni yopib qoʻyish; g) xavfsizlik va tartibga solish avtomatika tizimini oʻzboshimchalik bilan oʻchirish, gaz priborlari, avtomatika va armatura yaroqsiz holga kelgan taqdirda gazdan foydalanish; d) gazlashtirilgan pechlar va moʻrilarda sinch zichligi, suvoqdagi (yoriqlar) buzilishi holatlarida tabiiy gazdan foydalanish; e) tabiiy gazdan moʻri va ventilyatsiya kanallari tekshirilganligi va tozalanganligi haqidagi dalolatnoma mavjud boʻlmaganda yoki uning muddati oʻtganidan soʻng foydalanish; j) moʻri va ventilyatsiya kanallarini oʻzboshimchachilik bilan tozalash; z) darchalar (framugalar), jalyuzi panjaralari, ventilyatsiya kanallari panjaralari, hammom va oshxona eshiklari ostidagi tirqishlarning yopiq holatlarida, moʻri va ventilyatsiya kanallarida tortish kuchi yoʻq boʻlganda gaz priborlaridan foydalanish; i) ishlab turgan gaz priborlarini qarovsiz qoldirish, uzluksiz ishlab turishni nazarda tutadigan va buning uchun tegishli avtomatlashtirilgan tizimga ega gaz priborlari bundan mustasno; k) gazdan foydalanish uskunalaridan maktabgacha yoshdagi bolalar, shuningdek, oʻz xatti-harakatlarini nazorat qila olmaydigan va ushbu uskunalardan foydalanish qoidalaridan bexabar shaxslar foydalanishga ruxsat etish; l) gaz quvurlariga arqon bogʻlash va gaz quvurlariga ogʻir vaznli buyum qoʻyish; m) tabiiy gaz va gazdan foydalanish uskunalaridan boshqa maqsadlarda foydalanish, gaz plitalarini xonalarni isitish uchun foydalanish; n) gazdan foydalanish uskunasi oʻrnatilgan xonalardan uxlash va dam olish uchun foydalanish; o) tabiiy gaz sizib chiqish joylarini aniqlash uchun ochiq olovdan foydalanish. 144. Gaz taʼminoti tashkiloti gaz taqsimlash tarmoqlari orqali olingan tabiiy gazning qabul qilingan va taqsimlangan hajmi boʻyicha hisobot balansini (keyingi oʻrinlarda tabiiy gaz balansi deb ataladi) tuzadi. 145. Hisobot davri uchun tabiiy gaz balansi olingan tabiiy gaz umumiy hajmining tabiiy gazni umumiy taqsimlash yigʻindisiga tengligi orqali quyidagilar boʻyicha aniqlanadi: isteʼmolchilarga sotilgan tabiiy gaz hajmi (shu jumladan, noqonuniy foydalanuvchilar tomonidan sarf qilingan gaz hajmi); foydalanish va texnologik ehtiyojlar uchun sarflangan tabiiy gaz hajmi (alohida hujjat asosida tartibga solinadi); tabiiy gazni yoʻqotish hajmlari (alohida hujjat asosida tartibga solinadi); tabiiy gazning gaz tarmoqlaridagi texnologik qoldiqlari; qabul qilingan va taqsimlangan tabiiy gaz hajmlari orasidagi musbat va manfiy farqlar. 146. Musbat farq vujudga kelganda, yaʼni taqsimlangan tabiiy gaz hajmi qabul qilingan tabiiy gaz hajmidan ortiq boʻlganda, mazkur farq hisobotda maʼlumot oʻrnida koʻrsatilib, yetkazib berilgan tabiiy gaz hajmiga (hajm oshmagan holda) taʼsir qilmaydi. 147. Manfiy farq vujudga kelganida, yaʼni taqsimlangan tabiiy gaz hajmi qabul qilingan tabiiy gaz hajmidan kam boʻlganda, mazkur farq hisobotda tabiiy gaz tannarxiga qoʻshib hisoblanadi. Bunda uzoq vaqt davomida tabiiy gazning talon-taroj qilinishi oqibatida aniqlangan tabiiy gaz hajmlari hisobot davri yakunida tabiiy gaz hajmida vujudga kelgan manfiy farq hisobidan chiqariladi. 