OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI ADLIYA VAZIRLIGI HUZURIDAGI SUD QARORLARINI IJRO ETISH, SUDLAR FAOLIYATINI MODDIY-TEXNIKA JIHATIDAN VA MOLIYAVIY TAʼMINLASH DEPARTAMENTI FAOLIYATINI YANADA TAKOMILLASHTIRISH CHORA-TADBIRLARI TOʻGʻRISIDA
(resolution, 2024-08-16)

Sud hokimiyati mustaqilligini mustahkamlash va sud himoyasining samaradorligini oshirishga qaratilgan mamlakat sud-huquq tizimini isloh qilishning asosiy vazifalari boʻlib, sud qarorlarini ijro etishning samarali tizimini yaratish, sudlarni har tomonlama moddiy-texnika jihatidan taʼminlash va moliyalashtirish hisoblanadi. Mazkur vazifalarni amalga oshirishda Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi huzuridagi Sud qarorlarini ijro etish, sudlar faoliyatini moddiy-texnika jihatidan va moliyaviy taʼminlash departamenti (keyingi oʻrinlarda — Sud departamenti) alohida oʻrin egallaydi. Sud departamenti tomonidan sud qarorlarini majburiy ijro etish ishlarining samaradorligini oshirish yuzasidan muayyan ishlar olib borilmoqda. Oxirgi 4 yil mobaynida ijro etilgan sud qarorlarining soni 3 baravarga oshdi. 2005-yil yakunlariga koʻra, sud ijrochilari tomonidan 2002-yilga nisbatan 17 baravar koʻp, yaʼni 716,8 mlrd. soʻm mablagʻ amalda undirildi. Sudlarning moddiy-texnik taʼminoti sezilarli yaxshilandi. Ushbu maqsadlarga ajratilayotgan pul mablagʻlari hajmi keyingi toʻrt yilda 2,7 baravarga koʻpaydi. Faqatgina 2005-yilda 1,3 mlrd. soʻm mablagʻlar evaziga 60 ta sud binolari qurildi va kapital taʼmirlandi, 14 ta yangi binolar sotib olindi. Ayni paytda maxsus oʻtkazilgan tekshirishlar shuni koʻrsatdiki, lozim darajada ish tashkil etilmaganligi oqibatida Sud departamenti faoliyatida jiddiy xato va kamchiliklar mavjud boʻlib, ular sud qarorlarini majburiy ijro etish tizimi samaradorligiga salbiy taʼsir koʻrsatmoqda. Masʼul mansabdor shaxslar tomonidan majburiy undiruvlar boʻyicha yuklatilgan majburiyatlar muntazam ravishda buzib kelinayotganligi oqibatida, sud ijrochilari ish yurituviga kelib tushgan ijro hujjatlaridagi ijrosi taʼminlanmagan hujjatlar qoldigʻi yildan yilga koʻpayib bormoqda va 2005-yil yakunlariga koʻra 26 foizni tashkil etgan. Ular boʻyicha undirilmay qolgan mablagʻlar esa 445,5 mlrd. soʻmni tashkil etgan. Kadrlarni tanlash va joy-joyiga qoʻyish, ularning malakasini oshirish masalalariga yetarlicha eʼtibor berilmagan. Sud departamentida qonuniylikni hamda xodimlar oʻrtasida intizomni mustahkamlash boʻyicha ishlar susaytirib yuborilgan. Tekshirish mobaynida yetarli ish tajribasiga, maʼlumotga ega boʻlmagan yoxud huquqni muhofaza qilish idoralaridagi avvalgi xizmati davomida oʻz shaʼniga isnod keltirgan shaxslarni masʼul lavozimlarga tayinlash holatlari aniqlandi. Tashkiliy va kadrlar bilan ishlash masalalari boʻshashtirib yuborilganligi oqibatida Sud departamenti tizimida mansabdorlik jinoyatlari oxirgi 3 yil davomida deyarli 14 baravarga ortgan. Sud departamenti rahbarlari va xodimlari tomonidan qarzdorlarning mol-mulkini sotishda suiisteʼmolliklar, ijro ishini yuritishda sansalorlik va muddat buzilishlar, koʻchmas mulk obyektlari va avtotransport vositalari narxini qasddan kamaytirish, shuningdek poraxoʻrlik holatlari uchramoqda. Ijro hujjatlarini roʻyxatga olmasdan yashirish holatlari mavjud. Tizimda usulubiy-tahliliy ishlar lozim darajada tashkil etilmagan. Cudyalar, sud protsesslari va ularning ishtirokchilari xavfsizligini taʼminlash darajasi bugungi kun talablariga javob bermaydi. Bu sohada zarur tashkiliy-huquqiy mexanizmlar ishlab chiqilmagan. Sohadagi bunday