Oʻzbekiston Respublikasida naqd pulsiz hisob-kitoblar toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida
(resolution, 2025-07-31)

Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”gi hamda “Toʻlovlar va toʻlov tizimlari toʻgʻrisida”gi qonunlariga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvi qaror qiladi: 1. Oʻzbekiston Respublikasida naqd pulsiz hisob-kitoblar toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi. Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi, “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”gi, “Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida”gi hamda “Toʻlovlar va toʻlov tizimlari toʻgʻrisida”gi qonunlariga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasida yuridik va jismoniy shaxslarning toʻlov hujjatlaridan foydalangan holda naqd pulsiz hisob-kitoblarini amalga oshirish tartibini belgilaydi, bundan budjet tizimi budjetlarining gʻazna ijrosi boʻyicha amalga oshiriladigan hisob-kitoblar mustasno. 1. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi: 1-son kartoteka — toʻlov muddatini kutayotgan toʻlov hujjatlari hisobi yuritiladigan balansdan tashqari hisobvaraq; 2-son kartoteka — muddatida toʻlanmagan toʻlov hujjatlari hisobi yuritiladigan balansdan tashqari hisobvaraq; akkreditiv — toʻlovchi tomonidan toʻlangan yoki toʻlanishi lozim boʻlgan mablagʻ shartnoma shartlari bajarilganligini tasdiqlovchi hujjatlar taqdim qilingan taqdirda, mablagʻlarni oluvchining hisobiga oʻtkazilishiga doir bankning shartli majburiyati; aksept — toʻlovchining, toʻlov uning hisobidan amalga oshirilishiga roziligi yoki qarzdorlikni tan olganligi; operatsiya kuni — farmoyishlarni qabul qilish va ularga ishlov berish amalga oshiriladigan vaqtning davri; valyutalash sanasi — toʻlov hujjati asosida pul mablagʻlarini oluvchining hisobvaragʻiga oʻtkazish sanasi; masofaviy xizmat koʻrsatish tizimi (bundan buyon matnda Tizim deb yuritiladi) — elektron xizmatlardan foydalanish uchun toʻlov xizmatlaridan foydalanuvchi va ushbu xizmatlarni yetkazib beruvchi oʻrtasidagi aloqani taʼminlaydigan telekommunikatsiya vositalari, raqamli va axborot texnologiyalari, dasturiy taʼminot va uskunalar majmui; mablagʻlarni oluvchi — pul mablagʻlarini oluvchi shaxs; mablagʻlarni oluvchining banki — mablagʻlarni oluvchining pul mablagʻlari kirim qilinadigan hisobvaragʻiga xizmat koʻrsatuvchi bank; mablagʻlarni toʻlovchi — toʻlov kimning hisobidan amalga oshirilayotgan boʻlsa, oʻsha shaxs; mablagʻlarni toʻlovchining banki — mablagʻlarni toʻlovchining pul mablagʻlari hisobdan chiqariladigan hisobvaragʻiga xizmat koʻrsatuvchi bank; mablagʻlarni toʻlovchining identifikatsiya raqami — yuridik shaxslar toʻlovchi sifatida ishtirok etadigan toʻlov hujjatlarida soliq toʻlovchining identifikatsiya raqami va jismoniy shaxslar toʻlovchi sifatida ishtirok etadigan toʻlov hujjatlarida jismoniy shaxsning shaxsiy identifikatsiya raqami koʻrsatiladigan toʻlov hujjatining rekviziti; shaxsiy varaqcha — tadbirkorlik faoliyati subyektlari uchun imzolar namunalari qoʻyilgan, boshqa yuridik shaxslar uchun imzolar namunalari va muhr izi qoʻyilgan varaqcha; elektron toʻlov vositalari — axborotni oʻz ichiga olgan va toʻlovchiga toʻlovni amalga oshirish, shuningdek toʻlovchi bilan elektron toʻlov vositalarining emitenti oʻrtasida tuzilgan shartnomada nazarda tutilgan boshqa operatsiyalarni amalga oshirish imkonini beradigan bank kartasi yoki boshqa elektron jism. 2. Banklar, shu jumladan mikromoliya banklari (bundan buyon matnda bank deb yuritiladi) orqali naqd pulsiz hisob-kitoblarni amalga oshirishda quyidagi toʻlov hujjatlaridan foydalaniladi: mazkur Nizomning 1-ilovasiga muvofiq shakldagi memorial order; mazkur Nizomning 2-ilovasiga muvofiq shakldagi toʻlov topshiriqnomasi; mazkur Nizomning 3-ilovasiga muvofiq shakldagi toʻlov talabnomasi; mazkur Nizomning 4-ilovasiga muvofiq shakldagi inkasso topshiriqnomasi; mazkur Nizomning 5-ilovasiga muvofiq shakldagi akkreditivga ariza. Naqd pulsiz hisob-kitoblar elektron toʻlov vositalaridan foydalangan holda ham amalga oshirilishi mumkin, bunda ushbu hisob-kitoblar qonunchilik hujjatlari va tegishli toʻlov tizimi qoidalari bilan belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 3. Naqd pulsiz hisob-kitoblarda qoʻllaniladigan toʻlov hujjatlarining turi mablagʻlarni toʻlovchi va oluvchi oʻrtasida tuziladigan shartnomaga (bitimga) muvofiq belgilanishi mumkin, bundan qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan hollar mustasno. 4. Bank hisobvaragʻi shartnomasida boshqa muddatlar belgilab qoʻyilgan boʻlmasa, tegishli toʻlov hujjati bankka kelib tushgan operatsiya kunida mazkur Nizomda belgilangan tartibda bajariladi, bundan mazkur bandning ikkinchi va uchinchi xatboshilarida nazarda tutilgan holatlar mustasno. Toʻlov hujjati operatsiya kuni tugaganidan keyin kelib tushsa, u mablagʻlarni toʻlovchining banki tomonidan keyingi operatsiya kuni boshlanganda olingan deb hisoblanadi hamda keyingi operatsiya kunidan kechiktirmay amalga oshiriladi. Xalqaro toʻlovlar qonunchilik hujjatlarida belgilangan talablarga rioya etilgan holda, toʻlov hujjatlari olingan paytdan eʼtiboran ikki operatsiya kunidan kechiktirmay bajariladi. 5. Banklar jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga, terrorizmni moliyalashtirishga va ommaviy qirgʻin qurolini tarqatishni moliyalashtirishga qarshi kurashish, soliq hamda sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish sohasidagi qonunchilik hujjatlari bilan belgilangan talablarga muvofiq hisobvaraqlar boʻyicha operatsiyalarni toʻxtatib turishga yoki ularni amalga oshirishni rad etishga haqli. 7. Mablagʻlar mablagʻlarni toʻlovchining hisobvaragʻidan hisobdan chiqarilgandan soʻng, mablagʻlarni oluvchining hisobvaragʻiga oʻtkaziladi, bundan elektron toʻlov vositalari orqali hisob-kitoblarni amalga oshirish mustasno. 8. Mablagʻlarni toʻlovchining hisobvaragʻida unga qoʻyilgan talablarni bajarish uchun zarur boʻlgan pul mablagʻlari summasi mavjud boʻlmaganda yoki yetarli boʻlmagan taqdirda, mablagʻlarni hisobdan chiqarish Xoʻjalik yurituvchi subyektlarning bank hisobvaraqlaridan pul mablagʻlarini hisobdan chiqarish tartibi toʻgʻrisidagi yoʻriqnomaga (roʻyxat raqami 2342, 2012-yil 15-mart) muvofiq amalga oshiriladi. 9. Mablagʻlarni toʻlovchi va oluvchi oʻrtasida tuzilgan shartnomaga doir majburiyatlarning bajarilmaganligi yoki lozim darajada bajarilmaganligi uchun toʻlanishi zarur boʻlgan penyani hisoblash va undirish boʻyicha banklar javobgar boʻlmaydi. 