KITOB SAVDOSI TASHKILOTLARI XODIMLARI UCHUN MEHNATNI MUHOFAZA QILISH QOIDALARINI TASDIQLASH HAQIDA
(order, 2026-03-30)

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 12-iyuldagi “Mehnatni muhofaza qilishga doir meʼyoriy hujjatlarni qayta koʻrib chiqish va ishlab chiqish toʻgʻrisida”gi 267-son qarori (Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining qarorlari toʻplami, 2000-y., 7-son, 39-modda) ijrosini taʼminlash maqsadida buyuraman: 1. Kitob savdosi tashkilotlari xodimlari uchun mehnatni muhofaza qilish qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kundan boshlab oʻn kun oʻtgandan keyin kuchga kiradi. Mazkur Qoidalar kitob savdosi xodimlari uchun mehnatni muhofaza qilish tartibini belgilaydi. 1. Mazkur Qoidalar kitob savdosi tashkilotlariga (kitob bazalari, kollektorlari va doʻkonlari) (bundan keyingi oʻrinlarda tashkilotlar deb yuritiladi) taalluqlidir. 2. Mazkur Qoidalar tashkilot binolarini va inshootlarini loyihalash, qurish va qayta qurishda, jihozlash va qayta jihozlashda hisobga olinishi lozim. 3. Mazkur Qoidalar texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar, shaharsozlik normalari va qoidalari, sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari talablari bajarilishi shart ekanligini istisno etmaydi. 31. Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha nazorat Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 24-dekabrdagi 819-son qarori bilan tasdiqlangan Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish ishlarini hamda mehnatni muhofaza qilish xizmati faoliyatini tashkil etish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq amalga oshiriladi. 4. Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilishga doir qonunlar va boshqa meʼyoriy hujjatlarga rioya etilishi ustidan davlat nazorati bunga maxsus vakolat berilgan davlat idoralari tomonidan, jamoatchilik nazorati esa mehnat jamoalari va kasaba uyushmasi tashkilotlari tomonidan saylanadigan mehnatni muhofaza qilish boʻyicha vakillar tomonidan amalga oshiriladi. 7. Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish borasidagi ishlarni tashkil qilish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 24-dekabrdagi 819-son qarori bilan tasdiqlangan Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish ishlarini hamda mehnatni muhofaza qilish xizmati faoliyatini tashkil etish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq amalga oshirilishi lozim. 71. Tashkilotlarda quyidagi asosiy hujjatlar ishlab chiqiladi (tasdiqlanadi) va yuritiladi: mehnat sharoitlari va mehnatni muhofaza qilish ishlarini yaxshilash, sanitariya-sogʻlomlashtirish tadbirlari boʻyicha boʻlimni oʻz ichiga olgan jamoaviy shartnoma; tasdiqlangan mehnat sharoitlarini baholash va ish oʻrinlarini attestatsiya qilish uslubiga muvofiq ish oʻrinlarini attestatsiya qilish kartalari; mehnatni muhofaza qilish xizmatining choraklik ish rejalari; ishchilar va muhandis-texnik xodimlarni oʻqitish, yoʻl-yoʻriq berish va bilimlarini sinovdan oʻtkazish dasturlari; mehnatni muhofaza qilish boʻyicha maʼmuriy-jamoatchilik nazoratini yuritish jurnali (uch bosqichli nazorat); ishchi va xizmatchilar bilan yongʻinga qarshi yoʻl-yoʻriq berish va yongʻin-texnikaviy minimum mashgʻulotlarini oʻtkazish dasturi; har bir kasb va ish turlari boʻyicha mehnatni muhofaza qilish yoʻriqnomalari. 