ahvol, avvalambor, Sud departamentida ishlarning qoniqarsiz darajada tashkil etilganligi, rahbar kadrlarning malakasizligi va ular tomonidan qonuniylikni buzib kelinishi natijasi boʻlib, oʻz navbatida mamlakatda sud tizimi obroʻsiga putur yetkazmoqda hamda sud-huquq sohasida amalga oshirilayotgan islohotlarga salbiy taʼsir koʻrsatmoqda. Mavjud salbiy holatning yuzaga kelishiga oxirgi yillarda Sud departamentiga sud qarorlarini ijro etish boʻyicha bir qator qoʻshimcha vazifalarning yuklanishi sezilarli taʼsirini oʻtkazdi. Jumladan, budjet oldidagi boqimanda qarzlarni qarzdorning mol-mulki hisobidan majburiy undirish, davlat daromadiga oʻtkazilgan mol-mulkni yoʻq qilib tashlash yoki sotish, moliyaviy jarimalarni tadbirkorlik subyektlaridan sud tartibida undirish kabi vazifalarning yuklatilishi evaziga sud ijrochilarining ish hajmi keskin oshib ketdi. Sud ijrochisining oʻrtacha ish hajmi 2001-yilga nisbatan uch baravardan ortiq, ayrim hududlarda esa 6-7 baravarga oshdi. Shu bilan birga, Sud departamenti boʻlinmalarining moddiy-texnika bazasini mustahkamlash, sud ijrochilari faoliyatini tashkil etishning shakl va usullarini, axborot-kommunikatsiya va boshqa zamonaviy texnologiyalardan foydalangan holda takomillashtirish chora-tadbirlari koʻrilmadi. Sud qarorlarining soʻzsiz ijro etilishini taʼminlash tizimini yanada takomillashtirish, Sud departamentining unga yuklatilgan vazifalarni amalga oshirishi yuzasidan faoliyati samaradorligini koʻtarish maqsadida: 1. Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligining Sud departamenti faoliyatiga rahbarlik qilish, sud qarorlarini majburiy ijro etish tizimini takomillashtirish boʻyicha ishlari qoniqarsiz deb topilsin. Ishdagi jiddiy qonunbuzilishlar, kamchiliklar va yoʻl qoʻyilgan suiisteʼmolliklar uchun Sud departamenti direktori, ayrim tarkibiy boʻlinmalarning rahbarlari va xodimlari egallab turgan lavozimlaridan ozod etilganligi, tekshirish materiallari qonun asosida koʻrib chiqish uchun huquqni muhofaza qiluvchi organlarga yuborilganligi maʼlumot uchun qabul qilinsin. 2. Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi rahbariyati (B. Mustafoyev): kadrlar tarkibini halol, vijdonli, malakali mutaxassislar bilan mustahkamlash, Sud departamenti boʻlinmalarini kasbiy tayyorgarligi va maʼnaviy saviyasiga koʻra egallab turgan lavozimiga nomunosib xodimlardan tozalashni nazarda tutgan holda 2006-yil 1-noyabrga qadar Sud departamenti xodimlarini attestatsiyadan oʻtkazsin; mutaxassislarni tanlab olishda xolislik va ochiq-oydinlikni taʼminlagan holda sud ijrochisi lavozimiga tayinlash uchun kadrlarni tanlov asosida saralab olish tartibini amaliyotga joriy qilsin. 3. Sud departamenti tuzilmasida boshqaruv xodimlari soni 22 kishidan, shu jumladan markaziy apparatda 5 kishidan iborat tarkibda Ichki xavfsizlik inspeksiyasi tashkil etilsin. Belgilansinki, Ichki xavfsizlik inspeksiyasi va uning joylardagi boʻlinmalari yuklatilgan vazifalarni amalga oshirishda bevosita Sud departamenti direktoriga boʻysunadilar. 5. Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi (R. Azimov): Departamentning shtat jadvali va xarajatlar smetasiga mazkur qarordan kelib chiqqan holda tegishli oʻzgartirishlar kiritsin; Adliya vazirligi bilan birgalikda ikki oy muddatda sud ijrochilari boʻlimlarining moddiy-texnika bazasini mustahkamlash, undirgan pul mablagʻlari miqdori hamda ishining yakuniy natijalaridan kelib chiqqan holda ularni ragʻbatlantirishga qaratilgan takliflarni Vazirlar Mahkamasiga kiritsin. 