KAPITAL QURILIShDA IQTISODIY ISLOHOTLARNI ChUQURLAShTIRISh ChORA-TADBIRLARI TOʻGʻRISIDA
(resolution, 2021-02-22)

Kapital qurilishda bozor munosabatlarini shakllantirishning tashkiliy, iqtisodiy va huquqiy shart-sharoitlarini yaratish, qurilish sohasida iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish, bozor prinsiplari va mexanizmlari asosida qurilish majmuini boshqarish tizimini takomillashtirish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Quyidagilar qurilishda iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirishning eng muhim yoʻnalishlari deb hisoblansin: Pudrat qurilish tashkilotlar va qurilish industriyasi korxonalarini xususiylashtirish va aksiyalashtirish jarayonlarini yanada chuqurlashtirish, qurilish boshqaruv tuzilmalarini ixchamlashtirish va monopoliyadan chiqarish; xususiy qurilish firmalari tashkil etilishini ragʻbatlantirish, qurilish sohasida oʻrta va kichik korxonalar va tashkilotlarni, bozor infratuzilmasini rivojlantirish; kapital qurilish pudrat va loyiha ishlari bozorini shakllantirish, qurilish faoliyatida shartnoma munosabatlarining ahamiyatini kuchaytirish, buyurtmalarni joylashtirishda hamma joyda tender savdolarini joriy etish, ustun darajada foydalanishga tayyor holda qurish; investitsiya loyihalarining texnik-iqtisodiy asoslarini tayyorlash darajasini oshirish hamda ularni shakllantirish, koʻrib chiqish va tasdiqlash tartibini takomillashtirish, qurilishning meʼyoriy-texnik negizini yangilash; tarmoqni boshqarishning barcha boʻgʻinlarida institutsional islohotlarni amalga oshirish, boshqarishning ustun darajada bir-ikki boʻgʻinli tizimiga oʻtgan holda qurilish majmuini boshqarish tuzilmasini takomillashtirish; brigada pudratini joriy etish, ishning tugallangan bosqichlari boʻyicha haq toʻlash asosida pudrat qurilish tashkilotlarida ishlab chiqarish va mehnatni tashkil etish shakllari va mexanizmini takomillashtirish; qurilish ishlari muddatlarini qisqartirish va tannarxni pasaytirish. 2. 1998—2000-yillarda qurilishda iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish dasturi 1-ilovaga muvofiq maʼqullansin. Kapital qurilish iqtisodiy islohotlar oʻtkazilishini muvofiqlashtirish boʻyicha Respublika komissiyasi 2-ilovaga* muvofiq tarkibda tuzilsin. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari tegishli ravishda Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari raisligida kapital qurilishni isloh qilish boʻyicha hududiy komissiyalar tuzilsin. 3. Respublikada qurilish sohasida bozor munosabatlarini shakllantirishning tashkiliy-huquqiy asoslarini yaratuvchi qonun hujjatlari qabul qilinganligi maʼlumot uchun qabul qilinsin (3-ilova*). 4. Quyidagilar: 1998—2000-yillarda qurilishda iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish dasturini amalga oshirish va chora-tadbirlari 4-ilovaga* muvofiq; Bozor munosabatlari sharoitlarida qurilishda shartnomaviy narxlarni belgilash tartibi 8-ilovaga muvofiq tasdiqlansin. Respublika komissiyasi Vazirlar Mahkamasining Qurilish va uy-joy kommunal sohasi kompleksi, vazirliklar va idoralar, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari bilan birgalikda koʻrsatib oʻtilgan chora-tadbirlarning amalga oshirilishini taʼminlasin. Olib borilayotgan ishlarning natijalari toʻgʻrisida har chorakda, hisobot oyidan keyingi oyning 10-kunidan kechikmay Vazirlar Mahkamasiga axborot bersin. 5. Kapital qurilishda iqtisodiy islohotlar oʻtkazilishini muvofiqlashtirish boʻyicha Respublika komissiyasi, Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mulki qoʻmitasi: “Oʻzsanoatxoʻjalikqurilish” davlat korporatsiyasi, “Oʻzjamoaqurilish” uyushmasi, “Oʻzagroqurilish” birlashmasi bilan birgalikda boshqaruvning respublika organlarini tugatgan holda koʻrsatib oʻtilgan tuzilmalar qayta tashkil etilishini nazarda tutuvchi Vazirlar Mahkamasi qarorining 1999-yil 1-yanvargacha tayyorlansin va tasdiqlash uchun kiritsin; “Oʻzavtoyoʻl” davlat konserni bilan birgalikda Oʻzbekiston Respublikasi komissiyasi bilan Osiyo taraqqiyot banki oʻrtasida imzolangan Memorandumga muvofiq tarkibiy qayta oʻzgartirishlar amalga oshirilishini taʼminlansin; “Toshkentuyjoyinvestqurilish” korporatsiyasi, “Oʻzsuv qurilish” konserni, “Oʻzmontajmaxsus qurilish” va “Oʻzbektransmaxsus qurilish” uyushmalari, “Oʻzbekgidroenergiya qurilish” tresti, “Oʻzbekneftgaz qurilish” birlashmasi bilan birgalikda 1999-yil 1-yanvargacha 2 boʻgʻinli tizimga oʻtishni, ortiqcha tuzilmalar tugatilishini, mazkur qarorning 2-bandida nazarda tutilgan Dasturning soʻzsiz bajarilishini koʻzda tutgan holda ularning boshqaruv tizimini takomillashtirish yuzasidan Vazirlar Mahkamasiga taklif kiritsin. 