“Normativ-huquqiy hujjatlar loyihalari va qabul qilingan normativ-huquqiy hujjatlarning tartibga solish taʼsirini baholash uslubiyoti hamda hisobot shakllarini tasdiqlash haqida”gi buyruqqa oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida
(order, 2024-10-11)

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 16-avgustdagi PF-111-son “Ijtimoiy munosabatlarni huquqiy tartibga solishning barqarorligini taʼminlash, sifati va samaradorligini oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Farmoni, 2018-yil 13-apreldagi PQ-3666-son “Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi faoliyatini yanada takomillashtirishga doir tashkiliy chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi hamda 2021-yil 15-martdagi PQ-5025-son “Tartibga solish taʼsirini baholash tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qarorlariga muvofiq buyuraman: 1. Oʻzbekiston Respublikasi adliya vazirining 2021-yil 31-martdagi 7-mh-son “Normativ-huquqiy hujjatlar loyihalari va qabul qilingan normativ-huquqiy hujjatlarning tartibga solish taʼsirini baholash uslubiyoti hamda hisobot shakllarini tasdiqlash haqida”gi buyrugʻiga (roʻyxat raqami 3292, 2021-yil 31-mart) (Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 31.03.2021-y., 10/21/3292/0258-son) ilovaga muvofiq oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilsin. 2. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi, Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi, Oʻzbekiston Respublikasi Raqobatni rivojlantirish va isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish qoʻmitasi hamda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Ijtimoiy himoya milliy agentligi bilan kelishilgan. 3. Mazkur buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi. 1. Buyruqning 1-bandi uchinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Normativ-huquqiy hujjatlar loyihalari va qabul qilingan normativ-huquqiy hujjatlarning tartibga solish taʼsirini baholash boʻyicha hisobot shakllari 2 — 4-ilovalarga muvofiq tasdiqlansin.” 2. 1-ilovada: 1) 1-band quyidagi tahrirda bayon etilsin: “1. Mazkur Uslubiyotda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi: ishlab chiquvchi — loyihani ishlab chiquvchi yoki normativ-huquqiy hujjatning tartibga solish taʼsirini baholashni oʻtkazuvchi davlat organi va tashkiloti; tartibga solish vositasi — jismoniy va yuridik shaxslar tomonidan bajarilishi (rioya etilishi) majburiy boʻlgan talablar yoki boshqa cheklovlar yoxud ularga taʼsir koʻrsatadigan boshqa choralar; taʼsir — normativ-huquqiy hujjatlar loyihasida hamda qabul qilingan normativ-huquqiy hujjatlarda belgilangan majburiyatlar, talablar, taqiq va boshqa cheklovlarga rioya qilishda manfaatdor tomonlarda yuzaga kelishi mumkin boʻlgan bevosita yoki bilvosita foyda va xarajatlar; manfaatdor tomonlar — oʻrganilayotgan muammo yoki taklif etilayotgan tartibga solish doirasiga tushadigan jismoniy va yuridik shaxslar, davlat organlari va tashkilotlari hamda xoʻjalik boshqaruvi organlari; tartibga solish taʼsirini baholash (bundan buyon matnda TSTB deb yuritiladi) — loyihaning qabul qilinishi natijasida yuzaga kelishi mumkin boʻlgan ehtimoliy oqibatlarni aniqlash va baholash, shuningdek, normativ-huquqiy hujjatning tartibga solish maqsadlariga erishilganligini, samaradorligini hamda tartibga solish usulini qoʻllashda yuzaga kelgan oqibatlarni aniqlashga qaratilgan chora-tadbirlar majmui; TSTB hisoboti — normativ-huquqiy hujjat loyihasi yoki qabul qilingan normativ-huquqiy hujjat yuzasidan oʻtkazilgan TSTB yakunlari boʻyicha ishlab chiquvchi tomonidan tayyorlanadigan hujjat; soddalashtirilgan TSTB hisoboti — normativ-huquqiy hujjat loyihasi ishlab chiqilishidan oldin oʻtkazilgan TSTB yakunlari boʻyicha ishlab chiquvchi tomonidan tayyorlanadigan hujjat; kengaytirilgan TSTB hisoboti — normativ-huquqiy hujjat loyihasini ishlab chiqish bilan bir vaqtda kengaytirilgan tartibda oʻtkazilgan TSTB yakunlari boʻyicha ishlab chiquvchi tomonidan tayyorlanadigan hujjat; miqdoriy koʻrsatkichlar — maʼlum iqtisodiy yoki jismoniy mohiyatga ega boʻlgan, son sifatida ifodalanadigan koʻrsatkichlar. Bunga barcha moliyaviy va bozor koʻrsatkichlari (daromad, sof foyda, doimiy va oʻzgaruvchan xarajatlar, sotish hajmi, bozor ulushi va boshqalar), qiymat birligi, vazn va ogʻirlik, uzunlik va boshqa vositalar bilan oʻlchanadigan koʻrsatkichlar kiradi; sifat koʻrsatkichlari — xarajat, miqdor, vazn va ogʻirlik, uzunlik, samaradorlik va boshqa oʻlchovlarning aniq birliklari bilan oʻlchash qiyin boʻlgan koʻrsatkichlar. Ular, qoida