Oʻzbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligining mehnat, aholini ish bilan taʼminlash va mehnatni muhofaza qilishga doir qonun hujjatlariga rioya etilishini nazorat qilish faoliyatini takomillashtirish yuzasidan tashkiliy chora-tadbirlar toʻgʻrisida
(law, 2018-12-31)

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi tuzilmasini takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2009-yil 30-dekabrdagi PQ-1251-son qarorini bajarish yuzasidan, shuningdek mehnat, aholini ish bilan taʼminlash, nogironlarni ijtimoiy muhofaza qilish va mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga rioya etilishi yuzasidan nazoratni samarali amalga oshirish uchun qoʻshimcha shart-sharoitlar yaratish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Quyidagilar: Oʻzbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligining Mehnatni muhofaza qilish va mehnat sharoitlari ekspertizasi boʻyicha davlat inspeksiyasi toʻgʻrisida nizom 1-ilovaga muvofiq; Oʻzbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligining Davlat mehnat huquq inspeksiyasi toʻgʻrisidagi nizom 2-ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Oʻzbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligining mehnat, aholini ish bilan taʼminlash, nogironlarni ijtimoiy muhofaza qilish va mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga rioya etilishi masalalari boʻyicha oʻz vakolati doirasida qabul qilgan qarorlari davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari hamda boshqa tashkilotlar tomonidan, shuningdek ish beruvchilar hisoblanadigan jismoniy shaxslar tomonidan bajarilishi majburiy ekanligi maʼlumot uchun qabul qilinsin. 3. Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi bir oy muddatda Qoraqalpogʻiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligining, viloyatlar va Toshkent shahar mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish bosh boshqarmalarining Mehnatni muhofaza qilish va mehnat sharoitlari ekspertizasi davlat inspeksiyalari toʻgʻrisidagi nizomlarini belgilangan tartibda tasdiqlasin. 4. Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining 3-ilovaga muvofiq ayrim qarorlari oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin. 5. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining birinchi oʻrinbosari R.S. Azimov zimmasiga yuklansin. 1. Ushbu Nizom Oʻzbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi Mehnatni muhofaza qilish va mehnat sharoitlari ekspertizasi boʻyicha davlat inspeksiyasi (keyingi oʻrinlarda Inspeksiya deb ataladi) maqomi, asosiy vazifalari, funksiyalari, huquqlari va javobgarligini belgilaydi. 2. Inspeksiya Oʻzbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligining (keyingi oʻrinlarda Vazirlik deb ataladi) tarkibiy boʻlinmasi hisoblanadi. 3. Vazirlikka mehnatni muhofaza qilish sohasida yuklangan vazifalar Inspeksiya tomonidan bevosita yoki uning quyi turuvchi Qoraqalpogʻiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi, viloyatlar va Toshkent shahar bandlik bosh boshqarmalarining Mehnatni muhofaza qilish va mehnat sharoitlari ekspertizasi davlat inspeksiyalari (keyingi oʻrinlarda hududiy inspeksiyalar deb ataladi) orqali amalga oshiriladi. 4. Inspeksiya oʻz faoliyatida Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va qonunlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalari qarorlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari, qarorlari va farmoyishlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlari va farmoyishlariga, mazkur Nizomga va boshqa qonun hujjatlariga, shuningdek Vazirlikning buyruqlari va farmoyishlariga amal qiladi. 5. Inspeksiyaning mehnatni muhofaza qilish va nogironlarni ijtimoiy muhofaza qilish masalalari boʻyicha oʻz vakolatlari doirasida qabul qilgan qarorlarining davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari hamda mulkchilik shakllaridan va tashkiliy-huquqiy shakllaridan qatʼi nazar, boshqa tashkilotlar, shuningdek ish beruvchilar hisoblanadigan jismoniy shaxslar tomonidan bajarilishi majburiydir. 6. Quyidagilar Inspeksiyaning asosiy vazifalari hisoblanadi: mehnat sharoitlari xavfsizligini taʼminlashda mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga rioya etilishi yuzasidan davlat nazoratini amalga oshirish; mehnatni muhofaza qilish boʻyicha normativ-huquqiy bazani takomillashtirishga oid takliflarni va barcha tashkilotlar uchun mehnatni muhofaza qilish sohasidagi yagona talablarni ishlab chiqish; xodimlarni xavfsiz mehnat sharoitlarini taʼminlashda profilaktika ishlarini amalga oshirish hamda koʻmaklashish va ularni mehnat muhofazasi masalalari boʻyicha huquqiy himoya qilish; mehnatni muhofaza qilishning ahvolini, ishlab chiqarishdagi jarohatlanish va kasb kasalliklari sabablarini tahlil qilish, ularni bartaraf etish yoʻllarini ishlab chiqish, shuningdek Vazirlar Mahkamasiga Vazirlikning