Taʼlim muassasalari uchun matbaa mahsulotlari xavfsizligi talablarini belgilashning texnik reglamentini tasdiqlash toʻgʻrisida
(resolution, 2025-11-26)

Bugungi kunda darslik va oʻquv-metodik majmualar sifatiga qoʻyilayotgan talablarning ortishi ularni yaratish jarayoniga matbaa sohasining soʻnggi yutuqlarini qoʻllash, oʻquvchilarning hayoti va sogʻligʻi uchun xavfsiz, foydalanish uchun qulay boʻlgan matbaa mahsulotlarini ishlab chiqarish, ushbu faoliyatni texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarni qayta koʻrib chiqish zaruratini yuzaga keltirmoqda. “Texnik jihatdan tartibga solish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Oʻzbekistonning yangi taraqqiyot davrida taʼlim-tarbiya va ilm-fan sohalarini rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2020-yil 6-noyabrdagi PF-6108-son Farmoniga muvofiq maktabgacha, umumiy oʻrta va oʻrta maxsus hamda professional taʼlim sohasida foydalaniladigan matbaa mahsulotlarining xavfsizligiga qoʻyiladigan talablarni belgilash, foydalanuvchilarning hayoti va sogʻligʻini saqlash, atrof muhitni muhofaza qilish, shuningdek, nashr etilayotgan darsliklar va oʻquv-metodik majmualarning matbaa sifatini ilgʻor xorijiy tajriba asosida yanada oshirish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 6-noyabrdagi PF-6108-son Farmoni 1-bandiga muvofiq dunyo miqyosidagi bugungi keskin raqobatga bardosh bera oladigan milliy taʼlim tizimini yoʻlga qoʻyish, darslik va oʻquv qoʻllanmalarini zamon talablari asosida takomillashtirish, ularning yangi avlodini yaratish, oʻquv dasturlari va standartlarini optimallashtirish Oʻzbekistonning yangi taraqqiyot davrida taʼlim-tarbiya va ilm-fan sohalarini yanada rivojlantirishning asosiy yoʻnalishlaridan biri etib belgilanganligi maʼlumot uchun qabul qilinsin. 2. Quyidagilarni nazarda tutuvchi Taʼlim muassasalari uchun matbaa mahsulotlari xavfsizligi talablarini belgilashning texnik reglamenti 1-ilovaga muvofiq tasdiqlansin va ushbu qaror rasman eʼlon qilingan kundan eʼtiboran olti oy oʻtgandan soʻng amalga kiritilsin: maktabgacha, umumiy oʻrta va oʻrta maxsus hamda professional taʼlim sohasida foydalaniladigan matbaa mahsulotlarining xavfsizligiga qoʻyiladigan talablar; yozuv uchun moʻljallangan matbaa mahsulotlariga qoʻyiladigan xavfsizlik talablari; oʻquv nashrlari va qoʻshimcha taʼlim uchun nashrlar xavfsizligiga qoʻyiladigan talablar; yozuv uchun matbaa mahsulotlari, oʻquv nashrlari va qoʻshimcha taʼlim nashrlarini qadoqlashga doir talablarni belgilash; matbaa mahsulotini identifikatsiyalash, namunalarni tanlash va nazorat qilish uslublari. 3. Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining 2-ilovaga muvofiq ayrim qarorlari ushbu qaror rasman eʼlon qilingan kundan eʼtiboran olti oy oʻtgandan soʻng oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin. 4. Xalq taʼlimi vazirligi, Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi hamda Investitsiyalar va tashqi savdo vazirligi huzuridagi Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi ushbu qarorning maqsadi, mazmun-mohiyati va ahamiyati toʻgʻrisida aholi, shuningdek, tadbirkorlik subyektlari keng xabardor qilinishini taʼminlasin. 5. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari — turizm va madaniy meros vaziri A.A. Abduhakimov zimmasiga yuklansin. 1. Mazkur Reglament maktabgacha, umumiy oʻrta va oʻrta maxsus hamda kasbiy taʼlim (keyingi oʻrinlarda — OʻMKT) sohasida foydalaniladigan matbaa mahsulotlarining xavfsizligiga qoʻyiladigan talablarni belgilaydi. Ushbu Reglament foydalanuvchilarning hayoti va sogʻligʻini saqlash, atrof-muhitni muhofaza qilish, shuningdek, isteʼmolchilarning chalgʻishiga olib keluvchi harakatlarning oldini olish maqsadida ishlab chiqilgan va matbaa mahsulotlarining quyidagi turlari uchun taalluqli hisoblanadi: a) yozuv uchun matbaa mahsulotlari: maktab daftarlari; umumiy daftarlar; kundalik reyting daftarlari; rasm chizish uchun daftar va albomlar; boʻyash uchun albomlar; b) oʻquv nashrlari: darsliklar; oʻquv qoʻllanmalari; oʻquv-metodik majmualar (oʻqituvchi uchun metodik qoʻllanmalar, praktikumlar); amaliy qoʻllanmalar (mashq daftari, husnixat daftari, oʻquvchilar uchun ish daftari, masalalar toʻplami albomi, ijodiy vazifalar uchun daftarlar); Nashr huquqi (litsenziya, franshiza va boshqa kelishuv) asosida Oʻzbekistonda chop etiladigan xorijiy nashrning texnik parametrlari oʻzgarishsiz qoldirilishi mumkin. 2. Ushbu Reglamentda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi: matnning koʻrinishi — qogʻozning sifati (oqligi, noshaffofligi, silliqligi, zichligi, ogʻirligi) hamda bosma sifati (terish belgisi va fonning kontrastligi, boʻyoqning toʻyinganligi va mustahkamligi); zararli moddalar — mahsulotdan foydalanish vaqtida, mahsulot ishlab chiqarilgan materialda ruxsat etilgan konsentratsiyalar miqdoridan (keyingi oʻrinlarda — REKM) yuqori miqdorda mavjud boʻlganda foydalanuvchining sogʻligʻi uchun salbiy oqibatlarni keltirib chiqarishi mumkin boʻlgan kimyoviy moddalar; mahsulotni muomalaga chiqarish — ishlab chiqaruvchi, sotuvchi yoki xorijiy ishlab chiqaruvchi funksiyasini bajaruvchi shaxsning omborxonasidan joʻnatiladigan yoki omborxonaga joylanmasdan yuklanadigan yoxud Oʻzbekiston Respublikasi hududida sotish uchun import qilinadigan mahsulot; gigiyenik xavfsizlik talablari — nashrning turi, bir vaqtda oʻqiladigan matnning hajmi va mahsulotdan foydalanuvchining yoshiga bogʻliq holda matbaa mahsulotlari, shriftli bezatish parametrlari va matnlarni bezatish usullariga qoʻyiladigan talablar; makulatura — qogʻoz va kartondan tayyorlangan, mahsulot sifatida xizmat muddatini oʻtagan qogʻoz sanoati chiqindilari; yot moddalar — oʻquvchi sogʻligʻi va matbaa mahsulotining sifatiga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlgan