TIJORAT BANKLARI, KREDIT UYuShMALARI VA MIKROKREDIT TAShKILOTLARI TOMONIDAN BUDJETGA SOLIQLARNI HISOBLASh VA TOʻLASh TARTIBI TOʻGʻRISIDAGI NIZOMNI TASDIQLASh HAQIDA
(resolution, 2010-10-23)

Oʻzbekiston Respublikasi Soliq kodeksi, Oʻzbekiston Respublikasining “Davlat soliq xizmati toʻgʻrisida”gi, “Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida”gi, “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”gi, “Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida”gi, “Kredit uyushmalari toʻgʻrisida”gi va “Mikrokredit tashkilotlari toʻgʻrisida”gi qonunlariga muvofiq qaror qilamiz: 1. Tijorat banklari, kredit uyushmalari va mikrokredit tashkilotlari tomonidan budjetga soliqlarni hisoblash va toʻlash tartibi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi, Davlat soliq qoʻmitasi va Markaziy banki Boshqaruvining 2005-yil 25-apreldagi “Tijorat banklari va kredit uyushmalari tomonidan budjetga soliqlarni hisoblash va toʻlash tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi 42, 2005-36, 261-V-son qarori (2005-yil 16-iyun, roʻyxat raqami 1480 — Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2005-yil, 23-24-son, 175-modda) oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin. 3. Mazkur qaror Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kundan oʻn kundan keyin kuchga kiradi. Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasi Soliq kodeksi, Oʻzbekiston Respublikasining “Davlat soliq xizmati toʻgʻrisida”, “Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida”, “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”, “Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida”, “Kredit uyushmalari toʻgʻrisida” va “Mikrokredit tashkilotlari toʻgʻrisida”gi qonunlariga muvofiq, tijorat banklari, kredit uyushmalari va mikrokredit tashkilotlari tomonidan budjetga soliqlarning ayrim turlarini hisoblab chiqarish va budjetga toʻlashning oʻziga xos xususiyatlarini belgilab beradi. 1. Soliqlarni toʻlovchilar boʻlib mulkida, xoʻjalik yuritishida yoki operativ boshqaruvida mol-mulki boʻlgan va oʻz majburiyatlari boʻyicha ushbu mol-mulk bilan javob beradigan, shuningdek, mustaqil balans va hisob raqamiga ega boʻlgan tijorat banklari va ularning filiallari, kredit uyushmalari va ularning filiallari, mikrokredit tashkilotlari va ularning filiallari (keyingi oʻrinlarda — kredit tashkilotlari) hisoblanadi. 2. Soliqlar hamda davlat maqsadli jamgʻarmalari va budjetdan tashqari Maktab taʼlimi jamgʻarmasiga majburiy ajramatlarni hisoblab chiqarish va toʻlash umumbelgilangan tartibda mazkur Nizomda koʻzda tutilgan xususiyatlarni hisobga olgan holda amalga oshiriladi. 3. Soliqlarni hisoblash uchun kredit tashkilotlarining daromadlari va xarajatlari toʻlov vaqti hamda pulning kelib tushishi sanasidan qatʼiy nazar, ular qaysi davrga taalluqli boʻlsa, oʻsha hisobot davrida aks ettiriladi va quyidagilarga boʻlinadi: Kredit tashkilotlarining daromadlari: a) hisoblangan foizli daromadlar. Oʻzbekiston Respublikasi kafolati ostida berilgan kreditlar, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qaroriga asosan foizlarni toʻlash boʻyicha imtiyozli muddat berilgan kreditlar boʻyicha foizli daromadlar shartnomaga asosan olish muddati yetib kelmagunicha kredit tashkilotining soliqqa tortiluvchi daromadi sifatida koʻrilmaydi. b) foizsiz daromadlar, jumladan: vositachilik haqi va xizmatlar uchun toʻlovlardan olingan daromadlar; xorijiy valyutalardagi foyda; boshqa foizsiz daromadlar. Kredit tashkilotlarining xarajatlari: a) hisoblangan foizli xarajatlar. Oʻzbekiston Respublikasi kafolati ostida olingan kredit resurslari va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti hamda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qarori asosida berilgan imtiyozli kreditlar boʻyicha foizli xarajatlar, shartnomaga asosan toʻlov muddati yetib kelmagunicha kredit tashkilotining xarajati sifatida koʻrilmaydi. b) foizsiz xarajatlar, jumladan: vositachilik xarajatlari va xizmatlar uchun qilingan xarajatlar; xorijiy valyutalarda koʻrilgan zararlar; tijorat operatsiyalaridan koʻrilgan zararlar; investitsiyalardan koʻrilgan zararlar; boshqa foizsiz xarajatlar; v) kreditlar boʻyicha koʻrilishi mumkin boʻlgan zararlarni baholash; g) foyda va zararlar toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettiriladigan operatsion xarajatlar: ish haqi va xodimlar uchun qilingan boshqa xarajatlar; ijara va taʼminot xarajatlari; xizmat safari va transport xarajatlari; maʼmuriy xarajatlar; reprezentatsiya va xayriya; eskirish xarajatlari; sugʻurta, soliqlar va boshqa xarajatlar; koʻrilishi mumkin boʻlgan zararlarni baholash (kreditlar boʻyicha koʻrilishi mumkin boʻlgan zararlarni baholash bundan mustasno). 4. Kredit tashkilotlari uchun soliq solish obyekti boʻlib mazkur Nizomning 1, 2 va 3-ilovalariga muvofiq 02041S-son shakldagi “Foyda va zararlar toʻgʻrisidagi hisobot”ga muvofiq jami daromadlar va chegirmalar oʻrtasidagi farq sifatida hisoblangan va mazkur Nizomning 4-ilovasiga muvofiq soliq solish bazasiga kiritiladigan xarajatlar summasiga tuzatilgan foyda hisoblanadi. Soliq solish maqsadida asosiy vositalar obyektlari va nomoddiy aktivlarning chiqib ketishida mazkur asosiy vositalar obyektlari va nomoddiy aktivlarning qoʻshimcha baholash summasining ushbu asosiy vositalar obyektlari va nomoddiy aktivlarning ilgarigi arzonlashtirishlar summasidan oshgan qismi foizsiz daromadlar tarkibiga kiritiladi. 5. Tijorat banklarining soliq solinadigan daromadi (foydasi) jismoniy shaxslarning muddatli omonatlari, plastik kartochkalar boʻyicha omonatlari va joylashtirilgan jamgʻarma sertifikatlari hajmlarining koʻpaygan summasiga, mazkur mablagʻlarning yuqorida koʻrsatilgan omonatlar boʻyicha foiz stavkalarini oshirishga maqsadli yoʻnaltirilishi sharti bilan kamaytiriladi. Bunda jismoniy shaxslarning muddatli omonatlari, plastik kartochkalar boʻyicha omonatlari va joylashtirilgan jamgʻarma sertifikatlari hajmining koʻpayishini hisoblab chiqarish uchun bazis davri sifatida hisobot yilining boshi qabul qilinadi va koʻpayish 20406, 20606, 22618 va 23604 hisobvaraqlar boʻyicha hisobot davri (chorak, yarim yil, 9 oy, yil) boshi va oxirining farqi sifatida aniqlanadi. Mazkur imtiyozni qoʻllash uchun tijorat banklari koʻpayish summasini yuqorida koʻrsatib oʻtilgan omonatlar boʻyicha foiz stavkalarini oshirish uchun maqsadli foydalanilgan holda alohida hisob raqamda aks ettirishi kerak. Daromad (foyda) soligʻi hisob-kitobiga mazkur Nizomning 5-ilovasiga muvofiq Jismoniy shaxslarning muddatli omonatlari, plastik kartochkalar boʻyicha omonatlari va joylashtirilgan jamgʻarma sertifikatlari hajmining koʻpayishi hisobiga imtiyozlarni qoʻllash hisob-kitobi maʼlumotnomasi ilova qilinadi. Jismoniy shaxslarning muddatli omonatlari, plastik kartochkalar boʻyicha omonatlari va joylashtirilgan jamgʻarma sertifikatlari hajmining koʻpayishi hisobiga imtiyozlarni qoʻllashga doir shartli misol mazkur Nizomning 6-ilovasida keltirilgan. 6. Vakolatli banklar uchun jalb etiladigan boʻsh valyuta mablagʻlarini Birlashgan barqarorlashtirish jamgʻarmasiga yoʻnaltirishda olinadigan marja summasiga soliq solinadigan daromadlar (foyda) kamaytiriladi. 7. Tijorat banklarning Imtiyozli kredit berish jamgʻarmasining resurslarini oshirishga yoʻnaltiradigan va Jamgʻarmaning kreditlari hisobiga olingan daromadlari Imtiyozli kredit berish jamgʻarmasi tashkil etilgan paytdan boshlab 5 yil muddatga daromad (foyda) soligʻidan ozod qilinadi. 