TAQDIM ETUVCHIGA DEB BERILGAN HUJJATLAR YOʻQOLGAN TAQDIRDA ULARGA BOʻLGAN HUQUQLARNI TIKLASH (CHAQIRIB ISH YURGIZISH) HAQIDAGI ARIZALARNING SUDLAR TOMONIDAN KOʻRILISHI TOʻGʻRISIDA
(resolution, 2025-04-29)

Taqdim etuvchiga deb berilgan hujjatlar yoʻqotilgan taqdirda ularga boʻlgan huquqlarni tiklash (chaqirib ish yurgizish) toʻgʻrisidagi ishlarining sudlarda koʻrilishi munosabati bilan kelib chiqayotgan muammolarni inobatga olib, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi qaror qiladi: 1. Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik protsessual kodeksining 36-bobida belgilanganiga koʻra, shaxs pul mablagʻlari qoʻyilganligi haqida yoki qimmatli narsalar yoxud davlat zayomi obligatsiyalari saqlash uchun topshirilganligi toʻgʻrisida bank tomonidan taqdim etuvchiga berilgan qiymatli hujjatni yoʻqotgan taqdirda, shuningdek, qonunda nazarda tutilgan boshqa hollarda, suddan yoʻqolgan hujjatni haqiqiy emas deb topish va yoʻqotilgan hujjat boʻyicha huquqlarini tiklash toʻgʻrisida iltimos qilishi mumkin. Bunday huquqlarni tiklash bank tomonidan taqdim etuvchiga deb berilgan hujjatlar yoʻqotilganida, balki hujjatlar ularni lozim darajada saqlamaganlik oqibatida toʻlov xususiyatlarini yoʻqotganligi natijasida va boshqa (omonat daftarchasida va (yoki) nazorat varaqasida raqam soni saqlanmagan, omonat daftarchasida omonat qoldigʻi toʻla saqlanmaganida va boshqa) sabablarga koʻra amalga oshiriladi. Taqdim etuvchiga deb berilgan omonat daftarchasi, unga nazorat varaqasi yoki davlat zayomi obligatsiyalarini va qimmatbaho narsalarni saqlashga olish uchun berilgan guvohnomaning toʻlov qobiliyatini yoʻqotganligi masalasi dastlab xalq banki tomonidan hal qilinadi. Taqdim etuvchiga deb berilgan hujjat mablagʻni aniqlash xususiyatini yoʻqotganligi sababli xalq banki operatsiyalar bajarishni rad etsa, bu hujjat boʻyicha huquqlarni tiklash sud tartibida amalga oshiriladi. Oʻzbekiston Respublikasi hududida faoliyat yurituvchi boshqa banklar tomonidan mazkur punktda koʻrsatilgan, taqdim etuvchiga deb berilgan hujjatlar boʻyicha, huquqni tiklash haqidagi arizalar ham xuddi shu tartibda koʻrib chiqilishi lozim. 2. Taqdim etuvchiga deb berilgan hujjatlar yoʻqolgan taqdirda, ularga boʻlgan huquqni tiklash haqidagi talab boʻyicha ishlar alohida tartibda, taqdim etuvchiga deb hujjat bergan muassasa (bundan keyin matnda muassasa deb yuritiladi) joylashgan hududdagi sud tomonidan koʻrib chiqiladi. Taqdim etuvchiga deb berilgan yoʻqotilgan hujjat boʻyicha huquqlarni tiklash haqidagi arizada FPK 189-moddasida koʻrsatilgan umumiy talablardan tashqari, FPK 331-moddasining uchinchi qismida belgilangan maʼlumotlar koʻrsatilishi lozim. Qonunda belgilangan talablarga javob bermaydigan ariza FPK 195-moddasi birinchi qismining 4-bandiga asosan qaytarilishi lozim. Ariza boʻyicha bazaviy hisoblash miqdorining bir baravari miqdorida davlat boji va pochta xarajatlari toʻlanishi lozim. 3. Arizani ish yuritishga qabul qilgandan soʻng sudya ishni sud muhokamasiga tayyorlash bosqichida ariza beruvchining hisobidan ommaviy axborot vositalarida eʼlon chiqarish, shuningdek hujjatni bergan muassasaga u boʻyicha toʻlovlarni amalga oshirishni va pul berishni taqiqlash haqida ajrim qabul qilishi shart. Sud ajrimining koʻchirma nusxasi hujjatni bergan muassasaga darhol yuboriladi. 4. Sud majlisida hujjat bergan muassasa vakilining bayonoti eshitilishi mumkin. Agar arizachi yoʻqolgan hujjat hisob raqamini koʻrsata olmasa, hujjat bergan muassasa vakilini ishga jalb qilish majburiydir. 