INTELLEKTUAL MULK OBYEKTLARiNI BAHOLASh TARTIBI TOʻGʻRISIDAGI NIZOMNI TASDIQLASh HAQIDA
(resolution, 2012-06-28)

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2008-yil 29-apreldagi PQ–847-sonli “Loyiha-tadqiqot tashkilotlari faoliyatini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mulkini boshqarish davlat qoʻmitasi qaror qiladi: 1. Intellektual mulk obyektlarini baholash tartibi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur qaror Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatiga olingan kundan boshlab oʻn kundan soʻng kuchga kiradi. Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasining “Baholash faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonuniga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Axborotnomasi, 1999-yil., 9-son, 208-modda), Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2008-yil 29-apreldagi PQ–847-sonli “Loyiha-tadqiqot tashkilotlari faoliyatini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2008-yil., 4-son, 237-modda) qaroriga muvofiq intellektual mulk obyektlarini baholashda baholash tashkilotlariga, uning jarayonlari va hisoblash uslublariga boʻlgan yagona talablarni belgilaydi. 1. Intellektual mulk obyektini baholash Mol-mulkni baholash milliy standartlariga muvofiq baholovchi tashkilotlar tomonidan amalga oshiriladi va baholash hisoboti bilan rasmiylashtiriladi. 2. Intellektual mulk obyektining qiymati uch yondashuv bilan, yaʼni daromadli, xarajatli, qiyosiy yondashuvlar bilan aniqlanadi. Baholashning uch yondashuvidan birini qoʻllash mumkin boʻlmagan taqdirda baholovchi tashkilot u yoki bu yondashuvni qoʻllash rad etilishini zarur ravishda baholash hisobotida asoslashi kerak. 3. Daromadli yondashuv — bu baholash obyektidan kutilayotgan daromadlarni aniqlashga asoslangan baholash obyektining qiymatini baholash uslublari majmuidir. 4. Daromadli yondashuv intellektual mulk obyektidan foydalanishdan daromad (foyda) olish ehtimollari mavjud boʻlgan hollarda qoʻllanadi. 5. Intellektual mulk obyektidan foydalanishdan tushgan daromadlar intellektual mulk obyektidan foydalanish huquqi topshirilgan huquq egasi tomonidan maʼlum davr uchun olinadigan pul tushumlari va pul toʻlovlari (kelgusida — pul oqimi deb yuritiladi) orasidagi farqdir. 6. Intellektual mulk obyektidan foydalanish huquqi topshirilganligi uchun toʻlovlarning hajmi bitim taraflari barcha zarur maʼlumotlarga ega boʻlgan holda oqilona harakat qilgan paytda kelib chiqadigan eng koʻp ehtimoliy mazmun asosida hisoblab chiqiladi va toʻlovlarning hajmida qandaydir favqulodda holatlar aks etmaydi. 7. Intellektual mulk obyektidan foydalanishdan olinadigan asosiy foydalar quyidagilardir: mahsulot (ishlar, xizmatlar)ni ishlab chiqarish va sotishda va (yoki) asosiy va aylanma mablagʻlarga sarmoya kiritishdagi xarajatlardan tejash, shuningdek xarajatlarni amalda kamaytirish, intellektual mulk obyektidan foydalanish huquqini qoʻlga kiritishda xarajatlarning boʻlmasligi (masalan, litsenzion toʻlovlarning yoʻqligi, litsenziarga daromaddan eng koʻp ehtimoldagi ulushni ajratish zaruratining boʻlmasligi); ishlab chiqarilayotgan dona mahsulotning (ish, xizmat) narxini oshirish; ishlab chiqarilayotgan mahsulotning (ish, xizmat) sotuv hajmini oshirish; soliqlar va (yoki) boshqa majburiy toʻlovlarni kamaytirish; qarz evaziga xizmat koʻrsatish toʻlovlarini kamaytirish; baholash obyektini ishlatishdagi pul oqimini olishdagi tavakkalchilikni kamaytirish; baholash obyektidan foydalanishdagi pul oqimining vaqtinchalik tuzilishini yaxshilash; foydalarning boshqa shakllari va koʻrsatilgan shakllarning turli kombinatsiyalari. 