ifloslanishlar, turli qoldiqlar, dogʻlar va shu kabi matbaa mahsuloti tarkibi uchun begona qoʻshilmalar; shriftning meʼyoriy yozilish shakli — bu garnituraga bogʻliq holda tegishlicha 66,5 % dan 78 % gacha boʻlgan shrift (ochko) enining uning balandligiga nisbati; optik zichlik — shaffof obyektlar tomonidan yorugʻlikning susaytirilishi yoki noshaffof obyektlar tomonidan qaytarilishi oʻlchovi. Bu oʻtkazish (qaytarish) koeffitsiyentiga teskari boʻlgan kattalikning oʻnli logarifmi; asl nusxa — maket — har bir sahifasi chop etiladigan nashrning tegishli sahifasiga toʻla mos keladigan nashr (kitob) asl nusxasi; matbaa materiallari — qogʻoz, karton, yelimlovchi materiallar, matbaa boʻyogʻi, laminatsiya uchun plyonka va b.; mahsulotdan foydalanuvchilar — mazkur Reglamentning obyekti boʻlgan mahsulotlardan foydalanuvchi taʼlim muassasalari oʻquvchilari; mahsulotni sotib oluvchi — mahsulotni sotib olmoqchi boʻlgan yoki sotib olgan jismoniy yoki yuridik shaxs; oʻqishga qulaylik — bosma belgilar (shrift oʻlchami), garnitura (shrift rasmi) va bosma boʻyoqlar rangi, terish sahifasi formati va sahifada joylashuv tavsifi (qator uzunligi, qatorlararo masofa — interlinyaj, hoshiya oʻlchami), shrift sigʻimi (terish zichligi)ning oʻqish vaqtida koʻrishga taʼsiri; kimyoviy xavfsizlik — mahsulotning holati boʻlib, bunda foydalanuvchining sogʻligʻiga zarar yetkazilishi yoki kimyoviy moddalar konsentratsiyasining oshishi tufayli uning sogʻligʻiga xavf solinishi bilan bogʻliq xavf-xatar mavjud boʻlmasligi; birlashgan oʻquv nashrlari — ikkita sinf uchun moʻljallangan nashrlar; CMYK — (Cyan — koʻk, Magenta — qirmizi, Yellow — sariq, Keu yoki Black — qora ranglar kombinatsiyasi). Matbaa sohasida koʻp rangli tasvirlar uchun ushbu toʻrt xil boʻyoqdan foydalaniladi. Ularning aralashuvidan tabiatda bor barcha ranglar hosil qilinadi. CMYKdan foydalangan holda kollaj yoki kompozitsion tasvirlar, illustratsiya va turli dizayn elementlari aks ettiriladi; bl/kv — belgi kvadrat. Bu matn sahifasida 18,048 mm uzunlikda nechta terish belgisi mavjudligini bildiradi. 3. Yozuv uchun moʻljallangan matbaa mahsulotlarini ishlab chiqarishda qoʻllaniladigan matbaa materiallari ularning sogʻliq uchun xavfsizligini tasdiqlovchi sanitariya-epidemiologik xulosalarga ega boʻlishi kerak. 4. Yozuv uchun moʻljallangan matbaa mahsulotlari kimyoviy xavfsizlik talablariga toʻliq javob berishi va ushbu Reglamentga 1-ilovada keltirilgan koʻrsatkichlardan oshadigan miqdorda model (havoli va suvli) muhitga zararli moddalar chiqarmasligi kerak. 5. Yozuv uchun moʻljallangan matbaa mahsulotlarining koʻrsatkichlari ushbu Reglamentga 2-ilovadagi Yozuv uchun matbaa mahsulotlarining parametrlarida keltirilgan talablarga muvofiq boʻlishi kerak. Gazeta qogʻozi va yaltiroq (boʻrlangan) qogʻozlardan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi, qayta foydalanish uchun moʻljallanmagan bosma mahsulotlar (imtihon biletlari, topshiriqli kartochkalar, test savollari, krossvordlar va shu turdagilar) bundan mustasno. Yozuv uchun moʻljallangan matbaa mahsulotlarining muqovasida rangli rasm, kollaj yoki kompozitsion tasvir, illustratsiya va dizayn elementlarini hosil qilishda toʻrt xilgacha rangli boʻyoq (CMYK)dan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi. 6. Muqova uchun — daftar muqova qogʻozi, shuningdek, silliqligi, mexanik zichligi va yelimlanish darajalari boʻyicha mos keladigan boshqa turdagi muqova qogʻozlaridan foydalaniladi. Hajmi 24 varaq va undan yuqori boʻlgan maktab daftarlarining muqovalari uchun bogʻlovchi (pereplyot) va boshqa materiallardan foydalanishga ruxsat beriladi. 7. Yozuv daftarlaridagi chiziqlarning joylashishiga qarab ularning quyidagi turlari belgilanadi: 1,2 — bitta gorizontal chiziq; 3 — turli intensivlikdagi ikkita gorizontal chiziq; 4 — siyrak uchraydigan qiya chiziqli turli intensivlikdagi ikkita gorizontal chiziq. Katakli daftarlar uchun quyidagi chiziq parametrlari belgilanadi: 5 — 5x5 mm ±0,05 oʻlchamli katak; 6 — 7x7 mm ±0,05 oʻlchamli katak. Ushbu Reglamentning oltinchi va yettinchi bandlarida belgilangan koʻrsatkichlardan farqlanish darajasi bir sahifada 1,5 mm dan oshmasligi kerak. 8. Maktab daftarlarining chiziqlari va hoshiyalar oʻlchamlari ushbu Reglamentga 3-ilovada koʻrsatilgan talablarga toʻliq javob berishi kerak. 9. 12 varaqli maktab daftarlari ushbu Reglamentning yettinchi bandida koʻrsatilgan 1, 2, 3, 4, 5, 6-turdagi chiziqlardan foydalangan holda, 18 va 24 varaqli hamda undan yuqori boʻlgan daftarlar — 2 va 5 turdagi chiziqlar bilan tayyorlanishi kerak. Asosiy chiziqlar rangi — binafsharang, yashil, havorang, kulrang hamda yon hoshiya chiziqlari — qizil rangda boʻlishi kerak. Qatorlarda chiziqlarning uzilishi, boʻyoqlarning turlicha toʻyinganlikda boʻlishi va chaplanishi, bosiluvchi elementlarning yuzada aks etmasligi, yon hoshiyalarsiz chop etilishiga yoʻl qoʻyilmaydi. Tutash ichki va keyingi betlarning gorizontal chiziqlari bir-biriga mos tushishi kerak. Chiziqlar orasidagi chegaraviy farqlanish 2,0 mm dan oshmasligi kerak. 10. Kundalik reyting daftarlari Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi bilan kelishilgan namuna — etalonga muvofiq chop etilishi kerak. 11. Rasm chizish daftari va albomlar tayyorlanadigan qogʻozda belgilangan meʼyorlardan ortiq yot moddalar boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydi. Rasm chizish daftari va albomlar tayyorlanadigan qogʻozda 1 m2 da maydoni 0,5 mm2 gacha boʻlgan yot moddalar soni 100 tagacha boʻlishi mumkin, maydoni 0,5 mm2 dan yuqori boʻlgan yot moddalar boʻlishiga ruxsat etilmaydi. 12. Boʻyash uchun albomlarda rasm elementlarining minimal chiziqli oʻlchamlari 0,5 mm dan kam boʻlmasligi kerak. 