tariqasida, odamlarning maʼlum faktlar, hodisalar, ularning afzalliklari va baholariga munosabatini aks ettiradi. Sifat koʻrsatkichlari foizlar bilan ham oʻlchanadi; foyda — loyiha yoki normativ-huquqiy hujjatda nazarda tutilgan talablarning bajarilishi munosabati bilan manfaatdor tomonlarga kelishi mumkin boʻlgan (kelgan) har qanday shakldagi foyda yoki daromad; xarajatlar — loyiha yoki normativ-huquqiy hujjatda nazarda tutilgan talablarning bajarilishi munosabati bilan manfaatdor tomonlarda yuzaga kelishi mumkin boʻlgan (yuzaga kelgan) xarajatlar.”; 2) 5-band quyidagi tahrirda bayon etilsin: “5. “Ex-ante” usuli boʻyicha loyiha ishlab chiqilishidan oldin soddalashtirilgan tartibda hamda loyihani ishlab chiqish bilan bir vaqtda kengaytirilgan tartibda TSTBdan oʻtkaziladi: a) loyiha soddalashtirilgan tartibda TSTBdan oʻtkazilganda quyidagi masalalar tahlil qilinadi: muammo tavsifi, shu jumladan, muammo taʼsir koʻrsatayotgan obyektlar va subyektlar; davlat aralashuvining zarurati, maqsadi va muammoni hal qilish yoki uning salbiy taʼsirini kamaytirish bilan bogʻliq xatarlar; muammoni hal qilishning muqobil usullari; muqobil usullarning ijobiy va salbiy taʼsirlari hamda muammoni hal etishdagi ehtimoliy ulushi; maqbul usulning boshqa usullarga nisbatan afzalligi; maqbul usul orqali joriy etilishi kutilayotgan tartibga solish vositalari; b) loyiha kengaytirilgan tartibda TSTBdan oʻtkazilganda quyidagi masalalar tahlil qilinadi: tartibga solinishi kerak boʻlgan muammo tahlili va davlat aralashuvining zarurati (sabablari); tartibga solish orqali erishilishi lozim boʻlgan maqsadlar; muammoni hal qilishda muqobil usullar, ularning afzalliklari hamda kamchiliklari; tartibga solish taʼsir koʻrsatadigan subyektlar toʻgʻrisida maʼlumotlar; har bir muqobil usulning miqdoriy va sifat tahlili, shu jumladan, foyda va xarajatlar tahlili, tegishli sohalarga (iqtisodiy soha, ijtimoiy soha va atrof-muhitga) taʼsirlari va qoʻllashda yuzaga kelishi mumkin boʻlgan salbiy oqibatlari xavfi va qiyosiy tahlil yordamida tanlangan maqbul usulni joriy etishning maqsadga muvofiqligi; tartibga solish maqsadlariga erishish uchun zarur chora-tadbirlar va kutilayotgan natijalar; loyihaning yoki unda belgilangan tartibga solish vositalarining amal qilishi taklif qilingan davrni asoslash (amal qilish muddati mavjud boʻlganda).”; 3) 6-bandning beshinchi xatboshisidagi “raqobat muhitiga” degan soʻzlar “tegishli sohalarga (iqtisodiy soha, ijtimoiy soha va atrof-muhitga)” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 4) 2-bobning 1-paragrafi sarlavhasi quyidagi tahrirda bayon etilsin: 5) 7-band quyidagi tahrirda bayon etilsin: “7. Tegishli sohada yuzaga kelgan (yuzaga kelishi mumkin boʻlgan) muammoni aniqlash, uning sabablari va oqibatlarni oʻrganish orqali toʻgʻri va samarali yechimlarni ishlab chiqish maqsadida muammolar tahlili oʻtkaziladi. Muammo toʻgʻrisidagi maʼlumotlar aniq shakllantirilishi, tavsiflanishi, shu jumladan, quyidagilarni nazarda tutgan holda tahlil qilinishi lozim: muammo vujudga kelgan soha; sohaning huquqiy tartibga solinganlik holati (normativ-huquqiy hujjatlar roʻyxati, shuningdek, tartibga solishdagi boʻshliqlar) va huquqni qoʻllash amaliyoti (murojaatlar, shikoyatlar, sud tartibidagi ishlar soni va mazmuni); muammo taʼsir koʻrsatayotgan obyektlar va/yoki subyektlar (subyektlar sonining yillar kesimidagi oʻzgarish koʻrsatkichi); muammoning mavjudligi sababli kelib chiqqan (chiqishi mumkin boʻlgan) salbiy oqibatlar; muammoga oid statistik maʼlumotlar hamda boshqa miqdoriy va sifat koʻrsatkichlar (misol uchun, ushbu sohada muammo mavjudligi sababli 1,5 mingta qonun buzilishlar sodir etilgan boʻlib, jismoniy va yuridik shaxslarga 500 mln soʻm miqdorda zarar yetkazilgan).”; 6) 2-bobdan 2-paragraf sarlavhasi chiqarib tashlansin; 7) 9-band quyidagi tahrirda bayon etilsin: “9. Muammo yuzaga kelgan (yuzaga kelishi mumkin boʻlgan) sohani tartibga solish maqsadlarini aniqlash uchun davlat aralashuvi zarurati tahlil qilinadi. Davlat aralashuvi zarurati asosan quyidagi sabablarni oʻz ichiga olishi mumkin: a) bozordagi muvaffaqiyatsizlik (masalan, bozor narxlari jamiyat uchun real xarajat va foydani aks ettirmasligi, ijtimoiy ahamiyatga ega mahsulotlar bilan taʼminlanishning yetarli emasligi, raqobat muhiti yetarli emasligi, axborot yetishmovchiligi (jumladan, isteʼmolchilar uchun maʼlumot olish imkoniyati cheklanganligi yoki umuman yoʻqligi); b) iqtisodiyotni barqarorlashtirish va iqtisodiy tanglikning oldini olish yoki uning oqibatlarini bartaraf etish; v) tovar va xizmatlar bozorida