8. Baholanadigan intellektual mulk obyektidan foydalanishdan tushadigan daromadlar toʻgʻridan toʻgʻrihuquq egasi intellektual mulk obyektini ishlatmagan holda olgan pul oqimi hajmi, tavakkalchiligi va tushum vaqtini intellektual mulk obyektidan foydalanishdan tushadigan pul oqimining hajmi, tavakkalchiligi va tushum vaqti bilan solishtirish orqali aniqlanadi. 9. Qiyosiy yondashuv — bu baholash obyektini unga nisbatan bitimlari qiymatlari toʻgʻrisida maʼlumotlariga ega boʻlgan boshqa shunga oʻxshash obyektlar bilan solishtirish orqali baholash obyektining qiymatini baholash uslublari majmuidir. 10. Qiyosiy yondashuvni qoʻllash baholash obyektlarining (kelgusida — oʻxshash) oʻxshash narxlari haqidagi ishonchli va toʻliq maʼlumot hamda ular bilan amalga oshiriladigan bitimlarning haqiqiy shartlari mavjud boʻlgan taqdirda amalga oshiriladi. Bunda bitimlar qiymatlari, taklif va talab haqidagi maʼlumotlardan foydalanilishi mumkin. 11. Intellektual mulk obyektini qiyosiy yondashuvni qoʻllash yordamida baholash shunga oʻxshash obyektlar qiymatlarini baholanayotgan intellektual mulk obyektining farqlariga qarab tuzatish orqali amalga oshiriladi. 12. Qiyosiy yondashuvni qoʻllagan holda qiymatni aniqlash quyidagi asosiy jarayonlarni oʻz ichiga oladi: baholash obyektini shunga oʻxshash obyektlar bilan solishtirishdagi elementlarni aniqlash (kelgusida solishtirish elementlari deb yuritiladi); baholanayotgan intellektual mulk obyektining har bir solishtirish elementlari boʻyicha shunga oʻxshash har bir obyektdagi xususiyat va farqlari darajasini aniqlash; baholanayotgan intellektual mulk obyektining shunga oʻxshash har bir obyektdagi solishtirish elementlari boʻyicha tegishli xususiyatlar va farqlari darajasiga mos ravishda shunga oʻxshash obyektlar qiymatlaridagi tuzatishlarni aniqlash; har bir shunga oʻxshash obyekt qiymatining har bir solishtirish elementlari boʻyicha ularning baholanayotgan intellektual mulk obyektidan farqi boʻyicha tuzatish; shunga oʻxshash obyektning tuzatilgan qiymatlarini asosli umumlashtirish yoʻli bilan intellektual mulk obyektining qiymatini hisoblash. Solishtirish elementlariga baholash obyekti qiymatidagi omillar (baholash obyekti qiymatiga taʼsir qiluvchi omillar) va intellektual mulk obyektlariga oid bitishuvlar bozorida vujudga keladigan tavsif va xususiyatlar taalluqlidir. 13. Solishtirishning eng muhim elementlari, qoidaga koʻra, quyidagilardir: intellektual mulk obyektining baholanayotgan mulkiy huquqlari hajmi; intellektual mulk obyektiga oid bitishuvlarni moliyalashtirish shartlari (shaxsiy va qarzga olingan mablagʻlar nisbati, qarz mablagʻlarini taqdim etish shartlari); shunga oʻxshash obyekt boʻyicha bitishuv tuzish sanasidan boshlab baholashni oʻtkazish sanasiga qadar davrda intellektual mulk obyektlari narxlarining oʻzgarishi; intellektual mulk obyekti ishlatilgan yoki ishlatiladigan soha; taqdim etiladigan huquqlar taʼsiri tarqaladigan hududlar; baholash obyektiga nisbatan shunga oʻxshash obyektlarning jismoniy, funksional, texnologik, iqtisodiy tavsiflari; intellektual mulk obyektidan foydalanish orqali ishlab chiqariladigan va sotiladigan mahsulotga boʻlgan talab; raqobatli takliflarning mavjudligi; intellektual mulk obyektidan foydalanish orqali ishlab chiqarilgan mahsulotlarni (ish, xizmat) sotishning nisbiy hajmi; intellektual mulk obyektini foydali ishlatish muddati; intellektual mulk obyektini oʻzlashtirishga qilingan xarajatlar darajasi; intellektual mulk obyektiga oid bitishuvlarni tuzishdagi toʻlov shartlari; intellektual mulk obyektiga oid bitishuvlarni tuzish holatlari. 