8. Oʻstirmaslik maqomini olgan kredit boʻyicha hisoblab yozilgan foizlar Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan belgilangan tartibga muvofiq daromadlar hisobvaragʻidan hisobdan chiqariladi. 9. Kredit tashkilotlari Daromad (foyda) soligʻi hisob-kitobini davlat soliq xizmati organlariga qonunchilikda belgilangan shakl boʻyicha taqdim etadilar. Hisob-kitobga 02041S-son shakldagi “Foyda va zararlar toʻgʻrisidagi hisobot” ilova qilinishi lozim. 10. Daromad (foyda) soligʻi boʻyicha budjet bilan hisob-kitoblarning buxgalteriya hisobi “Hisoblangan daromad soliqlari — toʻlanadigan” balans hisobvaraqda (tijorat banklari va mikrokredit tashkilotlari uchun 22502 balans hisobvaraqda, kredit uyushmalari uchun 22416 balans hisobvaraqda) “Daromad (foyda) soligʻi” alohida shaxsiy hisobvaraqda yuritiladi. Soliqni hisoblashda quyidagi oʻtkazmalar amalga oshiriladi: tijorat banklari va mikrokredit tashkilotlari boʻyicha: Debet 56902 “Daromad soligʻini baholash”; Kredit 22502 “Hisoblangan daromad (foyda) soliqlari — toʻlanadigan”. Kredit uyushmalari boʻyicha: Debet 56902 “Daromad soligʻini baholash”; Kredit 22416 “Hisoblangan daromad (foyda) soliqlari — toʻlanadigan”. Amalda toʻlanganda quyidagi oʻtkazmalar amalga oshiriladi: tijorat banklari boʻyicha: Debet 22502 “Hisoblangan daromad (foyda) soliqlari — toʻlanadigan”; Kredit 10301 “OʻzRMB vakillik hisob raqamidan olinadigan — Nostro” yoki Davlat soliq inspeksiyasining hisobvaragʻi. Kredit uyushmalari boʻyicha: Debet 22416 “Hisoblangan daromad (foyda) soliqlari — toʻlanadigan”; Kredit 10503 “Banklarda joylashtirilgan talab qilib olinguncha depozitlar”. Mikrokredit tashkilotlari boʻyicha: Debet 22502 “Hisoblangan daromad (foyda) soliqlari — toʻlanadigan”; Kredit 10503 “Banklarda joylashtirilgan talab qilib olinguncha depozitlar”. 11. Kredit tashkilotlari uchun soliq solish obyekti boʻlib, qonunchilikka muvofiq qoʻshimcha qiymat soligʻi solinadigan aylanmalar hisoblanadi. Tovarlar, xizmatlar (ishlar)ni sotish boʻyicha soliq solish obyektining miqdori sotilgan tovarlar, koʻrsatilgan xizmatlar (ishlar) qiymati asosida, shartnomada aks ettirilgan qoʻllanilgan narxlar va tariflardan kelib chiqib, ularga qoʻshilgan qiymat soligʻini kiritmasdan belgilanadi. 12. Qoʻshilgan qiymat soligʻi boʻyicha budjet bilan hisob-kitoblarning buxgalteriya hisobi “Hisoblangan boshqa soliqlar” balans hisobvaraqda (tijorat banklari va mikrokredit tashkilotlari uchun 22504 balans hisobvaragʻi, kredit uyushmalari uchun 22422 balans hisobvaragʻi) “Qoʻshilgan qiymat soligʻi” alohida shaxsiy hisobvaraqda yuritiladi. Soliqni hisoblashda quyidagi oʻtkazmalar amalga oshiriladi: tijorat banklari va mikrokredit tashkilotlari boʻyicha: Debet 56714 “Soliqlar (daromad soligʻidan boshqa) va litsenziyalar” yoki 29896 “Boshqa majburiyatlar” (yoki asosiy vositalar sotilganda boshqa tegishli hisobvaraq); Kredit 22504 “Hisoblangan boshqa soliqlar — toʻlanadigan”. Kredit uyushmalari boʻyicha: Debet 56714 “Soliqlar (daromad soligʻidan tashqari) va litsenziyalar” yoki 29896 “Boshqa majburiyatlar” (yoki asosiy vositalar sotilganda boshqa tegishli hisobvaraq); Kredit 22422 “Hisoblangan boshqa soliqlar — toʻlanadigan”. Amalda toʻlanganda quyidagi oʻtkazmalar amalga oshiriladi: tijorat banklari boʻyicha: Debet 22504 “Hisoblangan boshqa soliqlar — toʻlanadigan”; Kredit 10301 “OʻzRMB vakillik hisobraqamidan olinadigan — Nostro” yoki Davlat soliq inspeksiyasining hisobvaragʻi. Kredit uyushmalari boʻyicha: Debet 22422 “Hisoblangan boshqa soliqlar — toʻlanadigan”; Kredit 10503 “Banklarda joylashtirilgan talab qilib olinguncha depozitlar”. Mikrokredit tashkilotlari boʻyicha: Debet 22504 “Hisoblangan boshqa soliqlar — toʻlanadigan”; Kredit 10503 “Banklarda joylashtirilgan talab qilib olinguncha depozitlar”. 