Sugʻurta agentlari toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida
(order, 2026-09-04)

Oʻzbekiston Respublikasining “Sugʻurta faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonuni hamda Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 23-iyuldagi 458-son “Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Sugʻurta xizmatlari bozorini yanada rivojlantirishning kompleks chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2024-yil 1-martdagi PQ-108-son qarorini amalga oshirish chora-tadbirlari haqida”gi qaroriga muvofiq buyuraman: 1. Sugʻurta agentlari toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki, Raqobatni rivojlantirish va isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish qoʻmitasi, Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligi, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha vakil va Savdo-sanoat palatasi bilan kelishilgan. 3. Ushbu buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi. Mazkur buyruqqa ilovaning 4, 10 va 17-bandlari hamda 23-bandining toʻqqizinchi xatboshisi ushbu buyruq kuchga kirgan kundan eʼtiboran uch oy oʻtgach amalga kiritiladi. Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasi hududida sugʻurta agentlari faoliyatiga doir talablarni belgilaydi. 1. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi: sugʻurta agenti — sugʻurtalovchi nomidan va uning topshirigʻiga binoan sugʻurta shartnomasini tuzishni hamda uning bajarilishini tashkil etishga doir faoliyatni amalga oshiruvchi jismoniy yoki yuridik shaxs; topshiriq shartnomasi (agent bitimi) — sugʻurtalovchi va sugʻurta agenti oʻrtasida yozma yoki elektron shaklda tuzilgan shartnoma boʻlib, unga koʻra sugʻurta agenti sugʻurtalovchi nomidan va uning topshirigʻiga asosan hamda u tomonidan berilgan vakolatlar doirasida haq evaziga sugʻurta shartnomalarini tuzish va bajarilishini tashkil etish yuzasidan vositachilik xizmatlarini koʻrsatish boʻyicha majburiyatlarni oʻz zimmasiga oladi; vakolatli davlat organi — Oʻzbekiston Respublikasi Istiqbolli loyihalar milliy agentligi; vositachilik haqi — sugʻurta agentiga sugʻurta turlari boʻyicha vositachilik xizmatini koʻrsatganlik uchun ushbu Nizom bilan belgilangan miqdorning maksimal chegarasi doirasida sugʻurta mukofotidan ulush sifatida sugʻurtalovchi tomonidan toʻlanadigan toʻlov; Yagona avtomatlashtirilgan axborot tizimi — manfaatdor vazirliklar va idoralarning axborot tizimlari va markaziy maʼlumotlar bazalari, jismoniy va yuridik shaxslar markaziy maʼlumotlar bazalari bilan integratsiyalashgan sugʻurta bozori maʼlumotlarini hisobga olish va isteʼmolchilarga elektron sugʻurta xizmatlarini koʻrsatish imkoniyatini taʼminlovchi yagona tizim. 2. Sugʻurta agenti bir vaqtning oʻzida sugʻurtalovchining boshqaruv va nazorat organlari aʼzolari va rahbarlari, shuningdek xodimi sifatida ish yuritishi mumkin emas. 3. Sugʻurta agenti sugʻurta shartnomalarini tuzish va bajarilishini tashkil etish yuzasidan vositachilik xizmatlarini sugʻurtalovchining yoki oʻzining dasturiy taʼminoti (axborot tizimlari) orqali elektron shaklda amalga oshirishi mumkin. Bunda, sugʻurta agentining dasturiy taʼminotida (axborot tizimida) tuzilgan sugʻurta shartnomalari (polislari) toʻgʻrisidagi maʼlumotlar oʻzaro integratsiya orqali Yagona avtomatlashtirilgan axborot tizimi soʻroviga koʻra sugʻurta agenti tomonidan yuborilishi shart. 