monopollashuvning oldini olish; g) tartibga solishning samarasizligi (masalan, jamoat manfaatlariga mos kelmaydigan amaldagi tartibga solish vositasi); d) ijtimoiy adolatni taʼminlash (masalan, sogʻliqni saqlash va taʼlim xizmatlaridan aholining barcha qatlami, ayniqsa, aholining ijtimoiy jihatdan ehtiyojmand toifalari foydalana olish imkoniyati); e) aholining salomatligi va jamiyat xavfsizligi uchun xavf-xatar; yo) atrof-muhitni muhofaza qilish va tabiiy resurslardan samarali foydalanish. Tartibga solinayotgan munosabatlarning oʻziga xosligidan kelib chiqib, davlat aralashuvi zarurati boshqa sabablarni ham oʻz ichiga olishi mumkin. Davlat aralashuvi boʻyicha har bir sabab batafsil asoslantirilishi lozim.”. 8) 2-bob quyidagi mazmundagi 41-paragraf bilan toʻldirilsin: 171. Tartibga solinayotgan sohada vujudga kelishi mumkin boʻlgan (yoki vujudga kelgan) oʻzgarishlarni, jumladan, ijobiy va salbiy oqibatlarni aniqlash, salbiy taʼsirlarni oldini olish yoki yumshatish maqsadida muqobil usullarning taʼsir doirasi aniqlanishi lozim. Bunda tartibga solish usulining iqtisodiy soha, ijtimoiy soha va atrof-muhitga taʼsiri oʻrganiladi. 172. Tartibga solish usuli iqtisodiy sohada quyidagi munosabatlarga taʼsir koʻrsatishi mumkin: a) iqtisodiy rivojlanish, jumladan, yashirin iqtisodiyot, investitsiya muhiti, ishlab chiqarish (xizmat koʻrsatish), import va eksport, tovar va xizmatlarning isteʼmol darajasi, moliyaviy barqarorlik va moliyaviy bozorlar; b) tadbirkorlik, jumladan, tadbirkorlik subyektlarini tashkil qilish, litsenziyalash va ruxsat beruvchi hujjatlarni olish tartibi va talablarining oʻzgarishi, tovarlar (xizmat koʻrsatish) bahosi hamda boshqa moliyaviy majburiyatlar qiymatining oʻzgarishi; v) kichik va oʻrta tadbirkorlik, jumladan, talab va majburiyatlarni bajarish yirik tadbirkorlik subyektlariga nisbatan kichik va oʻrta tadbirkorlik subyektlari uchun ogʻirligi, maʼmuriy toʻsiqlar (masalan, roʻyxatdan oʻtish, litsenziyalash va ruxsat beruvchi hujjatlarni olish), moliyaviy yuk darajasi, bozor shartlari va raqobat muhiti. Tartibga solish usulining kichik va oʻrta tadbirkorlikka taʼsirini baholashda quyidagi maʼlumotlar tahlil qilinadi: sohada tartibga solish doirasiga tushadigan tadbirkorlik subyektlari soni (Iqtisodiy faoliyat turlarining umumdavlat tasniflagichidagi (IFUT) kichik klass raqamini koʻrsatgan holda hamda kichik, oʻrta va yirik toifalar kesimida) va tartibga solish vositasining har bir toifa uchun taʼsir darajasi; kichik va oʻrta tadbirkorlikning tartibga solinayotgan sohadagi ahamiyati (masalan, ishlab chiqarishdagi (xizmat koʻrsatish) ulushi, bozordagi oʻrni); tartibga solish vositasining bilvosita subyektlari (masalan, yetkazib beruvchilar, isteʼmolchilar); g) davlat budjeti va fiskal siyosat, jumladan, davlat budjeti daromadlari va xarajatlarining oʻzgarishi, davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash choralari (masalan, subsidiya, kompensatsiya, dotatsiya, davlat boji, soliq va bojxona imtiyozlari), tartibga solish va nazorat qilish xarajatlarining ortishi; d) raqobat muhiti, jumladan, tovar ishlab chiqaruvchi yoki xizmat koʻrsatuvchi xoʻjalik yurituvchi subyektlarning (yetkazib beruvchilarning) doirasi va soni cheklanishi, yetkazib beruvchilarning oʻzaro raqobatlashish imkoniyati chegaralanishi, bozor munosabatlarida oʻzaro raqobatlashishga qiziqishining pasayishi, yangi texnologiyalar, mahsulotlar yoki biznes modellarini amaliyotga joriy etishning cheklanishi, isteʼmolchilar uchun kerakli axborotni tanlash imkoni chegaralanishi; e) bandlik va mehnat bozori, jumladan, ishsizlik va bandlik darajasi, muayyan sohalarda ishchi kuchiga boʻlgan talabning oʻzgarishi, mehnat sharoitlari (shartlari) va ish haqi, xodimlarning malakasini oshirish va kasbga oʻqitish, xodimlarning ijtimoiy himoyasi, norasmiy bandlik. Tartibga solinayotgan munosabatlarning oʻziga xosligidan kelib chiqib, boshqa taʼsirlar ham tahlil qilinadi. 