8. Oʻzbekiston Respublikasi “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Qonunining 12-moddasiga muvofiq, ishlab chiqarish faoliyatini amalga oshiruvchi, xodimlarining soni ellik kishi va undan ortiq boʻlgan har bir tashkilotda mehnatni muhofaza qilish talablariga rioya etilishini taʼminlash, ularning bajarilishi ustidan nazoratni amalga oshirish maqsadida mehnatni muhofaza qilish xizmati tashkil etiladi yoki mehnatni muhofaza qilish boʻyicha tegishli tayyorgarlikka ega boʻlgan mutaxassis lavozimi joriy etiladi. Ellikta va undan ortiq transport vositasi mavjud boʻlgan tashkilotda yoʻl harakati xavfsizligi xizmati ham tashkil etiladi yoki yoʻl harakati xavfsizligi boʻyicha mutaxassis lavozimi joriy etiladi. Xodimlarining soni ellik nafardan kam boʻlgan tashkilotda mehnatni muhofaza qilish xizmatini tashkil etish yoki mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassis lavozimini joriy etish toʻgʻrisidagi qaror ish beruvchi tomonidan mazkur tashkilot faoliyatining oʻziga xos xususiyati hisobga olingan holda joriy etiladi. 9. Mehnatni muhofaza qilish xizmati oʻz maqomiga koʻra tashkilotning asosiy xizmatlariga tenglashtiriladi va uning rahbariga boʻysunadi hamda tashkilotning faoliyati tugatilgan taqdirda bekor qilinadi. 11. Tashkilotlarda mehnat faoliyati bilan bogʻliq ravishda sodir boʻlgan baxtsiz hodisalar va boshqa jarohatlanishlarni tekshirish va hisobini yuritish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 6-iyundagi 286-son qarori bilan tasdiqlangan Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni va xodimlar salomatligining mehnat vazifalarini bajarish bilan bogʻliq boshqa xil zararlanishini tekshirish va hisobga olish toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq amalga oshirilishi lozim. 12. Tashkilotlarning barcha xodimlari, shu jumladan rahbarlari oʻz kasblari va ish turlari boʻyicha belgilangan tartibda oʻqishlari, yoʻl-yoʻriqlar olishlari hamda bilimlari sinovdan oʻtkazilishi kerak. 121. Xodimlarning mehnatni muhofaza qilish boʻyicha bilimlarini sinovdan oʻtkazish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 24-dekabrdagi 819-son qarori bilan tasdiqlangan Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻl-yoʻriqdan oʻtkazish, oʻqitish va bilimlarni tekshirish, malaka oshirish hamda qayta tayyorlash toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq amalga oshirilishi lozim. 14. Tashkilotlarda kasbiga koʻra tanlov oʻtkazilishi lozim boʻlgan kasblar va mutaxassisliklar roʻyxati boʻlishi lozim. 15. Tashkilot mutaxassislari tegishli maʼlumotga va ish tajribasiga ega boʻlishi lozim. 16. Xavfli ishlarga tegishli kasbiy maʼlumotga ega boʻlmagan shaxslarni qabul qilish man etiladi. 17. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 14-iyuldagi 290-son qarori bilan tasdiqlangan Oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslarning mehnatidan foydalanilishi taqiqlangan ogʻir ishlarning hamda zararli yoki xavfli mehnat sharoitlaridagi ishlarning roʻyxatiga muvofiq oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslar ogʻir ishlarga hamda zararli va xavfli mehnat sharoiti mavjud ishlarga qabul qilinmasligi lozim. 19. Tashkilotlarda xodimlarning xavfsizligini taʼminlash maqsadida jamoa va yakka tartibdagi himoya vositalari qoʻllanilishi lozim. 20. Jamoaviy himoya qilish vositalari jumlasiga quyidagilar kiradi: xonalar va ish joylarining havo muhitini normallashtirish vositalari (shamollatish va havo tozalash, isitish, havo haroratini, namligini bir xil meʼyorda saqlash va boshqalar); xonalar va ish joylarining yorugʻligini normallashtirish vositalari (yoritish asboblari, yorugʻlik oʻrinlari, yorugʻlikdan himoya qilish moslamalari va boshqalar); shovqin, tebranma, elektr toki urishi, statik tok va uskunalar yuzasining yuqori darajadagi haroratdan himoya qilish vositalari; mexanik va kimyoviy omillarning taʼsiridan himoya qilish vositalari. 