6. Belgilansinki, sud qarorlari va boshqa organlar hujjatlariga muvofiq avtomototransport vositalari va koʻchmas mulkni sotish faqat elektron onlayn-auksionlar orqali amalga oshiriladi. Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish jarayonida avtomototransport vositalari va koʻchmas mulkni sotish tartibi toʻgʻrisidagi nizom 7-ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 7. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mulki qoʻmitasi, Adliya vazirligi ikki oy muddatda: mol-mulk bahosini qasddan pasaytirilishi va boshqa qonunbuzilishlarni oldini olishni nazarda tutgan holda Ijro harakatlarini amalga oshirish jarayonida sud ijrochilari tomonidan xatlangan mol-mulkni baholash tartibi toʻgʻrisidagi nizomni; mol-mulkni sotadigan savdo tashkilotini tanlov asosida tanlab olishni nazarda tutgan holda manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda Ijro hujjatlari asosida mol-mulkni (avtomototransport vositalari va koʻchmas mulk bundan mustasno) sotish tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlasin. 8. Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi: Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi (R. Qosimov) bilan birgalikda 2006/2007 oʻquv yilidan boshlab yuridik yoʻnalishdagi oliy taʼlim muassasalari oʻquv dasturlariga ijro ishi yurituvi boʻyicha fanlar kiritsin, shuningdek mutaxassislarni davriy ravishda (har besh yilda) Adliya vazirligi huzuridagi Yuristlar malakasini oshirish markazida majburiy ijro masalalari boʻyicha qayta tayyorlashni nazarda tutgan holda zamonaviy talablar va standartlar asosida sud ijrochilarini tayyorlash maxsus oʻquv dasturini ishlab chiqilishi va tatbiq etilishini taʼminlasin; Oʻzbekiston aloqa va axborotlashtirish agentligi (A. Aripov) bilan birgalikda ikki oy muddatda Sud departamentida ijro hujjatlarining maʼlumotlar bazasini tashkil etish va yuritish, shuningdek sud ijrochilari tomonidan undirilgan mablagʻlarni nazorat qilishga moʻljallangan yagona axborot-kompyuter tarmogʻini tashkil etish boʻyicha Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritsin; Oliy sud, Oliy xoʻjalik sudi, Bosh prokuratura, Ichki ishlar vazirligi, Markaziy bank bilan birgalikda Vazirlar Mahkamasiga sud ijrochilarining sud, huquqni muhofaza qiluvchi, roʻyxatga oluvchi idoralar va moliya-kredit tashkilotlari bilan yaqindan hamkorlik qilishini taʼminlashga qaratilgan ijro ish yurituvi toʻgʻrisidagi qonunchilikni takomillashtirish boʻyicha takliflar kiritsin; Ichki ishlar vazirligi (B. Matlyubov) bilan birgalikda ikki oy muddatda: sudlar, sud protsesslari va ularning ishtirokchilarining xavfsizligini taʼminlash tartibi toʻgʻrisidagi; sudlarning alohida topshiriqlarini ijro etish, shu jumladan sudga kelishdan boʻyin tovlagan shaxslarni majburiy keltirish tartibi toʻgʻrisidagi; shuningdek, ijro harakatlari amalga oshirilayotgan joylarda jamoat tartibini saqlashni taʼminlash boʻyicha yoʻriqnomalarni ishlab chiqsin va tasdiqlasin, ularda sud ijrochilarining ichki ishlar idoralari bilan yaqindan hamkorlik qilishini va oʻzaro harakatlarini muvofiqlashtirib turish nazarda tutilsin; manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda bir oy muddatda qonun hujjatlariga ushbu qarordan kelib chiquvchi oʻzgartirishlar va qoʻshimchalar yuzasidan Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritsin, shuningdek vazirliklar va idoralar tomonidan oʻz normativ hujjatlarini mazkur qarorga muvofiqlashtirilishini taʼminlasin. 