Energetika tashkilotlari uchun yongʻin xavfsizligi qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida
(resolution, 2024-09-27)

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Davlat huquqiy siyosatini amalga oshirishda adliya organlari va muassasalari faoliyatini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2020-yil 19-maydagi PF-5997-son Farmoni ijrosini taʼminlash maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Energetika tashkilotlari uchun yongʻin xavfsizligi qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Elektr energiyasi, neft mahsulotlari va gazdan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasi Energetika tashkilotlari uchun yongʻin xavfsizligi qoidalariga rioya etilishi ustidan doimiy nazorat oʻrnatsin. 3. Oʻzbekiston Respublikasi Energetika vazirligi manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda oʻzlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarni bir oy muddatda ushbu qarorga muvofiqlashtirsin. 4. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining Sanoat va uning bazaviy tarmoqlarini hamda kooperatsiya aloqalarini rivojlantirish masalalari departamentiga hamda Oʻzbekiston Respublikasi energetika vaziri A.S. Sultanov zimmasiga yuklansin. 1. Ushbu Qoidalar energetika tashkilotlarining elektr stansiyalari va kichik stansiyalaridagi texnologik uskunalarni ekspluatatsiya qilish sharoitlari inobatga olingan holda ularda yongʻin xavfsizligini taʼminlashga qaratilgan asosiy talablarni belgilaydi. 2. Ushbu Qoidalarning talablari energetika tashkilotlari (keyingi oʻrinlarda — tashkilotlar), shuningdek, ularning asosiy va yordamchi sexlari va inshootlarining texnologik uskunalarini ekspluatatsiya qiluvchi, taʼmirlovchi (rekonstruksiya qiluvchi), sozlovchi va sinovchi, sozlash, qurilish-montaj va boshqa tashkilotlarning barcha boshqaruv xodimlari, ishlab chiqarish xodimlari, texnik xodimlar va xizmat koʻrsatuvchi xodimlar tarkibiga kiruvchi muhandis-texnik xodimlari (keyingi oʻrinlarda — MTX), ishchi va xizmatchilari uchun majburiydir. 3. Tashkilotlar rahbarlari yongʻin xavfsizligini taʼminlash uchun masʼuldir. 4. Tashkilotlarning rahbarlari quyidagilarga majbur: barcha muhandis-texnik xodimlar, xizmatchilar va ishchilar tomonidan ushbu Qoidalarning oʻrganilishi va bajarilishini tashkil qiladi. yongʻin-texnik komissiyani (keyingi oʻrinlarda — YOTK) va koʻngilli yongʻin oʻchirish drujinalarini (keyingi oʻrinlarda — KYOOʻD) tashkil etish masalasini koʻrib chiqadi; obyektlarning yongʻin xavfsizligini taʼminlashni tashkil etish boʻlim va boʻlinmalari hamda ularga tegishli yongʻin-qutqaruv qismlarini, shuningdek, idoraviy yongʻindan saqlash xizmatini tegishli xizmat, maishiy va yordamchi binolar, kerakli yongʻin oʻchirish texnikasi bilan taʼminlaydi; ishlab chiqarishning yongʻin xavfini pasaytirish hamda yongʻin roʻy berganda insonlar va moddiy boyliklarning xavfsizligini taʼminlashga yoʻnaltirilgan innovatsion texnik yechimlarni ishlab chiqish va joriy etishni taʼminlaydi; tasdiqlangan chora-tadbirlarning amalga oshirilishiga zarur boʻlgan mablagʻlarni ajratgan holda yongʻin xavfsizligini kuchaytirishga qaratilgan yillik va istiqbolli dasturlarning ishlab chiqilishini, shuningdek, bajarilishini taʼminlaydi; ushbu Qoidalarga 1-ilovaga muvofiq hududda, ishlab chiqarish binolarida (sexlar, laboratoriyalar, ustaxonalar, omborlar va boshqalarda), shuningdek, maʼmuriy va yordamchi xonalarda yongʻinga qarshi qati rejim oʻrnatadi; tashkilot va pudratchi tashkilotlar xodimlari tomonidan uskunalarni taʼmirlashda, rekonstruksiya qilishda va qurilish-montaj ishlarini olib borishda payvandlash va boshqa yongʻin chiqish xavfi boʻlgan ishlarni bajarish hamda tashkil qilishda aniq tartiblarni belgilaydi; har bir ishlab chiqarish uchastkasi va binosi boʻyicha yongʻin xavfsizligi uchun javobgar shaxslarni tayinlash, jihozlar, yongʻinga qarshi suv taʼminoti, yongʻin haqida avtomatik ravishda xabar berish va oʻchirish qurilmalari, shuningdek, boshqa yongʻin oʻchirish vositalari va yongʻin oʻchirish texnikasining texnik holati, taʼmirlanishi va ularning normal ekspluatatsiya qilinishi yuzasidan doimiy nazoratni taʼminlash uchun sexlar oʻrtasidagi xizmat koʻrsatish zonalari chegaralarini belgilash, ishlab chiqarish, yordamchi va omborxona binolariga kirish eshiklariga yongʻinga qarshi holat uchun javobgar shaxsning familiyasi, ismi, otasining ismi, lavozimi va telefon raqami, portlab-yonish xavfi boʻyicha toifasi, Elektr qurilmalarning tuzilishi qoidalari talablariga asosan zonalarning toifalari koʻrsatilgan yozuvlar oʻrnatilishini taʼminlaydi; tashkilotning yongʻin xavfsizligi holatini, yongʻinni payqash, signalizatsiya va oʻchirish, suv bilan taʼminlash tizimlari, xabar berish, aloqa va yongʻinga qarshi himoyaning boshqa tizimlari, texnik vositalarning ishga yaroqliligini doimiy tekshirish tartibini oʻrnatadi. Yongʻinga olib kelishi mumkin boʻlgan kamchiliklarni bartaraf qilish uchun zarur boʻlgan choralarni koʻradi; obyekt boʻyicha yongʻin xavfsizligi xizmatining jangovar qobiliyatini, u tomondan shartnoma majburiyatlari bajarilishini, shuningdek, KYOOʻDning jangovar qobiliyatini davriy ravishda tekshiradi va ularning ishlarini yaxshilashga qaratilgan zarur choralar koʻradi; ish kunining yakunida MTX tarkibiga kiruvchi javobgar shaxslar tomonidan yordamchi binolarning yongʻinga qarshi holati (ularni yopishdan oldin) koʻzdan kechirilishi va koʻzdan kechirish natijalarini tegishli tuzilmaviy boʻlinmaning maxsus jurnaliga yozilishi tartibini aniqlaydi; elektr energetikasi sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlarda belgilangan yongʻinga qarshi chora-tadbirlarni, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Elektr energiyasi, neft mahsulotlari va gazdan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasi (keyingi oʻrinlarda — “Oʻzenergoinspeksiya”) va yongʻin xavfsizligi xizmati organlarining yongʻin xavfsizligi masalalari boʻyicha yozma koʻrsatmalari bajarilishini taʼminlaydi; yongʻinga qarshi targʻibot tadbirlarini (sex, uchastka va boʻlimlarning yongʻinga qarshi holati boʻyicha jamoatchilik koʻriklari, KYOOʻD aʼzolarining musobaqalari va tanlovlar) oʻtkazadi; tasarrufidagi obyektlarda har bir sodir boʻlgan yongʻin haqida yuqori turuvchi tashkilotga xabar beradi, yongʻinlar sabablari va oqibatlarini oʻrganish uchun tashkilotning tajribali mutaxassislaridan iborat komissiya tayinlash uchun tegishli buyruq va farmoyishlar qabul qiladi hamda yongʻinga qarshi chora-tadbirlarni ishlab chiqadi. 5. Sexlar, laboratoriyalar, boʻlimlar, ustaxonalar va boshqa ishlab chiqarish uchastkalari hamda obyektlari yongʻin xavfsizligi holati uchun ularning rahbarlari, rahbarlari boʻlmagan vaqtda esa, ularning vazifasini bajaruvchi shaxslar javobgar boʻladilar. 6. Tashkilotning tarkibiy boʻlinmalari rahbarlari, sex, podstansiya, laboratoriya, ustaxona, ombor va boshqa tuzilmalari boshliqlari, shuningdek, yongʻin xavfsizligi uchun javobgar boshqa mansabdor shaxslar quyidagilarga majburdirlar: ularga ishonib topshirilgan uchastkalarda yongʻinga qarshi belgilangan rejimga rioya etilishini va yongʻin xavfsizligining asosiy talablari, yaʼni hududlarni, bino, inshoot, laboratoriya va xonalarni, avtotransport garajlari, yoqilgʻini saqlash va tashish inshootlari, chang tayyorlash, issiqlik, energetika qurilmalari, taqsimlash tuzilmalari va omborxonalarning ushbu Qoidalarga 1-ilovadagi talablarga muvofiq saqlanishini, shuningdek, yongʻin xavfsizligini oshiruvchi chora-tadbirlarning belgilangan muddatlarda bajarilishini taʼminlash; biriktirilgan uchastkalarda yongʻinga qarshi belgilangan tartibga rioya qilinishini, shuningdek, odamlarni xavfsiz evakuatsiya qilish, telefonlar, yongʻin haqida xabar beruvchi qurilmalar va yongʻin oʻchirish vositalari oldiga erkin borish yoʻllarini taʼminlash; texnologik uskunalarning texnik talablarga va loyihaviy yechimlarga mos ravishda soz va normal ishlashini taʼminlash. Aniqlangan nosozliklar yongʻinga yoki oʻt olishga olib kelishi mumkin boʻlsa, zudlik bilan ularni bartaraf etish choralarini koʻrish; boʻysunuvidagi xodimlarning yongʻin-texnik tayyorgarligini tashkil etish va ulardan yongʻinga qarshi rejimga rioya etishni va belgilangan yongʻin xavfsizligi, ayniqsa, ishlab chiqarish texnologiyasi boʻyicha majburiyatlarni bajarishni talab qilish; har bir ish joyi smena davomida koʻzdan kechirilishi kerak va u yongʻin xavfsizligi qoidalarining buzilishlari mavjud boʻlganda, ishlarning olib borilishiga yoʻl qoʻymaslik; sex xodimlari va pudratchi tashkilotlar tomonidan taʼmirlash ishlari olib borilganda yongʻin xavfsizligi talablari bajarilishi boʻyicha nazoratni taʼminlash. Ish yakunlangandan soʻng ish joylari va xonalarning yigʻishtirilishi, navbatchi yoritgichlar va texnologik jarayonlarning kechayu-kunduz ishlashini taʼminlaydigan elektr qurilmalaridan tashqari elektr tarmogʻining uzilishi ustidan nazorat oʻrnatish; uchastkadagi mavjud yongʻin oʻchirish, aloqa, signalizatsiya vositalarini va yongʻin oʻchirish avtomatikasining turli qurilmalarini ishga yaroqli holatda hamda qoʻllashga doimiy shay holatda saqlash uchun tartib va javobgarlikni belgilash; Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi Oʻta muhim, toifalangan va qoʻriqlanadigan obyektlarda yongʻin xavfsizligi boshqarmasi, obyektlarni yongʻin xavfsizligini taʼminlashni tashkil etish boʻlimlari, YOTK va KYOOʻD obyektning yongʻin xavfsizligini taʼminlashga yoʻnaltirilgan barcha talablarini oʻz vaqtida bajarish; yongʻinga xavfliligi xususiyatlari nomaʼlum boʻlgan moddalar va materiallar olinganda, ularning yongʻinga xavfliligiga tegishli muassasa hamda tashkilotlar orqali aniqlik kiritilgunga qadar qoʻllashni taqiqlash, bu haqda rahbarlar, mutaxassislar, xizmatchilar va ishchilarga koʻrsatmalar berish; ushbu Qoidalar bandlarini obyektdagi har bir buzilishi boʻyicha uning yuzaga kelishiga imkoniyat yaratib bergan barcha holatlarni aniqlash, bunday holatlarni bartaraf etish va keyinchalik ularga yoʻl qoʻymaslik boʻyicha kerakli chora-tadbirlarni ishlab chiqishga majburdir. 7. Sex, podstansiya, laboratoriya, ustaxona va omborlarning holatini nazorat qilish tezkor xodimning majburiyatiga kiradi. Tezkor xodim quyidagilarga: sex xodimlari va pudratchi tashkilotlar tomonidan taʼmirlash ishlarini oʻtkazishda va ish tugagandan keyin yongʻin xafvsizligi talablari bajarilishi ustidan nazoratni taʼminlash, tozalikni nazorat qilish, ish tugagandan keyin elektr tarmogʻini oʻchirishni, avariyaviy va navbatchi yoritish, xonalarda va uzluksiz texnologik jarayonli uskunalarda yongʻinni aniqlash va oʻchirish tizimlarining ishlashini nazorat qilish; xodimlarga xavf tugʻdiradigan va uskunaning ish rejimini buzuvchi yongʻin, avariya yoki boshqa xavfli omillar yuzaga kelganda zudlik bilan yongʻin boʻlinmalarini chaqirish choralarini koʻrish, tashkilot rahbariyatini xabardor qilish, yongʻin zonasidagi elektr uskunalarini tokdan uzib qoʻyish, uni oʻchirish va xodimlarni evakuatsiya qilish (zarurat boʻlganda), shuningdek, uskunaning normal ish rejimini tiklashga majburdir. 8. Ushbu Qoidalar asosida har bir sex, laboratoriya, ustaxona, ombor, maʼmuriy binolar va boshqa inshootlar uchun yongʻin xavfsizligi choralari haqida aniq yoʻriqnomalar ishlab chiqilgan boʻlishi va ular koʻrinarli joylarga osib qoʻyilishi shart. 9. Yoʻriqnomalar sohadagi yuqori turuvchi energetika xoʻjalik boshqaruvi organlarining tegishli farmoyishlari, obyektning yongʻinga qarshi holatining tahlili asosida, shuningdek, birinchi rahbar oʻzgarganda, davriy ravishda kamida 3 yilda bir marta qayta koʻrib chiqilishi shart. 10. Tashkilotda davlat standartlari bilan belgilangan xavfsizlik belgilari qoʻllanilishi hamda yongʻinga qarshi rejim plakatlari va alohida talablar osib qoʻyilishi shart. 11. Tashkilotdagi har bir xodim yongʻin xavfsizligining belgilangan qoidalarini, yoʻriqnoma va talablarini aniq bilishi va ularga amal qilishi, oʻzining ish joyida, boshqa xonalarda va tashkilot hududida yongʻinga qarshi tadbirlarni bajarishi, yongʻin sodir boʻlganda esa zudlik bilan yuqori turuvchi rahbarga yoki tezkor xodimga yongʻin sodir boʻlgan joy haqida xabar berishi hamda xavfsizlik choralarini koʻrgan holda mavjud yongʻin oʻchirish vositalari yordamida yongʻinni oʻchirishga kirishishi shart. 12. Ish uchastkasida, sexda yoki tashkilotning boshqa joylarida yongʻin xavfsizligi talablari buzilganda, yongʻin uskunasidan boshqa maqsadda foydalanilganda, tashkilotning har bir ishchisi darhol qonunbuzarni bu haqda ogohlantirishi va yongʻin xavfsizligi uchun javobgar shaxsga yoki tashkilot rahbariga xabar berishi kerak. 13. Ushbu Qoidalarning buzilishida aybdor shaxslar qilgan harakati yoki harakatsizligi tavsifiga va ularning oqibatiga qarab, Oʻzbekiston Respublikasining amaldagi qonunchiligiga muvofiq intizomiy, maʼmuriy yoki jinoiy javobgarlikka tortiladilar. 14. Maʼmuriy yoki ishlab chiqarish binolarini ijaraga berganda yongʻin xavfsizligi qoidalari va meʼyorlari talablariga rioya qilish boʻyicha javobgarlik ushbu binolarni ijaraga olganlarga va tashkilot rahbariga yuklatiladi. Javobgarlik chegarasi ijara shartnomasida belgilangan boʻlishi shart. 15. Tashkilotning issiqlik elektr stansiyalari (keyingi oʻrinlarda — IES), gidroelektr stansiyalari (keyingi oʻrinlarda — GES) va elektr tarmoqlari barcha MTX, ishchi va xizmatchilari yongʻin-texnik sohasi boʻyicha bilim olish va uni chuqurlashtirish, mavjud yongʻindan himoya vositalaridan foydalanish malakasini oshirish, yongʻin yuzaga kelganda toʻgʻri va xavfsiz harakat qilish va jabrlanganlarga birinchi yordam koʻrsatish maqsadida yongʻin xavfsizligi boʻyicha tayyorgarlikdan oʻtishlari kerak. 16. MTX, ishchi va xizmatchilarni yongʻin xavfsizligi boʻyicha tayyorlash quyidagi (har bir tashkilot tomonidan oʻzining ixtisosligi boʻyicha ishlab chiqiladigan) asosiy nizomlardan iborat: yongʻin xavfsizligi boʻyicha kirish yoʻl-yoʻrigʻi; tarkibiy boʻlinmalarda ish joyida oʻtkaziladigan birlamchi, davriy, rejadan tashqari va maqsadli yoʻl-yoʻriqlar, ularning mavzusiga albatta, yongʻin xavfsizligi masalalari kiritiladi; xodimlarni maxsus tayyorlash; energetika tizimining yongʻin xavfi yuqori boʻlgan ishlarida ishlaydigan xodimlar (mazut xoʻjaligi (keyingi oʻrinlarda — MZX), gaz, koʻmir va kabel xoʻjaligi, elektr tarmoqlari) uchun yongʻin-texnik minimum boʻyicha mashgʻulotlar; yongʻinga qarshi mashgʻulotlar oʻtkazish; oʻquv markazlarida bilim (malaka) oshirish, shuningdek, yongʻinga qarshi himoya boʻyicha texnik oʻquvlar, seminarlar va maqsadli yigʻilishlar (konferensiyalar) oʻtkazish; yongʻin xavfsizligi qoidalarini oʻrganish va ular boʻyicha bilim sinovini oʻtkazish. 17. Har bir tashkilotda birinchi rahbarning buyrugʻi bilan quyidagilar belgilanadi: tegishli tarkibiy boʻlinmalarning yongʻin-texnik minimumi dasturi boʻyicha oʻqishi kerak boʻlgan MTX, ishchi va xizmatchilarning roʻyxati; MTX, ishchi va xizmatchilarning yongʻin xavfsizligi boʻyicha shaxsiy guvohnomalari va tegishli jurnallarga yozgan holda bilim sinovi oʻtkazishning tartibi va davriyligi. 18. Tashkilotga ishga kirayotgan barcha MTX, ishchi va xizmatchilar, shuningdek, vaqtincha ishga qabul qilinganlar, ishlab chiqarish amaliyotini oʻtayotgan oʻquvchilar va talabalar yongʻin xavfsizligi boʻyicha kirish yoʻl-yoʻrigʻinidan oʻtishlari shart. Odatda kirish yoʻl-yoʻrigʻi yangidan ishga kirayotganlar uchun korxananing koʻrgazmali qoʻllanmalar (plakatlar, sxemalar, maketlar va boshqalar), shuningdek, tashkilotda mavjud yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalari, yongʻin inventari va yongʻin aloqasi va signalizatsiyasi vositalari bilan jihozlangan maxsus xonasida oʻtkaziladi. 19. Kirish yoʻl-yoʻrigʻini mutaxassis — yongʻin xavfsizligi boʻyicha muhandis-inspektor oʻtkazadi. U yoʻq boʻlganda — tashkilot boʻyicha buyruq bilan belgilangan mutaxassis yoki yangi ishchini qabul qilayotgan tarkibiy boʻlinma boshligʻi oʻtkazadi. Yongʻin xavfsizligi boʻyicha kirish yoʻl-yoʻrigʻi mehnatni muhofaza qilish boʻyicha kirish yoʻrigʻi bilan birgalikda oʻtkazilishi mumkin. Kirish yoʻl-yoʻrigʻi oʻtkazilganligi shakli ushbu Qoidalarga 2-ilovada keltirilgan maxsus jurnalda yozib qoʻyiladi. 20. Yongʻin xavfsizligi boʻyicha kirish yoʻl-yoʻrigʻi shu maqsadda maxsus jihozlangan xonada oʻtkaziladi va oʻz oldiga yangidan qabul qilinayotgan xodimni quyidagilar bilan tanishtirishni maqsad qilib qoʻyadi: tashkilot yoki podstansiya hududida, sexlarida va boshqa obyektlarda bajarish kerak boʻlgan yongʻin xavfsizligining umumiy qoidalari; u ishga kirayotgan joydagi ishlab chiqarish uchastkasida yongʻin xavfsizligi xususiyatlari; yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalarini qoʻllashning asosiy qoidalari va ularni qoʻllashda xavfsizlik choralari; yongʻin haqida mavjud vositalar va tizimlar bilan eʼlon qilish va yongʻin xavfsizligi xizmatini chaqirish tartibi; elektr qurilmalarida yongʻinni oʻchirish xususiyatlari. 21. Yongʻin xavfsizligi boʻyicha kirish yoʻl-yoʻrigʻini oʻtmagan shaxslarni ishga qoʻyishga ruxsat berilmaydi. 22. Birlamchi, takroriy (davriy) va rejadan tashqari yoʻl-yoʻriqlar oʻtkazilganda (ishlab chiqarish uchastkasi, ustaxona, laboratoriya, ombor) javobgar mansabdor shaxslari tomonidan ularning mavzusiga yongʻin xavfsizligi masalalari, albatta, kiritiladi. Koʻrsatilgan yoʻl-yoʻriqlar ishchilar va xizmatchilar bir sexdan boshqasiga oʻtganda oʻtkazilishi shart. Yoʻl-yoʻriq tugagandan keyin bilim va koʻnikmalarni tekshirish oʻtkaziladi, materiallar yetarli oʻrganilmaganda takroriy yoʻl-yoʻriq, bilim sinovi bilan oʻtkaziladi. Oʻtkazilgan yoʻl-yoʻriqlar haqida ushbu Qoidalarga 3-ilovada keltirilgan shakldagi jurnalga qayd etiladi. 23. Yongʻin xavfi yuqori boʻlgan ishlarni bajaradigan xodimlar bilan maxsus ishlab chiqilgan dastur boʻyicha yongʻin-texnik minimumi mashgʻulotlari oʻtkaziladi. Bunda ishlab chiqarishning yongʻin xavfsizligi tavsifi, mavjud oʻt oʻchirish vositalarining xususiyatlari hamda yuzaga kelgan yongʻin va kuyishlar hisobga olinadi. Yongʻin-texnik minimumida yuqori xavfli yongʻin yuzaga kelganda va keyinchalik kuchaygan sharoitda xodimlarni ishlashga tayyorlash maqsad qilib qoʻiladi. Xodimlar yongʻin-texnik minimumi boʻyicha tayyorgarliklar tugaganidan keyin tegishli hujjatlar (bayonnoma, qaydnoma) bilan rasmiylashtiriladigan sinovlarni topshiradilar. 24. Tashkilotda boshqaruv xodimlari va MTXlarning yongʻinlarning oldini olish va yongʻinga qarshi himoya boʻyicha ishlarda faol qatnashishlarini taʼminlash maqsadida doimiy faoliyat yuritadigan yongʻin-texnik komissiyasini (keyingi oʻrinlarda — YOTK) tashkil etish maqsadga muvofiqdir. 25. YOTK tarkibiga tashkilot rahbarining buyrugʻiga asosan faoliyati texnologik jarayonlarni, elektr qurilmalari, suv taʼminoti tizimlari, aloqa, ishlab chiqarish avtomatikasi va yongʻinga qarshi avtomatik himoya hamda shu kabilardan foydalanish va ularga xizmat koʻrsatishni tashkil etish hamda oʻtkazish bilan bogʻliq boshqaruv xodimlari va MTX vakillari, shuningdek, idoraviy yoki koʻngilli yongʻin oʻchirish xizmatlari rahbarlari hamda favqulodda vaziyat va ishlab chiqarish nazorati, mehnatni muhofaza qilish va texnika xavfsizligi boʻlimlari hamda xizmatlarining yongʻin xavfsizligi boʻyicha mutaxassislari, kasaba uyushmalari va boshqa vakillik tashkilotlarining vakillari kiritiladi. Odatda, YOTK raisi lavozimiga tashkilotning bosh muhandisi, kotib lavozimiga esa tashkilotning mexnatni muhofaza qilish va texnika xavfsizligi boʻlimi yoki xizmatining yongʻin xavfsizligi boʻyicha mutaxassisi tayinlanadi. Yongʻin-texnik komissiyalari oʻz ishlarini Vazirlar Mahkamasining 2013-yil 28-martdagi 89-sonli qarori bilan tasdiqlangan Yongʻin-texnika komissiyalarini tashkil etish va ularning faoliyati tartibi toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq olib borishlari kerak. 26. Tashkilotlarda yongʻinga qarshi rejimni yaxshilash, yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalari holatini nazorat qilish va yuzaga kelgan oʻt olish va yongʻinlarni oʻchirishni tashkil qilishni takomillashtirish buyicha chora-tadbirlarni oʻtkazish uchun KYOOʻD tashkil qilinadi. KYOOʻDni tashkil qilish va uning tarkibi sonini aniqlash, shuningdek, uning aʼzolarini sugʻurta qilish tashkilot rahbariga yuklanadi. 27. KYOOʻD tarkibiga MTX, ishchi va xizmatchilar koʻngilli ravishda ularning yozma arizalariga binoan tashkilot boʻyicha buyruq asosida kiritiladi. 28. KYOOʻD tarkibi shunday tashkil etilishi kerakki, unda har bir sex yoki smenada uning aʼzosi boʻlsin. 29. KYOOʻD boshligʻi va uning oʻrinbosari mutaxassislardan yoki sex maʼmuriyatidan belgilanadi. KYOOʻD boshligʻi oʻqitishlarni, mashq oʻtkazilishini, shuningdek, yongʻinni oʻchirish vositalarining nazorati boʻyicha ishlarni rejalashtiradi. 30. KYOOʻD aʼzolari har bir obyektda yongʻin xavfsizligi qoidalarini aniq bilishi va ularga rioya qilishi kerak, shuningdek, ularni boshqalardan talab qilishi, yongʻin oʻchiruvchi statsionar qurilmalar va yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalarining ishlashga tayyorligini nazorat qilishi, yongʻin yuzaga kelganda esa zudlik bilan uni oʻchirishga kirishishi lozim. 31. Tashkilot rahbari KYOOʻD boshligʻi yoki uning oʻrinbosarining, shuningdek, yongʻin-texnik komissiyasi tavsiyalarini kamida 6 oyda bir marta eshitadi va obyektda (sexda) yongʻinga qarshi rejimni yaxshilash boʻyicha tegishli choralar koʻradi. 32. Tashkilot xodimlarini yongʻinni bartaraf etishda tez va toʻgʻri harakatlanishga oʻrgatish uchun yongʻinga qarshi, shu jumladan, yongʻin boʻlinmalari bilan hamkorlikdagi mashgʻulotlar oʻtkazilishi shart. Yongʻinga qarshi mashgʻulotlarni avariyaga qarshi mashgʻulotlar bilan birga oʻtkazishga ruxsat beriladi. 33. Yongʻinga qarshi mashgʻulotlarni oʻtkazish xodimlarni oʻqitishdagi asosiy shakllardan biridir. Yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalari va harakatlanuvchi texnika (yongʻin avtomashinalari, motopompalar va boshqalar) yordamida haqiqiy yongʻin oʻchoqlarini oʻchirishda amaliy koʻnikmalarga ega boʻlish uchun tashkilot hududidagi yongʻin trenajeridan yoki energetika tizimi poligonidan foydalanish kerak. Yongʻinga qarshi mashgʻulotlarni obyektda va poligonda navbatma-navbat oʻtkazish zarur. 34. Har bir tashkilotda yongʻin xavfsizligi boʻyicha quyidagi hujjatlar ishlab chiqilgan boʻlishi kerak: quvvatidan qatʼi nazar, barcha issiqlik va gidravlik elektr stansiyalari va 500 kV kuchlanishli podstansiyalar uchun yongʻinni oʻchirish tezkor rejasi; yongʻinni oʻchirish tezkor varaqalari; tashkilotda yongʻin xavfsizligi choralari toʻgʻrisida umumiy yoʻriqnoma; sexlar, kabel xoʻjaliklari, laboratoriyalar, ustaxonalar, omborlar va boshqalarda yongʻin xavfsizligi boʻyicha yoʻriqnoma; yongʻinni oʻchirish qurilmalariga xizmat koʻrsatish boʻyicha yoʻriqnoma; yongʻin signalizatsiyasi qurilmalariga xizmat koʻrsatish boʻyicha yoʻriqnoma; yongʻinga qarshi mashgʻulotlar oʻtkazish, xodimlarni oʻqitish va bilim sinovidan oʻtkazish, yongʻindan himoya tizimlarini texnik nazorat qilish rejalari va grafiklari. 35. Tashkilotda ishlab chiqilayotgan yongʻin xavfsizligi boʻyicha va boshqa hujjatlar amaldagi yongʻin xavfsizligi qoidalariga (keyingi oʻrinlarda — YOXQ), xavfsizlik texnikasi qoidalariga (keyingi oʻrinlarda — XTQ), texnik ekspluatatsiya qilish qoidalariga (keyingi oʻrinlarda — TEQQ) va yoʻriqnomalarga asoslanishi va tegishli tarkibiy boʻlinmalarda boʻlishi kerak. Yongʻin xavfsizligi choralari toʻgʻrisida umumiy yoʻriqnomaning bitta nusxasi, yongʻinni oʻchirishning tezkor rejasi va yongʻinni oʻchirish tezkor tezkor varaqalari tashkilotning bosh (markaziy) boshqaruv shchitida boʻlishi shart. 36. TEQQ talablariga muvofiq tashkilotning bosh muhandisi tomonidan har bir boʻlinma (sex) va ishlab chiqarish xizmati uchun zarur yoʻriqnomalar hamda yongʻinni oʻchirish texnologik sxemalari roʻyxati tasdiqlanishi kerak. 37. Umumiy yoʻriqnoma tashkilot rahbari tomonidan obyektning yongʻin muhofazasi organi (mavjud boʻlgan taqdirda) bilan kelishilgan holda tasdiqlanadi. Umumiy yoʻriqnomada quyidagilar aniqlanishi kerak: hududni, shu jumladan, yoʻllar, suv manbalari, bino va inshootlarga kirish yoʻllarini saqlanishiga talablar; bino, xona va inshootlarning saqlanishiga va yongʻinda odamlar xavfsizligini taʼminlash talablari; yongʻinga qarshi rejim va uning bajarilishi boʻyicha tashkilotdagi barcha xodimlarning majburiyatlari; tashkilotda pudratchi va chet tashkilotlar tomonidan bir martalik va vaqtinchalik ishlarni tashkil qilishni hamda ularning bajarilishiga ruxsat berish; suv manbalarini, yongʻinni oʻchirish, yongʻin signalizatsiyasi va aloqa vositalarining saqlanishini, shuningdek, yongʻin xavfsizligi xizmatini chaqirish tartibini va boshqa tashkiliy masalalar; yongʻin xavfsizligi holati uchun javobgarlik. 38. Sexlar, kabel xoʻjaliklari, laboratoriyalar, ustaxonalar, omborlar va boshqa binolar va xonalardagi yongʻin xavfsizligi choralari haqidagi yoʻriqnomalar ushbu boʻlinmalar rahbariyati tomonidan yongʻin xavfsizligi boʻyicha muhandis-inspektor bilan birgalikda ishlab chiqiladi. Obyektning yongʻin muhofazasi organi (tashkilotda mavjud boʻlgan taqdirda) bilan kelishiladi va bosh muhandis tomonidan tasdiqlanadi. Ushbu yoʻriqnomalarda yongʻin xavfsizligi boʻyicha aniq talablar boʻlishi shart, aynan: yongʻinga qarshi rejim; yongʻin xavfsizligiga rioya etmaslik natijasida oʻt olish yoki yongʻin kelib chiqishi mumkin boʻlgan ishlab chiqarishning texnologik jarayonlari uchun yongʻinga qarshi maxsus tadbirlar; texnologik qurilmalar, apparatlar va agregatlarni ishga tushirishga tayyorlashda va taʼmirlashdan soʻng ulardagi yongʻin xavfsizligi choralari; sex, laboratoriya, ustaxona, ombor va boshqalarda yongʻin chiqishi xavfi boʻlgan moddalar va materiallarni saqlash tartibi va meʼyorlari; ochiq olovli apparatlarni qoʻllash rejimlari va doimiy ravishda yongʻin chiqishi xavfli boʻlgan ishlarni (elektr payvandlash, gaz bilan kesish va boshqalar) bajarish uchun maxsus uskunalar bilan jihozlangan uchastkalarni tashkil etish; binolardan yonuvchi materiallarni yigʻish, ularni saqlash va chiqarib tashlash, maishiy isitish asboblaridan foydalanish, maxsus kiyimlarni va hokazolarni saqlash tartibi; yongʻinni oʻchiruvchi mavjud vositalarni saqlash va ularni texnik nazorat qilish boʻyicha majburiyatlarni taqsimlash tartibi; yongʻin sodir boʻlganda xodimlarning harakati, KYOOʻD aʼzolarini va yongʻin xavfsizligi boshqarmasini chaqirish usuli, shuningdek, boshqa chora-tadbirlar; texnologik uskunalarni toʻxtatish va ventilyatsiyani oʻchirish tartibi, yongʻinni oʻchirish vositalarini qoʻllash boʻyicha asosiy koʻrsatmalar, xodimlarni va moddiy boyliklarni, shuningdek, portlash yuzaga kelishiga yoki yongʻinning tez tarqalishiga sabab boʻladigan materiallarni evakuatsiya qilish hamda xonalarni yopishdan oldin ularni koʻzdan kechirish tartibi. 39. Yongʻinga qarshi suv bilan taʼminlaydigan tizimlari, yongʻinni payqash va oʻchirish qurilmalarini ekspluatatsiya qilish boʻyicha yoʻriqnomalar — namunaviy idoraviy yoʻriqnomalar, shuningdek, loyihaviy hujjatlar va oʻrnatilgan uskunalarning pasport maʼlumotlari asosida ishlab chiqilishi shart. Yoʻriqnomalar quyidagilarni: yongʻindan himoya va suv taʼminoti qurilmalariga tashkilotning tegishli boʻlinmalari tomonidan texnik xizmat koʻrsatish boʻyicha javobgarlik zonalarini belgilash; mehnat xavfsizligi talablarini inobatga olgan holda texnologik uskunalarni va ularning taʼmirlanishi, avtomatika va boshqaruv tizimlarining texnik nazorati; texnik hujjatlarni yuritish boʻyicha talablarni; xodimlarni tayyorlash talablari, shuningdek, yongʻindan himoya qurilmalari va suv taʼminotiga xizmat koʻrsatish yuzasidan javobgarlikni tartibga solishi kerak. Tashkilot tomonidan xorijiy davlatlarning texnika va texnologiyalari sotib olinganda, ularning yongʻin xavfsizligini taʼminlash Oʻzbekiston Respublikasida amalda boʻlgan yongʻin xavfsizligi talablariga zid boʻlmagan yoʻriqnomalar hamda pasport maʼlumotlariga muvofiq amalga oshirilishi kerak. Yoʻriqnomalarga mahalliy sharoitlardan kelib chiqqan holda boshqa talablar ham kiritilishi mumkin. Yoʻriqnomalar tashkilotning bosh muhandisi (texnik direktori) tomonidan tasdiqlanadi va TEQQda belgilangan muddatlarda qayta koʻrib chiqiladi. 40. Uskunalarni, bino va inshootlarni, boshqaruv, himoya, telemexanika, aloqa tizimlarini va avtomatik boshqarish tizimlarining (keyingi oʻrinlarda — ABT) texnik vositalari kompleksini ekspluatatsiya qilish boʻyicha yoʻriqnomalarga yongʻin xavfsizligiga doir aniq talablar va yongʻin yuzaga kelganda xodimlarning vazifalari alohida boʻlim sifatida kiritilishi shart. 41. Yongʻinni oʻchirishning tezkor rejasi Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi (keyingi oʻrinlarda — FVV) yongʻin qutqaruv boʻlinmalari xodimlari tomonidan energetika obyekti maʼmuriyati bilan hamkorlikda tashkilotlarda yongʻin oʻchirish operativ rejasi va kartochkalarini tuzish boʻyicha metodik koʻrsatmalar asosida ishlab chiqiladi va obyektning yongʻin muhofazasi boshligʻi (agar tashkilotda mavjud boʻlsa) yoki tuman favqulodda vaziyatlar boʻlimi boshligʻi va tashkilotning birinchi rahbari tomonidan tasdiqlanadi. Mazut xoʻjaligi va suyuq yoqilgʻining boshqa turlari saqlanadigan omborlarga yongʻinni oʻchirish rejasi alohida tuziladi. 42. Yongʻinni oʻchirishning tezkor rejasi matn va jadval qismdan iborat boʻlishi shart. Yongʻin oʻchirishning tezkor rejasi asosiy hujjat hisoblanadi va u quyidagilarni: yongʻin yuzaga kelganda tashkilot xodimlarining harakatini, yongʻin zonasida joylashgan elektr qurilmalarini oʻchirish tartibini; yongʻinni oʻchirish uchun yozma ruxsat berishni; yongʻinni oʻchirishga kelayotgan boʻlinmalar bilan hamkorlikda harakat qilish tartibini; mehnat xavfsizligi talablarini hisobga olib, yongʻinni oʻchirish uchun kuch va vositalarni kiritish sharoitlarini; yongʻin texnikasini oqilona joylashtirishni va boshqalarni belgilaydi. 43. Yongʻinni oʻchirishning tezkor rejasi quyidagi hollarda: energetika obyekti kengaytirilganda yoki rekonstruksiya qilinganda; yongʻinni oʻchirishda yoki yongʻinga qarshi mashgʻulotlarda (oʻquv mashgʻulotlarida) xodimlarning va yongʻin boʻlinmalarining harakatlarida kamchilik aniqlanganda; yongʻin xavfsizligi boʻyicha yangi normativ hujjatlar qabul qilinganda qayta koʻrib chiqishi va unga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilishi shart. 44. Yongʻinni oʻchirish tezkor rejasini qayta tasdiqlash — energetika obyektining rahbari yoki obyekt yongʻin muhofazasi boshligʻi (agar mavjud boʻlsa) oʻzgarganda amalga oshirilishi kerak. 45. Yongʻinni oʻchirish tezkor rejasining asosiy meʼyorlari tashkilot ishchilariga yongʻin-texnik minimum boʻyicha mashgʻulotlarda va davriy yoʻl-yoʻriqlar vaqtida yetkazilishi shart. 46. Yongʻin sodir boʻlganda, tashkilot xodimlarining oqilona harakatini taʼminlash va vaqtni qisqartirish maqsadida kabel inshootlarining har bir boʻlimi (xonasi), generator, transformator boʻyicha navbatchi xodimlarning asosiy harakatlarini belgilovchi yongʻin oʻchirish tezkor varaqalari ishlab chiqiladi. 47. Tezkor varaqalar bosh muhandis tomonidan tasdiqlanadi va elektr stansiya smena boshligʻida (sex, blok smena boshligʻi), podstansiyaning, elektr tarmoq tashkilotlarining navbatchi dispetcherida saqlanadi. Zarur boʻlgan hollarda tezkor varaqalar tegishli hududiy dispetcherlik xizmati bilan kelishiladi. 48. Tezkor varaqalar quyidagi hollarda: ishlab chiqarishning prinsipial sxemasi oʻzgarganda, taʼmirlash oʻtkazilganda, tashkilot kengaytirilganda yoki rekonstruksiya qilinganda; yongʻin oʻchirilgandan yoki yongʻinga qarshi mashgʻulotlar oʻtkazilgandan soʻng xodimlar harakatining natijasi boʻyicha aniqlashtiriladi. 49. Bosh muhandis yoki tegishli sex rahbari oʻzgarganda xodimlar harakatlarini belgilovchi tezkor varaqalar qayta tasdiqlanishi kerak. 50. Texnologik uskunalar taʼmirlovchi, montaj qiluvchi va boshqa tashkilotlarga taʼmirlash, rekonstruksiya qilish yoki montaj qilish uchun berilganda, tashkilot (sex) rahbariyati va tezkor xodimlar ushbu ishlar bajarilayotgan uchastkalardagi yongʻinga qarshi holat uchun umumiy javobgarlikdan ozod etilmaydi. Bino pudratchi tashkilotga rekonstruksiya qilish uchun toʻliq berilgan holat bundan istisno. 51. Tashkilotda oʻrnatilgan yongʻinga qarshi rejim pudratchi, taʼmirlash, qurilish-montaj va sozlash tashkilotlari uchun majburiy hisoblanadi va qatʼiy bajarilishi shart. Buning uchun ushbu tashkilotlarning mansabdor shaxslari shaxsan javobgar boʻladi. 