21. Yakka tartibdagi himoya vositalari Nashriyot, matbaa va kitob savdosi xodimlari uchun maxsus kiyim, maxsus poyabzal va boshqa yakka tartibda himoyalanish vositalarini bepul berishning namunaviy meʼyorlariga (roʻyxat raqami 1926, 2009-yil 18-mart) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2009-y., 12-son, 139-modda) muvofiq taʼminlashi shart. 22. Tashkilot rahbariyati (yoki ish beruvchi) kasaba uyushmasi qoʻmitasi va vakolatli sogʻliqni saqlash organlari bilan birgalikda har yili dastlabki (mehnat shartnomasini tuzayotganda) va davriy (mehnat faoliyati davomida) majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtishi lozim boʻlgan xodimlarning roʻyxatini tuzishi hamda xodimlarning koʻrikka kelishini taʼminlashi lozim. 23. Tashkilotlarda xodimlarning salomatligini nazorat qilish Xodimlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizom (roʻyxat raqami 2387, 2012-yil 29-avgust) asosida amalga oshirilishi lozim. 24. Ish beruvchi majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtmagan yoxud majburiy tibbiy koʻrik natijalariga koʻra tibbiy komissiyalar tomonidan berilgan tavsiyalarni bajarishdan boʻyin tovlagan shaxslarni ishdan chetlashtirishi shart. 25. Majburiy tibbiy koʻriklar tashkilotga tibbiy xizmatlar koʻrsatuvchi davolash-profilaktika muassasalari tomonidan, ular boʻlmagan taqdirda esa tashkilot joylashgan yerdagi davolash-profilaktika muassasalari tomonidan oʻtkaziladi. Majburiy tibbiy koʻriklar davolash-sogʻlomlashtirish tadbirlari belgilangan tekshirish dalolatnomasi bilan yakunlanishi lozim. 26. Tashkilot maʼmuriyati (yoki ish beruvchi) va kasaba uyushmasi qoʻmitasi majburiy tibbiy koʻrik dalolatnomasi bilan tanishib chiqishi, ish beruvchi esa dalolatnomada koʻzda tutilgan barcha tadbirlar va koʻrsatmalarni bajarishi lozim. 27. Davriy majburiy tibbiy koʻriklar oʻz vaqtida, sifatli oʻtkazilishi va ularning natijalariga koʻra tavsiyalar bajarilishi uchun javobgarlik tashkilotning maʼmuriyati zimmasiga yuklanadi. 28. Xodimlarni sogʻligʻi tufayli ularga ruxsat etilmagan ishlarda ishlatish taqiqlanadi. 29. Shamollatish va isitish SHNQ 2.04.05-22 “Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 30. Bino va inshootlarning ishlab chiqarish xonalarida havodagi zararli moddalar miqdori SanQvaN 0294-11 “Ish joylari havosidagi zararli moddalar ruxsat etilgan miqdorining gigiyena normativlari” talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 31. Oʻtish joylarida joylashgan isitish jihozlari (quvurlar, registrlar va shunga oʻxshashlar), ruxsat etilgan oʻtish yoʻlkalarini enini kamaytirmasligi kerak. 32. Ish joylarida havo harorati yilning sovuq davrida yengil jismoniy ishlarda 21 °C, oʻrta ogʻir ishlarda 17 °C va ogʻir ishlarda 16 °C dan past boʻlmasligi kerak. 33. Xodimlarni isinishi uchun xonalarda havo harorati 22 °C dan kam boʻlmasligi kerak. 34. Binolarda joylashgan ishchi maydonlaridan, xodimlarni isinish xonalarigacha boʻlgan masofa 75 m, tashkilot maydonidagi ishchi joylaridan 150 m dan koʻp boʻlmasligi kerak. 35. Suv bilan taʼminlash va oqova suvlar tizimi SHNQ 2.04.01-22 “Binolarning ichki suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 36. Tozalangan suvda zararli moddalar tarkibi sanitar normalariga asosan chegaralangan konsentratsiyasidan oshib ketmaslik kerak. 37. Ish joyidan suv ichish qurilmasigacha boʻlgan masofa 75 m dan oshmasligi kerak. 38. Ichimlik suvining harorati 8 °C dan 20 °C gacha boʻlishi kerak. 39. Tashkilot hududidagi hojatxonalar issiq va oqova suvlar tizimiga ulangan boʻlishi lozim. 