Mahsulotlar va xizmatlarni sertifikatlashtirish toʻgʻrisida
(law, 2023-08-29)

1. Asosiy tushunchalar
Mazkur Qonunda quyidagi asosiy tushunchalar ishlatilmoqda: “sertifikatlashtirish milliy tizimi” — davlat miqyosida amal qiladigan, sertifikatlashtirish oʻtkazishda oʻz tartib va boshqaruv qoidalariga ega boʻlgan tizim; “mahsulotlarni sertifikatlashtirish” (matnda bundan keyin “sertifikatlashtirish” deb yuritiladi) — mahsulotlarning belgilangan talablarga muvofiqligini tasdiqlashga oid faoliyat; “muvofiqlik sertifikati” — sertifikatlangan mahsulotning belgilangan talablarga muvofiqligini tasdiqlash uchun sertifikatlashtirish tizimi qoidalariga binoan berilgan hujjat; “muvofiqlik belgisi” — muayyan mahsulot yoxud xizmat aniq standartga yoki boshqa normativ hujjatga mos ekanligini koʻrsatish uchun mahsulotga yoxud koʻrsatilgan xizmatga doir hujjatga qoʻyiladigan, belgilangan tartibda roʻyxatga olingan belgi; “mahsulotlarni (ishlarni, xizmatlarni) sertifikatlashtirish tizimi” — ayni bir xil standartlar va qoidalar qoʻllaniladigan muayyan mahsulotlar, ishlar yoki xizmatlarga taalluqli sertifikatlashtirish tizimi; “sifat boʻyicha ekspert-auditor” — qonunchilikda belgilangan tartibda attestatsiyadan oʻtkazilgan, muvofiqlikni baholash sohasidagi ishlarni olib borish uchun tegishli malakaga ega boʻlgan mutaxassis; “sertifikatlashtirish boʻyicha inspeksiya organi” — qonunchilikda belgilangan tartibda akkreditatsiya qilingan, sertifikatlashtirilgan mahsulotlar ustidan sertifikatlashtirish organlarining topshirigʻiga koʻra inspeksiya nazoratini amalga oshiruvchi yuridik shaxs; “sertifikatlashtirilgan mahsulotlar ustidan inspeksiya nazorati” — sertifikatlashtirilgan mahsulotlarning sertifikatlashtirilayotganda belgilangan talablarga muvofiqligini tasdiqlash maqsadida amalga oshiriladigan sertifikatlashtirilgan mahsulotlarni davriy takroriy baholash tartib-taomili.

2. Sertifikatlashtirishning maqsad va vazifalari
Sertifikatlashtirish: odamlarning hayoti, sogʻligʻi, yuridik va jismoniy shaxslarning mol-mulki hamda atrof muhit uchun xavfli boʻlgan mahsulotlar realizatsiya qilinishini nazorat etib borish; mahsulotlarning jahon bozorida raqobat qila olishini taʼminlash; mamlakat korxonalari, qoʻshma korxonalar va tadbirkorlar xalqaro miqyosdagi iqtisodiy, ilmiy-texnikaviy hamkorlikda va xalqaro savdo-sotiqda ishtirok etishlari uchun sharoit yaratish; isteʼmolchini tayyorlovchining (sotuvchining, ijrochining) vijdonsizligidan himoya qilish; mahsulot tayyorlovchisi (sotuvchisi, ijrochisi) taʼkidlagan sifat koʻrsatkichlarini tasdiqlash maqsadlarida amalga oshiriladi. Sertifikatlashtirish majburiy va ixtiyoriy tusda boʻladi.

3. Sertifikatlashtirish toʻgʻrisidagi qonunchilik
Sertifikatlashtirish sohasidagi munosabatlar ushbu Qonun va unga muvofiq chiqariladigan Oʻzbekiston Respublikasining boshqa qonunchilik hujjatlari bilan, Qoraqalpogʻiston Respublikasida esa — Qoraqalpogʻiston Respublikasining qonunchiligi bilan ham tartibga solinadi.