9. Quyidagilar oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin: Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi sudlari faoliyatini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2001-yil 22-sentabrdagi 383-son qarorining 9-bandi birinchi xatboshisi va unga 1—4-ilovalar (Oʻzbekiston Respublikasi QT, 2001-y., 9-son, 55-modda). 10. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vaziri Sh. Mirziyoyev va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Davlat maslahatchisi A. Nabiyev zimmasiga yuklansin. 1. Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi, “Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2009-yil 15-iyuldagi 200-son qaroriga muvofiq, sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini (keyingi oʻrinlarda — ijro hujjatlari) ijro etish yuzasidan avtomototransport vositalari va koʻchmas mulkni sotish, shu jumladan ularni davlat daromadiga oʻtkazish toʻgʻrisidagi ijro hujjatlari boʻyicha sotish tartibini belgilaydi. 2. Ijro hujjatlari boʻyicha avtomototransport vositalarini, koʻchmas mulkni shu jumladan, yer uchastkasini (jismoniy va yuridik shaxslarning mulk huquqi obyekti hisoblanadigan), qurilishi tugallanmagan obyektni sotish faqat “E-AUKSION” elektron savdo platformasida mol-mulkni realizatsiya qilish boʻyicha elektron onlayn-auksionlarni tashkil etish va oʻtkazishga vakolatli operator (keyingi oʻrinlarda — operator) tomonidan oʻtkaziladigan elektron onlayn-auksionlar shaklida oʻtkaziladi. Operator tomonidan avtomototransport vositalari va koʻchmas mulkni sotish boʻyicha oʻtkaziladigan elektron onlayn-auksionlarda xar qanday yuridik yoki jismoniy shaxs ishtirok egishga haqli. 3. Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etishda mol-mulkni realizatsiya qilish boʻyicha elektron onlayn-auksionlarni tashkil etish va oʻtkazish operator tomonidan amalga oshiriladi. Elektron onlayn-auksionni tashkil etish boʻyicha xizmatlar uchun operator shartnomada belgilangan, biroq mol-mulk sotilgan summaning bir foizidan oshmagan miqdorda haq oladi. 5. Avtomototransport vositalari va koʻchmas mulk auksion savdolariga qoʻyilgunga qadar koʻzdan kechirilishi va baholanishi lozim. Davlat daromadiga oʻtkazilgan avtomototransport vositalari va koʻchmas mulkni koʻzdan kechirish va baholash Vazirlar Mahkamasining 2009-yil 15-iyuldagi 200-son qaroriga muvofiq ularni olib qoʻygan vakolatli organning mansabdor shaxslari tomonidan tashkil etiladi. Undiruvni qarzdorning mol-mulkiga qaratishni nazarda tutuvchi boshqa ijro hujjatlari boʻyicha avtomototransport vositalari va koʻchmas mulkni koʻzdan kechirish hamda baholash sud ijrochilari tomonidan tashkil etiladi. 6. Avtomototransport vositasining texnik holatini koʻrikdan oʻtkazish Ichki ishlar vazirligi Davlat yoʻl harakati xavfsizligi xizmati (keyingi oʻrinlarda — DYHXX) mutaxassisining, davlat daromadiga oʻtkazishni nazarda tutuvchi ijro hujjatlari boʻyicha esa — shuningdek hududiy moliya idorasi vakilining ishtirokida oʻtkaziladi. Koʻchmas mulk shu jumladan yer uchastkasi, qurilishi tugallanmagan obyekt holatini koʻzdan kechirish Yergeodezkadastr davlat qoʻmitasining hududiy organi mutaxassisining, davlat daromadiga oʻtkazishni nazarda tutuvchi ijro hujjatlari boʻyicha esa — shuningdek hududiy moliya idorasi vakilining ishtirokida oʻtkaziladi. Avtomototransport vositasi va koʻchmas mulkni koʻzdan kechirish natijalari boʻyicha sud ijrochisi (davlat daromadiga oʻtkazilgan avtomototransport vositalari va koʻchmas mulk boʻyicha — ularni olib qoʻygan organning mansabdor shaxsi) hamda koʻzdan kechirishda ishtirok etgan shaxslar tomonidan imzolanadigan koʻzdan kechirish dalolatnomasi tuziladi. 