10. Mijoz hisob-kitob operatsiyalariga doir barcha masalalar boʻyicha unga xizmat koʻrsatuvchi bankka murojaat qiladi. Bank va mijoz oʻrtasidagi nizolar ular oʻrtasida tuzilgan bank hisobvaragʻi shartnomasiga muvofiq hal qilinadi. Oʻzaro kelishuvga erishilmagan taqdirda, nizolar sud orqali hal etiladi. 11. Banklar oʻrtasida milliy valyutadagi oʻzaro hisob-kitoblar banklarning Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankida (bundan buyon matnda Markaziy bank deb yuritiladi) ochilgan vakillik hisobvaraqlaridan Markaziy bankning banklararo toʻlov tizimi orqali amalga oshiriladi. 12. Markaziy bankning banklararo toʻlov tizimi orqali elektron toʻlovlar Markaziy bankning banklararo toʻlov tizimi orqali elektron toʻlovlarni amalga oshirish tartibi toʻgʻrisida nizomga (roʻyxat raqami 1545, 2006-yil 14-fevral) muvofiq amalga oshiriladi. 13. Toʻlov hujjatlarida quyidagi rekvizitlar boʻlishi shart: toʻlov hujjatining nomi; tartib raqami; hujjatning sanasi; mablagʻlarni toʻlovchining nomi; mablagʻlarni toʻlovchi hisobvaragʻining raqami; mablagʻlarni toʻlovchining identifikatsiya raqami; mablagʻlarni toʻlovchining banki nomi; mablagʻlarni toʻlovchining banki kodi; mablagʻlarni oluvchining nomi; mablagʻlarni oluvchi hisobvaragʻining raqami; mablagʻlarni oluvchining banki nomi; mablagʻlarni oluvchining banki kodi; toʻlov summasi; toʻlov maqsadi; shaxsiy varaqchada koʻrsatilgan shaxs(lar)ning familiyasi toʻliqligicha, ismi va otasi ismining bosh harflari hamda ularning imzolari (toʻlov hujjati elektron shaklda taqdim etilgan boʻlsa, bank va mijoz oʻrtasidagi shartnomaga asosan berilgan elektron raqamli imzo bilan tasdiqlanadi). 14. Xalqaro toʻlovlarni amalga oshirish uchun bankka taqdim qilinadigan chet el valyutasidagi toʻlov hujjatlari quyidagi rekvizitlardan iborat boʻladi: toʻlovning turi; hujjatning sanasi; mablagʻlarni toʻlovchining toʻliq nomi va pochta manzili; mablagʻlarni toʻlovchining hisobvaragʻi; toʻlov summasi; valyuta kodi; toʻlov maqsadi; toʻlovni amalga oshirish bilan bogʻliq bank komission xarajatlari; mablagʻlarni toʻlovchining banki nomi; mablagʻlarni toʻlovchining banki pochta manzili (mamlakat, shahar); mablagʻlarni toʻlovchining banki maxsus kodi; mablagʻlarni oluvchining banki nomi; mablagʻlarni oluvchining banki pochta manzili (mamlakat, shahar); mablagʻlarni oluvchining banki maxsus kodi; mablagʻlarni oluvchi bankining mablagʻlarni toʻlovchining bankidagi hisobvaragʻi; mablagʻlarni oluvchining toʻliq nomi va pochta manzili; mablagʻlarni oluvchining hisobvaragʻi; mablagʻlarni toʻlovchining oluvchiga xabari. 15. Toʻlov hujjatidagi toʻlov summasi raqam va soʻz bilan yoziladi, bunda toʻlov summasini soʻz bilan yozilganda birinchi soʻz katta harf bilan va tiyin raqam bilan yoziladi. 16. Akkreditivga arizada qoʻshimcha ravishda quyidagi rekvizitlar boʻlishi kerak: akkreditivning amal qilish muddati; akkreditiv ochilayotgan shartnomaning tartib raqami va sanasi; buyurtmaning tartib raqami; buyurtma berilgan sana; tovarning (ish, xizmat) nomi; toʻlovlarni amalga oshirish uchun asos boʻlgan hujjatning turi; qoʻshimcha shartlar. 17. Agar taʼsis hujjatlarida nazarda tutilgan boʻlsa, toʻlov hujjatlarini toʻldirishda mablagʻlarni toʻlovchi va oluvchining qisqartirilgan firma nomidan foydalanish mumkin. 18. Toʻlov hujjatlari texnik vositalardan foydalangan holda toʻldiriladi. Toʻlov hujjatlarini boʻyash, chizish va tuzatishga yoʻl qoʻyilmaydi. 19. Toʻlov topshiriqnomasida uning bankka taqdim etilgan va valyutalash sanasi koʻrsatiladi. Toʻlov topshiriqnomasida koʻrsatilgan valyutalash sanasi toʻlov topshiriqnomasi taqdim etilgan sanadan eʼtiboran oʻn kundan oshmasligi kerak. 20. Mijozlar tomonidan taqdim etilgan toʻlov hujjatlarining rasmiylashtirilishi va ulardagi maʼlumotlarning toʻgʻriligi uchun javobgarlik mijozning ushbu toʻlov hujjatini imzolagan shaxslari zimmasiga yuklatiladi. Tizim orqali yuborilgan toʻlov hujjatlarining qogʻoz shakldagi asl nusxalari bankka taqdim etilmaydi. Bunda Tizim orqali yuborilgan toʻlov hujjatlaridagi maʼlumotlarning toʻgʻriligiga mijoz javobgar hisoblanadi. 21. Bankda 2-son kartotekaga kirim qilingan toʻlov hujjatlari boʻyicha yakuniy toʻlov avtomatik tarzda amalga oshiriladi. Bunda toʻlov hujjatining “Toʻlov maqsadi” grafasida yakuniy toʻlov amalga oshirilganligini bildiruvchi “Ya/t” belgisi, toʻlov hujjatining raqami, sanasi va dastlabki summasi koʻrsatiladi. 22. Bank tomonidan qogʻoz shakldagi toʻlov hujjatlari quyidagi hollarda ijroga qabul qilinadi: toʻlov hujjatlaridagi imzolar (rahbarlik vazifalarini hamda buxgalteriya hisobi va moliyaviy boshqarish vazifalarini amalga oshiradigan shaxsning) va muhr izi shaxsiy varaqchada koʻrsatilgan namunaga muvofiq boʻlganda, bundan mazkur bandning beshinchi xatboshisida nazarda tutilgan talab mustasno; yakka tartibdagi tadbirkorlar va yuridik shaxs tashkil etmagan holdagi dehqon xoʻjaliklaridan toʻlov hujjatlaridagi imzo shaxsiy varaqchada koʻrsatilgan namunaga muvofiq boʻlgan taqdirda, bank tomonidan ijroga qabul qilinadi. Toʻlov hujjatlari shaxsiy varaqchaga imzo qoʻygan shaxslar tomonidan imzolanishi shart. Toʻlov hujjatlarini faksimile usulida nusxa koʻchirish vositalaridan foydalangan holda imzolash taqiqlanadi. Tadbirkorlik subyektlari tomonidan taqdim qilingan toʻlov hujjatlariga muhr qoʻyish yoki hujjatlarni muhr bilan tasdiqlash talab etilmaydi. Toʻlov hujjatlariga mazkur bandda nazarda tutilmagan boshqa hujjatlarni ilova qilinishiga talablar belgilanishi mumkin emas. Bank tomonidan elektron shakldagi toʻlov hujjatlari bank va mijoz oʻrtasida tuziladigan shartnomaga asosan identifikatsiya vositalari orqali tasdiqlangan holda qabul qilinadi. 23. Bank hisobvaragʻi shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, qogʻoz shakldagi toʻlov hujjatlari bank operatsiya kuni davomida bankning mijozlar bilan ishlash vaqtidan kelib chiqqan holda qabul qilinadi. Elektron shakldagi toʻlov hujjatlari bankning mijozlar bilan ishlash vaqtidan qatʼi nazar toʻlov hujjatining sanasi bilan u taqdim etilgan sana mos kelgan hollarda ijroga qabul qilinadi. 24. Bank hisobvaragʻidagi mablagʻlar quyidagilar asosida hisobdan chiqariladi: qogʻoz shakldagi toʻlov hujjatlarining asl nusxalari; toʻlov tizimlari orqali olingan elektron shakldagi toʻlov hujjatlari; Tizimdan foydalanuvchilarning umumiy foydalanishdagi telekommunikatsiya tarmoqlari orqali yuborgan elektron shakldagi toʻlov hujjatlari va toʻlovni amalga oshirishga roziliklari; elektron toʻlov vositalaridan foydalangan holda amalga oshirilgan tranzaksiyalar boʻyicha tuzilgan elektron shakldagi hujjatlar. 