koʻrsatib oʻtilgan yoʻnalishlarda amalga oshirayotgan ishlari toʻgʻrisidagi muntazam axborotini tayyorlash; manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda normativ-huquqiy hujjatlarni va mehnatni muhofaza qilish boʻyicha hujjatlarni ishlab chiqish va qayta koʻrib chiqish; mehnat sharoitlari boʻyicha ish oʻrinlarini sifatli attestatsiyadan oʻtkazish yuzasidan davlat nazoratini amalga oshirish. nogironlarni ijtimoiy muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarining nogironlarga ijtimoiy infratuzilma obyektlaridan toʻsqinliksiz kirishi, shuningdek transportning barcha turlaridan, transport kommunikatsiyalaridan, umumiy foydalanishdagi aloqa va axborot vositalaridan foydalanishga doir qismiga rioya etilishi yuzasidan davlat nazoratini amalga oshirish. 7. Inspeksiya oʻziga yuklangan vazifalarga muvofiq quyidagi funksiyalarni amalga oshiradi: 7.1. Mehnat sharoitlari xavfsizligini taʼminlash maqsadida mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga rioya etilishi yuzasidan davlat nazoratini amalga oshirish sohasida: ish beruvchilar tomonidan mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga rioya etilishi yuzasidan tekshiruvni qonun hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiradi; xodimlarning yakka tartibda va jamoaviy himoya qilish vositalari hamda ishlab chiqarish muhitini nazorat qilish priborlari bilan taʼminlanishini nazorat qiladi; mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari buzilishining oldini olish va aniqlangan buzilishlarni bartaraf etish boʻyicha zarur chora-tadbirlarni koʻradi. 7.2. Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha normativ-huquqiy bazani takomillashtirishga oid takliflarni va barcha tashkilotlar uchun mehnatni muhofaza qilishdagi yagona talablarni ishlab chiqish sohasida: mehnatni muhofaza qilish sohasidagi qonun hujjatlariga rioya etilishini tekshirish materiallarini tahlil qiladi va umumlashtiradi; mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarining normativ-huquqiy bazasini takomillashtirishga oid takliflar tayyorlaydi; mehnatni muhofaza qilish boʻyicha maqsadli va tarmoq dasturlarini ishlab chiqadi. 7.3. Xodimlarning xavfsiz mehnat sharoitlarini taʼminlashda koʻmaklashish va ularni mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha huquqiy himoya qilish sohasida: ish beruvchilar tomonidan xodimlarning hayoti va sogʻligʻiga yetkazilgan zararni qoplash boʻyicha toʻlovlarning amalga oshirilishini qonun hujjatlarida belgilangan tartibda nazorat qiladi; manfaatdor organlar bilan oʻzaro hamkorlikda tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish boʻyicha ishlarning mehnatni muhofaza qilish talablariga muvofiqligi yuzasidan sertifikatlashtiradi; mutaxassislarni jalb etgan holda mehnatni muhofaza qilish boʻyicha ilmiy-amaliy konferensiyalar, seminarlar oʻtkazadi; ommaviy axborot vositalarida mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha axborot-tushuntirish ishlarini amalga oshiradi. 7.4. Ishlab chiqarishdagi jarohatlanish holati va ularning sabablarini tahlil qilish sohasida: ishlab chiqarishdagi jarohatlanish va kasb kasalliklari sabablarini tahlil qiladi va ularni bartaraf etish yoʻllarini ishlab chiqadi; ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni qonun hujjatlarida belgilangan tartibda tekshiradi; ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalar sabablarini tahlil qiladi va ularning oldini olish boʻyicha takliflar ishlab chiqadi. 7.5. Manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda normativ-huquqiy hujjatlar va mehnatni muhofaza qilish boʻyicha hujjatlarni ishlab chiqish va qayta koʻrib chiqish sohasida: mehnatni muhofaza qilishga doir amaldagi normativ-huquqiy hujjatlarni doimiy ravishda tahlil qiladi va zarur hollarda ularga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish boʻyicha takliflar kiritadi; belgilangan tartibda normativ-huquqiy hujjatlar va mehnatni muhofaza qilish hujjatlari loyihalarini ishlab chiqishda, kelishish va tasdiqlashda qatnashadi. 7.6. Mehnat sharoitlari boʻyicha ish oʻrinlarini sifatli attestatsiya qilish yuzasidan davlat nazoratini amalga oshirish sohasida: mehnat sharoitlari boʻyicha ekspertiza amalga oshirilishini nazorat qiladi va uning natijalari boʻyicha xulosa beradi; mehnat sharoitlari va uskunalarning shikastlash xavfliligi boʻyicha ish oʻrinlarini attestatsiyadan oʻtkazadigan yuridik shaxslarni akkreditatsiya qilish, shuningdek ularning mutaxassislarini mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha oʻqitadi va attestatsiyadan oʻtkazadi. 