13. Yozuv uchun moʻljallangan matbaa mahsulotlarining chetlari tekis kesilgan boʻlishi, qirralarida yorilish, dogʻlar, yirtilgan va bukilgan joylar, gʻijimlar, xira chiziqlar, halqalarning koʻtarilib yoki tushib qolishi, mahsulot koʻrinishini yomonlashtiradigan boshqa kamchiliklar boʻlmasligi kerak. 14. Yozuv uchun moʻljallangan matbaa mahsulotlariga quyidagilarni joylashtirishga ruxsat etiladi: birinchi sinf oʻquvchilari daftari muqovasining birinchi va toʻrtinchi betlarida Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi bilan kelishilgan holda maʼlumotnoma materiallar beriladi. Bunda muqovaning birinchi betida ijtimoiy-gumanitar fanlar, matematika, tabiiy va texnik fanlar rivojiga hissa qoʻshgan olimlar, buyuk mutafakkirlar, davlat arboblari, yozuvchi va shoirlarning portretlari, ular toʻgʻrisida tasdiqlangan qisqacha maʼlumot, allomalarning ijodi va kashfiyotlari, hikmatli soʻzlari, mamlakatimizning qadimiy va zamonaviy shaharlari, tarixiy obidalar va zamonaviy inshootlar tasvirlaridan; muqovaning toʻrtinchi sahifasida maʼlumotnoma materiallar, alifbo, Davlat madhiyasi, tarixiy sanalar va imlo qoidalari, Pifagor jadvali, muammoli topshiriqlar, turli oʻlchov birliklari, misol va vazifalarni yechish uchun namunalar, shuningdek, maxsus QR yoki shtrix kodlardan foydalanish tavsiya etiladi. 15. Yozuv uchun moʻljallangan matbaa mahsulotlarining muqovalarida milliy maʼnaviyatimiz, qadriyatlarimiz, anʼana va urf-odatlarimizga zid hamda yosh avlod ongi, bilim doirasi va dunyoqarashiga salbiy taʼsir koʻrsatuvchi, shuningdek, reklama tavsifidagi maʼlumot (tasvir)larni joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi. 16. Oʻquv nashrlari kimyoviy xavfsizlik talablariga javob berishi va model (havoli va suvli) muhitga ushbu Reglamentga 1-ilovada keltirilgan koʻrsatkichlardan oshadigan miqdorda zararli moddalar chiqarmasligi kerak. 17. Oʻquv nashrlari hamda oʻqituvchilar uchun metodik qoʻllanmalar parametrlari ushbu Reglamentga 4-ilovada keltirilgan talablarga javob berishi kerak. Oʻquv nashrlarini ishlab chiqarishda faqat ushbu maqsadlar uchun moʻljallangan qogʻozdan, shu jumladan ofset, tipografik, kitob-jurnal, mashinada yengil boʻrlangan (Machine Finished Coated) va shunga oʻxshash turdagi qogʻozlardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi. Oʻquv nashrlarini ishlab chiqarishda gazeta qogʻozi va yaltiroq (toʻliq boʻrlangan) qogʻozdan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi. Quyidagilarga: oʻquv nashrlarining muqovasini ishlab chiqarishda yaltiroq (toʻliq boʻrlangan) qogʻozdan foydalanishga; qayta foydalanish uchun moʻljallanmagan bosma mahsulotlarni (imtihon biletlari, topshiriqli kartochkalar, test savollari, krossvordlar va shu turdagilar) ishlab chiqarishda gazeta qogʻozi va yaltiroq (toʻliq boʻrlangan) qogʻozlardan foydalanishga; oʻquv nashrlarning muqovalari va matnida rangli rasm, kollaj yoki kompozitsion tasvir, illustratsiya va dizayn elementlarini hosil qilishda toʻrt xilgacha rangli boʻyoqlar (CMYK)dan foydalanishga ruxsat etiladi. 18. Yosh toifasiga qarab nashrlar: 1 — 4-sinflar; 5 — 9-sinflar; 10-11-sinflar hamda OʻMKTga moʻljallanadi. 19. Nashr vazni (darsliklar uchun): 1 — 4-sinflar uchun 400 (± 10 foiz) g dan; 5-6-sinflar uchun 500 (± 10 foiz) g dan; 7 — 9-sinflar uchun 500 (± 10 foiz) g dan; 10-11-sinflar hamda OʻMPT uchun 600 (± 10 foiz) g dan oshmasligi kerak. Nashrning ogʻirligini 10 foizdan koʻp boʻlmagan miqdorda oshirishga ruxsat beriladi. Ogʻirligi 600 g dan yuqori nashrlar faqat kutubxonada foydalanishga moʻljallanadi. 20. Taqdim qilish tavsifi va bir vaqtda oʻqish uchun moʻljallangan axborot materialining hajmiga hamda oʻzlashtirilishga qarab oʻquv fanlari boʻyicha nashrlar quyidagilarga ajratiladi: gumanitar: alifbo, ona tili, jamiyatshunoslik, atrofimizdagi olam, adabiyot, lingvistika (tilshunoslik: oʻzbek va xorijiy tillar), hayotiy faoliyat xavfsizligi asoslari, estetik sikl fanlari, jismoniy tarbiya, mehnat taʼlimi, chaqiriqqacha tayyorlash va h.k., ijtimoiy (jamiyat) fanlar: tarix, davlat huquqi, mantiq, psixologiya va h.k.; tabiiy: fizika, kimyo, geografiya, biologiya, astronomiya va h.k.; formal: matematika, algebra, informatika va h.k.; oʻrta maxsus va professional taʼlim uchun maxsus fanlar. 23. Oʻquv nashrlarining asosiy dizayn elementlariga (garnitura, shrift oʻlchami, qatorning uzunligi va boshqa koʻrsatkichlar) qoʻyiladigan gigiyenik talablar bolalarning yosh toifalari, xususan, koʻrish analizatorning rivojlanish xususiyatlari bilan belgilanadi. Oʻqish paytida koʻrish yuklamasining kattaligi koʻrish va qulay oʻqiluvchanlik sharoitlariga bogʻliq. 24. Nashr asl nusxa — maketini yaratishda turli xil kompyuter va dasturiy taʼminotlardan foydalanilishi tufayli matbaa mahsulotlaridagi matn shrifti oʻlchamlari mutlaq oʻlchamda — mm va Reglamentga 5-ilovaga muvofiq nisbiy oʻlchamlarda — kegllarda beriladi. 25. Mashq va ish daftarlarida oʻquvchi tomonidan vazifalarning bajarilishi uchun har bir sahifada kamida 30 foiz boʻsh joy ajratiladi. 