6. Qurilishda asosiy birlamchi xoʻjalik boʻgʻini sifatida qurilish trestini boshqarishning namunaviy tuzilmasi 9-ilovaga muvofiq maʼqullansin. Vazirlar va idoralarga, kompaniyalar, korporatsiyalar, uyushmalar, mustaqil qurilish trestlariga 1998-1999-yillar mobaynida qurilish trestlarini boshqarishning koʻrsatib oʻtilgan namunaviy tuzilmasiga oʻtkazish tavsiya etilsin. 7. Shoʻrtan gaz-kimyo kompleksi, Qoʻngʻirot soda zavodi, Qizilqum fosforit kombinati qurilishi singari muhim xalq xoʻjaligi ahamiyatiga ega boʻlgan yirik qurilishlarda Hukumat qarori bilan belgilangan buyurtmachi va bosh pudratchining tavsiyalari boʻyicha barcha manfaatdor subpudrat tashkilotlarning vakillaridan iborat tarkibda respublika shtab-markazlarini shakllantirish tavsiya etilsin. Koʻrsatib oʻtilgan shtab-markazlarning shakllantirilishi va ularning faoliyat koʻrsatishi uchun masʼuliyat bosh vazirning birinchi oʻrinbosari I. H. Joʻrabekov zimmasiga yuklansin. Zaruriyat boʻlganda shtab-markazlar huzurida xarajatlarning umumiy smetasi hisobiga 5—7 kishidan iborat qurilish-montaj ishlarni muvofiqlashtiruvchi ishchi guruhlar tashkil etilsin. 8. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari bir oy muddatda: Kasb-hunar kollejlarini va akademik litseylarni qurish va rekonstruksiya qilish boʻyicha respublika, viloyat ixtisoslashtirilgan qurilish trestlarni; Ijtimoiy soha obyektlari, birinchi navbatda namunaviy loyihalar boʻyicha qurilayotgan kollejlar va litseylar uchun qurilish konstruksiyalari va materiallari ishlab chiqarishga ixtisoslashtirilgan qurilish industriyasi korxonalarini tashkil etish yuzasidan Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritsinlar. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi 1998-yil 1-noyabrgacha ushbu masala boʻyicha qaror qabul qilsin. 9. “Davarxitektqurilish” qoʻmitasiga quyidagi vazifalarni hal etish yuklansin: qurilish, arxitektura va shaharsozlik sohasida davlat siyosatini olib borish, tarmoqni rivojlantirish tamoyilini shakllantirish; qurilish ishlab chiqarishda, kapital qurilishning axborot negizini yaratishda yagona ilmiy va texnika siyosatini olib borish; qurilish faoliyatini davlat tomonidan boshqarishning shakl va usullarini ishlab chiqish; investitsiya loyihalari va qurilish ishlari sifatini ekspertiza qilish boʻyicha mustaqil firmalar faoliyati ustidan monitoringni amalga oshirish; qurilishda monitoringni va meʼyoriy-huquqiy hujjatlar ishlab chiqilishini taʼminlash; qurilish faoliyatida standartlashtirish va sertifikatsiyalash, qurilishda narx belgilash tizimini takomillashtirishga doir chora-tadbirlarni amalga oshirish. “Davarxitektqurilish” qoʻmitasi Oʻzbekiston Respublikasi makro iqtisodiyot va statistika vazirligi, Moliya vazirligi, Davlat mulk qoʻmitasi hamda boshqa manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda qonun hujjatlari va meʼyoriy hujjatlar ishlab chiqilishi uchun masʼul boʻlgan boʻlinmalar tashkil etilishini nazarda tutgan holda “Davarxitektqurilish” qoʻmitasining yangilangan tuzilmasini va uning toʻgʻrisidagi nizomini bir oy muddatda ishlab chiqsin va Vazirlar Mahkamasiga kiritsin. 10. Toshkent shahar hokimligi va “Toshkentuyjoyinvestqurilish” korporatsiyaning Toshkent shahar kapital qurilish Bosh boshqarmasini va “Toshshaharloyiha” institutining korporatsiya tarkibidan chiqarish va ularni Toshkent shahar hokimligiga boʻysundirish toʻgʻrisidagi taklifi qabul qilinsin. 