13. Soliq solish bazasini aniqlash uchun har oyning birinchi sanasidagi debet qoldiqlari kredit tashkilotlarining quyidagi balans hisobvaraqlarida hisobga olinadi: tijorat banklari boʻyicha: 16505 Tugallanmagan qurilish (belgilangan muddatlarda qurib bitkazilmagan qurilish obyektlari qismiga) 16509 Bankning imoratlari — Binolar va boshqa imoratlar; 16515 Obyektlarni ijaraga olish va uni takomillashtirish huquqi; 16529 Transport vositalari; 16535 Mebel, moslama va jihozlar; 16549 Boshqalarga operatsion ijaraga berilgan asosiy vositalar; 16561 Ombordagi asosiy vositalar boʻyicha (meʼyoriy muddatlarda oʻrnatilmagan asbob-uskunalar qismiga); 16601 Nomoddiy aktivlar; 16617 Gudvill; 16700 Bankning boshqa xususiy mulklari (16713 hisobvaragʻidan tashqari). Kredit uyushmalari boʻyicha: 16505 Tugallanmagan qurilish (belgilangan muddatlarda qurib bitkazilmagan qurilish obyektlari qismiga) 16509 Binolar va boshqa imoratlar; 16515 Obyektlarni ijaraga olish va uni takomillashtirish huquqi; 16529 Transport vositalari; 16535 Mebel, moslama va jihozlar; 16541 Nomoddiy aktivlar; 16549 Ijaraga berilgan asosiy vositalar; 16700 Koʻchmas mulk va boshqa xususiy mulk (16707 hisobvaragʻidan tashqari); 19923 Ombordagi asosiy vositalar (meʼyoriy muddatlarda oʻrnatilmagan asbob-uskunalar qismiga). Mikrokredit tashkilotlari boʻyicha: 16505 Tugallanmagan qurilish (belgilangan muddatlarda qurib bitkazilmagan qurilish obyektlari qismiga) 16509 Mikrokredit tashkilotining binolari va boshqa inshootlari; 16515 Obyektlarni ijaraga olish va uni takomillashtirish huquqi; 16529 Transport vositalari; 16535 Mebel, moslama va jihozlar; 16549 Boshqalarga operatsion ijaraga berilgan asosiy vositalar; 16561 Ombordagi asosiy vositalar (meʼyoriy muddatlarda oʻrnatilmagan asbob-uskunalar qismiga); 16601 Nomoddiy aktivlar; 16617 Gudvill; 16700 Koʻchmas mulk va boshqa xususiy mulk (16707 hisobvaragʻidan tashqari). 14. Kredit tashkiloti tomonidan qarzni qoplash uchun sotish maqsadida undirib olingan mol-mulkka (garovga olingan mol-mulkka) soliq solinmaydi va ushbu mol-mulkka amortizatsiya ajratmalar hisoblanmaydi. Mazkur norma ushbu mol-mulkni kredit tashkiloti tomonidan oʻz ehtiyojlari uchun ishlatilgan hollarga qoʻllanilmaydi. 15. Yuridik shaxslarning mol-mulk soligʻi hisob-kitobiga majburiy ilovalar boʻlib, mol-mulkning oʻrtacha yillik qoldiq qiymatining hisob-kitobi va soliq solinmaydigan mol-mulklar roʻyxati hisoblanadi. 16. Mol-mulk soligʻi kredit tashkilotlarining hisobot davridagi operatsion xarajatlarda hisobga olinadi. Mol-mulk soligʻi boʻyicha budjet bilan hisob-kitoblarning buxgalteriya hisobi “Hisoblangan boshqa soliqlar va litsenziyalar” balans hisobvaragʻida (tijorat banklari va mikrokredit tashkilotlari uchun 22504 balans hisobvaragʻi, kredit uyushmalari uchun 22422 balans hisobvaragʻi) “Mol-mulk soligʻi” alohida shaxsiy hisobvaraqda yuritiladi. 17. Soliqni hisoblashda quyidagi oʻtkazmalar amalga oshiriladi: tijorat banklari va mikrokredit tashkilotlari boʻyicha: Debet 56714 “Soliqlar (daromad soligʻidan tashqari) va litsenziyalar”; Kredit 22504 “Hisoblangan boshqa soliqlar — toʻlanadigan”. Kredit uyushmalari boʻyicha: Debet 56714 “Soliqlar (daromad soligʻidan tashqari)”; Kredit 22422 “Hisoblangan boshqa soliqlar — toʻlanadigan”. Amalda toʻlanganda quyidagi oʻtkazmalar amalga oshiriladi: tijorat banklari boʻyicha: Debet 22504 “Hisoblangan boshqa soliqlar — toʻlanadigan”; Kredit 10301 “OʻzRMB vakillik hisob raqamidan olinadigan — Nostro” yoki Davlat soliq inspeksiyasining hisobvaragʻi. Kredit uyushmalari boʻyicha: Debet 22422 “Hisoblangan boshqa soliqlar — toʻlanadigan”; Kredit 10503 “Banklarda joylashtirilgan talab qilib olinguncha depozitlar”. Mikrokredit tashkilotlari boʻyicha: Debet 22504 “Hisoblangan boshqa soliqlar — toʻlanadigan”; Kredit 10503 “Banklarda joylashtirilgan talab qilib olinguncha depozitlar”. 