26. Umumiy oʻrta taʼlim va OʻMKT uchun oʻquv nashrlarida: a) meʼyoriy yoki keng, yorqin yoki nimqora yoziladigan shriftlar qoʻllanadi; b) gumanitar fanlar boʻyicha faqat sheʼrlar va soʻz roʻyxatlari uchun matnni ikki ustunda terishga ruxsat etiladi, ustunlar orasidagi masofa esa 12 mm (1 — 4-sinflar), alifboda — 12 mm, ixtisoslashtirilgan maktablar uchun — 16 mm, oʻrta va yuqori sinflar (5 — 11-sinflar) va OʻMKT uchun — 9 mm; tabiiy fanlar boʻyicha ikki ustunli qilib terish 5-6-sinflar uchun moʻljallangan nashrlarda faqat qoʻshimcha matnlar, 7 — 9-, 10-11-sinflar hamda oʻrta maxsus va kasbiy taʼlim muassasalari uchun asosiy va qoʻshimcha matnlarda ruxsat etiladi. Bunda satr uzunligidan tashqari 10- va 11-ilovalar qayd etilgan talablarga rioya qilinishi shart. Ustundagi satr uzunligi tartibga solinmaydi; v) ixtisoslashtirilgan maktablar uchun faqat kesma yoki yangi kam kontrastli shriftlar guruhi qoʻllanadi; g) kimyoviy formulalar asosiy elementlarining shrift oʻlchami qoʻshimcha matn shrift oʻlchamidan kichik boʻlmasligi, formulalar yordamchi elementlarining shrift oʻlchami esa kamida 6 kegl boʻlishi lozim; yuqori satr formulalarining satrosti elementlari va yuqori satr formulalarining satrusti elementlari orasidagi interliniyajni oshirish 7 — 11-sinflar va OʻMKT uchun kamida 2 punkt boʻlishi kerak; kimyoviy formulalarni oʻz ichiga olgan matndagi interliniyajni oshirish sahifada bir xil boʻlmasligi mumkin; d) qoʻllash mumkin emas: tor yoziladigan shriftlar; matnning asosiy qismini boʻyoq fonida chop etish (vivorotka); yozuv, mashq va ish daftarlarida yozish uchun moʻljallangan maydonlarda rangli va kulrang fon; asosiy va qoʻshimcha matn uchun uchta yoki undan ortiq ustunli terish. Bunda oq qolip-plashka bilan nashr matnini ajratib koʻrsatishda shriftning yorqinlik darajasi kamida 70 foiz boʻlishi kerak; e) matnli jadvallarda satr uzunligi tartibga solinmaydi; j) rasmlar uchun izohlarni yozishda qoʻshimcha matn uchun belgilangan kegldan kam boʻlmagan shrift qoʻllaniladi; z) koʻrgazmali tasvirlar ostidagi izohli yozuvlarning shrift oʻlchami asosiy matn shrifti oʻlchamidan faqat 2 punkt kichik boʻlishi mumkin. 27. Alifboni bezashda: a) balandligi 18 — 36 keglli shrift, kesma garnitura ishlatiladi; b) ustunlardagi soʻzlar roʻyxati va ustunlar orasidagi masofa 12 mm dan kam boʻlmagan holatda yoʻl qoʻyiladi; v) sahifadagi boʻgʻin koʻchirishlar soni 4 tadan oshmasligi kerak; g) qator uzunligi tartibga solinmaydi; d) shrift oʻlchami 18 kegl boʻlganda qatorning sigʻimi kirill grafikasi uchun 5,4 dan va lotin grafikasidan foydalanish uchun 6,0 bl/kv dan oshmasligi kerak; e) alifboning harfga doir sahifasida rasmlarga ajratilgan umumiy maydon kamida 50 foizni, harfdan tashqari qismida kamida 30 foizni tashkil etishi tavsiya etiladi. 28. 1 — 4-sinflar uchun oʻquv adabiyotlarida: a) kesma yoki yangi kam kontrastli shriftlar guruhlari qoʻllaniladi; b) 200 belgidan ortiq hajmdagi matn rangli (kulrang) fonda chop etilganda, interlinyaj avto yoki avto + 2 punktga oshirilishi kerak. Bunda shriftlar normal yoki keng, yorugʻ yoki yarim qalin chiziqli boʻlgan “sans-serif” guruhidan tanlanishi lozim; v) soʻzlararo oraliq asosiy matn shrifti balandligining 110 foizdan 150 foizgacha qismini tashkil etishi kerak; g) 1 — 11-sinflar nashrlaridagi matnlarni ajratib koʻrsatish uchun koʻpi bilan 6 ta rangli boʻyoqlardan, shu jumladan, ularning tuslaridan (10 — 100 foizgacha intensivlikda) foydalanishga ruxsat beriladi, oʻrta maxsus va kasbiy taʼlim muassasalari oʻquvchilariga moʻljallangan nashrlarda esa rangli boʻyoqlardan foydalanish tavsiya etilmaydi d) rasm ostiga yozuv qoʻyish uchun balandligi asosiy matn shrifti balandligidan 4 punktdan koʻp boʻlmagan shriftdan foydalanish tavsiya etiladi; e) oʻqlari qiya boʻlgan yumaloq harflardan iborat shriftlardan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi (mediyeval guruhi shriftlari). 1 — 4-sinflar uchun chop etiluvchi matematikaga doir nashrlar uchun qatorning uzunligi minimal 90 mm boʻlganda 14 keglga ruxsat etiladi. 2 — 4-sinflar uchun tabiatshunoslik boʻyicha oʻtkaziluvchi praktikumlarda sigʻimi 7,7 bl/kv dan kam boʻlmagan 12 kegl balandlikdagi shriftdan, matn hajmi 200 belgidan oshmaydigan qoʻshimcha matn uchun 11 kegldan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi. 1 — 4-sinflar uchun oʻquv nashrlarining matnli bezatilishi mazkur Reglamentga 6-ilovada keltirilgan talablarga javob berishi kerak. j) 1 — 4-sinf nashrlarida asosiy va qoʻshimcha matn hamda ajratmalar (sarlavhalardan tashqari) uchun shrift bezatishning oltitadan koʻp boʻlmagan farqlanuvchi varianti (kegl yoki garnitura, uning yozuv uslubi, rangli ajratmalarning mavjudligi) qoʻllanishi tavsiya etiladi. 29. 5 — 9-sinflar, 10-11-sinflar va OʻMKT uchun oʻquv nashrlarida: a) soʻzlararo oraliq asosiy matn shrifti balandligining yarmidan kam boʻlmasligi kerak; b) matnni ajratib koʻrsatish uchun uchtadan ortiq rangli boʻyoqdan foydalanish mumkin emas; v) uch yoki undan ortiq ustunlarga soʻz va soʻz birikmalari roʻyxatini joylashtirishga ruxsat beriladi (gumanitar fanlar boʻyicha nashrlarda), xronologik materiallar faqat ustunlar orasidagi masofa 9 mm dan kam boʻlmagan holatda, 6 mm dan kam boʻlmagan ajratuvchi chiziq boʻlganda ruxsat etiladi; g) koʻrgazmali tasvirlar (grafik, chizma, jadval, diagramma va boshqalar) uchun boʻyoqlar miqdori tartibga solinmaydi. Koʻrgazmali tasvirlardagi yozuvlar uchun shrift oʻlchami kamida 8 kegl boʻlishi lozim. 5 — 9-sinflar, 10-11-sinflar va OʻMPT uchun oʻquv nashrlarining matnli bezatilishiga qoʻyiladigan talablar mazkur Reglamentga 7 — 11-ilovalarda keltirilgan. 30. 1 — 4-sinflar uchun oʻquv nashrlarida kartografik yozuvlar uchun shrift kegli 10 dan kam boʻlmasligi, 5 — 9-sinflar uchun — 9 dan kam boʻlmasligi, 10-11-sinflar va OʻMKT uchun — 8 dan kam boʻlmasligi kerak. 31. Birlashgan oʻquv nashrlarining matnli qismida 1-2-sinflar uchun kegli 16 boʻlgan shriftdan, 2-3 va 3-4-sinflar uchun 14 dan kam boʻlmagan, 4-5-sinflar uchun 12 dan kam boʻlmagan, 5-sinf va undan yuqori sinflar uchun esa 11 kegldan foydalanishga ruxsat etiladi. 