173. Tartibga solish usuli ijtimoiy sohada (fuqarolarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini taʼminlashda) quyidagi munosabatlarga taʼsir koʻrsatishi mumkin: a) ijtimoiy adolat va gender tenglik, jumladan, shaxslarni kamsitishga yoʻl qoʻyilmasligi, huquqlardan aholining barcha qatlami (ayniqsa, nogironligi boʻlgan shaxslar, keksalar, bolalar va aholining ijtimoiy jihatdan ehtiyojmand boshqa toifalari) foydalana olish imkoniyati, taʼlim, axborot olish huquqi va soʻz erkinligining cheklanmasligi, mulk huquqining daxlsizligi, huquq va xizmatlardan toʻsiqsiz foydalanish; b) kambagʻallik darajasi, jumladan, tartibga solish vositasining aholi (ayniqsa, aholining ijtimoiy jihatdan ehtiyojmand toifalari) daromadlariga va ijtimoiy tengsizlikka taʼsiri, ish oʻrinlari, ijtimoiy xizmatlarga boʻlgan imkoniyatning cheklanmasligi, shaxslarning mehnatga boʻlgan munosabatining oʻzgarishi, mehnat munosabatlarida ijtimoiy tenglik va inklyuzivlik; v) sogʻliqni saqlash va oziq-ovqat, jumladan, aholining barcha qatlami (ayniqsa, aholining ijtimoiy jihatdan ehtiyojmand toifalari) malakali tibbiy xizmatlardan foydalanish imkoniyati, tibbiy xizmatlar va dori vositalari hamda protez-ortopediya moslamalari va reabilitatsiya qilishning texnik vositalari narxining oʻzgarishi, sogʻlom turmush tarziga taʼsirlar, sogʻlom va yuqori ozuqaviy qiymatga ega oziq-ovqat mahsulotlari isteʼmoli, oziq-ovqat mahsulotlari xavfsizligi. Tartibga solinayotgan munosabatlarning oʻziga xosligidan kelib chiqib, boshqa taʼsirlar ham tahlil qilinadi. 174. Tartibga solish usuli atrof-muhit sohasida quyidagi munosabatlarga taʼsir koʻrsatishi mumkin: a) tabiiy resurslar, jumladan, resurslardan foydalanish barqarorligi, ularni taqsimlash va ulardan foydalanish, suv va suv resurslari, yer maydonlarini boshqarish, foydali qazilmalarni qazib olish; b) havo, suv va tuproq sifati, jumladan, havo, suv va tuproqning ifloslanish darajasiga taʼsir, ifloslantiruvchi moddalar chiqarilishi (emissiyasi) va oqava suvlarni chiqarish standartlari, shuningdek, atrof-muhit sifatini nazorat qilish tartiblarining oʻzgarishi; v) bioxilma-xillik va ekotizimlar, jumladan, bioxilma-xillikni muhofaza qilish va ekotizimlar (masalan, oʻrmonlar, suv havzalari) holati, noyob va yoʻqolib borayotgan oʻsimliklar va hayvonlar turlariga taʼsir, ekotizimlarda koʻrsatiladigan xizmatlar doirasining kengayishi; g) iqlim oʻzgarishi va issiqxona gazlari chiqarilishi (emissiyasi), jumladan, energiya resurslaridan sanoat va maishiy isteʼmolda foydalanish natijasida ajralayotgan issiqxona gazlari, xavfli moddalar hajmining oʻzgarishi, energiya resurslari samaradorligi, iqlim oʻzgarishiga moslashish; d) chiqindilarni boshqarish, jumladan, chiqindilarni qayta ishlash, utilizatsiya qilish, chiqindilar hajmining oʻzgarishi, suv havzalariga va joy relyefiga zararli tashlamalarni tashlanishi; e) inson salomatligi va hayot sifati, jumladan, havo, suv, tuproq va shovqinli ifloslanish darajasining insonlarga taʼsiri, yashash sharoiti va sifatining yomonlashuvi. Tartibga solinayotgan munosabatlarning oʻziga xosligidan kelib chiqib, boshqa taʼsirlar ham tahlil qilinadi. 175. Tartibga solish usuli tegishli munosabatlarda salbiy taʼsirga ega boʻlgan va ushbu tartibga solish usulisiz muammoni hal qilish imkoniyati mavjud boʻlmagan hollarda har bir salbiy taʼsirni kamaytirish, yumshatish choralari ishlab chiqilishi lozim (masalan, oshirilgan toʻlovlar boʻyicha aholining ehtiyojmand toifalari uchun chegirmalar yoki kompensatsiya toʻlovlari). Talab va majburiyatlarni taʼminlash kichik va oʻrta tadbirkorlik subyektlari uchun yirik tadbirkorlik subyektlariga nisbatan ogʻirroq boʻlgan taqdirda ular uchun taʼsir darajasini kamaytirish, yumshatish choralari va moslashuvchan yondashuvlar majburiy ravishda koʻrib chiqiladi.”. 9) 2-bobning 5-paragrafi sarlavhasi quyidagi tahrirda bayon etilsin: 10) 18-band quyidagi tahrirda bayon etilsin: “18. Muqobil usullarni tahlil qilish va oʻzaro taqqoslashda quyidagi metodlardan foydalanish mumkin: a) foyda va xarajatlar tahlili metodi, bunda tartibga solish usullari boʻyicha umumiy foyda va xarajatlar oʻrganilib, ular oʻrtasidagi tafovut (sof joriy qiymat) aniqlanadi va xarajati eng kam va foydasi eng koʻp usul tanlanadi; b) xarajatlar samaradorligi tahlili metodi, bunda tartibga solish usullarining xarajatlari oʻzaro taqqoslanib, xarajati eng kam usul tanlanadi. Ushbu metod asosan foydani pul koʻrinishida ifodalab boʻlmaydigan sohalarni (masalan, sogʻliqni saqlash, taʼlim, xavfsizlik) tahlil qilishda foydalaniladi; v) koʻp mezonli tahlil metodi, bunda tartibga solish usullarining foyda va xarajatlarini miqdoriy koʻrsatkichlarda hisoblash yoki oʻzaro solishtirish imkoniyati boʻlmasa, ularning taʼsiri maqsadlardan kelib chiqib, turli mezonlar orqali aniqlanadi; g) boshqa iqtisodiy tahlil usullari. Muqobil usullar boʻyicha tahlil natijalari quyidagi mezonlar asosida oʻzaro taqqoslanadi va ulardan eng maqbul usul tanlab olinadi: natijadorligi va maqsadlarga mutanosibligi; samaradorligi; davlat (sohani rivojlantirish) strategiyalariga (dasturlariga) muvofiqligi. Foyda va xarajatlar tahlilini amalga oshirishda miqdoriy koʻrinishda ifodalash murakkab yoki imkonsiz