Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (10-sonli BHMS) “Davlat yordamining hisobi va u toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni yoritib berish”ni tasdiqlash haqida
(order, 2024-07-24)

Oʻzbekiston Respublikasining “Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq buyuraman: 1. Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (10-sonli BHMS) “Davlat yordamining hisobi va u toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni yoritib berish” ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi tomonidan 1998-yil 19-oktabrda 52-son bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (10-son BHMS) “Davlat subsidiyalarining hisobi va davlat yordami toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni yoritib berish” (1998-yil 3-dekabr, roʻyxat raqami 562) (Oʻzbekiston Respublikasining vazirliklari, davlat qoʻmitalari va idoralarining normativ-huquqiy hujjatlari axborotnomasi, 1999-y., 6-son) oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin. 3. Mazkur buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi. 1. Mazkur Buxgalteriya hisobining milliy standarti (bundan buyon matnda BHMS deb yuritiladi) Oʻzbekiston Respublikasining “Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida”gi Qonuniga asosan ishlab chiqilgan va Oʻzbekiston Respublikasida buxgalteriya hisobini normativ tartibga solish elementi boʻlib hisoblanadi. 2. Mazkur BHMSning maqsadi budjet, banklar va nobank kredit tashkilotlaridan tashqari mulkchilik shaklidan qatʼiy nazar Oʻzbekiston Respublikasida faoliyat yuritayotgan yuridik shaxslar (bundan buyon matnda tashkilot deb yuritiladi) tomonidan olingan davlat yordamini buxgalteriya hisobida va moliyaviy hisobotlarda aks ettirish tartibini belgilash hisoblanadi. 3. Mazkur BHMS quyidagilarga nisbatan tatbiq etilmaydi: narxlar oʻzgarishi taʼsirlarini aks ettiradigan moliyaviy hisobotda yoki shunga oʻxshash xususiyatdagi qoʻshimcha maʼlumotlarda davlat yordamini hisobga olishda yuzaga keladigan oʻziga xos masalalarga; soliq solinadigan foyda yoki zararni aniqlashda yoki foyda soligʻi boʻyicha majburiyat summasi asosida aniqlanadigan yoki u bilan cheklangan, imtiyozlar tarzida tashkilotga taqdim etiladigan davlat yordamiga; tashkilotning ustav fondida (kapitali) davlatning ishtirokiga. 4. Mazkur BHMSda davlat yordami deganda foydalanish uchun tashkilot tomonidan olingan budjet subsidiyalari, davlat grantlari va maqsadli tushumlar tushuniladi. 5. Mazkur BHMSda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi: aktivlarga oid davlat yordami — berilishining asosiy sharti davlat yordami olish huquqiga ega boʻlgan tashkilot tomonidan uzoq muddatli aktivlarni sotib olinishini, barpo etilishini yoki boshqa shakllarda xarid qilinishini talab etadigan davlat yordamidir. Bunday aktivlar turini yoki joyini yoki ularni xarid qilish yoki saqlash muddatlarini chegaralaydigan qoʻshimcha shartlar kiritilgan boʻlishi mumkin; daromadga oid davlat yordami — aktivlarga oid davlat yordamidan tashqari, boshqa har qanday davlat yordami; budjet subsidiyasi — tovarlar ishlab chiqarish, ishlar bajarish, xizmatlar koʻrsatish va ularni realizatsiya qilishni moliyalashtirish yoki birgalikda moliyalashtirish yoxud maqsadli xarajatlarning oʻrnini qisman qoplash uchun budjet tizimi budjetlari hisobidan yuridik shaxslarga beriladigan pul mablagʻlari; davlat granti — maʼlum maqsadlarga erishishga qaratilgan loyihalarni amalga oshirish uchun Oʻzbekiston Respublikasining Davlat budjeti mablagʻlari hisobidan yuridik shaxslarga buyurtmalar boʻyicha tanlov asosida beriladigan pul mablagʻlari va moddiy resurslar hisoblanadi; maqsadli tushumlar — yuridik shaxsning asosiy faoliyatiga taalluqli maʼlum maqsadlarga yoʻnaltirilgan hamda qabul qilib oluvchilar tomonidan maqsadli foydalaniladigan davlat tomonidan beriladigan pul mablagʻlari yoki moddiy resurslar. 6. Tashkilot tomonidan moliyaviy hisobotni tayyorlashda davlat yordamini olish boʻyicha quyidagilar ahamiyatli hisoblanadi: agar davlat yordami boʻyicha resurslar tashkilotga oʻtkazilgan boʻlsa, mazkur resurslarni hisobga olish usuli; hisobot davri mobaynida tashkilot davlat yordamidan qay darajada naf olishi. 7. Tashkilot belgilangan talablarga mos ekanligiga va davlat yordamining olinishiga yetarlicha ishonch hosil boʻlmagunicha davlat yordami tan olinmaydi. Davlat yordami olinishining oʻzi u bilan bogʻliq shartlar bajarilgani yoki bajarilishi boʻyicha ishonchli dalilni taʼminlamaydi. 8. Davlat yordamini olish shakli uni hisobotlarda aks ettirish usuliga taʼsir qilmaydi. Davlat yordami, u naqd shaklda yoki davlatga nisbatan majburiyatlarni kamaytirish shaklida olinganligidan qatʼi nazar, hisobga olinadi. 9. Davlat yordamini joriy operatsiyalar boʻyicha ular bilan kompensatsiya qilinadigan bogʻliq xarajatlarga muvofiq davrlarda tizimli ravishda daromad sifatida tan olinishi kerak. 