Yoqilgʻi-energetika tarmogʻida tarif siyosatini yanada takomillashtirishga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida
(resolution, 2026-02-02)

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Energetika sohasini isloh qilishning navbatdagi bosqichini amalga oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2023-yil 28-sentabrdagi PF-166-son Farmoni ijrosini taʼminlash maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Iqtisodiyot va moliya vazirligi hamda Energetika vazirligi Jahon banki mutaxassislari yordamida ishlab chiqarish quvvatlarini kengaytirish, modernizatsiya va diversifikatsiya qilish hisobga olingan holda, joriy va kapital xarajatlarni qoplashga asoslangan hisob-kitob tarifini nazarda tutuvchi hamda tarmoqqa xususiy sektorni jalb qilishni ragʻbatlantiruvchi yoqilgʻi-energetika tarmogʻidagi tarif siyosatini takomillashtirish maqsadida elektr energiyasi va tabiiy gaz uchun tariflarni shakllantirish tartibi ishlab chiqilganligi maʼlumot uchun qabul qilinsin. 2. Quyidagilar: 2035-yilgacha boʻlgan davrda Oʻzbekiston Respublikasi yoqilgʻi-energetika tarmogʻidagi tarif siyosatining asosiy yoʻnalishlari 1-ilovaga muvofiq; Elektr energiyasi uchun tariflarni shakllantirish tartibi toʻgʻrisidagi nizom 2-ilovaga muvofiq; Tabiiy gaz uchun tariflarni shakllantirish tartibi toʻgʻrisidagi nizom 3-ilovaga muvofiq; Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Idoralararo tarif komissiyasining tarkibi 4-ilovaga muvofiq; Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Idoralararo tarif komissiyasi toʻgʻrisidagi nizom 5-ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 3. Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining 6-ilovaga muvofiq ayrim qarorlari oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin. 4. Ushbu qaror 2025-yil 1-apreldan eʼtiboran kuchga kiradi. 5. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari — iqtisodiyot va moliya vaziri J.A. Qoʻchqorov hamda energetika vaziri J.T. Mirzamahmudov zimmasiga yuklansin. 1. Mazkur hujjat 2035-yilgacha boʻlgan davrda Oʻzbekiston Respublikasi yoqilgʻi-energetika tarmogʻidagi tarif siyosatining (keyingi oʻrinlarda — tarif siyosati) asosiy yoʻnalishlari elektr energiyasi va tabiiy gaz uchun narxni shakllantirishni tartibga solishning davlat siyosatini amalga oshirishning amaliy mexanizmini belgilaydi. 2. Quyidagilar tarif siyosatining asosiy yoʻnalishlari hisoblanadi: isteʼmolchilarni elektr energiyasi hamda tabiiy gazdan asoslangan, raqobatli va adolatli tariflar boʻyicha foydalanishini taʼminlash; yoqilgʻi-energetika tarmogʻining moliyaviy barqarorligi va investitsiya jozibadorligini taʼminlash; ishlab chiqarish quvvatlarini, jumladan, davlat-xususiy sheriklik shartlari asosida kengaytirish, modernizatsiya va diversifikatsiya qilish, ishlab chiqarish faoliyati samaradorligini taʼminlash, ishlab chiqariladigan mahsulotlar va koʻrsatiladigan xizmatlar sifatini yaxshilash; tariflarni belgilashda takroriy subsidiyalash amaliyotini bosqichma-bosqich bekor qilish va belgilangan tartibda tasdiqlanadigan tartibga muvofiq manzilli subsidiyalar berish orqali Ijtimoiy reyestrga kiritilgan oilalar va aholining himoyaga muhtoj boshqa qatlamlarini ijtimoiy himoya qilishni taʼminlash; yoqilgʻi-energetika tarmogʻida shaffof, izchil va oldindan taxmin qilish imkoniyatini beruvchi tartibga solishni oʻrnatish, shu jumladan, investorlar uchun tartibga solish tavakkalchiligini kamaytirish maqsadida tariflarni uzoq muddatga belgilash amaliyotini bosqichma-bosqich joriy qilish; respublikaning barcha hududlarida 2035-yilga qadar aholiga elektr energiyasi va tabiiy gaz yagona narx siyosati asosida sotilishini taʼminlash. 