18. Qonunchilikka muvofiq mikrofirma va kichik korxona toifasiga kiruvchi kredit tashkilotlari soliq solishning yagona soliq toʻlovi toʻlashni nazarda tutuvchi soddalashtirilgan tartibini qonunchilikda koʻzda tutilgan tartibda qoʻllashga haqlidir. 19. Mazkur Nizomning 3-bandining “a” va “b” kichik bandlarida koʻrsatilgan kredit tashkilotlarining daromadlari soliq solish obyekti boʻlib hisoblanadi. 20. Kredit tashkilotlari hisoblashning toʻgʻriligiga, hisob-kitoblarning oʻz vaqtida taqdim etilishiga, berilgan soliq imtiyozlari natijasida boʻshagan mablagʻlardan maqsadli foydalanishlariga hamda soliq va boshqa majburiy toʻlovlarni toʻlashga qonunchilikka muvofiq masʼuldirlar. 21. Mazkur Nizomni toʻgʻri qoʻllash ustidan nazorat Oʻzbekiston Respublikasi Soliq kodeksi, Oʻzbekiston Respublikasining “Davlat soliq xizmati toʻgʻrisida”gi Qonuni va Oʻzbekiston Respublikasining boshqa normativ-huquqiy hujjatlariga muvofiq davlat soliq xizmati organlari tomonidan amalga oshiriladi. 1. Ragʻbatlantiruvchi tusdagi toʻlovlar, shu jumladan: a) vaqtincha mehnat layoqatini yoʻqotgan taqdirda qonun hujjatlari bilan belgilangan haqiqiy ish haqi miqdorigacha qoʻshimcha haq; b) ayrim tarmoqlar xodimlariga bepul koʻrsatiladigan kommunal xizmatlar, beriladigan ovqatlar, mahsulotlar qiymati, xodimlarga bepul beriladigan uy-joy haqini toʻlash xarajatlari (bepul berilmagan uy-joy, koʻrsatilmagan kommunal xizmatlar va shu kabilar uchun pul kompensatsiyasi summasi); v) jamoa shartnomasi boʻyicha xodimlarga qoʻshimcha ravishda (qonunchilikda nazarda tutilgandan ortiqcha) berilgan taʼtillar, ular boʻyicha kompensatsiya toʻlovlari; g) xodimlarga beriladigan mahsulotlar (ishlar, xizmatlar) yoki umumiy ovqatlanish uchun yordamchi xoʻjaliklar tayyorlaydigan mahsulotlar narxlari boʻyicha tafovutlar; d) qonunchilikda nazarda tutilgan normalardan ortiqcha xizmat safarlari bilan bogʻliq toʻlovlar; e) tegishli vakolatli organlar qarorlarisiz toʻlanadigan, ishlab chiqarishdagi shikastlanishlar tufayli mehnat qilish layoqatini yoʻqotishlar bilan bogʻliq nafaqalar; j) xizmatlar qiymatini toʻlash hamda professional boshqaruvchi kompaniyalar, davlatning ishonchli vakillari va ishonchli boshqaruvchilarning mukofotlari boʻyicha xarajatlar; z) xodimlarga bayram va muhim sana bilan bogʻliq ragʻbatlantiruvchi bir marta beriladigan mukofotlar; i) xodimlarga tovarlar, mahsulotlar va boshqa narsalarni bepul berish yoki xodimlar uchun ishlar, xizmatlarni bajarish; k) xodimlar xarajatlarini toʻlash (ovqatlanishga, yoʻl haqiga, davolanish va dam olishga, ekskursiyalarga va sayohatlarga yoʻllanmalarga, sport seksiyalarida, toʻgaraklarda, klublardagi mashgʻulotlarga, madaniy-koʻngilochar va jismoniy tarbiya (sport) tadbirlariga qatnashishga, obunaga va xodimlarning shaxsiy isteʼmol tovarlariga hamda boshqa shu kabilarga toʻlovlarga); l) pensiyalarga ustamalar, pensiyaga chiqayotgan mehnat faxriylariga bir yoʻla toʻlanadigan nafaqalar; m) xodimlarga toʻlanadigan moddiy yordam, xodimning jarohatlanishi yoki boshqa tarzda sogʻligʻiga shikast yetkazilishi va xodim oila aʼzolarining vafoti munosabati bilan beriladigan moddiy yordamdan tashqari. 2. Nodavlat pensiya jamgʻarmalariga ajratmalar. 3. Sugʻurtaning ixtiyoriy turlari boʻyicha qonun hujjatlarida belgilangan normalardan ortiqcha ajratmalar, mol-mulkni sugʻurta qilish va hayotni uzoq muddatli sugʻurta qilish boʻyicha sugʻurta mukofotlari bundan mustasno. 