7.7. Nogironlarni ijtimoiy muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarining nogironlarga ijtimoiy infratuzilma obyektlariga toʻsqinliksiz kirishi, shuningdek transportning barcha turlaridan, transport kommunikatsiyalaridan, umumiy foydalanishdagi aloqa va axborot vositalaridan foydalanishga doir qismiga rioya etilishi yuzasidan davlat nazoratini amalga oshirish sohasida: tashkilotlar tomonidan nogironlarni ijtimoiy muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari talablariga rioya etilishini oʻz vakolatlari doirasida, qonun hujjatlarida belgilangan tartibda tekshirishni amalga oshiradi; nogironlarga ijtimoiy infratuzilma obyektlariga toʻsqinliksiz kirishi, shuningdek transportning barcha turlaridan, transport kommunikatsiyalaridan, umumiy foydalanishdagi aloqa va axborot vositalaridan foydalanishi uchun tashkilotlar tomonidan sharoitlar taʼminlanishi boʻyicha zarur chora-tadbirlar koʻradi; nogironlarning ijtimoiy infratuzilma obyektlariga toʻsqinliksiz kirishi, shuningdek transportning barcha turlaridan, transport kommunikatsiyalaridan, umumiy foydalanishdagi aloqa va axborot vositalaridan foydalanishini taʼminlash masalalari boʻyicha ommaviy axborot vositalarida axborot-tushuntirish ishlarini olib boradi; nogironlarni ijtimoiy muhofaza qilish toʻgʻrisidagi normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini ishlab chiqishda, kelishishda va belgilangan tartibda tasdiqlashda ishtirok etadi. 8. Inspeksiya oʻziga yuklangan vazifalar va funksiyalarni bajarish uchun quyidagi huquqlarga ega: qonun hujjatlarida belgilangan tartibda tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish va nogironlarni ijtimoiy muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga rioya etishning ahvolini oʻrganish va tekshirish; oʻz vakolatlarini amalga oshirishni taʼminlash maqsadida tashkilotlar va xodimlardan axborotlar, maʼlumotlar va tushuntirishlar soʻrash va olish; mehnatni muhofaza qilish va nogironlarni ijtimoiy muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga rioya etish masalalariga tegishli boʻlgan hujjatlar va boshqa materiallarni qonun hujjatlarida belgilangan tartibda oʻrganish; mansabdor shaxslardan aniqlangan mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari buzilishlarini bartaraf qilishni, tekshirish vaqtida birorta inshootda, asbob-uskunada yoki mehnatni tashkil qilishda aniqlangan qoida buzishlar va kamchiliklar xodimlarning sogʻligʻiga va xavfsizligiga xavf tugʻdirsa, ularni bartaraf etish boʻyicha choralar koʻrishni talab qilish; mansabdor shaxslardan nogironlarni ijtimoiy muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarining aniqlangan buzilishlarini bartaraf etishni, ijtimoiy infratuzilma obyektlariga (turar joylarga, jamoat va ishlab chiqarish binolari, imoratlar va inshootlarga, sogʻliqni saqlash va sport obyektlariga, madaniy-tomoshagoh hamda boshqa muassasalarga) toʻsqinliksiz kirish uchun, shuningdek temir yoʻl, havo, suv transportidan, shaharlararo avtomobil transportidan, shahar va shahar atrofiga qatnaydigan yoʻlovchilar tashish transportining barcha turlaridan, transport kommunikatsiyalaridan, umumiy foydalanishdagi aloqa va axborot vositalaridan toʻsqinliksiz foydalanish uchun nogironlarga sharoitlar yaratishni taʼminlash maqsadida tekshirishlar davomida aniqlangan buzilishlar va kamchiliklarni bartaraf etish chora-tadbirlari koʻrishni talab qilish; xodimlarning sogʻligʻi yoki hayotiga xavf tugʻdiradigan mehnat xavfsizligi talablarining buzilishi aniqlanganda ayrim ishlab chiqarishlarni va ishlab chiqarish vositalaridan foydalanishni belgilangan tartibda toʻxtatib turish; tashkilotlar va ularning mansabdor shaxslari tomonidan bajarilishi majburiy boʻlgan, yoʻl qoʻyilgan qoida buzilishlarni bartaraf etish huquqiga ega boʻlgan mehnatni muhofaza qilish va nogironlarni ijtimoiy muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari buzilishlarini bartaraf etish haqida yozma koʻrsatma berish (ushbu Nizomga 1-ilova); qonun hujjatlarida belgilangan tartibda mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari buzilishlari haqida protokolni va belgilangan shakl boʻyicha (ushbu Nizomga 2 va 3-ilovalar) mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari buzilishi uchun jarima solish haqidagi qarorni rasmiylashtirgan holda aybdor mansabdor shaxslarni maʼmuriy javobgarlikka tortish; yuqori tashkilotga mehnatni muhofaza qilish va nogironlarni ijtimoiy muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari buzilishlarida aybdor boʻlgan tashkilotlar va mansabdor shaxslarga nisbatan qonun hujjatlarida belgilangan tartibda choralar koʻrish toʻgʻrisida takliflar bilan mehnatni muhofaza qilish va nogironlarni ijtimoiy muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari buzilishini, shuningdek ularning vujudga kelishiga imkon yaratuvchi sharoitlarni bartaraf etish haqida taqdimnoma kiritish; tashkilotlar tomonidan ish beruvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sugʻurta qilish boʻyicha belgilangan qonun hujjatlari talablari bajarilishi yuzasidan nazoratni amalga oshirish; tashkilotlarda mehnat sharoitlarini ekspertiza qilish va belgilangan shakl boʻyicha xulosa