3. Tarif siyosatining asosiy yoʻnalishlari quyidagi prinsiplarga asoslanadi: elektr energiyasi hamda tabiiy gaz uchun tariflar operatsion va kapital xarajatlarni toʻliq qoplashni hisobga olingan holda, uni ishlab chiqarish, uzatish va boshqa tizim xizmatlari, taqsimlash va sotish boʻyicha asoslangan xarajatlardan kelib chiqib shakllantiriladi; elektr energiyasi va tabiiy gaz uchun belgilangan tartibda tasdiqlangan tariflar 2026-yildan boshlab, uch yildan kam boʻlmagan muddatga amal qiladi; elektr energiyasi va tabiiy gazning ulgurji va chakana savdosi boʻyicha faoliyatni amalga oshirish uchun litsenziyaga ega tadbirkorlik subyektlari elektr energiyasi va tabiiy gazni Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Idoralararo tarif komissiyasi (keyingi oʻrinlarda — tartibga soluvchi organ) tomonidan belgilangan tariflar boʻyicha sotib oladi hamda sotadi; Ijtimoiy reyestrga kiritilgan oilalar va aholining himoyaga muhtoj boshqa qatlamlarini davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash elektr energiyasi va tabiiy gazning bazaviy normasini qoʻllash hamda elektr energiyasi va tabiiy gaz uchun tariflar oshganda kompensatsiyalar berish yoʻli bilan taʼminlanadi. 4. Quyidagilar tarif siyosatining vazifalari hisoblanadi: oʻzaro maqbul tariflarni belgilash orqali isteʼmolchilar va yoqilgʻi-energetika tarmogʻi tashkilotlarining manfaatlarini muvozanatlash; investitsiyalarni jalb qilish maqsadida yoqilgʻi-energetika tarmogʻi tashkilotlarining moliyaviy barqarorligini taʼminlash; raqobatni rivojlantirish va yoqilgʻi-energetika tarmogʻi tashkilotlarining ishlash samaradorligini oshirish, elektr va tabiiy gaz taʼminoti sifatini oshirish hamda ishonchliligini taʼminlash; elektr energiyasi va tabiiy gaz isteʼmolchilari uchun tarifni belgilashda mavjud takroriy subsidiyalashdan bosqichma-bosqich voz kechish hamda Ijtimoiy reyestrga kiritilgan oilalar va aholining himoyaga muhtoj boshqa qatlamlariga tariflar oshishining taʼsirini kamaytirish; tarifli tartibga solishning shaffofligi, izchilligi va oldindan taxmin qilish imkoniyatini taʼminlash hamda tartibga solish tavakkalchiliklarining taʼsirini kamaytirish; qulay investitsiya muhitini yaratish (investorlarga uzoq muddatli rejalashtirish imkonini berish) maqsadida elektr energiyasi va tabiiy gaz uchun tariflarni uzoq muddatga belgilash amaliyotini joriy qilish; isteʼmolchilarga maslahatlar berishga koʻmaklashish va ularni tarif boʻyicha qabul qilinadigan qarorlar haqida xabardor qilish. 5. Tariflarni shakllantirish quyidagi prinsiplarga asoslanadi: ommaboplik — tarif samarali va oqilona foydalilikni nazarda tutishi lozim, yaʼni tarif eng kam xarajatli variantlarga asoslanishi va samarasizlikni istisno qilish darkor; axborotning ochiqligi — tariflar va tariflarni asoslovchi xarajatlar toʻgʻrisidagi axborot manfaatdor taraflar uchun ochiq boʻlishi lozim; tarif belgilashning izchilligi va oldindan taxmin qilish imkoniyati — tariflar izchil (kalendar yiliga yoki uzoq muddatga) belgilanishi lozim va ularning oshirilishi yoki pasaytirilishi asoslantirilgan va energetika tizimi tashkilotlari hamda elektr energiyasi va tabiiy gaz isteʼmolchilari uchun tushunarli boʻlishi lozim; kamsitmaydigan yondashuv — tariflar obyektiv va adolatli boʻlishi lozim; shaffoflik va alohidalik — tariflarni shakllantirishda xarajatlarni toʻliq yoritish. Xarajatlar har bir tartibga solinadigan faoliyat boʻyicha alohida-alohida ajratilishi lozim. Tariflar tushunish va qoʻllash uchun sodda boʻlishi zarur; tariflarning oʻzgaruvchanligi — tariflar tasdiqlashda umum qabul