4. Qonunchilikda belgilangan normativ va normalardan ortiqcha vakillik xarajatlari. 5. Yuqori organlar hamda yuridik shaxslar birlashmalari: vazirliklar, idoralar, uyushmalar, konsernlar va boshqa xarajatlariga ajratmalar. 6. Umumiy ovqatlanish korxonalari uchun bepul binolar berish xarajatlari, ularga kommunal xizmatlar koʻrsatish qiymatini toʻlash va boshqalar. 7. Xodimlarning ixtiyoriy sugʻurtasiga va ishlab chiqarish jarayoni bilan bogʻliq boʻlmagan ixtiyoriy sugʻurtaning boshqa turlariga qonun hujjatlarida belgilangan normalardan ortiqcha xarajatlar, mol-mulkni sugʻurta qilish va hayotni uzoq muddatli sugʻurta qilish boʻyicha sugʻurta mukofotlari xarajatlari bundan mustasno. 8. Kredit tashkilotlari sohasiga toʻgʻri kelmaydigan kasblar boʻyicha kadrlar tayyorlash xarajatlari. 9. Loyihalardagi va qurilish-montaj ishlaridagi kamchiliklarni, shuningdek obyekt yonidagi omborga tashib keltirilgungacha sodir boʻlgan buzilishlar va deformatsiyalarni bartaraf etish boʻyicha xarajatlar, zanglashdan himoya qilishdagi kamchiliklar oqibatida tekshirib koʻrish (asbob-uskunalarni qismlarga ajratish) boʻyicha xarajatlar va shu kabi boshqa xarajatlar yetkazib berish va ishlarni bajarish shartlarini buzgan yuridik shaxslar hisobiga, ushbu xarajatlarni kamchiliklar, buzilishlar yoki nobudgarchiliklar uchun javobgar yetkazib beruvchi yoki boshqa xoʻjalik yurituvchi subyektlar hisobiga undirish mumkin boʻlmagan miqdorda qoplanadi. 10. Qatnashchilardan (mulkdorlardan) birining tashabbusi boʻyicha amalga oshirilgan auditorlik xizmatlari uchun toʻlov. 11. Oʻz xizmat koʻrsatuvchi ishlab chiqarishlari va xoʻjaliklariga sarflangan xarajatlardan koʻrilgan zararlar. 12. Xodimlarning ishlab chiqarish jarayonida bevosita qatnashishi bilan bogʻliq boʻlmagan salomatlikni muhofaza qilish va dam olishni tashkil qilish tadbirlari xarajatlari. 13. Mahsulot ishlab chiqarish (shaharlar va shaharchalarni obodonlashtirish, qishloq xoʻjaligiga yordam koʻrsatish va boshqa ish turlari) bilan bogʻliq boʻlmagan ishlar (xizmatlar)ni bajarishga xoʻjalik yurituvchi subyektlar tomonidan sarflangan xarajatlar. 14. Ekologiya, sogʻlomlashtirish va boshqa xayriya jamgʻarmalariga (agar ular yuridik shaxslar sifatida roʻyxatdan oʻtkazilgan boʻlsa), madaniyat, xalq taʼlimi, sogʻliqni saqlash, ijtimoiy taʼminot, jismoniy tarbiya va sport korxonalari, muassasalari va tashkilotlariga badallar. 15. Sud xarajatlari. 16. Aybdorlari aniqlanmagan oʻgʻirliklardan yoki aybdor tomon hisobidan zarur summani undirish mumkin boʻlmagan hollarda koʻrilgan zararlar. 17. Kredit tashkilotlarining asosiy vositalari va boshqa mol-mulki (aktivlari)ning chiqib ketishi (balansdan chiqarilish)dan koʻrilgan zararlar, ular tomonidan uch yildan ortiq ishlatilgan asosiy vositalarni sotishdan koʻrilgan zararlar bundan mustasno. 18. Xoʻjalik shartnomalari shartlarining, shu jumladan, mahsulot yetkazib beruvchilar va debitorlar aybi bilan buzilganligi uchun belgilangan yoki eʼtirof etilgan jarimalar, penyalar, neustoykalar va boshqa xil sanksiyalar, shuningdek, yetkazilgan zararlarni toʻlash boʻyicha xarajatlar. 19. Soliq qonunchiligi va boshqa qonunchilikni buzganlik uchun jarima va penyalar. 20. Toʻlangan boshqa jarimalar. 21. Boshqa operatsion xarajatlar. 21. Boshqa operatsion xarajatlar. 23. Qimmatli qogʻozlarni sotishda yuzaga kelgan zararlar. 