FOND BOZORIDA AXBOROT-KOMMUNIKATSIYA TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISHGA OʻRNATILGAN TALABLAR TOʻGʻRISIDAGI NIZOMNI TASDIQLASH HAQIDA
(order, 2021-11-30)

Oʻzbekiston Respublikasining “Qimmatli qogʻozlar bozori toʻgʻrisida”, “Axborotlashtirish toʻgʻrisida”, “Elektron hujjat aylanishi toʻgʻrisida”, “Elektron raqamli imzo toʻgʻrisida”gi qonunlari va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Qimmatli qogʻozlar bozorini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2006-yil 27-sentabrdagi PQ-475-sonli Qarori (Oʻzbekiston Respublikasining qonun hujjatlari toʻplami, 2006-yil 39-son, 387-modda) bilan tasdiqlangan 2006-2007-yillarda qimmatli qogʻozlar bozorini rivojlantirish Dasturining 4.1-bandiga, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1996-yil 30-martdagi 126-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Oʻzbekiston Respublikasi Davlat raqobat qoʻmitasi huzuridagi Qimmatli qogʻozlar bozorini muvofiqlashtirish va rivojlantirish markazi toʻgʻrisida”gi nizomga muvofiq buyuraman: 1. Fond bozorida axborot-kommunikatsiya texnologiyalardan foydalanishga oʻrnatilgan talablar toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kundan boshlab oʻn kun oʻtgandan keyin kuchga kiritilsin. Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasining “Qimmatli qogʻozlar bozori toʻgʻrisida”, “Axborotlashtirish toʻgʻrisida”, “Elektron hujjat aylanishi toʻgʻrisida”, “Elektron raqamli imzo toʻgʻrisida”gi qonunlari hamda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Qimmatli qogʻozlar bozorini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2006-yil 27-sentabrdagi PQ-475-sonli Qaroriga (Oʻzbekiston Respublikasining qonun hujjatlari toʻplami, 2006-yil 39-son, 387-modda) muvofiq, fond bozorida axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanishga, qimmatli qogʻozlar bozorida foydalanilayotgan texnologiyalarni unifikatsiyalash va standartlashtirishga boʻlgan talablarni oʻrnatadi. 1. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi: axborotlarni kriptografik muhofaza qilish (bundan keyingi oʻrinlarda kriptografik muhofaza qilish deb yuritiladi) — kriptografik oʻzgartirishlar algoritmi (kriptoalgoritmlar) yordamida amalga oshiriluvchi axborotlarning butligini, ochiqligi va maxfiyligini taʼminlashga yoʻnaltirilgan chora-tadbirlar majmuasi; axborotlarning konvertatsiyasi — axborotlarning elektron hujjat (maʼlumotlar shakli) bir shaklidan boshqa shakliga oʻzgarishi; telekommunikatsiyalar operatori (bundan keyingi oʻrinlarda operator deb yuritiladi) — mulk huquqi yoki boshqa ashyoviy huquq asosida telekommunikatsiyalar tarmogʻiga ega boʻlgan, uning ishlashi, rivojlanishini taʼminlovchi va telekommunikatsiya xizmatlarini koʻrsatuvchi yuridik shaxs; telekommunikatsiyalar xizmati — signal va boshqa axborot shakllarini telekommunikatsiya tarmoqlari orqali qabul qilish, uzatish, qayta ishlash boʻyicha operator va provayderlar faoliyatining mahsuloti; telekommunikatsiya xizmatlari provayderi (bundan keyingi oʻrinlarda provayder deb yuritiladi) — foydalanuvchilarga operatorlarning tarmoqlari orqali tijorat asosida telekommunikatsiya xizmatlarini koʻrsatuvchi yuridik shaxs; texnologik jarayonlar — qimmatli qogʻozlar bozori ishtirokchilarining faoliyatini taʼminlovchi uslublar, usullar, ish tartibi, operatsiya va tartib-taomillarning ketma-ketligi; Tizim ishtirokchilari — elektron hujjat aylanishi (bundan keyingi oʻrinlarda EHA deb yuritiladi) va elektron raqamli kalit sertifikatidan foydalangan holda qonunchilik va mazkur Nizom