7. Avtomototransport vositasi va koʻchmas mulkni baholash baholovchi tashkilot tomonidan amalga oshiriladi. Bojxona haqidagi qonun hujjatlarini buzganlik uchun davlat daromadiga oʻtkazilgan avtomototransport vositasini baholashda, uning bahosi bojxona qiymatidan kelib chiqib, biroq “erkin muomalaga chiqarish” bojxona rejimida bojxona chegarasi orqali oʻtkazishda toʻlanishi lozim boʻlgan bojxona toʻlovlaridan kam boʻlmagan qiymatda belgilanadi. Undiruvni koʻchmas mulkka, shu jumladan mulk huquqi asosida qarzdorga tegishli boʻlgan yer uchastkasi, qurilishi tugallanmagan obyektga qaratilgan taqdirda, qarzdorning mazkur mulkka boʻlgan huquqini tasdiqlovchi hujjat mavjud boʻlganda tegishli hujjatlar baholash uchun baholovchi tashkilotga yuboriladi. Qarzdorga tegishli va davlat roʻyxatidan oʻtkazilishi lozim boʻlgan koʻchmas mulkka boʻlgan mulk huquqini, keyinchalik undiruvni unga qaratish maqsadida, belgilangan tartibda davlat roʻyxatidan oʻtkazish uchun sud ijrochisi “Yergeodezkadastr” Davlat qoʻmitasi organiga murojaat qilishga haqli. Bunda, koʻchmas mulkni davlat roʻyxatidan oʻtkazish toʻgʻrisidagi sud ijrochisining yozma topshirigʻiga qarzdorning mazkur koʻchmas mol-mulkka boʻlgan mulk huquqini tasdiqlovchi hujjat ilova qilinadi. Qarzdorning huquqini davlat roʻyxatidan oʻtkazish uchun hujjatlarni rasmiylashtirish va roʻyxatdan oʻtkazish boʻyicha xarajatlar ijro harakatlarini amalga oshirish xarajatlariga kiradi. 8. Koʻzdan kechirish hamda baholash avtomototransport vositasi va koʻchmas mulk xatlangan kundan boshlab koʻpi bilan 3 kun ichida oʻtkaziladi. Avtomototransport vositalari, koʻchmas mulk va qurilishi tugallanmagan obyektni baholashni ularni koʻzdan kechirish bilan bir vaqtda oʻtkazishga yoʻl qoʻyiladi. 9. Sud ijrochisi vakolatli organdan davlat daromadiga oʻtkazilgan avtomototransport vositalari va koʻchmas mulkni qabul qilishda barcha hujjatlarni, shu jumladan ularning koʻzdan kechirilganligi va baholanganligini tasdiqlovchi hujjatlarning, yer uchastkasi davlat daromadiga oʻtkazilgan taqdirda — shuningdek yer uchastkasi plani ilova qilingan holda Yer uchastkasiga boʻlgan mulk huquqini beruvchi davlat orderining yoki Yer uchastkasiga boʻlgan huquqni davlat roʻyxatiga olish toʻgʻrisidagi guvohnomaning nusxalarining ham mavjudligini tekshiradi. Zarur hujjatlar boʻlmagan, ular belgilangan talablarga muvofiq kelmagan taqdirda, ijro hujjati uch kunlik muddat ichida uni yuborgan sudga qaytariladi, ularning mazmuni aniq boʻlmagan holatlarda esa — ushbu holatlarni yoki ijro etish usuli va tartibini tushuntirib berish toʻgʻrisida murojaat qilinadi. 10. Avtomototransport vositasi va koʻchmas mulkni elektron onlayn-auksionda realizatsiya qilish uchun yuborish, elektron onlayn-auksionni tashkil etish va oʻtkazish Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 27-iyuldagi PQ-3149-son qarori bilan tasdiqlangan Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etishda mol-mulkni realizatsiya qilish boʻyicha elektron onlayn-auksionlarni tashkil etish va oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomda koʻrsatilgan tartib va shartlarda amalga oshiriladi; 39. Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi huzuridagi Majburiy ijro byurosi va uning hududiy boshqarmalari operator tomonidan ijro hujjatlari boʻyicha elektron onlayn-auksionlarni tashkil etilishi va oʻtkazilishi ustidan doimiy nazorat olib boradi; 40. Mazkur Nizomning buzilishi qonun hujjatlarida belgilangan javobgarlikni keltirib chiqaradi. 41. Ushbu Nizomni qoʻllash boʻyicha kelib chiqadigan nizolar sud tartibda hal etiladi.