boʻlgan foyda va xarajatlarning sifat koʻrsatkichlarini tahlil qilish amalga oshiriladi, bu haqda tartibga solish taʼsirini baholash boʻyicha hisobotning tegishli maydonlarida miqdoriy baholashni amalga oshirishning imkoni yoʻqligi asoslari, shu jumladan, mavjud cheklovlar koʻrsatiladi.”; 11) 2-bobning 6-paragrafi oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin; 12) 43-band quyidagi tahrirda bayon etilsin: “43. Normativ-huquqiy hujjatlarning tegishli sohalarga taʼsirini baholash mazkur Uslubiyotning 171 — 175-bandlariga muvofiq amalga oshiriladi.”; 13) 45-bandning toʻrtinchi xatboshisidan “oqibatlarni prognozlashtirish masalalari boʻyicha” degan soʻzlar chiqarib tashlansin; 14) 1-ilovada: 3-band quyidagi tahrirda bayon etilsin: “3. Taklif etilayotgan normativ-huquqiy hujjat loyihasining (bundan buyon matnda loyiha deb yuritiladi) iqtisodiy soha, ijtimoiy soha va atrof-muhitga qanday salbiy yoki ijobiy taʼsiri mavjud?”; 8-band oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin; 15) 2-ilovaning 5-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “5. Hujjatdagi tartibga solishga oid qoidalar va vositalar iqtisodiy soha, ijtimoiy soha va atrof-muhitga qanday salbiy yoki ijobiy taʼsir koʻrsatdi?”. 3. 2-ilova mazkur oʻzgartirish va qoʻshimchalarning 1-ilovasiga muvofiq tahrirda bayon etilsin. 4. Mazkur oʻzgartirish va qoʻshimchalarning 2 va 3-ilovalariga muvofiq tahrirda 3 va 4-ilovalar bilan toʻldirilsin. 1.Loyiha turi va nomi2.Ishlab chiquvchi3.SanaTartibga solish taʼsirini baholash natijalari4.Muammo tahlilimuammo tavsifi;muammo taʼsir koʻrsatayotgan obyektlar va subyektlar (ularning soni);bartaraf etish yoki oldini olish rejalashtirilayotgan zarar (maksimal 15 qator).5.Davlat aralashuvi zarurati□ bozordagi muvaffaqiyatsizlik□ iqtisodiyotni barqarorlashtirish□ tartibga solishning samarasizligi□ tovar va xizmatlar bozorida monopollashuvning oldini olish□ ijtimoiy adolatni taʼminlash□ aholining salomatligi va jamiyat xavfsizligi uchun xavf-xatar□ atrof-muhitni muhofaza qilish va tabiiy resurslardan samarali foydalanish□ _______________________Izohlang (maksimal 10 qator).6.Maqsadlarkoʻzlangan maqsadlar;kutilayotgan natijalar (maksimal 10 qator).7.Yechimmuammoni hal qilishning muqobil usullari;maqbul usul orqali joriy etilishi kutilayotgan tartibga solish vositalari (majburiyat, talab, taqiq, cheklov, javobgarlik yoki ularga rioya qilishni taʼminlash boʻyicha taʼsir choralari, shuningdek, davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash choralari);muqobil usullarning ijobiy va salbiy taʼsirlari hamda muammoni hal etishdagi ehtimoliy ulushi;maqbul usulning boshqa usullarga nisbatan afzalligi;muammoni hal qilish yoki uning salbiy taʼsirini kamaytirish bilan bogʻliq xatarlar (maksimal 15 qator).Mazkur hisobotning toʻgʻriligi va maʼlumotlarning ishonchliligini tasdiqlayman.Davlat organi (tashkiloti) rahbari________________ _____________________ (imzo)(F.I.O.) I. Iqtisodiy sohaga taʼsir1. Iqtisodiy rivojlanishYashirin iqtisodiyot, investitsiya muhiti, ishlab chiqarish (xizmat koʻrsatish), import va eksport, tovar va xizmatlarning isteʼmol darajasi, moliyaviy barqarorlik va moliyaviy bozorlar.□ Ijobiy taʼsir□ Salbiy taʼsir Izohlang.□ Taʼsir qilmaydi2. TadbirkorlikTadbirkorlik subyektlarini tashkil qilish, litsenziyalash va ruxsat beruvchi hujjatlarni olish tartibi va talablarining oʻzgarishi, tovarlar (xizmat koʻrsatish) bahosi hamda boshqa moliyaviy majburiyatlar qiymatining oʻzgarishi.□ Ijobiy taʼsir□ Salbiy taʼsir Izohlang.□ Taʼsir qilmaydi3. Kichik va oʻrta tadbirkorlikTalab va majburiyatlarni bajarish yirik tadbirkorlik subyektlariga nisbatan kichik va oʻrta tadbirkorlik subyektlari uchun ogʻirligi, maʼmuriy toʻsiqlar (masalan, roʻyxatdan oʻtish, litsenziyalash va ruxsat beruvchi hujjatlarni olish), moliyaviy yuk darajasi, bozor shartlari va raqobat muhiti.□ Ijobiy taʼsir □ Salbiy taʼsirBunda quyidagi masalalar koʻrib chiqiladi:sohada tartibga solish doirasiga tushadigan tadbirkorlik subyektlari soni va tartibga solish vositasining har bir toifa uchun taʼsir darajasi;kichik va oʻrta tadbirkorlikning tartibga solinayotgan sohadagi ahamiyati (masalan, ishlab chiqarishdagi (xizmat koʻrsatishdagi) ulushi, bozordagi oʻrni);tartibga solish vositasining bilvosita subyektlari (masalan, yetkazib beruvchilar, isteʼmolchilar).□ Taʼsir qilmaydi4. Davlat budjeti va fiskal siyosatDavlat budjeti daromadlari va xarajatlarining oʻzgarishi, davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash choralari (masalan, subsidiya, kompensatsiya, dotatsiya, davlat boji, soliq va bojxona imtiyozlari), tartibga solish va nazorat qilish xarajatlarining ortishi.