25. Mijozning hisobvaragʻiga mablagʻlar quyidagilar asosida kirim qilinadi: toʻlov hujjatlarining qogʻoz shakldagi asl nusxasi yoki Tizim orqali yuborilgan elektron shakldagi toʻlov hujjatlari; toʻlov tizimlari orqali kelib tushadigan elektron shakldagi toʻlov hujjatlari; elektron toʻlov vositalaridan foydalangan holda amalga oshirilgan tranzaksiyalar boʻyicha tuzilgan elektron shakldagi hujjatlar. 26. Toʻlov hujjatlarining nusxalari, shuningdek mablagʻlarni kirim qilish yoki hisobdan chiqarish amalga oshiriladigan elektron shakldagi toʻlov hujjatlari mijozning hisobvaragʻiga xizmat koʻrsatuvchi masʼul xodim tomonidan imzolanadi. Mijozning hisobvaragʻiga xizmat koʻrsatuvchi masʼul xodim toʻlov hujjatini toʻlovga qabul qilish va mablagʻlarni toʻlash sanalarini koʻrsatadi hamda oʻziga biriktirilgan bank shtampi bilan tasdiqlaydi. 27. Mablagʻlarni oluvchining banki tomonidan Tizim orqali taqdim etilgan elektron shakldagi toʻlov hujjatlari roʻyxat koʻrinishida chop etiladi va bankning buxgalteriya kunlik hujjatlar yigʻmajildiga tikib qoʻyiladi. Elektron shakldagi toʻlov hujjatlarini mablagʻlarni oluvchiga taqdim qilish tartibi bank va mijoz oʻrtasidagi shartnomada belgilanadi. 28. Memorial order banklar tomonidan foydalaniladigan naqd pulsiz toʻlov hujjati boʻlib, undan quyidagi hollarda foydalaniladi: mijozlar bilan bogʻliq bank operatsiyalari boʻyicha hisob-kitoblarda; bank xizmatlarini koʻrsatish boʻyicha hisob-kitoblarda; banklarning ichki operatsiyalarida; toʻlov hujjatlari boʻyicha qisman toʻlov amalga oshirilganda; koʻzda tutilmagan holatlar boʻyicha buxgalteriya oʻtkazmalari amalga oshirilganda; mijozning qarzdorlik mablagʻlarini qoplashda, agar ushbu talab bank bilan mijoz oʻrtasida tuzilgan shartnomada belgilab qoʻyilgan boʻlsa; buxgalteriya hisobidagi xato yozuvlarni tuzatishda; jismoniy shaxslarning (yakka tartibdagi tadbirkorlar va yuridik shaxs tashkil etmagan holdagi dehqon xoʻjaliklaridan tashqari) yozma murojaati boʻyicha mablagʻlarni naqd pulsiz shaklda oʻtkazishni amalga oshirishda, bunda toʻlov amalga oshirilgandan soʻng, mazkur murojaat memorial order bilan birga bankning buxgalteriya kunlik hujjatlar yigʻmajildiga tikib qoʻyiladi; mijozlar bilan tuziladigan shartnomalarda nazarda tutilgan boshqa hollarda. 29. Bankda 2-son kartotekaga kirim qilingan toʻlov hujjatlari boʻyicha qisman toʻlov avtomatik tarzda amalga oshiriladi. Bunda memorial orderlarning “Toʻlov maqsadi” grafasida qisman toʻlov amalga oshirilganligini bildiruvchi “Q/t” belgisi, toʻlov hujjatining raqami, sanasi va dastlabki summasi koʻrsatiladi. 30. Bank toʻlovchi sifatida qatnashganda va buxgalteriya hisobidagi xato yozuvlarni tuzatishda foydalanadigan memorial orderlar bank rahbarining va bosh buxgalterning imzolari (shu jumladan elektron raqamli imzolari) bilan tasdiqlanishi lozim. Boshqa hollarda memorial orderlar mazkur operatsiyani amalga oshirgan masʼul xodimlarning (bek-ofis boshligʻi, yetakchi buxgalter) imzolari (shu jumladan, elektron raqamli imzolari) bilan tasdiqlanadi. 31. Memorial orderlar bilan amalga oshirilgan operatsiyalarning toʻgʻriligi boʻyicha javobgarlik mazkur toʻlov hujjatlarini imzolagan shaxslar zimmasiga yuklatiladi. 32. Toʻlov topshiriqnomasi mijozning unga xizmat koʻrsatuvchi bankka oʻz hisobvaragʻidan topshiriqnomada belgilangan summani mablagʻlarni oluvchining hisobvaragʻiga oʻtkazish toʻgʻrisidagi topshirigʻi nazarda tutilgan toʻlov hujjatidir. 33. Toʻlov topshiriqnomalari bilan tovarlar (ishlar, xizmatlar), soliqlar va yigʻimlar hamda qonunchilik hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa toʻlovlar boʻyicha hisob-kitoblar amalga oshirilishi mumkin. Soliqlar hamda yigʻimlarni toʻlash uchun toʻlov topshiriqnomalari soliq toʻlovchilarning Oʻzbekiston Respublikasi Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali va Oʻzbekiston Respublikasi Soliq qoʻmitasining rasmiy veb-saytidagi shaxsiy kabineti orqali taqdim etilishi mumkin. 34. Bank hisobvaragʻi shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, toʻlov topshiriqnomasi bank tomonidan mijozning hisobvaragʻida mablagʻlar mavjud boʻlgandagina qabul qilinadi, bundan soliqlar va yigʻimlar boʻyicha taqdim etilgan toʻlov topshiriqnomalari mustasno. 35. Mijozning hisobvaragʻida mablagʻ boʻlishi yoki boʻlmasligidan qatʼi nazar, mijozning soliqlar va yigʻimlar boʻyicha taqdim etgan toʻlov topshiriqnomalari bank tomonidan ijro uchun qabul qilinadi. Mijozning hisobvaragʻida yetarli mablagʻ boʻlmagan taqdirda, bank tomonidan mijozning soliqlar va yigʻimlar bilan bogʻliq toʻlov topshiriqnomalari 2-son kartotekada hisobga olinadi va mablagʻlarning yetarli boʻlgan qismi doirasida qisman toʻlov amalga oshiriladi, bunda toʻlov topshiriqnomasining orqa tomonida qisman toʻlov amalga oshirilgan sana, toʻlangan summa va qoldiq koʻrsatiladi hamda imzo qoʻyiladi. Toʻlov topshiriqnomasidagi summaning qolgan qismi mablagʻlarning kelib tushishiga qarab qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda toʻlanadi. Tizim orqali taqdim qilingan toʻlov topshiriqnomalari asosida amalga oshirilgan qisman toʻlovlar hisobi dasturiy ravishda yuritilishi mumkin. Mijozning hisobvaragʻida mablagʻ boʻlmagan taqdirda, soliqlar va yigʻimlar boʻyicha taqdim etilgan toʻlov topshiriqnomalari 2-son kartotekaga kirim qilinadi hamda mablagʻlarning kelib tushishiga qarab qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda toʻlanadi. Mijoz tomonidan soliqlar va yigʻimlar boʻyicha taqdim etilgan toʻlov topshiriqnomalari tegishli soliq organining yozma yoki elektron shakldagi murojaati, sud qarori hamda mablagʻlarni toʻlovchining tugatilganligini tasdiqlovchi maʼlumotlar asosida 2-son kartotekadan chaqirib olinishi mumkin. 36. Toʻlov topshiriqnomasining “Hujjat sanasi” grafasidagi sana u bankka taqdim etilgan sana bilan bir xil boʻlishi kerak, ular mos kelmagan taqdirda, toʻlov topshiriqnomasi bank tomonidan ijro uchun qabul qilinmaydi. Agar valyutalash sanasi dam olish kuniga toʻgʻri keladigan boʻlsa, benefitsiarning banki valyutalash sanasi deb belgilangan kundan keyingi birinchi ish kunida pul mablagʻlarini benefitsiarning bank hisobvaragʻiga oʻtkazadi. 37. Mijoz pensiyalar, alimentlar va boshqa toʻlovlarni toʻlash boʻyicha mablagʻlarni oʻtkazishga asos boʻlgan toʻlov topshiriqnomalarini barcha zarur hujjatlar (maʼlumotnomalar, oʻtkazmalar roʻyxati va boshqalar) bilan birga, ushbu toʻlovlarni amalga oshiruvchi tashkilot yoki bankka taqdim etadi. Ushbu hujjatlar bankka mijoz bilan tuzilgan shartnomada belgilangan shakllarda taqdim qilinishi mumkin. 