52. Taʼmirlash va qurilish maydonchalarida, shuningdek, montaj va sozlash ishlarida yongʻin xavfsizligi uchun tadbirlar va nazorat — ushbu ishlarni olib borayotgan tashkilot bilan birgalikda tashkilot (sex) rahbari tomonidan belgilanadi. Maydonchalar toʻsilgan va ularda amaldagi qoidalar (tartiblar) boʻyicha zarur xavfsizlik belgilari oʻrnatilgan boʻlishi shart. 53. Taʼmirlash ishlarida texnologik uskunalarni, detallarni, generatorlar va elektr dvigatellar choʻlgʻamlarini yuvish va moysizlantirish uchun yongʻindan xavfsiz yuvish vositalarini qoʻllash shart. Istisno tariqasida, texnik sabablarga koʻra yongʻinga xavfsiz yuvish vositalarini ishlatish mumkin boʻlmaganda, yonuvchan suyuqliklarni (erituvchi suyuqlik, benzin va boshqalar) bir marta ishlatish uchun talab qilinadigan, biroq 1 litrdan koʻp boʻlmagan miqdorda qoʻllashga ruxsat beriladi. Bunda faqat sinmaydigan materialdan tayyorlangan yopiq idishni qoʻllash kerak. 54. Taʼmirlash ishlari davrida: yongʻin oʻchiruvchi vositalarga oʻtish yoʻlkalari va transport yoʻllari, evakuatsiya yoʻllari, shuningdek, piyoda borish yoʻllarining boʻshligi taʼminlanishi; payvandlash ishlari va boshqa olovga xavfli ishlar faqat doimiy payvandlash postiga olib borib boʻlmaydigan uskunalarda bajarilishi; toʻkilgan moy va boshqa yonuvchan suyuqliklar zudlik bilan tozalanishi; moy artilgan materiallar yopiq temir qutilarga joylashtirilishi, ish tugaganidan soʻng ular xonadan utilizatsiya uchun chiqarib tashlanishi shart. 55. Yoqilgʻi uzatish traktlarida (galereyalar konveyerlarining yurituvchi va tortuvchi stansiyalarida, yoqilgʻini qayta toʻkish, yanchish qurilmalarida, bunkerli galereyalarda, nam koʻmir bunkerlarida va boshqalarda) taʼmirlash ishlari boshlangunga qadar toʻkilgan koʻmir va koʻmir changi yigʻishtirib olinishi shart. 56. Konveyer tasmalarida vulkanizatsiya ishlari konveyer boʻylab 10 metrdan kam boʻlmagan masofadagi ajratilgan uchastkalarda oʻtkazilishi kerak. Ushbu uchastkalarga yaqin atrofda joylashgan uskunalarni himoya qilish uchun koʻchma yonmaydigan qalqonlar oʻrnatiladi. Ishlar boshlangunga qadar qurilish konstruksiyalari va uskunalar toʻkilgan yoqilgʻi va changdan toʻliq tozalangan boʻlishi shart. 57. Konveyer tasmalarini yelimlash uchun erituvchi suyuqlik va yelim bir marotaba ishlarni oʻtkazish uchun kerak boʻlgan miqdorda qoʻllanishi shart. Erituvchi suyuqliklarni saqlash uchun shisha idishlardan foydalanish taqiqlanadi. 58. Tegirmonlarda maydalash, yanchish va puflash ventilyatorlarida hamda ularning elektr dvigatellarida taʼmirlash ishlarini boshlashdan avval polga hamda uskuna va uning atrofiga toʻkilgan moylar va koʻmir changi toʻliq tozalab olinishi shart. 59. Uskunalarni taʼmirlashda asosiy oʻtish yoʻllari va binolar ichida transport harakatlanishini hamda oʻtish yoʻllarini toʻsib qoʻymaslik uchun detallar va materiallar taʼmirlash maydonchalariga joylashtirilishi kerak. 60. Qozonlarda inventarli havozalar joylashtirilishi shart, yogʻoch toʻshamalar esa yonish xususiyatini pasaytiruvchi suyuqlik bilan ishlov berilgan boʻlishi shart. Qozonni yoqishni boshlashdan oldin barcha havozalar yigʻilib, olib tashlangan boʻlishi shart. 61. Statsionar oʻrnatilgan yoki koʻchma sentrifugalarda moyni regeneratsiya qilishda, texnik shartlarda koʻrsatilgan chegaralarda moyning kerak boʻlgan haroratini saqlab turish va ularning ishlashi xodimlar (navbatchi) tomonidan doimiy nazorat qilinishi shart. Tozalash jarayonida toʻkilgan moylar darhol tozalab olinishi kerak. Qurilmani ishlatish jarayonida moy oqish holatlari, yongʻin sodir boʻlishi yoki qurilmaning buzilishiga xavf soladigan boshqa avariya va nosozliklar yuzaga kelgan taqdirda qurilmani darhol toʻxtatish choralari koʻrilishi shart. Koʻchma sentrifugada ishlar olib borilganda, agar 20 metr radiusda birlamchi yongʻin oʻchirish vositalari doimiy posti yoʻq boʻlsa, qoʻshimcha post bilan jihozlanishi shart. 62. Taʼmirlash maydonchasida, transformator ustaxonasida, elektr stansiyaning bosh korpusidagi maxsus yoki montaj maydonchasida transformatorlar va reaktorlardan moyni toʻkish (yoki uni toʻldirish) moy xoʻjaligining moy quvur oʻtkazgichlarining markaziy ajratgichiga koʻchma shlanglarni ulash yoʻli bilan ushbu maqsadlar uchun nazarda tutilgan maxsus baklardan foydalangan holda amalga oshirilishi shart. 63. Transformatorni (reaktorni) induksion isitish usuli bilan bak tubini qoʻshimcha qizdirgan holda quritishda quyidagilar zarur: bakni isitish uchun faqat asbestli mato yoki yonmaydigan boshqa materialni qoʻllash; transformator (reaktor) baki ostida oʻrnatish uchun faqat yopiq turdagi isitish pechlarini qoʻllash va ularni yonmaydigan asosga oʻrnatish; moy sirkulyatsiyasi uchun faqat moyga chidamli shlanglardan foydalanish; moyning oqib ketishining oldini olish uchun sirkulyatsion shlanglarning mustahkam biriktirilishini taʼminlash; agar 20 m radiusda birlamchi yongʻin oʻchirish vositalarining doimiy posti boʻlmasa, ishlash joyini qoʻshimcha post bilan jihozlash va uning ishga yaroqliligini tekshirish; butun ish davrida yongʻin sodir boʻlganda, koʻriladigan tadbirlar toʻgʻrisida yaxshi yoʻl-yoʻriq berilgan xodimlardan navbatchilik tashkil qilish. 64. Boʻyash bilan bogʻliq taʼmirlash ishlari amalga oshirilganda quyidagi talablar bajarilishi shart: boʻyash uchun qurilmalar va moslamalar ishga yaroqli holda boʻlishi va normal bosimda va ish rejimida uskunaning talab qilinayotgan germetikligini taʼminlashi; lak va boʻyoqlarni toʻkish kichik mexanizatsiya vositalari yordamida amalga oshirilishi shart. Toʻkilgan boʻyash materiallarini zudlik bilan yigʻishtirish kerak; lok-boʻyoq materiallari sigʻimlari bir smenalik ehtiyojni taʼminlaydigan hajmda boʻlishi shart. Lok-boʻyoq materiallaridan boʻshagan idishlar ularning boʻshashiga qarab smena tugagandan keyin chiqarib tashlanishi shart; binoning butun hajmi boʻyicha koʻzda tutilgan boʻyash ishlari asosiy evakuatsiya chiqishidan eng uzoqda joylashgan uchastkadan boshlanishi shart; agar 20 m dan kam masofada ochiq olovni (uchqun hosil boʻlishni) qoʻllash bilan taʼmirlash ishlari bajarilayotgan boʻlsa, boʻyash ishlarini boshlash taqiqlanadi. Boʻyash zarur boʻlgan taqdirda yongʻin chiqishi xavfi boʻlgan ishlarni toʻxtatishni talab qilish kerak; havo muhitining sanitar meʼyoriga rioya qilish uchun boʻyash zonasini ventilyatsiya bilan taʼminlash yoki smenadagi boʻyash ishlarining hajmini kamaytirish shart. 65. Birlamchi yongʻin oʻchirish vositalari mavjud boʻlmagan taqdirda yoki ular nosoz holatda boʻlganda, boʻyash ishlarini oʻtkazish taqiqlanadi. Texnologik uskunalarni gidravlik va pnevmatik sinovdan oʻtkazish vaqtida, shuningdek, ushbu uskunalarning quvur oʻtkazgichlarini sinash zonasida boʻyash ishlarini oʻtkazish taqiqlanadi. 66. Tashkilotlarning avtomatik yongʻin signalizatsiyasi qurilmalari bilan jihozlanishi kerak boʻlgan bino, xona va inshootlari roʻyxati: maydoni 100 m2 va undan ortiq boʻlgan elektr dvigatellar choʻlgʻamlarini qayta oʻrash uchun elektr taʼmirlash ustaxonalari; maydoni 100 m2 dan 500 m2 gacha boʻlgan elektr taʼmirlash sexlarining izolyatsion-shimdirish, moy quyish va yuqori kuchlanishli apparaturalar va transformatorlarni sinash xonalari. 67. Barcha xodimlar elektr va gazli payvandlash, kavsharlash, bitum eritish, shuningdek, yongʻin chiqishi xavfi boʻlgan texnologik jarayonlarga kiruvchi vulkanizatsiya va boshqa yongʻin chiqishi xavfi boʻlgan boshqa ishlarni bajarishda, tashkiliy va texnik tadbirlarga rioya etishlari va jarayonlarni qatʼiy nazorat qilishga majburdirlar. Tashkilotlarda oʻtkazilayotgan payvandlash va yongʻin chiqishi xavfi boʻlgan boshqa ishlar energetika obyektlarida olovli ishlarni oʻtkazishdagi yongʻin xavfsizligi talablariga muvofiq bajarilishi shart. 68. Ochiq olovni qoʻllash, material va konstruksiyalarning alangalanishi haroratigacha detallarni qizdirish bilan bogʻliq payvandlash va yongʻin chiqishi xavfi boʻlgan boshqa ishlarni oʻtkazish uchun barcha joylar quyidagilarga boʻlinadi: yongʻin chiqishi xavfi boʻlgan ishlarni bajarish uchun doimiy joylar, sexlar, ustaxonalar, ochiq maydonchalarda va boshqa shunga oʻxshash uchastkalarda tashkil qilinadi; yongʻinga xavfli ishlarni bajarish uchun vaqtinchalik joylar, agar detallarni yongʻin chiqishi xavfi boʻlgan ishlarni bajaradigan doimiy joylarga olib chiqish imkoniyati boʻlmasa, bevosita xonalarda va uskunalarda tashkil qilinadi. 69. Payvandlash va yongʻin chiqishi xavfi boʻlgan boshqa ishlarni bajarish uchun doimiy joylar Energetika obyektlarida olovli ishlarni oʻtkazishda yongʻin xavfsizligi talablariga toʻliq mos kelishi shart. Doimiy joylardagi yongʻin chiqishi xavfi boʻlgan ishlar maxsus ruxsat beruvchi hujjatlarni rasmiylashtirmasdan bajarilishi mumkin. 70. Yongʻin chiqishi xavfi boʻlgan ishlarni bajarish uchun doimiy joylardan tashqari, jumladan binolar, sexlar, kabel inshootlarida, ochiq maydonlar va boshqalarda oʻrnatilgan uskunalar hamda ularning atroflari va yaqin joylarda barcha yongʻin chiqishi xavfi boʻlgan ishlar maxsus ruxsat beruvchi hujjat (naryad) asosida bajarilishi shart. Naryad payvandlash oʻtkaziladigan sex yoki uchastka boshligʻi tomonidan rasmiylashtirilib, obyektdagi yongʻin-qutqaruv xizmati va olovli ishlar olib boriladigan joy yoki atrofida joylashgan sex va uchastkalar boshliqlari bilan kelishilgan boʻlishi kerak. 71. Payvandlash va yongʻin chiqishi xavfi boʻlgan boshqa ishlarni oʻtkazish uchun belgilangan tartibda oʻqitilgan, yongʻin xavfsizligi boʻyicha idoraviy yoʻriqnomalardan oʻtkazilgan, shuningdek, kasbiy tayyorgarligi talablarga mos, amaldagi qoidalar va sohadagi boshqa normativ hujjatlar talablari boʻyicha sinovdan oʻtgan xodimlarga ruxsat beriladi. 72. Payvandlash va yongʻin chiqishi xavfi boʻlgan boshqa ishlarni bajarish vaqtida xodimda naryad, payvandlovchi guvohnomasi, shuningdek, yongʻin chiqishi xavfi boʻlgan ishlarni aniq joyda bajarishga xuquq beruvchi naryad — ruxsatnoma boʻlishi shart. 73. Payvandlash va yongʻin chiqishi xavfi boʻlgan boshqa ishlarni balandlikda (havozada, taxta supalarda, osma kajavada) bajarishda yonuvchan konstruksiyalar, uskunalar va materiallarga erigan metall zarralarining tushishi va uchishini cheklash uchun choralar koʻrilgan boʻlishi shart. Zarur hollarda, ayniqsa, yonuvchan materiallar mavjud va odamlar oʻtadigan joylarning osti toʻsilgan va kuzatuvchilar qoʻyilgan, shuningdek, taqiqlovchi va koʻrsatuvchi belgilar bilan jihozlangan boʻlishi shart. 74. Bino, inshoot va uskunalarda yongʻin chiqishi xavfi boʻlgan ishlar vaqtinchalik bajarilayotgan ish joylari birlamchi yongʻin oʻchirish vositalari bilan taʼminlangan boʻlishi shart. Agar bevosita ish joyi yaqinida ichki yongʻin oʻchirish krani boʻlsa, u holda unga yongʻin oʻchirish yengi va dastagi ulanib, yongʻin chiqishi xavfi boʻlgan ish oʻtkazilayotgan joyga tortilgan boʻlishi shart. 75. Portlash xavfi boʻlgan xonalarda yongʻin chiqishi xavfi boʻlgan ishlar faqat doimiy payvandlash joylarida yoki yongʻinga xavfsiz xonalarda bajarish imkoniyati boʻlmagan hollarda oʻtkazilishi shart. 76. Yongʻin chiqishi xavfi boʻlgan ishlarga kirishish quyidagi hollarda taqiqlanadi: agar ushbu ishlarni vaqtinchalik bajarishga naryad rasmiylashtirilmagan va ruxsat berilmagan boʻlsa; agar birlamchi yongʻin oʻchirish vositalari bilan taʼminlanmagan boʻlsa; payvandlovchi yoki gaz bilan payvandlovchining oʻquvchisiga, unga malakali ishchi biriktirilmagan boʻlsa, shuningdek, boshqa ishchilarga, agar ular (texnik foydalanish, texnika xavfsizligi, yongʻin xavfsizligi) qoidalari talablariga oʻqitilmagan, bilim sinovidan oʻtmagan va yongʻin chiqishi xavfi boʻlgan ishlarni bajarish huquqiga ega boʻlmasa; agar payvandlash apparatining simlari ochilib qolgan, talab darajasida izolyatsiya qilinmagan yoki ulanish joylari izolyatsiyalanmagan boʻlsa, shuningdek, elektr kabellarini kesimi ruxsat etilgan nominal payvandlash toki oʻtishini taʼminlamaydigan boʻlsa; agar payvandlash apparatining elektr kabellari quvur oʻtkazgichlar bilan kesishgan joylarda, ayniqsa, yonuvchan gaz va suyuqlik quvurlari bilan kesishgan joylarda qoʻshimcha izolyatsiya ishlari bajarilmagan yoki kabellar havo orqali oʻtkazilmagan boʻlsa. 77. Avariya holatlarida vaqtinchalik payvandlash yoki boshqa yongʻin chiqishi xavfi boʻlgan ishlar bevosita sex (uchastka) boshligʻi yoki uning koʻrsatmasiga asosan mazkur sexning (uchastkaning) javobgar MTX kuzatuvi ostida bajarilishi shart. Yongʻin sodir boʻlmasligi uchun barcha yongʻinga qarshi chora-tadbirlarning bajarilishi va kuzatuvchi javobgar shaxs tomonidan nazorat qilinishi shart. 78. Ish smenasi tugagandan soʻng barcha gaz ballonlari, yonuvchi suyuqliklar bilan ishlaydigan kavsharlash va kesish apparatlari doimiy saqlash joylariga olib chiqib ketilishi, elektr payvandlash agregatlari esa elektr tarmogʻidan oʻchirilishi shart. Tanaffus vaqtida (tushlik va hokazo) gaz ballonlari, elektr payvandlash, kavsharlash va materiallarni kesish apparatlari oʻchirilib, shlanglari yonuvchan suyuqliklar va gazlardan boʻshatilishi kerak. 79. Payvandlash va gaz bilan kesish uchun foylaniladigan gaz ballonlari va boshqa apparaturalarni bevosita portlash xavfi boʻlgan xonalar, sigʻimlarda va kabel inshootlariga oʻrnatish taqiqlanadi. 80. Gaz ballonlarini toʻgʻridan-toʻgʻri quyosh nurlari taʼsiri ostida uzoq vaqt davomida saqlash, shuningdek, boshqa issiqlik tarqatuvchi manbalardan qizishi taqiqlanadi. 81. Bino va inshootlar ichida muzlagan quvur oʻtkazgichlar, sigʻimlar va boshqa tuzilmalarni, shuningdek, ushbu binolar va inshootlardan tashqarida yonuvchan konstruksiyalar yoki yongʻin chiqishi xavfi boʻlgan uskunalardan 3 metrdan yaqin masofada ochiq olovdan foydalanib qizdirish taqiqlanadi. 82. Yonuvchan polimer isitgichli yengil metall konstruksiyalardan qurilgan binolarda payvandlash, shuningdek, yongʻin chiqishi xavfi boʻlgan boshqa ishlarni oʻtkazish taqiqlanadi. 83. Yonuvchan polimer isitgichli yengil metall konstruksiyadan tayyorlangan panellarni yechish yoki mahkamlash uchun toʻlgʻazma detallarni va boshqa moslamalarni oʻrnatish maqsadida teshiklarni ochish elektr va gaz bilan payvandlash orqali amalga oshirilishi taqiqlanadi. 84. Yongʻin chiqishi xavfi boʻlgan ishlarni bajarishda masʼul va javobgar shaxslar tomonidan yongʻin xavfsizligi qoidalari talablariga rioya etmaganliklari uchun quyidagi taʼsir qilish choralari koʻrilishi mumkin: xavfsizlik texnikasi va yongʻin xavfsizligi boʻyicha talonda xodim tomonidan yoʻl qoʻyilgan kamchiliklar haqida belgi qoʻyish; qoʻpol qoida buzilish sodir etilganda, xodimdan koʻrsatilgan talonni va naryadni olib qoʻyish; agar xodimning harakati yoki harakatsizligi uskunalar, materiallar va xonalarning buzilishiga olib kelsa, qonun hujjatlarida nazarda tutilgan intizomiy, moddiy va maʼmuriy javobgarlikka tortish; agar xodimning harakati yoki harakatsizligi uskunalar, binolar, inshootlarning buzilishiga olib kelgan va odamlarning sogʻligʻiga va xavfsizligiga zarar yetkazgan boʻlsa (shuningdek, tashkilotga yetkazilgan zararni qoplash uchun), jinoiy javobgarlikka tortish. 85. Qoida buzilishlar haqidagi belgi hamda payvandchilardan texnika va yongʻin xavfsizligi boʻyicha talonni yoki payvandlash va boshqa yongʻin chiqishi xavfi boʻlgan ishlarni bajarishga naryadni olib qoʻyish, ushbu ishlarni zudlik bilan butunlay toʻxtatilishini anglatadi. Ushbu ishlarni qayta tiklashga koʻrsatilgan kamchiliklar toʻliq bartaraf etilgandan soʻng, shuningdek, yangi ruxsatnoma rasmiylashtirilib, naryad berilgandan keyin ruxsat beriladi; Qoida buzilishlar haqida belgi qoʻyishga, talon yoki naryadni olib qoʻyishga quyidagi shaxslarga: ekspluatatsiya qilish boʻyicha muhandis yoki obyektni yongʻin xavfsizligi boʻyicha muhandisi (inspektori)ga; obyekt yoki sex rahbariyati, bosh muhandis yoki uning oʻrinbosarlariga; sex yoki tashkilotning smena boshligʻiga; FVV Oʻta muhim, toifalangan va qoʻriqlanadigan obyektlarda yongʻin xavfsizligi boshqarmasi, obyektlarda yongʻin xavfsizligini taʼminlashni tashkil etish markazlari va xududiy FVB xodimlariga; obyektlardagi Yongʻin-qutqaruv boʻlinmalari hamda idoraviy yongʻindan saqlash xizmati inspektorlariga; energetika tizimining yongʻin xavfsizligi boʻyicha muhandisiga huquq beriladi. 86. Olib qoʻyilgan texnika va yongʻin xavfsizligi boʻyicha talon naryad bosh muhandisga yoki tegishli sex boshligʻiga, buzilish sabablari haqida nazorat qiluvchi shaxs tomonidan yozilgan va imzolangan holda chora koʻrish uchun beriladi. 87. Tashkilot, sex, alohida ustaxona, laboratoriya, ombor va boshqa obyektlarning rahbarlari payvandlash va yongʻin chiqishi xavfi boʻlgan ishlar tegishli xonalarda bajarilayotganda, qaysi tashkilot xodimi bajarishidan qatʼiy nazar, yongʻin xavfsizligi talablariga rioya qilishini taʼminlovchi tashkiliy va texnik tadbirlar uchun shaxsan javob beradilar. 88. Har bir tashkilotda yongʻin chiqishi xavfi boʻlgan ishlarni oʻtkazishga ruxsat berishni tashkil etish boʻyicha aniq tadbirlar ishlab chiqilishi va ularning bajarilishi tashkilot xodimlari, pudratchi tashkilotlar, shuningdek, obyektlarning yongʻin xavfsizligini taʼminlashni tashkil etish markazlari, boʻlim va boʻlinmalari xodimlari tomonidan nazorat qilinishi shart. 89. Ushbu boʻlimda tashkilot xodimlarining, idoraviy yongʻindan saqlash xizmati va FVV boʻlinmalarining elektr stansiyalar va podstansiyalardagi 0,4 kV gacha kuchlanish ostidagi uskunalarda va ishlab chiqarish texnologiyasida (aloqa, yoritish, avtomatika va yongʻin oʻchirish) yongʻinni oʻchirish jarayonida elektr tokidan oʻchirish mumkin boʻlmaganda, harakatlarini tashkil etish boʻyicha asosiy qoidalar belgilangan. 90. Energetikada ishlab chiqarish texnologiyasi va energetika tizimining ish rejimlari uchun ogʻir oqibatlarga olib kelishi mumkin boʻlgan uskunalarni boshqarishning yoʻqolishiga yoʻl qoʻyib boʻlmasligi, ikkilamchi kommutatsiya zanjirlarida oʻzgaruvchan va oʻzgarmas tok kuchlanishini oʻchirib boʻlmasligi sababli 0,4 kV gacha boʻlgan kuchlanish ostidagi uskunalar elementlarida sodir boʻlgan yongʻinni oʻchirish zarur boʻladi. 91. Yongʻin sodir boʻlganda stansiya smena boshligʻi, podstansiya navbatchi muhandisi (keyingi oʻrinlarda — energetika obyektining smena boshligʻi) tomonidan 0,4 kV gacha kuchlanish ostidagi energetik uskunalarda yongʻinlarni oʻchirish uchun ushbu Qoidalarga 4-ilovada keltirilgan shakldagi yozma ruxsatnoma beriladi va uni yongʻin oʻchirish tezkor varaqasi talablarini inobatga olib, avvaldan rasmiylashtirib, boshqaruv shchitida saqlash tavsiya etiladi. 92. Uskuna yongʻinni avtomatik ravishda oʻchirish qurilmalari bilan himoyalanmagan boʻlsa, u holda ushbu uskunani mavjud yongʻin oʻchirish vositalari bilan oʻchirishga ruxsat beriladi. Bunda oʻchirishda ishtirok etayotgan shaxslar tomonidan zarur xavfsizlik choralari koʻrilishi lozim. 93. Elektr stansiya va podstansiyaning 0,4 kV dan yuqori kuchlanishli uskunalari yongʻinni oʻchirishdan oldin tokdan uzib qoʻyilishi shart. 94. Har bir tashkilotda bosh muhandis (texnik rahbar) buyrugʻiga koʻra yongʻin sodir boʻlganda texnologiya shartlari boʻyicha tokdan uzib quyilishi mumkin boʻlmagan muayyan uskunalar roʻyxati aniqlanadi. 95. Yongʻin paytida tokdan uzib qoʻyish mumkin boʻlmagan 0,4 kV gacha kuchlanish ostida boʻlgan energetik uskunalar mavjud xonalar (inshootlar) uchun yongʻinda harakatning tezkor varaqasi ishlab chiqiladi. Bunda quyidagilar koʻrsatiladi: uskunalarning dispetcherlik raqami; tokdan uzilmagan uskunalarning joylashishi; yongʻin zonasida joylashgan energetika uskunalarini oʻchirish boʻyicha zarur harakatlar ketma-ketligi; yerga ulovchi tuzilmalar, himoya va yongʻin oʻchirish vositalarining joylashgan joyi; yongʻin joyiga olib boruvchi jangovar hisoblarning harakatlanishi mumkin boʻlgan qatnov yoʻli. 96. 0,4 kV gacha kuchlanish ostida boʻlgan uskunalarda yongʻinni oʻchirishga 5 metrdan kam boʻlmagan masofada yongʻin qoʻl stvollaridan purkaladigan suv oqimi bilan oʻchirishga ruxsat beriladi. Yongʻinni uzilib-uzilib purkaladigan suv oqimlari bilan oʻchirishga ruxsat berilmaydi. 97. Xonalarni (tunnelni) hajmiy toʻldirish bilan yongʻinni havo-mexanik koʻpik orqali oʻchirishda, koʻpik generatorlarini va yongʻin avtomobillari nasoslarini yerga ulash zarur. Yongʻin avtomobili haydovchisi dielektrik qoʻlqoplarda va qoʻnjli kalishda (etikda) ishlashi shart. 98. Yongʻinni oʻt oʻchirgich bilan oʻchirishda ushbu Qoidalarga 5-ilovada keltirilgan xavfsiz masofaga rioya qilish zarur. Sertifikati mavjud boʻlgan va ishlab chiqaruvchi zavodning texnik shartlariga mos keluvchi boshqa oʻt oʻchirgich turlaridan foydalanishga ruxsat beriladi. Koʻpikli oʻt oʻchirgichlar bilan oʻchirishga ruxsat berilmaydi. 99. Elektr qurilmalarini purkaladigan suv oqimi bilan oʻchirishda FVVning obyektlardagi yongʻin-qutqaruv boʻlinmalari, idoraviy yongʻin xavfsizligi xizmatining shaxsiy tarkibi va tashkilotning xodimlari quyidagi talablarni bajarishga majburdirlar: yongʻinni oʻchirish vositalari bilan dielektrik qoʻlqoplar va qoʻnjli kalishlarda (etiklarda), tutash holatlarda esa — nafas olish organlarining shaxsiy himoya vositalarida ishlashga; oʻchirilmagan elektr qurilmalaridan xavfsiz masofada boʻlishga; yongʻin stvoli va yongʻin avtomobili nasoslarini yerga ulashga. 100. FVVning obyektlardagi yongʻin-qutqaruv boʻlinmalari, idoraviy yongʻin xavfsizligi xizmati shaxsiy tarkibi va xodimlarga quyidagilar taqiqlanadi: mustaqil ravishda elektr uskunalarini oʻchirish va boshqa operatsiyalarni oʻtkazish; 5 metrdan kam masofa koʻrinadigan kuchli tutagan xonalarda yongʻinni oʻchirishni amalga oshirish. 101. Yongʻinni oʻchirishga jalb qilinadigan yongʻin-qutqaruv boʻlinmalari uchun obyektdagi zarur elektr himoya vositalarining soni yongʻinni oʻchirish rejasini (tezkor varaqalar) ishlab chiqishda aniqlanadi. 102. Obyektdagi yongʻin-qutqaruv boʻlinmalari shaxsiy tarkibi yilda kamida bir marta yoʻl-yoʻriqdan oʻtishlari va kuchlanish ostidagi elektr qurilmalarida yongʻinni bartaraf qilish boʻyicha haraktlarni oʻrganish va oʻtkazish uchun maxsus poligonlarda (trenajerlarda) yongʻinga qarshi mashgʻulotlarda ishtirok etishlari shart. 103. Yongʻin oʻchiruvchilarning jangovar vaziyati aniq elektr qurilmalarigacha xavfsiz masofani hisobga olgan holda yongʻin-taktik mashgʻulotlarni (oʻqishlarni) oʻtkazish paytida aniqlanadi va belgilanadi, soʻng yongʻinni oʻchirish rejasiga (tezkor varaqaga) kiritiladi. 104. Obyektda yongʻin sodir boʻlganda yongʻin oʻchogʻini birinchi payqagan xodim zudlik bilan obyektning smena boshligʻiga yoki tashkilot rahbariyatiga, aloqa mavjud boʻlsa yongʻin-qutqaruv boʻlinmalariga xabar berishi va mavjud yongʻin oʻchirish vositalari bilan yongʻinni oʻchirishga kirishishi shart. 105. Obyektning smena boshligʻi zudlik bilan yongʻin haqida yongʻin xavfsizligi xizmatiga, tashkilot rahbariyatiga (maxsus roʻyxat boʻyicha) va energetika tizimining dispetcheriga xabar berishga majbur. 106. FVVning obyektdagi va hududiy yongʻin-qutqaruv boʻlinmalari kelgunga qadar obyektning smena boshligʻi (tashkilot rahbari) yongʻinni oʻchirishga rahbarlik qilib, quyidagilarni: yongʻin joyidan barcha begona kishilarni chiqarib yuborishni; yongʻin sodir boʻlgan joyni, tarqalishi mumkin boʻlgan yoʻllarni va yuzaga keladigan yangi yongʻin (tutash) oʻchoqlarini aniqlashni; avtomatik yongʻin oʻchirish tizimining ulanishini, u ishlamay qolgan taqdirda qoʻl bilan ulashni tekshirishni; yongʻinni oʻchirishni taʼminlash maqsadida tayyorgarlik ishlarini bajarishni; tashkilotning xodimlari va yongʻinni oʻchirish vositalari bilan yongʻinni oʻchirishni; harakatning xavfsiz yoʻnalishi, suv manbalari joylashgan joyi, yongʻin-qutqaruv avtomobillarini yerga ulash joylarini yaxshi biladigan shaxslar tomonidan FVV yongʻin-qutqaruv boʻlinmalarini kutib olishni tashkil etishga majbur. 107. Yongʻin zonasida uskunalar va ulanmalarni elektr taʼminoti tizimidan oʻchirish va almashlab ulashlar yongʻinni oʻchirish tezkor rejasiga muvofiq podstansiyaning smena boshligʻi, dispetcheri yoki navbatchi xodimi va obyekt xizmati xodimi tomonidan amalga oshiriladi va oʻchirishlar tugagandan soʻng bu haqda yuqori turuvchi rahbariyatga tezkor xabar beradi. 108. Yongʻin joyiga FVVning obyektlardagi yoki hududiy yongʻin-qutqaruv boʻlinmasining birinchi boʻlinmasi kelganidan keyin ushbu boʻlinmaning navbatchi smena boshligʻi yongʻinni oʻchirish rahbari hisoblanadi. Obyektning smena boshligʻi (tashkilot rahbari) yongʻinni oʻchirish boʻyicha rahbarlikni unga topshirishda qabul qilingan choralar haqida maʼlumot berishi va yongʻinni oʻchirish rahbari (keyingi oʻrinlarda — YOOʻR) koʻrsatmalariga muvofiq xodimlarning keyingi harakatlarini tashkil qilishi shart. 109. Oʻt oʻchirish vositalarini berish haqidagi qaror YOOʻR tomonidan kerakli koʻrsatmalar berilib zarur xavfsizlik choralari koʻrilgandan keyin qabul qilinadi. 110. YOOʻR kuchlanish ostida boʻlgan energetik uskunadagi yongʻinni oʻchirishga faqat obyektning smena boshligʻidan oʻchirishga yozma ruxsat olganidan, tashkilot xodimlari bilan yongʻin boʻlinmalarining shaxsiy tarkibiga yoʻl-yuriq berilgandan va elektr qurilmalarini koʻz bilan nazorat qilish sharoitlari yaratilgandan keyin kirishish mumkin. 111. Yongʻinga qarshi suv taʼminoti obyektda yongʻinni oʻchirishning asosiy tuzilmalaridan biri boʻlib, oʻz tarkibiga quyidagilarni oladi: suv manbalari (hovuzlar, daryolar, maxsus sigʻimlar va boshqalar); nasos stansiyalari, hudud boʻyicha gidrantlar oʻrnatilgan (tashqi yongʻinga qarshi suv quvuri) quvur oʻtkazgichlar tarmogʻi, shuningdek, yongʻin kranlari mavjud (ichki yongʻinga qarshi suv quvuri) bino va inshootlardagi quvur oʻtkazgich tarmogʻi. 112. Obyekt hududida yoki uning yaqinida (200 m gacha masofada) suv havzasi, daryo, ochiq suv olib keluvchi (olib ketuvchi) kanallar (iflos oqova suvlardan tashqari), issiq suvni sovutadigan minorasimon qurilmalar (gradirni) va shunga oʻxshash suv manbalari boʻlganda, ulardan suv olish maqsadida koʻchma yongʻin texnikasi uchun oʻtish yoʻllari boʻlishi shart. Oʻtish yoʻllari koʻrsatkichlar bilan belgilangan boʻlishi shart. 113. Yongʻinga qarshi suv quvuri tarmogʻining tegishli uchastkalari taʼmirlashga oʻchirilganda, ishonchli suv berish sxemasining aniq moslanuvchanligini, shuningdek, talab qilinayotgan bosim va yongʻin oʻchirish uchun hisoblangan suv hajmini oʻtkazishni taʼminlashi shart. 114. Yongʻinga qarshi suv taʼminoti tarmogʻida suv sarfining oshishi va tarmoqdagi bosimning kamayishi bilan bogʻliq, bosh loyihalovchi tashkilot bilan kelishmasdan va maksimal sarfga tabiiy sinovlar oʻtkazmasdan qoʻshimcha ulanishlar taqiqlanadi. 115. Yongʻinga qarshi suv quvurining alohida uchastkalarini, nasos stansiyasining uskunalarini va yongʻinni oʻchirish uchun suv zaxiralari bor rezervuarlarni vaqtinchalik oʻchirish bilan bogʻliq taʼmirlash ishlarini faqat tashkilotning bosh muhandisi ruxsat bergandan keyin amalga oshirish shart. Yongʻinga qarshi suv taʼminoti tizimini taʼmirlash, tekshirish va sinash uchun vaqtinchalik oʻchirilganda, bu haqda zudlik bilan obyektdagi yongʻin-qutqaruv boʻlinmalariga xabar berish kerak. Tashkilotning bosh muhandisi zarur boʻlganda butun taʼmirlash vaqti davomida ishonchli suv taʼminotini yetkazish uchun: vaqtinchalik suv quvurlari liniyasini oʻtkazishi, koʻchma yongʻin texnikasi bilan KYOOʻD aʼzolarining navbatchiligini yoki obyektning yongʻin xavfsizligi xizmati yongʻin boʻlinmalarining navbatchiligini hamda boshqa qoʻshimcha choralarni aniqlashi shart. 116. Yongʻinga qarshi suv taʼminoti tarmogʻining ishga yaroqliligini nazorat qilish uchun yilda kamida bir marta bosim va suvning sarfi boʻyicha sinovlar tegishli dalolatnomalarni rasmiylashtirib oʻtkazilishi shart. Yongʻinga qarshi suv quvurining tashqi tarmogʻidagi bosim 1 MPA (10 kgs/sm2) dan oshmasligi shart. Tashkilot rahbarining buyrugʻiga binoan sinovlar oʻtkazish uchun obyektning yongʻin muhofazasi xizmati (agar mavjud boʻlsa) ishtirokidagi komissiya tayinlanadi. Suv quvurini sinash loyihaga muvofiq har bir taʼmirlashdan, rekonstruksiyadan yoki suv quvuri tarmogʻiga yangi isteʼmolchilar ulangandan keyin oʻtkazilishi shart. 117. Yongʻinga qarshi suv taʼminoti tarmogʻining ekspluatatsiyasida aniqlangan nosozliklar va normal rejimdan chetga chiqishlar zudlik bilan avariyaviy-tiklash ishlarini tashkil etish yoʻli bilan bartaraf qilinishi shart. 118. Tashqi yongʻinga qarshi suv quvurining yongʻin gidrantlari yilda kamida 2-marta (odatda bahor va kuzda) tashkilot va obyektning yongʻin xavfsizligi xizmati bilan birgalikda koʻrikdan oʻtkazilishi shart; ularning ishga yaroqliligi suvni tushirish yoʻli bilan tekshiriladi (faqat havo harorati musbat boʻlganda). Tekshirish natijalari ushbu Qoidalarga 6-ilovada keltirilgan shakldagi jurnalga yozib qoʻyiladi. Koʻrik uchun quduqlarni ochishga 150S dan past haroratda ruxsat berilmaydi. Harorat 00S dan minus 150S gacha boʻlganda, gidrantni faqat suv tushirmasdan tashqi koʻrikdan oʻtkazishga ruxsat beriladi. Yongʻin gidrantlari qudugʻining teshik qopqoqlarini va ularga oʻtish yoʻllarini berkitish, turli uskunalar va materiallar bilan qalashtirib tashlash taqiqlanadi. Qish vaqtlarida qopqoqlarni doimiy ravishda qor va muzlardan tozalab turish zarur. Transport yoʻllari yaqinida joylashganda esa ularga yechiladigan yengil materialdan tayyorlangan tegishli rangli va yozuvli, boʻyalgan, konusli qalpoqlar oʻrnatiladi. 119. Yongʻin oʻchirish gidrantlari joylashgan joylar va yongʻinga qarshi suv havzalariga oʻtish yoʻllari fotolyuminessentli koʻrsatkich belgilari bilan taʼminlanishi shart, xususan: gidrantlar uchun — xarfli indeks (YOG) yozish bilan, shuningdek, bunda koʻrsatkichdan necha metr masofada joylashganligi va suv quvuri diametrini koʻrsatish kerak; suv manbalari uchun — xarfli indeks (YOM) yozish bilan, bunda maxsus sigʻimlar uchun suv zaxirasini, issiq suvni sovutadigan minorasimon qurilmalar (gradirni) va ochiq suv manbalari uchun esa pirsda joylashadigan yongʻin avtomobillari sonini koʻrsatish kerak. Obyekt hududida umumiy koʻcha yoritish chiroqlari mavjud boʻlganda, koʻrsatkichlarni maxsus yoritish talab qilinmaydi. 120. Yongʻinga qarshi suv bilan taʼminlash nasos stansiyalarining xonalari toza holda saqlanishi, uskunalar esa doimo ishga yaroqli boʻlishi shart. Yongʻin boshlanganligi haqidagi signal olingandan keyin yongʻin nasoslarini ulash vaqti minimal boʻlishi shart va qoʻl bilan ishga tushirishning eng katta inersiya rejimida 3 daqiqadan oshmasligi shart. 121. Har bir yongʻin nasosiga 1 oyda kamida 2-marta profilaktik xizmat koʻrsatilishi va talab qilinayotgan bosimni yaratish uchun yoqilishi shart. Bu haqida tezkor jurnalga yozib qoʻyiladi. Sinovlarni oʻtkazish uchun nasosning bosimli suv quvuriga maxsus ulama (berkituvchi armatura va manometr bilan) oʻrnatishga ruxsat beriladi, u nasos stansiyasi xonalaridan tashqariga chiqariladi. 122. Oyida kamida bir marta barcha yongʻin nasoslarining asosiy va zaxiradagi elektr bilan taʼminlashga (jumladan, dizel agregatlaridan) oʻtkazish ishonchliligi tekshirilishi shart. Natijalar tezkor jurnalda qayd etiladi. 123. Yongʻin nasos stansiyalarining xonalarida nasoslarni ishga tushirish tartibi haqidagi va berkituvchi armaturani ochish yoʻriqnomasi, shuningdek, prinsipial va texnologik sxemalar osilgan boʻlishi shart. Har bir surilma qopqoq va nasosda tartib raqami koʻrsatilgan boʻlishi shart. Quvur oʻtkazgich, surilma qopqoq va nasoslar qizil rangga boʻyalishi shart. Nasos stansiyasi markaziy (blokli) boshqaruv shchiti bilan telefon aloqasiga ega boʻlishi shart. 124. Agar nasos stansiyasi doimiy navbatchi xodimlarga ega boʻlmasa, xona qulflanishi, kalitlarni saqlash joyi esa eshikda koʻrsatilishi shart. 125. Nasos uskunalarini joriy taʼmirlash tashkilotning bosh muhandisi tasdiqlagan jadval boʻyicha 3 yilda bir marta oʻtkazilishi shart. Mukammal taʼmirlash va detallarni yoki butun agregatni almashtirish zarurati tugʻilganda eng kisqa muddatlarda bajarilishi shart. 126. Yongʻinni oʻchirishda sarflangan rezervuarlardagi suv zaxirasi iloji boricha qisqa muddatda toʻldirilishi shart, lekin bu muddat 1 sutkadan oshmasligi kerak. Rezervuarlardagi suv sathi va nasoslarni ulash avtomatikasi signalizatsiyasining holati ularni toʻldirish uchun chorakda kamida bir marta tekshirilishi shart. Bu haqida tegishli sexning tezkor jurnaliga yozib qoʻyiladi. 127. Barcha bino, inshoot va xonalardagi ichki yongʻin oʻchirish kranlari 20 metr uzunlikdagi yongʻin oʻchirish yenglari va dastaklari bilan jihozlanishi hamda eshiklari plombalanadigan maxsus shkaflarda saqlanishi shart; Yongʻinni oʻchirish kranining shkafi eshigida harfli indeks (YOK), tartib raqami, shuningdek, yongʻin xavfsizligi xizmati yoki obyektning yongʻin-qutqaruv boʻlinmasini chaqiruv telefon raqami koʻrsatilgan boʻlishi shart. Devordagi tokchalarda yongʻinni oʻchirish kranlari oʻrnatilayotganda, shkaf eshiklariga binolar devoridagi qoplamaga oʻxshash yoki boshqa materiallardan dekorativ bezatishga ruxsat beriladi, lekin barcha holatlarda tushuntiruvchi yozuvlar yoziladi. 