talablariga muvofiq oʻzaro elektron aloqani amalga oshiruvchi qimmatli qogʻozlar bozorining ishtirokchilari; fond bozorida axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (bundan keyingi oʻrinlarda fond bozorida AKT deb yuritiladi) — qimmatli qogʻozlar bozori ishtirokchilari faoliyatining texnologik jarayonlariga muvofiq elektron hujjatlarni saqlash, oʻzgartirish, himoya qilish, qayta ishlash, joʻnatish va qabul qilishni taʼminlovchi dasturlar va texnik vositalar majmuasi; fond bozorida elektron hujjat aylanishi tizimi (bundan keyingi oʻrinlarda Tizim deb yuritiladi) — bozor ishtirokchilari oʻrtasida elektron hujjatlarni almashish uchun qoʻllaniladigan elektron hujjatlarni shakllantirish, joʻnatish va qabul qilish, qayta ishlash va saqlashga imkon yaratadigan qimmatli qogʻozlar bozori har bir ishtirokchisining dasturiy-texnik vositalari majmuasi; elektron raqamli imzo (bundan keyingi oʻrinlarda ERI deb yuritiladi) — elektron hujjatdagi mazkur elektron hujjat axborotini ERIning yopiq kalitidan foydalangan holda maxsus oʻzgartirish natijasida hosil qilingan hamda ERIning ochiq kaliti yordamida elektron hujjatdagi axborotda xatolik yoʻqligini aniqlash va ERI yopiq kalitining egasini identifikatsiya qilish imkoniyatini beradigan imzo; elektron hujjat — elektron shaklda qayd etilgan, ERI bilan tasdiqlangan hamda elektron hujjatning uni identifikatsiya qilish imkonini beradigan boshqa rekvizitlariga ega boʻlgan axborot. elektron hujjat maʼlumotlarining shakllari (bundan keyingi oʻrinlarda maʼlumotlar shakllari deb yuritiladi) — qimmatli qogʻozlar bilan operatsiyalarni amalga oshirish uchun elektron hujjatlarda mujassamlashgan axborotlarning majburiy standartlashgan tarkiblari va turlari; elektron hujjatning shakli — elektron hujjatning EHA toʻgʻrisidagi qonunchilik yoki Tizim ishtirokchilarining kelishuvlari bilan oʻrnatilgan, majburiy standartlashgan rekvizitlari; 2. Qimmatli qogʻozlar bozorida bozor ishtirokchilari tomonidan faoliyat yuritilganda uning ishtirokchilari oʻrtasidagi EHA qonunchilik hujjatlari va ushbu Nizom talablariga muvofiq amalga oshiriladi. 3. Tizim ishtirokchilari tomonidan fond bozorida AKTdan qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda qimmatli qogʻozlarni chiqarish, joylashtirish, ularning muomalada boʻlishi, haqini toʻlash va bekor qilish vaqtida foydalaniladi. Qimmatli qogʻozlarning birja bozorida va uyushgan birjadan tashqari bozorida qimmatli qogʻozlarga doir bitimlarni tuzish hamda roʻyxatdan oʻtkazish ularni yozma ravishda (qogʻozda) rasmiylashtirish zaruratisiz, elektron shaklda amalga oshiriladi. 4. Tizim ishtirokchilarining fond bozorida AKTlari elektron hujjatlarining but saqlanishini, oʻzgartirilishini, muhofaza qilishini, qayta ishlanishini, joʻnatilishi va qabul qilinishini, shu jumladan: elektron hujjatlarning, ular joʻnatilgan va qabul qilingan sana va vaqtlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan rekvizitlarning takroriy nusxasi koʻchirilishi va arxivda saqlanishini; Tizim ishtirokchilari oʻrtasidagi qogʻoz shaklidagi hujjat almashinishini qisqartirish hamda inson omilining axborotlarni qayta ishlash sifati va tezkorligiga boʻlgan salbiy taʼsirini kamaytirish maqsadida qogʻoz va elektron hujjatlarning qoʻl ishini minimallashtirishni; axborotlarni kiritish/chiqarishni takrorlovchi operatsiyalarni istisno etishni, katta hajmdagi axborotlarni qayta ishlash va axborot tizimlarining integratsiyalashuvi mumkinligini; elektron hujjatlarning maxfiyligiga, butligiga va ularga mualliflik qilishga qoʻyilgan talablarga rioya etilishini; qonunchilikda oʻrnatilgan talablarga muvofiq ERIning haqqoniyligini, shuningdek, qabul qiluvchi tomonidan elektron hujjatni qayta ishlash paytida joʻnatuvchining ERI kaliti sertifikati amal qilayotganini tekshirish mumkinligini; elektron hujjatlarning tranzit oʻtkazilishidan, u amalga oshiriladigan tranzit amalga oshiriladigan tizimda ishtirokchilar tomonidan ochilmasligi va koʻrilmasligi sharti bilan (yopiq konvert faqat uning egasi tomonidan ochilishi mumkin) foydalanishni taʼminlashi lozim. 