38. Xoʻjalik yurituvchi subyektning kechiktirib boʻlmaydigan ehtiyojlari uchun oʻz hisobvaragʻidagi mablagʻlardan foydalanishi Xoʻjalik yurituvchi subyektlarning bank hisobvaraqlaridan pul mablagʻlarini hisobdan chiqarish tartibi toʻgʻrisidagi yoʻriqnomaga (roʻyxat raqami 2342, 2012-yil 15-mart) muvofiq toʻlov topshiriqnomalari asosida amalga oshiriladi. Bunda toʻlov topshiriqnomasining “Toʻlov maqsadi” grafasiga “Kechiktirib boʻlmaydigan ehtiyojlar summasi hisobidan” deb yozib qoʻyiladi. 39. Qogʻoz shakldagi toʻlov topshiriqnomalari bankka ikki nusxada taqdim qilinadi. Bunda toʻlov amalga oshirilgandan soʻng, toʻlov topshiriqnomasining: birinchi nusxasi bankning buxgalteriya kunlik hujjatlar yigʻmajildiga tikib qoʻyiladi; ikkinchi nusxasi mablagʻlarni toʻlovchining shaxsiy hisobvaragʻidan koʻchirmaga ilova qilingan holda mablagʻlarni toʻlovchiga taqdim qilinadi. 40. Tizimdan foydalanuvchilardan umumiy foydalanishdagi telekommunikatsiya tarmoqlari orqali olingan elektron shakldagi toʻlov topshiriqnomasi dasturiy nazoratdan oʻtkaziladi va qayta ishlash uchun uzatiladi. Elektron shakldagi toʻlov topshiriqnomasi toʻlov amalga oshirilganidan soʻng, roʻyxat koʻrinishida chop etiladi va bankning buxgalteriya kunlik hujjatlar yigʻmajildiga tikib qoʻyiladi. Mablagʻlarni toʻlovchining banki tomonidan ijro etilgan toʻlov topshiriqnomasining nusxasini mablagʻlarni toʻlovchiga uning shaxsiy hisobvaragʻidan koʻchirmaga ilova qilgan holda taqdim etish tartibi mijoz va bank oʻrtasida tuziladigan shartnomada belgilanadi. Mablagʻlarni oluvchining bankiga toʻlov tizimi orqali kelib tushgan elektron shakldagi toʻlov topshiriqnomalari roʻyxat koʻrinishda chop etiladi va bankning buxgalteriya kunlik hujjatlar yigʻmajildiga tikib qoʻyiladi. Mablagʻlarni oluvchining bankiga toʻlov topshiriqnomasi kelib tushganligi haqida mablagʻlarni oluvchiga xabar berish hamda toʻlov topshiriqnomasining nusxasini mablagʻlarni oluvchiga uning shaxsiy hisobvaragʻidan koʻchirmaga ilova qilgan holda taqdim etish tartibi mijoz va bank oʻrtasida tuziladigan shartnomada belgilanadi. 41. Toʻlov talabnomasi mablagʻlarni toʻlovchining hisobvaragʻidan unda koʻrsatilgan summani toʻlash toʻgʻrisidagi mablagʻlarni oluvchining talabi nazarda tutilgan toʻlov hujjati hisoblanadi. Toʻlov talabnomasi faqat asosiy talab qilib olinguncha depozit hisobvaragʻiga taqdim etilishi mumkin, bundan chet el valyutasidagi bank hisobvaraqlariga taqdim etiladigan toʻlov talabnomalari mustasno. 42. Toʻlov talabnomasi tovarlar (ishlar, xizmatlar), shuningdek mablagʻlarni oluvchi hamda toʻlovchi oʻrtasida tuzilgan shartnomada nazarda tutilgan boshqa toʻlovlar boʻyicha taqdim etilishi mumkin. 43. Toʻlov talabnomalari quyidagi turlarga boʻlinadi: akseptli toʻlov talabnomasi, unga muvofiq toʻlov talabnomasida nazarda tutilgan toʻlovlar mablagʻlarni toʻlovchi tomonidan akseptlanganidan keyin amalga oshiriladi; akseptsiz toʻlov talabnomasi, unga muvofiq toʻlov talabnomasida nazarda tutilgan toʻlovlar mablagʻlarni toʻlovchining roziligi boʻlishi yoki boʻlmasligidan qatʼi nazar amalga oshiriladi. Toʻlov talabnomalari qogʻoz shaklda yoki Tizim orqali elektron shaklda taqdim etilishi mumkin. 44. Tovar yetkazib beruvchi toʻlov talabnomasining “Toʻlov maqsadi” grafasida: shartnoma turi, sanasi va tartib raqami; tovarni joʻnatish (topshirish) sanasi va tovar-transport yoki qabul qilish-topshirish hujjatlari raqami hamda transport turi, tovarlar pochta aloqasi orqali joʻnatilganda — pochta kvitansiyalarining raqami; tovarlar sotib oluvchining transport vositasi bilan olib ketilganda “__-son ishonch xati asosida sotib oluvchining transport vositasi bilan olib chiqib ketilgan” degan yozuv koʻrsatiladi. 45. Qogʻoz shakldagi toʻlov talabnomasi mablagʻlarni oluvchi tomonidan mazkur Nizomning 6-ilovasiga muvofiq shakldagi ikki nusxada tuzilgan reyestr bilan birga unga xizmat koʻrsatuvchi bankka yoki toʻlovchining bankiga taqdim qilinadi. Reyestrning birinchi nusxasi tashkilot rahbari hamda buxgalteriya hisobi va moliyaviy boshqarish vazifalarini amalga oshiruvchi shaxs tomonidan imzolangan hamda tashkilot muhri bilan tasdiqlangan boʻlishi kerak, bunda tadbirkorlik subyektlari tomonidan taqdim qilingan reyestrda muhr izining mavjudligi talab etilmaydi. Reyestrning birinchi nusxasi qabul qilish sanasi koʻrsatilib, bank masʼul xodimining imzosi va bank tomonidan unga biriktirib qoʻyilgan bank shtampi bilan tasdiqlangan holda bankda qoladi. Reyestrning ikkinchi nusxasi bank tomonidan qabul qilingan sanasi koʻrsatilib, masʼul xodimning imzosi va bank tomonidan unga biriktirib qoʻyilgan bank shtampi bilan tasdiqlangan holda mablagʻlarni oluvchiga qaytariladi. 46. Qogʻoz shaklidagi akseptli toʻlov talabnomalari: a) mablagʻlarni toʻlovchi va oluvchiga bankning bitta filiali tomonidan xizmat koʻrsatilganda, toʻlov talabnomasi ikki nusxada taqdim qilinadi. Bunda toʻlov talabnomasining birinchi nusxasi bankda qoldiriladi. Toʻlov talabnomasining ikkinchi nusxasi keyingi operatsiya kunidan kechiktirmay (bundan mablagʻlarni toʻlovchi yoki uning vakili belgilangan muddatda bankka tashrif buyurmagan hollar mustasno), bank tomonidan qabul qilish sanasi koʻrsatilib akseptlash uchun mablagʻlarni toʻlovchi yoki uning vakiliga topshiriladi; b) mablagʻlarni toʻlovchi va oluvchiga bir bankning turli filiallari yoki turli banklar tomonidan xizmat koʻrsatilganda, toʻlov talabnomalari ikki nusxada taqdim qilinadi. Toʻlov talabnomasi mablagʻlarni oluvchining bankiga taqdim qilingan boʻlsa, toʻlov talabnomasining barcha nusxalari mablagʻlarni toʻlovchining bankiga yuboriladi. Bunda mablagʻlarni toʻlovchining bankida toʻlov talabnomasining: birinchi nusxasi bankda qoldiriladi; ikkinchi nusxasi keyingi operatsiya kunidan kechiktirmay (bundan toʻlovchi yoki uning vakili belgilangan muddatda bankka tashrif buyurmagan hollar mustasno), bank tomonidan qabul qilish sanasi koʻrsatiladi va akseptlash uchun toʻlovchi yoki uning vakiliga topshiriladi. Toʻlov talabnomasi kelib tushganligi haqida mablagʻlarni toʻlovchiga xabar berish hamda Tizimdan foydalanuvchi mablagʻlarni toʻlovchi tomonidan toʻlov talabnomasi bilan tanishganligini tasdiqlash tartibi mijoz va bank oʻrtasida tuziladigan shartnomada belgilanadi. 