40. Tashkilot hududida qoʻl-betni yuvadigan vodoprovod suvi va chigʻanoq oʻrnatilgan boʻlishi kerak. 41. Tashkilot hududi va yordamchi binolar va xonalarda tabiiy va sunʼiy yoritishlar SHNQ 2.01.05-24 “Tabiiy va sunʼiy yoritish” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga muvofiq boʻlishi kerak. 42. Yoritish uskunalarini oʻrnatishda qandillarning turlari, lampalarning quvvati va ularning joylashishi tasdiqlangan loyihaga mos boʻlishi kerak. 43. Omborxonalar va yuk tushirish-ortish maydonlaridagi texnologik uskunalar umumiyga qoʻshimcha ravishda koʻchma yoritish moslamalari bilan taʼminlangan boʻlishi kerak. 44. Avariya yoritish tarmoqlariga elektr energiya isteʼmolchilarini ulash taqiqlanadi. Avariya yoritishlarini sozligi kamida chorakda bir marta tekshirilishi lozim. 45. Yorugʻ tushuvchi oynalarni yilda ikki martadan kam boʻlmagan holda tozalash lozim. 46. Yorugʻlik tushadigan deraza va eshiklarni begona predmetlar (uskuna, tayyor mahsulot va boshqalar) bilan toʻsib qoʻyilishiga ruxsat etilmaydi. 47. Tungi vaqtda tashkilot xonalarida SHNQ 2.01.05-24 “Tabiiy va sunʼiy yoritish” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga muvofiq foydalanish kerak. 48. Bino va inshootlarning umumiy texnik holatini koʻrikdan oʻtkazish uchun tashkilot rahbari tomonidan tuzilgan maxsus komissiya amalga oshiradi. 49. Kitob bazalarida SHNQ 2.09.02-23 “Korxonalarning ishlab chiqarish hamda maʼmuriy-maishiy bino va inshootlari. Loyihalash talablari” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga va mazkur Qoidalarga muvofiq sanitariya-maishiy va qoʻshimcha xonalar boʻlishi lozim. 50. Kitob bazalaridagi maishiy xonalar ish joylariga yaqin joylashtirilishi zarur. 51. Kiyim saqlanadigan garderoblar, hojatxonalar, kitob bazalarida yuvinish va choʻmilish xonalari erkaklar va ayollar uchun alohida boʻlishi lozim. 52. Yuvinish xonalarida elektr quritgichlar, koʻzgu, kiyim ilgichlar, suyuq sovun uchun idishlar va qattiq sovun solgichlar boʻlishi lozim. 53. Ovqatlanish punktlari umumiy ovqatlanish tashkilotlari uchun belgilangan sanitariya qoidalari talablariga javob berishi lozim. 54. Qavat oraligʻidagi zinapoyalar, maydonchalar va chiqish qismi zinapoyalari, supaning balandlik farqi 0,75 m dan ortiq boʻlsa balandligi 1 m dan kam boʻlmasligi, 5 m — 1,2 m dan ortiq boʻlsa mustahkam toʻsiqlari boʻlishi kerak. 55. Ish joylari, oʻtish joylari, evakuatsiya yoʻllari, kirish-chiqish joylari, deraza va eshik oʻrinlari, yoʻlaklar, zinapoyalar va zinapoya qavatlari tirband boʻlishi mumkin emas. Oʻt oʻchirish va elektr quvvati vositalaridan foydalanishda bemalol oʻtish taʼminlanishi kerak. 56. Kitob savdo xonalari SHNQ 2.08.02-23 “Jamoat binolari va inshootlari” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga toʻgʻri kelishi kerak. 57. Doʻkon peshtaxtalari 1,5 m gacha chuqurlikda namoyish maydonchalari boʻlishi kerak. Peshtaxta oynalari terlash va muzlashdan himoyalangan boʻlishi, zarur vaqtda bevosita quyosh nurlaridan himoya moslamalari koʻzda tutilgan boʻlishi kerak. 58. Barcha omborxonalar uchun tashkilot rahbariyati tomonidan kitoblarni xavfsiz saqlash qoʻllanmasi ishlab chiqilishi va tasdiqlanishi kerak. 59. Qish paytida omborxona joylashgan maydonda qor, muzlardan tozalangan va qum, kul yoki shlak sepilgan boʻlishi kerak. 60. Taxlamlar va stellajlar orasidagi yoʻlkalarning eni 1 m dan kam boʻlmasligi kerak. Omborxonada transport vositasidan foydalanilganda yoʻlkalarga qoʻshimcha oʻtish yoʻllarini eni 3 m dan kam boʻlmasligi koʻrsatilishi kerak. Taxlamlar qatori va transport vositasi oʻlchamlari oraligʻi eni 1,5 m dan kam boʻlmasligi kerak. 