qilingan makroiqtisodiy koʻrsatkichlar (inflyatsiya, isteʼmol narxlari indeksi darajasi) hisobga olingan holda tuzatilishi lozim; mustaqillik — tariflar tartibga soluvchi organ tomonidan belgilanadi va asoslanmagan siyosiy taʼsirga duchor boʻlmaydi; samaradorlik va natijadorlik — tariflar yoqilgʻi-energetika tarmogʻi tashkilotlari faoliyatining iqtisodiy samaradorligini doimiy oshirishga qaratiladi; hisobdorlik — narxni shakllantirish sohasida sodir boʻlayotgan jarayonlar toʻgʻrisida xabardor qilish va qabul qilingan qarorlarni muhokama qilish maqsadida yoqilgʻi-energetika tarmogʻi tashkilotlari va tartibga soluvchi organi tomonidan tegishli hisobotlarni jamoatchilikka oʻz vaqtida taqdim qilish; xarajatlarni tushum bilan qoplash — tariflardan tushum elektr energiyasi va tabiiy gazni yetkazib berish boʻyicha toʻliq qiymatni (shu jumladan tavakkalchilik yoki foyda bilan bogʻliq mantiqiy tuzatishlar) oʻzida aks ettirishi va qisqa, oʻrta va uzoq muddatli kelajakda tarmoqning iqtisodiy rivojlanishini, barqarorligini taʼminlashi lozim; samarali foydalanish — tariflar iqtisodiy samaradorlik nuqtai nazardan umumiy talab va taklifni qoʻllab quvvatlashi hamda elektr energiyasi va tabiiy gazdan barqaror, samarali va amalda foydalanishni ragʻbatlantirishi uchun shakllantirilishi zarur; tatbiq qilishning past qiymati — kapital xarajatlar va operatsion xarajatlar kamaytirilishi kerak; ijtimoiy qoʻllab-quvvatlash — tariflar darajasi va tuzilmasi respublika ijtimoiy siyosatini hisobga olishi zarur; ekologik javobgarlik — elektr energiyasi va tabiiy gazni ishlab chiqarish, uzatish va taqsimlash barqaror asosda amalga oshirilishi va atrof-muhitga taʼsirni hisobga olish lozim; ishlab chiqarish quvvatlarining yetarliligi — milliy resurslarni rejalashtirishga muvofiq kam xarajatlar bilan resurslarni ishlab chiqish hisobiga kengaytirish; davlat subsidiyasidan voz kechish — sanoat doimiy davlat subsidiyalarisiz moliyaviy barqarorlikka erishishi va uni saqlashi lozim. 1. Mazkur Nizom elektr energiyasini ishlab chiqarish, uzatish, taqsimlash va sotish (keyingi oʻrinlarda — mahsulot va xizmatlar) tariflarini shakllantirish tartibini belgilaydi. Mazkur Nizom elektr energiyasini ishlab chiqarish tarifi qonunchilik hujjatlarida alohida tartib belgilangan taqdirda, ishlab chiqaruvchi tashkilotlarga nisbatan tatbiq etilmaydi. 2. Mazkur Nizomda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi: aktivning tartibga solinadigan bazasi (keyingi oʻrinlarda — ATB) — tartibga solinadigan faoliyatni amalga oshiruvchi tashkilotga daromad olish huquqini beradigan va tartibga solinadigan faoliyatni amalga oshirish bilan bogʻliq asosiy fondlar va nomoddiy aktivlar balans qiymatiga teng boʻlgan aktivlar qiymati. Bunda qurilishi tugallanmagan obyektlar va normativ muddatda (belgilangan muddatda) ishga tushirilmagan uskunalar ATBga kiritilmaydi; ishlab chiqarishning hisob-kitob qilingan hajmi (keyingi oʻrinlarda — ICHHH) — tartibga solinadigan faoliyatni amalga oshiruvchi tashkilotlarning har biri uchun mahsulot va xizmatlar ishlab chiqarishning prognoz hajmi; ishlab chiqaruvchi tashkilotlar — elektr va (yoki) issiqlik energiyasi ishlab chiqaradigan issiqlik elektr stansiyalari, issiqlik elektr markazlari, gidro elektr stansiyalar, qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanuvchi elektr stansiyalar, shuningdek, yagona elektr energetika tizimiga ulangan elektr energiyasini ishlab chiqaruvchi boshqa tashkilotlar; kapital qoʻyilmalar — tartibga solinadigan faoliyatni amalga oshirish bilan bogʻliq asosiy fondlar va nomoddiy aktivlarni shakllantirishga oid xarajatlar; operatsion