47. Akseptli toʻlov talabnomasining nusxasi mablagʻlarni toʻlovchining bankiga kelib tushgan kundan keyingi operatsiya kunidan kechiktirmasdan, mablagʻlarni toʻlovchi yoki uning vakiliga “Toʻlov muddatini kutayotgan toʻlov hujjatlari” jurnalida va ushbu toʻlov talabnomasi birinchi nusxasining yuqori oʻng burchagiga imzo qoʻydirgan holda topshiriladi. Bunda topshirilgan akseptli toʻlov talabnomasi 1-son kartotekada hisobga olinadi. Tizim orqali topshirilgan akseptli toʻlov talabnomalarining olinganligi mablagʻlarni toʻlovchi tomonidan elektron raqamli imzo bilan tasdiqlanadi. Bunda ushbu toʻlov talabnomalarining hisobi elektron shakldagi “Toʻlov muddatini kutayotgan toʻlov hujjatlari” jurnalida yuritiladi hamda 1-son kartotekada hisobga olinadi. 48. Akseptli toʻlov talabnomalarini akseptlash muddati ular mablagʻlarni toʻlovchiga topshirilgan kundan keyingi kundan boshlab besh operatsiya kunini tashkil qiladi. Bunda mablagʻlarni toʻlovchining arizasiga asosan akseptli toʻlov talabnomalari ular topshirilgan kundan keyingi kundan boshlab oʻn operatsiya kuni ichida akseptlanishi mumkin. Mablagʻlarni toʻlovchi mazkur bandning birinchi va ikkinchi xatboshilarida nazarda tutilgan holatlar va muddatlarda yozma yoki elektron ravishda toʻlov talabnomasini akseptlashni toʻla yoki qisman rad etishi mumkin. 49. Akseptli toʻlov talabnomasi kelib tushgan kundan boshlab oʻn operatsiya kuni ichida bank tomonidan mablagʻlarni toʻlovchiga topshirish imkoni boʻlmagan, shu jumladan ushbu muddatda mablagʻlarni toʻlovchi Tizimga kirmagan hollarda toʻlov talabnomasiga bank tomonidan “Mijozning kelmaganligi sababli ijro etilmadi” degan yozuv kiritiladi va ijro etilmasdan qaytarib yuboriladi. Bunda, mazkur bandning birinchi xatboshisida koʻrsatilgan oʻn operatsiya kuni ichida mablagʻlarni toʻlovchining topshirigʻiga asosan uning hisobvaragʻidan mablagʻlarni hisobdan chiqarish, shu jumladan naqd pul berish operatsiyalari amalga oshirilgan boʻlmasligi kerak, bundan Oʻzbekiston Respublikasi Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali va Oʻzbekiston Respublikasi Soliq qoʻmitasining rasmiy veb-saytidagi soliq toʻlovchilarning shaxsiy kabineti orqali yuborilgan toʻlov topshiriqnomalari asosida toʻlovlarni amalga oshirish holatlari mustasno. 50. Mablagʻlarni toʻlovchining toʻlov talabnomasini akseptlashni toʻla yoki qisman rad etish toʻgʻrisidagi arizasida rad etish sabablari koʻrsatiladi hamda uning shaxsiy varaqchasida koʻrsatilgan shaxslar tomonidan imzolanadi (Tizim orqali yuborgan hollarda elektron raqamli imzo bilan tasdiqlanadi). 51. Akseptli toʻlov talabnomasi toʻlovchining ruxsati bilan ijro qilinadi. Debitorlik-kreditorlik qarzlarini solishtirish dalolatnomasi, yetkazib berilgan tovarlar (bajarilgan ishlar yoki koʻrsatilgan xizmatlar) boʻyicha rasmiylashtirilgan dalolatnomaning toʻlov talabnomasiga ilova qilinishi mablagʻlarni akseptsiz ravishda hisobdan chiqarish uchun asos boʻlmaydi. 52. Akseptli toʻlov talabnomasi qisman rad etilganda, toʻlov akseptlangan summa doirasida amalga oshiriladi. Mablagʻlarni toʻlovchining banki akseptlash qisman rad etilganligi haqida mablagʻlarni oluvchining bankini uch operatsiya kuni ichida xabardor qiladi. Mablagʻlarni toʻlovchining hisobvaragʻida mablagʻ boʻlmagan taqdirda, toʻlov talabnomasi akseptlangan summa doirasida 2-son kartotekada hisobga olinadi. 53. Mablagʻlarni toʻlovchi tomonidan toʻlov talabnomasini akseptlash toʻla rad etilganda, toʻlov talabnomasi shu kunning oʻzida 1-son kartotekadan hisobdan chiqariladi hamda toʻlov talabnomasini akseptlashni toʻla rad etish toʻgʻrisidagi arizaning nusxasi bilan birga mablagʻlarni oluvchining bankiga ijro etilmasdan keyingi operatsiya kunidan kechikmagan holda qaytarib yuboriladi. 54. Toʻlov talabnomasi mazkur Nizomning 48-bandida belgilangan muddatlarda toʻlov talabnomasini akseptlash yoki rad etish (toʻliq yoki qisman) toʻgʻrisida uning yuqoridagi oʻng burchagiga mablagʻlarni toʻlovchining shaxsiy varaqchasida koʻrsatilgan shaxslar tomonidan belgi va imzo qoʻyilgan holda mablagʻlarni toʻlovchining bankiga qaytarilishi kerak, bundan toʻlov talabnomalari akseptlash uchun Tizim orqali taqdim qilingan hollar mustasno. Mablagʻlarni toʻlovchi belgilangan muddatda toʻlov talabnomasini akseptlashi yoki rad etishi (toʻliq yoki qisman) toʻgʻrisida maʼlum qilmagan taqdirda, toʻlov talabnomasi bank tomonidan umumiy tartibda akseptlangan hisoblanadi hamda toʻlov amalga oshiriladi. 55. Toʻlov talabnomasini akseptlashni toʻla yoki qisman rad etish sabablari banklar tomonidan koʻrib chiqilmaydi. 56. Mablagʻlar quyidagi hollarda akseptsiz hisobdan chiqariladi: toʻlov talabnomasiga mablagʻlarni toʻlovchining summani tan olganligi toʻgʻrisidagi yozma xatining asl nusxasi ilova qilinganda; banklar tomonidan mablagʻlarni toʻlovchining bankiga uning kreditlari va ularga hisoblangan foizlari boʻyicha muddatida toʻlanmagan qarzlarni undirish uchun; bankdan olingan kreditlar va ularga hisoblangan foizlar boʻyicha muddatida toʻlanmagan qarzdorlikni kafil boʻlgan shaxsdan undirish uchun, bundan kafilning subsidiar javobgar boʻlishi nazarda tutilgan hollar mustasno; qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa hollarda. 57. Qogʻoz shakldagi akseptsiz toʻlov talabnomalari bankka: mablagʻlarni toʻlovchi va oluvchiga bankning bitta filiali tomonidan xizmat koʻrsatilganda, toʻlov talabnomalari ikki nusxada taqdim qilinadi; mablagʻlarni toʻlovchi va oluvchiga bir bankning turli filiallari yoki turli banklar tomonidan xizmat koʻrsatilganda, toʻlov talabnomalari ikki nusxada taqdim qilinadi. Bunda toʻlov talabnomasi mablagʻlarni oluvchining bankiga taqdim qilingan boʻlsa, uning barcha nusxalari mablagʻlarni toʻlovchining bankiga yuboriladi. 58. Mablagʻlarni toʻlovchining banki akseptsiz toʻlov talabnomalari asosida mablagʻlarni hisobdan chiqarganda, toʻlov talabnomasi old qismining yuqori oʻng burchagiga “Akseptsiz” degan yozuv kiritadi va toʻlovni amalga oshiradi. 59. Akseptlangan, qisman akseptlangan yoki akseptsiz toʻlov talabnomasi asosida toʻlov amalga oshirilgandan keyin, mablagʻlarni toʻlovchining banki tomonidan toʻlov talabnomasining: birinchi nusxasi bankning buxgalteriya kunlik hujjatlar yigʻmajildiga tikiladi; ikkinchi nusxasi mablagʻlarni toʻlovchining hisobvaragʻidan koʻchirma bilan birgalikda toʻlovchiga beriladi. Bunda, toʻlov talabnomasining nusxasini mablagʻlarni toʻlovchiga uning shaxsiy hisobvaragʻidan koʻchirmaga ilova qilgan holda taqdim etish tartibi mijoz va bank oʻrtasida tuziladigan shartnomada belgilanadi. 