128. Yongʻinni oʻchirish kranini oʻrnatish usuli maxovikning qulay aylanishi va yongʻin oʻchirish yengining qulay ulanishini taʼminlashi shart; Yongʻinni oʻchirish krani patrubkasida chiqish teshigi oʻqining yoʻnalishi yongʻin oʻchirish yengi ulangan joyda uning keskin bukilishiga yoʻl qoʻyilmasligi shart. Oʻtkazilgan yeng yoʻllari sinishlarga va buralishlarga ega boʻlmasligi shart. 129. Yongʻinni oʻchirish yenglari quruq, yaxshi oʻralgan (“rulon oʻrama” yoki “garmoshka” turdagi) holda saqlanishi shart. Yenglarni yilda bir marta qaytadan oʻrash tavsiya qilinadi (bukilgan joylarni oʻzgartirish uchun). 130. Elektr stansiyada xizmat koʻrsatish sexlarining asosiy maydonchalarida yongʻinni oʻchirishda yaxlit yoki mayda sochilgan suv oqimini yuzaga keltirish uchun kombinatsiyali stvollar qoʻllanilishi shart. 131. Qattiq yoqilgʻini (antratsitdan tashqari) tashish yoki maydalash tuzilmalari mavjud bunker galereyalarida va boshqa yoqilgʻi uzatish xonalarida yongʻin kranlari sochilgan suv oqimini yuzaga keltiradigan stvollarga ega boʻlishi shart. 132. Yongʻinga qarshi suv saqlash sigʻimlari, suv quvurlari tarmogʻi, gidrantlar, yongʻin oʻchirish yenglari, lafet dastaklari, nasos uskunalari, statsionar va avtomatik yongʻinni oʻchirish tizimining boshqaruv uzellari, yongʻin haqida avtomatik ravishda va qoʻl yordamida xabar berish qurilmalari hamda boshqa yongʻin oʻchirish vositalari ustidan doimiy texnik nazorat amalga oshirilishi shart. Ularga xizmat koʻrsatish obyekt xodimlarining vazifalariga kiradi. Yongʻin sodir boʻlganda, foydalanish uchun barcha yongʻin oʻchirish vositalarini doimiy tayyor va ishga yaroqli holda saqlash va nazorat qilish uchun tashkilot boʻyicha buyruq bilan brigadalar (guruhlar) tashkil qilinishi va javobgar shaxslarning tayinlashi, texnik xizmat koʻrsatish zonalari sexlar orasida taqsimlanishi shart. 133. Har bir tashkilotda bosh muhandis tasdiqlagan tashqi va ichki yongʻinga qarshi suv quvuri sxemasi boʻlishi shart, uni bosh (markaziy) boshqaruv shchitida saqlash kerak. Barcha suv taʼminotining qoʻl bilan ishlatiladigan surilma qopqoqlari normal rejimda ochiq va plombalangan boʻlishi shart. Obyektda suv taʼminoti sxemasidagi uskunalar rejimining barcha tezkor oʻzgarishlari stansiya smena boshligʻining tezkor jurnalida va sxemasida belgilanishi shart. 134. Yongʻinni rezervuarlarini ekspluatatsiya qilishda quyidagilar zarur: yongʻin oʻchirish uchun hisoblangan ishlatilmaydigan suv zaxirasini boshqa maqsadlarda sarflashga ruxsat bermaslik; suv zaxiralarini oʻz vaqtida toʻldirish; tuynuk qopqoqlarini yopiq holda saqlash; qiyalik holatini (toʻkuvchi rezervuarlarni) kuzatish; zudlik bilan suvning oqib ketish sabablarini bartaraf qilish; barcha taʼmirlash ishlarini eng qisqa muddatlarda bajarish. 135. Tashkilotda yongʻinga qarshi suv bilan taʼminlash tizimining barcha quvur oʻtkazgichlari qizil rangga boʻyalishi shart. 136. Yongʻinni oʻchirishning avtomatik qurilmalarini (suvli va koʻpikli) ishga tushirish avtomatik rejimda va texnik jihatdan ishga yaroqli holatda ekspluatatsiya qilinishi shart. Alohida uchastkalarda avtomatik yongʻin signalizatsiyasining funksiyalarini saqlagan holda avtomatik yongʻin oʻchirish qurilmasini distansion rejimga chiqarishga tashkilotning texnik rahbari ruxsati bilan yongʻin xavfsizligi xizmatiga xabar berilganidan keyin va uskunani ishdan chiqarishga talabnoma jurnalida rasmiylashtirilib, stansiya smena boshligʻining (keyingi oʻrinlarda — SSB) yoki elektr sexi smena boshligʻi (keyingi oʻrinlarda — ESB) tezkor jurnaliga yozish bilan quyidagi vaqtda ruxsat beriladi: yongʻinni avtomatik oʻchirish qurilmasida yoki signalizatsiyasida texnik xizmat koʻrsatish yoki taʼmirlash boʻyicha reglament ishlari oʻtkazilganda; avtomatik yongʻinni oʻchirish qurilmalari bilan himoyalangan texnologik uskunalarda va ishlab chiqarish xonalari yoki inshootlarida (masalan, kabel tunnellari, seksiyalari) ishlar oʻtkazilganda. 137. Tashkilotlarning texnologik inshootlari va xonalarini yongʻinni payqash va oʻchirishning statsionar qurilmalari (keyingi oʻrinlarda — yongʻindan himoya qurilmalari) bilan jihozlashda yongʻinni avtomatik oʻchirish qurilmalari va avtomatik yongʻin signalizatsiyasi bilan jihozlanishi kerak boʻlgan binolar va xonalar — idoraviy roʻyxat va meʼyorlar bilan aniqlanadi. 138. Yongʻindan himoya qurilmalari (nasos, quvur oʻtkazgich, berkituvchi-ochuvchi armatura, sachratkich, koʻpik generatori, yongʻindan xabar qiluvchilar va boshqalar) tarkibiga kiruvchi uskunalar ishga doimiy tayyor boʻlishi, nosozliklarga ega boʻlmasligi va texnik parametrlar boʻyicha pasport koʻrsatkichlariga va texnik shartlarga mos kelishi shart. 139. Yongʻindan himoya qurilmalariga TEQQga koʻra tashkilot xodimlari tomonidan doimiy nazorat oʻrnatilgan boʻlishi shart. Xizmat koʻrsatish zonalari va uskunalarini tashkilot sexlariga biriktirish haqida yongʻindan himoya qurilmalariga texnik xizmat koʻrsatish va ularning ishga tayyorligi boʻyicha javobgar xodimlar (brigada yoki guruhlar) va shaxslar soni aniqlangan hujjat tashkilot rahbari tomonidan tasdiqlanadi. Yongʻinni oʻchirish qurilmasi — Oʻzbekiston Respublikasida amaldagi yongʻinni suv bilan oʻchirish avtomatik qurilmalarini ekspluatatsiya qilish talablariga, havoli-mexanik koʻpikni qoʻllash bilan yongʻinni oʻchirish qurilmalarini ekspluatatsiya qilish talablariga, tashkilotlarda yongʻin signalizatsiyasining avtomatik qurilmalarini ekspluatatsiya qilish talablariga, shuningdek, ushbu Qoidalar talablariga binoan tuzilgan mahalliy yoʻriqnomalarga muvofiq ekspluatatsiya qilinishi shart. Yongʻin haqida avtomatik ravishda xabar berish va oʻchirish qurilmalariga, tutun tortish tizimlari, odamlarni yongʻin toʻgʻrisida xabardor qilish hamda evakuatsiyani boshqarish tizimlariga texnik xizmat koʻrsatish va ularni rejali-oldini olish, taʼmirlash boʻyicha reglament ishlari, tayyorlovch zavodining texnik hujjatlari va taʼmirlash ishlarini oʻtkazishning muddatlarini hisobga olgan holda tuziladigan yillik reja-jadvalga muvofiq amalga oshirilishi kerak. Texnik xizmat koʻrsatish va rejali-oldini olish, taʼmirlash ishlari maxsus oʻqitilgan xodimlar yoki litsenziyaga ega boʻlgan ixtisoslashgan tashkilot tomonidan shartnoma asosida yoki tashkilot tomonidan olingan litsenziyaga asosan maxsus oʻqitilgan xodimlar tomonidan bajarilishi kerak. 140. Yongʻindan himoya qurilmalarini ekspluatatsiya qilish uchun zarur hujjatlarni yuritish, sifatli taʼmirlash hamda texnik xizmat koʻrsatish boʻyicha reglament ishlarini amalga oshirish xizmat koʻrsatuvchi xodimlar, tegishli sex boshliqlari va tashkilot rahbariyati javobgarligi ostida olib boriladi. 141. Yongʻindan himoya qurilmalari tizimiga kiruvchi uskunalarni koʻrikdan oʻtkazish, joriy va mukammal taʼmirlash jadvallari joriy yil uchun tuzilishi va tashkilotning bosh muhandisi tomonidan tasdiqlanishi shart. 142. Smenani qabul qilayotgan navbatchi xodim yongʻinni oʻchirish avtomatik qurilmalarini boshqarish apparaturasini, boshqaruv shchitida oʻrnatilgan yongʻin signalizatsiyasini qabul qilish stansiyasi ishini, shuningdek, yoʻriqnomada belgilangan hajmda koʻzdan kechirish va tekshirishga majbur hamda smenaning tezkor jurnalida tegishli yozuvlar kiritishi shart. Ekspluatatsiya qilish va koʻrik vaqtida aniqlangan yongʻin signalizatsiyasi va yongʻinni oʻchirish qurilmalaridagi nosozliklar va normal sxemadan chetga chiqishlar uskunaning nosozliklari va buzilishlari jurnalida (kartotekasida) belgilanishi shart. 143. Yongʻin avtomatikasi qurilmalarini doimiy ishga tayyor holda saqlab turish uchun texnik xizmat koʻrsatish va zarur taʼmirlash, bajarilgan ishlar haqida ushbu Qoidalarga 7-ilovada keltirilgan shakldagi maxsus jurnalga yozuvlar kiritiladi. 144. Yongʻinni oʻchirish qurilmalarining boshqaruv panelida, yongʻin signalizatsiyasini qabul qilish stansiyasida, berkituvchi-ishga tushiruvchi tuzilmaning boshqaruv uzellari va nasos stansiyasida — mahalliy yoʻriqnoma va prinsipial sxemaga mos yozuvlar hamda tartib raqamlari boʻlishi shart. 145. Berkituvchi-ishga tushiruvchi tuzilmalar joylashgan xonalarda yil davomida 40S dan kam boʻlmagan havoning minimal harorati saqlab turilishi shart. 146. Yongʻinni oʻchirish boʻyicha bir xonada joylashgan oʻt oʻchirish vositalari sepish tuzilmalarining (sachratkichlar, koʻpik generatorlari va boshqalar) ishlab chiqarish sarfi (suv, koʻpik, gaz, kukun) boʻyicha bir xil boʻlishi va texnik shartlarga mos kelishi shart. 147. Ishdan chiqqan yongʻindan xabar beruvchi moslamalar oʻrniga texnik parametrlari yomonroq va yongʻinni payqovchi boshqa nazorat qilinadigan alomatlari boʻlgan boshqa moslamalar bilan almashtirish, shuningdek, xabar beruvchi moslamalar oʻrnatilgan joyidan yechilganda signal liniyasining shleyflarini shuntlash taqiqlanadi. 148. Yongʻinga qarshi suv bilan taʼminlaydigan quvur oʻtkazgichga va yongʻin oʻchirish qurilmalariga bu tizimga kirmaydigan suv ajratuvchi tuzilmalarni (jumladan, sanitar-gigiyenik) ulash taqiqlanadi. 149. Xonalardagi, ayniqsa, atmosfera yogʻingarchiliklariga duchor boʻlgan quvur oʻtkazgichlar, boshqaruv uzellari va yongʻindan himoya nasos qurilmalari qizil rangga boʻyalishi shart. 150. Yongʻindan himoya qurilmalarini tegishli sex boshligʻi tasdiqlagan jadvalga koʻra, lekin 3 yilda kamida bir marta maxsus ishlab chiqilgan dastur boʻyicha ular texnologik uskunani yoki butun ishlab chiqarish jarayonini toʻxtatib qoʻymaslik sharti bilan ishga tushirib koʻrish (sinash) shart. Ish natijalari dalolatnoma yoki bayonnoma bilan rasmiylashtiriladi. 151. Yongʻindan himoya qurilmalarining tovush va yorugʻlik signallari tashkilotning bosh, markaziy yoki blokli boshqaruv shchitida oʻrnatilgan avariyaviy signallar va boshqa texnologik signalizatsiya turlaridan farq qilishi shart. 152. Yongʻindan himoya qurilmalari uskunalarining elektr taʼminoti — oʻzgaruvchan tokning ikki mustaqil manbaidan yoki uning bitta manbaidan, lekin avtomatik akkumulyator batareyalaridan zaxira taʼminotiga oʻtish uchun almashlab ulagichi (agar bu qurilmaning maxsus tuzilmalari tomonidan koʻzda tutilmagan boʻlsa) boʻlgan manbadan amalga oshirilishi shart. 153. Ishchi elektr taʼminlashdan zaxiradagi taʼminlashga avtomatik oʻtish harakati doimiy ravishda tegishli sexning smena boshligʻi tomonidan tekshirilib, tezkor jurnalga yozilishi shart. 154. Tashkilotda buzilgan sachratkich va yongʻindan xabar beruvchilarni almashtirish uchun ularning 10 foizli zaxirasi boʻlishi shart. 155. Yongʻinni avtomatik ravishda oʻchirish qurilmasining taʼsir zonasida texnik xizmat koʻrsatish va taʼmirlash ishlari olib borilayotgan davrda u masofadan (distansion) boshqaruvga oʻtkazilishi shart. Yongʻin haqida avtomatik ravishda xabar berish qurilmasidan tashqari, bu haqda obyektdagi yongʻin-qutqaruv boʻlinmasiga xabar beriladi va tegishli sexning tezkor jurnaliga yozib qoʻyiladi. 156. Bosh yoki markaziy boshqaruv shchitidan yongʻin haqida xabar berish tizimi xodimlarni evakuatsiya qilishga imkon beradigan vaqt davomida ishlab turishi shart. Yongʻin haqida xabar berish uchun obyektdagi umumiy qidiruv baland gapiruvchi aloqadan, shuningdek, shartli tovush tuzilmalarining (sirenalar, baland tovushlagichlar (revun) va boshqalar) signallaridan foydalanish shart. 157. Ishlab chiqarish, maʼmuriy va yordamchi binolar, omborlar, xona va inshootlar yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalari (qoʻl va koʻchma): oʻt oʻchirgichlar, qumli qutilar (zarur boʻlganda), asbestli yoki namatli choyshablar va boshqalar bilan taʼminlangan boʻlishi shart. 158. Ishlab chiqarish xonalari, laboratoriyalar, ustaxonalar, omborlar, boshqa inshoot va qurilmalarda mavjud birlamchi yongʻin oʻchirish vositalari — saqlash uchun sex, ustaxona, laboratoriya, ombor boshliqlari hamda tashkilotning tuzilmaviy boʻlinmalarining tegishli mansabdor shaxslariga topshiriladi. 159. Sex, ustaxona, laboratoriya, ombor va boshqa inshootlardagi mavjud oʻt oʻchirgich va boshqa yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalarining doimo harakatga tayyorligi va yaxshi estetik koʻrinishda saqlab turilishi uchun doimiy nazoratni tashkilotning belgilangan javobgar shaxslari, obyektning yongʻin xavfsizligi xizmati ishchilari, KYOOʻD aʼzolari (yongʻin xavfsizlik xizmati boʻlmasa) amalga oshirishi shart. 160. Yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalarining joylashgan joylarini koʻrsatish uchun davlat standartlari talablariga javob beradigan maxsus belgilar xonalarning ichida va tashqarisida koʻrinarli joylarda oʻrnatilishi kerak. Toʻliq ogʻirligi 15 kg dan kam boʻlgan oʻt oʻchirgichlar shunday oʻrnatilishi kerakki, bunda uning yuqori qismi poldan 1,5 m dan koʻp boʻlmagan balandlikda joylashishi shart; toʻliq ogʻirligi 15 kg va undan ortiq boʻlgan oʻt oʻchirgichlar poldan 1,0 m dan koʻp boʻlmagan balandlikda oʻrnatilishi shart. Ular polga tasodifiy taʼsirdan tushib ketishidan saqlash maqsadida albatta, mahkamlanib oʻrnatilishi zarur. Oʻt oʻchirgichlar xonalarda odamlar harakatlanganda xalaqit bermasligi shart. 161. Ishlab chiqarish va boshqa xonalarda, shuningdek, tashkilot hududida birlamchi yongʻin oʻchirish vositalarini oʻrnatish uchun odatda maxsus yongʻin shchitlari (postlari) oʻrnatilishi shart. Oʻt oʻchirgichlarni yakka holda joylashtirishga ularning konstruktiv xususiyatlarini hisobga olgan holda, katta boʻlmagan xonalarda ruxsat beriladi. 162. Yongʻin shchitlarida (postlarida) faqat ushbu xonalarda, inshootlarda yoki qurilmada qoʻllanilishi mumkin boʻlgan yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalari joylashtirilishi shart. Yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalari va yongʻin shchitlari amaldagi davlat standartlari boʻyicha tegishli ranglarga boʻyalgan boʻlishi shart. 163. Birlamchi yongʻin oʻchirish vositalari va anjomlari (changaklar, lomlar, boltalar, chelaklar va boshqalar) toʻplami bilan jihozlangan yongʻin oʻchirish qalqonlarini faqat yogʻoch-taxta omborlari, qurilish bazalari, xoʻjalik omborlari, turar joylari yogʻochdan qurilgan vaqtinchalik uylarda va shunga oʻxshash joylarda qoʻllash kerak. 164. Oʻt oʻchirgichlarga xizmat koʻrsatish va ularni qoʻllash tartibi ishlab chiqaruvchi tashkilotning texnik shartlariga, shuningdek, energetika sohasining obyektlarida yongʻin oʻchirish vositalarini saqlash va qoʻllash boʻyicha yoʻriqnomalar talablariga mos kelishi shart. 165. Karbonat kislotali, kimyoviy, havo-koʻpikli, kukunli va boshqa oʻt oʻchirgichlarning berkituvchi armaturasi (kranlari, richagli klapanlari, boʻgʻish qopqoqlari) plombalangan boʻlishi shart. 166. Foydalanilgan yoki nosoz holatga kelib qolgan yongʻin oʻchirgichlar, shuningdek, plombasi buzilgan yongʻin oʻchirgichlar zudlik bilan tekshirish uchun yoki qayta zaryadlash uchun olib qoʻyilishi shart. 167. Tashqarida joylashgan yoki sovuq xonalardagi barcha turdagi koʻpikli oʻt oʻchirgichlar sovuq tushishi bilan issiq xonalarga olib kirilishi, ular oʻrnatilgan joylarga esa yangi joy koʻrsatilgan belgi oʻrnatilishi shart. Karbonat kislotali va kukunli oʻt oʻchirgichlarni tashqarida yoki isitilmaydigan xonalarda oʻrnatishga harorat minus 20 0S dan kam boʻlmaganda ruxsat beriladi. 168. Har qanday turdagi oʻt oʻchirgichlarni bevosita isitgichlar, issiq quvur oʻtkazgichlar va uskunalar oldida, ularni ruxsat etilgan haroratdan ortiq qizib ketishiga yoʻl qoʻymaslik uchun oʻrnatish taqiqlanadi. 169. Asbestli mato, namat, kigizni faqat alohida uskunalarni olovdan saqlash yoki avariya holatlarida yongʻin oʻchoqlaridan va uchqundan izolyatsiya qilish uchun ularni qoʻllash zarur boʻlgan joylarda joylashtirish shart. 170. Yongʻin texnikasini xoʻjalik, ishlab chiqarish, yongʻinni oʻchirish yoki obyektning KYOOʻD, ishchi va xizmatchilarni oʻqitish bilan bogʻliq boʻlmagan boshqa zaruratlar uchun ishlatish taqiqlanadi. Yongʻin bilan bogʻliq boʻlmagan avariyalarda yoki tabiiy ofatlarda yongʻin texnikasini Davlat yongʻin nazorati organlari bilan maxsus kelishilgan reja boʻyicha qoʻllashga ruxsat beriladi. 171. KYOOʻD hisobidagi koʻchma yongʻin texnikasi (motopompalar va yongʻin mashinlari) maxsus isitiladigan xonalarda boʻlishi va ishga tayyor holda saqlanishi shart. Oyda kamida bir marta dvigatelni ishga tushirish bilan agregatning holati tekshiruvdan oʻtkazilishi shart, bu haqida markaziy boshqaruv shchitidagi maxsus jurnalga yozuv kiritiladi. 172. Ushbu Qoidalarga 8-ilovada keltirilgan meʼyorlar elektr stansiyalar, issiqlik va elektr tarmoqlari uchun birlamchi yongʻin oʻchirish vositalariga boʻlgan talabni aniqlash uchun xizmat qiladi. Ekspluatatsiya qilish obyektlaridagi mavjud barcha xonalarni meʼyorlar bilan qamrab olish imkoniyati boʻlmaganligi sababli ushbu meʼyorlarga faqat asosiylari, ularning, ayniqsa, oʻziga xoslari kiritilgan. 173. Elektr stansiyalarda, issiqlik va elektr tarmoqlarida birlamchi yongʻin oʻchirish vositalarini qulay va koʻrinarli joylarda joylashtirish uchun yongʻin shchitlari oʻrnatiladi. Katta maydonli xonalarda (qozonxona, mashina zallarida va shunga oʻxshash) yongʻin shchitlari oʻrniga yongʻin postlari oʻrnatilishi mumkin, u yerda birlamchi yongʻin oʻchirish vositalari (oʻt oʻchirgichlar, yongʻin yenglari va boshqalar) bilan jamlanadi. 174. Kabelli xonalarda (qavatlarda, yertoʻlalarda, tunnellarda) birlamchi yongʻin oʻchirish vositalarini joylashtirish tavsiya qilinmaydi. Zaruriyat boʻlganda ularni xonalarning kirish joylarida oʻrnatish kerak. 175. Sigʻimi 0,5 m3 boʻlgan qumli va belkuraklar (hokandozlar) bor qutilar faqat turbogeneratorlar moy tizimining nolli belgisi, transformatorlar va ochiqda oʻrnatilgan moyli reaktorlar, mazutli nasoslar, mazutni toʻkish estakadalari, moy apparatlarida va shunga oʻxshash joylar yaqinida oʻrnatiladi. 176. Oʻt oʻchirgichlarning texnik tavsiflari va ularni saqlash boʻyicha asosiy talablar energetika sohasidagi obyektlarda yongʻin oʻchirish vositalarini saqlash va qoʻllash boʻyicha talablarda keltirilgan. 177. Xizmat koʻrsatuvchi xodimlari mavjud boʻlmagan podstansiyalar transformator va bakli moyli oʻchirgichlar atrofidagi qumli qutilardan tashqari birlamchi yongʻin oʻchirish vositalari bilan taʼminlanmaydi. Tezkor-chiqish brigadasi (keyingi oʻrinlarda — TCHB) avtomobillarida har birining ogʻirligi 5 kg dan kam boʻlmagan kamida toʻrtta karbonat kislotali va kukunli oʻt oʻchirgichlar boʻlishi shart. 178. Birlamchi yongʻin oʻchirish vositalari akkumulyator va elektroliz xonalarida, shuningdek, gaz taqsimlash punktlarida oʻrnatilmaydi, chunki bu xonalarga xodimlarning kirishi cheklangan. Taʼmirlash oʻtkazilayotgan joylar koʻchma yongʻin oʻchirish vositalari bilan taʼminlanadi, bu haqida naryadda tegishli yozuv boʻlishi shart. Portlash, yongʻin xavfi boʻyicha “D” toifadagi xonalar, agar ularning maydoni 100 m2 dan ortmasa, oʻt oʻchirgichlar bilan taʼminlanmasligi mumkin. 179. Bir yoki bir necha oʻt oʻchirgichlar bilan himoya qilinadigan xonalarning chegaraviy (maksimal) maydoni uchun ushbu Qoidalarga 8-ilovada keltirilgan jadvalda koʻrsatilgan “++” yoki “+” belgili bir turdagi oʻt oʻchirgichlarning zarur sonini koʻzda tutish kerak. Agar tavsiya qilinayotgan oʻt oʻchirgich oʻrniga (jadvalda “++” belgili) boshqa oʻt oʻchirgichdan (jadvaldagi “+” belgili) foydalanish koʻzda tutilsa, ularni tanlashni berilgan xona uchun keltirilgan turlardan amalga oshirish kerak. Oʻt oʻchirgich turini tanlashni va zarur sonini hisoblashni oʻt oʻchirish xossasiga, shuningdek, yonuvchan moddalar va materiallarning yongʻin sinfiga bogʻliq holda amalga oshirish kerak: A sinfi — qattiq moddalar yongʻinlari, bularning yonishi tutash bilan kuzatiladi (yogʻoch, paxta, latta, qogʻoz va shunga oʻxshash); V sinfi — suyuq yoqilgʻi yoki eruvchan qattiq moddalar yongʻinlari; S sinfi — gaz yongʻinlari; D sinfi — metallar va ularning qotishmalari yongʻinlari; E sinfi — elektr qurilmalari yonishi bilan bogʻliq yongʻinlar. 180. Texnologik uskunaning oʻt oʻchirgichlar bilan jihozlanishi ushbu uskunalarni texnik shartlarga (pasportiga) muvofiq komplektlanadi. 181. Chet el uskunalarini oʻt oʻchirgichlar bilan komplektlash ularni yetkazib berish shartnomasiga muvofiq amalga oshiriladi. 182. Mazkur Nizom talablari buzilishida aybdor shaxslar qonunchilikka muvofiq javob beradi. 1. Energetika tashkilotlari (keyingi oʻrinlarda — tashkilotlar) hududi doimiy toza saqlanishi va muntazam ravishda ishlab chiqarish chiqindilaridan tozalanib turilishi kerak. Metall qirindisi, moylangan artish materiallari va ishlab chiqarish chiqindilari maxsus ajratilgan hamda toʻsilgan joylarda (uchastkalarda) saqlanishi kerak. Foydalanishga yaroqsiz ishlab chiqarish chiqindilari, axlatlar, toʻkilgan barglar, qurigan oʻtlarni doimiy ravishda yigʻishtirib olinishi va tashkilot hududidan tashqariga olib chiqib ketilishi kerak. Tashkilot xududining tashqi tarafidagi qurigan oʻtlar devorning yonidan 3 metr kenglikda tozalangan boʻlishi kerak. Avtomobil yoʻllarini va binolar atrofidagi yoʻllarni, yongʻinga qarshi oraliqlarni avtotransport vositalari, materiallar va uskunalar bilan toʻsib qoʻyish taqiqlanadi. Tashkilot hududi va binolarning joylashtirilishi, binolar orasidagi yongʻinga qarshi oraliqlar va yongʻinga bardoshlilik darajasi amaldagi meʼyoriy hujjatlar va qoidalar talablariga mos holda boʻlishi hamda ularning yongʻin chiqishiga xavfsiz holati taʼminlanishi kerak. 2. Tashkilotning barcha hududi kapital toʻsilgan boʻlishi va jihozlangan oʻtkazuvchi nazorat punktlariga, shuningdek, amaldagi meʼyorlarga muvofiq tashqi yoritishga ega boʻlishi shart. 3. Tashkilotning barcha suv manbalari qulay kelish yoʻllari bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Yongʻin oʻchirish gidrantlari, suv havzalari va suv bilan taʼminlovchi boshqa manbalarga (koʻllar, suv sovitish minoralari, kanallar va boshqalarga) ega boʻlishi, kirish yoʻllari maxsus maydonchalar bilan jihozlangan, doimo ochiq boʻlishi, qish vaqtida esa qor va muzlardan tozalanib turilishi shart. Tabiiy va sunʼiy suv havzalari yongʻin-qutqaruv avtomobillarini oʻrnatish uchun oʻlchami 12x12 metr boʻlgan yongʻin pirs-maydonchalar bilan jihozlanadi. Suv manbalari “yongʻinga qarshi suv havzasi”, “yongʻin oʻchirish gidranti” deb yozilgan koʻrsatkichlarga ega boʻlishi kerak. 4. Tashkilot hududida avtotransport, boshqa mexanizmlar va uskunalarning oʻtish yoʻllarining torayish joylarida, arkalar ostida va yongʻin oʻchirish tezkor rejasi boʻyicha yongʻin-qutqaruv avtomobillari joylashtiriladigan joylarda tegishli yoʻl belgilari va tushuntiruvchi yozuvlar oʻrnatilgan boʻlishi shart. 5. Yoʻllarning alohida oʻtish joylari va uchastkasini taʼmirlashga yoki boshqa sabablarga koʻra yopish obyektdagi yongʻin-qutkaruv boʻlinmasi rahbari bilan kelishilgandan keyin va taʼmirlanayotgan uchastkadan vaqtincha aylanib oʻtish yoki kesib chiqish joylari qurilganidan keyin oʻtkazilishi mumkin. Bunday hollarda butun taʼmirlash davri mobaynida zarur joylarda yoʻl belgilari va harakatlanish marshruti koʻrsatkichlari oʻrnatilgan boʻlishi shart. Yoʻlning taʼmirlash joylari va aylanib oʻtish yoʻllari qoʻshimcha yoritishga ega boʻlishi shart. Tashkilot hududida ochiq ariqlar, chuqurliklar va oʻralarning boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydi. Texnologik sabablarga koʻra (taʼmirlash yoki boshqa sabablar) ochiq qopqoqli tuynuklar, quduqlar, oʻralar, moʻrilar, xandaqlar balandligi 1 metrdan kam boʻlmagan toʻsiqqa ega boʻlishi va tungi payt yoritilishi kerak. 6. Tashkilot hududida Davlat yongʻin nazorati organlari yoki obyektdagi yongʻin-qutqaruv boʻlinmasi rahbari bilan kelishmasdan vaqtinchalik (yonuvchan, temir va hokazo) bino va inshootlar qurish taqiqlanadi. Ishlab turgan tashkilotda qurilish-montaj ishlari olib borilganda yoki inshootlar rekonstruksiyasi ishlari bajarilayotganda uning hududida inventar binolar, boshqa vaqtinchalik inshootlar va maishiy vagonchalarni joylashtirishga odatda ruxsat berilmaydi. Istisno tariqasida koʻrsatilgan binolar va vagonchalarni tashkilot hududidan tashqarida joylashtirish yoki boshqa maishiy binolarni taklif qilish imkoniyati boʻlmasa, ularni tashkilot hududida joylashtirishga obyektdagi yongʻin-qutqaruv boʻlinmasining rahbari bilan kelishgan holda vaqtinchalik (muddati belgilanib) ruxsat beriladi. Bunday hollarda vaqtinchalik inventar binolar va maishiy vagonchalarni ishlab chiqarish, maʼmuriy va ombor binolaridan 30 metrdan kam boʻlmagan masofada qurishga ruxsat beriladi. Maishiy vagonchalarni har birida 10 tadan ortiq boʻlmagan guruh koʻrinishida joylashtirish kerak. Barcha ishlar tugagandan keyin tashkilot hududida joylashgan vagonchalar zudlik bilan olib ketilishi shart. 7. Maishiy vagonchalarni binolarning ichida joylashtirish taqiqlanadi. 8. Elektr stansiya va podstansiyasi hududida oʻtlarni doimiy ravishda oʻrish va chiqarib tashlash kerak. Qurigan oʻtlarni tashkilot hududida va uning atrofidagi maydonchada (100 m dan kam masofada) saqlash taqiqlanadi. 9. Tashkilot hududida axlat va chiqindilarni yoqish maxsus tuzilmalarda (oʻchoqlarda) oʻtkazilishi mumkin. Tashkilot hududida, omborxona binolarida va avtomobillarning toʻxtab turish joylarida chekish, avtomobillarning agregatlarini qizdirish uchun ochiq olovdan foydalanish, gulxanlar yoqish, chiqindilar hamda axlatlarni yoqish taqiqlanadi, bu haqida koʻrinadigan joylarga oʻrnatilgan belgilar osib qoʻyilishi kerak. 10. Obyektdagi temir yoʻllarning oʻtish yoʻllari yongʻin avtomobillarining harakatlanishi uchun boʻsh, ochiq boʻlishi shart va rels kallaklari sathida yaxlit toʻshamaga ega boʻlishi kerak. Tashkilot hududidagi oʻtish yoʻllarida temir yoʻl vagonlarining lokomotivsiz turishi taqiqlanadi. 11. Tashkilot binolari va inshootlari TEQQ talablariga mos ravishda ekspluatatsiya qilinishi shart. 12. Barcha ishlab chiqarish, yordamchi va xizmat binolarida ushbu Qoidalar talablariga mos ravishda xodimlarning normal va xavfsiz ishlash sharoitlari taʼminlanishi, belgilangan yongʻinga qarshi rejimga rioya qilinishi shart. Ishlab chiqarish, maʼmuriy, maishiy, xoʻjalik xonalari, omborxonalar hamda elektr jihozlari mavjud boʻlgan xonalar, elektr taqsimlovchi qurilmalar, shamollatish boʻlmalari, issiqlik punktlari xonalari hamda xodimlarni evakuatsiya qilish yoʻllari orqali tranzit elektr tarmoqlarini, shuningdek, YEAS (yengil alangalanuvchi suyuqliklar), YOS (yonuvchi suyuqliklar) va YOG (yonuvchi gazlar), shuningdek, yonuvchi changlarni tashish uchun uzatuvchi quvurlarni yotqizishga yoʻl qoʻyilmaydi. Binoni koʻtarib turuvchi metall konstruksiyalarning yongʻinga bardoshlilik darajasini oshirish maqsadida qoplangan (suvoq, maxsus boʻyoq va loklar) qoplamalar oʻz xususiyatini yoʻqotganda, ularni zudlik bilan qayta tiklash choralari koʻrilishi kerak. Yonish va portlab-yonish jihatidan xavfli moddalar va materiallar bilan ishlaganda, markalash (markirovka) talablari va qadoqlardagi yoki hujjatlarda koʻrsatilgan ogohlantirish yozuvlariga rioya qilinishi shart. Ishlab chiqarish jarayonlarida texnologik reglamentda koʻrsatilmagan, shuningdek, yongʻin-portlash jihatidan xavfli boʻlgan xususiyati oʻrganilmagan koʻrsatkichli materiallar va moddalarni qoʻllashga ruxsat etilmaydi. Bir-biri bilan oʻzaro taʼsirda boʻlganda alangalanib ketishi, portlashi yoki yonishi va yonganda zaharli gazlarning (ular aralashmasining) paydo boʻlishiga olib kelishi mumkin boʻlgan moddalar va materiallarni birgalikda qoʻllash, saqlash va transportlarda tashishga, agar bu holatlar texnologik reglamentda koʻzda tutilmagan boʻlsa, yoʻl qoʻyilmaydi. Portlash jihatidan xavfli boʻlgan gaz va bugʻ konsentratsiyalarini hosil qilishi mumkin boʻlgan modda hamda materiallar qoʻllaniladigan, ishlab chiqariladigan yoki saqlanadigan ishlab chiqarish xonalari va omborxonalarda havo muhiti holatini nazorat qilish uchun avtomatik gaz analizatorlari oʻrnatilishi kerak. 13. Avvaldan loyiha hujjatlari ishlab chiqilmasdan xonalarni qayta qurish, QMQ talablaridan chetga chiqqan hollarda esa — obyektlardagi yongʻin-qutqaruv boʻlinmalari bilan kelishmasdan amalga oshirish taqiqlanadi. Koʻrsatilgan xonalarda evakuatsiya chiqish joylari sonini kamaytirish va amaldagi QMQ talablarini buzgan holda qurilish konstruksiyalarining olovga chidamliligini kamaytirish taqiqlanadi. Yongʻin jihatidan xavfli boʻlgan va texnik xonalarning (elektr taqsimlash xonalari, yonuvchi materiallar saqlash omborxonalari, yonuvchi materiallarni qayta ishlash ustaxonalari, arxivlar, havo almashtirish kameralari va boshqalarning) eshiklarining yongʻinga bardoshlilik darajasi 0,6 soatdan kam boʻlmasligi kerak. Devorlar va qavatlararo orayopmalardagi (toʻsiqlardagi) texnologik tuynuklarni olovning tarqalishini toʻsadigan moslamalar bilan himoya qilish lozim. Yongʻinga qarshi toʻsiqlardagi eshiklar, darvozalar, qopqoqli tuynuklar va klapanlar oʻz-oʻzidan yopish hamda zichlagich moslamalariga ega boʻlishi kerak. Ochiq holatda foydalanilishi mumkin boʻlgan eshiklar, darvozalar, qopqoqli tuynuklar va klapanlar yongʻin sodir boʻlganda ularning avtomatik ravishda yopilishini taʼminlaydigan moslamalar bilan jihozlangan va doimo ishga yaroqli holatda boʻlishi zarur. Portlab-yonish jihatidan xavfli boʻlgan xonalarning boshqa xonalar bilan aloqa qilish uchun belgilangan yongʻinga qarshi eshik yoki darvozalar bilan yopib boʻlmaydigan tuynuklari avtomatik ravishda yongʻin oʻchiradigan qurilmalar bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Portlab-yonish xavfi boʻlgan ishlab chiqarish xonalarining pollari yonmaydigan va uchqunga xavfsiz materiallardan tayyorlangan boʻlishi kerak. Tashkilot obyektlarida loyiha ishchi chizmalariga asosan obyektning yongʻin xavfsizligi pasporti ishlab chiqilgan boʻlishi kerak. Pasportda, qurilish xususiyatidagi savollar va xavfsizlikni taʼminlash tadbirlari bilan bir qatorda loyiha bilan nazarda tutilgan yongʻinga qarshi himoya boʻyicha kompleks choralar koʻriladi. Yongʻin xavfsizligi pasporti tashkilot rahbari tomonidan tasdiqlangan va loyihalash tashkiloti bilan kelishilgan boʻlishi kerak. Pasportga oʻzgartirishlar kiritishga belgilangan tartibda kelishilgan va tasdiqlangan, amaldagi meʼyor talablariga javob beruvchi loyiha hujjatlari mavjud boʻlgandagina ruxsat etiladi. Yongʻin xavfsizligi pasporti Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi bilan kelishilgan boʻlishi kerak. 14. Evakuatsiya chiqish yoʻllarida ishchi va avariya yoritish chiroqlari soz holatda boʻlishi, shuningdek, amaldagi davlat standartlariga mos ravishda xodimlarning chiqib ketishi uchun koʻrsatkichlar oʻrnatilgan boʻlishi shart. 15. Tashkilotning ishlab chiqarish, yordamchi va maʼmuriy binolarida quyidagilar taqiqlanadi: evakuatsiya chiqish yoʻllari, asosiy zinapoyalar, bino balkonlari va ayvonlari eshiklari, oʻzaro bogʻlangan seksiyalarga oʻtish yoʻllarini mebel, uskunalar, materiallar hamda boshqa predmetlar bilan toʻsib qoʻyish. Evakuatsiya yoʻllari devorlari va shiftini yonuvchan materiallar bilan qoplash; xonalar va kiyimlarni yengil alanga oluvchi va yonuvchan suyuqliklar (benzin, kerosin va boshqalar) bilan tozalash yoki yuvish; elektr tarmogʻiga ulangan apparat va qurilmalarni nazoratsiz, ish tugagandan soʻng ishlab turgan elektr isitish asboblari va konditsionerlarni esa, agar ishlab chiqarish texnologiyasi boʻyicha talab qilinmasa, tarmoqqa ulangan holda qoldirish; muzlab qolgan suv quvurlarini kavsharlash lampasi yoki ochiq olov yordamida qizdirish; bino chordoqlaridan, texnik qavatlar, havo almashtirish kameralari va boshqa texnik xonalardan ishlab chiqarish uchastkalari, ustaxonalar va omborxonalar sifatida foydalanish yoki moddiy boyliklar, mebel va boshqa yonuvchan materiallarni saqlash; xonalarda va uskunalarda naryadlar, texnologik yoʻriqnomalar va farmoyishlarda koʻzda tutilmagan ishlarni olib borish; yongʻin sodir boʻlganda odamlarni evakuatsiya qilish uchun liftdan foydalanish; lift oldi maydonchalarida omborxona, kioska, doʻkon va boshqalarni joylashtirish; yongʻin sodir boʻlganda xavfsiz xududga kiruvchi balkon va ayvonlarni oyna bilan yopish; yongʻinga chidamliligi I, II, III darajada boʻlgan ishlab chiqarish binolari ichida yonuvchi materiallardan qurilgan antresollar, pardevorlar, maishiy xonalar, omborxonalar va idoralar tashkil etish. 16. Chordoq xonalari doimo qulflangan boʻlishi, kalit esa sutkaning xohlagan vaqtida olish mumkin boʻlgan aniq joyda saqlanishi shart. Eshiklarda kalitning turish joyi va uni saqlaydigan shaxsning telefoni haqidagi yozuv boʻlishi shart. Binolarning yogʻoch konstruksiyalarini olovdan himoyalash uchun kimyoviy suyuqlik bilan ishlov berish ishlari har yil ikki marotaba nazoratdan oʻtkazilishi va kerak boʻlganda qaytadan ishlov berilishi kerak. Tashqi yongʻinga qarshi narvonlar, quruq quvurlar, shuningdek, binolar tomlaridagi toʻsiqlar xavfsizlik maqsadlarida ishga yaroqli holatda saqlanishi kerak. 