33. Birinchi yosh guruhiga doir bolalar uchun nashrlar matnida quyidagilarga yoʻl qoʻyilmaydi: rangli boʻyoqlar (ajratishlardan tashqari); shriftni belgilash (vivorotka); koʻp ustunli terish (sheʼrlardan tashqari); chizilgan shriftlar (ajratishlardan tashqari). Ikkinchi toifaga doir nashrlarda rangli fonda rangli boʻyoq bilan bosib chiqarishda matn hajmi 200 belgigacha boʻlganda shriftning kegli kamida 20 boʻlishi kerak. Sheʼrlar uchun ustunlar orasidagi masofa 12 mm dan kam boʻlmagan ikkita ustunli terishga ruxsat beriladi. Chizilgan shriftlardan foydalanganda ularning oʻlchamlari — kegli 20 dan kam boʻlmasligi kerak. Agar asosiy matn shriftining kegli 16 dan kichik boʻlsa, matnni rangli boʻyoqlar bilan ajratishda shriftining kegli 18 dan kam boʻlmasligi kerak. Nashr sahifasida rasmlarning maydoni 50 foizdan kam boʻlmasligi kerak. Koʻp boʻyoqli rasmlarda (rangli, kulrang fonda) kesma shriftlardan foydalanish kerak, shrift kegli 18 dan kam boʻlmasligi, sahifadagi matn hajmi 200 belgi yoki undan kamroq boʻlganda 16 kegl ishlatilishi, interlinyaj (qatorlar orasi) 4 punktdan kam boʻlmasligi kerak. Birinchi yosh guruhi uchun nashrlarning matnli bezatilishiga qoʻyiladigan talablar ushbu Reglamentga 12-ilovada keltirilgan. 34. Ikkinchi yosh guruhidagi bolalar uchun nashrlar matnida quyidagilar qoʻllanilmasligi kerak: rangli boʻyoqlar; shriftni belgilash (vivorotka); koʻp ustunli terish; chizilgan shriftlar. Asosiy va qoʻshimcha matnni rangli, kulrang fonda hamda koʻp boʻyoqli tasvirlarni chop etish uchun quyidagi shriftli bezatilishdan foydalanish kerak: nimqora, meʼyoriy yoki keng toʻgʻri yoziladigan kesma shriftlar; asosiy matn shriftining kegli 14 punktdan kam boʻlmasligi kerak; hajmi har bir sahifada 200 belgidan koʻp boʻlmagan qoʻshimcha matn shriftining kegli 12 punktdan kam boʻlmasligi kerak; shriftni belgilab bosish uchun fonning optik zichligi 0,5 dan kam boʻlmasligi kerak. Hajmi har bir sahifada 600 belgidan koʻp boʻlgan qoʻshimcha matn uchun asosiy matn uchun belgilangan shrift bezatilishi qoʻllanilishi kerak. Rasmlar ostidagi yozuvlar uchun 12 punktdan kam boʻlmagan shriftdan foydalanish va ularni rasmning chetidan 4 mm dan kam boʻlmagan masofada joylashtirish tavsiya etiladi. Nashrda rasmlarining umumiy maydoni 30 foizdan kam boʻlmasligi tavsiya etiladi. Ikkinchi yosh guruhi uchun nashrlarning matnli bezatilishiga talablar ushbu Reglamentga 13-ilovada keltirilgan. 35. Uchinchi yosh guruhiga doir bolalar nashrlari matnida quyidagilar qoʻllanilmaydi: shriftni belgilash (vivorotka); rangli boʻyoqlar; koʻp ustunli terish. Birinchi ustunning eng uzun satrining chekkasidan hisoblanganda ustunlar orasidagi masofa kamida 9 mm ni tashkil qilsa, sheʼrlar uchun ikki ustunli matnga ruxsat beriladi. Rasmlarining umumiy maydoni 30 foizdan kam boʻlmagan birinchi toifa nashrlarida ikki ustunli terishga ruxsat beriladi, bunda sigʻimi kvadrat uchun 9,5 belgidan koʻp boʻlmagan meʼyoriy nimqora toʻgʻri yoziladigan kam kontrastli shriftlardan foydalanilishi kerak. Hajmi har bir sahifada 1500 belgidan oshmaydigan qoʻshimcha matn va ajratishlar uchun rangli boʻyoqlar va shriftlarni belgilash faqat quyidagicha shriftli bezatishda qoʻllaniladi: shrift kegli 12 punktdan kam boʻlmaganda; qator uzunligi 2 1/4 kvadratdan kam boʻlmaganda (ajratishlardan tashqari); shriftni belgilash uchun fonning optik zichligi 0,5 dan kam boʻlmaganda. Uchinchi yosh guruhi uchun nashrlarning matnli bezatilishiga qoʻyiladigan talablar ushbu Reglamentga 14-ilovada keltirilgan. 36. Toʻrtinchi yosh guruhidagi bolalar uchun nashrlarning matnli qismida quyidagilarga yoʻl qoʻyiladi: matnni ajratib koʻrsatishda uchtadan koʻp boʻlmagan rangli boʻyoqlarni qoʻllash; rangli, kulrang fonda, koʻp boʻyoqli rasmlarda matnni qoʻllashda shriftli bezatilish nimqora yoziladigan 9 kegldan kam boʻlmagan shrift bilan. Toʻrtinchi yosh guruhi uchun nashrlarning matnli bezaklashga talablar ushbu Reglamentga 15-ilovada keltirilgan. 37. Oʻquv nashrlari turidan qatʼi nazar, quyidagi talablarga javob berishi kerak: nashrda matnli sahifalarning tutash ikki ichki betidagi koreshok hoshiyasi 26 mm dan, sahifada esa 10 mm dan kam boʻlmasligi kerak; sahifaning hoshiyalarida, koreshoklidan tashqari, sahifadan kamida 5 mm masofada kerakli belgilar, koʻrgazmali rasmlar va hajmi 50 belgidan oshmaydigan matnni joylashtirishga ruxsat beriladi. Quyidagilarga yoʻl qoʻyilmaydi: maʼlumotlarning buzilishi yoki yoʻqolishiga olib keladigan, qulay oʻqiluvchanlikni, oʻqish sharoitlarini yomonlashtiradigan nuqsonlar; toʻliq chop etmaslik (rasm elementlarining yoʻqolishi), moylanish, chaplanib ketish, boʻyoq bilan toʻlgan maydonlar, dogʻlar, tirnalishlar, ikkilangan bosma; bloklar chetiga yoki ichiga yelimning tegishi orqali sahifalarning bir-biriga yopishib qolishi va ochilish vaqtida matn yoki rasmlarga zarar yetishi; blok yoki muqovaning deformatsiyasi; belgilarning shtrixlari noaniq boʻlgan holda matnni bosib chiqarish. 38. Yozuv uchun matbaa mahsulotlari va oʻquv nashrlari oʻram qogʻoziga, bogʻlamlarga, qutilarga, gofroqutilarga yoki matbaa mahsulotlarining saqlanishini taʼminlaydigan termokirishuvchan polietilen plyonkalarga oʻralgan boʻlishi kerak. 39. Qadoqdagi bosma mahsulotlarning brutto massasi 30 kg dan oshmasligi kerak. 40. Matbaa mahsulotlari qadoqlarining tamgʻalanishi mahsulot yoki mahsulotlar guruhi qadogʻiga biriktiriladigan yorliqqa tushiriladi. Qadoqlarning tamgʻalanishi quyidagi axborotga ega boʻlishi kerak. mahsulot ishlab chiqarilgan mamlakat; ishlab chiqaruvchi (sotuvchi yoki xorijiy ishlab chiqaruvchining vakolatli vakili) firma nomi; ishlab chiqaruvchi (sotuvchi yoki xorijiy ishlab chiqaruvchining vakolatli vakili)ning manzili; mahsulotning nomi va (yoki) turi (vazifasi); qadoqdagi mahsulotlar soni (dona); saqlash sharoitlari; manipulyatsion belgilar (“Namlikdan asrang”, “Issiqdan himoya qiling”). 41. Mahsulotning tamgʻalanishi ishonchli, tekshiriluvchan va oʻqilishi oson boʻlishi hamda davlat tilida taqdim etilishi kerak. 42. Majburiy sertifikatlanishi kerak boʻlgan tovarlarga nisbatan isteʼmolchiga uning sertifikati toʻgʻrisida maʼlumot taqdim etilishi kerak. 