11. Hukumatning quyidagi qarorlariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilsin: Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston SSR agrosanoat kompleksini boshqarish strukturasini takomillashtirish toʻgʻrisida” 1991-yil 11-yanvardagi 5-son qarorining 8-bandi chiqarib tashlansin; Vazirlar Mahkamasining moliya- qurilish korporatsiyasi faoliyatini tashkil etish toʻgʻrisida” 1994-yil 27-dekabrdagi 622-son qarorida: a) 1-banddan “Toshshaharloyiha” instituti, Kapital qurilish bosh boshqarmasi va” soʻzlari chiqarib tashlansin; b) 1-ilovadagi oxirgi ikkita xatboshi chiqarib tashlansin; Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi hududida Kapital qurilishda pudrat savdolari (tendyerlar)ni tashkil etish va oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi vaqtinchalik nizomni tasdiqlash haqida” 1997-yil 28-fevraldagi 114-son qarorining 2-bandi quyidagi xatboshi bilan toʻldirilsin: “Pudrat savdolari (tendyerlar)ni tashkil etish boʻyicha Respublika boshqarmasiga Oʻzbekiston Respublikasi hududida savdolar oʻtkazish boʻyicha uslubiy rahbarlikni amalga oshirish va koʻrsatmalar berish yuklansin”. 12. Quyidagilar: Oʻzbekiston SSR Ministrlar Sovetining “Respublikada tugallanmagan ishlab chiqarish qurilishi hajmlarini qisqartirish, ishlab chiqarish obyektlarini rekonstruksiya qilish va ularning bir qismini xalq isteʼmol tovarlari ishlab chiqarishga, qayta ixtisoslashtirishga doir tub chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 1990-yil 29-avgustdagi 302-son qarori; Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi hududida Kapital qurilishda pudrat savdolari (tendyerlar)ni tashkil etish va oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi vaqtinchalik nizomni tasdiqlash haqida” 1997-yil 28-fevraldagi 114-son qarorining 1-bandi va unga ilova; Vazirlar Mahkamasining “Qurilishni kontrakt asosida va obyektlarni foydalanishga tayyor holda qurishni tashkil etish toʻgʻrisidagi nizomlarni, bozor munosabatlari sharoitlarida qurilishdagi shartnomaviy narxlarni belgilash tartibini tasdiqlash haqida” 1993-yil 21-iyuldagi 369-son qarori; Vazirlar Mahkamasining 1998-yil 27-apreldagi 177-f-son farmoyishi oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin. 13. Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda bir oy muddatda amaldagi qonun hujjatlari va boshqa meʼyoriy-huquqiy hujjatlarga mazkur qarorlardan kelib chiqadigan oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritsin. 14. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri Oʻ. T. Sultonov zimmasiga yuklatilsin. Qurilishda iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish Dasturining maqsadi — kapital qurilishda bozor munosabatlarni shakllantirishning tashkiliy, iqtisodiy va huquqiy shart sharoitlarini yaratish, bozor prinsiplari va mexanizmlari asosida qurilish majmuini boshqarish tizimini takomillashtirishdir. Quyidagilar 1998—2000-yillarda qurilishda iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirishning asosiy yoʻnalishlari hisoblanadi; Pudrat qurilishi tashkilotlari va qurilish industriyasi korxonalarini xususiylashtirish va aksiyalashtirish jarayonlarini yanada chuqurlashtirish, qurilishda boshqaruv tuzilmalarini ixchamlashtirish va monopoliyadan chiqarish; Xususiy qurilish firmalari tashkil etilishni ragʻbatlantirish, qurilish sohasida oʻrta va kichik korxonalar hamda tashkilotlarni, bozor infratuzilmasini rivojlantirish; Kapital qurilishda pudrat va loyiha ishlari bozorini shakllantirish, qurilish faoliyatida shartnoma munosabatlarining ahamiyatini kuchaytirish, buyurtmalarni joylashtirishda hamma joylarda tender savdolarini joriy etish, ustun darajada foydalanishga tayyor holda qurish; Investitsiya loyihalarini texnik-iqtisodiy asoslarini tayyorlash darajasini oshirishi hamda ularni shakllantirish, koʻrib chiqish va tasdiqlash tartibini takomillashtirish, qurilishning meʼyoriy-texnik negizini yangilash; Boshqarishning ustun darajada bir-ikki boʻgʻinli tizimiga oʻtgan holda qurilish majmuini boshqarish tuzilmasini takomillashtirish; Tarmoqni boshqarishning barcha boʻgʻinlarida instutitsional islohotlarni amalga oshirish, boshqaruv apparatini va xarajatlarini qisqartirish; Brigada pudratini joriy etish, ishning tugallangan bosqichlari boʻyicha haq toʻlash asosida pudrat qurilish tashkilotlarida