17. Asosiy zinapoyalarning birinchi, pastki, sokol yoki yertoʻla qavatlari kataglari ostiga suv uzatish va markaziy suv isitish tarmoqlari uzellaridan tashqari yordamchi va xoʻjalik xonalari hamda yonuvchan materiallar saqlash omborxonalarini joylashtirish taqiqlanadi. Bu yerlarda bosim ostida boʻlgan gazli ballonlar, plastmassalar, polimer va boshqa yongʻin xavfi yuqori boʻlgan materiallarni saqlash va ulardan foydalanishga ruxsat berilmaydi. 18. Chekishga faqat maxsus ajratilgan, chekilgan sigaretalarning qoldiqlari uchun maxsus qutilar va suv solingan sigʻimlar bilan jihozlangan joylarda ruxsat beriladi. Bu joylarda davlat standartlari boʻyicha “Chekish uchun joy” degan yozuvlar osib qoʻyilgan boʻlishi shart. 19. Maishiy (yechinish, dush, sanitar-gigiyena va boshqalar) xonalarda maxsus kiyim uchun shkaflar metalldan tayyorlangan boʻlishi shart. Yongʻinga bardoshlilik darajasi oshirilgan yogʻoch shkaflarni qoʻllashga ruxsat etiladi. 20. Shkaflarda moy tekkan maxsus kiyimlarni saqlash taqiqlanadi. Ishchilarni maxsus kiyim bilan taʼminlash, moylangan kiyimlarni davriy ravishda yuvish, tozasiga hamda yangisiga almashtirish tartibi bosh muhandis tomonidan tasdiqlangan maxsus yoʻriqnoma bilan oʻrnatiladi. 21. Sexdagi omborlar uchun meʼyoriy belgilangan bir vaqtning oʻzida saqlashga ruxsat etilgan yengil alangalanadigan suyuqlik (keyingi oʻrinlarda — YEAS), yonuvchan suyuqlik (keyingi oʻrinlarda — YOS), boʻyoq, lok, erituvchilarning miqdori belgilanishi shart. Koʻrsatilgan materiallarni saqlash meʼyorining jadvali ombor eshiklarining yoki maxsus shkaflarning ichki tarafiga osib qoʻyilgan boʻlishi shart. 22. Ish joylarida moylash materiallari zaxirasini sinmaydigan idishda va qattiq yopiladigan qopqoqli sigʻimlarda saqlashga ruxsat beriladi. Moylash materiallari zaxirasining miqdori tegishli sex, uchastka, laboratoriyalar va boshqalarning yongʻin xavfsizligi tadbirlari haqidagi mahalliy yoʻriqnomasida belgilanadi. Smena tugagandan soʻng yonuvchi chiqindilar va artish materiallarini ish joylaridan yigʻishtirish kerak. Ishlatilmagan YEAS va YOS, shuningdek, boʻyoq, lok va erituvchilar maxsus metall shkaflarda (qutilarda) saqlanishi kerak. 23. Ishlatilgan moy artilgan materiallarning sigʻimi 0,5 m3 dan koʻp boʻlmagan “latta uchun” yozuvli, yopiladigan maxsus metall qutiga taxlash kerak va muntazam ravishda utiliziatsiya qilish uchun yoʻqotilishi kerak. 24. Toʻsiqlar (gʻovlar) bilan kommunikatsiya va kabellar kesishganda barcha oʻtish joylari butun qalinligi boʻyicha yonmaydigan materiallar bilan, kerak boʻlgan hollarda esa maxsus salnik zichlamalari bilan zichlanishi kerak. 25. Zina maydonchasi, koridor, tambur, vestibyul va xollar (keltiruvchi, pritvor zichlamalari va boshqalar) eshiklarini mahkam yopishni taʼminlaydigan tuzilmalar har doim soz holatda boʻlishi shart. Ularni taʼmirlash eng qisqa muddatda oʻtkazilishi shart. Bino xollari, vestibyul, yoʻlaklar, tamburlar va zinapoya kataklaridagi loyiha asosida oʻrnatilgan eshiklarni oldirib tashlash taqiqlanadi. Ushbu eshiklarni loyiha tashkiloti bilan kelishmasdan demontaj qilishga ruxsat berilmaydi. 26. Ventilyatsiya va tutunga qarshi (tutunni chiqarish) himoya tizimlari ularni oʻrnatish va loyiha talablariga javob beradigan texnik soz holatda saqlanishi shart. Ventilyatsiya havo oʻtish yoʻllarining kesimini oʻzgartirish va ularni demontaj qilishga (loyihaviy yechimlarsiz), shuningdek, ventilyatsiya tizimi yoki tutunga qarshi himoya panjaralarini germetizatsiya qilishga ruxsat berilmaydi. 27. Derazalarda panjara boʻlganda, panjara xona ichidan asboblar yordamisiz oson olinishi kerak. Bino xonalari oynalariga yopiq turdagi metall panjaralarni oʻrnatish (ayrim xolatlarda belgilangan tartibda tasdiqlangan meʼyor va qoidalar talablariga asosan oʻrnatilganlaridan tashqari) taqiqlanadi. 28. Simlar va kabellarni (poʻlat quvurlarda oʻtkazilganlaridan tashqari) bevosita yonuvchan yoki qiyin yonuvchan polimer isitgichli metall panellar boʻyicha oʻtkazish, shuningdek, koʻrsatilgan konstruksiyalardan 1 metrdan yaqin masofada elektr uskuna shchitlarini va boshqa apparatlarni oʻrnatish taqiqlanadi. Koʻrsatilgan panellar orqali turli kommunikatsiyalarning oʻtish (kesishish) joylarida yonmaydigan materialdan boʻlgan zichlamali metall gilzalar qoʻllanilishi shart. Ushbu metall konstruksiyalar qaynoq issiqlik eltuvchi quvur oʻtkazgichlar bilan kesishganda 100 mm dan kam boʻlmagan radiusda yonmaydigan isitgich materialidan oʻralgan issiqlik izolyatsiyasi koʻzda tutilishi shart. 29. Laboratoriya xonalari, uskunalar, moddalarni saqlash tartibi va ishlarning bajarilishi — elektr stansiyalar va issiqlik tarmoqlarida issiqlik mexanik uskunalardan foydalanishda texnika xavfsizligi qoidalari va elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda texnika xavfsizligi qoidalari talablariga mos kelishi shart. 30. Laboratoriya xonalarida barcha moddalar, materiallar, asboblar assortiment yoki turlari boʻyicha qatʼiy surʼatda saqlanishi shart. Kimyoviy taʼsiri portlash yoki yongʻinga olib kelishi mumkin boʻlgan moddalarning birga saqlanishi taqiqlanadi. 31. Laboratoriya mebellari, sinov stendlari va boshqa uskunalar shunday oʻrnatilishi kerakki, ular xodimlarni evakuatsiya qilishga xalaqit bermasligi shart. Oʻtish yoʻllarining minimal kengligi 1 m boʻlishi shart. 32. Kimyoviy laboratoriya pollari texnologik talablar va ishlatilayotgan kimyoviy moddalarga bogʻliq holda metlax plitkalaridan, lenoleum va boshqa materiallardan boʻlishi shart. 33. Zararli va yonuvchan bugʻ va gazlar ajralib chiqadigan laboratoriya xonalarida barcha ishlar faqat havo tortuvchi shkaflar va ventilyatsiya ishlayotganda oʻtkazilishi shart. Bunda xonadagi havoda bugʻ, gaz va changlarning haqiqiy konsentratsiyasi ruxsat etilgan chegaraviy maksimal konsentratsiya miqdoridan oshmasligi kerak. Havo tortuvchi shkaflarni bevosita chiqish eshiklari oldida oʻrnatish taqiqlanadi. 34. Qizdirishni qoʻllash bilan yoki portlovchi yongʻin chiqishi xavfi boʻlgan moddalar bilan ishlashga moʻljallangan ish stollari va havo tortuvchi shkaflar yonmaydigan material bilan butunlay qoplanishi shart. Kislota va ishqorlar bilan ishlash uchun moʻljallangan ish stoli esa korroziyaga qarshi material bilan qoplanishi hamda suyuq moddalarning toʻkilishiga yoʻl qoʻymaydigan toʻsiqchalarga ega boʻlishi shart. 35. Laboratoriya xodimlari ish joylarida yoqilgan gorelkalarni, isitish asboblarini, ulangan sinov stendlari va uskunalarni tashlab chiqib ketishlari hamda qarovsiz qoldirishlari taqiqlanadi. Zarur boʻlgan hollarda ish joyi va uskunalarga qarab turishni boshqa xodimga topshirish kerak. 36. Har bir xodim smena tugagandan soʻng oʻzining ish joyini tekshirishi va tartibga solishi, asboblar va apparatlarni oʻchirishi, asbob-anjomlar va hujjatlarni olib qoʻyishi shart. 37. EHM mavjud boʻlgan xonalarni ishlatilgan bloklar, materiallar bilan toʻldirib qoʻyish, ularda turli xil materiallar va uskunalarning elementlarini saqlash uchun shkaflar oʻrnatish taqiqlanadi. 38. EHM uzellarining (bloklarining) murakkab taʼmiri maxsus xonalarda (ustaxonalarda) bajarilishi shart. EHM bloklarining kichik taʼmirini oʻtkazishda yoki texnik xizmat koʻrsatishda miqdori 0,5 l dan koʻp boʻlmagan YEASni sinmaydigan va yaxshi berkitiladigan idishlarda qoʻllashga ruxsat beriladi. 39. EHMni nazorat qilish va sinash uchun foydalaniladigan ulangan radioelektron va elektr apparatlarini qarovsiz qoldirish taqiqlanadi. 40. Tashkilotlarda EHM uchun, issiqlik va gidravlik elektr stansiyalarida texnologik jarayonlarni markaziy nazorat qilish va boshqarish tizimlari uchun moʻljallangan zallarning, shuningdek, kuchlanishi 500 kV boʻlgan podstansiyalarning yertoʻlalari avtomatik yongʻin oʻchirish qurilmalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 41. Doimiy xodimlari boʻlmagan tashkilotlarda texnologik jarayonlarni markaziy nazorat qilish va boshqarish tizimlari EHM uchun issiqlik va gidravlik elektr stansiyalari zallari, shuningdek, kuchlanishi 500 kV va undan yuqori boʻlgan podstansiyalar avtomatik yongʻin signalizatsiyasi qurilmalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 42. Tashkilotning alohida avtotransport vositalari binolarda (garajlarda), peshayvon ostida yoki maxsus maydonchalarda joylashtirilishi, avtotransport vositalariga xizmat koʻrsatish boʻyicha tashkilotlar uchun meʼyorlarda koʻzda tutilgan talablarga mos kelishi shart. 43. Garajlar uchun yongʻinda avtomobillar, traktorlar va boshqa transport vositalarini evakuatsiya qilish rejasi ishlab chiqilgan, ularning turar joylari esa 10 ta mexanizmga bitta buksirli tuzilma minimal hisobidan buksirli trosslar (shtangalar) bilan taʼminlangan boʻlishi shart. Avtomobillar soni 25 tadan ortiq boʻlgan avtotransport xoʻjaliklarida yongʻin paytida avtomobillarni evakuatsiya qilishning navbati va tartibi, avtomobillarning turar joylari koʻrsatilgan maxsus reja ishlab chiqilgan hamda tasdiqlangan boʻlishi shart. Ushbu rejada haydovchilarning tungi vaqtlarda, dam olish va bayram kunlarida navbatchiligi koʻzda tutilgan, shuningdek, oʻt oldirish kalitlarining saqlash tartibi aniqlangan boʻlishi shart. Yongʻin paytida avtotransport vositalarini evakuatsiya qilish boʻyicha xodimlarning harakati chorak davomida kamida bir marta oʻtkaziladigan yongʻinga qarshi mashgʻulotlarda ishlab chiqilishi kerak. 44. Avtotransport texnikalari va traktorlarni saqlash uchun moʻljallangan xonalarda quyidagilar taqiqlanadi: dvigatellarni ochiq olov bilan qizdirish; kabinalarda va mexanizmlar oldida moy tekkan artish lattalari (eski-tuski) va maxsus kiyimlarni qoldirish; avtomobil va traktorlarning yoqilgʻi baklari ogʻzini ochiq holda qoldirish; avtomobil va traktorlarda statsionar oʻrnatilgan yoqilgʻi baklari va ballonlaridan tashqari loklar, YEAS, YOS boʻsh idishlarini, shuningdek, yoqilgʻisi bor sigʻimlarni (benzin, dizel yoqilgʻisi, gaz va boshqalar) saqlash; avtomobilga yoqilgʻi quyish uchun moʻljallanmagan joylarda avtomobil va traktorlarga yoqilgʻi quyish yoki undan yoqilgʻini olish; murakkab taʼmirlash ishlarini, jumladan, payvandlashni qoʻllab bajarish, shuningdek, akkumulyatorlarni zaryadlash ishlari — ventilyatsiya tuzilmalari bilan jihozlangan alohida maxsus xonalarda (bokslarda) bajarilishi kerak; avtomobil va traktorlarni meʼyordan ortiq joyda joylashtirish, ularni joylashtirish tartibini buzish, shuningdek, transport vositalari va binolarning qurilish elementlari orasidagi joylashtirish masofasini kamaytirish; chiqish darvozalarini va oʻtish yoʻllarini uskunalar bilan toʻsib qoʻyish, shuningdek, avtotransport texnikasi hamda boshqa mashinalarni (hatto vaqtinchalik) toʻxtatish. 45. Avtotransport texnikasi doimiy turar joyga joylashtirilgandan keyin elektr taʼminoti (maxsus oʻchirgichlar yoki mashinaning akkumulyator batareyalarining manfiy qismalarini olib qoʻyish bilan) uziladi. Mashina haydovchilari koʻrik natijalarini va elektr uskunalarining oʻchirilganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni quyidagi koʻrinishdagi maxsus jurnalda qayd etishga majburdirlar: Transport vositasining markasi yoki turi Davlat raqam belgisi Turar joyga joylashtirish sanasi Koʻrik va elektr uskunasini oʻchirish natijalari Haydovchining familiyasi, ismi, otasining ismi Haydovchining imzosi 1 2 3 4 5 6 46. Transport vositalarining doimiy turar joylarida tungi vaqtlarda begona shaxslarning boʻlishi taqiqlanadi. 47. Agar mashina baklari yoqilgʻi bilan toʻldirilgan yoki yoqilgʻi ballonlarida yonuvchan gaz (gazli avtomobillarda) boʻlsa, uni maxsus ustaxonalarda va xonalarda taʼmirlash taqiqlanadi. 48. Agar ombor tashkilot hududidan tashqarida joylashgan boʻlsa, mazut, dizel yoki suyuq yoqilgʻining (neft mahsulotining) boshqa turli rezervuarlari saqlanadigan omborlar hududi balandligi 2 m dan kam boʻlmagan yonmaydigan toʻsiqlar bilan toʻsilgan boʻlishi shart. Ombor hududida boshqa ishlab chiqarish yoki yordamchi xizmatlarni joylashtirishga ruxsat berilmaydi. 49. Neft mahsulotli rezervuarlar saqlanadigan omborlarning oʻtish yoʻllari yoritilgan boʻlishi, umumiy foydalanish yoʻllari bilan birlashishi, soz holatda boʻlishi, oʻz vaqtida taʼmirlanishi, qish vaqtlarida esa qor va muzlardan tozalanishi shart. 50. Neft mahsulotlari saqlanadigan omborlarning hududi doimiy ravishda yonuvchan chiqindilardan tozalanishi zarur. Vaqti-vaqti bilan, jumladan, qiyaliklar va rezervuarlar atrofidagi toʻsiqlar ichidagi oʻtlarni oʻrish va ombor tashqarisiga chiqarib tashlash zarur. 51. Neft mahsulotlari saqlanadigan omborlar hududida quyidagilar taqiqlanadi: vaqtinchalik inventar binolar va maishiy vagonchalarni oʻrnatish, shuningdek, neft mahsulotlarini saqlash yoki qayta ishlash texnologiyasiga tegishli boʻlmagan turli materiallar va uskunalarni saqlash; gulxan yoqish; quvurlarni koʻzdan kechirish va qizdirish uchun ochiq olovni qoʻllash; maxsus jihozlangan joylardan tashqarida chekish. 52. Mazut, dizel yoqilgʻisi, neft mahsulotlari hamda boshqa YEAS va YOS toʻkilgan joylarni, rezervuarlarning toʻsiq devorlari ichki qismini zudlik bilan tozalash va qum toʻkish zarur. 53. Elektr payvandlash, gaz bilan kesish va boshqa yongʻin chiqishi xavfi boʻlgan ishlarni bajarish ushbu Asosiy talablarning 2-bobi 2-§ keltirilgan payvandlash va boshqa yongʻin chiqishi xavfi boʻlgan ishlar yongʻin xavfsizligi talablariga mos ravishda bajarilishi hamda belgilangan tartibda naryad va ruxsatnomalar bilan rasmiylashtirilishi shart. 54. Ishlab chiqarish binolarida, shuningdek, neft mahsulotlari omborlari hududida va uning ishlab chiqarish xonalarida amaldagi davlat standartlari boʻyicha xavfsizlik belgilari (ogohlantiruvchi, taqiqlovchi, koʻrsatuvchi va boshqalar) oʻrnatilgan boʻlishi shart. 55. Tunellar, quvur oʻtkazgichning surilma qopqoq kameralari va kanallarini toza saqlash, toʻkilgan neft mahsulotlaridan, suv va boshqa moddalardan muntazam ravishda tozalash zarur. Koʻrsatilgan xonalarda yonuvchan materiallarni saqlash taqiqlanadi. 56. Yoqilgʻini saqlash va tashish boʻyicha ombor binolari va inshootlar, uskunalarga texnologik talablar TEQQga mos kelishi shart. 57. Neft mahsuloti omborlarining binolari, hududlari va toʻkish estakadalaridagi yashindan himoya qilish tuzilmalari, elektr yoritish, shuningdek, perimetr boʻyicha qoʻriqlash uchun yoritish chiroqlari soz holatda saqlanishi shart. 58. Temir yoʻllar, estakadalar, quvur oʻtkazgichlar, sisternani qizdirish tuzilmasi, metall uchli egiluvchan shlanglar va boshqa uskunalar yerga ulangan boʻlishi shart. Yerga ulanishning ishonchliligi ustidan amaldagi elektr uskunalarining tuzilish qoidalari (keyingi oʻrinlarda — EUTQ) va TEQQga muvofiq nazorat oʻrnatiladi. 59. Elektr uskunalari, koʻchma elektr asbob-uskunalari va ishlab chiqarish xonalarida yoki ochiq qurilmalarda yongʻin signalizatsiyasi va yongʻin oʻchirish qurilmasi portlash va yongʻin chiqishi xavfi boʻlgan zonalar toifasidan kelib chiqqan holda EUTQ va TEQQ talablariga muvofiq boʻlishi shart. 60. Amaldagi meʼyorlarga va Qoidalarga muvofiq elektr qurilmalari, texnologik va yongʻin avtomatikasi tizimlari, shuningdek, kabel xoʻjaligi ustidan doimiy texnik nazorat va profilaktik xizmat koʻrsatish oʻrnatilgan boʻlishi shart. Doimiy koʻriklarda va davriy sinovlarda aniqlangan elektr dvigatellari, yoritish apparaturasi, himoya apparatlari, ayniqsa, yongʻinni oʻchirish tizimlaridagi buzilishlar zudlik bilan jadval boʻyicha bartaraf qilinishi zarur. 61. Neft mahsulotlarining yopiq omborlarida va texnologik xonalarida vaqtinchalik elektr oʻtkazgichlarni tranzit montaj qilish va oʻtkazish taqiqlanadi. 62. Kanalizatsiya quduqlari, traplar, lotoklar va kanallar davriy ravishda jadval boʻyicha neft mahsulotlarining bugʻlari va zaharli gazlarning portlash xavfi konsentratsiyasining paydo boʻlishini aniqlash hamda bartaraf qilish uchun tekshirilishi shart. 63. Yongʻindan himoya va yongʻinga qarshi suv taʼminoti tizimlari hamda ularning ekspluatatsiya qilinishi ustidan texnik nazorat ushbu Asosiy talablarning 4-bobi 1-§ keltirilgan yongʻinga qarshi suv taʼminoti va yongʻin oʻchirish vositalari talablariga muvofiq oʻtkazilishi shart. 64. YEAS va YOS yopiq omborlari, shuningdek, tashkilotlarning maydoni 500 m2 va undan ortiq boʻlgan moylarni regeneratsiya qilish qurilmalari boʻlgan xonalari avtomatik yongʻinni oʻchirish qurilmalari bilan jihozlanishi kerak. 65. YEAS va YOS yopiq omborlari, shuningdek, tashkilotlarning maydoni 100 m2 dan 500 m2 gacha va undan ortiq boʻlgan moylarni regeneratsiya qilish qurilmalari boʻlgan xonalari avtomatik yongʻin signalizatsiyasi qurilmalari bilan jihozlanishi kerak. 66. Suyuq yoqilgʻi (neft mahsulotlari) toʻkiladigan estakadalarda lotoklar doimo yonmaydigan olib qoʻyiladigan plitalar bilan yopilgan, temir yoʻl sisternalari oʻrnatiladigan va toʻkiladigan joylarda esa — ochiladigan qopqoqlar bilan yopilgan boʻlishi shart. Gidravlik tambalarni doimiy ravishda koʻzdan kechirish va tozalab turish kerak. 67. Estakadalarning beton maydonchalarini, ularning bortli toʻsiqlarini (neft mahsulotlari oqib ketishidan) davriy ravishda koʻzdan kechirish, teshiklar va yoriqlarni bartaraf etish uchun taʼmirlash kerak. 68. Toʻkish operatsiyalarini boshlashdan avval barcha toʻkish tuzilmalari va surilma qopqoqlarning toʻgʻri ochilishini, egiluvchan shlang yoki quvurlarning birikish zichligini tekshirish shart. Toʻkish operatsiyalaridan keyin toʻkilgan neft mahsulotlari tozalab olinishi kerak. 69. Suyuq neft mahsulotlarini toʻkish vaqtida sachrashining oldini olish uchun koʻchma lotoklar yoki gʻiloflar qoʻllanilishi shart. 70. Estakadalarda birlashtiruvchi quvur oʻtkazgichlar yigʻilganda yoki boʻlaklanganda, shuningdek, temir yoʻl sisternalarining toʻkish tuzilmalari ochilganda uchqun paydo boʻlishiga imkon bermaydigan asboblar, flanetsli va muftali birikmalar qoʻllanilishi shart. 71. Temir yoʻl sisternalari quvur oʻtkazgichlarining toʻkish tuzilmalari bilan biriktirilgunga qadar yerga ulanishi shart. Yerga ulanishni faqat toʻkish operatsiyalari tugagandan soʻng va quvur oʻtkazgich hamda shlanglardan ajratilgandan keyin olish mumkin. Temir yoʻllar, estakadalar, quvurlar, teleskopik trubalar va shlang poynaklari yerga ulangan boʻlishi lozim. Yerga ulanuvchi tuzilmalarning qarshiligini bir yilda kamida bir marta tashkilotning rahbari tomonidan tasdiqlangan jadval boʻyicha tekshirish lozim. 72. Xizmat koʻrsatuvchi xodimlar toʻkish ishlarining borishi va uskunalar holatini doimiy ravishda kuzatib turishga majburlar. Sodir boʻlgan mazutning oqib ketishi darhol bartaraf qilinishi shart, ularni tezda bartaraf qilish mumkin boʻlmasa, toʻkish operatsiyalari uskunaning nosozliklari butunlay bartaraf qilinguncha toʻxtatilishi shart. 73. Estakadalardan mahsulotlarni toʻkish uchun moʻljallangan quvur oʻtkazgichlar avariyaviy surilma qopqoq bilan jihozlangan boʻlishi shart, u estakadadan 30 m dan kam boʻlmagan masofada oʻrnatiladi. 74. Toʻkish estakadalarining temir yoʻllari boʻyicha parovoz va teplovozlarning harakatlanishi taqiqlanadi. Temir yoʻl sisternalari toʻkish yoki quyish uchun uzatish hamda ularni chiqarish zarbsiz va siltovsiz bir tekisda amalga oshirilishi shart. Toʻkish estakadalarining hududida tormoz berish hamda temir yoʻl sisternalarini temir boshmoqlar bilan toʻxtatib turish taqiqlanadi. Ushbu maqsadlarda yogʻoch ostliklarni yoki uchqunlanmaydigan metalldan boʻlgan boshmoqlarni qoʻllash lozim. Temir yoʻl sisternalarini joyidan siljitish va toʻkish joylariga dumalatib eltish uchun pishang (richag) sifatida poʻlat lomlardan yoki boshqa poʻlatdan boʻlgan predmetlardan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi. Temir yoʻl sisternalarini faqat chigʻir yoki yogʻoch pishang (richaglar) yordamida dumalatish mumkin. 75. Qotib (muzlab) qolgan neft mahsulotlari faqat bugʻ bilan yoki maxsus issiq xonalarda isitilishi shart. Ochiq olovni qoʻllash taqiqlanadi. Temir yoʻl sisternalaridagi mazutni ochiq bugʻli tuzilma bilan isitishda uni faqat shlang mazutga butunlay botganda ishga tushirish kerak. Sisterna va boshqa sigʻimlarda (lotoklarda) qizdirishda neft mahsulotlari chaqnash haroratidan 15 °C ga kam boʻlishi, lekin +90°C dan ortiq boʻlmasligi shart. 76. Chaqnash harorati 120 °C dan kam (mazutdan tashqari) boʻlgan yoqilgʻi (neft mahsulotlari) va boshqa yonuvchan suyuqliklarni toʻkish tuzilmalari yopiq holatda ishlangan boʻlishi shart (uchlikli egiluvchan shlang yoki flanetsli birikma). Shlangning uzunligi shunday boʻlishi kerakki, u temir yoʻl sisternasining tubigacha yetishi kerak. Shlang uchlari (flanetslari) urilganda chaqnash yuzaga kelishiga yoʻl qoʻymaydigan materialdan tayyorlanishi shart. Yengil alangalanuvchi neft mahsulotlarining pastki qismidan toʻkilishi faqat germetikli toʻkish tuzilmalari orqali amalga oshiriladi. Ushbu yoqilgʻini ochiq toʻkib olish lotoklari orqali toʻkish taqiqlanadi. 77. Elektr stansiyaga chaqnash harorati 45 °C dan kam boʻlgan suyuq yoqilgʻi kelib tushgan hollarda, uni toʻkish taqiqlanadi va mahsulot esa boshqa manzilga yuborilishi shart. 78. Momaqaldiroq boʻlayotgan vaqtda temir yoʻl toʻkish estakadalarida mazut, dizel yoqilgʻisi yoki boshqa neft mahsulotlarini toʻkish taqiqlanadi. 79. Toʻkish operatsiyalari vaqtida quyidagilar taqiqlanadi: elektr gaz bilan payvandlash yoki boshqa yongʻin chiqishi xavfi boʻlgan ishlarni 30 metrdan yaqinda olib borish; yoritish uchun akkumulyatorli portlash xavfi boʻlmagan holda ishlanganidan tashqari ochiq koʻrinishda ishlangan koʻchma elektr lampalarni qoʻllash; neft mahsulotlarini toʻkish operatsiyalarida aloqasi boʻlmagan shaxslarning ishtiroki. 80. Neft mahsulotlarini toʻkish estakadalari zinalari va traplari toza holda saqlanishi va oʻz vaqtida taʼmirlanishi shart. 81. Maxsus issiq xonalarda mazutni toʻkish mazutli issiq xonalar uchun maxsus yongʻin xavfsizligi qoidalari talablariga muvofiq oʻtkazilishi shart. 82. Neft mahsulotlarini (mazut nasosli, moy nasosli, moyni regeneratsiya qilish va shunga oʻxshash) tayyorlash va nasos vositasida bir joydan ikkinchi joyga quyish xonalari doimo toza saqlanishi shart. Pollar va uskunalarni tozalash uchun yengil alangalanuvchi suyuqliklarni qoʻllash taqiqlanadi. 83. Qurilmalarni ishga tushirishdan oldin uskunalarning ishga yaroqliligini, armaturalar va quvur oʻtkazgichlarning germetikligi, avtomatik himoya va blokirovka tizimlarining yoqilganligi, TEQQda belgilangan boshqa texnik tadbirlarning bajarilishi, shuningdek, yongʻinni oʻchirish vositalarining ishga tayyorligi tekshiriladi. Quvur oʻtkazgichlar, berkituvchi armaturalar, nasoslar va yonuvchan suyuqlikni bir joydan boshqa joyga yetkazib berish xonalarining boshqa uskunalari — sex boshligʻi tasdiqlagan jadvalga muvofiq ishonchli va ishga yaroqli holda saqlash uchun profilaktik xizmat koʻrsatilishi shart. 84. Uskuna orqali neft mahsulotlarining qandaydir miqdori oʻtkazilganda normal ish rejimi buzilishi aniqlansa, zaxiradagi uskuna ishga tushirilishi, ishdan chiqqani esa avariyali toʻxtatilishi shart. Neft mahsulotlarining surilma qopqoqlar, filtrlar, flanetsli birikmalar yoki uskunalarning zichlamalaridan oqishi zudlik bilan bartaraf etilishi shart. 85. Neft mahsulotlarini tayyorlash va nasos vositasida quyish xonalarida quyidagilar taqiqlanadi: turli materiallar va uskunalarni saqlash; moylangan (mazut tekkan) artish materiallarini uskunalar oldida va tagliklarda qoldirish; uskunalar va quvur oʻtkazgichning qizigan yuzalarida maxsus kiyimlarni va shunga oʻxshash narsalarni quritish; biror-bir ishlab chiqarishga taalluqli boʻlmagan maqsadlar uchun vaqtinchalik xonalarni tashkil qilish (toʻsish); nasos xonalarida doimiy payvandlash postlarini jihozlash; hattoki evakuatsiya qilish va xonalardan chiqish yoʻllarini turli uskunalar va materiallar bilan vaqtinchalik toʻsib qoʻyish. 86. Statsionar oʻrnatilgan avtomatik gazoanalizatorlar, shuningdek, ishlab chiqarish xonalarida havodagi xavfli bugʻlar konsentratsiyasi mavjudligi haqida tovush va yorugʻlik beruvchi tuzilmalarning texnik holati doimiy ravishda tekshirilishi shart. Tekshirish natijalari tezkor jurnalga kiritilishi shart. 87. Xodimlar davriy ravishda kabellar va quvur oʻtkazgichlar devor va toʻsiqlardan oʻtish joylarida yonmaydigan materiallar bilan zichlanishini sinchkovlik bilan nazorat qilishga majburdirlar. 88. Statsionar oʻrnatilgan moyni tozalovchi qurilmalar (separatorlar) ishga yaroqli drenaj tizimiga ega boʻlishi, ifloslangan moyni qabul qiluvchi bak esa shikastlanishdan saqlaydigan himoya qobiqli oʻlchash shishasiga ega boʻlishi shart. Filtrpress ostiga moylarni yigʻish uchun va uni maxsus sigʻimga quyish uchun tagliklar oʻrnatilishi shart. 89. Moyni tozalashda bosim, harorat, vakuum, moy isitgichga uzluksiz moy yetkazish ustidan doimiy nazorat oʻrnatilgan boʻlishi shart. Moy tozalaydigan qurilmaning elektr isitish tuzilmasi va boshqa elektr uskunalari EUTQ talablariga muvofiq boʻlishi shart. 90. Birlamchi yongʻin oʻchirish vositalarining postlari neft mahsulotlarini nasos vositasida quyish va regeneratsiya qilish xonalarida yongʻin sodir boʻlganda tezlik bilan hamda toʻsiqlarsiz foydalanish uchun mumkin qadar ratsional joylashtirilishi shart. 91. Moy tozalash qurilmasining uskunasi yonmaydigan asosda oʻrnatilishi shart. 92. Yer ustidagi rezervuarlar tuzilmalari va toʻsiq devorlari ichki qismining balandligi meʼyoriy talablarga muvofiq boʻlishi shart. Mexanizatsiyalashgan yongʻin oʻchirish vositalari uchun toʻsiq devorlari ichki qismi orqali kengligi 4 m kam boʻlmagan ikkita oʻtish yoʻlini joylashtirishga ruxsat beriladi. Ular toʻsiq devorlari ichki qismining butunligi va balandligining buzilishiga yoʻl qoʻymasligi hamda rezervuarlar parki maydonida oʻtish yoʻllariga xalaqit bermasligi kerak. 93. Bahor vaqtida, shuningdek, juda koʻp atmosfera yogʻingarchiligidan keyin rezervuarlarning toʻkma qiyaliklari va ularning toʻsiq devorlari ichki qismi ustidan doimiy nazorat oʻrnatilishi shart. Koʻrik natijalari tezkor jurnalga kiritiladi. Oʻpirilishlar va boshqa buzilishlar qisqa muddatlarda bartaraf qilinishi kerak. 94. Yer ustidagi rezervuarlar atrofidagi toʻsiq devorlari ichki qismi orqali oʻtadigan quvur oʻtkazgichlarni oʻtkazishda yoki almashtirishda, ishlar tugagandan soʻng zudlik bilan kovlangan transheyalar koʻmilishi va toʻsiq devorlari ichki qismi qayta tiklanishi shart. Ish paytida uzoq davomli tanaffusda (smena tugagach, bayram, dam olish kunlari) rezervuarlar uchun meʼyorlangan balandlikda vaqtinchalik toʻsiq devorlari ichki qismini bajarish kerak. 95. Neft mahsulotlarining sathini oʻlchash va namuna olish uchun odatda oʻlchov tuzilmalarining statsionar tizimlari qoʻllanilishi shart. Ayrim hollarda faqat sutkaning yorugʻ vaqtida ushbu ishlar lyuk orqali qoʻlda bajarilishiga ruxsat beriladi. Namuna olish uchun moʻljallangan lyuklar — ichki tomonidan uchqun hosil qilmaydigan metalli himoya gʻiloflariga ega boʻlishi shart. 96. Yengil alangalanuvchi suyuqliklar rezervuarlardan toʻkib olish yoki toʻldirish paytida sifatini tekshirishga namuna olish taqiqlanadi. 97. Rezervuarlarni koʻzdan kechirishda, shuningdek, oʻlchash va namuna olishda xizmat koʻrsatuvchi xodimning oyoq kiyimi uchqun hosil qilmaydigan boʻlishi kerak, kiyimlari esa statik elektr zaryadlanishni jamlamaydigan matodan boʻlishi shart. Yoritish uchun faqat portlash xavfi boʻlmagan akkumulyator fonarlarini qoʻllash zarur. 98. Tashkilotning bosh muhandisi metall rezervuarlarning, ayniqsa, yuqori oltingugurtli mazut saqlanadigan rezervuarlarning korroziya holatini nazorat qilish, shuningdek, bu rezervuarlarni choʻkindilardan tozalash, issiqlik izolyatsiyasi (agar mavjud boʻlsa), armaturalar va konstruksiyalarning boshqa elementlarini taʼmirlash tartibini oʻrnatishi shart. 99. Rezervuarlar, sisternalar, sigʻimlar va shunga oʻxshashlarni taʼmirlash faqat ular yonuvchi suyuqliklardan butunlay boʻshatilgandan soʻng, ulardan quvur oʻtkazgich uzilgandan, barcha lyuklar ochilgandan, yaxshilab tozalangandan (bugʻlash va yuvilgandan), havoda portlash xavfi boʻlgan konsentratsiyalar yoʻqligiga tahlil uchun namunalar tekshirishga olingandan soʻng oʻtkazilishi shart. Barcha tayyorgarlik ishlari haqida sexning tezkor jurnaliga yozib qoʻyiladi. 100. Rezervuarlarda choʻkindi hosil boʻlganda, birlashtiruvchi quvur oʻtkazgichlarda, salnikli zichlagichlarda, boshqaruv surilma qopqoqlarida, yongʻinni oʻchirish tizimlarida (agar mavjud boʻlsa), oʻlchash tuzilmalarida nosozliklar mavjud boʻlganda va ularning xavfsiz ekspluatatsiyasini taʼminlashga taʼsir etuvchi boshqa konstruktiv kamchiliklar aniqlanganda ularni toʻldirish taqiqlanadi. 101. Yer ustidagi metall rezervuarlarning (ularning sigʻimiga bogʻliq holda amaldagi qurilish meʼyorlari boʻyicha jihozlanadigani) yongʻin oʻchirish statsionar qurilmalari ishga yaroqli holatda boʻlishi va avtomatik rejimda ishlashi shart. Yongʻin oʻchiruvchi quvur oʻtkazgichlar va rezervuarlarga suv quyish quvurlari (ular mavjud boʻlsa) qizil rangga boʻyalgan boʻlishi shart. 102. Energetik moylarni saqlash uchun yopiq xonalarda joylashtirilgan rezervuarlar suyuqlik sathini oʻlchash va suyuqlikning toʻkilishiga imkon bermaydigan tuzilmalarga ega boʻlishi shart. Ushbu xonalardagi drenaj tuzilmalari doimo ishga yaroqli holda saqlanishi shart. 103. Ochiq maydonchadagi taralarda va maxsus xonalarda neft mahsulotlarini saqlash neft va neft mahsulotlari omborlarini qurish meʼyorlariga muvofiq amalga oshirilishi shart. 104. Yonuvchan suyuqliklarni tarada ochiq holda saqlaganda rezervuarlar toʻsiq devorlari ichki qismining oʻralgani kabi atrofiga suyuqlik oqib ketmaydigan qilib oʻralishi shart. 105. Neft mahsulotlarini yopiq omborlarda saqlaganda ularning nosoz yoki ochiq taralarda boʻlishi taqiqlanadi. Artish materiallari saqlanadigan qutilar ombordan tashqarida turishi shart. 106. Bochkalarning tiqinlarini burab olish va qopqoqlarini ochish uchun uchqun hosil qilmaydigan metaldan yasalgan asboblar qoʻllanilishi shart. 107. Quyosh nurlaridan qizishni kamaytirish uchun rezervuarlar va neft quvur oʻtkazgichlari yorqin rangli boʻyoqlar bilan boʻyalgan yoki nurni qaytaruvchi xususiyatli (alyuminiy listi, sinklangan temir va shunga oʻxshash) metall bilan (issiqlik izolyatsiyasidan foydalanilganda) qoplangan boʻlishi shart. 108. Rezervuar parkidagi toʻsiq devorlari ichki qismlaridan suvni chiqarish tuzilmalari ishga yaroqli holatda saqlanishi shart. 109. Rezervuar atrofidagi toʻsiq devorlari ichki qismida asosiy surilma qopqoqli tuzilmalardan tashqari ochib-yopiladigan armaturani oʻrnatish taqiqlanadi. 110. Neft mahsulotlarini avtotsisternalarga yoki boshqa sigʻimlarga quyish maxsus oʻrnatilgan qattiq qoplamali maydonchalarda oʻtkazilishi shart. Maydoncha maxsus yigʻma sigʻimga gidroqulf orqali chiqib ketish uchun tashkil etilgan (toʻkilgan suyuqliklar chiqib ketishi uchun) oqish joyiga ega boʻlishi va u davriy ravishda tozalanishi shart. 111. Toʻkilgan neft mahsulotlari darhol yigʻishtirib olinishi shart. Neft mahsulotlari bilan ifloslangan maydonchada avtotsisternalarga (neft mahsulotlarini) quyish taqiqlanadi. 112. Quyish maydonchalarida kerakli xavfsizlik belgilari boʻlishi va avtotsisternalarga neft mahsulotlarini quyishda yongʻin xavfsizligi boʻyicha asosiy talablar osilgan boʻlishi shart. 113. Quyish tuzilmasi avtotsisternaning yuqori qismidagi ogʻzi orqali quyish uchun shlanglar va quvurlar bilan jihozlangan boʻlishi shart. Koʻrsatilgan quvurlar va shlang uchlari sisternaga urilganda uchqun hosil boʻlishining oldini oladigan metalldan tayyorlanishi va yerga ulangan boʻlishi shart. Neft mahsulotlarini quyishda sachramasligi uchun shlanglar uzunligi ularni sisterna tubigacha tushirish imkonini berishi shart. 114. Neft mahsulotlari avtotsisternaga dvigatel ishlamayotganda quyilishi shart. Ishlayotgan dvigatelda quyishga faqat past haroratda, dvigatelni ishga tushirish qiyin boʻladigan paytda ruxsat beriladi. 115. Neft mahsulotlarini tashish uchun moʻljallangan avtotsisternalar quyish tuzilmasining yerga ulash statsionar konturiga birlashtirish uchun yerga ulagichlar bilan jihozlanishi shart. Neft mahsulotlarini tashiydigan barcha avtotsisternalar ikkita oʻt oʻchirgich, kigiz va belkurak bilan taʼminlangan boʻlishi shart. Avtotsisterna shovqin soʻndiruvchilari uchqun soʻndirgich bilan jihozlangan va oldinga chiqarilgan (dvigatel yoki radiator ostida) boʻlishi shart. 116. Nosoz avtomobillarning quyish maydonchasiga kirishi, shuningdek, ularni maydoncha hududida taʼmirlash taqiqlanadi. 