berish (ushbu Nizomga 4-ilova); mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarini takomillashtirish boʻyicha takliflar ishlab chiqish va Vazirlikka kiritish; mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi normativ-texnik hujjatlar loyihalarini kelishish va belgilangan tartibda tasdiqlash boʻyicha takliflar kiritish; qonun hujjatlarida belgilangan tartibda yangi va rekonstruksiya qilinadigan obyektlarni qabul qilish davlat komissiyalari ishida qatnashish; ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalar boʻyicha qonun hujjatlarida belgilangan tartibda maxsus tekshirishlar oʻtkazish yoki tekshirishlarda qatnashish; tashkilotlarning rahbar xodimlari va mutaxassislarini mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha attestatsiyadan oʻtkazish yuzasidan respublika imtihon komissiyalari hamda davlat va xoʻjalik boshqaruv organlari ishida ishtirok etish; mehnatni muhofaza qilish boʻyicha belgilangan tartibda oʻqishdan, yoʻriqnomalar va bilimlarni tekshirishdan oʻtmagan shaxslarni ishdan chetlatish toʻgʻrisida takliflar kiritish; mehnat sharoitlari va uskunalarning shikastlash xavfliligi boʻyicha ish oʻrinlarini attestatsiyadan oʻtkazishni amalga oshirish sohasidagi yuridik shaxslarni akkreditatsiyadan oʻtkazish; xodimlarni sogʻlom va xavfsiz mehnat sharoitlari bilan taʼminlash masalalari boʻyicha xodimlar va mehnat munosabatlarining boshqa subyektlari murojaatlarini koʻrib chiqish hamda xodimlar (fuqarolar) murojaatlarini koʻrib chiqish boʻyicha zarur materiallarni soʻrash va olish. Inspeksiya Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlariga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega. 9. Inspeksiyaning mansabdor shaxslari oʻzlariga yuklangan vazifalar va funksiyalarning samarali bajarilishi yuzasidan javob beradilar. 10. Inspeksiyaning tuzilmasi va shtatlari Oʻzbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vaziri tomonidan, xodimlarning belgilangan soni va mehnatga haq toʻlash fondi doirasida tasdiqlanadi. 11. Inspeksiyani Oʻzbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vaziri tomonidan lavozimga tayinlanadigan va lavozimdan ozod qilinadigan, ayni bir vaqtda Oʻzbekiston Respublikasi bosh davlat mehnat texnik inspektori hisoblanadigan boshqarma boshligʻi boshqaradi. 12. Inspeksiya boshligʻining bir oʻrinbosari boʻladi. Boshliq oʻrinbosari ayni bir vaqtda mehnat sharoitlari boʻyicha bosh davlat eksperti hisoblanadi hamda Oʻzbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vaziri tomonidan lavozimga tayinlanadi va lavozimdan ozod qilinadi. 13. Inspeksiyaning bosh mutaxassislari tegishli ravishda Vazirlikning davlat mehnat texnik inspektorlari va mehnat sharoitlari boʻyicha davlat ekspertlari hisoblanadilar. 14. Inspeksiya boshligʻi, boshliq oʻrinbosari va mutaxassisi lavozimiga oliy texnika maʼlumotiga hamda mutaxassisligi boʻyicha kamida 3 yil ish stajiga ega boʻlgan shaxs tayinlanadi. 15. Inspeksiya hududiy inspeksiyalarning har choraklik hisobotlarini qabul qiladi, tahlil qiladi va umumlashtiradi hamda Vazirlik rahbariyatiga tegishli axborot tayyorlaydi. 16. Hududiy inspeksiyalar boshligʻi oʻz vakolati doirasida: Inspeksiya va hududiy inspeksiyalarga rahbarlik qiladi, ularning faoliyatini muvofiqlashtiradi; Vazirlik va hududiy inspeksiyalarning davlat mehnat texnik inspektorlari va mehnat sharoitlari ekspertlarining ilgari berilgan yozma koʻrsatmalari, taqdimnomalari, qarorlari va boshqa hujjatlarini koʻrib chiqadi, oʻzgartiradi va bekor qiladi; Inspeksiya va hududiy inspeksiyalar xodimlari tomonidan bajarilishi majburiy boʻlgan koʻrsatmalar beradi; davlat mehnat texnik hududiy inspeksiyalari va mehnat sharoitlari ekspertlarining bilim darajasi va malakasini doimiy ravishda oshirib borish chora-tadbirlarini koʻradi; Inspeksiyaga yuklangan vazifalar va funksiyalarning oʻz vaqtida va sifatli bajarilishi, unga berilgan huquqlar va yuklangan majburiyatlarning zarur darajada amalga oshirilishi uchun javob beradi. 17. Inspeksiya boshligʻining oʻrinbosari oʻz vakolatlari doirasida: hududiy inspeksiyalarning mehnat sharoitlari boʻyicha ekspertlari tomonidan bajarilishi majburiy boʻlgan koʻrsatmalar beradi; tashkilotlar buyurtmanomalariga binoan, ish oʻrinlarini attestatsiyadan oʻtkazish materiallari asosida mehnat sharoitlari boʻyicha ish oʻrinlarini ekspertiza qiladi; mehnat sharoitlarini ekspertiza qilish sohasida Inspeksiyaga yuklangan vazifalarning bajarilishi yuzasidan shaxsan javob beradi; davlat mehnat texnik inspektorlari va mehnat sharoitlari ekspertlarining bilim darajasi va malakasini doimiy ravishda oshirib borish chora-tadbirlarini koʻradi; mehnat sharoitlarini ekspertiza qilish sohasida Inspeksiyaga yuklangan vazifalar va funksiyalarning oʻz vaqtida va sifatli bajarilishi, oʻziga berilgan huquqlar va yuklangan vazifalarning zarur darajada amalga oshirilishi uchun javob beradi. 