5. Tizim ishtirokchilari tomonidan elektron hujjatlarni muhofaza qilish uchun foydalanilayotgan fond bozoridagi AKTlari qonunchilikda oʻrnatilgan tartibda sertifikatlangan boʻlishi va foydalanish hujjatlariga muvofiq ishlatilishi lozim. 6. Elektron hujjatlarning chiqib ketishi, oʻgʻirlanishi, yoʻqotilishi, buzilishi, ularga cheklovlarning oʻrnatilishi va qalbakilashtirilishining hamda elektron hujjatlarga ruxsatsiz kirish va ulardan nusxa koʻchirishning oldini olishni oʻz ichiga oluvchi Tizim ishtirokchisining axborot xavfsizligi Tizim ishtirokchisining dasturiy-texnik chora-tadbirlari bilan taʼminlanadi. Axborot xavfsizligi shuningdek, boshqa mavjud vositalar bilan ham qonunchilik va ushbu Nizom talablarini inobatga olgan holda, Tizim ishtirokchisining ichki qoidalariga muvofiq taʼminlanishi mumkin. 7. Tizim ishtirokchilari qonunchilik va ushbu Nizom talablarini inobatga olgan holda, belgilangan qoidalarning buzilishini va uning uchun javobgarlikka tortilishni oldini olishni nazarda tutuvchi axborot xavfsizligi va Tizimdan foydalanishning ichki qoidalarni ishlab chiqadi va tasdiqlaydi. 8. Dasturiy-texnik chora-tadbirlar quyidagilarni taʼminlaydi: Tizim ishtirokchisi-tashkilot xodimlarining mazkur tashkilot xodimlarining lavozim yoʻriqnomalaridan kelib chiqqan holda, dasturiy resurslarga cheklangan kirishini; fond bozorida AKTlaridan foydalanishda Tizim ishtirokchisi boʻlgan tashkilotlarning barcha harakatlarini antivirus bilan muhofaza qilish va bayonnoma yurgizishni. 9. Tizim ishtirokchilari kriptografik muhofaza qilishni qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshirishadi. 10. Tizim ishtirokchilarining elektron hujjatlar bilan oʻzaro almashishi telekommunikatsiya xizmatlari vositasida yoki qonunchilikka zid boʻlmagan boshqa usullar bilan amalga oshiriladi. 11. Tizim ishtirokchilari ochiq ERI kaliti sertifikatlarini ixtiyoriy oʻzaro qulay usullarda bir-birlari bilan almashadilar. Tizim ishtirokchilari elektron hujjatlarni almashish jarayonida roʻyxatga olish Markazi tomonidan belgilangan tartibda roʻyxatga olingan holda berilgan ERI ochiq kalitlar sertifikatlariga ega boʻlgan ERI kalitidan foydalanadilar. 12. Elektron hujjat bevosita uni joʻnatuvchi yoki axborot vositalari tomonidan yuborilgan boʻlsagina joʻnatilgan deb hisoblanadi. Elektron hujjat elektron hujjat tizimining tegishli ishtirokchisiga kelib tushgan paytidan boshlab, qabul qilingan deb hisoblanadi. 13. Tizim ishtirokchilari EHAdan foydalanish yoʻli bilan ular tomonidan qimmatli qogʻozlarning birja va uyushgan birjadan tashqari savdolariga xizmat koʻrsatilayotganida, qimmatli qogʻozlar bilan boʻladigan operatsiyalarni amalga oshirishning tarkibi va muddatlari tartibini oʻrnatadi. 14. Qimmatli qogʻozlar bozorida foydalanilayotgan texnologiyalarni birxillashtirish va standartlashtirish maqsadida Tizim ishtirokchilarining fond bozoridagi AKTlari har bir Tizim ishtirokchisi tomonidan foydalaniladigan axborotlarning Tizim ishtirokchisi tomonidan olingan maʼlumot va elektron hujjatlarni toʻgʻri qabul qilish va qayta ishlash maqsadida maʼlumotlarning va elektron hujjatlarning belgilangan shakllariga konvertatsiya qilinishini taʼminlab berishi lozim. 