117. Haydovchi sisterna toshib ketishining oldini olish uchun toʻldirish jarayonini nazorat qilishga majbur. Sisterna ogʻzining qopqogʻini ehtiyotkorlik bilan zarbga yoʻl qoʻymasdan yopish kerak. 118. Avtoquyish estakadasida avtotsisternani shatakka olish uchun tros yoki shtanga boʻlishi shart. 119. Elektr stansiyalarning gazni rostlovchi punktlari (keyingi oʻrinlarda — GRP), gazni rostlash qurilmalari (keyingi oʻrinlarda — GRQ), gaz isteʼmol qiluvchi uskunalari va gaz quvurlarini montaj qilish, taʼmirlash, ishga tushirish-sozlash va ulardan foydalanish ishlari Gaz xoʻjaligida xavfsizlik qoidalari talablariga muvofiq amalga oshirilishi shart. 120. Gaz xoʻjaligining GRP (GRQ) xonalarida uskunalarni ekspluatatsiya qilish boʻyicha chizmalar (sxemalar) va mahalliy yoʻriqnoma osilgan boʻlishi shart. Yoʻriqnomada yongʻin xavfsizligi boʻyicha aniq talablar keltirilgan boʻlishi shart. Xonalarning ichida va tashqarisida koʻrinarli joylarda amaldagi davlat standartlari boʻyicha xavfsizlik belgilari oʻrnatilgan boʻlishi shart. 121. Boshqarish tuzilmalari va nazorat-oʻlchash asboblari mavjud xonalar GRP (GRQ)dan gazli zich devor bilan ajratilgan boʻlishi shart va ushbu devorda ikki tomoni ochiq teshiklar va tirqishlar boʻlishiga ruxsat berilmaydi. Kommunikatsiyalarning devor orqali oʻtishiga faqat maxsus tuzilmalar (salniklar) qoʻllanilganda ruxsat beriladi. 122. Gazli xavfli ishlar faqat XTQga muvofiq naryad boʻyicha oʻtkazilishi shart. Xodimlar bilan yongʻin xavfsizligi choralari haqida yoʻriq oʻtkazilishi shart, shundan keyingina brigada aʼzolarini ishga qoʻyishga ruxsat beriladi. 123. Yongʻin chiqish xavfi boʻlgan ishlarni (payvandlash, kesish va shunga oʻxshash) boshlashdan oldin tashkiliy va texnik tadbirlar bajarilishi shart. Bunda asosiy eʼtiborni gaz qoldiqlarining toʻplanishi va ularning ish joyiga kirishini bartaraf qilishga, havoda portlash xavfi boʻlgan konsentratsiyalar (ayniqsa, turib qolgan zonalarda) mavjud emasligini aniqlash uchun tahlil oʻtkazishga qaratish kerak. 124. Amaldagi GRP (GRQ) xonalarida texnologik uskunalarni taʼmirlash, demontaj va montaj qilishga tayyorlashning bajarilishiga kunning yorugʻ paytida ruxsat etiladi. Avariyaviy hollarda ushbu ishlarni tungi vaqtda bajarishga qoʻshimcha xavfsizlik choralari koʻrilganda ruxsat beriladi: yoritishni kuchaytirish, qoʻshimcha nazorat oʻrnatish, shuningdek, xonalardagi gazlanganlikni uzluksiz nazorat qilish bilan. 125. Uskunalar va gaz quvur oʻtkazgichlarini montaj qilish yoki taʼmirlash ishlarini oʻtkazish xonalarda ventilyatsiya ishlamayotganda taqiqlanadi. GRP (GRQ)ning ventilyatsiya tizimlari ishdan chiqqan hollarda xonada portlash xavfi boʻlgan gazlar konsentratsiyasi hosil boʻlishiga yoʻl qoʻymaslik choralari koʻrilishi shart. 126. Taʼmirlash ishlarini olib borish uchun gaz apparatlari yoki gaz quvur oʻtkazgichlaridagi bosim ular oʻchirilgandan keyin faqat puflash quvurlari yoki bosim rostlagichi orqali kamaytirilishi shart. Ushbu maqsadlarda yopish armaturasidan (yopib-ochadigan moslamadan) flanetsli birikmalarni ajratish taqiqlanadi. 127. Gaz quvur oʻtkazgichlarida oʻrnatilgan tiqinlar avariyada va taʼmirlash ishlarida hosil boʻlishi mumkin boʻlgan maksimal gaz bosimiga moʻljallangan boʻlishi shart. Tiqinlar flanetslardan tashqariga chiqib turuvchi dumchalarga ega boʻlishi shart. 128. Gaz quvur oʻtkazgichlari va armaturalarini qizdirish bugʻ yoki issiq suv bilan oʻtkazilishi shart. Ushbu maqsadlar uchun ochiq olovli issiqlik manbalarini qoʻllash taqiqlanadi. 129. GRP (GRQ) elektr uskunalarini taʼmirlash va kuygan elektr lampalarini almashtirish ishlari kuchlanish olinganda oʻtkazilishi shart. Tabiiy yorugʻlik yetarli boʻlmaganda portlash xavfi boʻlmagan holda tayyorlangan koʻchma yoritgichlarni qoʻllashga yoki yoritgichlarni tashqarida oʻrnatishga ruxsat beriladi. 130. Gazning bosimi keskin oʻzgarganda uning sababini aniqlash va bartaraf etish boʻyicha choralar koʻrilishi shart, shuningdek, qozon qurilmalari yoqilgʻining zaxira turiga oʻtkazilishi kerak. 131. Gaz quvur oʻtkazgichidan gaz chiqishi sodir boʻlganda avariyali uchastkani (zonani) zudlik bilan toʻsish, tegishli ogohlantiruvchi va taqiqlovchi belgilarni osish kerak, shuningdek, shikastlangan gaz quvur oʻtkazgichi yoki uskunani darhol oʻchirish choralari koʻrilishi lozim. 132. Gazning sizib chiqish joyini qidirish uchun ochiq olovni qoʻllash taqiqlanadi. 133. Yer qazish mashinalaridan foydalanilganda buzilgan gaz quvur oʻtkazgichi ustidagi qalinligi 200 — 300 mm dan kam boʻlmagan qismi qoʻlda belkurak yordamida xavfsizlik choralari koʻrilgan holda olinadi. 134. Ochiq holda oʻtkazilayotgan gaz quvur oʻtkazgichlari amaldagi davlat standartlari boʻyicha ajralib turadigan rangga ega boʻlishi shart. 135. Amaldagi gaz quvur oʻtkazgichlarini osma (tayanch) moslamalar sifatida va qurilish yogʻoch toʻshamalari uchun ishlatish taqiqlanadi. 136. Elektr kabeli majburan kesishgan holda, ushbu kabel qoʻshimcha izolyatsiya bilan yoki havoda osilgan amaldagi gaz quvur oʻtkazgichi bilan payvandlanishi shart. 137. GRP (GRQ) xonalarida va gazlangan muhitda ishlar bajarilganda uchqun hosil qilmaydigan materialdan tayyorlangan asboblarni qoʻllash shart. Qora metalli asbobdan foydalanilganda ularning ishchi qismlari quyuq surkash moyi bilan qoplanganda ruxsat beriladi. Xodimlar uchqun hosil qilishni bartaraf qiluvchi oyoq kiyimi kiyishlari va kiyimlari statik elektr zaryadlarni jamlamaydigan materialdan tayyorlangan boʻlishi shart. 138. Qattiq yoqilgʻi omborlarida portlash yonish xavfsizligi boʻyicha nomaʼlum yoki oʻrganilmagan tavsifli yoqilgʻini boʻshatish, ularni saqlash va yoqish taqiqlanadi. Qattiq yoqilgʻini saqlash uchun maydonchalar oʻsadigan chiqindilardan va boshqa materiallardan tozalangan, tekislangan va zich shibbalangan boʻlishi shart. Tarkibida organik moddalar va kolchedanlar mavjud boʻlgan tuproqda qattiq yoqilgʻini joylashtirish taqiqlanadi. 139. Qattiq yoqilgʻining boshqatdan taxlanayotgan shtabellari ostidan oqib oʻtuvchi suv kanallari, drenaj tuzilmalari, alohida quvurlar va kabellar, shuningdek, issiqlik, kabel va boshqa tunellarni oʻtkazish tavsiya qilinmaydi. Kerak boʻlgan hollarda tunnel inshootlari oʻtuvchan boʻlishi, ularning usti qalinligi 1 m dan kam boʻlmagan zich tuproqli qatlam bilan yopilgan boʻlishi shart. 140. Omborda oʻz-oʻzidan yonib ketgan yoqilgʻini oʻchirish va shtabeldan olingandan keyin uni sovutish uchun maxsus maydoncha koʻzda tutilgan boʻlishi shart. 141. Uzoq muddat saqlash uchun omborga kelayotgan barcha yoqilgʻi imkoni boricha qisqa muddatlarda vagondan tushirilib, shtabelga taxlanishi shart. Tushirilgan yoqilgʻini 2 kundan ortiq betartib ravishda va uyib saqlash taqiqlanadi. 142. Qattiq yoqilgʻi shtabellarining gabarit oʻlchamlari faqat ular uchun ajratilgan maydonchaning oʻlchamlariga, shuningdek, yukni tushirish va yuklash mexanizmining imkoniyatlariga bogʻliq holda aniqlanadi. 143. Qattiq yoqilgʻi shtabellarini saqlashga joylashtirish tegishli idoralar ishlab chiqqan amaldagi hujjatlarning talablariga muvofiq bajarilishi kerak. 144. Shtabellar bilan tartiblangan ishlarni bajarish uchun, shuningdek, mexanizmlar va yongʻin mashinalarining oʻtishi uchun shtabel etagidan toʻsuvchi panjaragacha va kran osti yoʻlining poydevorigacha boʻlgan masofa 3 m dan kam boʻlmasligi, rels kallagining tashqi qirrasigacha yoki avtomobil yoʻlining chetigacha — 2 m dan kam boʻlmasligi shart. Yoʻllarga qattiq yoqilgʻi toʻkish va ularni uskunalar bilan toʻsib qoʻyish taqiqlanadi. Qish paytida koʻrsatilgan yoʻllar doimiy ravishda qordan tozalanishi shart. 145. Omborda saqlanayotgan oʻz-oʻzidan yongan yoqilgʻi ustidan yongʻin oʻchoqlarini oʻz vaqtida aniqlash maqsadida tizimli nazorat oʻrnatilishi shart. Shtabel holati ustidan ekspluatatsiya qilish nazoratining asosiy usuli uning tashqi (koʻz bilan) koʻrigi hisoblanadi. Bunda koʻrik sex boshligʻi tomonidan tayinlangan shaxs yoki belgilangan jadval boʻyicha smena navbatchisi tomonidan oʻtkaziladi. 146. Oʻz-oʻzidan yonish oʻchogʻi oʻlchamlarini aniqlash va shtabeldagi yoqilgʻi haroratini nazorat qilish uchun maxsus termoaniqlagich va termoqalamchali asbob qoʻllanilishi shart. 147. Oʻz-oʻzidan yongan yoqilgʻi shtabellarini koʻzdan kechirish vaqtida asosiy eʼtiborni ularning pastki chekka qiya qismiga qaratish kerak, chunki bu joyda yirik boʻlaklar toʻplanib qolishi, orasiga kislorodning kirishi yoqilgʻining oʻzini oʻzi qizishiga va yonishiga olib keladi. 148. Shtabeldagi harorat oʻzgarishi va oʻz-oʻzidan yonish joylari paydo boʻlishining tashqi belgilari quyidagilardan iborat: oʻzi yonishi joyiga yaqin joylarda tun davomida shtabel yuzasida namli dogʻlar paydo boʻlib, quyosh chiqishi bilan yoʻqolishi, qish vaqtlarida esa qorli qatlamda erigan joylar va qorning boʻyalgan joyi paydo boʻlishi; yomgʻirdan yoki koʻp shabnamdan soʻng shtabelda quruq dogʻlarning tez-tez hosil boʻlishi; yoqilgʻi mahsulotlarining parchalanishdagi spetsifik hidlari va bugʻlar paydo boʻlishi; shtabel yuzasida tuzli dogʻlarning paydo boʻlishi va yogʻingarchilikdan soʻng yoʻqolishi. 149. Yoqilgʻining oʻzidan oʻzi yonishi belgilari aniqlanganda qisqa muddatlarda shtabel yuzasida yonish oʻchogʻi joyidan oʻlchami 2-3-marta katta uchastkada qoʻshimcha zichlashlar oʻtkazilishi shart. Agar oʻtkazilgan tadbirlar yetarli boʻlmasa, oʻz-oʻzidan yongan yoqilgʻi joyi shtabeldan maxsus maydonchaga oʻchirish uchun oʻtkazilishi kerak va u qozonxonalarga yoqilgʻi yetkazib beriladigan traktga yuboriladi. Baʼzi oʻta faol koʻmirlarni (kansko-achinsk, ekibastuz, nazarov va baʼzi boshqa) saqlashda koʻmirning yuza qismi yonib ketishi mumkin. Agar yuzaga kelgan yonish joyini bartaraf qilish boʻyicha tadbirlar qoʻllanilmasa, yongʻin bir necha soat mobaynida shtabelning butun yuzasini qamrab olishi mumkin. 150. Shtabelda yoqilgʻining oʻz-oʻzidan yonish joyiga bevosita suv quyish taqiqlanadi. 151. Shtabeldan yoqilgʻining oʻz-oʻzidan yonish joyini qattiq shamolda (5 m/s dan ortiq) olish taqiqlanadi. Shtabelda hosil boʻlgan chuqurlik, albatta, nam yoqilgʻi bilan koʻmilishi va shtabel yuzasi bilan teng sathda zichlanishi shart. 152. Yonish yuzasi joyida yonayotgan yoqilgʻini yangisi bilan aralashtirish orqali yonish bartaraf qilinishi shart. Bunda shtabel yuzasi, albatta, keyinchalik zichlanishi kerak. Yoqilgʻining koʻrsatilgan yonish joylarini — purkalgan suv bilan bir vaqtning oʻzida yangi yoqilgʻi bilan aralashtirib oʻchirishga va keyinchalik zichlashga ruxsat beriladi. Yomgʻirli ob-havoda shtabeldagi yoqilgʻini aralashtirish yoʻli va keyinchalik zichlash bilan yonish joyining yuzasini oʻchirish mumkin. 153. Shtabellarda koʻmirning bartaraf qilingan yonish joylari har smenada nazorat qilinishi va sexning tezkor jurnalida yozilishi shart. Ushbu shtabellarda yangi oʻz-oʻzidan yonish oʻchoqlari paydo boʻlmasa, yoqilgʻini saqlash va sarf qilinishi oddiy tartibda amalga oshiriladi. 154. Yoqilgʻini uzatishda yongʻin oʻchogʻi mavjud boʻlsa, quyidagilar taqiqlanadi: yoqilgʻi vagonlardan bevosita shtabellarga yoki yoqilgʻini uzatuvchi inshootlarga (traktga) tushirilganda shtabeldan yoqilgʻini uzatish traktlariga oʻtkazish. 155. Yonish oʻchoqlari aniqlangan yoqilgʻi vagonlardan tushirib olinishi va maxsus maydonchaga keltirilib, purkalgan suv bilan oʻchirilishi shart. Sovutilgan yoqilgʻini yangisi bilan birga yoqish uchun uzatishga ruxsat beriladi. 156. Yoqilgʻining vaqt oʻtishi bilan oʻz-oʻzidan yonishi oqibatida, shuningdek, uzoq muddatli yogʻingarchilik natijasida shtabellarda yuzaga keladigan siljishlar, oʻpirilish joylari va boshqa nuqsonlar qisqa muddatlarda bartaraf qilinishi va yonish joylarining hosil boʻlishini bartaraf qilish uchun qoʻshimcha zichlanishi shart. 157. Yoqilgʻi omborlari — yongʻinga qarshi suv taʼminotining mustaqil tarmogʻi va nasos stansiyasi bilan jihozlanganda ular ushbu tashkilotning yongʻinni oʻchirish tizimiga oʻxshash tartibda ekspluatatsiya qilinishi kerak. 158. Yangi yetkazib berilgan yoqilgʻini eski shtabelga taxlashdan oldin, agar uning asosida yoqilgʻining oʻz-oʻzidan yonish joylari qolgan boʻlsa, sinchkovlik bilan yoqilgʻi qoldiqlaridan tozalanishi shart. 159. Qattiq yoqilgʻini uzatish tizimini ekspluatatsiya qilish, sozlash va taʼmirlashni taʼminlovchi xodimlar elektr stansiyaga kelib tushayotgan yoqilgʻining tavsifini hamda uning portlash va yongʻin chiqishi xavfini bilishga majburdirlar. 160. Har qanday ishlarni bajarganda tezlikda chang manbalarining yuzaga kelishini bartaraf qilish yoki minimumga keltirish shart, chunki koʻmirning havodagi muallaq changi (zarrachalarning oʻlchami 0,2 mm dan kam boʻlgan) antratsit va yarim antratsitdan, slanets va torfdan tashqari portlash xavfi boʻlgan aralashmani hosil qiladi. 161. Ishlab chiqarish xonalari va konveyerlarning galereyalarida havodagi yoqilgʻi changining konsentratsiyasi sanitar meʼyorlarda belgilangan (10 mg/m3 gacha) chegaraviy qiymatlardan ortiq boʻlmasligi shart. Jadval boʻyicha yoqilgʻining xususiyatlariga bogʻliq holda xonalarning changlanishi doimiy nazorat qilinishi shart. 162. Changlanish manbalari mavjud boʻlgan yoqilgʻini qayta ortish uzellari va boshqa texnologik uskunalar mustahkam zichlagichlarga ega boʻlishi shart. Zichlagichlar holati va changsizlantirish vositalari ustidan davriy nazorat oʻrnatilgan boʻlishi shart. Aniqlangan nosozliklar eng qisqa muddatlarda bartaraf qilinishi shart. 163. Yoqilgʻini uzatish traktida sanitariya meʼyorlarini va portlash xavfsizligi talablarini taʼminlash uchun yoqilgʻini qayta ortish uzelida aspiratsion qurilmalar yoki suvni mayin purkovchi, mexanik-havo koʻpikli yoki suv-bugʻ aralashmali changni bostirish qurilmalari normal ishlashi shart. 164. Yoqilgʻini uzatishda yoqilgʻi uzatish traktida joylashgan barcha changsizlantirish vositalari, shuningdek, yoqilgʻidan metall, payraxa va boshqa begona qoʻshimchalarni ushlab qoluvchi tuzilmalar ishlashi shart. Changsizlantirish yoki changni bostirish qurilmalarining ishga tushirish va toʻxtatish tuzilmalari yoqilgʻi uzatish konveyerlarining ishga tushirish va toʻxtatish qurilmalari bilan blokirovka qilingan boʻlishi shart. 165. Yoqilgʻi uzatish traktida doimiy ravishda nazorat oʻtkazilishi va chang yigʻilishini kamaytirish boʻyicha sharoitlarni taʼminlash uchun joriy taʼmirlash oʻz vaqtida bajarilishi shart. Konveyer galereyalarining devorlari silliq plitkalar bilan qoplanishi yoki ochiq rangli suvga chidamli boʻyoqlar bilan boʻyalishi shart. Chang oʻtirishi mumkin boʻlgan boʻrtib chiqqan joylarning soni minimumga keltirilishi shart. Boʻrtib chikqan joylarni gorizontal holatga nisbatan 600 dan kam boʻlmagan burchak ostida qiyalik bilan toʻgʻrilashga ruxsat beriladi. 166. Yoqilgʻi uzatish trakti xonalarida tozalikka rioya qilinishi, chang toʻplanadigan barcha joylar doimiy ravishda tozalanishi shart. Qattiq yoqilgʻining turiga qarab, uning oksidlanishga moyilligi va xonalarning changlanganligiga bogʻliq holda tasdiqlangan jadval boʻyicha xonalar yigʻishtirilishi shart. Chang suv bilan yuvilishi yoki mexanizatsiyalash usuli bilan yigʻishtirilishi shart. Zarur boʻlgan hollarda ayrim joylarni qoʻl bilan yigʻishtirishga changni faqat suv bilan purkab namlantirilgandan keyin ruxsat beriladi. 167. Yoqilgʻi changining toʻzib ketishini bartaraf qilish uchun doimiy ravishda oyna solinadigan joylar va eshik oʻrnilari taʼmirlanishini shart. 168. Yoqilgʻi uzatish traktida oʻrnatilgan isitish asboblari tozalash uchun oson boʻlgan silliq yuzaga ega boʻlishi shart. Yoqilgʻini uzatishda elektr bilan isitish asboblarini qoʻllash taqiqlanadi. 169. Yoqilgʻi uzatish trakti boʻyicha oʻrnatilgan elektr uskunalari changdan himoya qilinib bajarilgan boʻlishi va changni suv bilan yigʻishtirib olish talablariga javob berishi shart. 170. Yoqilgʻi uzatish trakti boʻyicha oʻtadigan kabel trassalarida kabellar orasida chang yigʻilishini kamaytirish uchun ochiq oraliqlar boʻlishi shart. Kabel trassalari toʻsiqlar, devorlar va teshik oʻtish joylari orqali oʻtganda yongʻinga qarshi talablar boʻyicha zichlangan boʻlishi shart. 171. Xonalarda, konveyer galereyalarida va nam yoqilgʻi bunkerlarida changdan himoya qilib ishlangan yoritgichlar qoʻllanilishi shart. Yoritgichlarni tozalash va lampalarni almashtirish kuchlanish olinganda va faqat elektromontyor tomonidan oʻtkazilishi shart. Nam koʻmir bunkerlarida ochiq lampalarni qoʻllash taqiqlanadi. Yoqilgʻini uzatish traktida yopiq holda ishlangan lyuminessent yoritgichlarni qoʻllashga ruxsat beriladi. 172. Yoqilgʻini yonish (tutash) oʻchogʻlari mavjud konveyerga va bunkerga tashlash taqiqlanadi. 173. Konveyer tasmalari yoqilgʻi bilan yuklanganda uning harakatlanishida yoqilgʻi sochilib tushmasligi shart. Sochilib tushgan yoqilgʻi ish smenasi mobaynida yigʻishtirib olinishi kerak. Konveyer lentalarining quyi qismlari ostida yoqilgʻining toʻplanishi taqiqlanadi. 174. Avariyali hollardan tashqari yoqilgʻi bilan yuklangan konveyerlarni toʻxtatish taqiqlanadi. Konveyer tasmalari avariyali toʻxtaganda, ular eng qisqa muddatlarda yoqilgʻidan boʻshatilishi shart. 175. Bunkerlardagi yoqilgʻining bosilib zichlashib ketishi va oʻz-oʻzidan yonishining oldini olish uchun bunkerlar davriy ravishda jadval boʻyicha minimal ruxsat etilgan sathgacha boʻshatilishi shart. 176. Elektr stansiya uzoq vaqt gaz yoki mazutni yoqishga oʻtishidan va tegishli uskunalarni kapital taʼmirlashdan oldin nam yoqilgʻining bunkerlari toʻliq boʻshatilishi shart. 177. Drencherli suv pardalari kamida yil choragida bir marta tasdiqlangan jadval boʻyicha suvni tushirish bilan tekshirilishi shart. Drencherli pardalarni koʻzdan kechirish va ishga tushirish natijalari yoqilgʻi transport sexining tezkor jurnaliga yozib qoʻyilishi shart. Drencherli pardalarning mahalliy qoʻlda boshqarish tugmasi soz holatda boʻlishi va yongʻinda oson oʻtish joylarida (zinapoyalarda, tamburlarda va hokazolarda) joylashtirilishi shart. 178. Moylash materiallari sutkalik isteʼmol qilinadigan miqdorda yopiq taralarda va yopiq moy idishlarda, ish joylarining oldidagi maxsus metall qutilarda saqlanishi shart. 179. Yoqilgʻi uzatish traktining ishlab chiqarish xonalarida chekish taqiqlanadi. 180. Yoqilgʻi uzatish traktining ishlab chiqarish xonalarida, ayniqsa, konveyer galeriyalarida demontaj qilingan uskunalarni va yonuvchan materiallarni saqlash taqiqlanadi. 181. Payvandlash va boshqa yongʻinga xavfli ishlarni bajarish ushbu Asosiy talablarning 2-bobi 2-§ koʻrsatilgan payvandlash va boshqa yongʻin chiqishi xavfi boʻlgan ishlarni oʻtkazishda yongʻin xavfsizligi boʻyicha bayon qilingan talablarga mos ravishda va faqat xonadan olib chiqilishi mumkin boʻlmagan uskunalar va konstruksiyalarda bajarilishi shart. 182. Konveyerda vulkanizatsiya ishlarini olib borishdan avval tasma atrofida 10 m dan kam boʻlmagan uchastkani changdan tozalash zarur (kerak boʻlganda suv bilan tozalash amalga oshiriladi), uni yonmaydigan koʻchma shchitlar bilan toʻsish va yongʻinni oʻchirishning koʻchma vositalari bilan taʼminlash kerak. 183. Yoqilgʻi uzatish uskunalarini ekspluatatsiya qilishda TEQQ, shuningdek, yoqilgʻi uzatish va chang koʻrinishidagi yoqilgʻini tayyorlash va yoqish qurilmalarining portlashi xavfsizligi qoidalari talablari bajarilishi shart. 184. Yoqilgʻi uzatish trakti galereyalarida konveyerlar orqali oʻtish koʻprikchalari soz holda saqlanishi shart. 185. Nam yoqilgʻi bunkerida yonish yoki tutash oʻchogʻi aniqlanganda quyidagi tashkiliy va texnik choralar koʻrilishi shart: elektr stansiya yoki sex smena boshligʻini zudlik bilan xabardor qilish; yonish (tutash) oʻchogʻini suv bilan purkab oʻchirishni tashkil qilish; agar mumkin boʻlsa, bunkerni eng yuqori belgisigacha yangi yoqilgʻi bilan toʻldirish; bunkerdagi yoqilgʻini tezlikda ishlatib yuborishni boshlash. Barcha harakatlar boʻyicha sexning tezkor jurnaliga tegishli yozuvlar kiritilishi shart, agar uskuna shikastlansa yoki toʻxtasa, ushbu Asosiy talablarning 3-bandi oʻn ikkinchi xatboshisidagi talablarga muvofiq ravishda tekshirish oʻtkazilishi shart. 186. Chang tayyorlovchi qurilmalar, ularga taalluqli tegirmonlar, separatorlar, siklonlar va boshqalar (keyingi oʻrinlarda — chang tayyorlash qurilmalari) yoqilgʻini chang koʻrinishi holatida tayyorlash va yoqish qurilmalariga uzatishda portlash xavfsizligi qoidalari talablariga muvofiq boʻlishi shart. 187. Har bir chang tayyorlash qurilmasi uchun mahalliy ekspluatatsiya qilish yoʻriqnomasi tuzilgan boʻlib, unga, albatta, portlash va yongʻin xavfsizligi talablari mavjud boʻlgan boʻlim kiritilishi shart. Asosiy va yordamchi uskunalarga mahalliy ekspluatatsiya qilish yoʻriqnomasini bosh muhandis tasdiqlaydi. 188. Chang tayyorlash qurilmalarini yangidan montaj qilingandan yoki mukammal taʼmirlashdan keyin ishga tushirish faqat qabul qilish dalolatnomasi imzolangandan keyin va ushbu qurilmalarni ishga tushirish va ekspluatatsiya qilish tajribasiga ega boʻlgan masʼul shaxs rahbarligida amalga oshirilishi shart. Ekspluatatsiya qilishni boshlashdan avval uzellar boʻyicha ishlatib koʻrish, asosiy va yordamchi uskunani sinash uchun ishga tushirib koʻrish yoki ularni salt yurish tartibida kompleks ishlatib koʻrish shart. 189. Uskunani sinash uchun ishga tushirishdan yoki kompleks ravishda ishlatib koʻrishdan avval boshqarish, himoya, blokirovka va aloqa vositalari harakatga keltirilishi, shuningdek, saqlagich tuzilmalari tekshirilishi va yongʻinni oʻchirish vositalari ishga tayyorlanishi shart. 190. Qurilmani ishga tushirishgacha quvur oʻtkazgichning barcha issiqlik yuzalari va uskunaning elementlari yonmaydigan issiqlik izolyatsion materiallar bilan izolyatsiyalanishi tugallangan boʻlishi shart. Izolyatsiya yuzasining harorati TEQQda belgilangan qiymatlardan yuqori boʻlmasligi shart. Qaynoq quvur oʻtkazgichlar issiqlik izolyatsiyasi, kabel liniyalari hamda neft mahsulotlari va yonuvchan gaz quvur oʻtkazgichlaridan 3 m dan kam masofada joylashganda, albatta, qoʻshimcha metalli yoki boshqa yonmaydigan qoplamaga ega boʻlishi shart. 191. Chang tayyorlash qurilmalarini montaj qilingandan soʻng mukammal taʼmirlashdan yoki uzoq vaqt toʻxtashdan (3 sutkadan ortiq) keyin uskunani koʻrikdan oʻtkazmasdan va tozalamasdan, barcha tuynuklarning qopqoqlari yopiqligini tekshirmasdan, shuningdek, texnologik himoya, blokirovka va yongʻin oʻchirish tuzilmalari nosoz boʻlganda ishga tushirish taqiqlanadi. 192. Chang tayyorlash qurilmalarini ishga tushirishda, jumladan, taʼmirlashdan keyin ham, faqat barcha taʼmirlash, izolyatsiyalash va sozlash ishlari butunlay tugatilganidan keyin, ayniqsa, portlash va yongʻin xavfsizligiga taalluqli aniqlangan kamchiliklar bartaraf qilinganidan, shuningdek, qurilish-montaj va taʼmirlash ishlarida qoʻllanilgan qurilish havozalari va boshqa moslamalar olib tashlangandan keyin amalga oshirilishi shart. 193. Chang tayyorlovchi qurilmaning barcha ish rejimlarida quritish agentining harorati, qattiq yoqilgʻi tavsifi va texnologik sxemani hisobga olgan holda ekspluatatsiya qilish boʻyicha mahalliy yoʻriqnomalarda koʻrsatilgan boʻlishi shart. 194. Chang tayyorlash qurilmalari ishlayotganda saqlagich tuzilmalarining butunligi davriy ravishda, mahalliy yoʻriqnomalarda belgilangan jadval boʻyicha navbatchi xodim tomonidan har chorakda kamida bir marta tashqi koʻrikdan oʻtkazilishi shart. Chang tayyorlash qurilmasi tizimida barcha saqlagich klapanlari yuz bergan portlashdan (paqillash) keyin tekshirilishi shart. Barcha aniqlangan nosozliklar (zichlikning buzilishi) haqida smena boʻyicha katta xodimga aytilishi va tezkor jurnalga yozib qoʻyilishi shart. 195. Binolar ichidagi chang tayyorlash qurilmalarining saqlagich tuzilmalari uchun asbest yoki metaldan (yumshoq tunuka, alyuminiy) diafragmalar qoʻllanilishi shart, ular texnik talablarga mos ravishda hisoblanadi, tayyorlanadi va oʻrnatiladi. Binolar tashqarisida faqat metall diafragmalar oʻrnatiladi. 196. Chang tizimining saqlagich tuzilmalarining ogʻiz qismi qarshisida 10 m dan kam masofada yangi kabel trassalarini oʻtkazish taqiqlanadi. Koʻrsatilgan masofada oʻtkaziladigan amaldagi kabel trassalari metall qoplamalar (qutilar) bilan kamida 5 m dan kam boʻlmagan uzunlikda himoya qilingan boʻlishi shart yoki saqlagich klapanlari oldida qaytaruvchi shchitlar oʻrnatilishi shart. Saqlagich tuzilmalarining oldida qaytaruvchi shchitlar (yoki ketkazuvchilar) barcha hollarda chang-gaz aralashmasi chiqishi mumkin boʻlganda xodimlarning xavfsizligini taʼminlash va uskunalarning normal ishlashini taʼminlash uchun oʻrnatilishi shart. 197. Xonalar va uskunalar doimiy ravishda tozalanishi shart, chunki oʻtirib qolgan changning koʻtarilishi katta xavf keltiradi. Maydalab sepilgan suv bilan changni namlashga ruxsat beriladi. Tozalash tartibining jadvali mahalliy yoʻriqnomalarga muvofiq aniqlanadi. 198. Chang tayyorlash qurilmasining normal ishlashi uchun quyidagilar zarur: xonalar va uskunalarga tutayotgan, yoki yonayotgan yoqilgʻi, yoki boshqa oʻt chiqish manbalari kirishiga yoʻl qoʻymaslik; uskunalardagi changli joylarni zudlik bilan bartaraf etish; xonalarda, qurilish konstruksiyalarida va uskunalarda yoqilgʻi changining choʻkindisi va uning tutash (yonish) oʻchoqlari hosil boʻlishiga yoʻl qoʻymaslik; tegirmonning qisqa quvurlarida, separatorlarida, siklonlarida, chang quvurlarida, chang bunkerlarida, saqlagich klapanlarining qisqa quvurlarida, tegirmon ventilyatorlari va chang shneklarida chang choʻkishi mumkin boʻlgan joylarni minimumga keltirish uchun texnik tadbirlarni amalga oshirish; xonalarning changlanganligini ruxsat etilgan sanitar meʼyorlardan (10 mg/m3) kam miqdorgacha kamaytirish; chang tayyorlash qurilmalari va uskunalarida kislorod konsentratsiyasining hajmini (16 % dan kam) tizimga inert yoki tutun gazi berish yoʻli bilan kamaytirish boʻyicha texnik tadbirlarni amalga oshirish; chang tizimlari ishga tushirilganda va toʻxtatilganda, shuningdek, yoqilgʻi berilishi uzilib qolganda, chang tayyorlash qurilmalari ustidan doimiy nazorat olib borish va ishlashining texnologik rejimlariga rioya qilish (chunki bunda chang havo aralashmasining harorati ruxsat etilganidan oshib ketishga olib kelishi mumkin); tegirmonlarni ishga tushirish va toʻxtatishda portlash xavfini kamaytirish uchun inert gazdan foydalanish tavsiya qilinadi; 199. Qattiq yoqilgʻi changli bunkerlarda (antratsit va yarim antratsitlardan tashqari) tutash va yonish oʻchoqlarini oʻchirishni taʼminlash uchun bunkerlarning yuqori qismiga elektr stansiyaning markazlashtirilgan qurilmasidan 1 m3 ga 0,6 kg hisobidan (hajmning 22% idan kam boʻlmagan) karbonat kislota yoki inert gaz berish uchun quvur oʻtkazgich keltirilishi shart. Asosiy xizmat koʻrsatish belgisidagi maxsus qutilarda (shkaflarda) oʻrnatilgan karbonat kislota (inert gaz) berishning berkituvchi qoʻl armaturasi va bosim manometrlari ishga yaroqli holda boʻlishi shart. Qutining yuza tarafida tegishli yozuv boʻlishi shart. 200. Changli bunkerlarda, tegirmonlarda va boshqa chang tayyorlash uskunalarida yongʻinni oʻchirish uchun bugʻni qoʻllashga faqat alohida holatlarda quyidagi shartlarda ruxsat beriladi: bunda oʻz-oʻzidan yonish va portlash manbai boʻlishi mumkin boʻlgan changning choʻkishi va yopishishiga hamda qozonning chang beruvchi mexanizmlarining ishdan chiqishiga yoʻl qoʻyilmasligi shart. Bugʻ berish tuzilmalari bugʻ berishning 35% idan kam boʻlmagan hajmini taʼminlashi shart. Surilma qopqoq boshqaruvi tegishli yozuvlarga ega boʻlishi va asosiy xizmat koʻrsatish belgisida joylashishi shart. 201. Chang haroratining oshishi boʻyicha yoki boshqa mezonlar boʻyicha bunkerlarda yongʻinni aniqlash tizimi ishga yaroqli holatda saqlanishi shart va berilgan yoqilgʻi turi uchun qurilmaning ruxsat etilgan chegaraviy qiymatidan oshib ketsa, “Bunkerda yongʻin” signali boshqaruv shchitiga berilishi shart. “Bunkerda yongʻin” signali paydo boʻlganda quyidagi choralar koʻrilishi kerak: zudlik bilan ushbu vaziyat haqida smena boʻyicha katta xodimga xabar berish; ishlayotgan qozonda yoqilgʻi changi bilan avariyali bunkerni eng yuqori belgisigacha toʻldirish, shuningdek, bunkerga karbonat kislota (yoki boshqa inert gaz) berish. Qozon ishlamayotganda changli bunkerga faqat karbonat kislota (inert gaz) berish; bunkerdagi harorat oshishi davom etsa, yongʻin oʻchirishning tezkor rejasiga muvofiq harakat qilish. Barcha harakatlar haqida sexning tezkor jurnaliga tegishli yozuvlar kiritilishi shart hamda ushbu Asosiy talablarning 3-bandi oʻn ikkinchi xatboshisidagi talablar bajarilishi kerak. 202. Qozonni uzoq muddatga toʻxtatishdan oldin bunkerdagi chang ishlatib boʻlinishi shart. Bunkerlarni qisqa vaqtga (konservatsiya uchun) karbonat kislota bilan (inert gaz) toʻldirish tavsiya etiladi. Bunkerlarni karbonat kislota (inert gaz) bilan toʻldirish chang tayyorlovchi qozon tizimi qisqa muddatga (sutkadan ortiq) toʻxtab turganda ham oʻtkazilishi shart. Karbonat kislota (inert gaz) berilganligi haqida sexning tezkor jurnaliga yozib qoʻyiladi. 203. Ishlayotgan chang tayyorlash qurilmalarining tuynuklari qopqogʻini va teshiklarini ochish taqiqlanadi. 204. Toʻxtatilgan chang tayyorlash qurilmasining tuynuklari qopqogʻi va teshiklarini ochishda chang koʻtarilishi va portlash xavfi holatining hosil boʻlishi, shuningdek, yoqilgʻining mumkin boʻlgan tutash oʻchogʻi hosil boʻlishining oldini olish maqsadida bu jarayonlar ehtiyotkorlik bilan bajarilishi shart. 205. Xonalarda, shuningdek, chang tayyorlash qurilmalari uskunalarining oʻzida payvandlash va boshqa yongʻin chiqishi xavfi boʻlgan ishlar ushbu Asosiy talablarning 2-bobi 2-§ koʻrsatilgan payvandlash va boshqa yongʻin chiqishi xavfi boʻlgan ishlari yongʻin xavfsizligi talablariga muvofiq bajarilishi shart. Xonalarda payvandlash ishlarini faqat yongʻin chiqishi xavfi boʻlgan ishlarni bajarish uchun doimiy joylarga olib chiqilishi mumkin boʻlmagan qurilish konstruksiyalari va uskunalarining detallarida bajarishga ruxsat beriladi. 206. Chang tayyorlash qurilmalari xonalarida yoki uskunalarida yonish oʻchoqlari va yongʻin yuzaga kelganda, ushbu hodisa haqida smena boʻyicha katta xodimga xabar berilishi va oʻchirish choralari koʻrilishi shart. 207. Chang tayyorlash uskunalarining ichida yoki tashqarisida yongʻinni oʻchirish uchun suvli va koʻpikli oʻchirish vositalarini (zich oqim bilan) qoʻllash taqiqlanadi, chunki bu changning yanada koʻpayishiga olib kelishi mumkin. Yongʻin kranlari sochma suv oqimini hosil qiluvchi yongʻin stvollari bilan butlangan boʻlishi shart. 208. Qozon kurilmalarining tuzilishi portlash xavfsizligi boʻyicha texnik talablarga javob berishi shart. 209. Montajdan, taʼmirlashdan va uzoq vaqt toʻxtashdan (3 sutkadan ortiq) keyin qozonni ishga tushirishdan oldin barcha yordamchi mexanizmlar, himoya, boshqaruv, oʻlchash, blokirovka qilish, aloqa vositalari va havoni isitishda yongʻinni oʻchirish tizimlari, shuningdek, qozon oldidagi asosiy xizmat koʻrsatish belgisida yongʻin kranlari tekshirilgan (sinalgan) va ishga tayyorlangan boʻlishi shart. Uskunalarni ishga tushirish va qozonni yoqish qozonni ishga tushirish va uni ekspluatatsiya qilish tajribasiga ega mansabdor shaxs rahbarligida oʻtkazilishi shart. 210. Qozonni yoqish boʻyicha operatsiyalarni boshlash quyidagi hollarda taqiqlanadi: nominal rejimni taʼminlashga imkon bermaydigan, shuningdek, yongʻin sodir qilishi mumkin boʻlgan texnologik uskunalarning nosozliklari boʻlsa; qozon ishining asosiy parametrlarini aniqlovchi nazorat-oʻlchash asboblari (jumladan, qayd etuvchilar) ishlamasa; boshqaruv zanjirida, shuningdek, qozonning toʻxtatishga taʼsir qiluvchi texnologik himoya va blokirovkalarida nosozliklar boʻlsa; izolyatsiyalash ishlari tugallanmagan va qurilish havozalari olib tashlanmagan boʻlsa; yongʻinga qarshi suv bilan taʼminlash tarmogʻida nominal rejim taʼminlanmagan va yongʻin oʻchirish vositalari tayyorlanmagan boʻlsa. 211. Oʻt yoqishdan oldin (alanga soʻngandan va qozon ishlashdan toʻxtagandan keyin) oʻchoq va gaz yoʻllari retsirkulyatsion yoʻllari bilan birgalikda TEQQ va mahalliy ekspluatatsiya qilish boʻyicha yoʻriqnoma talablariga muvofiq ventilyatsiya qilinishi shart. 212. Ventilyatsiya qilinganda berkituvchi va rostlovchi apparatlar shunday oʻrnatilishi kerakki, bunda oʻchoqda, gaz yoʻllarida, havo oʻtkazgich va yondirgichlarda ventilyatsiya qilinmay qolgan (yigʻilib qolgan) zonalar hosil boʻlishi, shuningdek, portlash xavfi boʻlgan aralashmalarning qozon tizimiga tushishi bartaraf qilinishi taʼminlashi kerak. 213. Qozonni gaz bilan yoqishga tayyorlashda qozonga keladigan gaz quvur oʻtkazgichi maxsus quvur oʻtkazgichlar orqali puflanishi shart. Gaz quvuri oʻtkazgich uchastkalarini gaz bilan puflash vaqti mahalliy ekspluatatsiya qilish boʻyicha yoʻriqnoma bilan aniqlanadi, bunda gaz tarkibidagi kislorod 1% dan oshmasligi shart. Puflash quvur oʻtkazgich orqali chiqariladigan gazni yoqish taqiqlanadi. Ishga tushirish operatsiyalarida va gaz quvur oʻtkazgichini puflashda puflash quvur oʻtkazgichlar orqali gaz chiqarish zonasida payvandlash va boshqa yongʻin chiqishi xavfi boʻlgan ishlarni oʻtkazish taqiqlanadi. 