43. Yozish uchun matbaa mahsulotlari quyidagi axborotga ega boʻlishi kerak: bosmaxona nomi va manzili; ishlab chiqarilgan sana; sertifikatlash toʻgʻrisida maʼlumotlar; asosiy oʻlchamlar; buyurtma raqami; varaqlar hajmi; “Taʼlim muassasalari uchun matbaa mahsulotlari xavfsizligi talablarini belgilashning texnik reglamentiga muvofiq ishlab chiqarilgan” yozuvi. 44. Oʻquv nashrlari quyidagi axborotga ega boʻlishi kerak: muallif (hammualliflar)ning F.I.O; klassifikatsion indekslar (UOʻK va BBK); kitobning xalqaro standart raqami (ISBN); mualliflik huquqi himoyalangani (s) belgisi; nashrning darslik yoki oʻquv qoʻllanmasi sifatida tasdiqlanishi haqidagi maʼlumotlar; nashrni yaratishda ishtirok etgan shaxslarning ism-familiyasi; nashrning chiqqan yili arab raqamlarida “yil” yoki “y.” qisqartmasisiz keltiriladi; chop etish uchun imzolangan sana; qogʻoz bichimi va varaq ulushi; shartli bosma taboqlardagi nashr hajmi; adadi; matbaa tashkilotining buyurtma raqami; noshirning yuridik nomi va uning manzili; matbaa tashkilotining nomi va uning manzili. 46. Identifikatsiya deyilganda muayyan mahsulot (yozuv uchun matbaa mahsulotlari, taʼlim muassasalari uchun oʻquv nashrlari)ning xavfsizlik koʻrsatkichlari ushbu Reglament bilan belgilangan talablarga muvofiq kelishi, yaʼni mahsulot nomi, turi (vazifasi)ning aynan oʻxshash ekanligini aniqlash tushuniladi. 47. Mahsulotlar nomi, turi (vazifasi), sifatlari boʻyicha va ularning xavfsizlik koʻrsatkichlari ushbu Reglament bilan belgilangan talablarga muvofiqligini identifikatsiyalash quyidagilar tomonidan amalga oshiriladi: Oʻzbekiston Respublikasi hududida uni muomalaga kiritayotgan tayyorlovchi (sotuvchi); mahsulotning muvofiqligini baholash va tasdiqlash maqsadida sertifikatsiyalash boʻyicha tashkilot; Oʻzbekiston Respublikasi hududida muomalada boʻlgan mahsulotning ushbu Reglament talablariga mos kelishini tekshirishga vakolatli davlat nazorat organi. 48. Yozuv uchun matbaa mahsulotlari va taʼlim muassasalari uchun oʻquv nashrlarini identifikatsiyalash organoleptik va qurilmali usullardan foydalanib amalga oshiriladi: organoleptik usulda identifikatsiyalash mahsulot nomi va turi (vazifasi)ga koʻra, shuningdek, ushbu Reglamentga muvofiq, aniqlanayotgan mahsulot turiga xos boʻlgan oʻxshashlik va belgilarga qarab oʻtkaziladi; identifikatsiyalashning qurilmali usulida sinovlar ushbu Reglament talablariga muvofiq oʻtkaziladi. Taʼlim muassasalari uchun matbaa mahsulotlarini qabul qilib olishda namunalarni tanlab olish meʼyorlari ushbu Reglamentga 16-ilovada keltirilgan. 49. Ushbu Reglament qabul qilingan paytdan boshlab uning 1-bandida koʻrsatilgan umumtaʼlim muassasalari uchun matbaa mahsulotlarining turlariga talablarni belgilovchi Oʻzbekiston Respublikasi hududida amal qiluvchi texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar ular mazkur Reglamentga muvofiqlashtirilguniga qadar ushbu Reglamentga zid boʻlmagan qismlari qoʻllaniladi. 50. Ushbu Reglament amalga kiritilgunga qadar qonunchilikka koʻra muvofiqligi majburiy tasdiqlanishi kerak boʻlgan taʼlim muassasalari matbaa mahsulotlariga nisbatan Oʻzbekiston Respublikasi milliy sertifikatlash tizimida belgilangan qoidalar qoʻllaniladi. 51. Ushbu Reglament kuchga kiritilgunga qadar taʼlim muassasalari uchun matbaa mahsulotlariga olingan sanitariya-epidemiologik xulosalar va muvofiqlik sertifikatlari ushbu sertifikatlarda belgilangan muddat davomida amal qiladi. 52. Mazkur Reglament talablariga rioya etilishi boʻyicha davlat nazorati Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi, Oʻzbekiston Respublikasi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi xizmati va ularning hududiy tashkilotlari, shuningdek, boshqa maxsus vakolatli davlat organlari tomonidan ularning vakolatlari doirasida amalga oshiradi. 53. Ishlab chiqarish chiqindilari, makulaturalarni yigʻish va toʻplash, ularni hisobga olish va xatlovdan oʻtkazish tashkiliy-huquqiy shakli va idoraviy boʻysunuvidan qatʼi nazar, barcha tashkilotlarda amalga oshirilishi kerak. 54. Ushbu Reglamentni qoʻllashda yuzaga keladigan nizolar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda hal etiladi. 55. Mazkur Reglament talablarining buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilikka muvofiq belgilangan tartibda javobgar boʻladilar. Zararli moddaning nomi Suvli muhitda Havo muhitida Meʼyor, koʻpi bilan Meʼyor, koʻpi bilan Fenol 0,05 mg/dm3 0,003 mg/m3 Formaldegid 0,1 mg/ dm3 0,003 mg/m3 Qoʻrgʻoshin 0,03 mg/dm3 aniqlanmaydi Rux 1,0 mg/dm3 aniqlanmaydi Margimush 0,05 mg/dm3 aniqlanmaydi Xrom (III, IV) jami 0,1 mg/dm3 aniqlanmaydi Nomlanishi Qogʻozning oqligi, % Bichimi* (eni va balandligi) Qogʻozning zichligi g/m2 Varaqlardagi hajmi Noshaffoflik, % Muqova qogʻozi va biriktirish usuli Maktab daftarlari 1-sinf uchun 3-4, 6-turlarga kamida 86 170x205±2 mm kamida 80,0±3,0 12 kamida 86 muqova uchun 80 g/m2 qogʻoz; ikkita sim halqa bilan biriktiriladi 2-sinf va undan yuqori sinflar hamda OʻMPTlar uchun 1-2, 5-turlarga kamida 84 kamida 70,0±3,0 12, 18,24 kamida 84 muqova qogʻozi va 70,0 g/m2 dan kam boʻlmagan qogʻoz ikkita sim halqa bilan biriktiriladi Maktab reyting kundaliklari kamida 84 168x198, 170x205, 145x210, 160x198 mm kamida 60,0±3,0 40 va 48 kamida 84 190 g/m2 dan kam boʻlmagan yumshoq muqova uchun ikkita sim halqa bilan, qattiq muqova uchun ip (yoki sim) bilan tikilib yelimlanadi. Rasm daftarlar va albomlar kamida 93 203x288 210x297, 200x290 100±5,0 dan 160±7,0 gacha, grafitli qalam bilan chizish uchun kamida 60,0±3,0 8, 12, 16, 24, 36, 40 va yuqori kamida 84 120 — 190 g/m2 dan kam boʻlmagan ikkita sim halqa bilan, varaqlar soni 36 va undan yuqori nashrlar uchun tikmasdan yelimlab mahkamlanadi Boʻyash uchun albomlar kamida 76 210x297, 200x290 80±3,0 dan 160±7,0 gacha, grafitli qalam bilan chizish uchun kamida 60,0±3,0**** 12 va yuqori - 80 ±3,0 g/m2 dan kam boʻlmagan