4. Xalqaro shartnomalar va bitimlar
Basharti, xalqaro shartnoma yoki bitimda sertifikatlashtirish toʻgʻrisidagi qonunchilikda nazarda tutilganidan oʻzgacha qoidalar belgilangan boʻlsa, u holda xalqaro shartnoma yoki bitimning qoidalari qoʻllaniladi.

5. Oʻzbekiston Respublikasining sertifikatlashtirish organlari
Oʻzbekiston standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish agentligi (bundan buyon matnda “Oʻzstandart” agentligi deb yuritiladi) Oʻzbekiston Respublikasining milliy sertifikatlashtirish organidir. “Oʻzstandart” agentligi mazkur Qonunga muvofiq: sertifikatlashtirish sohasida davlat siyosatini amalga oshiradi, sertifikatlashtirish oʻtkazish yuzasidan umumiy qoidalarni belgilaydi, ular toʻgʻrisida rasmiy axborotlar eʼlon qilib boradi; sertifikatlashtirish tizimini takomillashtirish dasturlarining loyihalarini ishlab chiqadi hamda ularni Hukumat muhokamasiga taqdim etadi; Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi bilan kelishgan holda sertifikatlashtirishning xalqaro tizimlariga qoʻshilish toʻgʻrisida qarorlar qabul qiladi, shuningdek sertifikatlashtirish natijalarini oʻzaro eʼtirof etish toʻgʻrisida bitimlar tuzadi, sertifikatlashtirish masalalari boʻyicha boshqa davlatlar bilan oʻzaro munosabatlarda va xalqaro tashkilotlarda Oʻzbekiston Respublikasi nomidan ish koʻradi; majburiy ravishda sertifikatlanadigan mahsulotlarning roʻyxatini belgilaydi va uni Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tasdigʻiga kiritadi; sertifikatlashtirilgan mahsulotlarning, attestatsiyadan oʻtkazilgan sifat boʻyicha ekspert-auditorlarning davlat reyestrlarini yuritadi; majburiy sertifikatlashtirish talablariga rioya etilishi ustidan davlat nazoratini amalga oshiradi; sertifikatlashtirish toʻgʻrisidagi qonunchilik normalari buzilganligi uchun muvofiqlik sertifikatlarining va muvofiqlik belgilarining amal qilishini toʻxtatib turadi hamda ularni bekor qiladi. “Oʻzstandart” agentligining sertifikatlashtirish sohasidagi faoliyatini moliyaviy taʼminlash manbai — Oʻzbekiston Respublikasining Davlat budjeti mablagʻi, shuningdek “Oʻzstandart” agentligi koʻrsatayotgan xizmat uchun olinadigan haqdan iborat. Mahsulotlarni sertifikatlashtirishga akkreditatsiya qilingan organlar: mahsulotlarni sertifikatlashtirish tizimlarini tuzadilar va ularning amal qilishini taʼminlaydilar; sertifikatlashtirishni tashkil etadilar va oʻtkazadilar; milliy muvofiqlik sertifikatlarini rasmiylashtiradilar, beradilar yoki chet el muvofiqlik sertifikatlarini eʼtirof etadilar; sertifikatlangan mahsulotlar ustidan nazoratni amalga oshiradilar. Tegishli sertifikatlashtirish tizimi belgilagan tartibda akkreditatsiya qilingan sinov laboratoriyalari (markazlari) muayyan mahsulotlarning sinovini yoki muayyan sinov turini amalga oshiradilar hamda sertifikatlashtirish maqsadlari uchun bayonnomalar beradilar. “Oʻzstandart” agentligi oʻz vazifalarining bir qismini mahsulotlarni sertifikatlashtirish organlariga va sinov laboratoriyalariga (markazlariga) oʻtkazishga haqlidir.