214. Qozonlarga tabiiy gazning kondensati tushishining oldini olish uchun tashkiliy va texnik tadbirlar oʻtkazilishi shart. Gaz quvur oʻtkazgichlaridan kondensatni yigʻish va chiqarib tashlash tuzilmalari portlash va yongʻin xavfsizligi talablariga javob berishi shart. 215. Xodim qozon qurilmalarining oʻrnatilgan yoqish rejimlariga rioya qilishni qattiq nazoratga olishga majbur, bu xavfsiz ishlashni taʼminlaydi. Qozonning gaz yoʻlidagi (havo isitgichda) choʻkindilari yonishi haqida signal tushganda quyidagilarni bajarish kerak: smena boʻyicha katta xodimga gaz yoʻlida yoki havo isitgichda sodir boʻlgan yonish haqida xabar berish; qozon ishlashini toʻxtatish; havo isitgichning yongʻin oʻchirishning statsionar qurilmasiga suv beruvchi surilma qopqoqni ochish yoki qozonning gaz yoʻliga (shishali havo isitgich boʻlgan taqdirda) toʻyingan bugʻ berish. Havo isitgichda harorat yanada ortsa, yongʻin oʻchirishning tezkor rejasiga muvofiq harakat qilish kerak. 216. Qozonxona boʻlimida yongʻin sodir boʻlganda, agar olov yoki yonuvchi mahsulotlar xizmat koʻrsatuvchi xodimlar hayotiga xavf tugʻdirsa, shuningdek, uskunalar, boshqaruv va qozonni himoya qilish zanjirlariga bevosita xavf tugʻilsa, qozon zudlik bilan toʻxtalishi shart. Qozon, shuningdek, TEQQ talablarida koʻzda tutilgan avariya holatlarida toʻxtalishi shart. 217. Qozonxona sexi xonalarida yongʻin sodir boʻlganda zudlik bilan yongʻin xavfsizligi xizmati chaqirilishi va bevosita olov yoki yuqori harorat taʼsir qilayotgan zonada joylashgan gaz va mazut quvur oʻtkazgichining uchastkalari oʻchirilishi shart. Gaz va mazut quvur oʻtkazgichlarini imkon qadar yonuvchan materiallardan boʻshatish boʻyicha choralar koʻrilishi kerak. 218. Qozonxona boʻlimining ichkarisida kirish surilma qopqoqlarida, mazut va gaz quvur oʻtkazgichlarining bosimli va teskari liniyalarida “Yongʻinda berkitilsin!” yozuvli taxtacha osilgan boʻlishi shart. Koʻrsatilgan surilma qopqoqlarga oʻtish yoʻllarini uskunalarning detallari va materiallar bilan toʻsib qoʻyish taqiqlanadi. Xizmat koʻrsatuvchi xodim kirish surilma qopqoqlari oʻrnatilgan joylarni yaxshi bilishi shart. Mazut va gaz quvur oʻtkazgichlarida faqat urilish va ishqalanishda uchqunni yuzaga keltirmaydigan materialdan tayyorlangan halqali zichlamalar bilan poʻlat armatura qoʻllanilishi shart. 219. Toʻkilib ketgan yoki armatura salniklari zichlamasi, forsunka yoki quvur oʻtkazgich nosozligidan oqqan mazutga sochiluvchan material (qum yoki shunga oʻxshash) sepilishi va zudlik bilan olib tashlanishi shart. Mazut toʻkilib ketgan joylarni ehtiyotkorlik bilan artib tashlash kerak. 220. Mazut quvur oʻtkazgichlarida faqat yonmaydigan issiqlik izolyatsiyasi qoʻllanilishi va ekspluatatsiya qilinishi shart. 221. Moy va mazut qaynoq quvur oʻtkazgichning issiqlik izolyatsiyasiga, shuningdek, qaynoq yuzalarga tushishiga yoʻl qoʻymaslik shart. Avariyali holatlarda qaynoq quvur oʻtkazgichning issiqlik izolyatsiyasiga moy yoki mazut tushganda zudlik bilan issiqlik izolyatsiyasidan yonuvchan suyuqliklarni bartaraf etish choralari koʻrilishi shart. Bunday holatlarda issiqlik izolyatsiyasining uchastkalarini qaynoq suv yoki bugʻ bilan tozalash kerak, ushbu tadbir yordam bermasa (izolyatsiya chuqur shimib olgan boʻlsa), issiqlik izolyatsiyasining oʻsha qismi butunlay almashtirilishi shart. Quvur oʻtkazgichlar va armaturalarning issiqlik izolyatsiyasi soz holatda boʻlishi shart. Atrofdagi havo harorati 25oS boʻlganda uning yuzasidagi harorat 45 oS dan kam boʻlmasligi shart. Ochiq havoda va moyli baklar, moy va mazut quvur oʻtkazgichlar hamda kabel liniyalari oldida joylashgan quvur oʻtkazgichlarning issiqlik izolyatsiyasi metall qoplamaga ega boʻlishi kerak. 222. Davriy ravishda, lekin yarim yilda kamida bir marta, quvur oʻtkazgichlar, uskunalar va bunkerlarning issiqlik izolyatsiyasi holatini koʻrikdan oʻtkazish shart. Aniqlangan nosozliklar uskunalarning nuqsonlari va nosozliklari jurnalida qayd etilishi shart. Yuqori haroratli issiqlik eltuvchi quvur oʻtkazgichning issiqlik izolyatsiyasi toʻkilgan va qatlam boʻlib koʻchgan joylarini alohida kuzatish zarur, chunki bu joylarga yonuvchi suyuqlikning tegishi va uni issiqlik izolyatsiyasi shimishi oʻz-oʻzidan yonib ketishga olib keladi. 223. Qozonxona qurilmalarining ishlab turgan portlash va yongʻin chiqishi xavfi boʻlgan uskunalarida payvandlash va boshqa yongʻinga xavfli ishlarni olib borish taqiqlanadi. 224. Qozonxona qurilmalari uskunalarida barcha yongʻinga xavfli ishlar ushbu Asosiy talablarning 2-bobida qayd etilgan uskunalarni taʼmirlash va rekonstruksiya qilish talablarini hisobga olib, faqat naryadlarni rasmiylashtirgan holda oʻtkazilishi shart. 225. Qozonxona boʻlimi xonalarida yongʻin chiqishi xavfi boʻlgan ishlar bajarilgan hollarda yonuvchan konstruksiya va uskunalar 5 m radiusda oʻtirgan changlardan tozalanishi va mustahkam himoyalangan (metall ekran, yonmaydigan materiallar yoki suv sepilgan) boʻlishi shart, shuningdek, uchqunning uchishiga qarshi va ularni boshqa yonuvchan konstruksiyalarga, pastda joylashgan maydonchalar va qavatlarga tushishiga qarshi choralar qoʻllanilishi shart. Pastki maydonchalar va qavatlarga uchqun tushishi ehtimoli boʻlsa, ushbu joylarda kuzatuvchilar qoʻyilgan boʻlishi shart. 226. Binolardagi mazut quvur oʻtkazgichlarining ishonchliligini oshirish maqsadida ular 2000S gacha haroratda flanetsli birikmalarning minimal soni bosimiga mos ravishda Ry=1,6MPa (16kgs/sm2); 4MPa (40kgs/sm2); 6,4MPa (64kgs/sm2) va 8,0MPpa (80kgs/sm2) oshirilgan sinf darajali choksiz kuchaytirilgan poʻlat quvurlardan tayyorlanishi shart. Flanetsli birikmalar qoʻllanilganda “ship-paz” turidagi yoki shunga oʻxshash flanetslardan foydalanish shart, Dy=150 mm boʻlgan flanetsli birikmalar va armaturalar yuzalari hosil boʻlishi mumkin boʻlgan fontan hosil boʻlishidan saqlash uchun qoplamalar bilan birkitilishi kerak. Mazut quvur oʻtkazgichlari maxsus talablar boʻyicha ekspluatatsiya qilinishi va sinalishi shart. 227. Elektr stansiya bosh korpusining xizmat koʻrsatish nol belgisidan pastda mazut va gaz quvur oʻtkazgichlarini yotqizish va ularni ekspluatatsiya qilish taqiqlanadi. 228. Qozonxona boʻlimlaridagi barcha quvur oʻtkazgichlar maʼlum boʻyoqli va uzatilayotgan moddalarning xossalariga bogʻliqlikni ifodalaydigan amaldagi davlat standartlariga mos ravishda rangli halqalarga ega boʻlishi shart, xonalarda va uskunalarda esa xavfsizlik belgilari boʻlishi shart. Barcha gaz quvur oʻtkazgichlari sariq rangga, mazut quvur oʻtkazgichlari esa jigarrangga boʻyalgan boʻlishi shart. 229. Avvaldan stendda tekshirilgan mazut forsunkalarining zaxira komplekti tegishli qozonning bevosita oldidagi maxsus stellajlarda saqlanishi shart. Almashtirilgan forsunkalar birlamchi yongʻin oʻchirish vositalari mavjud, maxsus ajratilgan va jihozlangan joylarda tozalanishi lozim. Toʻkilgan mazutni zudlik bilan tozalab tashlash zarur. 230. Elektr stansiyalarda yangidan montaj qilingan yoki taʼmirlangan energetik qurilmalarni ishga tushirishda ishga tushirish toʻliq hajmda yoki maxsus yoʻriqnoma va TEQQ talablariga mos ravishda oʻtkazilishi shart. 231. Energetik qurilmalarni ishga tushirishga faqat asosiy va yordamchi uskunalarda barcha ishlar: ish joylaridan mexanizatsiya vositalari, moslamalar, demontaj qilingan uskunalar, chiqindilar va materiallar yigʻishtirilganda; bugʻ quvur oʻtkazgichlari izolyatsiyasi qayta tiklangandan, yongʻin va elektr xavfsizligi, shuningdek, mehnat xavfsizligi boʻyicha tadbirlar bajarilganidan keyin kirishiladi. 232. Xodimlar energetik qurilmalarni ishga tushirishdan oldin quyidagilarni bajarishi shart: hujjatlar boʻyicha tayyorgarlikni tekshirish (naryadlarning yopilishi, ESB, SSBning tezkor jurnallarida tegishli yozuvlar borligi va shunga oʻxshash); uskunalarni koʻzdan kechirish (ishchi va zaxiradagi), shuningdek, zarur boʻlgan hollarda uni vaqtinchalik salt yurishda normal ishlashga tayyorligini aniqlash uchun yoqib koʻrish; 233. Agar ularning tayyorligi tekshirilmagan boʻlsa, shuningdek, TEQQ va texnologik yoʻriqnomalarda koʻzda tutilgan parametr va nazorat qilinayotgan koʻrsatkichlarning ruxsat etilganidan chetga chiqqan boʻlsa energetik agregatlarni ishga tushirish taqiqlanadi. 234. Mashina zalida toʻkib yuborilgan yoqilgʻi-moylash materiallarini zudlik bilan yigʻishtirib olish, polni esa qurigunga qadar artish zarur. 235. Energetik qurilmalarni ekspluatatsiya qilishda moy bilan taʼminlash, rostlash, gaz bilan taʼminlash tizimlarining, shuningdek, gaz turbinali qurilmalarning suyuq yoqilgʻi quvur oʻtkazgichlarida flanetsli va shtutserli birikmalarning zichligi buzilishiga ruxsat berilmaydi. 236. Agregatlarni ekspluatatsiya qilishda issiqlik yuzalariga, yertoʻla xonalariga va kabel yoʻllariga moyning toʻkilishi taqiqlanadi. Shuning uchun bosimli moy quvur oʻtkazgichlarda moyning fontan boʻlib otilishiga qarshi choralar koʻrilgan boʻlishi shart, jumladan: choʻyanli armatura oʻrniga berkituvchi poʻlat armaturani qoʻllash, fason turdagi flanetslarni (shipli va pazli) oʻrnatish; flanetsli birikmalar va berkituvchi armaturalarni gʻiloflash; bugʻ quvurlarining qizigan yuzasi yonidan oʻtadigan moy quvur oʻtkazgichlarni metall qutiga berkitish. Koʻrsatilgan qutilar turbinalarni ishlab chiqaruvchi zavod talablariga mos ravishda tayyorlanishi va moyni diametri 75 mm dan kam boʻlmagan quvur orqali avariyali sigʻimga oqizish uchun qiyalikka ega boʻlishi shart. Koʻrsatilgan qutining toʻkish tuzilmasini tekshirish montajdan, shuningdek, mukammal taʼmirdan keyin suv bilan toʻldirib oʻtkaziladi va tegishli dalolatnomalar tuziladi. 237. Turbinalarning flanetsli birikmalarini (masalan, moy nasoslarining korpus detallari, moy sovutkichlar va boshqalarni) almashtirish uchun sharoit boʻlmaganda, yassi flanetsli birikmalarini saqlab qolishga ruxsat beriladi, bunda, albatta, bosimli moy quvur oʻtkazgichlarida metall gʻiloflar oʻrnatilishi yoki moyning fontan boʻlishining oldini olish uchun qaytaruvchi shchitlar oʻrnatilishi shart. Turbinalarning bosimli moy quvur oʻtkazgichlarida yassi flanetsli birikmalar va berkituvchi armaturalarni fasonli flenetslar bilan almashtirish belgilangan muddatlarda mukammal taʼmirlashda bajarilishi shart. 238. Energetik qurilmalarning moy quvur oʻtkazgichlari oʻtkazilgan va payvandlangan birikmalarining montaj sifati boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasi (keyingi oʻrinlarda — Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasi) tomonidan tasdiqlangan Qoidalarning talablariga javob berishi shart. Moy quvur oʻtkazgichining payvandlangan birikmalari montajdan va taʼmir-payvandlash ishlaridan keyin sinchkovlik bilan tekshirilishi shart (ultratovushli defektoskopiya yoki boshqa usullar bilan). Zavodda payvandlangan birikmalar uchun turbinalarni ishlab chiqaruvchi zavodning hujjatlari boʻlishi shart. Moy tizimlarida barcha ishlar tugagandan soʻng tegishli uchastkalar sinchkovlik bilan tozalanishi, yuvilishi va ishchi bosimdan 1,5-marta koʻp bosim bilan yoki ushbu agregatni ishlab chiqaruvchi zavod koʻrsatmalariga muvofiq bosim bilan presslanishi shart. Sinovlar dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi. 239. Agregatlarning moy tizimlarida moy quvur oʻtkazgichlarining flanetsli birikmalari zichlamalarining (qistirmalari) materiallari moyga va haroratga chidamli (100 0S gacha) boʻlishi shart. Ishlash mobaynida 100 0S dan ortiq qiziydigan tugunlarda zichlama elementlari 200 0S gacha qizishga bardosh berishi shart. Flanetsli birikmalarning qistirmalarini elektrotexnik kartondan (pressshpan) yoki agregatni ishlab chiqaruvchi zavod bilan kelishuv boʻyicha boshqa materiallardan tayyorlash tavsiya etiladi. Qistirmalarning qalinligi quyidagilardan ortiq boʻlmasligi shart: 0,4 mm — bosimli rostlash moy quvur oʻtkazgichlari uchun; 0,7 mm — bosimli moylash moy quvur oʻtkazgichlari uchun; 1 — 1,5 mm — toʻkib olinadigan moy quvur oʻtkazgichlari uchun. 240. Zichlanadigan yuzalar parallel boʻlishi shart. 0,3 mm dan koʻp boʻlmagan parallellikdan chetga chiqishga ruxsat beriladi. Zichlanadigan parallel yuzalarni boltlar bilan tortib tekislash taqiqlanadi. 241. Energetik qurilmalarning moy quvur oʻtkazgichlarida flanetsli birikmalar uchun yumshoq va moyga chidamsiz materialdan tayyorlangan rezinali, polietilen va boshqa qistirmalarni qoʻllash taqiqlanadi. 242. Moy tizimlari ishlash mobaynida moy quvur oʻtkazgichlarida va uskunalarda ishlarni bajarish taqiqlanadi, monometrlarni almashtirishdan hamda maxsus dastur boʻyicha sozlash ishlari va moy bilan toʻldirishdan tashqari, ushbu dastur elektr stansiyaning bosh muhandisi tomonidan har bir aniq holat uchun tasdiqlanadi. Koʻrsatilgan ishlar boshlanishidan oldin energetik qurilmalarga xizmat koʻrsatish zonasining asosiy belgilangan joylarida yongʻin oʻchirish vositalari foydalanishga tayyor turishi shart. Zarur boʻlgan hollarda sozlash ishlari va ulashlar olib borish davrida KYOOʻD postlari qoʻyilishi mumkin. 243. Moy baklarini moy bilan toʻldirish markazlashtirilgan moy quvur oʻtkazgichlari boʻyicha amalga oshirilishi shart. Energetik qurilmalarning moy baklariga koʻchma bochkalarda moy yetkazib berib, uni moy tizimiga quyish taqiqlanadi. 244. Moy quvur oʻtkazgichiga 10 m yaqinlikda joylashgan barcha qaynoq yuzalarning yonmaydigan issiqlik izolyatsiyasining butunligi doimiy nazorat qilinishi shart. Issiqlik izolyatsiyasining yuzasi turbina moyi bilan shimilishi va shikastlanishdan asrash uchun metall list yoki boshqa yonmaydigan material bilan qoplangan boʻlishi shart. 245. Qaynoq yuzalarning issiqlik izolyatsiyasiga moy tushgan hollarda ular tozalanishi shart (qaynoq suv yoki bugʻ bilan), agar bu choralar yordam bermasa (izolyatsiya chuqur shimgan boʻlsa), issiqlik izolyatsiyasining ushbu qismi butunlay almashtirilishi shart. 246. Bugʻ quvur oʻtkazgichining issiqlik izolyatsiyasi kamida yarim yilda bir marta koʻrikdan oʻtkazilishi shart. Issiqlik izolyatsiyasining aniqlangan qavariq yoki koʻchgan joylari uskunalarning nuqson va nosozliklari jurnalida keyingi taʼmirlash uchun qayd etilishi shart, chunki bu joylarga moylarning tushishi va issiqlik izolyatsiyasining moyni shimishi keyinchalik oʻz-oʻzidan yonib ketishga olib keladi. 247. Energetik uskunalarda zichlamalar va salniklardan sizib chiqqan moylarni yigʻish uchun eski-tuski mato va lattalarni qoʻyib foydalanish taqiqlanadi, shuningdek, vaqtinchalik lotok va tunuka tagliklardan (avariyani bartaraf qilish holatlaridan tashqari) foydalanish ham taqiqlanadi. Moyning oqishini zudlik bilan bartaraf qilish imkoniyati boʻlmaganda va moyning oqishi sezilarli kam boʻlganda sex boʻyicha farmoyish bilan oqish joylari ustidan kuchli nazorat oʻrnatilishi shart, lotok va tunuka tagliklardan moyni boʻshatish yoki moyning oqib toʻplangan joylari esa davriy ravishda quruq boʻlguncha artilishi shart. Agar moy oqishi birmuncha koʻproq boʻlsa, uskunani avariyali toʻxtatish uchun choralar koʻrish va uni taʼmirlashga chiqarish kerak. 248. Moy tekkan latta va eski-tuski matolar sigʻimi 0,5 m3 dan koʻp boʻlmagan maxsus yopiladigan “Eski-tuski matolar uchun” yozuvi bor metall qutilarda saqlanishi shart, qutilar asosiy belgilangan xizmat koʻrsatish joylarida oʻrnatiladi. Moy tekkan eski-tuski matolar (lattalar) davriy ravishda sexdan yoʻq qilish yoki yuvish uchun chiqarib tashlanishi shart. 249. Agar moy tizimini ishga tushirishda yoki ekspluatatsiya qilishda moy tizimi zichligining buzilishiga bevosita xavf tugʻdiradigan moy quvur oʻtkazgichining kuchli vibratsiyasi hosil boʻlsa yoki gidravlik zarbalar paydo boʻlsa, energetik qurilma avariyali toʻxtatilishi shart. Vibratsiya va gidravlik zarbalarni keltirib chiqaradigan sabablar aniqlanganidan va bartaraf qilinganidan keyin moy tizimi normal bosimdan 1,5-marta koʻp yoki agregatni ishlab chiqaruvchi zavod koʻrsatmasiga muvofiq presslanishi shart. 250. Energetik qurilmalarning moy bakidan moyni avariyali toʻkib oladigan berkituvchi tuzilmasida (surilma qopqogʻida) “Moyni avariyali toʻkish joyi” yozuvi boʻlishi shart, qoʻl yuritmasi esa qizil rangga boʻyalgan boʻlishi shart. 251. Moyni avariyali toʻkib oladigan berkituvchi tuzilmaning plombalangan qoʻl yuritmasi yongʻin paytida xavfsiz belgilangan asosiy xizmat koʻrsatish joylarida oʻrnatilishi shart, bunda mashina zalida joylashgan bir turdagi uskunalarda yuritmalar bir xilda oʻrnatiladi. 252. Turbogeneratorning moy baki suvli statsionar sovutish tizimi bilan jihozlanganda suv berishni berkituvchi tuzilmaning plombalangan qoʻl yuritmasi yongʻin chiqqanda xavfsiz joyda ushbu agregatning moy baki zonasida oʻrnatilishi shart. Yuritma qizil rangga boʻyalgan boʻlishi va “Yongʻinda ochilsin!” yozuviga, shuningdek, “Moy baki №___” yozuvli taxtachasiga ega boʻlishi shart. 253. Moy bilan taʼminlash tizimida olovga chidamli suyuqliklar qoʻllanilganda avariyali toʻkish tuzilmasi va turbogeneratorlarning moy bakini sovutish tizimi koʻzda tutilmaydi. Moy baklarining ichida signalizatsiyaning ochiq elektr relesi va boshqa elektr ulanishlarini oʻrnatish taqiqlanadi. 254. Vodorodli sovutish postlarida moyli tizimning koʻrish tuynukli qopqoqlari hamda energetik qurilmalarning moy haroratini oʻlchovchi termoparalari oldidagi elektr yoritish armaturalari EUTQ boʻyicha portlashga xavfli zonalarga mos holda himoyalanib ishlangan boʻlishi shart. 255. Moy bilan taʼminlash sxemasiga tegishli boʻlgan barcha quvur oʻtkazgichlar, armatura va boshqa uskunalar jigarrangga boʻyalishi shart. 256. Vodorod bilan sovutiladigan gaz-moy tizimli agregatlar xavfsiz ekspluatatsiya qilinishi va nazorat-oʻlchov asboblari koʻrsatgichining toʻgʻriligini tekshirish maqsadida doimiy ravishda kimyoviy nazorat uchun namunalar olinishi kerak. Vodorod bilan sovutiladigan energetik qurilmalarning gaz-moy tizimlari apparatlari va quvur oʻtkazgichlaridan kimyoviy tahlil uchun namunalarni shtutserlardan yoki maxsus ventillardan olish koʻzda tutilgan boʻlishi shart. 257. Vodorod bilan sovutiladigan agregatlarning gaz-moy tizimini ekspluatatsiya qilishda havo muhitining hajmiy tarkibida vodorod 4% dan 75 % gacha boʻlganda portlash xavfi boʻlgan aralashmalar hosil boʻlishini bartaraf etish uchun quyidagilar zarur: agregatdagi vodorodning tozaligini nazorat qilish va zarur boʻlgan hollarda gaz muhitini rostlash; taʼmirlashda vodorod beriladigan quvur oʻtkazgichda yoki gazli postdagi berkituvchi armaturada koʻrinarli uzilishni bajarish yoʻli bilan generator (sinxron kompensator) korpusiga vodorodning kirishini bartaraf etish; generatorning (sinxron kompensatorning) korpusiga vodorod toʻldirish yoki siqib chiqarish boʻyicha operatsiyalar ketma-ketligiga qattiq rioya qilish; moy tizimining kuzatish va agregatdan vodorodni chiqarish tuzilmalarini ishga yaroqli holatda saqlab turish; vodorodli berk tizimlarning germetikligini doimo nazorat qilish; nazorat-oʻlchov asboblari ishlarini, kimyoviy tahlil oʻtkazish ustidan, shuningdek, jadval boʻyicha ekspluatatsiya qiluvchi xodimlar bajarayotgan gaz-moy tizimini puflab tozalash ishlarini kuzatish; ekranlashtirilgan tok oʻtkazgichlarda vodorodning yigʻilish imkoniyatlarini tekshirish va ularni bartaraf etish boʻyicha choralar koʻrish. 258. Turbogenerator yoki resiverlar (sinxron kompesator) korpusidan vodorodni havo bilan yoki havoni bevosita vodorod bilan siqib chiqarish taqiqlanadi. Vodorodni siqib chiqarish yoki agregatni yoki resiverlarni vodorod bilan toʻldirish boʻyicha operatsiyalar oʻtkazishda inert gaz (karbonat kislotali gaz yoki azot) qoʻllanilishi shart. Xodimlar ushbu operatsiyalarni quyidagi tartibda oʻtkazishga majbur: Vodorodni siqib chiqarish Vodorod bilan toʻldirish 1. Vodorodni inert gaz bilan siqib chiqarish: 1. Havoni inert gaz bilan siqib chiqarish: uning tarkibi 95% gacha boʻlgan karbonat kislotali gaz (SO2) bilan; uning tarkibi 85% gacha boʻlgan karbonat kislotali gaz (SO2) bilan; azot (N) bilan 97% gacha. azot (N) bilan 97% gacha. 2. Inert gazni havo bilan siqib chiqarishda puflanayotgan gazning tarkibida O2 ning tarkibi 20% gacha. 2. Inert gazni vodorod bilan siqib chiqarishda tarkibida N2 99% gacha. 3. ---- 3. Vodorodning bosimini va uning tozaligini nominal qiymatlargacha oshirish 259. Vodorodning tozaligi (vodorod tarkibida kislorodning mavjudligi), uning bosim tebranishini, shuningdek, generator (sinxron kompensator) korpusidan uning sutkalik miqdorining uchib ketishini — TEQQda belgilangan va vodorod bilan sovutiluvchi gaz-moy tizimlarini ekspluatatsiya qilish boʻyicha amaldagi normativ hujjatlarda belgilangan chegaralarda saqlab turilishi shart. 260. Generator (sinxron kompensator) korpusida vodorod boʻlgan taqdirda, shuningdek, vakuumli nasos va ejektorning ishlashida barcha ish rejimlarida uzluksiz sirkulatsiya natijasida moyning zichlamadan sizib chiqishi yoki soʻrilishi oqibatida havo bilan vodorodning portlash xavfi boʻlgan konsentratsiyasi hosil boʻlishi mumkin va shu bois uning alangalanish imkoniyati bartaraf qilinishi shart. 261. Mashina korpusidan vodorodni avariyali siqib chiqarish quyidagi hollarda oʻtkazilishi shart: zichlamaga uzluksiz moy berish toʻxtatilganda; zichlamalarning butunligi buzilganda, turbogenerator korpusidan vodorodning sizib chiqishi 5% va sutka davomida 5% dan ortiq boʻlganda; zichlamalar zonasida yongʻin yuzaga kelib, uning butunligiga tahdid solsa, agar oʻchirish boʻyicha koʻrilgan choralar samarasiz boʻlsa. 262. Energetik qurilmalarni zudlik bilan avariyali toʻxtatish quyidagi hollarda amalga oshirilishi shart: agregat, moy quvur oʻtkazgichlarida toʻsatdan roʻy bergan tebranishlar yoki gidravlik zarbalar paydo boʻlib, agregat yoki moy tizimining ishdan chiqishiga olib kelsa, shuningdek, vodorod bilan sovutiladigan zichlama tizimining ishdan chiqishiga olib kelsa va keyinchalik yongʻin yuzaga kelganda; gaz turbinali qurilmaning yoqilgʻi quvur oʻtkazgichlarida oqishlar, shuningdek, yonish kamerasida yoki gaz quvur oʻtkazgichlarida portlash (paqillash) aniqlanganda; podshipniklarda va yakunlovchi zichlamalarda tutun yoki uchqunlar paydo boʻlsa; agregat korpusidan kuchli moy oqib, moyning tarqalib ketishi va alangalanish xavfi yuzaga kelsa; agregatda moyning yoki moylanib qolgan izolyatsiyaning alangalanishi sodir boʻlsa; yordamchi uskunalarning oʻrnatilgan zonasida yongʻin yuzaga kelganda, agar olov yoki yuqori harorat agregat uskunalarini buzilishiga tahdid solsa va yongʻinni zudlik bilan oʻchirish boʻyicha koʻrilgan choralar samarasiz boʻlsa; mashinalar zalidagi yongʻin, agar yongʻin omillari (tutun, yuqori harorat, yonish mahsulotlari va boshqalar) xizmat koʻrsatuvchi xodimlarga xavf solsa va agregatni normal ekspluatatsiya qilish mumkin boʻlmay qolsa; TEQQ talablari bilan aniqlangan boshqa hollarda. 263. Vodorod bilan sovutiladigan mashinalar avariyali toʻxtatilgan barcha hollarda quyidagilarni bajarish zarur: yuklamani olish va agregatni toʻxtatishni boshlash; mashina zali tashqarisidagi tomdagi quvur orqali vodorodni chiqarish uchun berkituvchi armaturani ochish; butun agregat toʻxtashini va vodorod bosimining kamayishini kutmay mashina korpusiga markazlashtirilgan tizimdan inert gazni berish; koʻrinishli ajratish hosil boʻlishi uchun vodorod uzatiladigan quvur oʻtkazgichni gaz postidan toʻsish va uzib qoʻyish; yongʻin oʻchirish vositalarini ishlatishga tayyorlab qoʻyish. Xodimlarning aniq harakatlari mahalliy yoʻriqnoma va yongʻinni oʻchirish tezkor varaqasiga kiritilishi shart. 264. Elektr stansiya yoki podstansiyaning markazlashtirilgan gazli qurilmalaridan vodorod yoki inert gazlarning generator (sinxron kompensator) korpusiga uzatadigan qurilma va quvur oʻtkazgichlar tizimining ishga yaroqliligi davriy ravishda nazorat qilinishi shart. Aniqlangan nosozliklar eng qisqa muddatlarda bartaraf qilinishi shart. Vodorod yoki inert gaz uzatishning markazlashtirilgan tizimining gaz zichligi ushbu tizimning ruxsat etilgan umumiy hajmidan sutkada 1% dan koʻp boʻlmagan gazning uchib ketishini taʼminlovchi texnik holatda saqlab turilishi shart. 265. Generatorning (sinxron kompensatorning) gaz postlarida ularning korpusini vodorod yoki inert gaz bilan toʻldirish uchun gazli ballonlarni oʻrnatishga ruxsat berilmaydi. Bundan markazlashtirilgan tizimda avariyali holat yoki ular taʼmirlanayotgan, yaʼni vaqtincha boʻlgan hollar mustasno. 266. Vodorod bilan toʻldirilgan agregatlar, apparatlar, gaz quvur oʻtkazgich va resiverlar korpuslarida bevosita yongʻin chiqishi xavfi boʻlgan ishlarni (payvandlash, shlifovka qilish, kavsharlash va boshqalar) oʻtkazish taqiqlanadi. 267. Generator (sinxron kompensator), elektroliz qurilmalari, resiverlar korpuslarida va vodorod bilan suvutiladigan gaz-moy tizimining uskunalarida “Ochiq olovni qoʻllash taqiqlanadi!”, “Chekish taqiqlanadi!” xavfsizlik belgilari mavjud boʻlishi, moy tizimining koʻrinarli joylarida esa agar olovga chidamli moylar qoʻllanilmasa, “Ehtiyot boʻling! Yengil alangalanadigan moddalar” ogohlantiruvchi belgisi boʻlishi shart. Gaz turbinali qurilmalarning korpuslarida “Ehtiyot boʻling! Portlash xavfi mavjud” xavfsizlik belgisi boʻlishi shart. 268. Havo bilan sovutiladigan turbogeneratorlar (sinxron kompenstorlar) va gidrogeneratorlarning korpusi ichida chulgʻam yonishi aniqlansa, quyidagi choralar koʻrilishi shart: turbina avariyali toʻxtatilishi, generator (sinxron kompensator) esa tarmoqdan oʻchirilishi va qoʻzgʻatish olinishi; mashina ichiga oʻrnatilgan yongʻinni oʻchirish qurilmasiga suv quyish; generator (sinxron kompensator)ning sovutish tizimiga havo beruvchi shiberlar yopilishi va valni buruvchi tuzilma ishga tushirilishi shart. Agregat konstruksiyasining xususiyatlaridan kelib chiqqan holda xodimlarning harakati ichki yoʻriqnoma va yongʻin oʻchirishning tezkor varaqasida aniqlashtirilgan boʻlishi shart. 269. Turbogenerator va sinxron kompensatorlarning maxsus qutilarida oʻrnatiladigan (yongʻin yenglari, birlashtiruvchi kallaklar, ventillar va manometrlar) suv quyish tuzilmalarini, shuningdek, gidrogeneratorlarning berkituvchi klapanlarining texnik holatini doimiy ravishda tekshirish shart. Koʻrsatilgan ventil va klapanlar plombalangan boʻlishi shart. 270. Havo bilan sovutiladigan turbogenerator (sinxron kompensator) va gidrogenratorning yongan choʻlgʻamini xodimlar generatorni tarmoqdan uzganlaridan keyin maxsus koʻrish va texnologik tuynukli qopqoqchalar orqali koʻchma yongʻin oʻchirish vositalari bilan (yongʻin oʻchirgichlar, yongʻin stvollari va boshqalar) qoʻlda oʻchirish mumkin. Xodimlarning harakati yongʻinga qarshi mashgʻulotlarda ishlab chiqilishi shart. 271. Energetik qurilmalarning yoki yordamchi uskunalardagi qoplamalarning metall konstruksiyasi qizishiga xavf soladigan yongʻin paydo boʻlganda xavfsizlik choralarini koʻrib, zudlik bilan ularni sovutish choralarini koʻrish va tomning temir konstruksiyasini hamda tom oldidagi yonlama metalli konstruksiyalarini sovutish uchun maxsus lafetli stvollari oʻrnatilishi shart. Koʻrsatib oʻtilgan choralar yongʻinni oʻchirish tezkor rejasida koʻzda tutilgan boʻlishi shart. 272. Suvdan vodorodni olish boʻyicha elektroliz qurilmalari Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasi tomonidan tasdiqlangan vodorodni suvdan elektroliz usuli bilan olishda xavfsizlik qoidalari talablariga mos kelishi shart. 273. Gaz turbinali qurilmalarda quyidagilar taqiqlanadi: agregatni ekspluatatsiya qilish vaqtida generator, suyuq yoqilgʻi uzatish uzellari, moy surkash va rostlash moy baklari atroflarida olovli ishlarni oʻtkazish; ishlayotgan agregatning koʻrish tirqishidan, yoqish paytidan tashqari, kamerada bosim hosil boʻlmaganda, yonish kamerasini koʻzdan kechirish; bitta forsunka yonmay qolgan boʻlsa-da ishga tushirishni davom ettirish va ishlash tezligini oshirib borish; agregatning harorat holatini to uning butunlay sovumaguncha nazorat qilishni toʻxtatish. 274. GT-100-3 agregatining 2- va 3-sonli ichki podshipniklari blokida yoki GT-150 agregatining 6-sonli oʻrta podshipniki blokida yongʻin sodir boʻlganda, gaz turbinali qurilmani avariyali toʻxtatish hamda yongʻin zonasiga inert gaz yuborish (karbonat kislota, azot), kollektorda uning bosimini nazorat qilish zarur. 275. Elektr stansiyaning xizmat koʻrsatuvchi barcha xodimlari mustaqil ishga tayinlanishlaridan oldin ishlab chiqarishda oʻqishlari, jumladan, ushbu Asosiy talablardagi yongʻin xavfsizligi boʻyicha bilimi tekshirilishi shart. 276. Xodimlar doimiy ravishda uskunalarni koʻzdan kechirishi va aylanib chiqishi, ishlash rejimining toʻgʻriligini, agregatning qizishini, xonalarning tozaligini, shuningdek, yongʻin oʻchirish vositalarining qoʻllashga tayyorligini tekshirishlari shart. 277. Alohida turuvchi dizel elektr stansiyalari (keyingi oʻrinlarda — DES) butun perimetr boʻyicha atrofi toʻsiqqa ega boʻlishi, shuningdek, yongʻin-qutqaruv texnikasi harakatlanishi uchun avtomobil yoʻllariga ega boʻlishi shart. Koʻchma DESlarni oʻrnatishda amaldagi qurilish meʼyorlari va qoidalarida koʻzda tutilgan binolar hamda inshooatlargacha yongʻinga qarshi oraliq masofaga rioya qilinishi shart. 278. Elektr stansiya doimiy telefon yoki boshqa aloqa turlari bilan taʼminlangan boʻlishi shart. 279. Dizel va koʻchma elektr stansiyalar uchun suyuq yoqilgʻini qabul qilish va saqlash ushbu Asosiy talablarning 2-bobi 1-§ keltirilgan. Suyuq yoqilgʻi, moylar va boshqa neft mahsulotlari omborlari talablariga mos ravishda amalga oshirilishi shart. 280. Rezervuarlardan sarflash baklariga yoqilgʻi uzatish qoʻl nasoslari yoki elektr yuritmali nasoslar bilan amalga oshirilishi shart. Yoqilgʻini sarflash sigʻimlarini chelaklar yoki koʻchma idishlar yordamida toʻldirish taqiqlanadi. 281. Xodimlar yoqilgʻi sarflash baklari toʻlishini nazorat qilishga majburdir. Sarflash baklarini toʻldiruvchi quvur diametridan kattaroq diametrli toshib chiquvchi quvur boʻlishi shart. Toshib chiquvchi quvur avariyali qabul qiluvchi rezervuar bilan ishonchli bogʻlangan boʻlishi shart. Toshib chiquvchi quvurda berkituvchi surilma qopqoqlar (ventillar) oʻrnatish taqiqlanadi. 282. Sarflash baklaridan yoqilgʻini avariyali toʻkishda qoʻl bilan berkitiladigan surilma qopqoqlar xavfsiz, xodimlarning harakati uchun qulay joylarda (chiqish joylarida, qoʻshni xonalarda yoki yoʻlka va boshqalarda) joylashtirilishi shart. Ular qizil rangga boʻyalgan boʻlishi va “Yoqilgʻini avariyali toʻkish joyi” yozuviga ega boʻlishi shart. 283. Dizel va koʻchma elektr stansiyalarning kabel inshootlarida yongʻin xavfsizligi boʻyicha tadbirlar ushbu Asosiy talablarning 5-bobi talablariga mos kelishi shart. 284. Taʼmirlashda bir necha dvigatellarning tutun chiqarib yuboradigan quvurlarini yagona gʻilofli umumiy koʻp quvurli quvurga birlashtirish taqiqlanadi. Kollektordan to shovqin soʻndirgichgacha tutun chiqarish quvur oʻtkazgichlarning tirsak va egilishlar soni minimal boʻlishi shart. 285. Tutun chiqarish quvur oʻtkazgichlarining issiqlik izolyatsiyasining sozligi mashinalar zali chegarasida doimiy ravishda nazorat qilinishi shart. Suv bilan sovutiladigan tutun chiqarish quvur oʻtkazgichlarida issiqlik izolyatsiyasi bilan qoplash talab qilinmaydi. 286. Elektr stansiya binolarining yonuvchan qurilish konstruksiyalari tutun chiqarish quvur oʻtkazgichlari bilan tutashgan joylarida yongʻinga qarshi quyidagi zarur tadbirlar bajarilishi shart: issiqlik izolyatsiyasi borligidan qatʼi nazar, tutun chiqarish quvuri oʻtayotgan chordoq xonalarida va devorlar yaqinida oʻtkazilgan tutun chiqarish quvur devorlaridan 0,5 m dan kam boʻlmagan masofada yonmaydigan oraliq oʻrnatilishi shart. Quvurdan 1 m gacha masofada joylashgan yogʻoch konstruksiyalar olovdan himoya qiladigan tarkib bilan ishlangan boʻlishi shart; tutun chiqarish quvuri tomda quvurning chiqish atrofi kamida 0,5 m dan kam boʻlmagan kenglikda ajratilgan holda yonmaydigan materiallardan ishlangan boʻlishi shart; tutun chiqarish quvuri tomdan kamida 2 m balandlikda boʻlishi shart; tutun chiqarish quvuri gorizontal holatda boʻlganda, uning oxiri beton yoki gʻishtli shovqin soʻndirgichga chiqarilishi shart. Shovqin soʻndirgich davriy ravishda choʻkindilardan tozalanib turilishi shart. 287. DES ekspluatatsiya qilinayotganda agregat bloki oldidagi kollektor va tutun chiqarish quvurining mahkamligi va zichligini doimiy ravishda nazorat qilinishi shart. Kollektordan uchqun chiqqanda, nosozlik bartaraf etilmaguncha agregatdan foydalanish taqiqlanadi. 288. Agregatlar ekspluatatsiya qilinayotganda quyidagilar taqiqlanadi: dvigatelni ishga tushirishni yengillashtirish uchun silindr va klapanlarga yengil alangalanadigan suyuqliklar quyish; agregatning ishlash paytida, shuningdek, dvigatel va tutun chiqarish quvuri sovumasdan yoqilgʻi bakini toʻldirish; elektr stansiya xonalarida sarflash baklarini yoqilgʻi bilan chelaklar yoki boshqa koʻchma sigʻimlar yordamida toʻldirish; xonalarda quvur oʻtkazgichlar, armatura va uskunalarni ochiq olovni (kavsharlash lampalari, mashʼal va boshqalar) qoʻllash bilan qizdirish; uskunalarning qizigan qismlarida maxsus kiyimlarni quritish; ishlab chiqarish xonalariga oʻtish va binodan chiqish yoʻllarini toʻsib qoʻyish. Uskunalar va boshqa materiallarni elektr stansiyaning maxsus xonalarida saqlash zarur. 289. Agregat quyidagi hollarda: silindr va podshipniklarda oshib boruvchi taqillash hamda shovqinlar paydo boʻlganda; podshipniklardan yoki karterdan tutun, shuningdek, kuygan moy hidi kelganda; sovutish tizimini suv bilan taʼminlash toʻxtaganda yoki sovutish tizimining tutun chiqarish quvurida bugʻ paydo boʻlganda; aylanish chastotasining rostlagichi ishdan chiqqanda va pompaj paydo boʻlganda; shovqin soʻndirgichda paqillash paydo boʻlganda; ishqalanuvchi qism va mexanizmlarda moy yoʻqligida yoki sifatsiz moylanganda; agregat oldida yoqilgʻi quvur oʻtkazgichlarida uzilish hosil boʻlganda; xonalarda agregat yoki xodimlarga xavf soluvchi yongʻin sodir boʻlganda, zudlik bilan toʻxtatilishi shart. 290. Asosiy diqqat-eʼtiborni taʼminlash tizimining birlashtirish zichligiga va agregatni moylashga qaratish shart. Zarur hollarda ularning zichlamalari buzilishining oldini olishga qaratilgan choralar koʻrilishi shart. 291. Elektr stansiya xonalari toza holda saqlanishi shart. Toʻkilib ketgan yoqilgʻi-moylash materiallari zudlik bilan yigʻishtirib olinishi zarur. Foydalanilgan artish materiallarini sigʻimi 0,5 m3 dan koʻp boʻlmagan yopiladigan metall qutilarda saqlash zarur va ish smenasining oxirida utilizatsiya uchun chiqarib tashlanishi shart. Xonalarda neft mahsulotlarining boʻsh idishlarini saqlash taqiqlanadi. 292. Yoqilgʻisi boʻlgan sigʻimlar berkituvchi armatura va germetik qopqoqlar bilan jihozlangan boʻlishi shart. 293. Yopiq taqsimlovchi qurilma (keyingi oʻrinlarda — YOTQ) xonalari toza holda saqlanishi shart. Xonalar yilda kamida ikki marta, kerak boʻlgan hollarda esa undan koʻproq changdan tozalanishi shart. YOTQning elektrotexnik uskunalarini amaldagi texnika xavfsizligi qoidalariga muvofiq tasdiqlangan jadval boʻyicha, albatta, tashkiliy va texnik tadbirlarni bajargan holda tozalash kerak. 294. YOTQ xonalarida va yoʻlaklarida taqsimlovchi qurilmaga (keyingi oʻrinlarda — TQ) tegishli boʻlmagan ombor va boshqa yordamchi inshootlarni joylashtirish, shuningdek, elektrotexnik uskunalar, materiallar, zaxira qismlari, yonuvchan suyuqligi boʻlgan sigʻimlar hamda turli gaz ballonlarni saqlash taqiqlanadi. 295. Elektrotexnik uskunalarni iflos narsalar va choʻkindilardan tozalash uchun yongʻin chiqishi xavfi boʻlmagan yuvish vositalari va qoʻshimchalardan foydalanish shart. Texnik sabablarga koʻra maxsus yuvish vositalarni qoʻllash mumkin boʻlmagan holatlarda, istisno tariqasida, bitta foydalanishda 1 l dan oshmagan miqdorda yonuvchi suyuqliklarni (erituvchi, benzin va boshqalar) qoʻllashga ruxsat etiladi. 296. Yonuvchi suyuqliklardan foydalanishda faqat sinmaydigan va uchqun chiqarmaydigan materialdan tayyorlangan yopiq idish qoʻllanilishi shart. 297. YOTQda payvandlash va boshqa yongʻin chiqishi xavfi boʻlgan ishlarni faqat yongʻinga qarshi zarur tadbirlar bajarilgandan soʻng olib chiqish imkoni boʻlmagan uskunalarda oʻtkazishga ruxsat beriladi. 298. YOTQ kabel kanallari va ochiq taqsimlovchi qurilmalarning (keyingi oʻrinlarda — OTQ) yer yuzasidagi kabel lotoklari doimiy ravishda yonmaydigan plitalar bilan yopilgan boʻlishi shart. YOTQ yacheykalariga va boshqa inshootlarga kabelning kirish joylari olovga chidamliligi 0,75 soatdan kam boʻlmagan yonmaydigan zichlamalarga ega boʻlishi shart. 299. OTQning kabel ariqlari kabellarning kirish joylarida va kabel kanallarida, kabel yarim qavatlarida, shuningdek, OTQning tarmoqlanish joylarida olovga chidamli zichlamalarga ega boʻlishi shart. Bundan tashqari, yonmaydigan zichlamalar kabel kanallarida bir xonadan ikkinchisiga oʻtish joylarida va har 50 m oraliqda bajarilishi shart. Kabel lotoklari va kanallarining zichlangan joylari plitalarga qizil chiziqlar chizish bilan belgilangan boʻlishi shart. Zarur boʻlgan hollarda tushuntiruvchi yozuvlar yoziladi. 300. Kabel lotoklarida va kanallarida qum yoki boshqa yonmaydigan materiallardan tayyorlangan uzunligi 0,3 m dan kam boʻlmagan belbogʻlarni qoʻllashga ruxsat beriladi. 301. OTQ hududini doimo oʻtlardan tozalash va ularni chiqarib tashlash zarur. Qurigan oʻtlarni obyekt hududi va panjara oldidagi maydonchalarda yoqish taqiqlanadi. 302. OTQ hududidagi alohida maydonlarda madaniy butalar yoki past boʻyli bargli daraxtlar, jumladan, mevali daraxtlarni, agar ular hududning umumiy koʻrinishiga xalaqit bermasa, daraxtlar va tok oʻtkazuvchi qismlar orasidagi masofa esa EUTQ talablariga mos ravishda elektr bilan qoplanishi imkoniyatini bartaraf qilgan holda ekishga ruxsat beriladi. Ekinlarni agrotexnik parvarish qilish tashkil etilgan boʻlishi shart. 303. Doimiy xodimlarga ega boʻlgan podstansiyalar, shuningdek, elektr stansiyalarda YOTQ xonalarining kirish joyida birlamchi yongʻin oʻchirish vositalari joylashtirilishi shart. YOTQ seksiyalarga boʻlingan boʻlsa, yongʻin oʻchirish postlarini tamburlarda yoki zinapoya maydonchalarida joylashtirish shart. TQda yongʻin oʻchirish boʻlinmalari uchun yongʻinni oʻchirishning himoya vositalarini saqlash joylari va ularning zarur miqdorlari aniqlangan boʻlishi shart. Ushbu vositalardan boshqa maqsadlarda qoʻllashga ruxsat berilmaydi. Himoya vositalarini saqlash joylari yongʻin oʻchirishning tezkor rejasida qayd etilgan boʻlishi shart. 304. OTQ hududida birlamchi vositalar xodimlar uchun qulay maxsus postlardagi joylarda (elektr taqsimlash qutilari xonalarida, kamera tamburlari va boshqalarda) joylashtirilishi shart. OTQ hududining barcha yoʻlkalarida yongʻinni oʻchirish vositalarining joylashgan joylarini koʻrsatuvchi tushuntiruvchi belgilar va yozuvlar boʻlishi shart. 305. OTQda yongʻin-qutqaruv avtomobillarini (yongʻin oʻchirish tezkor rejasiga muvofiq) joylashtirish joylari belgilangan va yerga ulash tizimi bilan jihozlangan boʻlishi shart. 306. Kompressor xonalari toza holda saqlanishi shart. Tozalash uchun foydalaniladigan matolar sigʻimi 0,5 m3 dan koʻp boʻlmagan maxsus yopiq metall qutilarda saqlanishi lozim. Moylash moylarining sutkalik zaxirasini bevosita xonalarda sinmaydigan yopiq idishlarda (metall, plastik va boshqalarda) saqlashga ruxsat beriladi. 307. Podstansiya hududining yoʻllari va suv manbalariga boradigan yoʻllar ishga yaroqli holda saqlanishi shart. Qish paytlarida esa doimo qor va muzlardan tozalanishi shart. 308. Tashkilotning kabel xoʻjaligiga barcha kabel inshootlari (tunnellar, yarim qavatlar, shaxtalar, kanallar, galareyalar, estakadalar), shuningdek, maxsus kabel konstruksiyasi boʻyicha maxsus metall qutilarda yopiq yoki ochiq joylashtirilgan kabel liniyalari kiradi. Tashkilot rahbari buyrugʻiga koʻra kabel liniyalarining ishonchli ekspluatatsiya qilinishini taʼminlash uchun kabel xoʻjaligi elektr sexiga biriktirib qoʻyilishi, zarur boʻlgan qurilish-montaj, taʼmirlash ishlari va yongʻinga qarshi tadbirlarni oʻtkazish uchun kabel xoʻjaligining uchastkasi yaratilishi shart. 309. Barcha kabel inshootlari stansiyaning bosh muhandisi tomonidan tasdiqlangan jadval boʻyicha doimiy ravishda koʻrikdan oʻtkazilishi shart. Stansiyada butun kabel xoʻjaligini muntazam koʻrikdan oʻtkazishning tasdiqlangan jadvali hamda kabel inshootlarini belgilangan muddatda koʻrib — aylanib chiqadigan xodimlarning (stansiya rahbariyati, sexlarning MTX, TEQ, XT va YOXQ boʻyicha muhandis-inspektorlari, stansiyaning tezkor xodimlari) roʻyxati boʻlishi shart. Kabel xoʻjaligini barcha aylanib chiqish — koʻrish natijalari ESBning tezkor jurnalida, aniqlangan nuqson va kamchiliklar esa stansiyaning markaziy boshqaruv shchitida (keyingi oʻrinlarda — MBSH) uskunalarning nuqsonlari va nosozliklari jurnaliga yozilishi shart. Toʻsiqlar, qoplamalar, boshqa qurilish konstruksiyalari orqali oʻtadigan kabel liniyalari zichlamalarining buzilgan joylari aniqlanganda, darhol ularni tiklash choralari koʻrilishi shart. 310. Kabel inshootlari toza holda saqlanishi shart. Har qanday ombor, ustaxonalarni joylashtirish, shuningdek, material va uskunalarni, jumladan, ishlatilmagan kabel mahsulotlarini saqlash taqiqlanadi. 311. Kabel inshootlariga suv va bugʻ, qattiq yoqilgʻining changi, moy, mazut yoki boshqa yonuvchi suyuqliklar (shuningdek, ularning suvli emulsiyalari) tushganligi aniqlanganda, darhol ularni bartaraf qilish choralari koʻrilishi shart. Kabel inshootlaridan suv, moy, mazut, boshqa yonuvchi suyuqlik va yonuvchi changlarni yoʻqotish uchun avariyali ishlar tashkil qilinishi shart. 312. Barcha kabel xonalari xodimlar tomonidan doimo xizmat koʻrsatilmaydigan xonalar toifasiga kiradi, ular yopiq boʻlishi shart. Kabel inshootlarida xizmat koʻrsatish yoki ularda ishlarni olib borish uchun elektr stansiya smena boshligʻi (podstansiya navbatchisi yoki sex boshligʻi) bilan kelishmasdan shaxslarni kiritish taqiqlanadi. Taʼmirlash, qurilish-montaj va sozlash tashkilotlarining xodimlarini kiritishga ishlab chiqarish ishlariga naryad mavjud boʻlgan hollarda va kabel inshootlarining sxemasini yaxshi biladigan tashkilot ishchilaridan kuzatuvchi shaxs boʻlganda ruxsat beriladi. Kabel inshootlarini nazorat qiluvchi tashkilot vakillari tomonidan koʻrikdan oʻtkazish faqat elektr sexining mansabdor shaxsi bilan birgalikda va, albatta, sex boshligʻi xabardor boʻlganda oʻtkazilishi shart hamda uning natijalari ESBning tezkor jurnalida yozib qoʻyiladi. Ishni bajarish yoki kabel inshootlarini tekshirish uchun qoʻyilgan shaxslar shaxsiy elektr fonarlarga ega boʻlishlari shart va 5 kishidan koʻp boʻlmagan guruhda (brigadada) bitta fonar boʻlishi kerak. 313. Kabel inshootlarida kamida har 50 metr oraliqda yaqin atrofda joylashgan chiqish joyi boʻyicha koʻrsatkich belgilari oʻrnatilishi shart. Seksiyali toʻsiqlar eshiklarida yaqindagi chiqish joyigacha harakatlanish koʻrsatkichi (sxemasi) chizilgan boʻlishi shart. Kabel inshootlaridan chiqish qopqoqlarida zinapoyalar tunnel boʻyicha (qavat boʻyicha) harakatlanishga xalaqit bermaydigan qilib oʻrnatilgan boʻlishi shart. 314. Kabel inshootlarining yongʻinni oʻchirish avtomatik qurilmalari ushbu Asosiy talablarning 4-bobi talablari asosida ekspluatatsiya qilinishi shart. Kabel inshootlarida xodimlar bor paytda (koʻrikdan oʻtkazganda, taʼmirlash ishlarida va boshqalar) aniq yoʻnalish boʻyicha qurilmalarni ishga tushirishni masofadan turib boshqarishga oʻtkazilishi, xodimlar chiqib ketgandan soʻng yana avtomatik rejimga oʻtkazilishi shart. Yongʻinni oʻchirish qurilmasining bu davrda ishlash rejimidagi oʻzgarishlar tezkor jurnalga yozib qoʻyiladi. Kabel inshootlarining yongʻinni oʻchirish avtomatik statsionar qurilmalarini taʼmirlash eng qisqa muddatlarda oʻtkazilishi va uning natijalari ESBning tezkor jurnalda qayd etilishi lozim. 315. Kabel inshootlariga yigʻilib qolgan suvni ketkazadigan va avtomatik ravishda chiqarib tashlaydigan drenaj nasoslari hamda kabel inshootining gidroizolyatsiyasi soz va ishga yaroqli holda boʻlishi shart. Drenaj tuzilmalarining ishlashi chorak davomida kamida bir marta tekshirilishi va sex smena boshligʻining tezkor jurnalida yozib qoʻyilishi shart. Qayd etilgan kamchiliklar uskunalarning nuqson va nosozliklari jurnalida (kartotekasida) yozilishi shart. 316. Xonalar ichida va kabel inshootlarida bronlangan kabellarni yonuvchan djut qoplamasini yechmasdan oʻtkazish taqiqlanadi. 317. Kabelning tashqi plastik qobigʻi (shlang) shikastlanishi payqalganda, ularni taʼmirlash yoki shikastlangan qismini almashtirish uchun tezkor choralar koʻrilishi shart. 318. Kabel inshootlarining seksiyali toʻsiq eshiklari oʻzi yopiladigan boʻlishi, eng yaqin chiqish tarafiga ochilishi va zich yopilishi shart. Kabel inshootlarini ekspluatatsiya qilishda koʻrsatilgan eshiklar yopiq holatda boʻlishi va mustahkamlanishi shart. Kabel xonalarini ventilyatsiya qilish shartlariga koʻra eshiklarni ochiq holatda ushlashga ruxsat beriladi. Bunda ular inshootning tegishli boʻlimida yongʻin signalizatsiyasi impulsidan avtomatik ravishda berkitilishi shart. Eshiklarning oʻzi yopilishi tuzilmalari texnik soz holatda saqlanishi shart. 319. Kabel inshootlarida qurilish va montaj ishlari ishlab chiqarishga berilgan loyihaviy hujjatlar asosida, qurilishni tashkil etish loyihasi (keyingi oʻrinlarda — QTL) va ishlarni bajarish loyihasi (keyingi oʻrinlarda — IBL) hajmida olib borilishi shart. Koʻrsatilgan loyiha hujjatlari va ishlarni tashkil etish kabel liniyalarini oʻtkazgunga qadar kabel inshootlarida yongʻinni oʻchirish statsionar qurilmalarini oldindan montaj qilishni va ishga tushirishni koʻzda tutishi shart. 320. Kabel inshootlarining yongʻinni avtomatik ravishda oʻchirish qurilmalarini suv bilan taʼminlash chizmasi (sxemasi) uni doimiy ekspluatatsiya qilishga topshirishgacha, yaʼni kabellarni yotqizish davrida kerakli suvning bosimini taʼminlashi shart, shuningdek, berkituvchi armaturani qoʻl yordamida boshqarish texnologik uskunalarining kompleks sinalishigacha taʼminlanishi shart. 321. Qurilish, montaj tashkilotlari boshqarmasi va tashkilot direksiyasi buyrugʻi boʻyicha aniq qurilayotgan bino, inshoot va xonalarning yongʻinga qarshi holati, shuningdek, montaj qilingan yongʻinni oʻchirish qurilmalarini ekspluatatsiya qilish uchun javobgar shaxslar tayinlanishi shart. 322. Xonalarning qurilish qismi va kabel inshootlarida uskunalar va konstruksiyalarni montaj qilish uchun qabul qilish komissiyasi tomonidan tegishli dalolatnoma tuzish asosida, poydevorlar, tayanchlar, qurilish va elektr-montaj konstruksiyalari hamda oʻrnatish elementlariga bajarilgan hujjatlarni tekshirish; tozalik, pardozlash, gidroizolyatsiyaning zarur darajada bajarilganligi; xonalarda normal harorat-namlik rejimlarini va yongʻinni avtomatik ravishda oʻchirish qurilmalarining jihozlanganligini (agar ular amaldagi normativ hujjatlarda koʻzda tutilgan boʻlsa) taʼminlash bilan oʻtkazilishi shart. 323. Kabel xoʻjaligini doimiy ekspluatatsiya qilishga topshirishdan oldin barcha ishga tushirish va sozlash ishlari hamda yongʻinni avtomatik ravishda oʻchirish statsionar qurilmalarini avtomatik ish rejimiga oʻtkazish uchun sinovlar tugatilgan boʻlishi shart hamda Oʻzbekiston Respublikasida qoʻllanilayotgan yongʻinni suv yordamida oʻchirish avtomatik qurilmalarini ekspluatatsiya qilish boʻyicha namunaviy yoʻriqnoma va energetika tashkilotlarida yongʻin haqida avtomatik ravishda xabar berish qurilmalarini ekspluatatsiya qilish boʻyicha namunaviy yoʻriqnoma talablariga muvofiq dalolatnoma rasmiylashtiriladi. 324. Tashkilotlarning kabel xonalari va inshootlarini ekspluatatsiyaga qabul qilish quyidagi hollarda taqiqlanadi: qurilish va montaj ishlari tugatilmagan boʻlsa; kabel liniyalarini oʻtkazish meʼyorlariga mos kelmaganda yoki ularni bajarishda loyihadan chetga chiqilganda, shuningdek, belgilangan tartibda normativ-texnik hujjatlardan ushbu chetga chiqishlar kelishilmagan boʻlsa; barcha kabel liniyalari toʻliq zichlanmagan boʻlsa; drenaj tuzilmalari va yongʻin oʻchirish tizimlari (meʼyor boʻyicha ular mavjud boʻlsa) ishga yaroqli boʻlmasa; eshiklarga oʻzi yopuvchi yongʻinga qarshi belbogʻlar va toʻsiqlar oʻrnatilmagan hamda loyihada koʻzda tutilgan boshqa yongʻinga qarshi tadbirlar bajarilmagan hollarda. 325. Buyurtmachi tomonidan bajarish uchun berilgan qurilayotgan tashkilot kabel xoʻjaligining loyihaviy hujjatlari, shuningdek, QTL va IBL amaldagi qurilish meʼyorlari va qoidalariga (keyingi oʻrinlarda — QMQ), EUTQ, tashkilotlarning yongʻinga qarshi himoyasini loyihalash boʻyicha yoʻriqnoma talablariga va ushbu Asosiy talablarga muvofiq boʻlishi shart. 326. Yongʻinga qarshi loyiha hujjatlari quyidagi asosiy talablarni oʻz ichiga olishi shart: “NG” turdagi yonishni tarqatmaydigan izolyatsiyali kabellarni qoʻllash; obyektni tashqi va ichki yongʻinga qarshi suv bilan taʼminlash va kabel inshootlarida yongʻinni oʻchiruvchi statsionar qurilmalarni oldindan ishga tushirishni taʼminlash uchun qurilish hamda montaj ishlarini tashkil qilish; ishga tushirish majmuasini hisobga olgan holda kabel inshootlarida umumqurilish, montaj va pardozlash ishlarining navbati bilan bajarilishi; kabellarni (yongʻinni oʻchirish statsionar qurilmasini ishga tushirgandan soʻng) oʻtkazishning hajmlari va navbati; konstruksiyalar va kabel mahsulotlarini konstruksiya boʻylab montaj qilish va kabel oʻtkazish zonasida vertikal va gorizontal joylashtirganda ishlarni mexanizatsiyalash, jumladan: oʻtkazish yoʻllarini va qurilishda devor teshiklarini bajarish uchun joylarini aniqlash, shuningdek, montaj zonasi uchun yigʻish maydonchasini, elektr konstruksiyalar, osma chigʻirni mahkamlash, kran-balkalar, telferlar va montaj ishlarini bajarishda boshqa mexanizmlar uchun oʻrnatiladigan toʻlgʻazma detal turlari va oʻrnatish joylarini aniqlash; kabel liniyalarining qurilish konstruksiyalari, toʻsiqlari va qoplamalari orqali oʻtish joylarini olovga chidamli materiallar bilan zichlash tartibiga rioya qilinishi, shuningdek, montaj ishlari olib borilayotganda hamda kabel liniyalarini ekspluatatsiya qilishga topshirishdan oldin kabel qutilarida olovga chidamli belbogʻlar oʻrnatilishi; pardozlash ishlari va kabel inshootlarini ekspluatatsiya qilish uchun ishga tushirishda zarur boʻlgan boshqa tadbirlar tugallanishi. 327. Kabel liniyalarini qurilish teshiklari orqali, devorlar, toʻsiqlar va qoplamalar orasidan oʻtkazish uchun quyidagilar koʻzda tutilishi zarur: yakka holdagi kabellarni oʻtkazish uchun toʻlgʻazma quvurlarning, albatta, yonmaydigan material bilan zichlanishi; nazorat qiluvchi kabellar bogʻlami uchun maksimal oʻlchamlarning balandligi va kengligi boʻyicha 100 mm dan koʻp boʻlmagan va yakka holdagi kabellar uchun asbotsement quvurlar yoki olovga chidamligi 0,75 soat gabarit oʻlchamlari bilan uzunligi boʻyicha 200 mmdan kam boʻlmagan va kesimi: 100x100 mm — bir seksiyali; 100x200 — ikki seksiyali; 100x300 mm — uch seksiyali; 100x400 mm — toʻrt seksiyali modulli kabel oʻtkazgichlar qoʻllanilishi. 328. Obyektlarning asosiy kabel liniyalari oqimlari uchun quyidagilarni koʻzda tutish zarur: kabel inshootlarida (kabel qavatlari, tunnellari, kanallari, galareyalarida) va elektrotexnik xonalarda — kabel konstruksiyalari hamda yengillashtirilgan teshikli va panjarali metalli lotoklar boʻlishi zarur; yaxlit tagli va qutili metalli lotoklarni qoʻllash taqiqlanadi; texnologik xonalarda va estakadalarda — ochiq holda kabellarni oʻtkazish, mexanik shikastlanishlar boʻlishi mumkin boʻlgan joylarda esa odatda kanallarda, shaxtalarda — yengillashtirilgan teshikli va panjarali lotoklar qoʻllaniladi; YEAS va YOS birgalikda oʻtadigan estakadalarda, shuningdek, loyiha boʻyicha asoslangan asosiy boʻlmagan oqimlarda hamda ularning mumkin boʻlgan mexanik shikastlanish joylarida metall qutilarni qoʻllashga ruxsat beriladi; OTQ hududida va podstansiyalarda — temir-betonli lotok, kanal va tunnellar qoʻllanilishiga ruxsat etiladi. 329. Loyiha boʻyicha yuqori kuchlanishli kabellarini kabel kanallari, lotoklari va qutilarida bir qator qilib oʻtkazish, nazorat kabellarini esa qatlam boʻyicha yoki ustma-ust (EUTQ talablariga muvofiq) maksimal oʻlchami diametrda hisoblaganda 100 mm dan koʻp boʻlmasa yoki maxsus kabel konstruksiyalarining 100x100 mm oʻlchamli alohida yacheykalarida oʻtkazishni koʻzda tutish kerak. 330. Koʻrsatib oʻtilgan kabel konstruksiyalari, lotoklar va qutilarning faqat zavodda ishlab chiqarilganini qoʻllash shart. 331. Maxsus kabel inshootlaridan tashqarida (tunnel, kabel qavatlari va boshqalar) kabel trassalari boʻyicha montaj ishlarini bajarishda, ularni ekspluatatsiya qilishda va taʼmirlashda, agar kabel trasslari xizmat koʻrsatish belgisidan 2,5 metr balandlikda joylashgan boʻlsa, shuningdek, tarmoqdagi kabellar soni (10 ta yuqori kuchlanishli kabellar va undan ortiq, 50 ta nazorat kabellari va undan ortiq) hisobga olingan holda xizmat koʻrsatish maydonchasini koʻzda tutish zarur. 332. Yongʻin xavfsizligini taʼminlash uchun loyiha-smeta hujjatlarida kabel trassalari oʻtkazish dasturini bajarish davrida ularni yonmaydigan materiallar (superingichka bazalt tola, maxsus qavariq materiallar, olovga chidamli zichlama paketlar va boshqalar) bilan ekspluatatsiyaga topshirguncha kabel oʻtish joylarini koʻp marotaba zichlashni koʻzda tutish zarur. 333. Qurilish konstruksiyalari, yongʻinga qarshi toʻsiqlar tuzilmasi, kabel va boshqa xonalarning yongʻinga qarshi toʻsiqlari inshootlarda, ochiq trassalarda, lotoklar va qutilar orqali kabellarni oʻtkazishda olovga chidamlilik amaldagi texnologik yoʻriqnomalarga muvofiq oʻtkazilishi shart. Kabel liniyalari qavatlararo orayopmalar, devorlar, toʻsiq va qoplamalar orqali oʻtganda yonmaydigan olovga chidamlilik minimal chegarasi 0,75 soatni taʼminlash maqsadida ushbu Asosiy talablarga ilovada keltirilgan materiallar bilan ixtiyoriy ravishda zichlanishi shart. Montaj ishlari olib borilganda kabellarning oʻtish joylari — qavatlararo orayopma, devor va toʻsiqlar yongʻinga bardoshlilik darajasiga mos ravishda zichlanishi shart. 334. Montaj ishlari olib borilayotganda asosiy kabel xonalarida (tunnellarda, kabel yarim qavatlarida, oʻtish shaxtalarida va galereyalarda) kabel liniyalarini koʻp marotaba zichlashni bir necha marta qoʻllash mumkin boʻlgan (yaʼni, inventar zichlash mahsulotlari) materiallardan, shuningdek, kabellarni oʻtkazishni davom ettirish uchun yengil yigʻiladigan materialdan quyidagi montaj ishlarini davrida bajarish mumkin: kabel liniyalari oʻtkazilayotganda 1 sutkadan ortiq tanaffus boʻlsa; kabellarni sinash paytiga kelib va koʻrsatilgan xonalarni tezkor xizmat koʻrsatish uchun ekspluatatsiyaga topshirib, oʻz ehtiyoji uchun kuchlanish berilganda va naryad-ruxsat kiritish bilan; texnologik uskunalarni kompleks ishlatib koʻrish bilan. 335. Kabel xoʻjaligini ekspluatatsiyaga topshirishdan oldin tolali materiallardan boʻlgan kabel oʻtishlarining yon yuzalarini va paketlarini qalinligi 5 mm dan kam boʻlmagan olovdan himoyalangan materiallar bilan qoplash tavsiya qilinadi. 336. Ishlab chiqarish xonalarida KKB, KP va boshqa turdagi metall qutilar qoʻllanilganda alohida kabel chiqishlari himoya mahsulotlaridan (qisqa quvurlar, shtutserlar, quvurlar, salniklar va boshqalar) foydalanib va quvurlarning kesish joylaridagi notekis joylari va oʻtkir chetlari majburiy tekislash yoʻli bilan bajarilishi shart. 337. Kabel bogʻlamalari diametri boʻyicha oʻlchamini 100 mm dan ortiq bajarish taqiqlanadi. Kabel bogʻlamalari toʻsiq, devor va qoplamalar orasidan oʻtganda kabellar zichlash uchun ular odatda bir qatlam qilib yotqizilganidan soʻng bir-biridan 20 mm dan kam boʻlmagan qalinlikda olovga chidamli zichlama materiallar bilan alohida qilib ajratilishi kerak. 338. Devor, toʻsiq va qoplamalar qalinligi ushbu Asosiy talablarning ilovasida koʻrsatilgan kabelni zichlashning oʻlchamidan katta boʻlganda, bu ishlar kabelning zichlash meʼyoriy qalinligi bilan ikki tarafdan (har biri yon tarafdan) bajarilishi kerak. Toʻsiqlarning (qoplamalarning) qalinligi koʻrsatilgan kabel oʻtish joylari zichlamalarining qiymatidan kam boʻlsa, zichlamaning umumiy qalinligi koʻrsatilgan qiymatlarga mos kelishi shart. Bunda toʻsiqlarning ikkala tomondan boʻrtib chiqishiga ruxsat beriladi. 339. Qurilish konstruksiyalaridagi kabel oʻtish yoʻllari, qutilar va quvurlar atrofidagi teshiklarning (oʻtish joylarining) olovga chidamlilik chegarasi 0,75 soatni taʼminlashi maqsadida qurilish konstruksiyasi butun qalinligi boʻyicha yonmaydigan qurilish materiali bilan yopilishi shart. 340. Kabellarni almashtirishda yoki yangisini oʻtkazishda kabel trassalarida olovga chidamli zichlamalarni tiklashni bevosita yangi kabelni oʻtkazgandan keyin hamda bajarilayotgan ishlarga naryad yopilishidan oldin amalga oshirish shart. 341. Kabellarning metalli kabel qutilari oʻtish joylaridan, shuningdek, KKB, KP va boshqa qutilardan chiqishlari shtutserlar, metall yenglar va quvurlardan foydalanib bajarilishi shart. 342. KKB, KP va boshqa turdagi metall qutilarda kabel liniyalari toʻsiqlar bilan ajratilgan boʻlishi va quyidagi joylarda olovga chidamliligi 0,75 s dan kam boʻlmagan material bilan zichlanishi shart: boshqa kabel inshootlariga kirish joylarida; kabel qutilarining gorizontal uchastkalarida har 30 m oraligʻida, shuningdek, asosiy kabel oqimidan boshqa qutilarga shohobchalanish joylarida; kabel qutilarining vertikal uchastkalarida har 20 m oraligʻida; bundan tashqari, toʻsiqlardan oʻtishda, bunday olovga chidamli zichlash qoʻshimcha ravishda har bir toʻsiqning belgisida bajarilishi shart. Metall qutilarda oʻtkazilgan kabel liniyalarining zichlangan joylari qutining tashqi tarafi devorlarida qizil chiziqlar bilan belgilangan boʻlishi shart. Zarur boʻlgan hollarda tushuntiruvchi yozuvlar yoziladi. 343. Kabel liniyalarini ekspluatatsiya qilishda ularning uskunalar yoki issiqlik manbalari yonidan oʻtgan joyida belgilangan meʼyordan ortiq qizishiga ruxsat berilmaydi. 344. Tashkilotda kabel inshootlarining yangi va kengaytirilayotgan qismlari barcha ishlar bajarilib, qabul qilish dalolatnomasi rasmiylashtirilganidan soʻng ekspluatatsiya qilishga qabul qilinishi shart. Suv taʼminoti tizimi va kabel inshootlarining yongʻinni avtomatik ravishda oʻchirish qurilmalarining tayyorligi uni doimiy ekspluatatsiyaga (yaʼni kabel oʻtkazish davrida) topshirishdan oldin zarur boʻlgan suv bosimini, shuningdek, ushbu davr ichida berkituvchi armaturaning ishlashi uchun qoʻl bilan boshqarishni taʼminlashi zarur. 345. Tashkilotda kabel inshootlari qurilish konstruksiyalari orqali kabellarni oʻtkazish joylari atrofi zichlanmagan, yongʻinga qarshi toʻsiqlar va oʻzi yopiladigan eshiklar oʻrnatilmagan, drenaj tizimlari ishchi holatga keltirilmagan, shuningdek, amaldagi meʼyor va qoidalarda koʻzda tutilgan yongʻinni avtomatik ravishda oʻchirish qurilmalari bilan jihozlanmagan va boshqa yongʻinga qarshi tadbirlar bajarilmagan boʻlsa, ushbu inshootni ekspluatatsiya qilishga qabul qilish taqiqlanadi. 346. KKB turdagi kabel qutilari tez ochiladigan qopqoqlar bilan, berkituvchi tuzilmalar esa kalitlarsiz va boshqa moslamalarsiz ochilishi shart. Kabel qutilari qopqoqlari va lyuklarida vintli va boltli berkituvchi tuzilmalardan foydalanishga ruxsat etiladi. 347. Kabel trassalari va qutilari (ayniqsa, qozonxonalarda va yoqilgʻi uzatish traktlari) oʻtirib qolgan koʻmir changlaridan tasdiqlangan jadval boʻyicha tozalanishi shart, lekin yoqilgʻi changi oʻz-oʻzidan yonishi xususiyati inobatga olingan holda yilning har choragida bir marta tozalanishi lozim. 348. Rekonstruksiya qilish yoki taʼmirlashda yonuvchan polietilen izolyatsiyali kabellarni qoʻllash taqiqlanadi. Yangi kabellarni oʻtkazishda ular amaldagi tasdiqlangan roʻyxat boʻyicha olovga chidamliligi yoki olov tarqalmasligi boʻyicha tavsiflarga mos kelishi shart. 349. Kabellarning metalli qobigʻi va ular oʻtkaziladigan metall yuzalar yonmaydigan korroziyaga qarshi qoplamalar bilan himoyalangan boʻlishi shart. 350. Moy bilan toʻldirilgan kabellarning qoʻshimcha taʼminlash tuzilmasi xonalarida yonuvchan va ushbu qurilmaga tegishli boʻlmagan boshqa materiallarni saqlash taqiqlanadi. 351. TQlarda va boshqa xonalarda kabel kanallari va ikki qavatli pollar olinadigan va yonmaydigan plitalar bilan yopilishi shart. Texnologik jarayonning avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlari (keyingi oʻrinlarda — TJ ABT) xonalari, boshqaruv shchitlari va boshqa parket polli yogʻoch qopqoqlar ostki qismidan asbest va olovga chidamlilikning 0,75 soatni taʼminlab beradigan tunuka yoki boshqa olovdan himoya qiladigan materiallar bilan qoplanishi shart. Olinadigan yonmaydigan plitalar va yaxlit qopqoqlar ularni qoʻl bilan tez koʻtarishga moʻljallangan moslamalarga ega boʻlishi shart. 352. Rekonstruksiya va taʼmirlashda kabel inshootlari orqali biron-bir tranzit kommunikatsiyalar va shina oʻtkazgichlarni oʻtkazish taqiqlanadi. 353. Avtomatik yongʻinni oʻchirish qurilmalari bilan jihozlanishi shart boʻlgan tashkilotlarning binolari, xonalari va inshootlarining roʻyxati: quvvatidan qatʼi nazar issiqlik elektr stansiyalar, quvvati 100 MVt va undan yuqori boʻlgan gidroelektr stansiyalar, 500 kV va undan yuqori kuchlanishli podstansiyalar, shuningdek, kuchlanishi 110 kV, transformatori 63 MVa va undan yuqori ichkari kirishga ega yopiq podstansiyalarning kabel inshootlari (kabel tunnellari, yopiq galereyalar, qavatlar, oʻtish kabel shaxtalari); moy bilan toʻldirilgan kabelli podstansiya va elektr stansiyalarning kabel inshootlari (kabel tunellari, yopiq galareyalar, qavatlar, kabel oʻtish shaxtalari), moy bilan toʻldirilgan kabellarning metalli quvur oʻtkazgichlarida oʻtkazilgan kabel inshootlaridan tashqari. 354. Avtomatik yongʻin signalizatsiyasi qurilmalari bilan jihozlanishi shart boʻlgan tashkilotlarning binolari, xonalari va inshootlari roʻyxati: kabel inshootlari (kabel tonnellari, yopiq galereyalar, qavatlar va kabel oʻtish shaxtalari); issiqlik elektr stansiyalarining sanoat maydonchalarida joylashgan suv tozalash inshootlari; quvvati 20 dan 100 MVt gacha boʻlgan gidroelektr stansiyalar; kuchlanishi 220 dan 500 kV gacha podstansiyalar; tuman qozonxonalari; elektr stansiyalar maydonchalaridagi ishga tushirish va tigʻiz qozonxonalari; elektr stansiya va podstansiyalarning moy bilan toʻldirilgan kabellarining metalli quvuroʻtkazgichlarida oʻtkazilgan kabel inshootlari (kabel tunnellari, yopiq galereyalar, qavatlar, kabel oʻtish shaxtalari); alohida gidrotexnik inshootlarning (beton va yerli toʻgʻonlar, baliq oʻtish yoʻli koʻtargichlari, suv qabul qilgichlar va GESdan uzoqdagi binolar) kabellar soni 20 tadan ortiq boʻlgan kabel tunnellari. 355. Transformator va moyli reaktorlarni ishonchli ekspluatatsiya qilish va ularning yongʻin xavfsizligi quyidagilar orqali taʼminlanishi shart: TEQQ ga muvofiq nominal va ruxsat etilgan ish rejimlariga rioya qilish; moyning sifat meʼyorlariga va, ayniqsa, uning izolyatsiya xossalari hamda harorat rejimlariga rioya qilish; sovutish, rostlash va uskunani himoya qilish tuzilmalarini soz holatda saqlash; asosiy va yordamchi uskunalarni, avtomatika va himoya tuzilmalarini taʼmirlashni sifatli bajarish. 356. Transformatorlar va reaktorlar ostidagi moy qabul qiluvchi tuzilmalar, moyni chiqarish (yoki maxsus drenajlar) avariya paytida moyning oqib ketishi, kabel kanallari va boshqa inshootlarga tushishining oldini olish uchun soz holatda saqlanishi shart. 357. Moy qabul qilgichning bortli toʻsiqlari chegarasida toʻkilgan shagʻal oʻlchamlari 30 dan 70 mm gacha boʻlgan toza va yuvilgan shagʻal bilan qoplanib, toza holda saqlanishi va yilda kamida bir marta yuvilishi shart. Shagʻal kuchli kirlanganda (qum, chang va boshqalar tushganda) yoki shagʻalga moy toʻkilganda uning yuvilishi, odatda, bahor va kuzda amalga oshirilishi shart. Toʻkilgan shagʻalda neft mahsulotlaridan qalinligi 3 mm dan kam boʻlmagan qattiq choʻkindilar hosil boʻlganda yoki oʻsimliklar paydo boʻlganda va shagʻalni yuvish mumkin boʻlmagan hollarda, shagʻal toʻliq yoki qisman almashtirilishi shart. 358. Toʻkilgan shagʻalni yuvish bilan birgalikda transformatorda yoki moyli reaktorda yongʻinni avtomatik ravishda oʻchirish statsionar qurilmalari (agar u mavjud boʻlsa) moy chiqarib yuborish tizimini ishlatish va avariyaviy moy saqlash sigʻimini toʻldirish yoʻli bilan tekshirilishi shart. 359. Moy qabul qiluvchi tuzilmaning bortli toʻsiqlarini oʻrnatish toʻkilgan shagʻalning butun perimetri boʻyicha balandligi yerdan 150 mm dan kam boʻlmagan balandlikda uzilishsiz bajarilishi shart. Transformator va moyli reaktorlarni chiqarib olish joylarida bortli toʻsiqlarni oʻrnatish moy oqib ketishining oldini olishi va taʼmirlashdan keyin uning butunligi tiklangan holda tiklash yengil yigʻishtiriladigan materialdan bajarilishi shart. 360. Kabel kanallarining devorlaridan transformator va moyli reaktorlarning moy qabul qilgichlaridan bortli toʻsiqlar sifatida foydalanish (moslashtirish) taqiqlanadi. 361. Boshqaruv, himoya va avtomatika shkaflariga kiruvchi kabel liniyalari, shuningdek, transformatorlardagi shohobchalanish (birikish) qutilari suvga chidamli yonmaydigan materiallar yordamida astoydil zichlanishi shart. 