Tijorat banklari tomonidan yangi roʻyxatga olingan yuridik shaxs tashkil etmasdan faoliyat yuritayotgan yakka tartibdagi tadbirkorlar va oilaviy tadbirkorlik subyektlariga mikrokreditlar ajratish tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida
(resolution, 2019-07-16)

Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”gi, “Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida”gi, “Mikromoliyalash toʻgʻrisida”gi qonunlari va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 17-martdagi PQ-2844-son “Tadbirkorlik subyektlari va keng aholi qatlamiga mikrokreditlar ajratish tizimini yanada soddalashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvi qaror qiladi: 1. Tijorat banklari tomonidan yangi roʻyxatga olingan yuridik shaxs tashkil etmasdan faoliyat yuritayotgan yakka tartibdagi tadbirkorlar va oilaviy tadbirkorlik subyektlariga mikrokreditlar ajratish tartibi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi. Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”gi, “Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida”gi, “Mikromoliyalash toʻgʻrisida”gi qonunlari va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 17-martdagi PQ-2844-son “Tadbirkorlik subyektlari va keng aholi qatlamiga mikrokreditlar ajratish tizimini yanada soddalashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq tijorat banklari tomonidan yangi roʻyxatga olingan yuridik shaxs tashkil etmasdan faoliyat yuritayotgan yakka tartibdagi tadbirkorlar va oilaviy tadbirkorlik subyektlariga mikrokreditlar ajratish tartibini belgilaydi. 1. Mikrokredit tijorat banklari tomonidan yangi roʻyxatga olingan yuridik shaxs tashkil etmasdan faoliyat yuritayotgan yakka tartibdagi tadbirkorlar va oilaviy tadbirkorlik subyektlariga (bundan buyon matnda qarz oluvchi deb yuritiladi) davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kundan boshlab olti oy mobaynida tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish uchun toʻlovlilik, muddatlilik, taʼminlanganlik, pul mablagʻlaridan maqsadli foydalanish va qaytarish shartlari asosida eng kam ish haqining 100 barobarigacha miqdorda beriladi. 2. Mikrokredit qarz oluvchiga Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2011-yil 7-yanvardagi 6-son qarori bilan tasdiqlangan Xususiy tadbirkorlar yuridik shaxs tashkil etmasdan shugʻullanishi mumkin boʻlgan faoliyat turlari roʻyxatida belgilangan maqsadlar uchun (savdo sohasi va umumiy ovqatlanishdan tashqari) bir yillik imtiyozli davr bilan uch yil muddatga beriladi. 3. Mikrokreditlardan foydalanganlik uchun foiz stavkasi miqdori Markaziy bankning qayta moliyalash stavkasi darajasidan yuqori boʻlmagan miqdorda belgilanadi. Mikrokreditlar boʻyicha foiz stavkasi miqdori Markaziy bankning qayta moliyalash stavkasi oʻzgarishiga qarab oʻzgarishi mumkin. Markaziy bankning qayta moliyalash stavkasi oshirilgan taqdirda shartnomada koʻrsatilgan foiz stavkasi oʻzgarishsiz qoldiriladi. 4. Imtiyozli davr oʻrnatilgan holda berilgan mikrokredit boʻyicha asosiy qarzni toʻlash imtiyozli davr tugagandan keyingi oydan boshlanadi. Imtiyozli davrda mikrokredit boʻyicha faqat foizlar hisoblanadi va toʻlanadi. 5. Qarz oluvchilar mikrokredit olish uchun tijorat bankiga buyurtma taqdim etadi. Buyurtma Oʻzbekiston Respublikasi “Mikromoliyalash toʻgʻrisida”gi Qonunining 11-moddasida koʻrsatilgan talablarga muvofiq rasmiylashtirilishi lozim. 6. Buyurtmaga quyidagi hujjatlar ilova qilinadi: qarz oluvchining bank hisobvaragʻiga pul tushumlari (pul oqimi) prognozi koʻrsatilgan biznes-reja; tegishli kredit taʼminoti turlaridan biri. 7. Qarz oluvchi mazkur Nizomning 6-bandida nazarda tutilgan tegishli hujjatlarni topshirishda oʻzining shaxsini tasdiqlovchi hujjatini koʻrsatadi hamda undan nusxa taqdim etadi. 8. Qarz oluvchilar buyurtmani axborot tizimi orqali elektron shaklda berishlari mumkin. 9. Qarz oluvchi tomonidan majburiyatlarning bajarilishini taʼminlash maqsadida quyidagi kredit taʼminoti turlaridan biri taqdim etiladi: mol-mulk va qimmatli qogʻozlar garovi; bank yoki sugʻurta tashkilotining kafolati; uchinchi shaxs kafilligi; qarz oluvchi tomonidan olingan mikrokreditni qaytarmaslik xatarining bank foydasiga sugʻurta qilinganligi toʻgʻrisidagi sugʻurta polisi; taʼminotning qonun hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa turlari. 