ishlab chiqarish va mehnatni tashkil etish shakllari va mexanizmini takomillashtirish; Qurilish ishlari muddatlarini qisqartirish va tannarxni pasaytirish. Qurilishda iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirishda pudrat ishlari bozorini shakllantirish hal qiluvchi oʻrin tutadi. Shu maqsadlarda: Buyurtmachi tomonidan loyiha va qurilish ishlarini bajaruvchi (bosh pudratchi)ni tanlov (tender) asosida tanlab olishni hamma joyda joriy etishga bosqichma-bosqich oʻtish; Investitsiya faoliyatini subyektlarning ishlab chiqarish-xoʻjalik va boshqa oʻzaro munosabatlarini tartibga solishning yagona shakli sifatida shartnoma munosabatlarini mustahkamlash; pudrat shartnomalarini bajarishda majburiyatlarining taʼminlanishi uchun javobgarlikning turli shakllari va mexanizmlarini joriy etish nazarda tutiladi. pudrat shartnomalarini bajarishda majburiyatlarning taʼminlanishi uchun javobgarlikning turli shakllari va mexanizmlarini joriy etish nazarda tutiladi. Pudrat ishlarining jadallashgan bozorini shakllantirish maqsadida xususiylashtirish va monopoliyadan chiqarish jarayonlarini yanada chuqurlashtirish, mulkchilikning turli shakllariga asoslangan loyiha va qurilish tashkilotlari oʻrtasida raqobat muhitini yaratish nazarda tutiladi. Davlat qurilish korxonalarini va tashkilotlarini xususiylashtirish, ishlab chiqarishlarni aksiyalashtirish jarayoni davom ettiriladi, ular 2000-yilning boshida asosan tugallanadi. Bunda faqat mamlakat iqtisodiyoti uchun alohida ahamiyatga ega boʻlgan neft-gaz, energetikaning ayrim yirik qurilish-montaj tashkilotlari va qurilishning boshqa maxsus turlari davlat mulki boʻlib qoladi. Qurilish biznesi sohasida xususiy kompaniyalar va firmalarni shakllantirish ham yangi korxonalar tashkil etish yoʻli bilan, ham zarar koʻrib ishlayotgan va istiqbolsiz qurilish tashkilotlarini jismoniy va yuridik shaxslarga sotish asosida amalga oshiriladi. Quyidagilar: Qurilish-montaj ishlarini ayrim turlarini va investitsiya-qurilish faoliyati bilan bogʻliq boshqa ishlar ustidan oʻz monopoliyasini oʻrnatib olgan har xil turdagi korxonalar va tashkilotlar birlashmalarini tugatish yoki majburiy ravishda ixchamlashtirish; Trestlar negizida qurilishda dastlabki asosiy boʻgʻin sifatida mustaqil qurilish-xoʻjalik tizimlarini tashkil etish, ustqurtma tuzilmalarini tugatish; Obyektlarni loyihalashtirish va qurish, shu jumladan obyektlarni foydalanishga tayyor holda topshirish uchun buyurtmalarni tanlov (tender) asosida joylashtirish tizimini joriy etish monopoliyadan chiqarish va raqobat muhitini shakllantirishning boshqa muhim mexanizmlari boʻlib qoladi. Hamma joyda pudrat tashkilotlarini tender asosida tanlab olish usuliga amalda oʻtish uchun: 1. Tender savdolarini oʻtkazish mexanizmi boʻyicha barcha zarur meʼyoriy- huquqiy hujjatlarini 1998-yil oxirigacha ishlab chiqarishni taʼminlash nazarda tutiladi. Savdolar predmeti xususiyatlariga qarab: Loyiha, muhandislik-qidiruv, konstruktorlik va boshqa tayyorgarlik ishlarini bajarishda; Ishlab chiqarish va noishlab chiqarish ahamiyatiga ega boʻlgan korxonalar, binolar va inshootlarni, shu jumladan foydalanishga tayyor holda qurish va texnika bilan qayta jihozlashda; Texnologik asbob-uskunalar keng toʻplamini, shu jumladan foydalanishga tayyor holda yetkazib berishda; Loyihani boshqarishda, uning boʻyicha maslahat berishda, uni nazorat qilishda pudratchilarni yoki maslahatchilarni tender asosida tanlab olish uchun hujjatlar ishlab chiqiladi. 2. Hamma joyda Tender savdolarining oʻtkazilishi uchun qulay sharoitlar yaratilishga yoʻnaltirilgan tashkiliy va meʼyoriy-huquqiy chora-tadbirlarni amalga oshirish. 3. Tender savdolarini oʻtkazishda, tender hujjatlarini rasmiylashtirishda, pudrat qurilish tashkilotlari, qurilish materiallari va pudrat ishlariga boʻlgan narxlar toʻgʻrisida maxfiy boʻlmagan axborotlarni berishda, tender savdolarini oʻtkazishda ularning tashkilotchilari sifatida va boshqalarda buyurtmachilarga maslahat yordamida koʻrsatuvchi mustaqil konsalting tashkilotlari tuzish. 4. Davlat boshqaruvi organlari uchun faqat markazlashtirilmagan manbalar hisobiga mablagʻ bilan taʼminlanadigan davlat buyurtmasi obyektlari boʻyicha ularning buyurtmachi boʻlish huquqini belgilab beruvchi aniq chegaralarni belgilash. Pudrat faoliyatida shartnoma munosabatlarini mustahkamlash Investitsiya jarayonining barcha ishtirokchilarini ularning ishlarini pirovard natijalari uchun javobgarliklarini oshirishga yoʻnaltirilgan. Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksi, Qurilishni kontrakt asosida tashkil etish toʻgʻrisidagi va obyektlarni foydalanishga tayyor holda qurishni tashkil etish toʻgʻrisidagi nizomlar, buyurtmachi va pudratchining oʻzaro munosabatlari mexanizmini belgilab beruvchi boshqa meʼyoriy hujjatlar shartnoma munosabatlarini shakllantirishning qonuniy asoslari boʻlib xizmat qiladi. Bunda shartnoma tuzish, sheriklarni tanlash, majburiyatlarni respublika qonun hujjatlariga zid kelmaydigan oʻzaro xoʻjalik munosabatlarning har qanday boshqa shartlarini belgilash investitsiya faoliyati subyektlarining mutloq vakolatlari hisoblanadi. Shartnoma majburiyatlari va u bilan bogʻliq qonunga oid hujjatlar ijro etilmaganda qattiq jazolarni joriy etish nazarda tutiladi. Pudratchilar, tovar ishlab chiqaruvchilar va xizmat koʻrsatuvchilar mahsulot yetkazib beruvchilar oʻrtasida munosabatlarning zarur shakli sifatida kontraktdan oldingi bitimlar tuzish rivojlantiriladi. Pudrat shartnomalarini bajarishda majburiyatlarni taʼminlashning Shartnoma asosida joriy etiladigan kafillik, banklar va boshqa maxsus moliya institutlari tomonidan beriladigan kafolat, tavakkalchilikni sugʻurtalash, garov, zakalat, neustoyka, mol-mulkni chegirib qolish, taʼminotning boshqa shakllaridan keng foydalaniladi. Pudrat ishlari bozorida raqobat darajasini oshirish maqsadida ularda xorijiy loyihalash va qurilish kompaniyalarini keng qatnashishi nazarda tutiladi. Ularning pudrat ishlari bozorida qatnashishi ustun darajada tender asosida amalga oshiriladi. Loyiha yoki qurilish-montaj ishlari uchun tender yoki tanlov eʼlon qilinganda xorijiy ishtirokchi tomonidan tender shartlariga binoan buyurtmanoma beriladi va takliflar tayyorlanadi. Yirik yoki maxsus investitsiya loyihalari boʻyicha tender savdolarida qatnashish uchun xorijiy pudrat tashkiloti birinchi klassli xorijiy bankning majburiyatlari bajarilishi yuzasidan kafolat majburiyatini taqdim etishi va respublika hududida pudrat qurilish faoliyatini amalga oshirish huquqini olish uchun vakolatli davlat boshqaruv organidan ruxsat olishi kerak. Xorijiy tashkilotlar bilan oʻzaro hisob-kitoblar amaldagi qonun hujjatlari asosida amalga oshiriladi. Qurilish ishlab chiqarishni butlash va uni olib borish uchun ixtisoslashtirilgan tashkilotlarni jalb qilish sohalarida raqobat yaratish maqsadida quyidagilar moʻljallanmoqda: qurilish materiallari va butlovchi buyumlar ishlab chiqarish sohasida monopoliyadan chiqarishni davom ettirish, qurilish industriyasi korxonalari boʻysunishida idoraviy yondashuvdan voz kechish; pudratchilar tomonidan mamlakatimizdagi va xorijdagi qurilish materiallari yetkazib beruvchilarning bevosita mahsulot ishlab chiqaruvchilar orasidan tender usulida tanlab olinishini keng qoʻllash; qurilish materiallari ulgurchi bozorlarini tashkil etish, yarmarka savdolarini muntazam ravishda oʻtkazish, qurilish materiallari va butlovchi buyumlarni tovar-xomashyo birjalari orqali sotishni kengaytirish; ixtisoslashtirilgan qurilish-investitsiya birjasini tashkil etish; pudratchilarga qurilishning shartnomada belgilangan smeta qiymati doirasida subpudrat tashkilotlari va qurilish materiallari va butlovchi buyumlar, konstruksiyalar va asbob-uskunalar yetkazib beruvchi korxonalarni tanlab olishda toʻliq mustaqillik berish; pudrat tashkilotlariga koʻrsatiladigan xizmatlar bozorida, ularning qaysi idoraga qarashliligidan qatʼi nazar, mamlakatimiz qurilish materiallari va konstruksiyalari yetkazib beruvchi korxonalarining, ixtisoslashtirilgan korxonalarining erkin qatnashishi. Tegishli loyiha hujjatlari va mablagʻ bilan taʼminlashning tasdiqlangan manbalarning mavjud boʻlishi qurilish obyektlarini qurishning majburiy sharti hisoblanadi. Investitsiya loyihalari sifatini oshirish investitsiya