Qonun hujjatlarini tarqatish tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida
(law, 2026-05-07)

Qabul qilingan qonun hujjatlarining soʻzsiz va oʻz vaqtida bajarilishida normativ-huquqiy hujjatlarni oʻz vaqtida tarqatish, ijrochilarga va aholiga ularning mohiyati va mazmunini tushuntirishning samarali mexanizmlarini yaratish muhim ahamiyatga ega. Shu bilan birga, amalga oshirilayotgan chora-tadbirlarga qaramay, qonun hujjatlarini tarqatishning yaxlit tizimi shakllanmagan, normativ-huquqiy hujjatlarni, shu jumladan rasmiy tarqatmalarni ijrochilarga yetkazishning, tushuntirish ishlarini olib borishning tartibi va muddatlari hamda bu sohadagi nazorat oʻrnatilmagan. Fuqarolarni huquqiy xabardor qilish, asosan, anʼanaviy ommaviy axborot vositalari orqali qogʻoz koʻrinishida amalga oshirilmoqda, bu esa huquqiy axborotning toʻliqligi va erkin foydalanilishiga, uning oʻz vaqtida tarqatilishiga salbiy taʼsir koʻrsatmoqda. Bunda aholining ijtimoiy faol qatlamlari, shu jumladan, tadbirkorlar va yoshlarning axborotga boʻlgan ehtiyoj va soʻrovlari inobatga olinmayapti. Mavjud kamchiliklar mamlakatda olib borilayotgan islohotlarni amalga oshirish, jamiyatda qonun ustuvorligi va qonuniylik tamoyillari samaradorligiga salbiy taʼsir qilmoqda. Normativ-huquqiy hujjatlarni tarqatish tizimini tubdan takomillashtirish, ijrochilar va aholini qonun hujjatlarining mohiyati va ahamiyati haqidagi huquqiy axborot bilan taʼminlashning sifatini oshirish, ushbu sohadagi ishlarni tashkil etishga prinsipial yangi yondashuvlarni ishlab chiqish maqsadida: 1. Qabul qilingan normativ-huquqiy hujjatlarni, ularga kiritilgan oʻzgartirish va qoʻshimchalarni ijrochilarga oʻz vaqtida yetkazishni taʼminlash, ularning mohiyati va ahamiyatini tushuntirish, shuningdek tegishli qonun hujjatlari matnidan moneliksiz foydalanish imkonini yaratish va oʻz tarkibiy va hududiy boʻlinmalarida qonun hujjatlari normalarining bir xilda qoʻllanilishi ustidan doimiy nazoratni amalga oshirish vazirliklar, idoralar, xoʻjalik boshqaruvi organlari va mahalliy davlat hokimiyati organlarining muhim vazifalari etib belgilansin. 2. 2017-yilning fevralidan shunday tartib oʻrnatilsinki, unga koʻra: Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasiga kiritilayotgan qonun loyihalari matnlarida tegishli qonunlar qabul qilingandan keyin uning ijrosini tashkil etish, ijrochilarga yetkazish va aholi oʻrtasida mohiyati va ahamiyatini tushuntirishni tashkil etishga masʼul boʻlgan aniq davlat organlari, shu jumladan davlat boshqaruvi organlari koʻrsatilishi shart; hujjat nazoratni amalga oshirish yuklatilgan masʼul davlat organi yoki tashkiloti, shuningdek, mansabdor shaxslar tomonidan imzolangandan keyin, uni ijro etish, ijrochilarga yetkazish hamda mohiyati va ahamiyatini aholi oʻrtasida tushuntirish yuzasidan chora-tadbirlar rejasi tasdiqlanadi; normativ-huquqiy hujjatlar imzolangan kuni axborot-tahliliy materiallari bilan birga (normativ-huquqiy hujjatning konsepsiyasi bayon etilgan tushuntirish xati, oʻzgartirish va qoʻshimchalar tushuntirilgan holdagi taqqoslash jadvali) qogʻoz va elektron shaklda Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligiga yuboriladi; Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi bir kunlik muddatda normativ-huquqiy hujjatlarni va tegishli axborot-tahliliy materiallarni Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadigan roʻyxat boʻyicha barcha davlat organlari va tashkilotlariga elektron shaklda yetkazilishini taʼminlaydi; davlat organlari va tashkilotlari normativ-huquqiy hujjatlarning axborot-tahliliy materiallari asosida, qabul qilingan qonun hujjatlarini ijrochilarga yetkazish hamda mohiyati va ahamiyatini aholiga tushuntirish boʻyicha chora-tadbirlar amalga oshirilishini taʼminlaydi. 5. Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligining Qonun hujjatlarini turkumlash va huquqiy axborot boshqarmasi hamda Huquqiy targʻibot va huquqiy taʼlim boshqarmasi negizida: boshqaruv xodimlarining cheklangan umumiy soni 7 shtat birlik boʻlgan Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligining Yuridik taʼlim va sud-ekspertiza faoliyatini muvofiqlashtirish boshqarmasi tashkil etilsin. 7. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi, xalq deputatlari viloyatlar va Toshkent shahar Kengashlarida har yili tegishlicha Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi va uning hududiy boshqarmalarining huquqiy targʻibot va maʼrifatning ahvoli toʻgʻrisidagi axborotining eshitilishi amaliyotga joriy qilinsin. 8. Oʻzbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi (keyingi oʻrinlarda — Milliy baza)ga 2017-yilning 25-sentabridan normativ-huquqiy hujjatlar eʼlon qilinadigan rasmiy manba maqomi berilishi munosabati bilan: Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi huzuridagi “Adolat” milliy huquqiy axborot markazi davlat muassasasiga (keyingi oʻrinlarda — Markaz) qonun hujjatlarining Milliy bazada rasmiy nashr etilishini taʼminlash masʼuliyati yuklatilsin; Oʻzbekiston Respublikasi Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi ikki oy muddatda Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi hamda davlat organlari va tashkilotlari oʻrtasida qonun hujjatlarini tezkor tarqatish maqsadida himoyalangan aloqa kanallari (VPN) orqali idoralararo elektron hamkorlikni tashkil etsin; Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy sudi, Oliy sudiga Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy sudining, Oliy sud Plenumining qonun hujjatlarini qoʻllash masalalari yuzasidan tushuntirishlar berish toʻgʻrisidagi qarorlarini ular imzolangan kundan eʼtiboran bir kun ichida elektron shaklda Milliy bazaga joylashtirish uchun Markazga yuborish tavsiya etilsin; Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi Oʻzbekiston Respublikasi xalqaro shartnomalarining elektron versiyalarini ular kuchga kirgan kundan eʼtiboran bir kun ichida Milliy bazaga joylashtirish uchun Markazga yuborsin; Investitsiyalar boʻyicha davlat qoʻmitasi Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi va boshqa manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda Milliy baza doirasida eng koʻp talab qilinadigan normativ-huquqiy hujjatlar matnlarining ingliz tilidagi maʼlumotlar bankini yaratish, Milliy bazani takomillashtirish va Markazning moddiy-texnika bazasini mustahkamlash boʻyicha ishlarni moliyalashtirish uchun belgilangan tartibda texnik koʻmak (grantlar)ni jalb qilish masalasini ishlab chiqsin. 9. Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi normativ-huquqiy hujjatlarni tarqatish va huquqiy targʻibot tizimini takomillashtirish maqsadida adliya organlari va Markazning moddiy-texnika bazasini rivojlantirish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tasdiqlaydigan roʻyxatlarga koʻra olib kiriladigan, Oʻzbekiston Respublikasida ishlab chiqarilmaydigan uskuna, kompyuter va server texnikasi, texnik vositalar, dasturiy mahsulotlar va boshqa moddiy-texnika resurslari uchun 3 yil muddatga bojxona toʻlovlari (bojxona rasmiylashtiruvi yigʻimlaridan tashqari) toʻlashdan ozod etilsin. 10. Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi bir oy muddatda: normativ-huquqiy hujjatlarni tarqatishning taʼsirchan mexanizmlarini, ularni aholi oʻrtasida keng tushuntirish boʻyicha chora-tadbirlarni nazarda tutuvchi “Huquqiy axborotni tarqatish va undan foydalanishni taʼminlash toʻgʻrisida”gi qonun, shuningdek yangilangan Huquqiy targʻibot va maʼrifat boʻyicha davlat organlari ishlarini muvofiqlashtirish boʻyicha Idoralararo kengash toʻgʻrisidagi nizom loyihalarini Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga kiritsin; Oʻzbekiston matbuot va axborot agentligi, Elektron ommaviy-axborot vositalari milliy assotsiatsiyasi va Oʻzbekiston Milliy teleradiokompaniyasi bilan birgalikda ommaviy axborot vositalarining qabul qilinayotgan normativ-huquqiy hujjatlarning mohiyati va ahamiyatini yetkazish boʻyicha rolini yanada kuchaytirishni, qonun hujjatlariga mustaqil ekspertlar, mutaxassislar va aholining fikri va munosabatini aks ettiruvchi tahliliy tok-shoular, munozaralar, bahslar hamda qonun hujjatlari va huquqni qoʻllash amaliyotini keng muhokama qilishning boshqa zamonaviy shakllarini joriy qilishni nazarda tutuvchi Kompleks dasturni ishlab chiqsin va tasdiqlasin; huquqni muhofaza qiluvchi organlar va sudlarning ekspert tadqiqotlariga boʻlgan ehtiyojlaridan kelib chiqib, Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi huzuridagi X. Sulaymonova nomidagi Respublika sud ekspertizasi markazi hududiy boʻlinmalarining sonini koʻpaytirishga doir takliflar kiritsin; manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda qonun hujjatlariga ushbu qarordan kelib chiqadigan oʻzgartirish va qoʻshimchalar toʻgʻrisida takliflar kiritsin. 11. Mazkur qarorning ijrosini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A.N. Aripov va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining davlat maslahatchilari zimmasiga yuklansin. 1. M.M. Ikramov — Oʻzbekiston Respublikasi adliya vaziri, Kengash raisi 2. A.X. Saidov — Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining Demokratik institutlar, nodavlat tashkilotlar va fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari qoʻmitasi raisi, Inson huquqlari boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi Milliy markazi direktori, Kengash raisining oʻrinbosari 3. T.A. Madumarov — Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining Qonunchilik va sud-huquq masalalari boʻyicha qoʻmitasi raisining oʻrinbosari 4. K. Togʻayev — Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi raisining oʻrinbosari 5. B.A. Dehqonov — Oʻzbekiston Respublikasi Oliy xoʻjalik sudi raisining oʻrinbosari 6. I.J. Ergashxodjayev — Oʻzbekiston Respublikasi bosh prokurorining oʻrinbosari 7. lavozim boʻyicha — Oʻzbekiston Respublikasi ichki ishlar vazirining oʻrinbosari 8. R.S. Qosimov — Oʻzbekiston Respublikasi oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirining oʻrinbosari 9. U.I. Inoyatov — Oʻzbekiston Respublikasi xalq taʼlimi vaziri 10. M.M. Muratov — Oʻzbekiston Respublikasi madaniyat vaziri 11. A.X. Yunusov — Oʻzbekiston Matbuot va axborot agentligi bosh direktori 13. E.S. Kanyazov — Toshkent davlat yuridik universiteti rektori 14. B.A. Matlyubov — Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar akademiyasi boshligʻi 15. M.X. Hazratqulov — Oʻzbekiston Respublikasi Milliy axborot agentligi direktori 16. A.D. Xadjayev — Oʻzbekiston Milliy teleradiokompaniyasi direktori 17. F.F. Abduxolikov — Oʻzbekiston elektron ommaviy axborot vositalari milliy assotsiatsiyasi raisi 18. A.A. Abdullayev — Oʻzbekiston mustaqil bosma ommaviy axborot vositalari va axborot agentliklarini qoʻllab-quvvatlash va rivojlantirish jamoat fondi direktori 19. N.U. Kosimov — Respublika “Maʼnaviyat va maʼrifat” markazi rahbari 20. Sh.S. Javlonov — Respublika “Mahalla” xayriya jamgʻarmasi raisi 21. K.K. Kuranbayev — Oʻzbekiston Yoshlar ittifoqi Markaziy kengashi raisi