□ Ijobiy taʼsir □ Salbiy taʼsir Izohlang.□ Taʼsir qilmaydi5. Raqobat muhitiTovar ishlab chiqaruvchi yoki xizmat koʻrsatuvchi xoʻjalik yurituvchi subyektlarning (yetkazib beruvchilar) doirasi va soni cheklanishi, yetkazib beruvchilarning oʻzaro raqobatlashish imkoniyati chegaralanishi, bozor munosabatlarida oʻzaro raqobatlashishga qiziqishining pasayishi, yangi texnologiyalar, mahsulotlar yoki biznes modellarini amaliyotga joriy etishning cheklanishi, isteʼmolchilar uchun kerakli axborotni tanlash imkoni chegaralanishi.□ Ijobiy taʼsir □ Salbiy taʼsir Izohlang.□ Taʼsir qilmaydi6. Bandlik va mehnat bozoriIshsizlik va bandlik darajasi, muayyan sohalarda ishchi kuchiga boʻlgan talabning oʻzgarishi, mehnat sharoitlari (shartlari) va ish haqi, xodimlarning malakasini oshirish va kasbga oʻqitish, xodimlarning ijtimoiy himoyasi, norasmiy bandlik.□ Ijobiy taʼsir □ Salbiy taʼsir Izohlang.□ Taʼsir qilmaydiII. Ijtimoiy sohaga taʼsir7. Ijtimoiy adolat va gender tenglikShaxslarni kamsitishga yoʻl qoʻyilmasligi, huquqlardan aholining barcha qatlami (nogironligi boʻlgan shaxslar, keksalar, bolalar va aholining ijtimoiy jihatdan ehtiyojmand boshqa toifalari) tomonidan foydalana olish imkoniyati, taʼlim, axborot olish huquqi va soʻz erkinligining cheklanmasligi, mulk huquqining daxlsizligi, huquq va xizmatlardan toʻsiqsiz foydalanish.□ Ijobiy taʼsir □ Salbiy taʼsir Izohlang.□ Taʼsir qilmaydi8. Kambagʻallik darajasiTartibga solish vositasining aholi (ayniqsa, aholining ijtimoiy jihatdan ehtiyojmand toifalari) daromadlariga va ijtimoiy tengsizlikka taʼsiri, ish oʻrinlari, ijtimoiy xizmatlarga boʻlgan imkoniyatning cheklanmasligi, shaxslarning mehnatga boʻlgan munosabatining oʻzgarishi, mehnat munosabatlarida ijtimoiy tenglik va inklyuzivlik.□ Ijobiy taʼsir □ Salbiy taʼsir Izohlang.□ Taʼsir qilmaydi9. Sogʻliqni saqlash va oziq-ovqatAholining barcha qatlami (ayniqsa, aholining ijtimoiy jihatdan ehtiyojmand toifalari) malakali tibbiy xizmatlardan foydalanish imkoniyati, tibbiy xizmatlar va dori vositalari hamda protez-ortopediya moslamalari va reabilitatsiya qilishning texnik vositalari narxining oʻzgarishi, sogʻlom turmush tarziga taʼsirlar, sogʻlom va yuqori ozuqaviy qiymatga ega oziq-ovqat mahsulotlari isteʼmoli, oziq-ovqat mahsulotlari xavfsizligi.□ Ijobiy taʼsir □ Salbiy taʼsir Izohlang.□ Taʼsir qilmaydiIII. Atrof-muhitga taʼsir10. Tabiiy resurslarResurslardan foydalanish barqarorligi, ularni taqsimlash va ulardan foydalanish, suv va suv resurslari, yer maydonlarini boshqarish, foydali qazilmalarni qazib olish.□ Ijobiy taʼsir □ Salbiy taʼsir Izohlang.□ Taʼsir qilmaydi11. Havo, suv va tuproq sifatiHavo, suv va tuproqning ifloslanish darajasiga taʼsir, ifloslantiruvchi moddalar chiqarilishi (emissiyasi) va oqava suvlarni chiqarish standartlari, shuningdek, atrof-muhit sifatini nazorat qilish tartiblarining oʻzgarishi.□ Ijobiy taʼsir □ Salbiy taʼsir Izohlang.□ Taʼsir qilmaydi12. Bioxilma-xillik va ekotizimlarBioxilma-xillikni muhofaza qilish va ekotizimlar (masalan, oʻrmonlar, suv havzalari) holati, noyob va yoʻqolib borayotgan oʻsimliklar va hayvonlar turlariga taʼsir, ekotizimlarda koʻrsatiladigan xizmatlar doirasining kengayishi.□ Ijobiy taʼsir □ Salbiy taʼsir Izohlang.□ Taʼsir qilmaydi13. Iqlim oʻzgarishi va issiqxona gazlari chiqarilishi (emissiyasi)Energiya resurslaridan sanoat va maishiy isteʼmolda foydalanish natijasida ajralayotgan issiqxona gazlari, xavfli moddalar hajmining oʻzgarishi, energiya resurslari samaradorligi, iqlim oʻzgarishiga moslashish.□ Ijobiy taʼsir □ Salbiy taʼsir Izohlang.□ Taʼsir qilmaydi14. Chiqindilarni boshqarishChiqindilarni qayta ishlash, utilizatsiya qilish, chiqindilar hajmining oʻzgarishi, suv havzalariga va joy relyefiga zararli tashlamalarni tashlanishi.□ Ijobiy taʼsir □ Salbiy taʼsir Izohlang.□ Taʼsir qilmaydi15. Inson salomatligi va hayot sifatiHavo, suv, tuproq va shovqinli ifloslanish darajasining insonlarga taʼsiri, yashash sharoitlari va sifatining yomonlashuvi.□ Ijobiy taʼsir □ Salbiy taʼsir Izohlang.