14. Xarajatli yondashuv — bu mulkning eskirganligini inobatga olgan holda baholash obyektini tiklash yoki almashtirish uchun zarur boʻlgan sarf-xarajatlar miqdorini belgilashga asoslangan baholash uslublar majmui. 15. Xarajatli yondashuvni qoʻllash baholash obyektini tiklash yoki almashtirish imkoni mavjud boʻlganda amalga oshiriladi. Xarajatli yondashuvni qoʻllash orqali baholash quyidagi asosiy jarayonlarni oʻz ichiga oladi: baholash obyektiga shunga oʻxshash yangi baholash obyektini yaratish uchun sarflanadigan xarajatlar miqdorini aniqlash; baholash obyektining shunga oʻxshash yangi obyektga nisbatan eskirganligi hajmini aniqlash; baholash obyekti qiymatini unga nisbatan shunga oʻxshash yangi baholash obyektini yaratish uchun sarflanadigan xarajatlar miqdorini chegirib tashlash yoʻli bilan hisoblash. 16. Baholash obyektiga nisbatan unga oʻxshash yangi obyektni yaratishga qilingan xarajatlar summasi bevosita va bilvosita intellektual mulk obyektini yaratish va uni foydalanishga yaroqli holga keltirish, shuningdek intellektual mulk obyektining yaratilishida kapital kiritganligi uchun beriladigan eng koʻp ehtimoliy mukofoti hajmi koʻrinishidagi sarmoyadorning daromadini oʻz ichiga oladi. 17. Baholash obyektiga nisbatan unga oʻxshash yangi intellektual mulk obyektini yaratishga qilingan xarajatlar summasi huquq egasi tomonidan ilgari baholanayotgan intellektual mulk obyektini yaratishga amalda sarflangan xarajatlarni indeksatsiyalash yoki baholash obyektiga nisbatan unga oʻxshash yangi intellektual mulk obyektini yaratish uchun zarur boʻlgan barcha manbalarni (elementlar, xarajatlarni) baholash kunidagi narxlar va tariflar boʻyicha kalkulatsiya qilish yoʻli bilan belgilanishi mumkin. 18. Indeksatsiyalashni oʻtkazishda xarajatlar elementlari boʻyicha narxlarning oʻzgarib borishi indekslaridan foydalanish shart. Xarajatlar elementlari boʻyicha narxlarning oʻzgarib borishi indekslari haqida hammabop ishonchli maʼlumotlar mavjud boʻlmaganda Oʻzbekiston Respublikasi Davlat statistika qoʻmitasining tegishli sanoat tarmoqlari boʻyicha narxlar oʻzgarishi indekslari boʻyicha axborotlaridan foydalanilishi mumkin. 19. Sarmoyadorning daromadi baholanayotgan intellektual mulk obyektini yaratish uchun zarur unga nisbatan sarmoya kiritish tavakkalchiligi darajasi va vaqt davri boʻyicha eng koʻp ehtimolli oʻxshash kapitalning samara berishiga kiritgan miqdorlardan kelib chiqqan holda koʻzda tutilgan boʻlishi mumkin. 20. Intellektual mulk obyektining eskirganligi umuman olganda baholash obyektiga nisbatan unga oʻxshash yangi obyektning foydali ishlatilishi muddatini va mavjud baholash obyektining foydali ishlatilishi qolgan muddatini baholash asosida belgilanishi mumkin. Bunda intellektual mulk obyektini foydali ishlatish muddati shartnoma asosida intellektual mulk obyekti foydalanishga berilgan huquq muddati yoki intellektual mulk obyekti huquq egasining shaxsiy ishlab chiqarishida (biznesida) ishlatishi mumkin boʻlgan davridagi muddat deb belgilanishi mumkin. 21. Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasi, Fan va texnologiyalarni rivojlantirishni muvofiqlashtirish qoʻmitasi, Davlat patent idorasi bilan kelishilgan.