15. Tizimdagi elektron hujjatning shakli qonunchilikda belgilangan yoki Tizim ishtirokchilari oʻrtasida kelishilgan holda yagona, standartlashgan va barcha Tizim ishtirokchilari uchun umumiy boʻladi. 16. Tizim ishtirokchilari qimmatli qogʻozlar bilan operatsiyalarni amalga oshirish uchun Tizim ishtirokchilari oʻrtasida kelishilgan holda maʼlumotlar shakliga konvertatsiya qilinadigan, axborotlarni oʻzida qamrab olgan elektron hujjatlar bilan almashadilar. 17. Olingan axborotlarning Tizim ishtirokchilariga qabul qilishga imkon beruvchi maʼlumotlar shakllari qimmatli qogʻozlar bilan operatsiyalarni amalga oshirish uchun minimal zarur axborotni oʻzida mujassamlashtiradi. 18. Qimmatli qogʻozlarning davlat Markaziy depozitariysi maʼlumotlar shakllarini bepul ishlab chiqishni tashkil etadi. 19. Tizim ishtirokchilari quyidagi huquqlarga ega: qonunchilik hujjatlari va mazkur Nizomda belgilangan tartib va hollarda elektron hujjatlarni joʻnatish va qabul qilish; tomonlardan ularga joʻnatilgan elektron hujjatlarni olganliklarini tasdiqlashlarini soʻrash; tizim ishtirokchilari qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishlari mumkin. 20. Tizim ishtirokchilari quyidagilarga majburdirlar: tizimning uzluksiz faoliyatini taʼminlash; axborot xavfsizligi va Tizimdan foydalanishning ichki qoidalarini ishlab chiqish va tasdiqlash (faqat Tizim ishtirokchisi yuridik shaxs boʻlgan holda); elektron hujjatlarni tuzishni va joʻnatishni qonunchilik hujjatlari hamda ushbu Nizom talablariga muvofiq ravishda qatʼiy taʼminlash; mustaqil ravishda ERI sertifikatini olish, shuningdek, fond bozorida AKTlarining EHAdan foydalaniladigan zarur ish holatini qoʻllab-quvvatlash; elektron hujjatlarda koʻrsatilgan buyurtma va/yoki topshiriqlarni fond bozorining texnologik jarayonlariga muvofiq, qonunchilik talablarini inobatga olgan holda qabul qilish/joʻnatish, topshirish/ijro etish; tizim ishtirokchilari qonunchilikka muvofiq boshqa majburiyatlarga ham ega boʻlishlari mumkin. 21. Roʻyxatga olish Markazi tomonidan ERI ochiq kaliti sertifikatining amal qilishini toʻxtatganida yoki bekor qilganida, tizim ishtirokchisi bu haqda uni kechiktirmagan holda, tegishli tizim ishtirokchilariga xabar beradi. 22. Elektron hujjatlar qonunchilikda belgilangan tartibda Tizim ishtirokchilari tomonidan saqlanadi. 23. ERIdan foydalanish vakolatiga ega boʻlmagan va undan shaxsiy yoxud uchinchi shaxs manfaatlari yoʻlida foydalangan Tizim ishtirokchisi va ishtirokchi tashkilot xodimlari qonunchilikka muvofiq javobgarlikka tortiladilar. 24. Tizim ishtirokchisi uning oʻzi tomonidan Tizimda istalgan harakatlarni amalga oshirishga vakolat bergan shaxsning uning nomidan bajargan barcha harakatlariga javobgardir. 25. Tizim ishtirokchilari telekommunikatsiya xizmatlaridan foydalanganda elektron hujjatlarni joʻnatish/qabul qilishda operator va/yoki provayder aybi bilan yuzaga kelishi mumkin boʻlgan vaqtinchalik kech qolishlarga javobgar emaslar. 26. EHA toʻgʻrisidagi qonunlar va ushbu Nizomga xilof ish tutgan shaxslar belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladilar. 27. Tizim ishtirokchilari oʻrtasidagi nizolar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda hal etiladi. 28. Ushbu Nizom Oʻzbekiston aloqa va axborotlashtirish agentligi va Oʻzbekiston Respublikasi monopoliyadan chiqarish, raqobat va tadbirkorlikni qoʻllab-quvvatlash davlat qoʻmitasi bilan kelishilgan.