loyihasining biznes-rejalari va texnik-iqtisodiy asoslarini (TIA) ishlab chiqish jarayonlarini tubdan yaxshilashga asoslanadi. Investitsiya loyihalarining biznes-rejalari va texnik-iqtisodiy asoslari investor (investor-buyurtmachi)lar tomonidan mustaqil ravishda yoki ularning buyurtmasi boʻyicha shartnoma shartlarida konsalting yoki injiniring kompaniyalari tomonidan ishlab chiqiladi. Mablagʻ bilan taʼminlash manbalaridan qatʼi nazar, tegishli yirik investitsiya loyihalarini amalga oshirishning maqsadga muvofiqligi toʻgʻrisida rasmiy tashkilotlarning yoki mustaqil ekspert tashkilotining xulosasini joriy etish nazarda tutiladi. Buyurtmachi investor boʻlib hisoblanmagan taqdirda, buyurtmachi investordan faqat ekspert xulosasi mavjud boʻlganda investitsiya loyihasini amalga oshirishga buyurtma qabul qilish mexanizmi kiritiladi. Pudratchi buyurmachi bilan kelishgan holda loyiha-smeta hujjatlarini tuzishga mustaqil ravishda shartnoma tuzishi mumkin. Loyiha-smeta hujjatlarini ishlab chiqish boʻyicha kompaniyalarni tanlab olish buyurtmachi (investor-buyurtmachi) tashabbusi boʻyicha tender asosida amalga oshiriladi. Zarur loyiha-smeta hujjatlarini ishlab chiqish uchun shartnomalarning oʻz vaqtida va sifatli bajarilishi uchun tender savdosida yutib chiqqan pudrat loyiha tashkilotlarining javobgarligini oshirish nazarda tutiladi. Respublika investitsiya dasturiga kirgan va toʻliq yoki qisman markazlashtirilgan manbalar hisobidan mablagʻ bilan taʼminlanadigan loyiha-smeta hujjatlari yirik investitsiya loyihalari boʻyicha Vazirlar Mahkamasining tegishli qarorlari bilan tasdiqlanadi. Banklarning kredit resurslari hisobiga investitsiya loyihalarini amalga oshiruvchi kichik va oʻrta tadbirkorlik subyektlari uchun loyiha-smeta hujjatlarini ham umumiy belgilangan tartibda, ham injiniring kompaniyalari tomonidan ishlab-chiqilgan va vakolatli banklar ekspert komissiyasi tomonidan maʼqullangan namunaviy loyihalar asosida ishlab chiqish imkoniyati nazarda tutiladi. Qurilish qiymatini qisqartirish maqsadida pudrat ishlari va ularni bajarish uchun zarur boʻlgan moddiy-texnika resurslari bozor narxlarining oʻz-oʻzini tartibga solishi uchun shart-sharoit yaratish yoʻli bilan qurilishda vujudga kelgan narx belgilash tizimiga jiddiy oʻzgartirishlar kiritish nazarda tutilmoqda, bu zaruratga qarab monopoliyaga qarshi narxni tartibga solishda davlat taʼsirini inkor etmaydi. Obyekt yoki xizmat uchun chegaralangan oxirgi narxni belgilangan holda qurilish, loyihalashtirish, materiallar, konstruksiyalar va asbob-uskunalar xarid qilishga buyurtmalarni tender savdolari tizimi orqali joylashtirishga ustuvor ahamiyat beriladi. Yakuniy natijalar uchun moliyaviy javobgarlik pudratchiga yuklanadi, qurilishning amaldagi qiymatini pasaytirish natijasida erishilgan mablagʻlar esa uning ixtiyorida qoladi va amaldagi sarf-xarajatlarni va qurilish muddatlarini qisqartirishni ragʻbatlantirish uchun xizmat qiladi. Pudratchilar bilan hisob-kitoblarni kontrakt qiymatining kontraktlarda kelishib olingan muayayn foizgacha avans toʻlovlari bilan amalga oshirish moʻljallanmoqda. Yakuniy hisob-kitoblarni obyekt qurilishi tugallangandan va u foydalanishga topshirilgandan keyin amalga oshirish nazarda tutilgan. Qurilish qiymatini pasaytirish maqsadida: loyiha-qidiruv va pudrat qurilish ishlarini amalga oshirish yuzasidan barcha tender takliflarida loyiha va qurilish ishlarining boshlangʻich qiymati va tender qatnashchilarining tegishli tanlov takliflari faqat chegaralangan miqdorlarda belgilanadi; 2000-yil 1-yanvardan boshlab qurilish qiymatining qimmatlashishi indekslarini qoʻllash toʻliq bekor qilinadi va barcha investitsiya loyihalarining qiymati amaldagi narxlarda belgilanadi; buyurtmachi tomonidan loyiha-smeta hujjatlarini ishlab chiqish xizmatlari uchun haq toʻlash mustaqil ekspertiza oʻtkazilgandan keyin amalga oshiriladi; shartnomalarning oʻz vaqtida bajarilmagani uchun moddiy zarar pudratchi tashkilotlar tomonidan qoplangan holda obyektlarni qurish muddatlarini qatʼiy tartibga solish nazarda tutilmoqda; agar buyurtmachining aybi bilan loyiha-smeta hujjatlari oʻz vaqtida taqdim etilmagan va asbob-uskunalar yetkazib berilmagan hamda boshqa majburiyatlar bajarilmagan boʻlsa, unda buyurtmachi javob beradi va pudratchiga yetkazilgan moddiy zararni toʻlaydi; shartnomalarning muddatida bajarilmagani uchun moddiy zararning miqdori va smetadan ortiq barcha xarajatlar oldingi davrdagi tender savdolarining oʻrtacha narxlari boʻyicha yoxud birja narxlari boʻyicha belgilanadi; ijtimoiy-madaniy sohalar (turar-joy, sogʻliqni saqlash, taʼlim) obyektlarini qurishda namunaviy loyihalardan keng foydalaniladi; ham meʼyoriy bazani takomillashtirish hisobiga, ham qurilish tashkilotlarini boshqarish tuzilmasini tartibga solish hisobiga qurilishda qoʻshimcha xarajatlarni keskin qisqartirish chora-tadbirlari koʻriladi. Qurilish muddatlarini qisqartirish maqsadida ishlarning smenaligi cheklanmagan holda vaxta usulini rivojlantirish nazarda tutilmoqda. Respublika mintaqalarida qurilish qiymati, qurilish materiallari, konstruksiyalar, transport, qurilish mexanizmlari va ishchi kuchi narxlari aniq darajasini roʻyxatdan oʻtkazish va tahlil qilish boʻyicha maʼlumotlar bankini shakllantirish uchun xoʻjalik hisobidagi axborot-tahlil marketing firmalarining tashkil etish moʻljallanmoqda. Qurilish materiallari va konstruksiyalariga boʻlgan talabning mavsumiy va texnologik talabning oʻzgarishini hisobga oluvchi, narxlarning oʻzgaruvchan tizimiga ega boʻlgan qurilish materiallari va konstruksiya materiallariga boʻlgan talabning mavsumiy va texnologik talabni oʻzgarishini hisobga oluvchi, narxlarning oʻzgaruvchan tizimiga ega boʻlgan qurilish materiallari bilan savdo qiluvchi ixtisoslashtirilgan ulgurchi taʼminot-savdo firmalari tarmoqlari tashkil etilmoqda. Quyidagilar qurilishning meʼyoriy-texnik bazasini takomillashtirishning asosiy yoʻnalishlari hisoblanadi: qurilishda loyihalashtirish, texnik-iqtisodiy asoslarni ishlab chiqish, meʼyoriy va texnik hujjatlar milliy meʼyorlari tizimini shakllantirish; istiqbolli qurilish materiallarini, tejamli, hajmli-rejalashtirilgan va texnik yechimlarni keng qoʻllash asosida qurilishning resurslarini tejovchi yangi usullari va texnologiyalarini ishlab chiqish; kichik va oʻrta tadbirkorlikni birinchi navbatda taʼminlagan holda yangi uslubiy asosda ommaviy qoʻllaniladigan loyiha mahsulotlari fondini qayta tiklash va kengaytirish; qurilish qiymatini arzonlashtirish, sifatini oshirish asosida qurilish ishlarini samaradorligini, mamlakatimiz pudrat qurilish tashkilotlarining raqobatbardoshliligini oshirish; loyiha mahsulotlari va materiallari loyihalash, muhandislik-qidiruv ishlarini sertifikatsiyalash markazlarini tashkil etishga koʻmaklashish. Loyihalashtirish va qurilish-montaj ishlarining sifatini oshirish, xavfsizligini taʼminlash uchun: investitsiya jarayonining barcha bosqichlarida — biznes-reja va TIAni ishlab chiqishdan tayyor qurilish obyektini qabul qilishgacha boʻlgan davrda mustaqil ekspertiza qilish mexanizmini joriy etish; qurilish ishlarini bajarish yuzasidan pudrat shartnomasida tayyor obyektlarni qabul qilish davrida qabul komissiyasi tomonidan obyektiv sabablarga koʻra topilmaydigan nosozliklar va boshqa buzilishlarni bartaraf etish boʻyicha pudratchining muddatli kafolat majburiyatlarini joriy etish; meʼyoriy-texnik hujjatlarni, qurilish meʼyorlari va qoidalarini, standartlarini takomillashtirish nazarda tutilmoqda. 1998— 2000-yillarda qurilishni davlat va xoʻjalik organlari tomonidan boshqarish funksiyalarini cheklash, maʼmuriy-buyruqbozlik usullariga asoslangan tor idoraviy boshqaruvdan loyiha va qurilish faoliyatini funksional boshqaruvga quyidagi yoʻllar bilan oʻtishni taʼminlash: 1. Qoidaga koʻra, bir-ikki boʻgʻinli tizimiga oʻtgan holda tarmoqning xoʻjalik boshqaruvi boʻgʻinlarini qisqartirish. 2. Markazlashtirishdan chiqarish va pudrat qurilish tashkilotlari hamda qurilish industriyasi korxonalari faoliyatining idoraviy xususiyatlarini bartaraf etish. 3. Barcha loyiha tashkilotlariga mustaqil tashkilot maqomini berish. 4. “Davarxitektqurilish” qoʻmitasiga qurilish faoliyatini davlat tomonidan boshqarish boʻyicha kuyidagi asosiy funksiyalarini yuklash: qurilish, arxitektura va shaharsozlik sohasida davlat siyosatini oʻtkazish, tarmoqni rivojlantirish konsepsiyasini shakllantirish; qurilish ishlab chiqarishda, kapital qurilishning axborot bazasini yaratishda yagona ilmiy va texnikaviy siyosatni oʻtkazish; qurilish faoliyatini davlat tomonidan tartibga solish shakllari va usullarini ishlab chiqish; investitsiya loyihalari va qurilish ishlarining sifatini ekspertiza qilish boʻyicha mustaqil firmalarning faoliyati monitoringini amalga oshirish; qurilishda meʼyoriy-huquqiy hujjatlarni ishlab chiqish va ularning monitoringini taʼminlash; investitsiya loyihalari va qurilish ishlarining sifatini ekspertiza qilish; qonun hujjatlarida belgilangan tartibda loyihalash, qurilish-montaj, tuzatish va foydalanish ishlari turlarini litsenziyalash. Mintaqalarda “Davarxitektqurilish” qoʻmitasi vakolatiga kiruvchi masalalar boʻyicha davlat boshqaruvi organlari funksiyalarini uning hududiy organlari, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi va hokimlar vakolatiga kiruvchi masalalar boʻyicha esa — ularga boʻysunuvchi kapital qurilish boshqarmalari va boʻlimlari amalga oshiradilar 2000-yilda qurilish tashkilotlarini asosan boshqarishning bir-ikki boʻgʻinli tizimiga oʻtkazish maqsadida: xoʻjalik-maʼmuriy boshqaruvning respublika va viloyat organlari koʻrinishidagi ustqurtma tuzilmalarni bosqichma-bosqich tugatish; qurilishning ayrim sohalarini monopoliyalashtirib olgan birlashmalar va tashkilotlarni, birinchi navbatda “Oʻzjamoaqurilish” uyushmasi, “Oʻzdehqonchilikqurilish” birlashmasi, “Oʻzsanoatxoʻjalikqurilish” davlat korporatsiyasi tizimlarini tugatish yoki majburiy ravishda ixchamlashtirish; ustqurtma tuzilmalari boʻlmagan trestlar negizida mustaqil qurilish-xoʻjalik tashkilotlarini tashkil etish; davlat korxonalari va tashkilotlari, shu jumladan ishlamaydigan va (yoki) ortiqcha ishlab chiqarish quvvatlari va maydonlari, bankrot boʻlgan zarar koʻrib ishlovchi va surunkali past rentabelli korxonalar negizida xususiy qurilish tashkilotlarini tashkil etish, boshlangʻich qurilish boʻlinmalariga mustaqil yuridik shaxs maqomini berish yoʻli bilan xususiylashtirish jarayonlarini chuqurlashtirish; pudrat ishlari bozorida faqat respublika emas, balki xorijda ham xorijiy kompaniyalar bilan raqobatlasha oladigan moliya-qurilish guruhlari shaklidagi bank sarmoyasi ishtirokidagi harakatchan qurilish kompaniyalarini shakllantirishga koʻmaklashish moʻljallangan. Kuyidagi tashkiliy-huquqiy tuzilmalar pudrat qurilish faoliyatida boshlangʻich xoʻjalik boʻgʻinining asosiy subyektlari hisoblanadi: xususiy qurilish firmalari va kichik korxonalar va tashkilotlar shaklidagi boshqa xoʻjalik jamiyatlari va shirkatlar. aksiyadorlik jamiyatlari, shu jumladan chet el sarmoyasi ishtirokidagi aksiyadorlik jamiyatlari qurilish trestlari. Tarmoqdagi institutsional islohotlarni oʻtkazish davomida loyihalash va ilmiy-tadqiqot institutlarini respublika tarmoq tuzilmalari boʻysunishidan, ularga loyihalash boʻyicha xizmatlar bozorida mustaqil ishlash huquqini bergan holda, chiqarish moʻljallanmoqda. Jahon amaliyotida foydalanilayotgan loyihalarni faol boshqarish (menejment loyihasi) tizimi yanada rivojlanadi. Bunday tizimni shakllantirishda loyiha buyurtmachilariga keng ahamiyat beriladi. Mahalliy xomashyo va yuqori samarali texnologiyalaridan yuqori darajada foydalanish asosida respublikada qurilish materiallarining zamonaviy turlarini mamlakatimizda ishlab chiqarishni tashkil etish kapital qurilish sohasida ilmiy va texnik izlanishlarning muhim yoʻnalishi hisoblanadi. Quyidagilar istiqbolli texnologiyalarning asosiy yoʻnalishlari hisoblanadi: binolar va inshootlarni monolit usulda qurish hisobiga yigʻma temir-beton konstruksiyalarini qoʻllashning qisqartirish: xususiy qurilish bozorida talabni qondiradigan yengillashtirilgan turdagi konstruksiyalarni joriy etish; sanitariya-texnika asbob-uskunalarining dizaynini hamda suv taʼminoti va oqovalarni biokimyoviy tozalashning resurs-energiyani tejash koʻrsatkichlarini yaxshilash; qurilishni arzonlashtiradigan va uning sifat tavsifini yaxshilaydigan asosan yangi qurilish materiallarini qoʻllash.