6. Sertifikatlashtirish obyektlari va subyektlari
Mahsulotlar, shu jumladan dasturiy va boshqa ilmiy-texnikaviy mahsulotlar sertifikatlashtirish obyektidir. “Oʻzstandart” agentligi, akkreditatsiya qilingan sertifikatlashtirish organlari, sinov laboratoriyalari (markazlari), sertifikatlashtirish boʻyicha inspeksiya organlari, sifat boʻyicha ekspert-auditorlar, muvofiqlikni baholash faoliyatida ishtirok etadigan xodimlar, shuningdek mahsulotlari sertifikatlashtirilishi lozim boʻlgan yuridik va jismoniy shaxslar sertifikatlashtirish subyektlaridir. Sertifikatlashtirish subyektlari — yuridik shaxslar sertifikatlashtirish milliy tizimi doirasida sertifikatlashtirish tizimlari tuzishlari mumkin. Yuridik shaxslarning sertifikatlashtirish tizimlari “Oʻzstandart” agentligi belgilagan tartibda davlat roʻyxatidan oʻtkazilishi shart.

7. Muvofiqlik sertifikati va muvofiqlik belgisi
Mahsulotning belgilangan talablarga muvofiqligi tasdiqlangani taqdirda sertifikatlashtirish organi muvofiqlik sertifikati beradi, tayyorlovchi ana shu sertifikat asosida muvofiqlik belgisini ishlatish huquqiga ega boʻladi. Sertifikatlashtirish tizimida foydalaniladigan muvofiqlik sertifikatlarining, namunalari, milliy muvofiqlik belgisining shakllari va hajmlari “Oʻzstandart” agentligi tomonidan tasdiqlanadi. Muvofiqlik sertifikatlari, muvofiqlik belgilari, sertifikatlashtirish organlari va sinov laboratoriyalarining (markazlarining) akkreditatsiya qilinganlik toʻgʻrisidagi guvohnomalari “Oʻzstandart” agentligi tomonidan belgilangan tartibda Davlat reyestridan oʻtkazilishi shart. Davlat reyestrida roʻyxatdan oʻtkazilmagan muvofiqlik sertifikatlari, muvofiqlik belgilari, sertifikatlashtirish organlari va sinov laboratoriyalarining (markazlarining) akkreditatsiya qilinganlik toʻgʻrisidagi guvohnomalari haqiqiy emas. Muvofiqlik sertifikatidan, muvofiqlik belgisidan foydalanish huquqini arizachi boshqa yuridik yoki jismoniy shaxsga berishi man etiladi.

8. Sertifikatlashtirish faoliyatini amalga oshirish
Mahsulotlarni sertifikatlashtirishga akkreditatsiya qilingan organlar va sinov laboratoriyalari (markazlari) qonunchilikda belgilangan tartibda berilgan akkreditatsiya toʻgʻrisidagi guvohnoma asosida sertifikatlashtirish faoliyatini hamda sertifikatlashtirish maqsadida sinovlar oʻtkazish faoliyatini amalga oshiradilar. Mahsulotlar sertifikatlashtirilayotganda arizachiga sertifikatni yoki muvofiqlik belgisini qoʻllash huquqi muvofiqlik sertifikatini bergan akkreditatsiya qilingan tegishli sertifikatlashtirish organi bilan tuzilgan bitim asosida beriladi.

9. Sertifikatlashtirish toʻgʻrisida axborot
“Oʻzstandart” agentligi tayyorlovchilarni (ijrochilarni), sotuvchilarni, isteʼmolchilarni va boshqa manfaatdor shaxslarni sertifikatlashtirishning amaldagi tizimlari, ularning organlari, sinov laboratoriyalari (markazlari), ekspertlar toʻgʻrisida, shuningdek muvofiqlik sertifikatlari, muvofiqlik belgilari va ularni qoʻllash qoidalari toʻgʻrisida xabardor etib boradi. Sertifikatlashtirish organlari arizachiga uning talabiga binoan mahsulotni sertifikatlashtirish uchun kerakli axborotni berishlari shart. Arizachi sertifikatlashtirish organining talabiga binoan sertifikatlashtirish bilan bogʻliq axborotni taqdim etishi shart, tijorat siri hisoblangan maʼlumotlar bundan mustasno.