61. Omborxonalarni umumiy yoritish SHNQ 2.01.05-24 “Tabiiy va sunʼiy yoritish” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga javob berishi lozim. 62. Mahsulot qabul qilinadigan omborxona eshiklarini eni 1,3 m dan va balandligi 2,3 m dan kam boʻlmasligi kerak. 63. Isteʼmolchilarning yangidan quriladigan va taʼmirlanadigan barcha elektr qurilmalari Elektr qurilmalar tuzilishi qoidalariga (bundan keyin — EQTQ) mos ravishda bajarilishi kerak. 64. Elektr qurilmalarini va tarmoqlarini montaj qilish va ishlatish vaqtida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 11-noyabrdagi 712-son qarori bilan tasdiqlangan Isteʼmolchilar elektr qurilmalarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalari va Isteʼmolchilar elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik texnikasi qoidalari talablariga rioya qilish kerak. 65. Ishlab turgan elektr qurilmalarga xizmat koʻrsatish va ulardan foydalanish, ularda elektr tokini tezkor uzish, taʼmir, montaj yoki sozlash ishlari hamda sinovlarni tashkil etish va bajarish maxsus tayyorlangan, tibbiy koʻrikdan oʻtgan elektrtexnik xodimlar tomonidan amalga oshiriladi. 66. Mazkur Qoidalarning energoxizmat xodimlari tomonidan bajarilishi uchun masʼul xodimni tashkilot rahbariyati oʻrnatilgan tartibda tasdiqlagan lavozim yoʻriqnomalari va nizomlarni belgilaydi. 67. Har bir tashkilot rahbariyati buyrugʻi bilan energoxizmat muhandis-texnik xodimlari tarkibidan elektr xoʻjalik umumiy holati va mazkur Qoidalar talablarining bajarilishiga javob beradigan masʼul shaxs tayinlanishi kerak. Elektr xoʻjalik uchun javobgar shaxs (mehnat taʼtili, kasallik, xizmat safari tufayli) uzoq vaqt boʻlmaganida, uning vazifasini ijro etish rahbar buyrugʻi bilan rahbarning oʻrinbosariga yoki energoxizmat boʻyicha bilimi tekshiruvdan oʻtgan boshqa shaxsga yuklatiladi. 68. Metall konstruksiyalaridan tayyorlangan kitob savdosi doʻkonlarida yerga ulangan himoya simlar boʻlishi lozim. Mazkur Qoidalarning talablariga muvofiq boʻladigan energoxizmat xodimlari boʻlmagan hollarda elektr qurilmalardan foydalanish taqiqlanadi. 69. Bino, maishiy-xoʻjalik xonalari, omborxonalar, shuningdek muhandislik inshootlari, elektr xoʻjaligida yongʻin xavfsizligi boʻyicha javobgarlik tashkilot rahbari buyrugʻiga binoan tegishli xizmatlar rahbarlari yoki boshqa mansabdor shaxslar zimmasiga yuklatiladi. 70. Tashkilot binolari, maishiy-xoʻjalik xonalari, muhandislik inshootlari uchun yongʻin xavfsizligi qoidalari, meʼyoriy hujjatlar talablari asosida yongʻinning oldini olish boʻyicha yoʻl-yoʻriqlar ishlab chiqilishi zarur. 71. Yoʻl-yoʻriqlarda quyidagi masalalar: bino, inshoot, hududni hamda binoni tark etish yoʻllarini saqlash tartibi; yongʻin xavfi mavjud boʻlgan ishlar (payvandlash, elektr jihozlaridan foydalanish, taʼmirlash va x.k.)ni bajarishda yongʻin xavfsizligini taʼminlashga qaratilgan tadbirlar; portlash, tez alangalanish, yonish xavfi boʻlgan materiallarni saqlash hamda tashish tartibi; chekish joylari, ochiq olovdan foydalanish va olov bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish tartibi; yonuvchi mahsulotlar va materiallarni saqlash, yigʻish, muassasa binosidan olib chiqish tartibi; portlash yoki yongʻinga olib kelishi mumkin boʻlgan nazorat-oʻlchov asboblari (manometr, termometr va boshqalar)ning chegaraviy qiymatlari; yongʻin vaqtida ishchi va xizmatchilarning vazifalari va harakati yoritilishi kerak. 72. Binolar, maishiy-xoʻjalik xonalari, yoʻlaklar, omborxonalar, birlamchi oʻt oʻchirish vositalari hamda yongʻindan xabar berish texnik vositalari bilan toʻliq jihozlangan boʻlishi lozim. 