xarajatlar — tartibga solinadigan faoliyatni amalga oshirish bilan bogʻliq xarajatlar; talab qilinadigan daromad — tartibga solinadigan davr mobaynida tartibga solinadigan faoliyatni amalga oshirish uchun tashkilotga zarur moliyaviy mablagʻlarning iqtisodiy asoslangan hajmi; taqsimlash tizimi operatori — elektr energiyasining taqsimlash tizimini (taqsimlovchi elektr tarmoqlari) ekspluatatsiya qilish, unga xizmat koʻrsatish va rivojlantirish uchun masʼul boʻlgan elektr energetika korxonasi; taqsimlovchi tashkilotlar — elektr energiyasini magistral elektr tarmoqlaridan olib uzatish va respublika isteʼmolchilariga sotish boʻyicha xizmatlarni koʻrsatuvchi tashkilotlar; tariflar — mazkur Nizomga muvofiq tartibga solinadigan faoliyatni amalga oshiruvchi tashkilotlar tomonidan elektr energiyasini ishlab chiqarish, uzatish, taqsimlash va sotish uchun belgilangan narx; tarif rejasi — isteʼmolchilarga elektr energiyasini taqsimlash va sotish uchun turli xil belgilangan tariflarni taklif qilish shaklidir. Yakuniy tarif rejasi Hukumat tomonidan energiya resurslaridan foydalanishda energiya samaradorligi, xarajatlarni qoplash va tartibga solinadigan tashkilotlar daromadlarining barqarorligi, ijtimoiy himoyaga muhtoj isteʼmolchilar uchun asosiy xizmatlardan foydalanish imkoniyati va boshqalar asosida tanlanadi. tartibga solinadigan faoliyat — yetkazib berilgan mahsulot va xizmatlar uchun hisob-kitoblar davlat tomonidan tartibga solinadigan tariflar boʻyicha amalga oshiriladigan faoliyat. Mazkur tushuncha faqat tartibga solinadigan faoliyatga taalluqli xarajatlarni indentifikatsiyalash maqsadida qoʻllaniladi va tariflarni belgilashdan tashqari, ushbu faoliyatga nisbatan boshqa biron-bir boshqacha tarzda tartibga solishni oʻz ichiga olmaydi; tartibga solish davri — tarif hisoblanadigan davr (kalendar yil va undan ortiq); tartibga soluvchi organ — Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Idoralararo tarif komissiyasi; uzatish tizimi operatori — elektr energiyasini uzatish tizimini (magistral elektr tarmoqlarini) ekspluatatsiya qilish, unga xizmat koʻrsatish, rivojlantirish, tizimning qoʻshni energiya tizimlari bilan oʻzaro bogʻliqligini hamda elektr energiyasini taʼminlash barqarorligi uchun masʼul boʻlgan elektr energetika korxonasi. 3. Tariflar tizimiga quyidagi tartibga solinadigan va tartibga solinmaydigan tariflar kiradi. a) tartibga solinadigan tariflar: ishlab chiqaruvchi tashkilotlar tomonidan hosil qilinadigan elektr va issiqlik energiyasi tariflari; elektr energiyasini magistral elektr tarmoqlari orqali uzatish tarifi; elektr energiyaning ulgurji va chakana savdosi boʻyicha faoliyatni amalga oshirish uchun litsenziyaga ega tadbirkorlik subyektlaridan elektr energiyasini sotib olish tariflari; taqsimlovchi tashkilotlar tomonidan elektr energiyasini taqsimlash va sotish xizmatlari tariflari; Vazirlar Mahkamasi qarori bilan tasdiqlanadigan Elektr energiyasidan foydalanish qoidalariga muvofiq aniqlanadigan isteʼmolchilarning turli tarif guruhlari uchun taqsimlovchi tashkilotlar tomonidan elektr energiyasini taqsimlash va sotish tariflari. b) elektr energiyasi uchun tartibga solinmaydigan tariflar: xalqaro shartnomalarga asosan xarid qilinadigan va sotiladigan elektr energiyasi tariflari; milliy tarmoqlar boʻyicha xalqaro tranzitlar kiradi. 4. Tartibga solinadigan tariflarni shakllantirishning asosiy maqsadi barcha xarajatlarni toʻliq qoplashga erishish va elektr energiyasiga oshib borayotgan talabni qondirish maqsadida ishlab chiqaruvchi, uzatuvchi va taqsimlovchi tashkilotlari quvvatlarini rivojlantirish uchun elektr energetika tarmogʻi tashkilotlarini qoʻllab-quvvatlash va ularga moliyaviy imkoniyatlar berishdan iborat. Tartibga solinadigan tariflar oʻzida xarajatlarni aks ettirishi, elektr energetika tarmogʻining samarali ishlashi ragʻbatlantirilishini taʼminlashi va ijtimoiy kompensatsiyalarni hisobga olishi lozim. 