148. “Oʻztransgaz” AJ va “Hududgaztaʼminot” AJ ijroiya organi tomonidan har bir hisobot yili yakunida qonun hujjatlarida belgilangan tartibda tabiiy gaz balansida vujudga kelgan farqlar yuzasidan quyidagi qarorlardan biri qabul qilinadi: manfiy farqning qoldiq summasi jamiyatning “davriy xarajatlari”ga oʻtkaziladi; musbat farqning qoldiq summasi jamiyatning daromadi deb tan olinadi. Ijroiya organining vujudga kelgan farqlar yuzasidan qabul qilingan qarori Byuroga taqdim etiladi. 149. Gaz taʼminoti tashkilotlari Byuro bilan birgalikda qonunchilikda belgilangan tartibda har oyda salbiy farqning vujudga kelish sabablarini aniqlash, shuningdek, asossiz yoʻqotishlarga yoʻl qoʻygan aybdor shaxslardan qarzdorlikni gazni sotish narxlarida undirish choralarini koʻrishi shart. 150. Gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkilotlari, Byuro va isteʼmolchilar ushbu Qoidalar talablari buzilishi uchun qonun hujjatlarida belgilangan tartibda javobgar boʻladilar. 1. Navoiy IES 2. Sirdaryo IES 3. Toshkent IES 4. Yangi Angren IES 5. Toshkent IEM 6. Fargʻona IEM 7. Tolimarjon IES 8. Muborak IEM 9. Taxiatosh IES 10. Toʻraqoʻrgʻon IES 1. “Navoiyazot” AJ 2. “Maksam-Chirchiq” AJ 3. “Fargʻonaazot” AJ 1. Aksa Enerdji Toshkent — 1 IES 2. Aksa Enerdji Toshkent — 2 IES 3. Aksa Enerdji Buxoro IES 4. Jengiz Enerdji Toshkent IES 5. Jengiz Enerdji Sirdaryo IES 6. Odash Enerdji Xorazm IES 7. Akva Sirdaryo — 2 IES 8. EDF Sirdaryo — 3 IES 9. Stoun Siti Enerdji Surxondaryo IES 1. Vazirlar Mahkamasining “Elektr va issiqlik energiyasidan foydalanish qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida” 2009-yil 22-avgustdagi 245-son qarori 1-bandining ikkinchi xatboshi (Oʻzbekiston Respublikasi QT, 2009-yil, 8-son, 64- modda) va qarorga 1-ilova. 2. Vazirlar Mahkamasining “Iqtisodiyot tarmoqlarida gazdan foydalanish qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida” 2014-yil 24-iyundagi 169-son qarori (Oʻzbekiston Respublikasi QT, 2014-yil, 6-son, 65-modda). 3. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish, shuningdek baʼzilarini oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblash toʻgʻrisida (Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish va davlat xizmatlarini koʻrsatish bilan bogʻliq targʻibotlarni yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2014-yil 15-apreldagi PQ-2164-son qarori)” 2014-yil 17-iyuldagi 196-son qaroriga 1-ilovaning 44-bandi (Oʻzbekiston Respublikasi QT, 2014-yil, 7-son, 73-modda). 5. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga oʻzgartirishlar kiritish toʻgʻrisida (“Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida” Oʻzbekiston Respublikasining 2015-yil 29-dekabrdagi OʻRQ-396-son Qonunining 13-moddasi)” 2016-yil 24-maydagi 175-son qaroriga ilovaning 2-bandi (Oʻzbekiston Respublikasi QT, 2016-yil, 5-son, 43-modda). 6. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga oʻzgartirishlar kiritish toʻgʻrisida (Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Neft-gaz sohasini boshqarish tizimini takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2017-yil 30-iyundagi PQ-3107-son qarori)” 2017-yil 1-oktabrdagi 782-son qaroriga ilovaning 6-bandi.