18. Inspeksiyaning oʻz firma blankasi boʻladi. 1. Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi Davlat mehnat huquq inspeksiyasining (keyingi oʻrinlarda Inspeksiya deb ataladi) maqomi, vazifalari, funksiyalari, huquqlari va javobgarligini belgilaydi. 2. Inspeksiya Oʻzbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligining (keyingi oʻrinlarda Vazirlik deb ataladi) tarkibiy boʻlinmasi hisoblanadi. 3. Mehnat qonunchiligiga rioya etilishini nazorat qilish sohasida Vazirlikka yuklangan vazifalar Inspeksiya tomonidan bevosita yoki quyi turuvchi Qoraqalpogʻiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi hamda viloyatlar va Toshkent shahar bandlik bosh boshqarmalari (keyingi oʻrinlarda hududiy boshqarmalar deb ataladi) inspeksiyalari orqali amalga oshiriladi. 4. Inspeksiya oʻz faoliyatida Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va qonunlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining qarorlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari, qarorlari va farmoyishlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlari va farmoyishlariga, ushbu Nizomga va boshqa qonun hujjatlariga, shuningdek Vazirlikning buyruqlari va farmoyishlariga amal qiladi. 5. Inspeksiyaning mehnat va aholi bandligi masalalari yuzasidan oʻz vakolatlari doirasida qabul qilgan qarorlarining davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari hamda mulkchilik va tashkiliy-huquqiy shakllaridan qatʼi nazar, boshqa tashkilotlar tomonidan, shuningdek ish beruvchi hisoblanadigan jismoniy shaxslar tomonidan bajarilishi majburiydir. 6. Quyidagilar Inspeksiyaning asosiy vazifalari hisoblanadi: mehnat va aholi bandligi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari talablariga rioya qilinishi yuzasidan davlat nazoratini amalga oshirish; mehnat toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida nazarda tutilgan mehnatga oid munosabatlar subyektlarining huquqlarini himoya qilish; mehnat, aholi bandligi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarining bir xilda qoʻllanishini taʼminlash hamda mehnatga oid munosabatlarni, mehnat va aholini ish bilan taʼminlash toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarini takomillashtirish chora-tadbirlarini ishlab chiqish; qonun hujjatlarida taqiqlangan majburiy mehnatni hamda mehnatga oid munosabatlar sohasidagi kamsitishlarning oldini olish va ularga yoʻl qoʻymaslik; mehnat va aholi bandligi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarining qoʻllanishi boʻyicha axborot-tushuntirish va huquqiy tarbiya ishlarini amalga oshirish. 7. Inspeksiya oʻziga yuklangan vazifalarga muvofiq quyidagi funksiyalarni amalga oshiradi: 7.1. Mehnat va aholi bandligi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari talablariga rioya qilinishi yuzasidan davlat nazoratini amalga oshirish sohasida: tashkilotlar tomonidan mehnat va aholi bandligi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga rioya qilinishi yuzasidan davlat nazoratini amalga oshiradi; mehnat toʻgʻrisidagi kelishuvlar va lokal hujjatlarning, ish beruvchilarning mehnatga oid munosabatlar masalalari boʻyicha buyruqlarining mehnatga doir qonun hujjatlariga muvofiqligini tahlil qiladi; qonun hujjatlarida belgilangan tartibda mehnat va aholi bandligi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga rioya qilinishi yuzasidan monitoringni amalga oshiradi. 7.2. Mehnat toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida nazarda tutilgan mehnatga oid munosabatlar subyektlarining huquqlarini himoya qilish sohasida: mehnatga oid munosabatlar subyektlarining, shu jumladan kasanachilik sharoitlarida mehnat faoliyatini amalga oshiradigan xodimlarning hamda shaxsiy yordamchi, dehqon va fermer xoʻjaliklarida qoramol boqishayotgan shaxslarning mehnat huquqlari himoya qilinishini taʼminlaydi; aniqlangan mehnat va aholi bandligi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarining buzilishini, ularning kelib chiqish sabablari va imkon yaratgan shart-sharoitlarni bartaraf etish uchun huquqiy taʼsir choralarini koʻradi; kasaba uyushmalariga va xodimlarning boshqa vakillik organlariga mehnat toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida ularga berilgan huquqlarni amalga oshirishda yordam beradi, shuningdek ish beruvchilarning ularga rioya etishlarini nazorat qiladi; mehnat va aholi bandligi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari buzilishi yuzasidan tashkilotlar va fuqarolarning murojaatlarini koʻrib chiqadi. 