24. Qimmatli qogʻozlar qiymatini muddatidan oldin toʻlash munosabati bilan vujudga kelgan diskont, agar u budjetdan qarzlarni toʻlash bilan bogʻliq boʻlmasa. Quyida keltirilgan xarajatlarning moddalari kredit tashkilotlarining moliyaviy hisobotlarida davr xarajatlar sifatida hisobga olinadi. Biroq ular soliq solish maqsadlari uchun ularni soliq solinadigan bazaga kiritish uchun foydaga qaytadan hisobga olinadi, soʻngra esa ushbu xarajatlarning butun foydali muddati davomida yoki 10 yil mobaynida, ushbu muddatlardan qaysi birining (vaqtlar boʻyicha tafovutlarning) qisqa boʻlishiga qarab, keyinchalik chiqarib tashlanadi. 1. Kreditlarga doir ehtimoliy yoʻqotishlar boʻyicha zaxiralarga Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan belgilangan meʼyorlardan ortiqcha qilingan ajratmalar. 2. Boshqa aktivlar boʻyicha ehtimoliy yoʻqotishlarga qarshi zaxiralarga ajratmalar. 3. Boshqaruv tizimlari va vositalarini yaratish hamda takomillashtirish boʻyicha xarajatlar. 4. Jadallashtirilgan usul bilan hisoblangan amortizatsiya summasi va belgilangan normalar boʻyicha hisoblangan amortizatsiya summasi oʻrtasidagi farq: a) asosiy vositalar boʻyicha — soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq; b) nomoddiy aktivlar boʻyicha — boshlangʻich qiymatidan va foydali ishlatish muddatidan kelib chiqqan holda kredit tashkilotlari tomonidan hisoblab chiqilgan normalarga muvofiq. 5. Filial faoliyatini boshlashga tayyorlash ustidan texnik nazorat guruhini taʼminlash. 6. Yangi ochilayotgan filialda ishlash uchun kadrlarni tayyorlash xarajatlari. 7. Asbob-uskunalarni yetkazib bergan zavodlar yoki ularning topshirigʻiga binoan ixtisoslashtirilgan xoʻjalik yurituvchi subyektlar tomonidan amalga oshiriladigan shefmontaj xarajatlari. Maʼlumot uchun: 1. Bazaviy foiz stavkasi (030-satr) hisobot davrida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2000-yil 21-martdagi PF-2564-son Farmoniga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining amaldagi oylik qayta moliyalash stavkasining 75 foizi miqdorida belgilanadi. Agar hisobot davri mobaynida bazaviy foiz stavkasi oʻzgarsa, unda hisob-kitob qilishda ushbu hisobot davrida oxirgi qabul qilingan bazaviy foiz stavkasi olinadi. Boʻshagan mablagʻlarning jismoniy shaxslarning jalb qilingan muddatli omonatlari boʻyicha foiz stavkalarini oshirishga maqsadli yoʻnaltirilganligini tasdigʻi boʻlib, foiz stavkalarining mutlaq oshishini emas, balki bazaviy foiz stavkaga nisbatan omonatlar boʻyicha foizlar oshishining koʻpayganligi hisoblanadi. 2. Hisobot davri uchun jismoniy shaxslarning muddatli omonatlari, plastik kartochkalar boʻyicha omonatlari va joylashtirilgan jamgʻarma sertifikatlari hajmining oʻrtacha summasi (20406, 20606, 22618, 23604 balans hisobvaraqlari saldosi) quyidagicha aniqlanadi: chorak uchun: (1.01.2007/2 + 1.02 + 1.03 + 1.04.2007/2) / 3; yarim yil uchun: (1.01.2007/2 + 1.02 +.....+ 1.06 + 1.07.2007/2) / 6; 9 oy uchun: (1.01.2007/2 + 1.02 +.....+ 1.09 + 1.10.2007/2) / 9; yil uchun: (1.01.2007/2 + 1.02 +.....+ 1.12 + 1.01.2008/2) / 12. 3. Agarda 090-satrdagi summa: 020-satrdagi summadan katta boʻlsa, 100-satrga 020-satrdagi summa qoʻyiladi; 020-satrdagi summadan kichik boʻlsa, 100-satrga 090-satrdagi summa qoʻyiladi. 4. Soliq imtiyozlari berilishi natijasida boʻshagan va jismoniy shaxslarning jalb qilingan muddatli omonatlari boʻyicha foiz stavkalarini oshirishga yoʻnaltirilgan mablagʻlar summasi “Omonatlarning koʻpayishi hisobiga boʻshagan mablagʻlar” nomli alohida hisobvaraqda aks ettirilishi lozim. 1. Jismoniy shaxslarning muddatli omonatlari, plastik kartochkalar boʻyicha omonatlari va joylashtirilgan jamgʻarma sertifikatlari hajmi summasi: hisobot davri boshiga 1000 ming soʻmni tashkil etgan (0101-satr); hisobot davri oxiriga 1920 ming soʻmni tashkil etgan (0102-satr); koʻpayish esa 920 ming soʻmni tashkil etgan (020-satr). 