10. Majburiy sertifikatlashtirishni joriy etish
Majburiy sertifikatlashtirishni oʻtkazish ishlarini tashkil etish “Oʻzstandart” agentligi zimmasiga yoki uning topshirigʻiga binoan boshqa sertifikatlashtirish organlariga (ularni albatta akkreditatsiya qilgan holda) yuklatiladi. Sertifikatlashtirilishi shart boʻlgan mahsulotlarning roʻyxatini Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tasdiqlaydi. Odamlarning hayoti, sogʻligʻi, yuridik va jismoniy shaxslarning mol-mulkiga hamda atrof muhitga zarar yetkazishi mumkin boʻlgan mahsulotlarni tayyorlash, ulardan foydalanish, ularni tashish yoki saqlash xavfsizligini taʼminlovchi talablar boʻlmagan taqdirda, “Oʻzstandart” agentligi davlat boshqaruvining tegishli organlari bilan birgalikda bunday talabnomalarning kechiktirmay ishlab chiqilishi va amalga kiritilishini taʼminlaydi.

11. Majburiy sertifikatlashtirishni oʻtkazish shartlari
Majburiy sertifikatlashtirish ishlab chiqarishni tekshirishni, mahsulot xususiyati normativ hujjatlar talablariga muvofiqligini aniqlash uchun uni sinashni, sertifikatlashtirilgan mahsulotlar ustidan inspeksiya nazoratini oʻz ichiga oladi. Sinovlar akkreditatsiya qilingan sinov laboratoriyalari (markazlari) tomonidan tegishli normativ hujjatlarda belgilangan usullarda, bunday hujjatlar boʻlmagan taqdirda esa tegishli sertifikatlashtirish organlari ishlab chiqqan usullarda amalga oshiriladi. Majburiy sertifikatlashtirish ishlari uchun arizachi qonunchilikda belgilab qoʻyilgan tartibda haq toʻlaydi. Arizachi oʻz mahsulotini majburiy sertifikatlashtirishdan oʻtkazishga sarflagan mablagʻlar summasi shu mahsulot tannarxiga qoʻshiladi. Majburiy sertifikatlashtirilishi lozim boʻlgan, ammo muvofiqlik sertifikatiga ega boʻlmagan mahsulotni targʻib qilish man etiladi.

12. Majburiy sertifikatlashtirilishi lozim boʻlgan mahsulotlarga qoʻyiladigan talablar
Majburiy sertifikatlashtirilishi lozim boʻlgan mahsulotlar quyidagi hollarda: sertifikatlashtirishga taqdim etilmagan boʻlsa; sertifikatlashtirish talablariga muvofiq emasligi sababli sertifikatlashtirishdan oʻtmagan boʻlsa; agar sertifikatning amal qilish muddati tugagan yoki uning amal qilishi toʻxtatib qoʻyilgan (bekor qilingan) boʻlsa, Oʻzbekiston Respublikasi hududida realizatsiya qilinishi mumkin emas. Qonunga xilof tarzda muvofiqlik belgisi bosilgan mahsulotlarni realizatsiya qilish man etiladi.

13. Tayyorlovchilarning (tadbirkorlarning) mahsulotlarni majburiy sertifikatlashtirish vaqtidagi majburiyatlari
Majburiy sertifikatlashtirilishi lozim boʻlgan mahsulotlarni realizatsiya qiluvchi tayyorlovchilar (tadbirkorlar): majburiy sertifikatlashtirilishi lozim boʻlgan mahsulotni sertifikatlashtirishga taqdim etishlari; sertifikatlangan mahsulotni sertifikatlash organlarining oʻzi yoki ular eʼtirof etgan organlar bergan sertifikat mavjud boʻlgan taqdirdagina realizatsiya qilishlari va uning normativ hujjatlar talablariga mos boʻlishini taʼminlashlari; sertifikatlangan mahsulotni, basharti, u normativ hujjat talablariga muvofiq kelmasa, shuningdek sertifikatning amal qilish muddati tugagan yoxud uning amal qilishi sertifikatlashtirish organining qarori bilan toʻxtatib qoʻyilgan yoki bekor qilingan boʻlsa, realizatsiya qilishni toʻxtatib qoʻyishlari yoki tugatishlari; majburiy sertifikatlashtirilishi lozim boʻlgan mahsulotni sertifikatlashtiruvchi va sertifikatlangan mahsulotni nazorat qiluvchi organlarning mansabdor shaxslari oʻz vakolatlarini moneliksiz bajarishlari uchun sharoit yaratishlari; sertifikatlangan mahsulot ishlab chiqarishning texnikaviy hujjatlariga yoki texnologik jarayoniga kiritilgan oʻzgartishlar haqida sertifikatlashtirish organini belgilangan tartibda xabardor etishlari; ilova qilingan texnik hujjatda mahsulot muvofiq kelishi lozim boʻlgan sertifikatlashtirish toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni hamda normativ hujjatlarni koʻrsatishlari va bu maʼlumotlar isteʼmolchi (xaridor, buyurtmachi) eʼtiboriga yetkazilishini taʼminlashlari shart.

14. Chetdan olib kelinadigan va chetga olib chiqib ketiladigan mahsulotlarni majburiy sertifikatlashtirish
Majburiy sertifikatlashtirilishi lozim boʻlgan mahsulotlarni Oʻzbekiston Respublikasiga yetkazib berish uchun tuziladigan kontraktlar (shartnomalar) shartida mahsulotlarning belgilangan talablarga muvofiqligini tasdiqlovchi, “Oʻzstandart” agentligi tomonidan berilgan yoki eʼtirof etilgan muvofiqlik sertifikatlari va muvofiqlik belgilari boʻlishi nazarda tutilishi kerak. Milliy muvofiqlik sertifikatlari va muvofiqlik belgilari yoki boshqa davlatlarning “Oʻzstandart” agentligi tomonidan eʼtirof etilgan muvofiqlik sertifikatlari va muvofiqlik belgilari bojxona yuk deklaratsiyasi bilan birgalikda arizachi (mahsulot yetkazib beruvchi) tomonidan bojxona organlariga taqdim etiladi hamda ushbu hujjatlar mahsulotni tegishli bojxona rejimiga joylashtirish uchun asos boʻladi. Olib kirilayotgan mahsulotning xavfsizligini tasdiqlovchi hujjat boʻlmagan taqdirda, bojxona organlari uni sertifikatlashtirishdan oʻtkazish toʻgʻrisidagi masala hal etilguniga yoki chet el sertifikati milliy sertifikatlashtirish tizimi qoidalariga muvofiq eʼtirof etilmaguniga qadar bunday mahsulotni tegishli bojxona rejimiga joylashtirishga yoʻl qoʻymaydi, bundan vaqtincha saqlash va bojxona ombori bojxona rejimlari mustasno. Sertifikatlashtirilishi shart boʻlgan mahsulotlarni Oʻzbekiston Respublikasi hududidan olib chiqish tartibini Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi belgilaydi.

15. Majburiy sertifikatlashtirish ishlarining davlat tomonidan moliyaviy taʼminoti
Quyidagi ishlar: sertifikatlashtirishni rivojlantirishning istiqbollarini, uni oʻtkazish qoidalari va tavsiyalarini ishlab chiqish; sertifikatlashtirish sohasida rasmiy axborotlar bilan taʼminlash; xalqaro (mintaqaviy) sertifikatlashtirish tashkilotlari ishida qatnashish hamda chet el milliy sertifikatlashtirish organlari bilan birgalikda ishlar oʻtkazish; sertifikatlashtirish yuzasidan xalqaro (mintaqaviy) qoidalar va tavsiyalar ishlab chiqish hamda ularni ishlab chiqishda qatnashish; sertifikatlashtirish yuzasidan umumdavlat ahamiyatiga molik ilmiy-tadqiqot ishlari va boshqa ishlar olib borish; majburiy sertifikatlashtirish talablariga rioya etilishi ustidan davlat nazoratini amalga oshirish ishlari davlat tomonidan moliyalashtirilishi kerak.

16. Majburiy sertifikatlashtirish talablariga rioya etilishi ustidan davlat nazorati
Majburiy sertifikatlashtirish talablariga tayyorlovchilar (tadbirkorlar, sotuvchilar, ijrochilar) tomonidan rioya etilishi ustidan davlat nazoratini qonunchilikda belgilangan tartibda “Oʻzstandart” agentligining davlat inspektorlari amalga oshiradi.

161. Nazorat yoʻsinidagi tekshiruv
Sertifikatlashtirilgan mahsulotlar ustidan inspeksiya nazorati muvofiqlik sertifikatini bergan sertifikatlashtirish organlari yoki sertifikatlashtirish boʻyicha inspeksiya organlari tomonidan amalga oshiriladi.

17. Ixtiyoriy sertifikatlashtirish
Har qanday mahsulot normativ hujjatlarning talablariga muvofiq ekanligini tasdiqlash uchun u yuridik va jismoniy shaxsning tashabbusi bilan ixtiyoriy sertifikatlashtirishdan oʻtkazilishi mumkin.

18. Ixtiyoriy sertifikatlashtirishni amalga oshiruvchi subyektlar
Ixtiyoriy sertifikatlashtirishni “Oʻzstandart” agentligi belgilab qoʻygan tartibda akkreditatsiya qilingan yuridik va jismoniy shaxslar amalga oshirishga haqlidir.

19. Ixtiyoriy sertifikatlashtirish tizimlari
Sertifikatlashtirish qoidalari va tartibini belgilovchi ixtiyoriy sertifikatlashtirish tizimlarini akkreditatsiya qilingan organlar “Oʻzstandart” agentligi bilan kelishgan holda belgilaydilar.

20. Mazkur Qonunni qoʻllash bilan bogʻliq nizolarni qarab chiqish
Mazkur Qonunni qoʻllash bilan bogʻliq nizolar sud tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligida belgilab qoʻyilgan tartibda qarab chiqiladi.

21. Shikoyatlarni qarab chiqish
Sertifikatlashtirish natijalaridan norozi boʻlgan taqdirda manfaatdor tomon “Oʻzstandart” agentligining Shikoyatlarni qarab chiqish kengashiga murojaat etishga haqlidir. Shikoyatlarni qarab chiqish kengashi toʻgʻrisidagi nizomni “Oʻzstandart” agentligi ishlab chiqadi va tasdiqlaydi. “Oʻzstandart” agentligining Shikoyatlarni qarab chiqish kengashi sertifikatlashtirish organlari va sinov laboratoriyalarining (markazlarining) qarorlari ustidan berilgan shikoyat arizalarini qarab chiqadi. Shikoyat arizalari ikki hafta ichida qarab chiqiladi. “Oʻzstandart” agentligining, Shikoyatlarni qarab chiqish kengashining qarorlari ustidan qonunchilikda belgilangan tartibda sudga shikoyat qilish mumkin.

22. Sertifikatlashtirish organlarining va sinov laboratoriyalarining (markazlarining) javobgarligi
Sertifikatlashtirish organi: muvofiqlik sertifikatini asossiz va qonunga xilof tarzda berganlik uchun; arizachiga nisbatan qonunga xilof xatti-harakatlar qilganlik uchun; arizachining tijorat siri hisoblangan maʼlumotlarni oshkor etganlik uchun javobgar boʻladi. Akkreditatsiya qilingan sinov laboratoriyasi (markazi) sertifikatlashtirish organiga sinovlarning natijalari haqida notoʻgʻri maʼlumot berganlik uchun javobgar boʻladi. Sertifikatlashtirish organlari va sinov laboratoriyalari (markazlari) mazkur moddada aytib oʻtilgan xatti-harakatlar natijasida arizachiga yetkazilgan zararning oʻrnini qonunchilikda belgilangan tartibda toʻla hajmda qoplashlari shart.

23. Tayyorlovchilarning (tadbirkorlarning) majburiy sertifikatlashtirish qoidalarini buzganlik uchun javobgarligi
Tayyorlovchilar (tadbirkorlar) majburiy sertifikatlashtirish qoidalarini buzganlik uchun qonunchilikka muvofiq javobgar boʻladilar. Majburiy sertifikatlashtirilishi lozim boʻlgan sertifikatlashtirilmagan mahsulotni realizatsiya qilganlik uchun tayyorlovchining (tadbirkorning) mansabdor shaxslari, shuningdek yakka tartibdagi tadbirkor — tayyorlovchilar maʼmuriy javobgarlikka tortiladi. Maʼmuriy jazo chorasi qoʻllanilganligi tayyorlovchilarni (tadbirkorlarni) majburiy sertifikatlashtirishni oʻtkazishdan ozod qilmaydi.