5. Tariflarni tartibga solish tartibga solinadigan faoliyatni amalga oshiruvchi tashkilotlar tomonidan tartibga solinadigan faoliyat mahsulot va xizmatlar, daromadlar va xarajatlar hajmlarini hamda jalb qilingan aktivlarning hisobini majburiy tartibda alohida yuritishga asoslanadi. Tartibga solinadigan tariflarni belgilashda keltirilgan faoliyatlar boʻyicha bir xarajatlarni qayta hisobga olishga yoʻl qoʻyilmaydi. 6. Tartibga solinadigan tariflarni belgilashda tartibga soluvchi organ tartibga solinadigan faoliyatni amalga oshiruvchi tashkilotlarning iqtisodiy asoslanmagan xarajatlarni hisobdan chiqarishga qaratilgan choralarni koʻradi. Agarda tartibga solish davri yakuni boʻyicha statistik va moliyaviy hisobot maʼlumotlari hamda boshqa materiallar asosida tartibga solinadigan faoliyatni amalga oshiruvchi tashkilotlarning asoslanmagan xarajatlari aniqlansa, tartibga soluvchi organ keyingi tartibga solish davri uchun tariflarni belgilashda hisobga olinadigan xarajatlar summasidan ushbu xarajatlarni chiqarish toʻgʻrisida qaror qabul qilishi lozim. Bunda tartibga solinadigan faoliyatini amalga oshirish bilan bogʻliq boʻlmagan, statistik va moliyaviy hisobot maʼlumotlari hamda boshqa materiallar asosida aniqlangan xarajatlar tartibga solinadigan faoliyatni amalga oshiruvchi tashkilotlarning iqtisodiy asoslanmagan xarajatlariga kiradi. 7. Tashkilot tartibga solinadigan faoliyatdan boshqa faoliyat turlarini amalga oshirsa, ularni amalga oshirish xarajatlari va ushbu faoliyatlardan olingan daromadlar (zararlar) tartibga solinadigan tariflarni hisob-kitob qilishda hisobga olinmaydi. Xarajatlarning alohida hisobini yuritish imkoni boʻlmagan taqdirda, tartibga solinadigan tariflarni hisob-kitob qilishda xarajatlar bilan birga daromadlar ham inobatga olinadi. 8. Tartibga solinadigan tariflar aniq birlikni (koʻrsatkichni), shuningdek, hisob-kitob formulasini oʻzida aks ettirishi mumkin. Tartibga solinadigan tariflar elektr energiyasidan foydalanish vaqtiga (kunduzgi yoki tungi, tigʻiz soatlar, oylik, fasllik, yillik) qarab, shuningdek, oʻziga xos xususiyatlaridan kelib chiqqan holda isteʼmolchilarni guruhlarga ajratgan holda belgilanishi mumkin. 9. Tartibga solinadigan tariflar tartibga solinadigan faoliyatni amalga oshiruvchi tashkilotlarning talab qilinadigan daromadi hamda tartibga solish davrida mahsulot va xizmatlarning tegishli turlari boʻyicha ishlab chiqarishning prognoz hajmi asosida hisob-kitob qilinadi. 10. Dastlab tariflarni tartibga solish davri 1 yilga belgilanadi, keyinchalik bosqichma-bosqich besh yilgacha uzaytiriladi. Belgilangan tariflar qaror kuchga kirguniga qadar oʻn besh kundan kechiktirmay ommaviy axborot vositalarida hamda oʻz rasmiy veb-saytlarida eʼlon qiladi. Elektr energiyasi uchun tariflarni shakllantirish tartibi quyidagi sxema asosida amalga oshiriladi. 11. Tartibga solinadigan faoliyatni amalga oshiruvchi har bir tashkilot uchun talab qilinadigan daromad asoslantirilgan va tartibga solinadigan faoliyatni amalga oshirish uchun zarur xarajatlarni qoplash uchun yetarli darajada belgilanishi lozim. Talab qilinadigan daromad quyidagi formula boʻyicha belgilanadi: bunda: TD — talab qilinadigan daromad; EYOX — elektr energiyasi ishlab chiqarish uchun sarflanadigan yoqilgʻi xarajatlari; IEX — chetdan xarid (import) qilinadigan elektr energiyasi xarajatlari; OREX — operatsion xarajatlar; KX — kreditlarga xizmat koʻrsatish xarajatlari; AMT — yillik amortizatsiyaga ajratmalar; IKF — investitsiya qilingan kapitalga foyda; TK — oʻtgan tarif davri xarajatlariga tuzatish kiritish. 