ikkita sim halqa bilan, varaqlar soni 36 va undan yuqori nashrlar uchun tikmasdan yelimlab mahkamlanadi Umumiy daftarlar kamida 80 168x198, 170x203 148x210, 144x203, 160x198, 210x297, 203x288, 203x275 kamida 60,0±5,0 24, 36, 48, 60, 72, 80, 96 va yuqori kamida 84 190 g/m2 dan kam boʻlmagan ikkita sim halqa bilan, varaqlar soni 96 va undan yuqori nashrlar uchun tikmasdan yelimlab mahkamlanadi Chizma uchun albom va papka-chizma qogʻozlari kamida 84 210x297, 420x297, 420x594, 840x594, 840x1188 160±7,0 dan 200±8,0 gacha 10 va undan koʻp kamida 84 120 — 190 g/m2 dan kam boʻlmagan mahkamlashsiz, papkaga jamlash Rangli qogʻozlar toʻplami kamida 80 275x200, 275x300 70,0-80,0±3,0 12 — 16 (8 rangdan kam boʻlmasligi kerak) kamida 84 papkaga jamlash; ikkita sim halqa bilan biriktiriladi Koʻrsatkichlar nomi Turlar uchun meʼyor Chegaraviy farqlanish 1 2 3 4 Sahifadagi stan (chiziq)lar yoki qatorlar soni 23 26 14 14 - Stan (chiziq)lar balandligi, mm - - 5,0 5,0 ±0,1 Stan (chiziq)lar yoki qatorlar orasidagi masofa, mm 8,0 7,0 8,0 8,0 ±0,1 (umumiy holda sahifada koʻpi bilan 2,0 mm) Qiya chiziqning qiyalik burchagi, gradus - - - 75° ±2° Qiya chiziqlar orasidagi masofa (chiziq boʻyicha), mm - - - 27,0 ±0,2 Tepa hoshiya, mm 16,0 16,0 13,0 13,0 ±3,0 Pastki hoshiya, mm 13,0 14,0 12,0 12,0 ±6,0 Yen hoshiya, mm 20,0 20,0 20,0 20,0 ±3,0 Nomlanishi Sahifalar uchun ishlatiladigan qogʻoz turi Qogʻozning oqligi, % Bichimi* Qogʻozning zichligi g/m2 Noshaffoflik, % Muqova bilan biriktirish** Oʻquv nashrlari Maktabgacha taʼlim uchun oʻquv nashrlari Ofset qogʻozi 84 dan kam boʻlmagan 60 x 84 1/8,60 x 84 1/16, 60 x 90 1/8,60 x 90 1/16, 62 x 84 1/8, 62 x 90 1/16, 70 x 90 1/16, 70 x 1001/16, 70 x 1081/16, 84 x 1081/16,84 x 1081/32, 70,0 ± 3,0 dan kam boʻlmagan 86 — 91 1. Muqova 13mkm ± 3 laminatsiya plyonkasi bilan qoʻshib biriktiriladi1. Sahifalarni bloklarga va bloklarni muqova bilan biriktirish uchun notch yoki burst binding texnologiyasi boʻyicha maxsus kuchaytirilgan yelimlangan choksiz birikmalardan foydalaniladi. Shuningdek, sahifalarni bloklarga va bloklarni muqova bilan biriktirish uchun oʻquv nashrlar kapron (yoki armirlangan) ipda kamida 5 ta chok2 bilan tikilishi yoki belgilangan yelimlash texnologiyasidan foydalangan holda biriktirilishi mumkin. 2. Blokni jamlashda koreshok va uning ikki tomonidagi bigovka uchun ajratilgan qattiq muqova uchun 10 mm, yumshoq muqova uchun 5-6 mm gacha qismlari toʻliq muqovaga yelimlanadi. Muqova orqa va old tomonidan bigovkaqilinadi. 3. Darsliklar va amaliy qoʻllanmalar uch tomonidan toʻgʻri va tekis qirqiladi. Darsliklarning tepadagi oʻng va pastdagi oʻng burchaklari radiusi 5 — 10 mmga teng boʻlgan yumaloq shaklga keltiriladi. 4. Amaliy qoʻllanmalar uchun muqova va sahifalar oʻrtadan (bukilgan holatda) ikkita sim halqa bilan mustahkamlanadi. 1-sinf uchun darsliklar Mashinada yengil boʻrlangan kitob-jurnal qogʻozi (Machine Finished Coated Paper) 87 dan kam boʻlmagan 80,0 ± 4,0 dan kam boʻlmagan 88 dan kam boʻlmagan Ofset qogʻozi 87 dan kam boʻlmagan 80,0 ± 4,0 dan kam boʻlmagan 1-sinf uchun oʻquv qoʻllanmalar Ofset qogʻozi 86 dan kam boʻlmagan 60 dan kam boʻlmagan yengil vaznli qogʻoz*** 2 — 4-sinflar uchun darsliklar Mashinada yengil boʻrlangan kitob-jurnal qogʻozi (Machine Finished Coated Paper) 84 dan kam boʻlmagan 80,0 ± 4,0 dan kam boʻlmagan 86 — 91 Ofset qogʻozi 84 dan kam boʻlmagan 80,0 ± 3,0 dan kam boʻlmagan 2 — 4-sinflar uchun oʻquv qoʻllanmalar Ofset qogʻozi 86 dan kam boʻlmagan 60 dan kam boʻlmagan yengil vaznli qogʻoz*** 5 — 9-sinflar uchun darsliklar Ofset qogʻozi 80 dan kam boʻlmagan 70,0 ± 3,0 dan kam boʻlmagan 86 — 91 5 — 9-sinflar uchun oʻquv qoʻllanmalar Ofset qogʻozi 86 dan kam boʻlmagan 60 dan kam boʻlmagan yengil vaznli qogʻoz 10-11-sinflar va OʻMPTlar uchun darsliklar Ofset qogʻozi 74 dan kam boʻlmagan 70,0 ± 3,0 dan kam boʻlmagan 86 dan kam boʻlmagan 10-11-sinflar va va OʻMPTlar uchun oʻquv qoʻllanmalar Ofset qogʻozi 86 dan kam boʻlmagan 60 dan kam boʻlmagan yengil vaznli qogʻoz 1-sinf uchun mashq, husnixat,ish va ijodiy vazifalar daftarlari Ofset qogʻozi 86 dan kam boʻlmagan 70,0 ± 3,0 dan kam boʻlmagan 88 dan kam boʻlmagan 2- va undan yuqori sinflar uchun mashq, husnixat,ish va ijodiy vazifalar daftarlari Ofset qogʻozi 86 dan kam boʻlmagan 70,0 ± 3,0 dan kam boʻlmagan 86 dan kam boʻlmagan Shrift kegli Bosh harf balandligi (mm) 5 1,25 6 1,5 7 1,75 8 2 9 2,25 10 2,5 11 2,75 12 3,0 14 3,5 16 4,0 18 4,5 20 5,0 SinfiKegl oʻlchami, kamidaSatrlar orasidagi masofani oshirish, punktlar, kamidaSatrlar uzunligiShrift xususiyatiminimalmaksimalguruhHajmi belgi/kv, koʻpi bilanyozuv uslubikvadratmmkvadratmm1.16/13*avto yoki avto+2 ptTartibga solish majburiy emasTartibga solish majburiy emasAjratilgan yoki yangi kam kontrastli6,0Normal yoki keng;och tusli;toʻgʻri2.14/12*avto yoki avto+2 ptTartibga solish majburiy emasTartibga solish majburiy emas6,0 (6,3)**3.12/10*avto yoki avto+2 ptTartibga solish majburiy emasTartibga solish majburiy emas6,7 (7,2)**4.12/10*avto yoki avto+2 ptTartibga solish majburiy emasTartibga solish majburiy emas7,7 (8,0)** Sinflar Kegl Interlinyajni oshirish, punktdan kam boʻlmagan Maksimal qator uzunligi Bl/kv sigʻimi, koʻpi bilan kvadrat mm Birinchi 18 2 9 1/4 167 6,0 Ikkinchi 16/14* 2 9 1/4 167 6,0 (6,3)** Uchinchi 14/12* 2 8 1/2 153 6,7 (7,2)** Toʻrtinchi 14/12* 2 7 3/4 140 7,7 (8,0)** Funksional vazifasi Sinf Kegl, ...dan kam boʻlmagan Interlinyajni oshirish, ...punktdan kam boʻlmagan Qator uzunligi Bl/kv sigʻimi, koʻpi bilan minimal maksimal kvadrat mm kvadrat mm Darslik va oʻquv qoʻllanmalari 5-6 13 3 3 1/2 63 10 1/4 185 8,0 (8,8) 12* 2 3 1/2 63 10 1/4 185 9,2 11** 2 3 54 - - - 7 — 9 12 2 4 72 10 1/4 185 9,5 (10,0) 10** 2 2 3/4 50 - - Xrestomatiyalar 5-6 12 3 4 1/2 81 10 1/4 185 8,0 (9,2) 6 11 3 4 1/2 81 10 1/4 185 9,0 (9,5) 5-6 10** 2 3 54 - - 7 — 9 11 2 4 1/2 81 10 1/4 185 9,8 (10,0) 10 2 4 1/2 81 10 1/4 185 10,7 9** 2 2 3/4 50 - - Praktikumlar 5-6 11 3 3 1/2 63 - 9,2 (9,5) 10** 2 3 54 - - Praktikumlar 7 — 9 11 2 3 54 - 9,8 (10,0) 10* 2 3 54 - 10,5 9** 2 3 54 - - Darslik va oʻquv qoʻllanmalari 10-11-sinflar va OʻMPT 12 2 4 1/2 81 8 120 10,2 10** 2 3 54 10 1/4 185 9,5 Praktikumlar 10-11-sinflar va OʻMPT 11 2 3 54 10 1/4 185 10,5 10* 2 4 72 10 1/4 185 11,0 9** 2 3 54 10 1/4 185 - Sinflar Kegl, ...dan kam boʻlmagan Interlinyajni oshirish, ...punktdan kam boʻlmagan Qatorning minimal uzunligi Qatorning maksimal uzunligi kvadrat mm 1 16 14* 2 5 90 - 2-3 14 2 5 90 - 4 12 2 5 90 - 5-6 13 12** 2 2 3/4 50 - 11*** 2 2 3/4 50 - 7 — 9 12 11* 2 2 3/4 50 - 11*** 2 2 3/4 50 - Funksional vazifasi Kegl, ...dan kam boʻlmagan Interlinyajni oshirish, ...punktdan kam boʻlmagan Qatorning minimal uzunligi Qatorning maksimal uzunligi Bl/kv sigʻimi, koʻpi bilan kvadrat mm Darslik va oʻquv qoʻllanmalari 12 2 3 50 - 10,2 11* 2 23/4 50 - 9,8 Praktikumlar 11 2 23/4 50 - 10,2 10** - 23/4 50 - 9* 2 23/4 50 - SinflarKegl, kam emasSatrlar orasidagi masofani oshirish, punktlar, kamidaSatr uzunligiShrift xususiyati MinimalMaksimal Hajmi belgi/kv, koʻpi bilanguruhyozuv uslubikvadratmmkvadratmm 5-612/10*Avto yoki avto+2 ptTartibga solish majburiy emasTartibga solish majburiy emasTartibga solish majburiy emasHamma guruhNormal, keng, yorugʻ, toʻgʻri 7 — 910/9*Avto yoki avto+2 ptTartibga solish majburiy emasTartibga solish majburiy emasNormal, tiniq, toʻgʻri 10-1110/9*Avto yoki avto+2 ptTartibga solish majburiy emasTartibga solish majburiy emas Oʻquv fanlarinashrFunksional vazifasiKegl, kam emasSatrlar orasidagi masofani oshirish, punktlar, kamidaSatr uzunligiShrift xususiyatiminimalmaksimalHajmi belgi/kv, koʻpi bilanYozuv uslubikvadratmmkvadratmmGumanitar(pedagogika, huquqshunoslik, psixologiya, estetika, jismoniy madaniyat, iqtisodiyot va boshqalar)**Oʻquv darsliklari1024726 3/41299,7Normal, keng, yorugʻ va toʻgʻriOʻquv qoʻllanmalari10247261089,59***23546 3/412910,2Praktikumlar1023546 3/412910,29***23546 3/4129Tartibga solish majburiy emas.*Oʻquv darsliklari va qoʻllanmalari1124726 3/412910,3112472610810,59***23546 3/412910,0Praktikumlar1023546 3/412910,2Tabiiy(mexanika, radioelektronika, metallurgiya tibbiyot, qishloq xoʻjaligi va boshqalar)**Oʻquv darsliklari va qoʻllanmalari1023546 3/41299,59***23546 3/4129Tartibga solish.*1123546 3/412910,59***23546 3/4129Tartibga solish majburiy emasMatematika(informatika mantiq va boshqalar)**Oʻquv darsliklari va qoʻllanmalari922 3/450Tartibga solish majburiy emasTartibga solish majburiy emas*1122 3/450***Oʻquv darsliklari va qoʻllanmalari1022 3/450*9***22 3/450 Shrift kegli Interlinyajni oshirish, ...punktdan kam boʻlmagan Qatorning minimal uzunligi (mm) Bl/kv sigʻimi, koʻpi bilan Shrift tavsifnomasi (yozilishi) 20 va yuqori 4 — 6 117 5,0 kesma, yangi kam kontrastli 16 va 18 4 — 6 117 6,0 (6,3)* 14 4 — 6 108 6,5 (6,8)* kesma 12** 2 90 - Toifa Shrift kegli, ...dan kam boʻlmagan Qatorning uzunligi Bir vaqtda oʻqiladigan matn hajmi (belgilar soni) Shrift tavsifnomasi minimal Bl/kv sigʻimi, koʻpi bilan kesma chiziqlik va yangi kam kontrastli kvadrat mm I 20 va yuqori 5 90 600 dan yuqori 5,2 (5,7) 16,18 4 1/2 81 600 dan yuqori 6,4 (7,0) 14 4 1/2 81 600 dan yuqori 7,2 (7,9) 12 4 1/2 81 600 gacha 7,7 (8,5) 11** 2 1/4 41 200 gacha - 10* 2 1/4 41 - - II 14 4 1/2 81 600 dan yuqori - 12 4 1/2 81 600 dan yuqori - 11 2 1/4 41 600 gacha - 12*** 2 1/4 41 200 gacha - 10 - - 200 gacha - Toifa Shrift kegli Qatorning uzunligi Bir vaqtda oʻqiladigan matn hajmi (belgilar soni) Shrift sigʻimi tavsifnomasi, bl/kv, koʻpi bilan minimal kvadrat mm I 13 4 72 - 11 4 72 9,5 (10,5) 10* 2 1/4 41 1500 gacha - 11** 2 1/4 41 1500 gacha 9,5 (10,5) II 11 4 1/2 81 1500 dan yuqori - 4 1/2 81 600 gacha - 10 (11**) 2 1/4 41 1000 dan 1500 gacha - 2 1/4 41 1000 gacha - 9 (10**) - 600 gacha - Toifa Shrift kegli, ...punktdan kam boʻlmagan Qatorning uzunligi Bir vaqtda oʻqiladigan matn hajmi (belgilar soni) Bl/kv sigʻimi, koʻpi bilan minimal kvadrat mm I 12 (13**) 4 72 2000 dan yuqori - 11 (12**) 4 63 200 dan yuqori 9,5 (10,5**) 10 (11) 2 1/4 41 200 gacha 10 (10,5**) II 11 (12) 4 72 1500 dan yuqori - 11 2 1/4 41 1500 gacha - 9 (10**) 2 1/4 41 100 gacha - 9 (10**) 600 gacha - Partiya hajmi Tanlov hajmi Nuqsonli mahsulot birliklari soni Tashqi koʻrikdan oʻtkazish uchun Sinov uchun Qabul qilish soni Yaroqsizga chiqarish soni tashqi koʻrinishi boʻyicha sinov natijalari boʻyicha tashqi koʻrinishi boʻyicha sinov natijalari boʻyicha 1 — 150 15 3 3 1 3 2 151 — 280 32 5 3 1 6 2 281 — 500 50 8 4 1 8 2 501 — 1200 80 10 5 1 9 2 1201 — 3200 125 12 6 2 11 3 3201 — 10000 200 15 7 2 11 3 10001 — 35000 315 20 9 3 15 4 35001 va yuqori 500 30 11 4 22 5 1. Vazirlar Mahkamasining “Taʼlim muassasalari uchun poligrafiya mahsulotlari xavfsizligi toʻgʻrisidagi Umumiy texnik reglamentni tasdiqlash haqida” 2015-yil 3-iyundagi 146-son qarori. 2. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga oʻzgartirish kiritish toʻgʻrisida (“Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida” Oʻzbekiston Respublikasining 2017-yil 18-apreldagi OʻRQ-429-son Qonuni)” 2018-yil 28-maydagi 392-son qaroriga ilovaning 7-bandi. 3. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Investitsiyalar va tashqi savdo vazirligi huzuridagi Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi toʻgʻrisidagi va Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligining texnik jihatdan tartibga solish, standartlashtirish, sertifikatlashtirish va metrologiya sohasida davlat nazorati departamenti toʻgʻrisidagi nizomlarni tasdiqlash haqida” 2022-yil 11-martdagi 114-son qaroriga 3-ilovaning 9-bandi.