Qabul qilinayotgan qonunlar va boshqa normativ-huquqiy hujjatlarning samaradorligi va natijadorligi, avvalo, ularning mohiyati va ahamiyatini ijrochilarga, huquqiy normalarning subyektlarga, shuningdek keng aholi qatlamiga va tadbirkorlik tuzilmalariga oʻz vaqtida yetkazishni taʼminlashga bogʻliq. Mustaqillik yillarida mamlakatda qonunlar va boshqa normativ-huquqiy hujjatlarni tarqatish, nashr etishni tashkil qilish, normativ-huquqiy hujjatlar matnlarini “Oʻzbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi”da lex.uz saytida joylashtirish boʻyicha ishlarning samaradorligini oshirishga qaratilgan salmoqli chora-tadbirlar amalga oshirildi. Shu bilan birga huquqiy axborotni tarqatish va huquqiy targʻibot oʻtkazishning amaldagi tizimini tanqidiy tahlil qilish bu sohada muayyan kamchiliklar mavjudligini koʻrsatdi. Xususan, qonun hujjatlarini, jumladan, rasmiy tarqatmalarni tarqatishning yagona mexanizmi va tartibi mavjud emas edi, normativ-huquqiy hujjatlar sharhlarsiz, konsepsiyasiz va boshqa axborot materiallarisiz nashr etilar, davlat organlarining huquqiy targʻibot boʻyicha faoliyatini samarali muvofiqlashtirish boʻyicha choralar belgilanmagan edi. Normativ-huquqiy hujjatlarni tarqatish tizimini tubdan takomillashtirish, qonun hujjatlarining mohiyati va ahamiyati toʻgʻrisida ijrochilar va aholini huquqiy xabardor qilish sifatini oshirish maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Qonun hujjatlarini tarqatish tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qarori qabul qilindi. Ushbu qaror bilan normativ-huquqiy hujjatlarni tarqatishning yagona tartibini oʻrnatish, bu sohada prinsipial yangi yondashuvlarni belgilash, yangi qabul qilinayotgan qonunlar ijrosini tashkil qilish mexanizmlarini mustahkamlash va ularning mohiyati va ahamiyatini aholi oʻrtasida tushuntirish nazarda tutilmoqda. Yangi qabul qilingan qonunlar, boshqa qonun hujjatlarini davlat organlari va boshqa tashkilotlarga toʻgʻridan-toʻgʻri ijro etish va amaliyotda qoʻllash uchun rasmiy tarqatma orqali yuborishning yagona tartibi va muddatlari belgilandi. Taʼkidlash joizki, bundan buyon tegishli qonunlar qabul qilingandan keyin uning ijrosini, ijrochilarga yetkazish va aholi oʻrtasida mohiyati va ahamiyatini tushuntirishni tashkil etishga masʼul boʻlgan davlat organlari Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasiga kiritilayotgan qonun loyihalari matnlarida koʻrsatiladi. Ushbu mexanizm yangi qabul qilingan qonunlarning samarali va oʻz vaqtida ijro etilishini taʼminlashga xizmat qiladi. Nazoratni amalga oshirish yuklatilgan masʼul davlat organi va tashkiloti hujjat imzolangandan keyin, uni ijro etish, ijrochilarga yetkazish hamda mohiyati va ahamiyatini aholi oʻrtasida tushuntirish boʻyicha chora-tadbirlar rejasini tasdiqlaydi. Yana bir yangilik, normativ-huquqiy hujjatni ishlab chiqish jarayonida tayyorlangan axborot-tahliliy materiallari bilan tanishish imkoniyati yaratilishidir. Bundan buyon qabul qilingan qonun hujjatlarining huquqiy mazmuni va ahamiyatini targʻib qilish ushbu axborot-tahliliy materiallari asosida amalga oshiriladi. Bu esa, oʻz navbatida, ularning mazmun-mohiyatini toʻliq yetkazishga, aholining huquqiy madaniyati va ongini oshirishga xizmat qiladi. Masalan, normativ-huquqiy hujjat loyihasini ishlab chiqish asosini, uning ahamiyatini, shuningdek, qabul qilinishidan kutilayotgan natija boʻyicha qisqacha maʼlumotni oʻzida aks ettirgan tushuntirish xati, oʻzgartirish va qoʻshimchalar tushuntirilgan holdagi taqqoslash jadvali Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasida ham eʼlon qilinadi. Yana muhim jihat shundan iboratki, Adliya vazirligi davlat organlari