12. Tartibga soluvchi organ mustaqil ekspert baholash, taqqoslash tahlili yoki oqilona va asoslangan xarajatlarni aniq aks ettirishni taʼminlaydigan boshqa usullar asosida tartibga solinadigan faoliyatni amalga oshiruvchi tashkilotlar taqdim etgan xarajatlarni tasdiqlashi yoki ularga tuzatishlar kiritishi mumkin. 13. Talab qilinadigan daromad kuyidagi yondashuvlarga asosan belgilanadi: yillik xarajatlarni optimallashtirish. Bunda oʻtgan davr xarajatlariga har yili kutilmaydigan, favqulodda vaziyat va bir martalik xarajatlar yoki daromadlar bilan bogʻliq xarajatlarni chiqarib tashlagan holda tuzatish kiritish zarur. kelgusi hisob-kitob davri tariflariga kiritilishini inobatga olish kerak boʻlgan aniq, oʻlchanadigan, oldindan koʻrish va rejalashtirish mumkin boʻlgan oʻzgarishlar. 14. Talab qilinadigan daromad mazkur Nizomning 1-ilovasida keltirilgan tartibda aniqlanadi. 15. Soliq kodeksining 317-moddasida nazarda tutilgan xarajatlar operatsion xarajatlarda hisobga olinmaydi. 16. Tarif mahsulot va xizmatlarga toʻgʻri keladigan talab qilinadigan daromad koʻrsatkichlari bazasida hisob-kitob qilinadi hamda kuyidagilar boʻyicha: normalanadigan xarajatlar boʻyicha — normativ-texnik hujjatlarni (retseptura, xom ashyo va materiallar, issiqlik va elektr energiyasi, mehnat sarflash normalarini va boshqalar) hamda tegishli vakolatli organlar tomonidan tasdiqlangan standartlashtirish boʻyicha normativ hujjatlarni (GOST, TST, TSH va shu kabilarni) hisobga olgan holda; normalanmaydigan xarajatlar boʻyicha — hisobot koʻrsatkichlarining tahlili asosida va narxlarning prognoz boʻyicha oʻzgarishini hisobga olgan holda shakllantiriladi. Xom ashyo, materiallar, yoqilgʻi, energiya va boshqa resurslar sarflanishining texnik va texnologik normalari tegishli vakolatli organlar tomonidan ushbu resurslarni eng kam va eng koʻp sarflash diapazonlarida tasdiqlangan taqdirda, tarifni hisob-kitob qilish maqsadida tartibga soluvchi organ tomonidan ularning oʻrtacha koʻrsatkichidan normalarning ushbu diapazoni doirasida foydalaniladi. 17. Tartibga solinadigan tashkilotlar avvaldan talab qilinadigan daromad hisob-kitobiga kiritilmagan xarajatlarning qoplanishini, agarda bu mazkur Nizomda nazarda tutilmagan boʻlsa, talab qila olmaydi. Mazkur xarajatlarga bogʻliq har qanday xatarlar tartibga solinadigan tashkilotlarga tegishli boʻladi. Agar tartibga solinadigan tashkilot oʻtgan tarif davrida tartibga solinadigan faoliyat yakuni boʻyicha mablagʻlarni iqtisod qilishga erishgan yoki moliyaviy zarar koʻrgan boʻlsa, tariflarni hisob-kitob qilish davrida mazkur Nizomning 2-ilovasiga muvofiq tartibda oʻtgan tarif davrining xarajatlariga tuzatishlar kiritiladi. 18. Amortizatsiya ajratmalari (AMT) tarkibiga kirgan moddiy va nomoddiy aktivlarning dastlabki balans qiymatiga nisbatan chiziqli usulda hisoblanadi va har bir aktivlar guruhi boʻyicha amaldagi buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq aniqlanadi. Begʻaraz olingan asosiy vositalar va nomoddiy aktivlar boʻyicha amortizatsiya ajratmalari talab qilinadigan daromad tarkibiga kiritilmaydi. 