7.3. Mehnat va aholi bandligi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarining bir xilda qoʻllanishini taʼminlash va mehnatga oid munosabatlarni, mehnat va aholi bandligi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarini takomillashtirish boʻyicha chora-tadbirlar ishlab chiqish sohasida: oʻtkazilgan mehnat va aholi bandligi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga rioya qilish holatini oʻrganish va tekshirish yakunlari boʻyicha tegishli axborot tayyorlaydi hamda belgilangan tartibda Mehnat vaziriga taqdim etadi; mehnat va aholi bandligi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarini takomillashtirish boʻyicha takliflar tayyorlaydi; huquqni qoʻllash amaliyotidagi muammoli jihatlarni aniqlash va ularni bartaraf etish boʻyicha takliflar tayyorlash maqsadida mehnat va aholi bandligi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari normalarini hamda mehnat va aholi bandligi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga rioya qilish holati boʻyicha tekshiruvlar materiallarini tahlil qiladi va umumlashtiradi; mehnatga oid munosabatlarni huquqiy tartibga solish masalalari boʻyicha xorijiy tajribani oʻrganadi va tahlil qiladi hamda ularni Oʻzbekiston Respublikasida qoʻllashning maqsadga muvofiqligi yuzasidan takliflar tayyorlaydi. 7.4. Qonunda taqiqlangan majburiy mehnat va mehnatga oid munosabatlar sohasidagi kamsitishlarning oldini olish va ularga yoʻl qoʻymaslik sohasida: ayrim toifadagi xodimlar (ayollar, voyaga yetmaganlar, oliy va oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi muassasalari oʻquvchilari, nogironlar, Harbiy Kuchlar saflaridan boʻshatilganlar va boshqalar) uchun qonun hujjatlarida nazarda tutilgan mehnat huquqlari va kafolatlariga rioya etilishini nazorat qiladi; majburiy mehnatdan foydalanish va kamsitishning aniqlangan har bir holati boʻyicha huquqiy taʼsir choralarini koʻradi va qonun hujjatlarining buzilishi holatlari toʻgʻrisida tegishli davlat hokimiyati organlarini xabardor qiladi. 7.5. Mehnat va aholi bandligi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarining qoʻllanishi boʻyicha axborot-tushuntirish va huquqiy tarbiya ishlarini amalga oshirish sohasida: tashkilotlar mutaxassislari va aholi uchun seminarlar, treninglar va davra suhbatlari oʻtkazadi; ommaviy-axborot vositalarida va aholi oʻrtasida mehnat huquqi munosabatlari hamda mehnat va aholi bandligi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarining qoʻllanishi masalalari boʻyicha axborot-tushuntirish ishlarini amalga oshiradi. 8. Inspeksiya quyidagi huquqlarga ega: qonun hujjatlarida belgilangan tartibda tashkilotlarda mehnat va aholi bandligi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga rioya etilishini oʻrganish va tekshirish oʻtkazish; oʻz vakolatlarini amalga oshirishni taʼminlash maqsadida tashkilotlar va xodimlardan axborotlar, maʼlumotnomalar va tushuntirishlarni soʻrash va olish; mehnat va aholi bandligi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga rioya qilish masalalariga tegishli boʻlgan hujjatlar va boshqa materiallarni qonun hujjatlarida belgilangan tartibda oʻrganish; oʻz vakolatlari doirasida mansabdor shaxslardan aniqlangan mehnat va aholi bandligi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarining buzilishi holatlari bartaraf etilishini talab qilish; tashkilotlarning mehnat va aholi bandligi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga zid boʻlgan buyruqlari va boshqa hujjatlarining amal qilishini belgilangan tartibda toʻxtatib turish, zarur hollarda esa belgilangan tartibda ularni bekor qilish boʻyicha Vazirlikka taklif kiritish; tashkilotlar va ularning mansabdor shaxslari tomonidan bajarilishi majburiy boʻlgan mehnat va aholi bandligi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari buzilishini bartaraf etish toʻgʻrisida yozma koʻrsatmalar berish (ushbu Nizomga 1-ilova); mehnat va aholi bandligi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari buzilishi toʻgʻrisidagi protokolni hamda mehnat va aholi bandligi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari buzilganligi yuzasidan jarima solish toʻgʻrisidagi qarorni belgilangan shakllar boʻyicha (ushbu Nizomga 2 va 3-ilovalar) rasmiylashtirgan holda aybdor mansabdor shaxslarni qonun hujjatlarida belgilangan tartibda maʼmuriy javobgarlikka tortish; mehnat va aholi bandligi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari buzilishida aybdor boʻlgan tashkilotlar va mansabdor shaxslarga nisbatan qonun hujjatlarida belgilangan tartibda choralar koʻrish toʻgʻrisidagi takliflar bilan mehnat, aholi bandligi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari buzilishini, ularning kelib chiqish sabablari va imkon yaratgan shart-sharoitlarni bartaraf etish toʻgʻrisida yuqori tashkilotlar va huquqni muhofaza qilish organlariga taqdimnomalar kiritish; tashkilot va xodim (xodimlar) oʻrtasidagi mehnat nizolarini koʻrib chiqish toʻgʻrisida daʼvo arizasi bilan sudga murojaat qilish; amaldagi mehnat va aholi bandligi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarini takomillashtirish boʻyicha takliflar ishlab chiqish va Vazirlikka kiritish; xodimlar va boshqa mehnatga oid munosabatlar subyektlarining mehnat va aholi bandligi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarining tegishli qismi boʻyicha murojaatlarini qonun hujjatlarida belgilangan tartibda koʻrib chiqish; xodimlar va boshqa mehnatga oid munosabatlar subyektlarining murojaatlarini koʻrib chiqishda ishtirok etish uchun tashkilotlarni (ularning vakillarini) taklif etish. Inspeksiya Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlariga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega. 9. Inspeksiyaning mehnat va aholi bandligi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga rioya etilishini nazorat qiluvchi mansabdor shaxslari oʻz vakolatlarini amalga oshirishda: davlat organlaridan mustaqildirlar hamda Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga va qonun hujjatlariga amal qiladilar; fuqarolarning shaxsiy hayoti toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni ularning roziligisiz, shuningdek davlat sirini yoxud qonun bilan qoʻriqlanadigan boshqa sirlarni hamda boshqa axborotlarni, agar bu fuqarolarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini cheklab qoʻysa, oshkora qilishga yoʻl qoʻymaslikka majburdirlar. 10. Inspeksiyaning mansabdor shaxslari oʻzlariga yuklangan vazifalar va funksiyalarning samarali bajarilishi yuzasidan qonun hujjatlariga muvofiq javob beradilar. 11. Inspeksiyaning tashkiliy tuzilmasi Vazirlikning, hududiy boshqarmalarning davlat mehnat huquq inspektorlaridan iborat boʻladi. 12. Inspeksiyaning tuzilmasi va shtatlari Oʻzbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vaziri tomonidan, belgilangan xodimlar soni va mehnatga haq toʻlash fondi doirasida tasdiqlanadi. 13. Quyidagilar mehnat va aholi bandligi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga rioya qilinishi yuzasidan davlat nazoratini amalga oshiradilar: ayni bir vaqtda Vazirlikning bosh davlat mehnat huquq inspektori hisoblanadigan Inspeksiya boshligʻi; Vazirlikning davlat mehnat huquq inspektori hisoblanadigan Inspeksiya bosh mutaxassislari; tegishli hududiy boshqarmaning bosh davlat mehnat huquq inspektori hisoblanadigan hududiy boshqarmaning Inspeksiya boshligʻi; tegishli hududiy boshqarmalarning davlat mehnat huquq inspektorlari hisoblanadigan hududiy boshqarmalar Inspeksiyasining bosh mutaxassislari; tumanlar (shaharlar) Bandlikka koʻmaklashish markazlari davlat mehnat huquq inspektorlari. 14. Inspeksiyaga Bandlik va mehnat munosabatlari vaziri tomonidan lavozimga tayinlanadigan va lavozimidan ozod qilinadigan boshliq rahbarlik qiladi. Vazirlikning (bosh) davlat mehnat huquq inspektori lavozimiga oliy yuridik maʼlumotga va mutaxassisligi boʻyicha kamida uch yil ish stajiga ega boʻlgan shaxs tayinlanishi mumkin. 15. Inspeksiya oʻz faoliyatini Oʻzbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vaziri tomonidan tasdiqlanadigan ish rejalari asosida amalga oshiradi. 16. Vazirlik Inspeksiyasi boshligʻi: hududiy boshqarmalarning barcha quyi inspeksiyalariga rahbarlikni amalga oshiradi, ularning faoliyatini muvofiqlashtiradi; davlat mehnat huquq inspektorlarining ilgari bergan yozma koʻrsatmalari, taqdimnomalari, qarorlari va boshqa hujjatlarini koʻrib chiqadi, oʻzgartiradi va bekor qiladi; davlat mehnat huquq inspektorlarining bilimlari darajasini va malakasini doimiy ravishda oshirish chora-tadbirlarini koʻradi; Vazirlikning buyruqlari, farmoyishlari va koʻrsatmalarining zarur darajada bajarilishini taʼminlaydi; oʻz vakolati doirasida quyi hududiy boshqarmalarning inspeksiyalari tomonidan bajarilishi majburiy boʻlgan koʻrsatmalar va topshiriqlar beradi; mehnat va aholi bandligi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarini qoʻllashga doir masalalarni Vazirlik hayʼatiga koʻrib chiqish uchun kiritadi; Inspeksiyaga yuklangan vazifalar va funksiyalarning oʻz vaqtida va sifatli bajarilishi, unga berilgan huquqlar va yuklangan majburiyatlarning zarur darajada amalga oshirilishi yuzasidan javob beradi. 17. Hududiy boshqarmalar inspeksiyalari ushbu hududiy boshqarmalarning tarkibiy boʻlinmalari hisoblanadi, ularga Inspeksiya boshligʻi bilan kelishgan holda tegishli hududiy boshqarmalar rahbarlari tomonidan lavozimga tayinlanadigan va lavozimdan ozod qilinadigan inspeksiyalar boshliqlari (bosh inspektorlar) rahbarlik qiladilar. Hududiy boshqarmalarning (bosh) davlat mehnat huquq inspektorlari lavozimiga oliy yuridik maʼlumotga va mutaxassisligi boʻyicha kamida uch yil ish stajiga ega boʻlgan shaxslar tayinlanishi mumkin. 