4. Sugʻurta agenti faqat oʻzi bilan topshiriq shartnomasi (agent bitimi) tuzgan sugʻurtalovchining reyestriga kiritilganidan keyin oʻz faoliyatini amalga oshirishi mumkin. Bunda, topshiriq shartnomasi (agent bitimi) tuzilgan kundan boshlab bir kun ichida sugʻurtalovchi tomonidan Yagona avtomatlashtirilgan axborot tizimida qayd etiladi va sugʻurta agentiga ID raqam beriladi. Topshiriq shartnomasi (agent bitimi) bekor qilingan hollarda u bekor qilingan kundan boshlab bir kun ichida sugʻurtalovchi tomonidan Yagona avtomatlashtirilgan axborot tizimida bu haqida qayd kiritiladi. 5. Jismoniy shaxs boʻlgan sugʻurta agenti oʻz nomiga, yaqin qarindoshlari (ota-onasi, tugʻishgan va oʻgay aka-uka va opa-singillari, eri, xotini, farzandlari, shu jumladan farzandlikka olinganlar, bobosi, buvisi, nevaralari, shuningdek erining (xotinining) ota-onasi, tugʻishgan hamda oʻgay aka-uka va opa-singillari) nomiga sugʻurta shartnomalari boʻyicha hujjatlar yozishga, shuningdek oʻz foydasiga sugʻurta shartnomalari tuzishga hamda bunda mazkur sugʻurta shartnomasi boʻyicha sugʻurta agenti sifatida ish yuritishga haqli emas. Yuridik shaxs boʻlgan sugʻurta agentlari sugʻurta qildiruvchi sifatida ishtirok etadigan sugʻurta shartnomalarida sugʻurta agenti sifatida ish yuritishga haqli emas. 6. Sugʻurta agentining sugʻurta faoliyati toʻgʻrisidagi qonunchilik bilan belgilangan vazifalarini boshqa har qanday fuqarolik-huquqiy tusdagi shartnoma asosida amalga oshirish mumkin emas. 7. Bank kreditlari bilan bogʻliq sugʻurta shartnomalari tuzilishida (bankning oʻz tadbirkorlik tavakkalchiligini sugʻurtalash shartnomalari bundan mustasno) kredit beruvchi tijorat banki Oʻzbekiston Respublikasi rezidentlari hisoblangan sugʻurtalovchilar nomidan sugʻurta shartnomasi tuzilishini tashkil etish boʻyicha faoliyatini amalga oshiradi. Tijorat banki va sugʻurtalovchilarning bosh ofislari oʻrtasida tuzilgan topshiriq shartnomasiga (agent bitimiga) asosan tijorat bankining barcha hududiy boʻlinmalari sugʻurta agenti hisoblanadi. Bunda, sugʻurtalovchi sugʻurta qildiruvchi tomonidan ixtiyoriy ravishda tanlanadi. Sugʻurta shartnomalarini tuzish va bajarilishini tashkil etish yuzasidan bankning vositachilik xizmatlari faqat mazkur bankning dasturiy taʼminoti (axborot tizimi) orqali amalga oshiriladi. Bank krediti bilan bogʻliq sugʻurta shartnomasini tuzishda sugʻurta qildiruvchi tanlagan sugʻurtalovchi bilan tijorat banki oʻrtasida topshiriq shartnomasi (agent bitimi) tuzilmagan boʻlsa, sugʻurta qildiruvchi oʻzi tanlagan sugʻurtalovchi bilan sugʻurta shartnomasini sugʻurta agenti ishtirokisiz toʻgʻridan-toʻgʻri tuzadi. Bunda, tuzilgan sugʻurta shartnomasi bankning sugʻurta shartnomasi boʻyicha talablariga javob berishi lozim. Bank kreditlari bilan bogʻliq sugʻurta shartnomalarining tuzilishida naf oluvchi hisoblangan tijorat bankidan boshqa shaxslarning sugʻurta agenti sifatida ishtirok etishiga yoʻl qoʻyilmaydi. 8. Sugʻurta agenti sugʻurtalovchilar bilan tuzilgan topshiriq shartnomasi (agent bitimi) asosida sugʻurtalovchining nomidan va uning topshirigʻiga binoan sugʻurta shartnomasini tuzish va ijro etilishini tashkil qilish boʻyicha vositachilik faoliyatini amalga oshiradi. 9. Topshiriq shartnomasi (agent bitimi) yuridik yoki jismoniy shaxs boʻlgan sugʻurta agenti va sugʻurtalovchi oʻrtasidagi kelishuvga asosan tuziladi. 10. Sugʻurtalovchi topshiriq shartnomasi (agent bitimi) tuzgunga qadar sugʻurta agenti boʻlishga nomzod jismoniy shaxsni yoki yuridik shaxsning rahbari yoxud xodimini oʻz mablagʻlari hisobidan oʻzi tomonidan tasdiqlangan 12 soatdan kam boʻlmagan sugʻurta agentlarini tayyorlash kursi boʻyicha malakasini oshirishi lozim. Sugʻurta agenti yuridik shaxs boʻlganda uning shtatida sugʻurta agentlarini tayyorlash kursidan oʻtgan rahbar yoki xodim doimiy ravishda boʻlishi lozim. 