19. Investitsiya qilingan kapital foydasi (IKF) ATB qiymatiga nisbatan quyidagi formula orqali hisoblanadi: bunda: FM — Tartibga soluvchi organ tomonidan, Vazirlar Mahkamasi bilan kelishilgan holda, barcha tartibga solinadigan tashkilotlar uchun bir xil darajada oʻrnatiladigan ruxsat etiladigan foydaning oʻrtacha meʼyori. Davlat ulushi boʻlgan tartibga solinadigan tashkilotlar uchun FMni oʻrnatish davomida tartibga soluvchi organ va Vazirlar Mahkamasi tariflarning ijtimoiy tashkil etuvchilari, shuningdek, tartibga solinadigan tashkilotlar aktivlariga tijorat kapitalini jalb qila olish uchun iqtisodiy muhitni yaratish zaruratini hisobga oladi. Boshqa holatlarda tartibga solinadigan tashkilotlar uchun tartibga soluvchi organ tomonidan foyda marjasi xalqaro tajribada qabul qilingan va har 3 yilda qayta koʻrib chiqiladigan yondashuvlarni qoʻllash orqali aniqlanadigan kapitalning oʻrtacha qiymati (WACC) asosida oʻrnatiladi. 20. Tartibga soluvchi organ tarif davrida investitsiyalarni kapitalizatsiya qilish jadvalidan kelib chiqib, kapital xarajatlarni ATB tarkibiga kiritish toʻgʻrisida qaror qabul qiladi. ATB mazkur Nizomning 3-ilovasiga muvofiq tartibda aniqlanadi. Tartibga soluvchi organ ATB tarkibidan tartibga solinadigan faoliyatni amalga oshirishda foydalanilmaydigan yoki foyda keltirmaydigan ayrim aktivlarni chiqarib tashlash toʻgʻrisida qaror qabul qilishi mumkin. Tartibga solinadigan faoliyatni amalga oshirishda foydalaniladigan yoki foyda keltiradigan begʻaraz olingan asosiy vositalar va nomoddiy aktivlar, shuningdek qurilishi tugallanmagan obyektlar va normativ muddatda (belgilangan muddatda) ishga tushirilmagan uskunalar ATB tarkibiga kiritilmaydi. Investitsiya dasturlariga muvofiq amalga oshirilgan va elektr energetika tarmogʻi tashkilotlari bilan bogʻliq boʻlmagan sabablarga koʻra foydalanilmagan investitsiyalar uchun xarajatlar isteʼmolchilarning barcha toifalari boʻyicha mazkur Nizomning 21-bandida belgilangan taqsimlash koeffitsiyentiga asosan taqsimlanishi kerak. 21. Aktivlar va ularga bogʻliq boʻlgan xarajatlar, xususan, ekspluatatsiya hamda texnik xizmat koʻrsatish, zaxiralar, yigʻimlar va bojlar kabi xarajatlarni isteʼmolchilar toifalari uchun taqsimlash koeffitsiyentlari quyidagi tavsiyalar asosida aniqlanishi lozim: a) aktivlar va ularga bogʻliq boʻlgan xarajatlar faqat isteʼmolchilarning muayyan toifalari tomonidan foydalanilgan hollarda, ular ushbu isteʼmolchilar toifalari boʻyicha toʻliq taqsimlanadi; b) aktivlar va ularga bogʻliq boʻlgan xarajatlar eksport maqsadlariga moʻljallangan boʻlsa, barcha taqsimotlar eksport toifasiga kiritiladi; v) agar elektr energiyasi ishlab chiqaruvchi, magistral elektr tarmoqlari va hududiy elektr tarmoqlari tashkilotlarining aktivlari hamda ularga bogʻliq boʻlgan xarajatlar turli isteʼmolchilar tomonidan birgalikda foydalanish uchun moʻljallangan boʻlsa, taqsimlash koeffitsiyenti quvvatga boʻlgan talabga asoslanishi lozim; g) isteʼmolchilarning barcha toifalari uchun taqsimlashning oʻrtacha koeffitsiyentlari mazkur bandning “a”, “b” va “v” kichik bandlariga taalluqli boʻlmagan aktivlar va ularga bogʻliq boʻlgan xarajatlar, shu jumladan, yigʻimlar va bojlarni taqsimlash uchun aniqlanishi lozim. 22. Tartibga solinadigan tashkilotlarning tariflari mazkur Nizomning 4-ilovasiga muvofiq tartibda shakllantiriladi. 23. Isteʼmolchilarning turli tarif guruhlari uchun elektr energiyasining tariflari mazkur Nizomning 5-ilovasiga muvofiq tartibda shakllantiriladi. 24. Tashkilotlar faoliyatining barqarorligini taʼminlash maqsadida tartibga soluvchi organ makroiqtisodiy koʻrsatkichlar va boshqa asoslangan materiallarni hisobga olgan holda, tartibga solishning keyingi davrlari uchun prognoz tarifni tayyorlashi mumkin. 25. Tartibga solinadigan faoliyatni amalga oshiruvchi tashkilotlar tarifni shakllantirish loyihasini koʻrib chiqish uchun bevosita tartibga soluvchi organga taqdim etadi. 