10. Foyda soligʻi va boshqa soliqlar foydadan kelib chiqib hisoblanishini inobatga olgan holda, davlat yordamini moliya-budjet siyosatining davomi sifatida moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobotda koʻrib chiqish zarur. 11. Davlat yordamini maqsadli mablagʻlar sifatida tan olish hisoblash usuli boʻyicha amalga oshiriladi. Davlat yordami moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobotda davlat yordami talablarini bajarish bilan bogʻliq xarajatlar amalga oshiriladigan hisobot davrlari mobaynida daromad sifatida tan olinadi. 12. Amortizatsiya qilinadigan aktivlar bilan bogʻliq boʻlgan davlat yordami odatda ushbu aktivlar boʻyicha amortizatsiya hisoblanadigan hisobot davrlari mobaynida va hisoblangan amortizatsiya miqdorlariga mutanosib ravishda daromad sifatida tan olinadi. Muayyan shartlar va majburiyatlar bilan berilgan amortizatsiya qilinmaydigan aktivlar bilan bogʻliq boʻlgan davlat yordami mazkur majburiyatlarni bajarish bilan bogʻliq xarajatlar amalga oshiriladigan davrlar mobaynida daromad sifatida tan olinadi. 13. Amalga oshirilgan xarajatlar yoki koʻrilgan zararlar uchun kompensatsiya sifatida olinishi lozim boʻlgan yoxud tashkilotga, kelgusida u bilan bogʻliq xarajatlar amalga oshirilmaydigan, zudlik bilan moliyaviy yordam koʻrsatish maqsadida ajratiladigan davlat yordami u olinishi kerak boʻlgan davrda, shuningdek favqulodda vaziyatlar boʻyicha moddalar sifatida daromad sifatida tan olinadi. 14. Davlat yordami tashkilot tomonidan oldingi davrda qilingan xarajatlar yoki koʻrilgan zararlar uchun kompensatsiya sifatida olinishi mumkin. Bunday davlat yordami u olinishi kerak boʻlgan davrda favqulodda vaziyatlar boʻyicha modda sifatida daromad sifatida tan olinadi va moliyaviy hisobotlarga izohlarda uning taʼsiri yoritib beriladi. 15. Davlat yordami tashkilot foydalanishi uchun yer yoki boshqa resurslar kabi nomonetar aktivni oʻtkazib berish shaklida boʻlishi mumkin. Mazkur holatlarda odatda nomonetar aktivning haqqoniy qiymati aniqlanadi va aktiv sifatida ham, davlat yordami sifatida ham haqqoniy qiymat boʻyicha hisobga olinadi. 16. Aktivlarga oid davlat yordami, shu jumladan nomonetar davlat yordami maqsadli tushumlar sifatida aks ettiriladi va ular aktivning foydali xizmat muddati davomida muntazam ravishda daromad sifatida tan olinadi. Boshqa usulga koʻra davlat yordami kelib tushgan aktivning balans qiymatini kamaytiradi va amortizatsiya qilinadigan aktivning foydali xizmat qilish muddati davomida hisoblangan amortizatsiya summasini kamaytirish yoʻli Bilan moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettiriladi. 17. Daromadga oid davlat yordami moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobotda quyidagi usullar orqali aks ettiriladi: “Boshqa daromadlar” moddasida; davlat yordami talablarini bajarish bilan bogʻliq xarajatlarni aks ettirishda olingan davlat yordamining qiymatini chegirib tashlagan holda. 18. Daromadga oid davlat yordami hisobi uchun har ikkala usul ham maqbul hisoblanadi. davlat yordamini moliyaviy hisobotlarga izohlarda yoritib berish moliyaviy hisobotlarni toʻgʻri tushunish uchun zarur hisoblanadi. Davlat yordamining daromadlar yoki xarajatlarning har qanday moddasiga taʼsirini alohida yoritib berish oʻrinli hisoblanadi. 19. Tashkilot belgilangan shartlarni bajarmagan hollarda davlat yordamini qaytarishi lozim. Bunday hollarda davlat yordamining qaytarilishi bilan oldingi hisobot davriga tuzatish kiritilmaydi, balki buxgalteriya smetalaridagi hisob-kitob maʼlumotlari qayta koʻrib chiqiladi. Daromadga oid davlat yordamini qaytarish operatsiyasi quyidagicha hisobga olinadi: balans passivida aks ettirilgan davlat yordami qoldiqlari hisobiga; agar qaytarilayotgan davlat yordami buxgalteriya balansida mavjud davlat yordami qoldiqlaridan oshsa, u holda oshgan summa xarajat sifatida tan olinadi. Aktivlarga oid davlat yordami maqsadli tushumlar hisobvaragʻidagi qoldiqni qaytarilayotgan summa miqdoriga kamaytirish orqali yoki aktivning balans qiymatini koʻpaytirish va qaytarilayotgan summa miqdoriga nisbatan hisoblanishi mumkin boʻlgan amortizatsiyani moliyaviy natijalarga olib borish yoʻli bilan aks ettiriladi. 20. Quyidagi masalalar moliyaviy hisobotlarga izohlarda yoritib berilishi kerak: davlat yordamiga nisbatan qoʻllaniladigan hisob siyosati, shu jumladan moliyaviy hisobotlarda qabul qilingan maʼlumotlarni taqdim qilish usuli; moliyaviy hisobotlarda tan olingan davlat yordamining mazmuni va miqdori hamda tashkilot bevosita naf olgan davlat yordamining boshqa shakllari; tan olingan davlat yordami bilan bogʻliq shartlarni bajarmaslik va boshqa koʻzda tutilmagan majburiyatlar. 21. Tashkilot: maʼlumotlarni yoritib berish talablariga amal qilishi; hisob siyosatidagi oʻzgarishlarni hisobga olgan holda oʻzining moliyaviy hisobotlarini tuzatishi.