□ Taʼsir qilmaydi 1.Loyiha turi va nomi2.Ishlab chiquvchi3.Vakolatli organlarning xulosalari olinganligi4.SanaTartibga solish taʼsirini baholash natijalari5.Foyda va xarajatJoriy xarajat:qiymatJoriy foyda:qiymatKutilayotgan xarajat:qiymatKutilayotgan foyda:qiymat6.Muammo tahlilimuammo tavsifi; muammo taʼsir koʻrsatayotgan obyektlar va subyektlar (ularning soni);bartaraf etish yoki oldini olish rejalashtirilayotgan zarar (maksimal 15 qator).7.Davlat aralashuvi zarurati□ bozordagi muvaffaqiyatsizlik□ iqtisodiyotni barqarorlashtirish □ tartibga solishning samarasizligi□ tovar va xizmatlar bozorida monopollashuvning oldini olish □ ijtimoiy adolatni taʼminlash□ aholining salomatligi va jamiyat xavfsizligi uchun xavf-xatar□ atrof-muhitni muhofaza qilish va tabiiy resurslardan samarali foydalanish□ _______________________Izohlang (maksimal 10 qator).8.Koʻzlangan maqsadlar va natijakoʻzlangan maqsad va samaradorlikni aniqlash koʻrsatkichlari (indikatorlari);davlat aralashuvidan kutilayotgan natija va unga erishilishini aniqlash koʻrsatkichlari (aniq, oʻlchovli, maqbul, muddatli va boshqa mezonlar asosida) (maksimal 10 qator).9.Yechimmuammoni hal qilishning muqobil usullari;muqobil usullar orasidan tanlangan maqbul usul;maqbul usulning boshqa usullarga nisbatan afzalligi (maksimal 15 qator).Mazkur hisobotning toʻgʻriligi va maʼlumotlarning ishonchliligini tasdiqlayman.Davlat organi (tashkiloti) rahbari______________________________________________(imzo)(F.I.O.) 1. Muammo tahlili va davlat aralashuvi zarurati muammo vujudga kelgan soha; sohaning huquqiy tartibga solinganlik holati (normativ-huquqiy hujjatlar roʻyxati, shuningdek, tartibga solishdagi boʻshliqlar) va huquqni qoʻllash amaliyoti (murojaatlar, shikoyatlar, sud tartibidagi ishlar soni, xarakteri va mazmuni); muammo taʼsir koʻrsatayotgan obyektlar va/yoki subyektlar (subyektlar sonining yillar kesimidagi oʻzgarish koʻrsatkichi); muammoning mavjudligi sababli kelib chiqqan (chiqishi mumkin boʻlgan) salbiy oqibatlar; muammoga oid statistik maʼlumotlar hamda boshqa miqdoriy va sifat koʻrsatkichlar (misol uchun, ushbu sohada muammo mavjudligi sababli 1,5 mingta qonun buzilishlar sodir etilgan boʻlib, jismoniy va yuridik shaxslarga 500 mln soʻm miqdorda zarar yetkazilgan); tartibga solinishi kerak boʻlgan sohada davlat aralashuvining zarurati (sabablari). 2. Maqsadlar tartibga solish orqali erishilishi lozim boʻlgan maqsadlar; loyihani qabul qilishdan kutilayotgan natija; har bir maqsad boʻyicha tartibga solish maqsadlariga erishish darajasini tavsiflovchi sifat va miqdoriy oʻlchov indikatorlari (koʻrsatkichlari); indikatorlarni hisoblash usuli va maʼlumot manbalari. 3. Muqobil usullar tavsifi va taʼsir doirasi tartibga solish maqsadlariga erishishga xizmat qiladigan muqobil usullar; har bir usulning afzalliklari va kamchiliklari (aniq dalil va raqamlar bilan); muqobil usullarning iqtisodiy sohaga (iqtisodiy rivojlanish, tadbirkorlik, kichik va oʻrta tadbirkorlik, davlat budjeti va fiskal siyosat, bandlik va mehnat bozori) taʼsiri; muqobil usullarning ijtimoiy sohaga (ijtimoiy adolat va gender tenglik, kambagʻallik darajasi, sogʻliqni saqlash va oziq-ovqat) taʼsiri; muqobil usullarning atrof-muhitga (tabiiy resurslar, havo, suv va tuproq sifati, bioxilma-xillik va ekotizimlar, iqlim oʻzgarishi va issiqxona gazlari chiqarilishi (emissiyasi), chiqindilarni boshqarish, inson salomatligi va hayot sifati) taʼsiri; muqobil usullarning raqobat muhitiga (tovar ishlab chiqaruvchi yoki xizmat koʻrsatuvchi xoʻjalik yurituvchi subyektlarning (yetkazib beruvchilar) doirasi va soni cheklanishi, yetkazib beruvchilarning oʻzaro raqobatlashish imkoniyati chegaralanishi, bozor munosabatlarida oʻzaro raqobatlashishga qiziqishining pasayishi, yangi texnologiyalar, mahsulotlar yoki biznes modellarini amaliyotga joriy etishning cheklanishi, isteʼmolchilar uchun kerakli axborotni tanlash imkoni chegaralanishi) taʼsiri. 4. Muqobil usullarning iqtisodiy tahlili Muqobil usullarni tahlil qilish va oʻzaro taqqoslashda hamda tanlangan usulning boshqa muqobil usullardan ustunligini asoslantirishda quyidagi metodlardan foydalanish mumkin: foyda va xarajatlar tahlili metodi; xarajatlar samaradorligi tahlili metodi; koʻp mezonli tahlil metodi; boshqa iqtisodiy tahlil usullari. Tahlil natijalari quyidagi jadvalda aks ettiriladi: Manfaatdor tomonlar Usullar Foyda Xarajat Xulosa 1-manfaatdor tomon 1-usul 2-usul 3-usul 2-manfaatdor tomon 1-usul 2-usul 3-usul … 5. Chora-tadbirlar loyiha qabul qilinishi bilan unda belgilangan maqsadlarga erishish uchun zarur boʻlgan tashkiliy, texnik, uslubiy va boshqa chora-tadbirlar; amalga oshirilishi belgilangan har bir chora-tadbirlar boʻyicha masʼul ijrochilar, amalga oshirish muddatlari, ularni moliyalashtirish hajmi va manbalari, amalga oshirish mexanizmi va kutilayotgan natija. 6. Muhokama natijalari loyiha va TSTB hisoboti yuzasidan bildirilgan jamoatchilik muhokamasi natijalari, ekspertlar, ilmiy doira vakillarining taklif va mulohazalari; taklif va mulohazalarni koʻrib chiqish natijalari.”