10. Qarz oluvchiga tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish uchun eng kam ish haqining 20 barobarigacha miqdorda ajratilgan mikrokredit hisobiga olingan tovarlar kredit uchun taʼminot sifatida hisobga olinadi. Tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish uchun eng kam ish haqining 60 baravarigacha miqdorda boʻlgan mikrokreditlar boʻyicha fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlarining Oʻzbekiston Respublikasi “Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari toʻgʻrisida”gi Qonunining 11-moddasida koʻrsatilgan vakolatlari doirasida bergan kafilligi kredit taʼminoti sifatida hisobga olinadi. 11. Bank buyurtmani olganidan soʻng uch ish kuni ichida uni koʻrib chiqishi va mikrokredit berish yoki mikrokredit berishni asoslantirilgan holda rad etish haqida qaror qabul qilishi shart. 12. Buyurtma bank tomonidan koʻrib chiqilayotganda quyidagilarning tahlili amalga oshiriladi: buyurtma beruvchining (qarz oluvchining) daromadlari yetarliligini aniqlash; buyurtmada bayon etilgan maʼlumotlarning bir-biriga zid boʻlmasligi; bank oldidagi majburiyatlarni buyurtma beruvchi (qarz oluvchi) tomonidan oʻz vaqtida bajarish imkoniyatining mavjudligi. Mikrokredit berish asoslantirilgan holda rad etilgan taqdirda, bank buyurtma beruvchiga (qarz oluvchiga) bu haqda yozma shaklda maʼlum qilishi shart. 13. Buyurtmani koʻrib chiqish natijalariga koʻra mikrokredit berish toʻgʻrisida qaror qabul qilingan taqdirda, bank va qarz oluvchi oʻrtasida yozma shaklda shartnoma tuziladi hamda qarz oluvchi tomonidan taqdim etilayotgan kredit taʼminoti turi qonun hujjatlarida belgilangan tartibda rasmiylashtiriladi. 14. Bank va qarz oluvchi oʻrtasida tuziladigan shartnoma Oʻzbekiston Respublikasi “Mikromoliyalash toʻgʻrisida”gi Qonunining 14-moddasiga muvofiq rasmiylashtirilishi lozim. 15. Shartnoma tuzilgandan hamda kreditning taʼminoti rasmiylashtirilgandan soʻng, qarz oluvchiga bank tomonidan qonun hujjatlarida belgilangan tartibda kredit hisobvaragʻi ochiladi. 16. Mikrokredit qarz oluvchiga naqd pulsiz shaklda pul oʻtkazish yoʻli bilan beriladi. 17. Qarz oluvchilarga ajratilgan mikrokredit “Oʻzbekiston Respublikasi tijorat banklarida buxgalteriya hisobi hisobvaraqlari rejasi”ning (roʻyxat raqami 773-17, 2004-yil 13-avgust) mos balans hisobvaraqlarida hisobga olinadi. 18. Mikrokreditni soʻndirish muddatlari jadval koʻrinishida shartnomaga ilova qilinadi. 19. Qarz oluvchining mikrokredit boʻyicha hisoblangan foizlar va kredit qoldigʻini toʻlash uchun mablagʻlari yetarli boʻlmagan taqdirda, qarzdorlik Xoʻjalik yurituvchi subyektlarning bank hisobvaraqlaridan pul mablagʻlarini hisobdan chiqarish tartibi toʻgʻrisidagi yoʻriqnomada (roʻyxat raqami 2342, 2012-yil 15-mart) belgilangan tartibda undiriladi. Bunda dastlab kredit boʻyicha hisoblangan foizlar, soʻngra kredit boʻyicha asosiy qarz soʻndiriladi. 20. Tijorat banklari tomonidan mikrokreditdan foydalanishning butun muddati davomida fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari xodimi ishtirokida mikrokreditdan samarali hamda maqsadli foydalanilayotganligini aniqlash boʻyicha bevosita joyiga chiqib doimiy monitoring oʻtkaziladi. Monitoring qarz oluvchining shartnoma shartlarini bajarishi uchun yordam koʻrsatishga yoʻnaltirilgan boʻlishi kerak. Monitoring natijasidan kelib chiqib tijorat banki fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari xodimi bilan birgalikda qarz oluvchi ishtirokida tegishli dalolatnoma tuziladi. Monitoring davomida qarz oluvchining faoliyati bilan bogʻliq barcha holatlar, shuningdek taqdim etilgan garov taʼminotining holati qarz oluvchi uchun tijorat bankida ochilgan maxsus jildda tizimlashtirib boriladi. 21. Mikrokreditdan belgilangan maqsadlarda foydalanilmaganligi aniqlangan taqdirda, tijorat banki kredit shartnomasida belgilangan tartibda kreditning boshqa maqsadda ishlatilgan qismini qarz oluvchidan muddatidan ilgari undirib olish huquqiga ega. 22. Qarz oluvchi mikrokredit boʻyicha asosiy qarzi va unga hisoblangan foizlarni shartnoma asosida toʻlashdan yoki garov shartnomasi shartlari asosida garov mulkini bank tasarrufiga berishdan bosh tortgan hollarda, bank tomonidan qonun hujjatlarida belgilangan choralar koʻriladi. 23. Mazkur Nizom talablarining buzilishida aybdor shaxslar qonun hujjatlarida belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladilar.