Oilaviy bolalar uylari toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida
(resolution, 2024-12-28)

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Oʻzbekiston Respublikasi aholisini ijtimoiy himoya qilish strategiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida” 2022-yil 25-iyuldagi PF-175-son Farmoni hamda “Oilaviy bolalar uylari faoliyatini takomillashtirishga oid qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2022-yil 4-avgustdagi PQ-345-son qarori ijrosini taʼminlash maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 4-avgustdagi PQ-345-son qaroriga muvofiq oilaviy bolalar uylarini tashkil etish va ularni moliyalashtirish, yetim bolalar va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalarni ushbu uylarga berish tartibini tasdiqlash belgilanganligi maʼlumot uchun qabul qilinsin. 2. Quyidagilarni nazarda tutuvchi Oilaviy bolalar uylari toʻgʻrisidagi nizom 1-ilovaga muvofiq tasdiqlansin: oilaviy bolalar uylarini yuridik shaxs maqomisiz tashkil etish, yetim bolalar va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalarni ushbu uylarga berish tartibi; oilaviy bolalar uylarini tashkil etgan fuqarolarning huquq va majburiyatlari hamda ularning javobgarligi; oilaviy bolalar uylariga tarbiyaga berilgan bolalarning ijtimoiy yordam, taʼlim va sogʻlomlashtirishga boʻlgan huquqlarini kafolatlash tartibi; oilaviy bolalar uyi taʼminoti uchun mablagʻ ajratish shartlari. 3. Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining 2-ilovaga muvofiq ayrim qarorlari oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin. 4. Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda oʻzlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarni bir oy muddatda ushbu qarorga muvofiqlashtirsin. 5. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi xalq taʼlimi vaziri B.O. Saidov zimmasiga hamda Vazirlar Mahkamasining Taʼlim, sogʻliqni saqlash va sport masalalari kotibiyatiga yuklansin. 1. Ushbu Nizom oilaviy bolalar uylarini tashkil etish va unga bolalarni tarbiyaga berish tartibini belgilaydi. 2. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi: bolalar — oilaviy bolalar uyiga tarbiyaga olinayotgan voyaga yetmagan yetim bolalar va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalar; tarbiyalanuvchi bolalar — oilaviy bolalar uyiga tarbiyaga olingan voyaga yetmagan yetim bolalar va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalar; vakolatli organ — tuman (shahar) hokimligining bolalarni himoya qilish shuʼbalari; nomzodlar — bolalarni oilaviy bolalar uyiga tarbiyaga olish istagini bildirgan fuqarolar (er-xotin); tutingan ota-ona — bolalarni oilaviy bolalar uyiga tarbiyaga olgan va oilaviy bolalar uyini tashkil etgan fuqarolar (er-xotin). 3. Oilaviy bolalar uyi bolalarni oila muhitida tarbiyalashga moʻljallangan yuridik shaxs maqomiga ega boʻlmagan tuzilma hisoblanadi. 4. Bolalarni oilaviy bolalar uyiga berishga faqat ularning manfaatlarini koʻzlagan holda yoʻl qoʻyiladi. Aka-ukalar va opa-singillarni oilaviy bolalar uyiga berishda ularni ajratishga yoʻl qoʻyilmaydi, oilaga tarbiyaga olish bolalarning manfaatlariga muvofiq kelgan hollar bundan mustasno. 5. Nomzodlar bolalarning huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha ota-ona majburiyatlarini ixtiyoriy ravishda oʻz zimmasiga oladigan shaxslar hisoblanadi. 6. Quyidagilar oilaviy bolalar uylarining asosiy vazifalari hisoblanadi: tarbiyalanuvchi bolalarni oʻqitish, sogʻlomlashtirish, aqliy, psixologik jismoniy rivojlantirish va tarbiyalash; tarbiyalanuvchi bolalarni ijtimoiy moslashtirish va muhofaza qilish; tarbiyalanuvchi bolalarni umuminsoniy qadriyatlar asosida tarbiyalash; tarbiyalanuvchi bolalarda mehnat qilish, maishiy-xoʻjalik, roʻzgʻor yuritish bilan bogʻliq iqtisodiy koʻnikmalarni shakllantirish, ularni kasb tanlashi uchun shart-sharoitlar yaratish orqali mustaqil hayotga tayyorlash. 7. Vakolatli organ Milliy gvardiya bilan hamkorlikda oilaviy bolalar uylarini tashkil etishga koʻmaklashadi, tutingan ota-onalarga zarur tashkiliy yordamlar koʻrsatadi hamda har oyda kamida bir marta bolalarning turmushi va tarbiyalanishi sharoitlarini kuzatib boradi. 8. Oilaviy bolalar uyini tashkil etish ushbu Nizomga 1-ilovada keltirilgan sxemaga muvofiq amalga oshiriladi. 9. Oilaviy bolalar uyi tuman (shahar) hokimining qarori bilan tashkil etiladi va tugatiladi. Nomzodlarning tegishli arizasi hamda vakolatli organning nomzodlar tutingan ota-ona boʻla olishi va bolalarni tarbiya qilish imkoniyati, sharoitlari va bolaning manfaatlariga muvofiqligi toʻgʻrisidagi xulosasi tuman (shahar) hokimining qarori qabul qilinishi uchun asos hisoblanadi. 10. Nomzodlar oʻzining yashash joyidagi vakolatli organga oilaviy bolalar uyini tashkil etish toʻgʻrisida ariza bilan murojaat qiladi. Arizada nomzodlarning familiyasi, ismi, otasining ismi, yashash joyi, bolalari (oʻziniki, farzandlikka olganlari) mavjud boʻlgan taqdirda, ularning soni va yoshi koʻrsatiladi. Arizaga quyidagilar ilova qilinadi: tibbiyot muassasasining vrachlik-maslahat komissiyasining nomzodlar sogʻligʻi toʻgʻrisidagi xulosasi; nomzodlarning tutingan ota-onalarni tayyorlash kursidan oʻtganligi toʻgʻrisidagi sertifikat nusxasi. Arizani topshirish vaqtida nomzodlarning oʻzi va farzandlarining shaxsini tasdiqlovchi hujjatlarining asli koʻrsatiladi. Ushbu bandda koʻrsatilgan hujjatlarning barchasi taqdim etilganda ariza koʻrib chiqish uchun qabul qilinadi. 11. Arizani oʻrganish davomida nomzodga tegishli quyidagi hujjatlar vakolatli organ tomonidan yagona elektron maʼlumotlar bazasidan olinadi: nikoh toʻgʻrisidagi guvohnoma; ish joyi, egallab turgan lavozimi va ish haqi koʻrsatilgan (agar mavjud boʻlsa) yoki boshqa daromad manbalari toʻgʻrisidagi maʼlumot; ruhiy-asab, teri-tanosil kasalliklari, narkologik va silga qarshi kurashish dispanserlarining xulosalari; sudlanganlik (sudlanmaganlik) holati haqida maʼlumot; turar joyga boʻlgan mulk huquqini yoki turar joydan foydalanish huquqini tasdiqlovchi hujjat. 12. Oʻzbekiston Respublikasining nikohdan oʻtgan, 35 yoshdan 60 yoshgacha boʻlgan fuqarolari tutingan ota-onalar boʻlishi mumkin, quyidagi shaxslar bundan mustasno: a) oilaviy bolalar uyiga qabul qilinayotgan yetim boʻlmagan bolalar bilan yaqin (bobo, buvi, tugʻishgan yoki oʻgay aka, opa) qarindoshligi boʻlganlar; b) sud tomonidan muomalaga layoqatsiz yoki muomala layoqati cheklangan deb topilganlar; v) ota-onalik huquqlaridan mahrum etilganlar yoki ota-onalik huquqi cheklanganlar; g) oʻzlariga yuklangan majburiyatlarni zarur darajada bajarmaganlik uchun vasiylik (homiylik) majburiyatidan chetlashtirilganlar yoki shu sabab bilan oilaga tarbiya (patronat)ga berish boʻyicha shartnomasi bir tomonlama bekor qilingan shaxslar; d) agar farzandlikka olish ularning aybi bilan sud tomonidan bekor qilingan boʻlsa, sobiq farzandlikka olganlar; e) quyidagi kasalliklardan biri mavjud boʻlgan shaxslar: I, II, V guruh dispanser hisobidagi barcha joylashinuv shaklidagi sil kasalliklari (faol va surunkali); barcha joylashinuvli yomon sifatli onkologik kasalliklar; narkologik kasalliklar (alkogolizm, narkomaniya, toksikomaniya); aqli zaiflikning barcha turlari; tanosil kasalliklarining maishiy yoʻl bilan yuquvchi turlari (zaxm, soʻzak); mehnatga yaroqlilikni inkor etuvchi I va II guruh nogironligiga olib keluvchi barcha kasalliklar va jarohatlar; j) “Temir daftar”, “Ayollar daftari”ga kiritilgan, “Ijtimoiy himoya yagona reyestri” axborot tizimida roʻyxatga olingan oilalarning aʼzolari; z) hayotga, sogʻliqqa qarshi jinoyatlar, hayot yoki sogʻliq uchun xavfli boʻlgan jinoyatlar, jinsiy erkinlikka, oilaga, yoshlarga va axloqqa qarshi, shaxsning ozodligiga, shaʼni va qadr-qimmatiga qarshi (bundan tuhmat, haqorat qilish mustasno), fuqarolarning konstitutsiyaviy huquq va erkinliklariga qarshi (bundan jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzish, mualliflik yoki ixtirochilik huquqlarini buzish mustasno), tinchlikka va insoniyatning xavfsizligiga qarshi, Oʻzbekiston Respublikasiga qarshi jinoyatlar, oʻzgalarning mol-mulkini talon-toroj qilish bilan bogʻliq boʻlgan jinoyatlar, jinoiy yoʻl bilan topilgan mol-mulkni olish yoki oʻtkazish, tijoratda pora evaziga ogʻdirib olish yoxud nodavlat tijorat tashkilotning yoki boshqa nodavlat tashkilotning xizmatchisini pora evaziga ogʻdirib olish, boshqaruv tartibiga, shuningdek, odil sudlovga qarshi jinoyatlar, qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, gʻayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala hamda jazo turlarini qoʻllash, jamoat xavfsizligiga qarshi jinoyatlar (bundan uchuvchisiz uchadigan apparatlarni qonunga xilof ravishda olib kirish, oʻtkazish, olish, saqlash yoki ulardan foydalanish, karantinli va inson uchun xavfli boʻlgan boshqa yuqumli kasalliklar tarqalishi haqida haqiqatga toʻgʻri kelmaydigan maʼlumotlarni tarqatish, uchuvchisiz uchadigan apparatlarni saqlash va ulardan foydalanish tartibini buzish, tadqiqot faoliyatini amalga oshirishda xavfsizlik qoidalarini buzish, mehnatni muhofaza qilish qoidalarini buzish, sanitariyaga oid qonunchilikni yoki epidemiyalarga qarshi kurash qoidalarini buzish, togʻ-kon, qurilish yoki portlatish ishlari xavfsizligi qoidalarini buzish, yongʻin xavfsizligi qoidalarini buzish mustasno), giyohvandlik vositalarining yoki psixotrop moddalarning qonunga xilof muomalasidan iborat jinoyatlar, jamoat tartibiga qarshi jinoyatlar va harbiy mansabdorlik jinoyatlari sodir etganlik uchun ilgari hukm qilinganlar; i) turar joyga nisbatan mulk huquqi yoki turar joydan foydalanish huquqiga ega boʻlmagan shaxslar. 13. Vakolatli organ nomzodlardan ariza hamda tegishli hujjatlarni qabul qilgan kundan boshlab yetti ish kun ichida ularning turmush va yashash sharoitlarini oʻrganib chiqadi hamda bu haqida ushbu Nizomga 2-ilovada belgilangan namunada dalolatnoma tuzadi. Bunda turar joyning maishiy-xoʻjalik sharoitlari, sanitariya normalari, qoidalari va gigiyena normativlariga muvofiqligi (sanitariya-epidemiologiya xizmati xodimlari bilan birga), er-xotinning shaxsiy fazilatlari va bolani oilaga olishga undagan sabablar, ularning bolani tarbiyalash boʻyicha layoqati, oilaning birgalikda yashaydigan barcha aʼzolarining, oʻzi yoki farzandlikka olgan bolalarining xohishi oʻrganiladi hamda oilaning oʻn yoshga toʻlgan va undan yuqori yoshdagi aʼzolarining rozilik xatlari olinadi. Nogironligi boʻlgan bolalar oilaviy bolalar uyiga qabul qilinayotganda dalolatnomada bolaning yashashi uchun zarur shart-sharoitlar mavjudligi aks ettirilishi lozim. 14. Vakolatli organ oʻrganish yakunlari boʻyicha uch ish kunida nomzodlarning tutingan ota-ona boʻla olishi mumkinligi (mumkin emasligi) toʻgʻrisida ushbu Nizomga 3-ilovada belgilangan namunada xulosa tayyorlaydi. Xulosani tayyorlashda quyidagilar inobatga olinadi: nomzodlarning bolani tarbiyalashda qonunchilik hujjatlarida belgilangan majburiyatlarini bajara olish imkoniyatlari; nomzodlarning psixologik holati va bolani tarbiyalash layoqati; nomzodlarning bolaga huquqiy, ijtimoiy, psixologik-pedagogik va tibbiy yordam koʻrsatish borasida bilim va koʻnikmaga egaligi. 15. Vakolatli organ nomzodlarni oʻrganish jarayonida, zaruratga koʻra, quyidagi shaxslarni jalb etishi mumkin: fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari vakillari; bolalar masalalari boʻyicha tuman (shahar) komissiyasi aʼzolari; bolalar uchun moʻljallangan davlat tarbiya muassasasi mutaxassislari; bolaning qarindoshlari. 16. Ijobiy xulosa berilgan nomzodlar yashash joyidagi vakolatli organlar tomonidan xulosa tayyorlangan kunning oʻzida hisobga (navbatga) qoʻyiladi. 17. Nomzodlarning tutingan ota-ona boʻlishi mumkin emasligi toʻgʻrisidagi xulosa asoslangan sabablari koʻrsatilgan holda uch ish kunida ularga yetkaziladi va barcha hujjatlar qaytarib beriladi. Quyidagi holatlar vakolatli organning salbiy xulosasiga asos boʻladi: turar joy sanitariya normalari, qoidalari va gigiyena normativ talablariga javob bermasligi; taqdim etilgan hujjatlarda notoʻgʻri maʼlumotlar koʻrsatilganligi; mazkur Nizomning 12-bandi “a” — “i” kichik bandlarida koʻrsatilgan holatlar mavjudligi; bolalarni tarbiyaga olishga oila aʼzolaridan birining qarshi ekanligi. Nomzod xulosadan norozi boʻlgan taqdirda, belgilangan tartibda yoki sud tartibida shikoyat qilishi mumkin. 18. Bolalar nomzodlar tomonidan ushbu Nizomning 3-bobida belgilangan tartibda tanlangandan soʻng oilaviy bolalar uyini tashkil etish va unga bolalarni tarbiyalash uchun berish toʻgʻrisida tuman (shahar) hokimining qarori loyihasi vakolatli organ tomonidan nomzodlar toʻgʻrisidagi ijobiy xulosa va mazkur Nizomning 10, 11-bandlarida koʻrsatilgan hujjatlar bilan birgalikda bir ish kunida tuman (shahar) hokimiga tasdiqlash uchun kiritiladi. 19. Tuman (shahar) hokimi oilaviy bolalar uyini tashkil etish toʻgʻrisidagi qarorni ikki ish kuni ichida qabul qiladi. Tuman (shahar) hokimining oilaviy bolalar uyini tashkil etish toʻgʻrisidagi qarori qabul qilingan kundan boshlab bir ish kunida nomzodlarga yetkaziladi. Hokimning qarorida oilaviy bolalar uyini moliyalashtirish, bolaga turar joy maydoni biriktirilganligi, turar joy maydoni mavjudligi toʻgʻrisidagi toʻliq maʼlumotlar, shuningdek, bolalarni xonadonga doimiy roʻyxatga olish masalalarini hal etuvchi tegishli idoralarga koʻrsatmalar boʻlishi kerak. 20. Oilaviy bolalar uyi faoliyati yuzasidan barcha masʼuliyat va javobgarlik tutingan ota-ona zimmasiga yuklanadi. 21. Bolalarni oilaviy bolalar uyiga berish uchun tanlab olish nomzodlar tomonidan vakolatli organlar bilan birgalikda amalga oshiriladi. 22. Oilaviy bolalar uyiga tarbiyaga olingan yetim bolalarga (yigirma besh yoshga toʻlmagan) Oʻzbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasining harbiy xizmatchi va xodimlari biriktiriladi. Biriktirilgan harbiy xizmatchi va xodimlar vakolatli organ bilan hamkorlikda bir oyda kamida bir marotaba bolalar bilan suhbatlar oʻtkazish asosida ularning taʼlim-tarbiya olish ahvolini va maishiy shart-sharoitlarini oʻrganadi, shuningdek, mavjud muammolarni bartaraf etish, ularni ota-onasi yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxslarga qaytarish, farzandlikka berish va joylashtirishning boshqa shakllarini qoʻllash choralarini koʻrib boradi. 23. Ixtisoslashtirilgan tarbiya, davolash muassasalari, ijtimoiy himoya muassasalaridan yoki ularning idoraviy mansubligidan va tashkiliy shaklidan qatʼi nazar, boshqa shunga oʻxshash muassasalardan (keyingi oʻrinlarda — tarbiya muassasalari) bolani tanlab olishda ushbu muassasalarning rahbariyati nomzodlarni bolaning shaxsiy hujjatlar yigʻmajildi va uning sogʻligʻi toʻgʻrisidagi tibbiy xulosa bilan tanishtiradi. Tarbiya muassasalarining rahbariyati tarbiyalanuvchi bola toʻgʻrisida taqdim etilayotgan maʼlumotlarning ishonchliligi uchun qonunchilikda belgilangan tartibda javob beradi. 24. Oilaviy bolalar uyiga tarbiyalash uchun tugʻilganidan boshlab oʻn sakkiz yoshgacha boʻlgan bolalar beriladi. Bolalarni oilaga berishda vakolatli organ bolaning manfaatlarini inobatga oladi. Bolalarni oilaga berish ularning xohishini hisobga olgan holda bola yashayotgan tarbiya muassasasi maʼmuriyati roziligi bilan amalga oshiriladi. Oʻn yoshga toʻlgan va undan yuqori yoshdagi bolalarni oilaviy bolalar uyiga faqat ularning roziligi bilan berish mumkin. 25. Oilaviy bolalar uyiga tarbiyalash uchun 3 yoshdan boshlab kamida 3 nafar, lekin koʻpi bilan 5 nafar bola beriladi. Bunda yangidan tashkil etilgan oilaga bir yoʻla kamida 3 nafar bola beriladi. Qolgan bolalar ularning tanlab olinishiga qarab beriladi. Oilaviy bolalar uyidagi bolalarning, shu jumladan, nomzodlarning qaramogʻida boʻlgan oʻzining va farzandlikka olgan bolalarining umumiy soni 8 nafardan oshmasligi kerak. Oilaviy bolalar uyidan tarbiyalanuvchi bolalarning 18 yoshga toʻlishi yoxud boshqa sabablar bilan chiqib ketishiga qarab unga yangi bolalar olinishi mumkin. Agar tutingan ota-onalar yoxud ulardan biri 60 yoshga toʻlsa, shuningdek, bu bola manfaatiga zid boʻlsa, u holda oilaga yangi bolalar olishga yoʻl qoʻyilmaydi. Tutingan ota-onalar yoxud ulardan biri 60 yoshga toʻlsa, oilaviy bolalar uyi oʻz faoliyatini tarbiyalanuvchi bolalar 18 yoshga toʻlgungacha yoxud ular boshqa sabablarga koʻra ketgungacha amalga oshiradi. 26. Oʻzaro qarindosh boʻlgan bolalar, qoidaga koʻra, bitta oilaviy bolalar uyiga beriladi, ular tibbiy koʻrsatkichlar boʻyicha yoki boshqa sabablarga koʻra birga tarbiyalanishi mumkin boʻlmagan hollar bundan mustasno. 27. Yetim bolalar ota-onalarining yaqin qarindoshlariga ushbu bolalarni navbatsiz, vakolatli organ tomonidan nomzod sifatida hisobga qoʻyilmagan holda oilaga olish huquqi beriladi. Bolalarni tarbiyalashda pedagogik maʼlumotga ega boʻlgan nomzodlarga ustunlik huquqi beriladi. 28. Vakolatli organ yoki tarbiya muassasasi tomonidan oilaviy bolalar uyiga berilayotgan har bir bolaning quyidagi hujjatlari ikki ish kuni ichida tutingan ota-onalarga taqdim etiladi: tuman (shahar) hokimining qarori nusxasi; tugʻilganlik toʻgʻrisida guvohnoma, tugʻilganlik haqida dalolatnoma yozuvidan koʻchirma; bolaning rivojlanishi tarixidan (yangi tugʻilgan chaqaloq tarixidan) sogʻligʻi toʻgʻrisida koʻchirma va psixonevrologning xulosasi; maʼlumoti toʻgʻrisidagi tegishli hujjat (maktab yoshidagi bolalar uchun); bolaning yashash sharoitlarini tekshirish dalolatnomasi; ota-onalari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar (oʻlim toʻgʻrisidagi guvohnoma, sudning hukmi yoki qarori, kasallik, ota-onalar qidiruvi toʻgʻrisida maʼlumotnoma va ota-onalarning yoʻqligini yoki ular oʻz bolalarini tarbiyalay olmasligini tasdiqlaydigan boshqa hujjatlar); aka-ukalar va opa-singillar, boshqa yaqin qarindoshlar borligi va ularning yashash joylari toʻgʻrisida maʼlumotnoma; bolaga tegishli mol-mulk roʻyxati va ushbu mol-mulk saqlanishi uchun javob beradigan shaxslar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar; balogʻatga yetmagan bola ilgari egallab turgan turar joyning unga biriktirilishi, uy-joyga va (yoki) boshqa mol-mulkka mulk huquqi asosida egalik qilish toʻgʻrisida hujjatlar; aliment undirish toʻgʻrisida sud qarorining nusxasi, pensiya olish huquqini tasdiqlaydigan hujjatlar, pensiya oladigan bolaga pensiya guvohnomasi, bolaning nomiga ochilgan qimmatli qogʻozlar, bank hisob raqami mavjudligi toʻgʻrisidagi hujjatlar. Koʻrsatib oʻtilgan hujjatlar bola oilaviy bolalar uyiga qabul qilingan kundan ikki kun muddat ichida tutingan ota-onalarga beriladi. 29. Oilaviy bolalar uyiga berilgan bolani farzandlikka olish yoki uni oʻz ota-onasiga yoxud qarindoshlariga qaytarish tuman (shahar) hokimining qarori bilan amalga oshiriladi. 30. Bolalarni oilaviy bolalar uyiga berish tutingan ota-onalar bilan tarbiyalanuvchi bolalar oʻrtasida aliment bilan bogʻliq va oila toʻgʻrisidagi qonunlarda nazarda tutilgan meros bilan bogʻliq huquqiy munosabatlar kelib chiqishiga olib kelmaydi. 31. Tutingan ota-onalar tarbiyalanuvchi bolalarning qonuniy vakillari hisoblanadi, ularning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qiladi. Tutingan ota-onalar tarbiyalanuvchi bolalarga nisbatan vasiylar (homiylar) sifatida huquqlarga ega boʻladilar va javob beradilar. 32. Tutingan ota-onalar quyidagi huquqlarga ega: bolalarning ruhiy va jismoniy rivojlanishi hamda sogʻligʻi toʻgʻrisida batafsil maʼlumotlarni olish; bola oilaga tarbiyaga olingunga qadar u bilan tanishish va aloqa oʻrnatish; bolaning yaqin qarindoshlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni olish va tegishli hujjatlar bilan tanishish; bolani oilaga qabul qilishda mazkur Nizomning 28-bandida koʻrsatilgan hujjatlarning toʻliq taqdim etilishini talab qilish; tarbiyalanuvchi bolalarning ehtiyojini qondirish, unga gʻamxoʻrlik qilish, erkinligi va qonuniy manfaatlarini taʼminlash (sogʻligʻi, taʼlim olishi va jismoniy rivojlanishi, moddiy va huquqiy taʼminoti) masalalarida vakolatli davlat organlari va nodavlat tashkilotlar bilan hamkorlik oʻrnatish; tarbiyalanuvchi bolalar nomidan hamda uning manfaatlarini koʻzlab qonunchilik hujjatlari talablariga zid boʻlmagan barcha zarur bitim va shartnomalarni tuzish; tarbiyalanuvchi bolalar uchun ajratilgan mablagʻlar, shu jumladan, hadya sifatida olingan pul mablagʻlari, homiylik xayriyalari va qonunchilik hujjatlariga muvofiq berilgan boshqa mol-mulkni tarbiyalanuvchi bolalarning manfaatlari uchun sarflash; tarbiyalanuvchi bolalarning mol-mulkini boshqarishdan tushgan daromadlardan va boshqa mablagʻlaridan uning taʼminoti uchun foydalanish; oilani qoʻllab-quvvatlashga doir davlat ijtimoiy dasturlari imtiyozlaridan foydalanish; yiliga bir marotaba qonunchilik hujjatlarida belgilangan imtiyozga muvofiq bepul yoʻllanmalar asosida respublika sanatoriylarida davolanish. Tutingan ota-onalar qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin. Tutingan ota-onalarning huquqlari tarbiyalanuvchi bolalarning huquqlariga zid ravishda amalga oshirilishi mumkin emas. 33. Tutingan ota-onalar qonunchilikda nazarda tutilgan bolalar taʼminoti mablagʻlari, ularni moddiy ragʻbatlantirish hamda boshqa toʻlov va imtiyozlardan qisman yoki butunlay voz kechish (foydalanmaslik) huquqiga ega. Bolalar uchun qonun bilan kafolatlangan ijtimoiy nafaqalar, aliment va shu kabi toʻlovlar bundan mustasno. 34. Tutingan ota-onalar quyidagi majburiyatlarga ega: tarbiyalanuvchi bolaning yoshi, tili, jinsi va eʼtiqodidan qatʼiy nazar, unga mehribon va eʼtiborli boʻlish, his-tuygʻularini hurmat qilish; tarbiyalanuvchi bolani oilaviy, milliy va umuminsoniy qadriyatlar asosida tarbiyalash; har bir tarbiyalanuvchi bolaga insonparvarlik toʻygʻularini singdirish; jamiyatda yurish-turishni, odob-axloq qoidalarini, shuningdek, atrofdagilar bilan samimiy munosabatlarni oʻrnatishi uchun muomala madaniyatini oʻrgatib borish; tarbiyalanuvchi bolalarni tarbiyalashda qonunchilikka va xalqaro normalarga qatʼiy amal qilish; tarbiyalanuvchi bolalarning fikri, eʼtirozi va taklifini eshitish hamda munosabat bildirish; tarbiyalanuvchi bolalarning orzusi, iqtidori, ijodiy qobiliyati va qiziqishlarini roʻyobga chiqarishda koʻmaklashish; tarbiyalanuvchi bolalarning taʼlim olishi, shu jumladan, kasb-hunar egallashi uchun zarur shart-sharoitlar yaratish, uni mustaqil hayotga tayyorlash; tarbiyalanuvchi bolalarni belgilangan meʼyorlar boʻyicha oʻz vaqtida ovqatlantirish, kiyim-kechak va boshqa zarur jihozlar bilan taʼminlash choralarini koʻrish; tarbiyalanuvchi bolalarning madaniy hordiq olishi va sport bilan shugʻullanishini tashkil etish; sud va boshqa idoralarda tarbiyalanuvchi bolalarning huquq va manfaatlari himoya qilinishini taʼminlash; tarbiyalanuvchi bolalarning mol-mulki saqlanishini taʼminlash; tarbiyalanuvchi bolalar nomiga ochilgan bank hisobvaragʻiga aliment, ijtimoiy nafaqa va boshqa mablagʻlarning tushishini nazorat qilish. Tutingan ota-onalar zimmasiga qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa majburiyatlar yuklanishi mumkin. Tutingan ota-onalarning tarbiyalanuvchi bolalarga tegishli boʻlgan aliment, ijtimoiy nafaqa, pensiyadan tarbiyalanuvchi bolalar taʼminotidan boshqa maqsadlarda foydalanishi taqiqlanadi. 35. Tarbiyalanuvchi bolalarni tarbiyalash usullari mensimaslik, shafqatsizlik, qoʻpollikdan, insoniy qadr-qimmatni kamsituvchi muomaladan, ularni haqoratlash yoki ekspluatatsiya qilishdan xoli boʻlishi kerak. 36. Tarbiyalanuvchi bolalar quyidagi huquqlarga ega: oilada yashash va tarbiyalanish, tutingan ota-onalar bilan birga yashash va ularning gʻamxoʻrligidan foydalanish; bolaning normal kamol topishi, tarbiyalanishiga zid boʻlmasa, oʻz ota-onasi, qarindoshlari bilan shaxsiy aloqada boʻlish; oilada fikrlash, soʻz, vijdon va eʼtiqod erkinligidan foydalanish; yoshi, sogʻligʻining holati va kasbiy tayyorgarligiga muvofiq qonunchilikda belgilangan tartibda mehnat qilish, faoliyat turini va kasbni erkin tanlash, adolatli mehnat sharoitlarida ishlash; turar joydan foydalanish va turar joyli boʻlish; bepul taʼlim olish; bepul tibbiy yordam olish; qiziqish va qobiliyatlari doirasida qoʻshimcha taʼlim olish; sanatoriylar, dam olish uylari va sogʻlomlashtirish oromgohlariga bepul yoʻllanmalar olish; oʻziga berilishi kerak boʻlgan aliment, ijtimoiy nafaqa, pensiya (boquvchisini yoʻqotganlik boʻyicha) olish, yetim bolalar va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalar uchun qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa imtiyoz va kafolatlarga boʻlgan huquqlardan foydalanish. 37. Tarbiyalanuvchi bolalar quyidagi majburiyatlarga ega: tutingan ota-ona va oilaning boshqa aʼzolari bilan oʻzaro hurmat va oilaviy munosabatda, ahil boʻlish; jamiyat va oiladagi yurish-turish va odob-axloq qoidalariga rioya etish, tartibli va intizomli boʻlish; oilaviy, milliy va umuminsoniy qadriyatlarni ardoqlash; tevarak atrofni asrash va ekologik muhitni saqlash; kasb tanlash va mehnat koʻnikmalarini oshirib borish; oila binosi, jihozlari va foydalanayotgan mol-mulkiga nisbatan ehtiyotkorlik bilan munosabatda boʻlish; oilaviy, maishiy-xoʻjalik va roʻzgʻor ishlarida tutingan ota-onaga yordam berish. 38. Tarbiyalanuvchi bolalar taʼlim muassasalarida umumiy asosda oʻqiydilar. 39. Jismoniy yoki psixik rivojlanishida nuqsonlari boʻlgan tarbiyalanuvchi bolalarning taʼlim-tarbiya jarayoni rivojlanishidagi nuqsonlarga muvofiq taʼlim va tarbiyaning maxsus dasturlari boʻyicha inklyuziv taʼlim olish shaklida tashkil etiladi. 40. Tarbiyalanuvchi bolalar hududda joylashgan turli shakldagi sport majmualari, maʼnaviy-maʼrifiy maskanlar, monomarkazlar, toʻgaraklar, ot sporti seksiyalari va boshqa shu kabi oʻquv markazlariga bepul jalb etiladi. Tarbiyalanuvchi bolalar nodavlat taʼlim tashkilotlarining xorijiy tillar, oliy taʼlim muassasasiga oʻqishga kirish uchun imtihon topshiriladigan fanlar boʻyicha oʻquv kurslariga qatnashishlari mumkin. Oʻquv kursi xarajatlari bolaning oylik yashash xarajatlariga kiritiladi. 41. Tarbiyalanuvchi bolalarga tibbiy xizmat koʻrsatish oilaviy bolalar uyi joylashgan hududdagi davolash-profilaktika muassasalari tomonidan amalga oshiriladi. Tarbiyalanuvchi bolalar bir yilda ikki marotaba davolash-profilaktika muassasasi tomonidan toʻliq tibbiy tekshiruvdan oʻtkaziladi. 42. Tarbiyalanuvchi bolalarga koʻrsatiladigan barcha tibbiy xizmatlar, nogironligi boʻlgan bolalarni tarbiyalayotgan oilaviy bolalar uyiga maslahat yordami va boshqa yordam koʻrsatish hamda ularni qoʻllab-quvvatlash davlat tomonidan bepul amalga oshiriladi. 43. Tarbiyalanuvchi bolalar hamda tutingan ota-onalarning oʻz farzandlariga qonunchilik hujjatlariga muvofiq: sogʻlomlashtirish oromgohlarida sogʻlomlashtirish hamda dam olishlari uchun yiliga bir marotaba Oʻzbekiston Respublikasi Kasaba uyushmalari Federatsiyasi tomonidan bepul yoʻllanmalar ajratiladi; bir yilda ikki marotaba tuman (shahar) hokimliklari tomonidan respublikamizning tarixiy shaharlariga bepul sayohatlar hamda teatr tomoshalari va konsert dasturlari tashkil etib boriladi. 44. Tarbiyalanuvchi bolalar davlat maktabgacha taʼlim tashkilotlari va umumtaʼlim muassasalariga joylashtirishda, oʻrta maxsus, professional hamda oliy taʼlim muassasalariga oʻqishga kirishda va oʻqish davrida yetim bolalar va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalar uchun qonunchilikda belgilangan imtiyozlardan foydalanadi. Tarbiyalanuvchi bolalar qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa imtiyozlardan ham foydalanadi. 45. Tutingan ota-onalar uzoq vaqt kasal boʻlganda yoki ular vafot etganda vakolatli organ fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organi bilan birgalikda bolalarga boshqa tutingan ota-onalarni tayinlash yoxud bolalarni joylashtirishning boshqa shakllarini belgilash huquqiga egadir. Bunda bolalarga taalluqli hujjatlarning toʻliq yigʻma jildi, ularni keyingi qabul qilgan tutingan ota-onaga taqdim etiladi. 46. Tarbiyalanuvchi bolalar tarbiyasiga salbiy taʼsir koʻrsatmaydigan hollarda tutingan ota-onalarning roziligi bilan tarbiyalanuvchi bolaning oʻz ota-onalari va yaqin qarindoshlari bilan shaxsiy aloqada boʻlish imkoniyati yaratib beriladi. 47. Bolalarni oʻz ota-onalariga yoki yaqin qarindoshlariga qaytarish, joylashtirishning boshqa shakllariga berish belgilangan tartibda tuman (shahar) hokimining qaroriga asosan amalga oshiriladi. 48. Tutingan ota-onalar tarbiyalanuvchi bolalar 18 yoshga toʻlgandan soʻng ular bilan oilaviy munosabatlarni saqlab qolishlari va davom ettirishlari mumkin. 49. Tutingan ota-onalar majburiyatlarining bajarilishini monitoring qilish vakolatli organ tomonidan amalga oshiriladi. Monitoring rejali va rejadan tashqari shaklda amalga oshiriladi. 50. Tarbiyalanuvchi bolalarning mol-mulki va turar joyi saqlanishini nazorat qilish tutingan ota-ona bilan birgalikda ushbu mol-mulk va turar joy joylashgan hududdagi fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organi va vakolatli organ hamkorligida amalga oshiriladi. Tarbiyalanuvchi bolalarning mol-mulki va turar joyidan foydalanish, ularning oʻz ota-onalari va yaqin qarindoshlari bilan shaxsiy aloqada boʻlishi vakolatli organ ruxsati bilan amalga oshiriladi. 51. Tutingan ota-onalar uchun malaka oshirish va qayta tayyorlash kurslari amaldagi qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda tashkil etiladi. Tutingan ota-onalar hududlardagi davlat va nodavlat tashkilotlar tomonidan bepul malaka oshirish va qayta tayyorlash kurslaridan oʻtkaziladi. Oʻzbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasi Jamoat xavfsizligi universiteti mazkur jarayonni muvofiqlashtirib boradi. 52. Tarbiyalanuvchi bolalarning barcha yashash xarajatlari Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi. Oilaviy bolalar uyi jismoniy va yuridik shaxslarning homiylik xayriyalari va qonunchilik hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan moliyalashtirilishi mumkin. 53. Tutingan ota-onalarga oilaviy bolalar uyidagi har bir tarbiyalanuvchi bolaning yashash xarajatlari uchun har oyda 7 yoshgacha boʻlgan bolalarga Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti mablagʻlari hisobidan bazaviy hisoblash miqdorining 5 baravari miqdorida, 8 yoshdan 18 yoshgacha boʻlgan bolalarga bazaviy hisoblash miqdorining 7 baravari miqdorida pul ajratiladi. Oilaviy bolalar uyidagi har bir tarbiyalanuvchi bolani tarbiyalagani (parvarishlash) uchun tutingan ota-onalarga mehnatga haq toʻlashning eng kam miqdorining 1 baravari (nogironligi boʻlgan bolalar uchun 1,5 baravari) miqdorida pul toʻlanadi. Oiladagi har bir tarbiyalanuvchi bolaning yashash xarajatlari uchun ajratilgan mablagʻlar oiladagi tarbiyalanuvchi bolalarga oziq-ovqat, kiyim-bosh, poyabzal va yumshoq jihozlar, shaxsiy gigiyena buyumlari sotib olishga, ularni oʻquv kurslarida oʻqish, shuningdek, boshqa yashash bilan bogʻliq va oilaning kommunal xarajatlarini qoplashga sarflanadi. Oilaviy bolalar uyiga tarbiyaga olingan har bir nogironligi boʻlgan bolaning davolash-sogʻlomlashtirish xarajatlariga har oyda bazaviy hisoblash miqdorining 1 baravari miqdorida konpensatsiya toʻlanadi. 54. Ushbu mablagʻlar Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar mahalliy budjetlaridan Qoraqalpogʻiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi, Toshkent shahar xalq taʼlimi bosh boshqarmasi va viloyatlar xalq taʼlimi boshqarmalarida (keyingi oʻrinlarda — xalq taʼlimi boshqarmalari) ochilgan alohida gʻazna hisobvaragʻi yordamida iqtisodiy tasniflashning bir satri orqali moliyalashtiriladi. Bunda har bir tarbiyalanuvchi bola uchun belgilangan mablagʻlar ularning yoshi va soniga mutanosib ravishda xalq taʼlimi boshqarmalarining buxgalterlari tomonidan tutingan ota-onalarning nomiga ochilgan bank plastik kartalariga har oyning 5 kuniga qadar toʻgʻridan-toʻgʻri oʻtkazib beriladi. 55. Oilaviy bolalar uyiga pul mablagʻlarini ajratish unga bolalar qabul qilingandan soʻng amalga oshiriladi. Yangi qabul qilingan bolalar uchun ular qabul qilingan oy uchun ajratiladigan mablagʻlar miqdori bir nafar bola uchun belgilangan summani bola qabul qilingan oy kunlariga proporsional boʻlish orqali hisoblanadi. 56. Tarbiyalanuvchi bola oilaviy bolalar uyidan chiqarilganda tutingan ota-onalar bir kun muddat ichida tarbiyalanuvchi bolaning oiladan chiqarilganligi haqida tegishli xalq taʼlimi boshqarmasini (tuman (shahar) hokimining qarorini ilova qilgan holda) ogohlantirishi lozim. Bunda oilaviy bolalar uyidan chiqarilgan bolalar uchun ajratilgan mablagʻlar qolgan tarbiyalanuvchi bolalar uchun kelgusi oyda ajratiladigan mablagʻlar qayta hisob-kitob qilinadi. 57. Mahsulotlar chakana savdo tashkilotlaridan xarid qilganda toʻlov cheklari saqlab qoʻyiladi, oziq-ovqat bozoridan naqd pulga xarid qilingan mahsulotlar uchun esa dalolatnoma tuziladi. 58. Ajratilgan mablagʻlardan maqsadli va samarali foydalanish boʻyicha javobgarlik tutingan ota-ona zimmasiga yuklatiladi. 59. Ajratilgan mablagʻlarning maqsadli sarflanishi ustidan nazorat tegishli xalq taʼlimi boshqarmalari tomonidan amalga oshiriladi. 60. Oilaviy bolalar uyining maqomi oxirgi tarbiyalanuvchi bola balogʻatga yetgunga va ishga joylashgunga qadar saqlanadi. Oilaviy bolalar uyi tugatilganda tarbiyalanuvchi bolalar qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa oilalarga yoki tegishli davlat muassasalariga joylashtiriladi. 61. Nizolarni hal qilish qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 62. Mazkur Nizom talablari buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javob beradilar. Bosqichlar Subyektlar Tadbirlar Bajarish muddatlari 1-bosqich Oilaviy bolalar uyini tashkil etishni xohlovchi er-xotin (nomzodlar) Oilaviy bolalar uyini tashkil etishni xohlovchi er-xotin (nomzodlar) oʻzining yashash joyidagi tuman (shahar) hokimligining bolalarni himoya qilish shuʼbasiga ariza bilan murojaat qiladi. Xohishiga koʻra 2-bosqich Tuman (shahar) hokimligining bolalarni himoya qilish shuʼbasi Er-xotinning (nomzodlar) turmush va taʼminot sharoitlarini oʻrganadi hamda bu haqida dalolatnoma tuzadi. Yetti ish kuni mobaynida 3-bosqich Tuman (shahar) hokimligining bolalarni himoya qilish shuʼbasi Oʻrganish yakunlari boʻyicha er-xotinning (nomzodlar) tutingan ota-ona boʻla olishi mumkinligi (mumkin emasligi) toʻgʻrisida xulosa tayyorlaydi. Uch ish kuni mobaynida 4-bosqich Tuman (shahar) hokimligining bolalarni himoya qilish shuʼbasi Ijobiy xulosa tayyorlangan er-xotin (nomzodlar) oilaviy bolalar uyini tashkil etish uchun hisobga (navbatga) qoʻyiladi. Ijobiy xulosa tayyorlangan kunning oʻzida 5-bosqich Tuman (shahar) hokimligining bolalarni himoya qilish shuʼbasi Salbiy xulosa tayyorlanganda, asoslangan sabablari koʻrsatilgan holda er-xotinga (nomzodlar) yetkaziladi va barcha hujjatlar qaytarib beriladi. Uch ish kuni mobaynida 6-bosqich Tuman (shahar) hokimligining bolalarni himoya qilish shuʼbasi Er-xotin (nomzodlar) tomonidan oilaviy bolalar uyiga tarbiyaga olinadigan bolalar tanlangandan soʻng oilaviy bolalar uyini tashkil etish va bolalarni tarbiyalash uchun berish toʻgʻrisida tuman (shahar) hokimining qarori loyihasi tegishli hujjatlar bilan birgalikda tuman (shahar) hokimiga tasdiqlash uchun kiritiladi. Bir ish kuni mobaynida 7-bosqich Tuman (shahar) hokimi Oilaviy bolalar uyini tashkil etish va unga bolalarni tarbiyalash uchun berish toʻgʻrisida qaror qabul qilish. Ikki ish kuni mobaynida 8-bosqich Tuman (shahar) hokimligining bolalarni himoya qilish shuʼbasi Tuman (shahar) hokimining oilaviy bolalar uyini tashkil etish va unga bolalarni tarbiyalash uchun berish toʻgʻrisida qabul qilgan qarori er-xotinga (nomzodlar) yetkaziladi. Bir ish kuni mobaynida 9-bosqich Tuman (shahar) hokimligining bolalarni himoya qilish shuʼbasi yoki ixtisoslashtirilgan tarbiya, davolash muassasalari, ijtimoiy himoya muassasalari Oilaviy bolalar uyiga tarbiyalash uchun berilayotgan har bir bolaning tegishli hujjatlari er-xotinga (nomzodlar) taqdim etiladi. Bola oilaviy bolalar uyiga qabul qilingan kundan ikki ish kuni mobaynida 1. Vazirlar Mahkamasining “Oilaviy bolalar uylari toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida” 2007-yil 31-iyuldagi 158-son qarori (Oʻzbekiston Respublikasi QT, 2007-y., 7-son, 43-modda). 2. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga oʻzgartirishlar kiritish, shuningdek baʼzilarini oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblash toʻgʻrisida” 2017-yil 16-iyundagi 385-son qaroriga 1-ilovaning 4-bandi. 3. Vazirlar Mahkamasining “Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari tomonidan beriladigan tasdiqlovchi hujjatlar turlarini tubdan qisqartirish boʻyicha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2018-yil 3-oktabrdagi 789-son qaroriga ilovaning 4-bandi. 4. Vazirlar Mahkamasining “Yetim bolalar va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalarni ijtimoiy qoʻllab-quvvatlashga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2021-yil 25-oktabrdagi 656-son qaroriga 2-ilovaning 2-bandi. 5. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga oʻzgartirishlar kiritish toʻgʻrisida” 2022-yil 4-apreldagi 153-son qaroriga ilovaning 175-bandi.