60. Mablagʻlarni toʻlovchining hisobvaragʻida mablagʻlar yetarli boʻlgan va toʻlov talabnomalari mazkur Nizom talablariga muvofiq taqdim etilgan taqdirda, toʻlov mazkur Nizomning 4-bandida belgilangan muddatlarda amalga oshiriladi. Mablagʻlarni toʻlovchining hisobvaragʻida yetarli mablagʻ boʻlmagan taqdirda, akseptlangan yoki akseptsiz toʻlov talabnomalari bank tomonidan 2-son kartotekada hisobga olinadi va mablagʻlarning yetarli boʻlgan qismi doirasida toʻlov amalga oshiriladi, bunda toʻlov talabnomasining orqa tomonida qisman toʻlov amalga oshirilgan sana, qisman toʻlangan summa va qoldiq koʻrsatilib, imzo qoʻyiladi. Toʻlov talabnomasi boʻyicha summaning qolgan qismi mablagʻlarning kelib tushishiga qarab toʻlab boriladi. Mablagʻlarni toʻlovchining hisobvaragʻida mablagʻlar mavjud boʻlmagan taqdirda, akseptlangan yoki akseptsiz toʻlov talabnomalari 2-son kartotekada hisobga olinadi hamda bu haqda uch operatsiya kunidan kechikmay mablagʻlarni oluvchining bankiga xabar beriladi va mablagʻlarning kelib tushishiga qarab toʻlab boriladi. Tizim orqali taqdim qilingan toʻlov talabnomalari asosida amalga oshirilgan qisman toʻlovlar hisobi dasturiy ravishda yuritiladi. 61. Akseptli va akseptsiz toʻlov talabnomalarining 2-son kartotekadan hisobdan chiqarilishi sud qaroriga, mablagʻlarni oluvchining arizasiga va mablagʻlarni oluvchining faoliyati tugatilganligini tasdiqlovchi maʼlumotnomaga asosan amalga oshiriladi hamda ijro etilmasdan qaytarib yuboriladi. 62. Mablagʻlarni oluvchining bankiga toʻlov tizimi orqali kelib tushgan elektron shakldagi toʻlov talabnomalari roʻyxat koʻrinishida chop etiladi va bankning buxgalteriya kunlik hujjatlar yigʻmajildiga tikib qoʻyiladi. Elektron shakldagi toʻlov talabnomasining nusxasini mablagʻlarni oluvchiga uning shaxsiy hisobvaragʻidan koʻchirmaga ilova qilgan holda taqdim etish tartibi mijoz va bank oʻrtasida tuziladigan shartnomada belgilanadi. 63. Toʻlov talabnomasi bitta operatsiya boʻyicha takroran taqdim etilishi mumkin emas, bundan dastlabki toʻlov talabnomasi mablagʻlarni toʻlovchining bankiga kelib tushmagan hollar mustasno. 64. Inkasso topshiriqnomasi unda koʻrsatilgan mablagʻlarni toʻlovchining banki hisobvaragʻidan soʻzsiz ravishda hisobdan chiqarish boʻyicha mablagʻlarni oluvchining topshirigʻi nazarda tutilgan toʻlov hujjati. Inkasso topshiriqnomasi mablagʻlarni toʻlovchining faqat asosiy talab qilib olinguncha depozit hisobvaragʻiga taqdim etilishi mumkin, bundan chet el valyutasidagi bank hisobvaraqlariga taqdim etiladigan inkasso topshiriqnomasi mustasno. 65. Quyidagilar inkasso topshiriqnomalarini taqdim etish huquqiga ega: a) davlat soliq xizmati organlari — oʻz muddatida toʻlanmagan budjet tizimiga oʻtkaziladigan soliqlar va yigʻimlarni undirish toʻgʻrisida; b) bojxona organlari — oʻz muddatida toʻlanmagan bojxona toʻlovlarini undirish toʻgʻrisida; v) davlat ijrochilari va undiruvchilar ijro hujjatlari boʻyicha pul mablagʻlarini undirish toʻgʻrisida; g) Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi — Oʻzbekiston Respublikasining berilgan davlat kafolatlari bilan amalga oshirilgan toʻlovlar va ular bilan bogʻliq xarajatlar summasini qarz oluvchidan undirish hamda budjet ssudasi yoki kredit liniyasi, shu jumladan foizlarni qaytarish toʻgʻrisida; d) Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi Qishloq xoʻjaligini davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash jamgʻarmasi (bundan buyon matnda Jamgʻarma deb yuritiladi) — Jamgʻarma mablagʻlari hisobidan tijorat agentlariga (“Oʻzpaxtasanoat” AJ, “Oʻzdonmahsulot” AJ, “Oʻzagrolizing” AJ, “Oʻzmashlizing” MCHJ) ajratilgan maqsadli mablagʻlarni qaytarish boʻyicha majburiyatlar tijorat agentlari tomonidan bajarilmagan taqdirda, ularning bank hisobvaraqlariga; e) Oʻzbekiston Respublikasi Davlat aktivlarini boshqarish agentligi — davlat aktivlarini sotish boʻyicha oldi-sotdi shartnomalari va davlat koʻchmas mulk obyektlarini ijaraga berish shartnomalari boʻyicha tadbirkorlik subyektlari tan olgan qarzdorliklarni undirish toʻgʻrisida. 66. “Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 7-moddasida nazarda tutilgan hujjatlar ijro hujjatlari hisoblanadi. 67. Inkasso topshiriqnomasi ijro hujjatlari asosida taqdim etilganda, unga ijro hujjatining asl nusxasi, agar asl nusxasi yoʻqolgan boʻlsa — dublikati ilova qilinadi, bundan elektron shaklda taqdim etilgan holatlar mustasno. Mablagʻlarni ijro hujjatlarining nusxalari asosida hisobdan chiqarish taqiqlanadi. Ijro hujjatlari asosida taqdim etilgan inkasso topshiriqnomasining “Toʻlov maqsadi” grafasida ijro hujjatining nomi, tartib raqami va sanasi koʻrsatiladi. 68. Inkasso topshiriqnomalarining toʻgʻri taqdim etilishi boʻyicha javobgarlik inkasso topshiriqnomasini taqdim etgan organlar zimmasiga yuklatiladi. Inkasso topshiriqnomalari boʻyicha toʻlovlarni mablagʻlarni toʻlovchilarning hisobvaraqlaridan soʻzsiz ravishda hisobdan chiqarishga oid eʼtirozlar bank tomonidan koʻrib chiqilmaydi. 69. Inkasso topshiriqnomalari boʻyicha mablagʻlarni undirib olishni toʻxtatib qoʻyish yoki chaqirib olish inkasso topshiriqnomasini taqdim etgan organ tomonidan yoki undiruvchining arizasiga koʻra yoxud sud qaroriga muvofiq amalga oshiriladi. Inkasso topshiriqnomasi sud qaroriga asosan yoki toʻlovchi tugatilganligini tasdiqlovchi maʼlumot mavjud hollarda bekor qilinishi mumkin. 70. Inkasso topshiriqnomasi mablagʻlarni toʻlovchi yoki oluvchining bankiga qogʻoz va elektron shaklda taqdim etilishi mumkin. Qogʻoz shakldagi inkasso topshiriqnomasi mablagʻlarni toʻlovchining bankiga taqdim etilganda, undagi rekvizitlar mablagʻlarni oluvchining banki tomonidan tekshiriladi hamda tekshirgan masʼul xodimga biriktirilgan shtamp bilan tasdiqlanadi. Oʻzbekiston Respublikasi budjet tizimi budjetlarining shaxsiy gʻazna hisobvaraqlariga mablagʻlarni undirishni nazarda tutuvchi inkasso topshiriqnomalari mablagʻlarni oluvchining banki tomonidan tasdiqlanishi talab etilmaydi. 71. Inkasso topshiriqnomasi bitta operatsiya boʻyicha takroran taqdim etilishi mumkin emas, bundan dastlabki inkasso topshiriqnomasi mablagʻlarni toʻlovchining bankiga kelib tushmagan hollar mustasno. 72. Qogʻoz shakldagi inkasso topshiriqnomasi mablagʻlarni oluvchi yoki toʻlovchining bankiga uch nusxada taqdim qilinadi. Bunda inkasso topshiriqnomasining: birinchi va ikkinchi nusxalari ijro uchun bankda qoldiriladi; uchinchi nusxasi qabul qilish sanasi koʻrsatilgan holda inkasso topshiriqnomasini qabul qilib olgan masʼul xodim tomonidan imzolanadi va unga biriktirilgan bank shtampi bilan tasdiqlanib, inkasso topshiriqnomasini taqdim etgan shaxsga qaytarib beriladi. Mablagʻlarni oluvchining bankiga taqdim etilgan inkasso topshiriqnomasining birinchi va ikkinchi nusxalari “Toʻlov hujjatlarini rasmiylashtirish” jurnalida qayd etilgan holda pochta xizmati orqali mablagʻlarni toʻlovchining bankiga yuboriladi. Elektron shakldagi inkasso topshiriqnomasi toʻlov hujjatlarini taqdim etish tizimi orqali mablagʻlarni toʻlovchining bankiga elektron raqamli imzo bilan tasdiqlangan holda ijro uchun yuboriladi. 