11. Sugʻurta agentlarining faoliyati quyidagilarni oʻz ichiga oladi: sugʻurta shartnomasini tuzish uchun mijozlarni qidirish; sugʻurtalovchi, sugʻurta xizmatlari va mahsulotlari, sugʻurta qoidalari va shartnomalarining talab hamda shartlari toʻgʻrisidagi axborotni sugʻurta qildiruvchilarga yetkazish; sugʻurta shartnomasini tuzish uchun zarur boʻlgan maʼlumotlarni sugʻurta qildiruvchidan olish; sugʻurta shartnomasini (sugʻurta polisini) tuzish uchun zarur boʻlgan hujjatlarni tayyorlash yoki rasmiylashtirish; sugʻurta daʼvolarini hal qilish jarayonida sugʻurtalovchi va sugʻurta qildiruvchi oʻrtasida axborotning oʻz vaqtida va sifatli almashinishini taʼminlash; tegishli kelishuv mavjud boʻlganda sugʻurtalovchining topshirigʻi boʻyicha va uning hisobidan sugʻurta tovonlarini (toʻlovlarini) toʻlanishini tashkillashtirish; oʻzining dasturiy taʼminoti (axborot tizimi) orqali sugʻurta shartnomalarini tuzish va bajarilishini tashkil etish yuzasidan vositachilik xizmatlarini koʻrsatuvchi yuridik shaxs boʻlgan sugʻurta agenti mijozlarni qoʻllab-quvvatlash xizmatini (call-markaz, interaktiv muloqot tizimi va boshqalar) uzluksiz ravishda koʻrsatish; axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalangan holda faoliyatini yuritish; qonunchilik hujjatlariga zid boʻlmagan boshqa xizmatlarni koʻrsatish. 12. Sugʻurta agenti sugʻurta shartnomasini tuzishda: sugʻurta qildiruvchining manfaatlaridan kelib chiqib vakolatli davlat organi tomonidan belgilangan sugʻurta shartnomasining shartlariga qoʻyiladigan eng kam talablarga rioya qilinishini taʼminlashi; sugʻurta xizmatlari koʻrsatilishining sifati boʻyicha vakolatli davlat organi tomonidan yuritiladigan sugʻurtalovchilar reytingi bilan sugʻurta qildiruvchilarni tanishtirishi lozim. 13. Sugʻurta agentining huquq va majburiyatlari sugʻurtalovchi bilan tuziladigan topshiriq shartnomasida (agent bitimida) belgilanadi va sugʻurta faoliyati toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlarida belgilangan sugʻurta agentining huquq va majburiyatlariga zid boʻlishi mumkin emas. 14. Topshiriq shartnomasi (agent bitimi) quyidagi muhim shartlarni nazarda tutishi lozim: topshiriq shartnomasi (agent bitimi) tuzilgan sana; sugʻurtalovchi tomonidan sugʻurta agentiga berilgan vakolatlar doirasida sugʻurta shartnomasi tuzilishi mumkin boʻlgan sugʻurta turlari; sugʻurta turlari boʻyicha vositachilik haqining miqdorlari; oʻzaro hisob-kitob qilish tartibi va muddatlari; sugʻurtalovchi va sugʻurta agentining huquq va majburiyatlari; topshiriq shartnomasi (agent bitimi) majburiyatlari bajarilmaganda yoki lozim darajada bajarilmaganda tomonlarning javobgarligi; nizolarni hal qilish tartibi; tomonlarning rekvizitlari. 15. Sugʻurta agenti vositachiligida tuzilgan sugʻurta shartnomalari boʻyicha vositachilik haqi sugʻurtalovchining bank hisob raqamiga kelib tushgan sugʻurta mukofotlarining 25 foizidan oshmagan holda amalga oshiriladi. Topshiriq shartnomasi (agent bitimi) asosida sugʻurta agentlari ishtirokida tuzilgan sugʻurta shartnomalari boʻyicha sugʻurtalovchilarning xodimlariga agent bitimida koʻrsatilgan vositachilik xizmatlari uchun hamda unda koʻrsatilgan usulda haq toʻlash taqiqlanadi. 