18. Hududiy boshqarmalar inspeksiyalari boshliqlari tegishli hududlar doirasida: hududiy boshqarmalar hamda tumanlar (shaharlar) Bandlikka koʻmaklashish markazlari davlat mehnat huquq inspektorlariga rahbarlik qiladilar, ularning faoliyatini muvofiqlashtiradilar; quyi davlat mehnat huquq inspektorlarining ilgari qabul qilingan yozma koʻrsatmalari, taqdimnomalari, qarorlari, shuningdek boshqa hujjatlarini koʻrib chiqish hamda qonun buzilishi holatlari aniqlangan taqdirda ularni oʻzgartirish va bekor qilish huquqiga egadirlar; Vazirlikning, Inspeksiyaning koʻrsatmalari, hududiy boshqarmalar rahbariyatining buyruqlari, farmoyishlari va talablarining zarur darajada bajarilishini taʼminlaydilar; oʻz vakolatlari doirasida tumanlar (shaharlar) Bandlikka koʻmaklashish markazlari davlat mehnat huquq inspektorlari tomonidan bajarilishi majburiy boʻlgan koʻrsatmalar va topshiriqlar beradilar; hududiy boshqarmalar inspeksiyalariga yuklangan vazifalar va funksiyalarning oʻz vaqtida va sifatli bajarilishi uchun javob beradilar; Oʻzbekiston Respublikasining qonun hujjatlariga va yuqori organlar qarorlariga muvofiq boshqa vakolatlarni bajaradilar. 19. Hududiy boshqarmalar inspeksiyalari Inspeksiyaga belgilangan tartibda oʻz faoliyati toʻgʻrisida har oylik va choraklik hisobotlar taqdim etadilar. 20. Tumanlar (shaharlar) Bandlikka koʻmaklashish markazlari davlat mehnat huquq inspektorlari tegishli Hududiy boshqarma inspeksiyasi boshligʻi bilan kelishgan holda Bandlikka koʻmaklashish markazi direktori tomonidan lavozimga tayinlanadi va lavozimdan ozod etiladi. Tuman (shahar) Bandlikka koʻmaklashish markazi davlat mehnat huquq inspektori lavozimiga oliy yuridik maʼlumotga yoki mutaxassisligi boʻyicha kamida ikki yil ish staji mavjud boʻlgan oʻrta maxsus, professional yuridik maʼlumotga ega boʻlgan shaxslar tayinlanishi mumkin. 21. Tumanlar (shaharlar) Bandlikka koʻmaklashish markazlari davlat mehnat huquq inspektorlari tegishli tumanlar (shaharlar) doirasida: mehnat va aholi bandligi toʻgʻrisidagi qonunlarga rioya qilinishi yuzasidan davlat nazoratini amalga oshiradilar; Vazirlikning, Inspeksiyaning koʻrsatmalari, hududiy boshqarmalar hamda tumanlar (shaharlar) Bandlikka koʻmaklashish markazlari rahbariyatining buyruqlari, farmoyishlari va talablarining zarur darajada bajarilishini taʼminlaydilar; Oʻzbekiston Respublikasining qonun hujjatlariga va yuqori mehnat huquq inspektorlari qarorlariga muvofiq boshqa vakolatlarni bajaradilar. 22. Tumanlar (shaharlar) Bandlikka koʻmaklashish markazlari davlat mehnat huquq inspektorlari tegishli yuqori Hududiy boshqarma inspeksiyasiga bajarilgan ishlar toʻgʻrisida oylik va choraklik hisobotlarni belgilangan tartibda taqdim etadilar. 23. Mehnat va aholi bandligi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga rioya qilinishi yuzasidan davlat nazoratini amalga oshiradigan Inspeksiyaning mansabdor shaxslari Vazirlik tomonidan tasdiqlangan yagona namunadagi guvohnomaga ega boʻladilar. Vazirlikning va hududiy boshqarmalarning (bosh) davlat mehnat huquq inspektorlariga xizmat guvohnomalari Vazirlik tomonidan beriladi. Tumanlar (shaharlar) Bandlikka koʻmaklashish markazlarining davlat mehnat huquq inspektorlariga xizmat guvohnomalari tegishli hududiy boshqarmalar tomonidan beriladi. 24. Xoʻjalik yurituvchi subyektlarni tekshirishlarga ruxsat berish toʻgʻrisidagi belgilangan namunadagi guvohnomalar barcha (bosh) davlat mehnat huquq inspektorlariga tegishli attestatsiya natijalariga koʻra Vazirlik tomonidan beriladi. 25. Inspeksiyaning oʻz firma blankasi boʻladi. 1. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligining Davlat mehnat huquq inspeksiyasi toʻgʻrisidagi nizomni va Mehnat shart-sharoitlari davlat ekspertizasi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida” 1993-yil 29-iyuldagi 378-son qarori (Oʻzbekiston Respublikasi QT, 1993-y., 7-son, 29-modda). 2. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat vazirligining Mehnatni muhofaza qilish boshqarmasi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida” 1995-yil 16-fevraldagi 58-son qarori (Oʻzbekiston Respublikasi QT, 1995-y., 2-son, 4-modda). 3. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida” 1998-yil 23-iyuldagi 310-son qaroriga ilovaning 6-bandi (Oʻzbekiston Respublikasi QT, 1998-y., 7-son, 27-modda). 4. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat vazirligining Mehnat shart-sharoitlari davlat ekspertizasi toʻgʻrisidagi nizomga va Davlat mehnat huquq inspeksiyasi toʻgʻrisidagi nizomga oʻzgartirishlar kiritish haqida” 1999-yil 8-fevraldagi 60-son qarori (Oʻzbekiston Respublikasi QT, 1999-y., 2-son, 11-modda). 5. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi hamda Tashqi mehnat migratsiyasi masalalari agentligi toʻgʻrisidagi nizomlarni tasdiqlash haqida” 2001-yil 6-apreldagi 162-son qaroriga 3-ilovaning 2-bandi (Oʻzbekiston Respublikasi QT, 2001-y., 4-son, 21-modda). 6. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Aholi bandligini oshirish hamda mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish organlari faoliyatini takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2007-yil 6-apreldagi PQ–616-son qarorini amalga oshirish chora-tadbirlari haqida” 2007-yil 8-maydagi 95-son qaroriga 2-ilovaning 2-bandi (Oʻzbekiston Respublikasi QT, 2007-y., 5-son, 25-modda).