73. Mablagʻlarni toʻlovchining banki tomonidan toʻliq bajarilgan qogʻoz shakldagi inkasso topshiriqnomasining: birinchi nusxasi bankning buxgalteriya kunlik hujjatlar yigʻmajildiga tikib qoʻyiladi; ikkinchi nusxasi shaxsiy hisobvaragʻidan koʻchirma bilan birga mablagʻlarni toʻlovchiga taqdim etiladi. Elektron shaklda taqdim etilgan inkasso topshiriqnomalarning hisobi bankda dasturiy ravishda yuritiladi. Mablagʻlarni toʻlovchining banki tomonidan toʻliq bajarilgan elektron shakldagi inkasso topshiriqnomasining nusxasini shaxsiy hisobvaragʻidan koʻchirma bilan birga mablagʻlarni toʻlovchiga taqdim etish tartibi bank va mijoz oʻrtasida tuziladigan shartnomada belgilanadi. 74. Mablagʻlarni oluvchining bankiga toʻlov tizimi orqali kelib tushgan elektron shakldagi inkasso topshiriqnomalari roʻyxat koʻrinishida chop etiladi va bankning buxgalteriya kunlik hujjatlar yigʻmajildiga tikib qoʻyiladi. Elektron shakldagi inkasso topshiriqnomasining nusxasini mablagʻlarni oluvchiga uning shaxsiy hisobvaragʻidan koʻchirmaga ilova qilgan holda taqdim etish tartibi mijoz va bank oʻrtasida tuziladigan shartnomada belgilanadi. 75. Mablagʻlarni toʻlovchining hisobvaragʻida yetarli mablagʻ boʻlmagan taqdirda, inkasso topshiriqnomasi bank tomonidan 2-son kartotekada hisobga olinadi va mablagʻlarning yetarli boʻlgan qismi doirasida toʻlov amalga oshiriladi, bunda inkasso topshiriqnomasining orqa tomonida qisman toʻlov amalga oshirilgan sana, qisman toʻlangan summa va qoldiq koʻrsatilib, imzo qoʻyiladi. Inkasso topshiriqnomasi boʻyicha summaning qolgan qismi mablagʻlarning kelib tushishiga qarab toʻlab boriladi. Toʻlov hujjatlarini taqdim etish tizimi orqali yuborilgan inkasso topshiriqnomasi asosida amalga oshirilgan qisman toʻlovlar hisobi dasturiy ravishda yuritiladi. 76. Mablagʻlarni toʻlovchining hisobvaragʻida mablagʻlar mavjud boʻlmagan taqdirda, inkasso topshiriqnomasi 2-son kartotekada hisobga olinadi hamda mablagʻlarning kelib tushishiga qarab toʻlab boriladi. 77. Inkasso topshiriqnomasi 2-son kartotekada hisobga olinganligi va toʻlov summasi haqida u kelib tushgan kundan keyingi operatsiya kunidan kechikmay mablagʻlarni oluvchining bankiga yoki mablagʻlarni oluvchiga xabar beriladi. 78. Mablagʻlarni toʻlovchining banki inkasso topshiriqnomasining oʻz aybi bilan bajarilmaganligi yoki lozim darajada bajarilmaganligi uchun qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgar boʻladi. 79. Akkreditivga ariza mablagʻlarni toʻlovchi tomonidan shartnomada koʻrsatilgan summani oluvchining akkreditiv boʻyicha hisob-kitoblar uchun ochilgan bank hisobvaragʻiga oʻtkazishida qoʻllaniladigan toʻlov hujjati. Akkreditiv boʻyicha hisob-kitob qilinganida toʻlovchining topshirigʻi bilan va uning koʻrsatmalariga muvofiq akkreditiv ochgan bank (bank-emitent), mablagʻlarni oluvchi yoki u koʻrsatgan shaxs hujjatlarni taqdim etgan va akkreditivda nazarda tutilgan boshqa shartlarni bajargan taqdirda toʻlovni amalga oshirish majburiyatini oladi. Akkreditiv boʻyicha xalqaro hisob-kitoblarda chet el banklari ishtirok etganda, ushbu operatsiyalar Xalqaro savdo palatasining standartlari asosida amalga oshiriladi. 80. Akkreditivning amal qilish muddati va u boʻyicha hisob-kitob qilish tartibi mablagʻlarni toʻlovchi va oluvchi oʻrtasidagi shartnomada belgilab qoʻyiladi. Bunda shartnoma quyidagilarni oʻz ichiga olishi shart: mablagʻlarni toʻlovchining banki nomi; akkreditivning turi va uni bajarish usuli; akkreditiv ochilganligi haqida mablagʻlarni oluvchini xabardor qilish usuli; akkreditiv boʻyicha mablagʻlar olish uchun mablagʻlarni oluvchi tomonidan taqdim etiladigan hujjatlarning toʻliq roʻyxati va aniq tavsifi; tovarlar joʻnatilganidan (xizmatlar koʻrsatilganidan, ishlar bajarilganidan) keyin hujjatlarni taqdim etish muddatlari, ularni rasmiylashtirishga qoʻyiladigan talablar. Mazkur bandda nazarda tutilgan talablarga rioya qilinmaganda akkreditiv boʻyicha shartnoma tuzilmaydi va akkreditiv ochilmaydi. 81. Akkreditiv qoplangan (deponentlangan) va qoplanmagan boʻlishi mumkin. Qoplangan (deponentlangan) akkreditiv ochilgan taqdirda mablagʻlarni toʻlovchining banki uni ochish vaqtida mijozning mablagʻlarini yoki unga berilgan kreditni toʻlovchining banki majburiyatlari amal qilib turadigan butun muddatga mablagʻlarni oluvchining banki ixtiyoriga oʻtkazadi. Qoplanmagan akkreditiv ochilgan taqdirda mablagʻlarni toʻlovchining banki mablagʻlarni oluvchining bankiga akkreditivning butun summasini toʻlovchining bankiga mablagʻlarni oluvchining bankida yuritilayotgan hisobvaragʻidan oʻchirish huquqini beradi. 82. Akkreditivlar banklar tomonidan 1-son kartotekada va “Mijozlarning akkreditivlar boʻyicha depozitlari” 22602 balans hisobvaragʻida hisobga olinadi. Mablagʻlarni oluvchi uchun unga xizmat koʻrsatuvchi bankda akkreditivlar boʻyicha alohida depozit hisobvaraqlari ochiladi. 83. Qoplangan va qoplanmagan akkreditivlar oʻzgartirish kiritish tartibiga koʻra chaqirib olinadigan va chaqirib olinmaydigan turlarga boʻlinadi. Akkreditivda uning chaqirib olinmasligi nazarda tutilmagan boʻlsa, bunday akkreditiv chaqirib olinadigan akkreditiv hisoblanadi. Chaqirib olinadigan akkreditiv mablagʻlarni toʻlovchining banki tomonidan mablagʻlarni oluvchi bilan oldindan kelishilmasdan oʻzgartirilishi yoki bekor qilinishi mumkin. Akkreditivning chaqirib olinishi toʻlovchining banki uchun hech qanday majburiyatni vujudga keltirmaydi. Chaqirib olinadigan akkreditiv shartlarini oʻzgartirish yoki bekor qilish boʻyicha mablagʻlarni toʻlovchining topshiriqlari mablagʻlarni toʻlovchining banki orqali beriladi va mablagʻlarni toʻlovchining banki tomonidan mablagʻlarni oluvchining bankiga, oluvchining banki tomonidan esa mablagʻlarni oluvchiga xabar beriladi. 84. Mablagʻlarni oluvchining banki akkreditivni oʻzgartirish yoki bekor qilish boʻyicha xabarnoma olmagan taqdirda, chaqirib olinadigan akkreditiv boʻyicha barcha operatsiyalarni amalga oshirishga majbur. 