16. Sugʻurta shartnomalari muddatidan oldin bekor qilinganda sugʻurta shartnomalari boʻyicha vositachilik haqi sugʻurta agenti tomonidan sugʻurtalovchiga sugʻurta shartnomasining muddati oʻtmagan davriga mutanosib miqdorda qaytarilishi lozim. 17. Topshiriq shartnomasidagi (agent bitimidagi) huquq va majburiyatlar hamda ushbu bitim doirasida tuzilgan sugʻurta shartnomalari boʻyicha vositachilik xizmatlari uchinchi shaxsga oʻtkazilishi mumkin emas. 18. Elektron sugʻurta shartnomalarining (sugʻurta polislarining) hisobi Sugʻurta xizmatlarini elektron shaklda koʻrsatish tartibi toʻgʻrisidagi nizomda (roʻyxat raqami 3571, 2024-yil 11-noyabr) belgilangan tartibda yuritiladi. 19. Topshiriq shartnomasi (agent bitimi) boʻyicha majburiyatlarning qisman yoki toʻliq bajarilmasligi yengib boʻlmas kuch (fors-major), shu jumladan yongʻin, tabiiy ofatlar, urushlar, har qanday tusdagi harbiy harakatlar, umumiy ish tashlashlar, qoʻporuvchilik va terrorchilik harakatlari, avariyalar tufayli yuz berganda, agar bu holatlar topshiriq shartnomasining (agent bitimining) bajarilishiga bevosita taʼsir koʻrsatgan boʻlsa, topshiriq shartnomasi (agent bitimi) taraflari javobgarlikdan ozod qilinadi. Bunda, topshiriq shartnomasi (agent bitimi) boʻyicha majburiyatlarni bajarish muddati bunday holatlar mavjud boʻladigan vaqtga mutanosib tarzda uzaytiriladi. 20. Sugʻurta agentlari faoliyati ustidan nazoratni topshiriq shartnomasiga (agent bitimiga) muvofiq sugʻurtalovchi amalga oshiradi. 21. Sugʻurtalovchi tomonidan sugʻurta agentlari faoliyati har olti oyda kamida bir marta monitoringdan oʻtkaziladi. Monitoring jarayonida quyidagi masalalar oʻrganiladi: sugʻurta agenti faoliyatining haqqoniyligi va qonunchilik hujjatlariga muvofiqligi; sugʻurta agentlari vositachiligida tuzilgan sugʻurta shartnomalarining (sugʻurta polislarining) va ular boʻyicha amalga oshirilgan operatsiyalarning sugʻurta faoliyati toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlariga muvofiqligi; sugʻurta shartnomalari (sugʻurta polislari) boʻyicha sugʻurtalovchining bank hisob raqamiga kelib tushgan sugʻurta mukofotlarining hisobi; sugʻurta agentlari vositachiligida tuzilgan sugʻurta shartnomalarining (sugʻurta polislarining) hisobi; sugʻurtalovchiga topshirilgan va sugʻurta qildiruvchilarga berilgan hujjatlardagi yozuvlarning mosligi; sugʻurta agenti vositachiligida tuzilgan sugʻurta shartnomalari muddatidan oldin bekor qilinganda sugʻurta agenti tomonidan vositachilik haqi sugʻurta shartnomasining muddati oʻtmagan davriga mutanosib miqdorda sugʻurtalovchiga qaytarilganligining hisobi; sugʻurta agenti tomonidan topshiriq shartnomasiga (agent bitimiga) muvofiq qabul qilingan majburiyatlarning bajarilishi bilan bogʻliq boshqa masalalar. Monitoring yakuni boʻyicha sugʻurtalovchi tomonidan ikki nusxada dalolatnoma tuziladi hamda sugʻurtalovchi va sugʻurta agenti tomonidan imzolanadi. Agar sugʻurta agenti dalolatnomani imzolashdan bosh tortsa, bu toʻgʻrisida dalolatnomaga xolislar ishtirokida tegishli yozuv kiritiladi. Dalolatnomani saqlash muddati besh yilni tashkil etadi. 22. Sugʻurta agenti tomonidan ushbu Nizomda va qonunchilik hujjatlarida belgilangan talab va shartlarga rioya qilinmaganda ushbu sugʻurta agenti vositachiligida tuzilgan sugʻurta shartnomalarini Yagona avtomatlashtirilgan axborot tizimida roʻyxatdan oʻtkazish va sugʻurta polislarini rasmiylashtirish Sugʻurta xizmatlarini elektron shaklda koʻrsatish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga (roʻyxat raqami 3571, 2024-yil 11-noyabr) muvofiq toʻxtatiladi. 