73. Arxiv, omborxona, havo almashtirish uskunalari oʻrnatilgan xonalar, xoʻjalik va yongʻin nasoslari xonalari eshiklari yongʻinga chidamli qilib ishlangan boʻlishi kerak. 74. Yongʻin nasoslari dvigatellari hamda yongʻindan xabar berish avtomatika tizimi moslamalariga elektr toki transformator podstansiyalaridan alohida tortilgan sim orqali keltirilishi lozim. 75. Tashkilotlarning yongʻin nasoslari dvigatellari hamda yongʻinni oʻchirish tizimi moslamalarining yoqilishi avtomatlashgan tarzda havo almashtirish va sovutish tizimlarining oʻchirilishi bilan bogʻliq ravishda amalga oshirilishi zarur. 76. Tashkilot binolarining har bir qavatida yongʻin sodir boʻlganida, xodimlarni koʻchirish chizmasi oʻrnatilishi shart. Chizmada xonalar, yoʻlaklar, birlamchi yongʻinni oʻchirish vositalari, telefon joylashuvi, xodimlarni favqulodda holatda zaxira chiqish yoʻllaridan harakat qilish yoʻnalishlari koʻrsatiladi. 77. Zaxira chiqish yoʻllarida, qavatlarda, zinapoya va oʻtish joylarida navbatchi yoritish chiroqlari oʻrnatilishi lozim. Zaxira chiqish eshiklari tashqari tomonga ochilishi kerak. 78. Binoning har bir qavatidan evakuatsiya chiqish joylari soni ikkitadan kam boʻlmasligi shart. 79. Tashkilot hududida payvandlash yoki yongʻin chiqadigan bir martalik boshqa ishlar boʻyicha yongʻin xavfsizligi choralarini taʼminlash, ushbu ishlar olib boriladigan ish joyi rahbarining zimmasiga yuklatilishi lozim. 80. Payvandlash va olov bilan olib boriladigan ishlarni bajarish uchun bir martalik ruxsatnoma joriy ish kuniga beriladi. Ishlar bir necha kun davom ettiriladigan boʻlsa, ish joyi maʼmuriyat tomonidan qayta tekshiruvdan oʻtkazilgandan soʻng, ushbu ruxsatnoma muddati uzaytiriladi. 81. Bino qavatlarida oʻrnatilgan oʻt oʻchirgichlar bir turda boʻlishi, ularda asosiy koʻrsatkichlar hamda foydalanish qoidalari bitilgan yorliq boʻlishi kerak. Binolardagi oʻt oʻchirgichlar doimo soz holda boʻlishi, koʻrinarli va iloji boricha xonadan chiqish eshigiga yaqin joyga oʻrnatilgan boʻlishi, olishga qulay boʻlishi, ularga borish yoʻllari toʻsilmasligi zarur. Har 10 kunda binolarda oʻrnatilgan oʻt oʻchirgichlar qoʻyilgan tamgʻalar, manometrlar koʻrsatkichlari ruxsat etilgan chegaraviy qiymatdan tushib ketmaganligi koʻzdan kechirilishi zarur. 82. Oʻt oʻchirgich ballonlarining yuqori bosimga chidamliligi har 5 yilda tekshiruvdan oʻtkazilishi lozim. Agar oʻt oʻchirgichlarni qayta tekshiruvdan oʻtkazish muddati ballon sirtiga oʻyib yozilgan muddatdan oʻtib ketsa yoki unga qoʻyilgan tamgʻa (plomba) buzilgan boʻlsa, oʻt oʻchirgichlar almashtirilishi zarur. 83. Koʻpikli oʻt oʻchirgichlarning kimyoviy tarkibi har yili kamida bir marotaba tekshirilishi lozim. 84. Koʻpikli oʻt oʻchirgichlar qishki mavsumda (havo harorati 10 °C darajadan past boʻlganda) isitilgan xonalarga olib kirilishi zarur. Oʻt oʻchirgich olingan joyga oʻt oʻchirgich qoʻyilgan xonaning tartib raqami osib qoʻyilishi shart. 85. Tashkilotlarni (sexlarni) loyihalashtirishda, qurishda (montaj qilishda) mazkur Qoidalarga amal qilish uchun javobgarlik tegishli ishlarni bajaruvchi tashkilotlar zimmasiga yuklatiladi. 86. Mansabdor shaxslar va xodimlar mazkur Qoidalarga rioya qilmaganliklari uchun qonunchilik hujjatlariga muvofiq belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladilar. Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasi, Ichki ishlar vazirligi, Sogʻliqni saqlash vazirligi, Oʻzbekiston Kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashi, “Sanoatkontexnazorat” davlat inspeksiyasi va “Oʻzdavenergonazorat” davlat inspeksiyasi bilan kelishilgan.