85. Chaqirib olinmaydigan akkreditiv mablagʻlarni oluvchining roziligisiz oʻzgartirilishi yoki bekor qilinishi mumkin emas. 86. Mablagʻlarni oluvchining banki chaqirib olinmaydigan akkreditivni mablagʻlarni toʻlovchining banki bilan tuzilgan shartnoma asosida tasdiqlashi mumkin. Bunda chaqirib olinmaydigan akkreditiv tasdiqlangan akkreditiv hisoblanadi. Tasdiqlangan akkreditivlarda mablagʻlarni oluvchining banki toʻlovni amalga oshirish boʻyicha qoʻshimcha majburiyatlar oladi. Tasdiqlangan akkreditiv mablagʻlarni oluvchining banki roziligisiz oʻzgartirilishi yoki bekor qilinishi mumkin emas. 87. Akkreditivlar boʻyicha hisob-kitoblar, agar qonunchilik hujjatlarida boshqacha tartib belgilab qoʻyilgan boʻlmasa, naqd pulsiz tartibda amalga oshiriladi. Akkreditivni boshqa shaxslar nomiga qayta rasmiylashtirish taqiqlanadi. 88. Mablagʻlarni toʻlovchi akkreditiv ochish uchun unga xizmat koʻrsatuvchi bankka shartnomani ilova qilgan holda ikki nusxada akkreditivga ariza bilan murojaat qiladi. Bunda arizaning (toʻlov hujjatining): birinchi nusxasi toʻlovlar amalga oshirilgandan soʻng bankning buxgalteriya kunlik hujjatlar yigʻmajildiga tikib qoʻyiladi; ikkinchi nusxasi mablagʻlarni toʻlovchining shaxsiy hisobvaragʻidan koʻchirmaga ilova qilinadi. Akkreditiv summasi bir vaqtning oʻzida koʻzda tutilmagan holatlar balansdan tashqari hisobvaragʻiga kirim qilinadi. 89. Qoplangan akkreditivda nazarda tutilgan summa mablagʻlarni oluvchining bankida ochilgan hisobvaraqqa mablagʻlarni toʻlovchining arizasiga (toʻlov hujjati bilan) asosan oʻtkaziladi. Bunda mablagʻlarni oluvchining banki akkreditivda nazarda tutilgan summa mablagʻlarni oluvchining hisobvaragʻiga kelib tushganligi haqida uni xabardor qiladi. 90. Mablagʻlarni oluvchining bankiga toʻlov tizimi orqali kelib tushgan akkreditivga arizalar bank tomonidan ikki nusxada chop etilib, uning bir nusxasi bankning buxgalteriya kunlik hujjatlar yigʻmajildiga tikib qoʻyiladi, ikkinchi nusxasi — 1-son kartotekada hisobga olinadi. 91. Akkreditivning muddati tugaguniga qadar mablagʻlarni oluvchi va toʻlovchi oʻrtasida tuzilgan shartnomada belgilangan va mablagʻlarni oluvchi tomonidan akkreditiv shartlari bajarilganligini tasdiqlovchi hujjatlar ikki nusxada taqdim qilingan taqdirda, tegishli summa uning hisobvaragʻiga oʻtkazib beriladi. Bunda bank tomonidan mablagʻlarni oluvchining akkreditiv shartlariga rioya qilganligi hamda ularning bajarilganligini tasdiqlovchi hujjatlarni toʻgʻri rasmiylashtirganligi tekshirilishi shart. 92. Mablagʻlarni toʻlovchi va oluvchi oʻrtasida tuzilgan akkreditiv boʻyicha shartnomada belgilangan shartlarning bittasi bajarilmagan taqdirda ham akkreditiv boʻyicha toʻlovlar amalga oshirilmaydi. 93. Mablagʻlarni oluvchining hisobvaragʻiga mablagʻlarni oʻtkazishda bank tomonidan toʻrt nusxada memorial order rasmiylashtirilib, uning “Toʻlov maqsadi” grafasida toʻlov qaysi shartnoma asosida amalga oshirilayotgan boʻlsa, shu shartnomaning tartib raqami va sanasi koʻrsatiladi. Bunda memorial orderning: birinchi nusxasi tasdiqlovchi hujjatlar nusxasi bilan birga bankning buxgalteriya kunlik hujjatlari yigʻmajildiga tikib qoʻyiladi; ikkinchi va uchinchi nusxalari ularga tasdiqlovchi hujjatlar nusxasi ilova qilingan holda mablagʻlarni toʻlovchining bankiga yuboriladi; toʻrtinchi nusxasi shaxsiy hisobvaragʻidan koʻchirma bilan birga mablagʻlarni oluvchiga beriladi hamda akkreditiv boʻyicha toʻlangan summa 1-son kartotekadan hisobdan chiqariladi. 94. Mablagʻlarni toʻlovchining banki tomonidan akkreditivning ijro etilganligi toʻgʻrisidagi hujjat mablagʻlarni oluvchining bankidan olinganidan soʻng, akkreditiv summasi 1-son kartotekadan hisobdan chiqariladi va mablagʻlarni oluvchining banki tomonidan taqdim qilingan memorial orderning bir nusxasi tasdiqlovchi hujjatlar ilova qilingan holda mablagʻlarni toʻlovchiga beriladi. 95. Akkreditiv mablagʻlarni oluvchining bankida: akkreditiv muddati tugagan boʻlsa; mablagʻlarni oluvchining akkreditiv amal qilish muddati tugagunga qadar undan foydalanishdan voz kechishi haqidagi arizasiga koʻra, agar bunday voz kechish mumkinligi akkreditiv shartlarida nazarda tutilgan boʻlsa; mablagʻlarni toʻlovchining akkreditivni butunlay yoki qisman chaqirib olish haqidagi talabiga muvofiq, agar bunday chaqirib olishga akkreditiv shartlari boʻyicha yoʻl qoʻyilsa, yopiladi. Akkreditiv yopilganligi haqida mablagʻlarni oluvchining banki mablagʻlarni toʻlovchining bankini xabardor qilishi kerak. 96. Akkreditiv mablagʻlarni toʻlovchiga xizmat koʻrsatuvchi bank tomonidan xabarnoma olingan kunda “Mijozlarning akkreditivlar boʻyicha depozitlari” 22602 balans hisobvaragʻi tegishli summadan kam boʻlmagan summaga kamaytiriladi yoki yopiladi. 97. Qoplangan (deponentlangan) akkreditivning foydalanilmagan summasi akkreditiv yopilishi bilan bir vaqtda mablagʻlarni toʻlovchining bankiga qaytarib berilishi kerak. Mablagʻlarni toʻlovchining banki qaytarib berilgan summalarni mablagʻlarni toʻlovchining mablagʻlari deponentlangan hisobvaragʻiga kiritib qoʻyishi shart. 98. Akkreditivdan toʻliq foydalanilmaganligi sababli, mablagʻlar toʻlovchining bankiga qaytarilgan taqdirda, bank tomonidan ochilgan 1-son kartoteka qaytarilgan summaga teng miqdorda kamaytiriladi. 99. Akkreditiv boʻyicha qisman toʻlovlar amalga oshirilgan taqdirda, mablagʻlarni toʻlovchining banki va mablagʻlarni oluvchining banki amalga oshirilgan qisman toʻlovlarni 1-son kartotekadan hisobdan chiqarib boradi. 100. Qayta tashkil etilayotgan (qoʻshib yuborish, qoʻshib olish, boʻlish, ajratib chiqarish, oʻzgartirish) yuridik shaxsning toʻlov hujjatlari boʻyicha toʻlovlar qonunchilik hujjatlariga muvofiq uning asosiy hisobvaragʻidan amalga oshiradi. 101. Kreditorlar va huquqiy voris oʻrtasida nizo yuzaga kelgan taqdirda, mablagʻlar sud qaroriga asosan huquqiy vorisning hisobvaragʻidan hisobdan chiqariladi. 102. Tugatilayotgan yuridik shaxsning hisobvaragʻidan mablagʻlar faqatgina tugatish komissiyasi tomonidan taqdim etiladigan toʻlov topshiriqnomalari asosida hisobdan chiqariladi hamda tugatilayotgan yuridik shaxsning barcha hisobvaraqlari tugatish komissiyasining ixtiyoriga oʻtadi. Tugatilayotgan yuridik shaxsning shaxsiy varaqchasi oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilib, uning oʻrniga tugatish komissiyasi aʼzolarining imzo namunalari tushirilgan shaxsiy varaqcha rasmiylashtiriladi. Bunda imzo namunalari oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilmagan shaxslarning topshiriqlariga asosan tugatilayotgan yuridik shaxsning hisobvaraqlaridan mablagʻlarning hisobdan chiqarilganligi uchun banklar javobgar boʻlmaydi. 103. Toʻlov intizomiga rioya qilmagan banklar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgar boʻladilar. 104. Banklarning vakillik hisobvaraqlari orqali oʻtkaziladigan operatsiyalar, agar overdraft (qisqa muddatli kredit berish) nazarda tutilmagan boʻlsa, banklarning vakillik hisobvaragʻidagi mablagʻlar doirasida amalga oshiriladi.