23. Sugʻurtalovchi topshiriq shartnomasini (agent bitimini) quyidagi hollarda bekor qilishi shart: sugʻurta agenti tomonidan qabul qilingan majburiyatlarni bajarishdan asossiz ravishda bosh tortilganligi tasdiqlanganda; topshiriq shartnomasi (agent bitimi) amal qilish davrida olti oy davomida vositachilik faoliyati amalga oshirilmaganda; sugʻurta agenti — jismoniy shaxs vafot etganda, qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda toʻlovga qobiliyatsiz yoki muomalaga layoqatsiz (muomala layoqati cheklangan) deb topilganda; sugʻurta agenti — yuridik shaxs qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda toʻlovga qobiliyatsiz deb topilganda yoki tugatilganda; javobgarlikka tortilgan sugʻurta agenti — jismoniy shaxsga nisbatan sugʻurta agenti faoliyatini davom ettirish imkoniyatini istisno qiluvchi sud hujjati qonuniy kuchga kirganda; oʻzining dasturiy taʼminoti (axborot tizimi) orqali sugʻurta shartnomalarini tuzish va bajarilishini tashkil etish yuzasidan vositachilik xizmatlarini koʻrsatuvchi yuridik shaxs boʻlgan sugʻurta agenti mijozlarni qoʻllab-quvvatlash xizmatini (call-markaz, interaktiv muloqot tizimi va boshqalar) uzluksiz ravishda koʻrsatmaganda; sugʻurtalovchining litsenziyasi bekor qilinganda; sugʻurta agenti insofsiz sugʻurta agentlari reyestriga kiritilganda; sugʻurta agenti tomonidan qonunchilik hujjatlariga va mazkur Nizom talablariga rioya qilinmaganligi aniqlanganda. 24. Vakolatli davlat organi yoki sudning sugʻurtalovchi litsenziyasining amal qilishini toʻxtatib turish toʻgʻrisidagi qarori qabul qilingan taqdirda sugʻurtalovchi bu haqida sugʻurta agentlarini shu kunning oʻzida yozma yoki elektron shaklda xabardor qilishi hamda oʻz rasmiy veb-saytida eʼlon qilishi shart. 25. Vakolatli davlat organi sugʻurtalovchilar bilan sugʻurta agentlari oʻrtasidagi munosabatlarni tartibga solishda quyidagi huquqlarga ega: mazkur Nizomda keltirilgan faoliyatni sugʻurta agentlari tomonidan lozim darajada bajarilishini sugʻurtalovchi ishtirokida oʻrganish; sugʻurtalovchidan sugʻurta agentlari faoliyatiga doir axborotlarni soʻrab olish. 26. Vakolatli davlat organi tomonidan insofsiz sugʻurta agentlarining reyestri (bundan buyon matnda reyestr deb yuritiladi) yuritiladi. Reyestr vakolatli davlat organining rasmiy veb-saytida barcha foydalanuvchilar uchun ochiq eʼlon qilinadi. 27. Sugʻurta agenti quyidagi hollarda reyestrga kiritiladi: sudning qaroriga koʻra firibgarlik, soxtalashtirish va korrupsiya bilan bogʻliq jinoyatlarni sodir etganlikda aybdor deb topilganda; bila turib yolgʻon yoki soxta hujjatlar asosida sugʻurta shartnomalarini tuzganligi aniqlanganda; sud tomonidan topshiriq shartnomasi (agent bitimi) shartlarini bajarmaganlikda yoki lozim darajada bajarmaganlikda aybdor deb topilganda. Mazkur bandning ikkinchi — toʻrtinchi xatboshilarida nazarda tutilgan holatlardan biri yuz berganda sugʻurtalovchi mazkur holatlar unga maʼlum boʻlgan paytdan eʼtiboran besh kun ichida vakolatli davlat organini yozma ravishda xabardor qilishi shart. Reyestrga sugʻurta agentlari bir yil muddatga yoki sudning qarorida koʻrsatilgan muddatga kiritiladi. Ushbu muddat tugaganidan keyin sugʻurta agenti reyestrdan chiqarilgan hisoblanadi. Reyestrga sugʻurta agenti vakolatli davlat organining qaroriga asosan kiritiladi hamda ushbu qaror yuzasidan sud tartibida shikoyat qilinishi mumkin. 28. Mazkur Nizom talablarini buzganlikda aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgar boʻladilar.