2. Bazaviy foiz stavkasi (BFS) 0,9 % ni (030-satr) tashkil etgan boʻlib, quyidagi formula bilan aniqlanadi: BFS = hisobot sanasiga MB qayta moliyalash stavkasi x 75 % = 1,2 % x 75 % = 0,9 % 3. Hisobot davriga hisoblab chiqarilgan foiz stavkasi (HFS) 2,8 % ni (060-satr) tashkil etadi va quyidagi formula bilan hisoblanadi: HFS = (FX/ OOʻS) x 100 %/ hisobot davridagi oylar soni = (491/1460) x 100 %/12 = 2,8 %, bunda: FX — hisobot davri oxirida 50606, 51106 va 54204 balans hisobvaraqlarida aks ettirilgan jismoniy shaxslarning muddatli omonatlari, plastik kartochkalar boʻyicha omonatlari va joylashtirilgan jamgʻarma sertifikatlari hajmi boʻyicha foizli xarajatlar summasi; OOʻS — jismoniy shaxslarning muddatli omonatlari, plastik kartochkalar boʻyicha omonatlari va joylashtirilgan jamgʻarma sertifikatlari hajmining oʻrtacha summasi (20406, 20606, 22618, 23604 balans hisobvaraqlari saldosi), u quyidagicha aniqlanadi: chorak uchun: (1.01.2007/2 + 1.02 + 1.03 + 1.04.2007/2) / 3; yarim yil uchun: (1.01.2007/2 + 1.02 +.....+ 1.06+1.07.2007/2) / 6; 9 oy uchun: (1.01.2007/2 + 1.02 +.....+ 1.09+1.10.2007/2) / 9; yil uchun: (1.01.2007/2 + 1.02 +.....+ 1.12+1.01.2008/2) / 12. 4. Foiz stavkasining koʻpayishi (FSOʻ) 1,9 % ni (070-satr) tashkil etdi va quyidagi formula asosida hisoblandi: FSOʻ = HFS — BFS = 2,8% – 0,9% = 1,9 % 5. Jismoniy shaxslarning muddatli omonatlari, plastik kartochkalar boʻyicha omonatlari va joylashtirilgan jamgʻarma sertifikatlari boʻyicha foiz stavkasini oshirishga qilingan xarajatlar summasi (FSOX) 332,9 ming soʻmni (080-satr) tashkil qiladi va quyidagi formula asosida hisoblanadi: FSOX = FSOʻ x OOʻS x hisobot davridagi oylar soni = 1,9 % x 1460 x 12 = 332,9 ming soʻm. 6. Foiz stavkasini oshirish uchun qilingan haqiqatdagi xarajatlardan kelib chiqib hisoblab chiqarilgan soliq solinadigan baza (HSB) 1958,2 ming soʻmga (090-satr) teng, u quyidagi formula orqali hisoblandi: HSB = FSOX x 100 / daromad (foyda) soligʻi stavkasi = 332,9 ming soʻm x 100 / 17 = 1958, 2 ming soʻm. 7. Soliq solinadigan daromadning (foydaning) kamayish summasi quyidagi tartibda aniqlanadi. Agarda 090-satrdagi summa: 020-satrdagi summadan katta boʻlsa, 100-satrga 020-satrdagi summa qoʻyiladi; 020-satrdagi summadan kichik boʻlsa, 100-satrga 090-satrdagi summa qoʻyiladi. Foiz stavkasini oshirish uchun qilingan haqiqatdagi xarajatlardan kelib chiqib hisoblab chiqarilgan soliq solinadigan daromad (foyda) summasi (090-satr) jismoniy shaxslarning muddatli omonatlari, plastik kartochkalar boʻyicha omonatlari va joylashtirilgan jamgʻarma sertifikatlari hajmining koʻpayish summasidan (020-satr) katta, yaʼni 1958,2 > 920. Mos ravishda, boʻshagan mablagʻlarni (koʻpayish summasiga toʻgʻri keluvchi daromad (foyda) soligʻi summasi, yaʼni 156,4 ming soʻm = 920 x 17/100 ) yuqorida koʻrsatib oʻtilgan omonatlar boʻyicha foizlarni oshirishga maqsadli yoʻnaltirish sharti bilan, soliq solinadigan daromad (foyda) 920 ming soʻmga kamaytiriladi. Boshqa holatda, foiz stavkasini oshirishga qilingan xarajatlar summasi (FSOX) 10 ming soʻm boʻlganda (080 — satr) foiz stavkasini oshirish uchun qilingan haqiqatdagi xarajatlardan kelib chiqib hisoblab chiqarilgan soliq solinadigan daromad (foyda) summasi (090-satr) jismoniy shaxslarning muddatli omonatlari, plastik kartochkalar boʻyicha omonatlari va joylashtirilgan jamgʻarma sertifikatlari hajmining koʻpayish summasidan (020-satr) kichik boʻlsa, yaʼni 705,9 < 920. Mos ravishda, boʻshagan mablagʻlarni (koʻpayish summasiga toʻgʻri keluvchi daromad (foyda) soligʻi sumasi, yaʼni 120 ming soʻm = 705,9 x 17 / 100 ) yuqorida koʻrsatib oʻtilgan omonatlar boʻyicha foizlarni oshirishga maqsadli yoʻnaltirish sharti bilan soliq solinadigan daromad (foyda) 705,9 ming soʻmga kamaytiriladi.