5. Yoʻqotilgan hujjatning alohida belgilari ostida hisob raqami, nazorat varaqasi (talon)ning raqami, omonat qoʻyilgan kun, omonat boʻyicha operatsiya amalga oshirilgan kun, omonatning miqdori yoki qolgan qismi, obligatsiya raqamlari, ularni saqlashga topshirilgan sana, saqlash uchun topshirilgan qimmatliklarning tavsifi va oʻziga xos xususiyatlari tushuniladi. 6. Yoʻqolgan hujjat haqidagi mahalliy matbuotda berilgan eʼlon istisnosiz FPKning 333-moddasi bilan belgilangan talablarni oʻzida aks ettirishi lozimligiga sudlarning eʼtibori qaratilsin. Shu bilan birga eʼlon yoʻqolgan hujjatning haqiqiy emasligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni oʻzida aks ettirishi kerak emas. FPKning 338-moddasiga binoan yoʻqotilgan hujjatni haqiqiy emas deb topish ish mazmunan koʻrib boʻlinganidan soʻng sudning qaroriga asosan amalga oshiriladi. 7. Agarda matbuotda eʼlon qilinganidan soʻng hujjatni saqlovchi uni sudga taqdim etib, unga daʼvo qilmasligini bayon etsa, sud chaqirib ish yuritish boʻyicha ish yuritishni tugatish, sud tomonidan hujjat boʻyicha toʻlovlarni amalga oshirishni va pul berish boʻyicha qoʻyilgan taqiqlarni bekor qilish hamda arizachiga saqlovchi tomonidan taqdim etilgan hujjatni qaytarish toʻgʻrisida ajrim chiqaradi. Agarda hujjatni saqlovchi qonunda belgilangan muddatda hujjatga boʻlgan huquqini ilgari sursa, FPK 122-moddasining 7-bandiga muvofiq ariza koʻrmasdan qoldiriladi va hujjat yoʻqolganligi haqida arz qilgan shaxsga umumiy asoslarda daʼvo taqdim qilish huquqi tushuntiriladi. Bunday holatda FPK 332-moddasiga asosan koʻrilgan choralarni bekor qilish FPK 336-moddasi tartibida amalga oshiriladi. 9. Hujjatni saqlab turuvchidan uch oylik muddat ichida ariza tushmasligi oʻz-oʻzidan yoʻqolgan hujjat arizachiga tegishli ekanini tasdiqlovchi dalil boʻla olmasligini sudlar eʼtiborga olmoqlari lozim. Shuning uchun sud arizachining shu hujjatga boʻlgan huquqini tasdiqlovchi dalillarni sinchkovlik bilan tekshirmogʻi lozim. 10. Yoʻqolgan hujjat boʻyicha huquqlarni tiklash sud tomonidan omonat daftarchasi yoki uning nazorat varaqasi yoki shu ikki hujjat ham yoʻqolgan taqdirda amalga oshiriladi. Arizachida saqlanib qolingan hujjat ishga ilova qilinadi, sud qarorida uning bekor qilinganligi koʻrsatilishi kerak. 11. Agar ish FPKning 338-moddasiga asosan hal qilinishida omonat yoki qimmatliklar sudning taqiqlovchi choralar haqidagi ajrimi olinishidan oldin tegishli muassasa tomonidan berilganligi yoki yoʻqolgan hujjatning alohida belgilari omonat yoki qimmatliklarning arizachiga tegishliligi haqida xulosa qilish uchun yetarli boʻlmasa, sud hujjatni haqiqiy emas deb topish va tegishli muassasa zimmasiga arizachiga omonat yoki yoʻqolgan hujjat oʻrniga yangisini berish majburiyatini yuklashni rad etadi. 12. Asossiz boyish haqida daʼvo taqdim etilganda (FPK 339-moddasi) hujjatni saqlovchi oʻzining shu qimmatli hujjatning halol va qonuniy egasi ekanligini hamda boyish alomati borligi va uning hajmini isbotlashi kerak. Yoʻqolgan hujjat oʻrniga sudning qaroriga koʻra yangi hujjat olgan shaxs qonuniy saqlovchi oldida asossiz olingan va saqlangan mulkning miqdorida moddiy javobgardir. Asossiz boyiganlik haqidagi daʼvo hal qiluv qarori qonuniy kuchga kirgan kundan hisoblanadigan umumiy daʼvo muddati doirasida taqdim etilishi mumkin. Hujjatga boʻlgan huquqi toʻgʻrisida oʻz vaqtida arz qilmagan saqlovchi hujjatni haqiqiy emas deb topilishi bilan bogʻliq zararni undirishga haqli emas.