. 1.Normativ-huquqiy hujjat turi, nomi va rekvizitlari2.TSTBni oʻtkazuvchi davlat organi yoki tashkiloti3.Vakolatli organlarning xulosalari olinganligi4.SanaTartibga solish taʼsirini baholash natijalari5.XulosaTSTBdan oʻtkazish natijalari boʻyicha normativ-huquqiy hujjatdagi tartibga solish usullarining amal qilishi maqsadga muvofiqligi, ularga oʻzgartirish kiritish lozimligi yoki ularni bekor qilish zarurligi toʻgʻrisida xulosa (maksimal 10 qator).6.Hujjatning taʼsir doirasitartibga solish usuli taʼsir koʻrsatayotgan obyektlar va/yoki subyektlar (manfaatdor tomonlar) (maksimal 10 qator).7.Hujjatning natijadorligi va samaradorliginormativ-huquqiy hujjatning amal qilishi natijasida erishilgan maqsadlar, ularning natijadorligi va samaradorlik koʻrsatkichlari (maksimal 10 qator).8.Hujjatning ijobiy va salbiy oqibatlarinormativ-huquqiy hujjatdagi tartibga solish usulini qoʻllashda vujudga kelgan ijobiy va salbiy oqibatlar (maksimal 10 qator).Mazkur hisobotning toʻgʻriligi va maʼlumotlarning ishonchliligini tasdiqlayman.Davlat organi (tashkiloti) rahbari____________________________________(imzo)(F.I.O.) 1. Tartibga solish usulining taʼsir doirasi tartibga solish usuli taʼsir koʻrsatayotgan obyektlar va/yoki subyektlar (manfaatdor tomonlar) (subyektlar sonining (ulushi) yillar kesimidagi oʻzgarish koʻrsatkichi). 2. Tartibga solish usulining natijadorligi koʻrsatkichlari tartibga solish usuli bilan oʻrnatilgan tartibga solish vositasining natijadorligi, maqsadlarga erishilganligi (jumladan, loyihasi ishlab chiqilgan davrda qoʻyilgan maqsadlar, har bir maqsad boʻyicha prognoz qilingan indikativ koʻrsatkichlar, qoʻyilgan maqsadlarga erishilganligi toʻgʻrisida maʼlumotlar, erishilgan indikativ koʻrsatkichlar, ularning oʻlchov birligi va hisoblash usullari). 3. Tartibga solish usulining ijobiy va salbiy oqibatlari tartibga solish usulining iqtisodiy sohaga (iqtisodiy rivojlanish, tadbirkorlik, kichik va oʻrta tadbirkorlik, davlat budjeti va fiskal siyosat, bandlik va mehnat bozori) taʼsiri; tartibga solish usulining ijtimoiy sohaga (ijtimoiy adolat va gender tenglik, kambagʻallik darajasi, sogʻliqni saqlash va oziq-ovqat) taʼsiri; tartibga solish usulining atrof-muhitga (tabiiy resurslar, havo, suv va tuproq sifati, bioxilma-xillik va ekotizimlar, iqlim oʻzgarishi va issiqxona gazlari chiqarilishi (emissiyasi), chiqindilarni boshqarish, inson salomatligi va hayot sifati) taʼsiri; tartibga solish usulining raqobat muhitiga (tovar ishlab chiqaruvchi yoki xizmat koʻrsatuvchi xoʻjalik yurituvchi subyektlarning (yetkazib beruvchilar) doirasi va soni cheklanishi, yetkazib beruvchilarning oʻzaro raqobatlashish imkoniyati chegaralanishi, bozor munosabatlarida oʻzaro raqobatlashishga qiziqishining pasayishi, yangi texnologiyalar, mahsulotlar yoki biznes modellarini amaliyotga joriy etishning cheklanishi, isteʼmolchilar uchun kerakli axborotni tanlash imkoni chegaralanishi) taʼsiri. 4. Tartibga solish usulining samaradorligi (iqtisodiy tahlili) Tartibga solish usulining samaradorligi quyidagi maʼlumotlar asosida iqtisodiy tahlil usullarini qoʻllagan holda oʻrganiladi: erishilgan natija va sarflangan resurslardan foydalanish oʻrtasidagi bogʻliqlik; manfaatdor tomonlarga keladigan tartibga solish xarajatlari, shuningdek, uning afzalliklari; foyda va xarajatlarga taʼsir koʻrsatadigan omillar va ularning tartibga solish bilan bogʻliqligi; tartibga solish usulining samaradorlik koʻrsatkichlariga oid boshqa maʼlumotlar. Tartibga solish usulining samaradorligini tahlil qilishda quyidagi metodlardan foydalanish mumkin: foyda va xarajatlar tahlili metodi; xarajatlar samaradorligi tahlili metodi; koʻp mezonli tahlil metodi; boshqa iqtisodiy tahlil usullari. Tahlil natijalari quyidagi jadvalda aks ettiriladi: Manfaatdor tomonlar Tartibga solish usuli Foyda Xarajat Xulosa 1-manfaatdor tomon 2-manfaatdor tomon … 5. TSTB hisoboti muhokamadan oʻtkazilganligi toʻgʻrisida maʼlumot TSTB hisobotini jamoatchilik muhokamasidan oʻtkazish natijalari toʻgʻrisida maʼlumot (jumladan, TSTB hisoboti muhokamaga qoʻyilgan davr, kelib tushgan takliflarni koʻrib chiqish natijasi); ekspertlar, ilmiy doira vakillarining taklif va mulohazalari hamda ularni koʻrib chiqish natijalari. 6. Normativ-huquqiy hujjatni baholashga imkon beradigan boshqa maʼlumotlar maʼlumotlar. 7. Xulosa TSTBdan oʻtkazish natijalari boʻyicha normativ-huquqiy hujjatdagi tartibga solish usullarining amal qilishi maqsadga muvofiqligi, ularga oʻzgartirish kiritish lozimligi yoki ularni bekor qilish zarurligi toʻgʻrisida xulosa.