va tashkilotlarining normativ-huquqiy hujjatlarni tarqatish boʻyicha faoliyatini samarali muvofiqlashtiruvchi, uslubiy rahbarlik va nazorat qiluvchi vakolatli organ sifatida belgilanmoqda. Qaror bilan, shuningdek, qonun hujjatlarini tarqatish tartibi va muddatlari aniq bayon etilgan qonun hujjatlarini tarqatish, ularning mohiyati va ahamiyatini ijrochilar va aholiga tushuntirish sxemasi tasdiqlanmoqda. Adliya vazirligiga normativ-huquqiy hujjatlarni barcha davlat organlari va tashkilotlariga tezkor yetkazish vazifasi yuklatilmoqda. Bundan buyon barcha normativ-huquqiy hujjatlar imzolangan kuni axborot-tahliliy materiallari bilan birga qogʻoz va elektron shaklda Adliya vazirligiga yuboriladi, Adliya vazirligi esa bir kunlik muddatda normativ-huquqiy hujjatlarni va tegishli axborot-tahliliy materiallarni elektron shaklda Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilab beriladigan roʻyxat boʻyicha barcha davlat organlari va tashkilotlariga yetkazilishini taʼminlaydi. Shu bilan birgalikda, Adliya vazirligi yangi qabul qilingan hujjatlarni Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasiga bir kunlik muddatda joylashtiradi va har hafta Oʻzbekiston Respublikasining Qonun hujjatlari toʻplamida eʼlon qilib boradi. Qonunlarning mazmun-mohiyatini aholiga sifatli va samarali tushuntirish maqsadida targʻibot tadbirlari va tushuntirish ishlari masʼul davlat organlari tomonidan media-rejalar ishlab chiqish, huquqiy targʻibot boʻyicha guruhlar tuzish, turkum tele, radiokoʻrsatuvlar tashkil qilish, OAVda maqolalar, axborot materiallari eʼlon qilish va boshqalar orqali amalga oshiriladi. Bundan tashqari, qaror bilan Huquqiy targʻibot va maʼrifat boʻyicha davlat organlari ishlarini muvofiqlashtirish boʻyicha idoralararo kengashning yangi tarkibi hamda uning tarkibida huquqni muhofaza qiluvchi organlar, sudlar davlat boshqaruvi organlari, taʼlim muassasalari va boshqa tashkilotlarning vakillari kiritiladigan hududiy komissiyalari tashkil etilmoqda. Shu bilan birga, mazkur sohada vakillik organlarining rolini kuchaytirish maqsadida har yili Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati va xalq deputatlari Kengashlarida Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi va adliya boshqarmalarining normativ-huquqiy hujjatlarni tarqatish sohasidagi hisobotlarni eshitish amaliyoti yoʻlga qoʻyiladi. Qaror normativ-huquqiy hujjatlarni tarqatishning amaliy mexanizmlarini, shu jumladan, huquqiy axborotni taʼlim, axborot-kutubxona muassasalarida, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlarida majburiy tarqatishni, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, fuqarolik jamiyati institutlarining faol ishtirokida normativ-huquqiy hujjatlarning mazmun-mohiyatini tushuntirish choralarini amalga oshirish tartibini, mazkur sohada Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalari, Vazirlar Mahkamasi, Adliya vazirligi va boshqa davlat organlarining vakolat va javobgarliklarini nazarda tutuvchi “Huquqiy axborotni tarqatish va undan foydalanishni taʼminlash toʻgʻrisida”gi qonun loyihasini ishlab chiqishni nazarda tutadi. Shuningdek, Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasini takomillashtirish, xususan, eng koʻp talab qilinadigan normativ-huquqiy hujjatlar matnlarining ingliz tilidagi maʼlumotlar bankini yaratish boʻyicha choralar belgilanmoqda. Mazkur qaror ijrosini taʼminlash huquqiy axborotni zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalari yordamida tarqatish tizimini tubdan takomillashtirishga, ijrochilar va aholini qonunchilikning mazmun va mohiyati toʻgʻrisida huquqiy xabardor qilishning sifatini yanada oshirishga xizmat qiladi.