362. OTQdagi transformatordan, moyli reaktorlardan va uzgichlardan moy qabul qilish uchun avariyaviy moy sigʻimi yilda kamida 2-marta, shuningdek, yomgʻir koʻp yogʻganda, qor eriganda va yongʻin oʻchirilganda tekshirilishi shart. Moyning statsionar sath oʻlchagichlari ishga yaroqli holatda saqlanishi shart. 363. Transformator va moyli reaktorlarda jihozlangan yongʻinni avtomatik ravishda oʻchirish statsionar qurilmalari texnik soz holatda saqlanishi va loyiha talablariga muvofiq boʻlishi shart. Ushbu qurilmalarning quvu roʻtkazgich tizimi va berkituvchi armaturasi qizil rangga boʻyalishi shart. 364. Yongʻinni avtomatik ravishda oʻchirish statsionar qurilmasining ishlashini va transformator yoki moyli reaktorda sodir boʻlishi mumkin boʻlgan yongʻinni oʻchiruvchi tarkibni (suv, koʻpik) purkagichlar orqali purkash toʻliqligini tekshirish ularning mumkin boʻlgan texnologik toʻxtatilishida (8 soat va undan koʻp muddatga), shuningdek, yuqori kuchlanishli uskunalarida taʼmirlash amalga oshirilganidan keyin oʻtkazilishi shart. Sinov natijalari tezkor jurnalga, aniqlangan kamchiliklar esa uskunaning nuqson va nosozliklari jurnaliga (kartotekasiga) yozib qoʻyiladi. 365. Transformatorning chiqindi gazlar va moylarni chiqaradigan quvurining ogʻzi (30 m dan yaqin) oʻrnatilgan uskunalar va inshootlar yaqinida, shuningdek, xodimlarning oʻtish yoʻllariga qaratilgan boʻlmasligi shart. Kerak boʻlgan taqdirda himoya qalqonlari oʻrnatiladi. 366. Chiqarib tashlovchi quvurning materiali va membrana tuzilmasi texnik talablarga mos kelishi shart. Ularni ishlab chiqaruvchi zavod koʻzda tutmagan materialdan tayyorlash taqiqlanadi. Transformatorni koʻzdan kechirishda membrananing butunligini nazorat qilish imkoniyati taʼminlangan boʻlishi shart. 367. Transformator, moyli reaktor va uzgichlar osti va atrofidagi shagʻal yotqizilgan joyda yoki moy qabul qilgichda yangi moy tomchilari payqalganda ularning paydo boʻlishi sabablarini aniqlash hamda bartaraf qilish va ishlayotgan moy bilan toʻldirilgan uskunalarning xavfsizlik talablariga rioya qilgan holda yangi moy tushishining oldini olish (flanetslarni tortish, yoriqlarni kavsharlash va boshqalar) choralari koʻrilishi shart. 368. Transformatorda (moyli reaktorda) yongʻin yuzaga kelganda, u barcha kuchlanishli tarmoqlardan va yerga ulash tizimidan uzib qoʻyilishi shart. Shundan soʻng yongʻinni avtomatik ravishda oʻchirish statsionar qurilmasini (agar mavjud boʻlsa) ishga tushirishga ruxsat etiladi. Xodimlar yongʻin-qutqaruv boʻlinmalarini chaqirishi va keyinchalik yongʻin oʻchirish tezkor rejasi boʻyicha harakat qilishlari shart. 369. Transformator yoki moyli reaktorda yongʻin sodir boʻlgan vaqtda korpusdan moyni toʻkish taqiqlanadi, chunki bu olovning tarqalishiga va yongʻinni oʻchirish qiyinlashishiga olib keladi. 370. Yongʻin-qutqaruv texnikasi oʻrnatiladigan joylar ularni yerga ulash tizimi bilan jihozlangan va koʻrsatkich belgilari bilan taʼminlangan boʻlishi shart. Yongʻin-qutqaruv texnikasini yerga ulash joylari energetika obyekti mutaxassislari, obyektning yongʻin xavfsizligini taʼminlashni tashkil etish boʻlimi (mavjud boʻlmagan taqdirda) hududiy Favqulodda vaziyatlar boshqarmasi xodimlari bilan birgalikda aniqlanadi va yerga ulash belgilari qoʻyiladi. Bu belgilar obyektning yongʻin oʻchirish tezkor rejasida boʻlishi shart. 371. Agar loyihada koʻzda tutilgan yongʻinni avtomatik ravishda oʻchirish qurilmasining ishga tayyorligi toʻliq taʼminlanmagan boʻlsa, elektr stansiyalar va podstansiyalarda transformator va moyli reaktorlarni ishga tushirish taqiqlanadi. 372. Tashkilotlarning avtomatik yongʻinni oʻchirish qurilmalari bilan jihozlanishi zarur boʻlgan binolari, xonalari va inshootlari roʻyxati: 500 kV va undan yuqori kuchlanishli hamda quvvatidan qatʼi nazar transformatorlar va reaktorlar, shuningdek, 220 — 330 kV kuchlanishli birlamchi quvvati 200 MVA va undan yuqori boʻlgan transformatorlar; elektr stansiya va podstansiyalarning YOTQlarida va ichkari kirishga ega yopiq podstansiyalarning kameralarida oʻrnatilgan 63 MVA va undan yuqori quvvatli hamda 110 kV va undan yuqori kuchlanishli transformatorlar; gidroelektr stansiya binolari yonida oʻrnatilgan 110 kV va undan yuqori kuchlanishli, birlamchi quvvati 63 MVA va undan yuqori boʻlgan transformatorlar. 373. Tashkilotlarning yongʻinni avtomatik signalizatsiya qurilmasi bilan jihozlanishi zarur boʻlgan binolari, xonalari va inshootlari roʻyxati: maydoni 100 m2 va undan katta boʻlgan yopiq transformator ustaxonalari; elektr stansiyalardagi kuch transformatorlarining suv bilan moyni sovutadigan xonalari. 374. Akkumulyator batareyalari xonalarining eshiklarida “Akkumulyator xonasi”, “Yongʻindan xavfli”, “Olov bilan kirmang”, “Chekish taqiqlanadi” yozuvlari boʻlishi, shuningdek, zarur taqiqlovchi va ogohlantiruvchi xavfsizlik belgilari boʻlishi shart. 375. Akkumulyator batareyalarining asosiy va yordamchi xonalarida isitish tuzilmalari, yoritgichlar, ventilyatsiyaning elektr dvigatellari va elektr simlarini almashtirganda yoki taʼmirlashda EUTQga muvofiq portlash xavfi boʻlgan zonalarda ularni montaj qilish, oʻrnatish hamda ekspluatatsiya qilish talablari hisobga olinishi shart. 376. Akkumulyator batereyalari xonalarida havo tortuvchi va chiqaruvchi ventiyatsiyaning holati doimiy ravishda tekshirib turilishi shart. Ventilyatsiya zaryadlovchi tuzilma bilan blokirovka qilinadi va nominal ish rejimini taʼminlaydi. 377. Statsionar akkumulyatorlarni oʻrnatish uchun pollar va stellajlar EUTQ talablari va texnik shartlarga muvofiq boʻlishi shart. 378. Akkumulyator batereyalarini oʻrnatish, ekspluatatsiya qilish va taʼmirlash EUTQga va ishlab chiqaruvchi zavodning texnik hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi. 379. Akkumulyator batareyalarini rekonstruksiya qilishda xonalar ushbu xonalardan tashqarida joylashgan kalorifer tuzilmasi bilan isitilishi mumkin. Bunda ventilyatsiya kanallari orqali uchqun kirishiga qarshi tuzilmadan foydalaniladi. Akkumulyator xonalarida bugʻ yoki suv bilan isitish quvur oʻtkazgichlari payvandlash bilan biriktirilishi shart. Flanetsli birikmalar va ventillarni oʻrnatish taqiqlanadi. 380. Kislotali va ishqorli akkumulyatorlarni taʼmirlash va saqlash boshqa xonalarda amalga oshirilishi shart. 381. Akkumulyator xonalarida havo-gazli muhitni ventilyatsiya orqali tortish xonaning yuqori va pastki qismlariga tortish moslamalarini oʻrnatish orqali bajarilishi shart. Agar shift boʻrtib chiquvchi konstruksiyaga yoki qiyalikka ega boʻlsa, havo har bir boʻlinmadan yoki shiftning eng yuqori qismidan tortib olinishi koʻzda tutilgan boʻlishi shart. 382. Akkumulyator batareyalari xonalarini tabiiy yoritishda deraza oynalari xira yoki yemiruvchi muhitga chidamli oq yelimli boʻyoq bilan qoplangan boʻlishi shart. Akkumulyator batareyalari xonalariga kirish tambur orqali amalga oshirilishi kerak. Maishiy xonalardan kirish uchun foydalanishga ruxsat etilmaydi. Tamburning oʻlchami 1,5 m2 dan kam boʻlmasligi kerak. Tamburning eshiklari tashqariga ochiladigan boʻlishi va ichkaridan kalitsiz ochilishini taʼminlovchi oʻzi yopiladigan qulflar bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 383. Akkumulyator xonalarida kavsharlash lampasidan foydalanib ishlash batareyalarni zaryadlash toʻxtatilib, xona shamollatilganidan va havo muhiti tahlil qilingandan soʻng oʻtkazilishi shart. 384. Germetik statsionar qoʻrgʻoshinli akkumulyatorlarni ekspluatatsiya qilish jarayonida akkumulyatorlarning oldida, 1 metrdan kam masofada yongʻin chiqishi xavfi boʻlgan ishlarni bajarish taqiqlanadi. 385. Akkumulyator batareyalari xonalarida chekish, bir smenada zaruriyatdan ortiq kislota va ishqorlarni saqlash, maxsus kiyimni, begona narsalarni va yonuvchan materiallarni qoldirish taqiqlanadi. 386. Tashkilot hududidagi ombor binolariga bemalol kirish taʼminlangan boʻlishi shart. Ochiq omborlardagi materiallar va uskunalarni saqlash shtabellari orasida 5 metrdan kam boʻlmagan yongʻinga qarshi oraliqlar va yongʻin-qutqaruv avtomobillari oʻtishi uchun yoʻllar koʻzda tutilishi shart. 387. Ombor hududida quyidagilar taqiqlanadi: binolar, materiallar va uskunalarning shtabellari orasidagi oʻtish yoʻllarini va yongʻinga qarshi oraliqlarni yuklar bilan toʻsib qoʻyish, shuningdek, ularni qisqa vaqtga boʻlsa ham binolar oldida joylashtirish; oʻralgan qogʻozlar, idishlar va boshqa chiqindilarni yoqish; omborning yukni tushirish maydonchasida yuklarni va yuklash mexanizmlarini saqlash. 388. Ombor atrofidagi hududdan doimiy ravishda barcha yonuvchan chiqindilar, oʻrash qogʻozlari va axlatlar chiqarib tashlanishi shart. 389. Omborlarda moddiy boyliklarni saqlash qoidalariga rioya qilinishi shart, jumladan, yengil alangalanuvchi va yonuvchan suyuqliklar boshqa materiallardan alohida saqlanishi; loklar, boʻyoqlar va erituvchilar, gaz ballonlari va zaharli moddalar alohida saqlanishi lozim. Turli materiallar va uskunalar bir turdagi yonuvchanlik xususiyatlari (yonuvchan, qiyin yonuvchan) va ularga olovni oʻchirish vositalarini (suv, koʻpik va boshqalar) qoʻllash xususiyatlari boʻyicha taxlanishi va saqlash uchun guruhlarga ajratilishi shart. Darvozaning (eshikning) tashqi tomonida ushbu paragrafning 390-bandiga muvofiq xavfsizlik choralarining maʼlumotlar kartochkasi mahkamlab qoʻyilishi shart. 390. Xavfsizlik choralarining maʼlumotlar kartochkasi. Xavfsizlik choralarining maʼlumotlar kartochkasi yongʻin yuzaga kelganda odamlarning hayoti uchun xavf tugʻdiruvchi portlash va yongʻin chiqishi xavfi boʻlgan moddiy-tovar boyliklar saqlanayotgan ombor eshigining (darvozaning) tashqi tarafiga osib qoʻyiladi. 1-raqam. Suvni qoʻllamang! Quruq oʻt oʻchirish vositalarini (kukunli) qoʻllang. 2-raqam. Suv oqimini qoʻllang. 3-raqam. Purkalgan suvni qoʻllang. 4-raqam. Koʻpik yoki xladon asosli tarkibni qoʻllang. 5-raqam. Moddalarning oqova suvlarga va suv havzalariga tushishining oldini oling. P-harfi. Faqat yongʻinda nafas olish apparati va himoya qiluvchi qoʻlqoplar zarur. E-harfi. Odamlarni evakuatsiya qilish zarur. Xavfsizlik choralari kodi saqlanayotgan mahsulotlar, materiallar va moddalarning yongʻin xavfsizligini xarakterlovchi texnik hujjatlari oʻrganilgandan keyin mahalliy yongʻindan qoʻriqlash xizmati bilan kelishuvga koʻra maʼmuriyat tomonidan toʻldiriladi. Xavflilik belgisi mahsulotlar, moddalar va materiallar tavsifidan kelib chiqqan holda oʻrnatiladi. Ular yongʻinga, portlash, zaharlanish, radiaktiv nurlanish va boshqa omillarga nisbatan xavfli. Xavflilik belgisi sariq rangli hoshiyali va simvolik qora rangni ifodalovchi teng yonli uchburchakdan iborat boʻlishi shart. Ehtiyot boʻling! Yengil alangalanuvchi moddalar. Ehtiyot boʻling! Portlash xavfi mavjud. Ehtiyot boʻling! Oʻyuvchi moddalar. Ehtiyot boʻling! Zaharli moddalar. Ehtiyot boʻling! Elektr kuchlanish. Ehtiyot boʻling! Radioaktivlik. Boshqa belgilar ham qoʻllaniladi. Maʼlumotlar kartochkasida yonuvchan materiallar tonna va gazli ballonlar dona hisobida, ularning yonuvchanligiga bogʻliq boʻlmagan holda saqlash uchun mumkin boʻlgan maksimal miqdori koʻrsatiladi. 391. Yertoʻla yoki sokol qavatlarda joylashgan ombor xonalarining kamida ikkita chiqish joyiga yoki bitta chiqish joyi va derazaga ega boʻlishi lozim, bunda odamlarni birinchi qavatga evakuatsiya qilish, shuningdek, yongʻin oʻchirish vositalarini olib kirish uchun imkoniyat boʻlishi shart. 392. Omborxonalardagi stellajlar, odatda, metaldan yasalgan boʻlishi shart. Ombor xonalari ichidagi barcha yogʻoch konstruksiyalarga, jumladan, yogʻoch stellajlarga olovdan himoyalash tarkibi bilan ishlov berilgan boʻlishi shart. 393. Alohida binolarda idora xonalarini joylashtirish imkoniyati boʻlmaganda, ularni omborlarda joylashtirishga ruxsat beriladi. Idora xonalari olovga chidamliligi 0,75 s dan kam boʻlmagan yonmaydigan materiallardan iborat, hamma tomoni berk toʻsiqlar va qoplamalar bilan toʻsilgan hamda tashqariga alohida chiqish joyiga ega boʻlishi kerak. 394. Omborlar va idora xonalari, odatda, markazlashtirilgan holda isitilishi shart. Xonalarni isitish uchun elektr isitish asboblarining statsionar qurilmasi (RBE-1 va shunga oʻxshash) qoʻllanilishi mumkin. 395. Yoritgichlardan saqlanayotgan yonuvchi materiallar va mahsulotlargacha boʻlgan masofa 0,5 m dan kam boʻlmasligi shart. Yoritgichlarga maxsus shisha plafonlar (qalpoqlar) kiygizilgan boʻlishi shart. 396. Tushirilgan materiallar va uskunalar darhol doimiy saqlash joylariga olib qoʻyilishi shart. 397. Omborxanalardagi stellajlarda saqlanmaydigan tovarlar shtabellarga taxlanishi shart. Ombor eshik oʻrinlarining qarshisida, odatda, eshik kengligiga teng, lekin 1 m dan kam boʻlmagan kenglikda oʻtish joyini qoldirish zarur. 398. Stellajlar, shtabellar orasidagi oʻtish kengligi, shuningdek, stellajlar, shtabellar va devor orasidagi masofa 0,8 m dan kam boʻlmasligi shart. 399. Omborxonalarda quyidagilar taqiqlanadi: chekish va ochiq olovdan foydalanish; turli material va uskunalarni isitish asboblaridan 1 m dan kam masofada saqlash; tranzit oʻtuvchi kommunikatsiyalarni oʻtkazish (kabellar, gaz quvur oʻtkazgichlar, bugʻ va suvni quvurlari va boshqalar); stellajlar, shtabellar orasidagi oʻtish joylarida, shuningdek, stellajlar, shtabellar va ombor devorlari orasida, hattoki vaqtincha turli materiallarni saqlash. 400. Omborxonalarda katta miqdorda moddiy-tovar boyliklar saqlanganda, odatda, amaldagi omborxona maydoni 1500 m2 gacha yongʻinga qarshi devorlarni oʻrnatish bilan chegaralanishi shart. Ushbu devorlarda turli oʻtish joylarining boʻlishi taqiqlanadi. 401. Ombor yopilishidan oldin javobgar shaxs barcha xonalarni aylanib chiqishi, elektrni oʻchirishi va omborni qulflashi shart. Omborni qoʻriqlash uchun topshirishda xonalarni koʻrikdan oʻtkazish qoʻriqlash xodimi bilan birgalikda oʻtkazilishi shart. Koʻrik natijalari quyidagi maxsus jurnalga yozib qoʻyiladi: Xonalarning nomlanishi Koʻrik sanasi va vaqti Koʻrik natijalari Koʻrik oʻtkazayotgan shaxs FIO, lavozimi Koʻrik oʻtkazayotgan shaxs imzosi Izoh 1 2 3 4 5 6 402. Kuchlanishni uzish (avtomat, rubilnik va boshqalar) uchun oʻchiruvchi tuzilma ombor xonalaridan tashqaridagi yonmaydigan devorda, yonuvchan va qiyin yonadigan ombor xonalari uchun alohida turuvchi tayanchda joylashtirilishi shart. 403. Hududda va omborxonalarda koʻrinarli joylarda taqiqlovchi va ogohlantiruvchi belgilar oʻrnatilishi shart. 404. Tashkilotlarda yongʻinni avtomatik oʻchirish qurilmalari bilan jihozlash zarur boʻlgan bino, xona va inshootlarning roʻyxati: maydoni 1000 m2 va undan koʻp boʻlgan yogʻochni qayta ishlash va tara sexlari xonalari; maydoni 1000 m2 va undan koʻp boʻlgan yonuvchan materiallar va uskunalarni oʻrash hamda ochish xonalari; maydoni 1000 m2 va undan koʻp boʻlgan yogʻoch mahsulotlarni saqlaydigan omborning ichidagi xonalar; maydoni 500 m2 va undan koʻp boʻlgan gummalash va vulkanizatsiya qilish xonalari. 405. Tashkilotlarda yongʻinni avtomatik signalizatsiya qurilmalari bilan jihozlash zarur boʻlgan bino, xona va inshootlarning roʻyxati: maydoni 100 dan 1000 m2 gacha boʻlgan yogʻochni qayta ishlash va tara uchastkalari xonalari; maydoni 100 dan 1000 m2 gacha boʻlgan yonuvchan materiallar va uskunalarni oʻrash hamda ochish xonalari; maydoni 100 dan 1000 m2 gacha boʻlgan yogʻoch materiallarni saqlaydigan omborning sex ichidagi xonalari; maydoni 100 dan 500 m2 gacha boʻlgan gummalash va vulkanizatsiya qilish xonalari. 406. Loklar, boʻyoqlar oliflar, turli erituvchilar (bir xil turdagi mahsulot saqlanganda) zich yopiladigan qopqoqli metall bochkalarda, bankalarda va boshqa sigʻimlarda omborning alohida xonalarida yoki boʻlinmalarida (bokslarida) saqlanishi shart. 407. Oʻz-oʻzidan alangalanish xususiyatiga ega metall kukunlar (alyuminiy kukuni, magniy kukuni va boshqalar) zich berkiladigan qopqoqli metall bankalarda quruq xonalarda saqlanishi shart. 408. Nitroloklar, nitroboʻyoqlar va erituvchilarni yertoʻla xonalarida saqlash taqiqlanadi. 409. Lok va boʻyoqlarni saqlash va berish portlash xavfi boʻlmagan ventilyatsiya va elektr yoritish bilan jihozlangan alohida xonalarda amalga oshirilishi shart. Loklar, boʻyoqlar va erituvchilarni quyish (qadoqlash) uchun maxsus qoʻl nasoslari, oʻlchagichlar va kichik mexanizatsiyalashgan boshqa vositalardan foydalanish shart. 410. Toʻkib yuborilgan olif, boʻyoq va lok zudlik bilan olib tashlanishi, toʻkilgan joylari esa tozalanishi shart. Artish materiallarini ombordan olib tashlash zarur. Omborxonalarda, jumladan, boʻyoq tayyorlovchi xonalarda polni qoplash uchun yonuvchan materiallardan foydalanish taqiqlanadi. 411. Nitrolok va nitroboʻyoqli bochkalarni ochish uchun ishqalanish va zarbda uchqun hosil qilmaydigan asboblar qoʻllanilishi shart. 412. Lok-boʻyoq materiallaridan boʻshagan idishlar, ushbu maqsadlarga moslashtirilgan va ventilyatsiyaga ega boʻlgan omborning alohida xonalarida (bokslarida) yoki ajratish bilan chegaralangan maydonchalarda saqlanishi shart. 413. Portlash va yongʻin xavfi mavjud materiallar va moddalar (loklar, boʻyoqlar, erituvchilar, kimyoviy moddalar va boshqalar) saqlanayotgan ombor yoki xonalar (boks) darvozalari (eshiklari)ning tashqi tarafiga ushbu Asosiy talablarning 390-bandida koʻrsatilgan tegishli xavfsizlik choralari belgilari osib qoʻyilgan boʻlishi shart. 414. Havo, suv, yonuvchan moddalar bilan aloqada oʻz-oʻzidan yonishga moyil yoki portlash xavfi mavjud aralashma hosil qilish xususiyati bor kimyoviy reaktivlar bunday aloqaga imkon bermaydigan idishlarda va maxsus xonalarda saqlanishi shart. 415. Yongʻin paytida erish xususiyatiga ega boʻlgan kimyoviy moddalar saqlanayotgan xonalarda eritmaning erkin oqishini cheklash uchun chora-tadbirlar (toʻsiqlar, baland ostonalar, chuqurchalar va boshqalar) koʻzda tutilgan boʻlishi shart. Kislotalar saqlanayotgan omborlarda (boʻlinmalarda) neytralizatsiya qilish uchun tayyor boʻr, ohak, sodalar eritmalari mavjud boʻlishi shart. 416. Omborxonalarda birlamchi yongʻin oʻchirish vositalari kirish joylarida oʻrnatilgan boʻlishi shart. Yongʻinni oʻchirish vositalariga oʻtish joylari va ostonasini toʻsib qoʻyish (hatto vaqtincha) taqiqlanadi. 417. Kuchli taʼsir qiluvchi zaharli moddalar (keyingi oʻrinlarda — KTQZM) amaldagi ular uchun maxsus qoidalar va Elektr stansiyalar va issiqlik tarmoqlaridagi issiqlik mexanik uskunalarini ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik texnikasi qoidalarining talablariga muvofiq saqlanishi shart. 418. Nitrat va sulfat kislotalarini saqlashda ularning yogʻoch, pichan va boshqa kelib chiqishi organik moddalar bilan birga saqlanishi bartaraf qilinishi shart. 419. Havo beruvchi — tortuvchi ventilyatsiya nosoz holatda boʻlganda lok-boʻyoq materiallari saqlanadigan omborxonalarni ekspluatatsiya qilish taqiqlanadi. 420. Tashkilotlarning yongʻin oʻchirishning avtomatik qurilmalari bilan jihozlanishi zarur boʻlgan binolari, xonalari va inshootlari roʻyxati: sexlar xonalari: maydoni 500 m2 va undan koʻp boʻlgan YEAS va YOS qoʻllanadigan boʻyash, detal va buyumlarni shimdirish hamda loklash, boʻyoq tayyorlash xonalari. Maydoniga bogʻliq boʻlmagan, toʻsiqlar bilan ajratilmagan ana shunday uchastkalar; maydoni 500 m2 va undan koʻp boʻlgan yuqori kuchlanish apparaturalarini va transformatorlarni izolyatsion-shimdirish va loklash hamda moy quyish va sinash elektr taʼmirlash sexlari xonalari; maydoni 500 m2 va undan koʻp boʻlgan detallar, uzellar va tayyor mahsulotlarni yonuvchan moddalarni qoʻllab konservatsiya va raskonservatsiya qilish xonalari; maydoni 500 m2 va undan koʻp boʻlgan yonuvchan suyuqliklarni nasoslar yordamida bir joydan ikkinchi joyga uzatish xonalari. 421. Tashkilotlarning yongʻinni avtomatik signalizatsiya qurilmalari bilan jihozlanishi zarur boʻlgan binolari, xonalari va inshootlari roʻyxati: maydoni 100 m2 va undan koʻp boʻlgan elektr stansiya va podstansiyalarning moy bilan toʻldirilgan kabellari uchun qoʻshimcha moy bilan taʼminlovchi tuzilmalar xonalari; issiqlik elektr stansiyalari, shuningdek, tuman qozonxonalarining doimiy xodimlar ishlamaydigan mazut nasoslari, dizel yoqilgʻisi nasoslari xonalari va moy apparati xonalari; maydoni 100 dan 500 m2 gacha boʻlgan boʻyash, detal va buyumlarni shimdirish va loklash, YEAS va YOS qoʻllaniladigan boʻyoq, lok va yelim tayyorlash sexlarining xonalari hamda lok-boʻyoq materiallarini nasos orqali bir joydan ikkinchi joyga uzatish sexlari; maydoni 100 dan 500 m2 gacha boʻlgan detallarni, uzellarni va tayyor mahsulotlarni yonuvchan moddalarni qoʻllab konservatsiya va raskonservatsiya qilish xonalari; maydoni 100 dan 500 m2 gacha boʻlgan yonuvchan suyuqliklarni nasoslar yordamida bir joydan ikkinchi joyga uzatish xonalari. 422. Ballonlarni saqlash uchun moʻljallangan yopiq omborlar yonmaydigan qurilish konstruksiyalaridan qurilgan bir qavatli binolardan iborat boʻlishi shart. Ochiq maydonlarda ballonlar atmosfera yogʻingarchiliklari va quyosh nurlari taʼsiridan himoyalash uchun peshayvon ostida saqlanishi shart. Ochiq maydonchalar toʻsilgan boʻlishi kerak. 423. Ballon omborxonalarida boshqa material va uskunalarni saqlashga, shuningdek, gaz ballonlarini umumiy omborlarda birgalikda joylashtirishga ruxsat berilmaydi. 424. Ballonli omborlarning pollarini qoplash uchun yonadigan materiallarni qoʻllash taqiqlanadi. Omborxonalarning pollari tekis, yuzasi sirpanmaydigan, yonuvchi gaz ballonlari uchun omborxonalar pollarining yuzasi biron-bir predmet unga urilganda uchqun chiqarmaydigan materialdan boʻlishi lozim. 425. Zaharli gazli (xlorli va boshqalar) ballonlar maxsus yopiq xonalarda saqlanishi shart. Ularni oʻrnatish tegishli talablar va Elektr stansiyalari va issiqlik tarmoqlarining issiqlik mexanik uskunalarini ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik texnikasi qoidalarining talablari bilan tartibga solinadi. 426. Yonuvchan gazli ballonlar saqlanadigan omborlarning elektr yoritish tizimi portlashdan himoyalangan boʻlishi shart. Elektr taʼminoti tizimini oʻchirib-yoqish moslamalari (avtomatlar, oʻchirgichlar va boshqalar), yoritish armaturalari va saqlagichlar tashqariga chiqarilgan boʻlishi shart. 427. Omborxonalarning tabiiy yoki sunʼiy ventilyatsiya tizimi doimiy ravishda ishga tayyor holda saqlanishi shart. Yonuvchan gaz ballonlarini yopiq omborlarda nosoz ventilyatsiya tizimi bilan saqlash taqiqlanadi. 428. Toʻldirilgan ballonlar ventillarini ehtiyot qiluvchi qalpoqlar bilan yopilgan holda vertikal holatda saqlanishi shart. Buning uchun ochiq va yopiq omborlar ballonlarni tushib ketishdan saqlash uchun panjara yoki toʻsiqlar bilan jihozlanadi. Toʻldirilgan va boʻsh ballonlar alohida-alohida saqlanishi shart. 429. Ochiq maydonchalarda ballonlarni saqlashda gorizontal qatorlar bilan orasiga arqondan, yogʻoch toʻsinli yoki rezinali qistirmalar qoʻygan holda shtabellarga taxlashga ruxsat beriladi. Ballonlarga ikkitadan arqonli yoki rezinali halqalarni kiydirishga ruxsat beriladi. Ballonlarni vertikal va gorizontal saqlash konteynerli (paketli) boʻlishi mumkin. Ballonlarni gorizontal saqlashda shtabelda qatorlarning soni beshtadan koʻp boʻlmasligi (balandligi boʻyicha) shart, barcha ballonlarning ventillari esa bir tarafga qaratilgan boʻlishi shart. 430. Xonalarni isitish faqat markazlashtirilgan (bugʻli yoki suvli) boʻlishi shart. Isitiladigan xonalarda saqlanadigan gazli ballonlar isitish radiatorlaridan 1 m dan kam boʻlmagan masofada, boshqa issiqlik tarqatuvchi intensiv manbadan va ochiq olovli oʻchoqdan (taʼmirlash ishlari paytida) — 5 m dan kam boʻlmagan masofada boʻlishi shart. 431. Bir xonada portlash xavfi mavjud aralashma hosil qilishi mumkin boʻlgan kislorodli, yonuvchan gazli va gazli ballonlarni saqlash taqiqlanadi. 432. Kislorodli ballonlarni saqlash va tashishda ularga moyning tushishi va kislorodli ballonlar armaturasi moylangan materiallarga tegishi bartaraf qilinishi shart. 433. Siqilgan gazli ballonlarni saqlashda va tashishda saqlagich qalpoqlari ballon ventilining zarbidan himoya qilish uchun burab yopilgan boʻlishi shart. 434. Kislorod va yonuvchan gazlar uchun boʻsh va toʻliq ballonlar bilan ishlaganda yongʻin xavfsizligi talablariga toʻliq rioya qilinishi shart. 435. Ballonli omborlarning atrofidagi 50 m radiusda bitum qaynatish, gulxanlar yoqish va yonuvchan materiallarni saqlash taqiqlanadi. 436. Portlash va yongʻin xavfi mavjud ballonlar mavjud omborlar tashkilotning chaqmoqdan himoya zonasida joylashtirilishi shart. Agar ushbu shartlarni bajarish imkoniyati boʻlmasa, alohida chaqmoqdan himoya qilish chorasi koʻrilishi zarur. 437. Mazkur Asosiy talablar buzilishida aybdor shaxslar qonunchilikka muvofiq javob beradi. Material Minimal olovga chidamlilik 0,75 s da kabel trassalarini zichlashning minimal qalinligi, mm hisobida Mahsulot turi, ularning oʻlchamlari, mm hisobida Zichlash materialining asosiy vazifasi Izoh 1 2 3 4 5 Bazaltli superyupqa tola 250 Shishagazlamadan paketlar 250X150X30, tola Kabel oʻtkazish davrida kabel trassalarini koʻp marotaba zichlash, doimiy zichlash Yon yuzalarni qalinligi 5 mm dan kam boʻlmagan olovga chidamli materiallar bilan qoplash tavsiya qilinadi Mullitkremli tola (TU 34 — 62-BO-URSP-86) 250 Xuddi shunday Xuddi shunday Xuddi shunday Penoasbest LPA-21 (TU 11 — 74 — 81) 250 Plita 250X200X40 300X200X40 Xuddi shunday Xuddi shunday Vermikulit (TU 21 — 25 — 73 — 87) 250 Shishagazlamadan paketlar 250X150X30 trubkalar 250X20 Xuddi shunday Xuddi shunday Olovga chidamli tarkib OCHT (KAMYUM usuli boʻyicha) yoki FK-75 markali peno-plast (TU 09.049 — 86) 200 --- Kabel trassalarini doimiy zichlash --- Sement-qumli qorishmalar (sement markasi 200 dan yuqori boʻlmagan) 1:10 nisbatda va qorishma markasi 10 dan koʻp boʻlmagan 200 --- Kabel trassa-larini doimiy zichlash --- Sement-loyli-qumli qorishmalar (sement markasi 200 dan yuqori boʻlmagan) 1:1,5:11 nisbatda va qorishmamarkasi 10 dan koʻp boʻlmagan 200 --- Xuddi shunday --- Loy-qumli qorishmalar 1:3 nisbatda 200 --- Xuddi shunday Yon yuzalarni qalinligi 5 mm dan kam boʻlmagan olovga chidamli materiallar bilan qoʻshimcha qoplash tavsiya qilinadi Gipsoperlit qorishmalar 1:12 nisbatda 200 --- Xuddi shunday --- Polistop va poliplast 200 --- Xuddi shunday Surish uchun eksport boʻyicha uskuna bilan birga keltiriladi Yoʻl-yoʻriq berish sanasi Yoʻl-yoʻriq berilayotgan shaxsning FIO Yoʻl-yoʻriq berilayotgan shaxsning lavozimi Yoʻl-yoʻriq berilayotgan shaxs yuborilayotgan ishlab chiqarish boʻlinmasi Yoʻl-yoʻriq bergan shaxsning FIO, lavozimi Imzolar Yoʻl-yoʻriq beruvchi Yoʻl-yoʻriq berilayotgan 1 2 3 4 5 6 7 T/r Yoʻl-yoʻriq oʻtkazish sanasi Yoʻl-yoʻriq berilayotgan shaxsning FIO Yoʻl-yoʻriq mavzusi Yoʻl-yoʻriq berilayotgan shaxsning lavozimi yoki kasbi Yoʻl-yoʻriq bergan shaxsning FIO, lavozimi Yoʻl-yoʻriq berilayotgan shaxsning imzosi 1 2 3 4 5 6 7 Kuchlanishi, kV Elektr qurilmagacha boʻlgan xavfsiz masofa Oʻt oʻchirgichlar turi 10 gacha 1 metrdan kam emas Karbonat kislotali 1 gacha 1 metrdan kam emas Kukunli 0,4 gacha 1 metrdan kam emas Xladonli Sana Tekshirilayotgan uskunalar va suv manbaining nomlanishi Aniqlangan kamchiliklar Tekshirishda qatnashayotgan shaxslarning FIO, lavozimi va imzosi Kamchiliklarni bartaraf qilish boʻyicha qabul qilingan choralar va muddatlar Kamchiliklarni bartaraf qilishga javobgar shaxslarning FIO, lavozimi va imzosi 1 2 3 4 5 6 Qurilma turi ___________________________________________________________ Qurilma montaj qilingan sana ____________________________________________ Himoya qilinayotgan obyekt _________________________________________________ Sana Texnik xizmat koʻrsatish turi Qurilmaning texnik holati. Kamchiliklar Texnik xizmat koʻrsatgan va taʼmirlashni oʻtkazgan shaxsning FIO, lavozimi Qurilmani ekspluatatsiya qilish boʻyicha javobgar shaxsning imzosi 1 2 3 4 5 Energetika tashkilotining xonalari, inshootlari va qurilmalarining nomlanishi Himoya qilinayotgan maydon yoki qurilmaning birligi Oʻt oʻchirgichlar Qoʻshimcha yongʻin oʻchirish vositalari T/r Koʻpikli va suvli, sigʻimi, l Kukunli, sigʻimi, l Xla-donli, sigʻimi,l Karbonat kislotali, sigʻimi, l Qurama (aralash) koʻpik, kukun, sigʻimi, l Qumli quti, 0,5 m3sigʻimli Asbestli mato yoki namat 2x2 m 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 10 100 2 5 10 100 2(3) 2 5(8) 25 80 100 Yoqilgʻi uzatish binolari va inshootlari 1. Vagonni toʻkadigan xonalar Xona 2++ - - 2++ - - - - 2+ - - - - - 2. Transporter tuzilmalarining yuritmalari xonalari Yuritma uzellari 2++ - - 1++ - - - - 2+ - - - - - 3. Koʻmir, torf, slanets toʻkish uzellari, yopiq transport galereyalari Ikkita transporterni toʻkish uzeli 2++ - - 2+ - - - - - - - - - - 4. Yanchish xonalari Ishlab chiqarish xonalari 2++ - - 2+ - - - - 2+ - - - - - 5. Transporterli va bunker usti galereyalari 100 m 2++ - - 2+ - - - - - - - - - - 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 6. Mazut nasos stansiyalari 200 m2 2++ 1+ 4+ 2++ - 1+ - 2+ 2+ - - - 1++ - 7. Boshqaruv shchiti xona - - 2+ 2+ - - - 2+ 2++ 1++ - - - - 8. Toʻkish estakadalari Bir yoʻlning uzunligi 50 m 2++ - - - - - - - - - - - 1++ 1+ Qozonxona boʻlinmalari 9. Qozonning mahalliy issiqlik shchitlari Shchit - - 2+ - - - - 2+ 2++ 1+ - - - 10. Bunker-deaeratorli boʻlim 800 m2 (yoki alohida xona) 2++ - - 2+ - - - - - - - - - - 11. Chang tayyorlash tegirmonlari Ikkita tegirmon 4++ - - 1+ - - - - 1+ - - - - - 12. Qozon agregatli xonalar Ikkita qozon qurilmalari (xizmat koʻrsatishning asosiy belgisi) 4++ - - 2++ 2+ 1+ - 2+ 1++ 1+ 1+ 1+ 2++ - Mashina boʻlimi 13. 100 MVt gacha quvvatli turbo- belgi + 8 2++ 1++ - 2+ 2+ 1+ - 2+ 1+ 1++ 1+ 1+ 1++ - generatorlar belgi 0 m 4++ 1+ - 2+ 2+ 1++ - - 1+ 1+ - 1+ 2++ - 14. 100 — 300 MVt quvvatli belgi 8 — 12 2++ 2++ - 2++ 2+ 2+ - 2+ 2+ 1+ 1++ 1+ 1++ - turbogeneratorlar belgi 0 m 4++ 2++ - 2++ 2+ 2++ - 2+ 2+ 1++ 1+ 1+ 2++ - 15. 500 MVt va yuqori quvvatli belgi 12 — 15 m 2++ 2++ - 2++ 2+ 2++ - - 4+ 1+ 1++ 1+ 1++ - turbogeneratorlar belgi0 m 4++ 2++ - 2++ 2+ 2++ - - 4+ 2+ 1++ 1+ 2++ - 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 16. 100 MVt gacha quvvatli gidro-generatorlar Xizmat koʻrsatishning asosiy belgisi - 2+ - 1++ 1+ 1+ - - 1++ 2+ 1++ 1+ - - 17. 100 dan 500 MVtgacha quvvatli gidrogeneratorlar Xuddi shunday 4 agregatga - 2+ - 1++ 2+ 1++ - - 1++ 2+ 1++ 1+ - - 18. 500 MVt va yuqori quvvatli gidro-generatorlar Xuddi shunday 4 agregatga - 2+ - 2++ 2++ 1++ - - 2++ 1++ 1++ 2+ - - 19. Montaj qilish maydonchasi xona 4++ 2++ - 2+ 2+ 2++ - - - - - 2+ 2++ - 20. Gidrogeneratorlarga xizmat koʻrsatuvchi texnik qavat Toʻrtta agregat 4++ 1++ - 2+ 2+ 1++ - - 4++ 2+ 1++ 2+ - - 21. Gidro va turbogeneratorlarning mahalliy boshqarish shchitlari Shchit - - 2+ 2+ 2+ - - 2+ 2++ 1++ 1+ - - - Taqsimlovchi tuzilmalar 22. Bosh boshqarish shchitlari Boshqaruv shchiti xonasi - - 2+ 2+ 2+ - - 4+ 4++ 1++ 1+ - - - 23. Blokli boshqaruv shchitlari Xuddi shunday - - 2+ 4+ 2+ - - 4+ 4++ 2++ 2+ - - - 24. Releli shchitlar panellari Xona - - 2+ 2+ 2+ - - 2+ 4++ 1++ - - - - 25. Kabelli qavatlar (yertoʻlalar) Xona - - 2+ - - - 2+ 2++ - - - - - - 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 26. Moyli uzgichlari bor RUSN KTT boshqaruv yoʻlaklari (koridor) Xona - - 2+ 2+ 2+ - - 2+ 2++ 1+ - - - - 27. Texnologik jarayonlarni boshqaruv tizimi ABT xonalari Xona - - - 2+ - - 2+ 4+ 2++ 1++ 1+ - - - Sinxron kompensatorlar 28. Havo va vodorod bilan sovutiladigan Agregat 2++ 1+ - 2++ 2+ 1+ - 2+ 1+ 1++ 1+ 1+ 1++ - Transformatorlar va moyli reaktorlar 29. Moyning miqdori 10 t gacha Transformator 2++ - - 2+ 2+ - - - - - - 1+ 1++ - 30. Moyning miqdori 10 t dan ortiq Transformator yoki bir fazali transformatorlar guruhi 2++ - - 2++ 2+ - - - - - - 1+ 1++ - Yordamchi xonalar va inshootlar 31. Moyni regeneratsiyalash va tozalash xonalari 800 m2 2++ 1+ 2+ 2++ 1+ - - - - - - 1+ 1++ - 32. Transformator ustaxonalari (transformatorlarni taʼmirlash va quritish) 800 m2 4++ 1+ 2+ 2++ 1+ 1++ - - 2+ - - 1+ 1++ - 33. Laboratoriyalar 50 m2 dan katta xona 2+ - 2+ 2++ 1+ - - 1+ 1+ 1+ - - - - 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 34. Aloqa punktlari 400 m2 - - 2+ 2+ 1+ - 2+ 2+ 2++ 1+ - - - - 35. Taʼmirlash ustaxonalari (sexlar) 800 m 2 2+ - 2+ 2++ 1+ - - 2+ 1+ - - - - - 36. Kimyoviy sexlar 800 m 2 2+ 1+ 2+ 2++ 1+ - - 2+ 1++ 1+ - - - - Minorali, koʻprikli, chorpoyali, peshtoqli va boshqa kranlar 37. Minorali, koʻprikli, chorpoyali, peshtoqli va boshqalar Kabina - - 1+ 1++ 1+ - - 1+ 1++ - - - - - Maʼmuriy-xizmat binolari 38. Maʼmuriy — xizmat binolari 50 mli yoʻlak 2++ - - 2+ 1+ - - - 2+ - - - - - Omborlar (moddiy) 39. Omborlar (moddiy) 400 m2 2++ 1+ - 2+ 2+ - 2+ 2+ 1+ - - - - Garajlar 40. Yopiq turadigan joyi 200 m2 1++ 1+ 2+ 2+ 1+ - - 2+ 1++ 1+ - - 1++ - 41. Ochiq turadigan joyi 10 ta avto-mashina 2+ - - 2+ 1+ - - - - - - - 1++ -