26. Tarifni shakllantirish loyihasini koʻrib chiqish uchun tartibga solinadigan faoliyatni amalga oshiruvchi tashkilotlar tartibga soluvchi organga quyidagi hujjatlarni ilova qilgan holda ariza bilan murojaat qiladi: a) mazkur Nizomning 6a va 6b-ilovalarga muvofiq shakl boʻyicha tasdiqlanadigan elektr va issiqlik energiyasi tariflari hisob-kitobi; b) moliyaviy hisobot nusxalari; v) mehnat boʻyicha statistika hisoboti nusxasi; g) daromadlar va xarajatlar toʻgʻrisida tartibga solinadigan faoliyatni amalga oshiruvchi tashkilot boʻyicha xarajatlar va har bir xizmat boʻyicha alohida xarajatlar moddalari aks ettirilgan va quyidagilar ilova qilingan yigʻma maʼlumotlar: mazkur Nizomning 7-ilovasiga muvofiq shakl boʻyicha mehnatga haq toʻlash xarajatlarining yoyilmasi; mazkur Nizomning 8-ilovasiga muvofiq shakl boʻyicha taʼmirlash ishlariga xarajatlarning yoyilmasi va 9-ilovasiga muvofiq haqiqatda asosiy vositalarni taʼmirlashga oid maʼlumotlar; mazkur Nizomning 10-ilovasiga muvofiq shakl boʻyicha material xarajatlarning yoyilmasi; mazkur Nizomning 11-ilovasiga muvofiq shakl boʻyicha transport xarajatlarining yoyilmasi; mazkur Nizomning 12-ilovasiga muvofiq shakl boʻyicha maʼmuriy xarajatlarning yoyilmasi; mazkur Nizomning 13-ilovasiga muvofiq shakl boʻyicha asosiy vositalar va nomoddiy aktivlar boʻyicha amortizatsiya ajratmalarining hisob-kitobi; mazkur Nizomning 14-ilovasiga muvofiq shakl boʻyicha kreditlar va zayomlar toʻgʻrisida maʼlumotlar; mazkur Nizomning 15 va 16-ilovalariga muvofiq asosiy vositalar xaridi va qurilishi toʻgʻrisida maʼlumotlar; mazkur Nizomning 17 va 18-ilovalariga muvofiq asosiy vositalarni hisobdan chiqarish va likvidatsiya qilish toʻgʻrisida maʼlumotlar; asosiy vositalarni likvidatsiya qilish oqibatida ehtiyot qismlar va boshqa material xarajatlari toʻgʻrisida maʼlumotlar (korxonaning hisob siyosatida belgilangan normalarga muvofiq); tugallanmagan uzoq muddatli aktivlar toʻgʻrisida maʼlumotlar (korxonaning hisob siyosatida belgilangan normalarga muvofiq); d) rivojlanish dasturlarini amalga oshirish uchun mablagʻlarga boʻlgan ehtiyoj hisob-kitobi koʻrsatilgan holda (mavjud boʻlgan taqdirda) rivojlanish dasturlari, shu jumladan, davlat dasturlarining asosiy koʻrsatkichlari toʻgʻrisida maʼlumot; e) oʻtgan hisobot davri uchun rivojlanish davlat dasturlarining amalga oshirilishi (yoki amalga oshirilayotgan) natijasida koʻrsatiladigan xizmatlarning material, energiya va mehnat talab qilish darajasini oʻzgartirish toʻgʻrisidagi axborot; j) davlat dotatsiyalari yoki qonun hujjatlarida nazarda tutilgan davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlashning boshqa choralariga boʻlgan ehtiyoj (zarurat boʻlganda) toʻgʻrisidagi maʼlumot. Mazkur bandda nazarda tutilgan hujjatlar bilan birgalikda barcha hisob-kitob materiallarining elektron variantlari ham taqdim etiladi. Tartibga soluvchi organ mahsulot va xizmatlarga tarifni shakllantirish uchun boshqa vakolatli organlarda mavjud boʻlgan zarur hujjatlar va axborotlarni belgilangan tartibda idoralararo axborot hamkorligi orqali, shu jumladan, elektron tarzda mustaqil ravishda oladi, ushbu bandda nazarda tutilgan hujjatlar va axborotlar bundan mustasno. 27. Mazkur Nizomning 26-bandida koʻrsatilgan va tartibga soluvchi organning soʻrovi boʻyicha qoʻshimcha ravishda taqdim etilgan hujjatlar besh ish kunida quyidagi talablarni hisobga olgan holda rasmiylashtiriladi: taqdim etilgan materiallar tikilgan, tartib raqami qoʻyilgan, tashkilotning muhri va rahbarning imzosi bilan tasdiqlangan boʻlishi kerak, moliyaviy hujjatlar esa tashkilotning rahbari va bosh buxgalteri tomonidan birgalikda imzolangan boʻlishi kerak; hujjatlar avvalgi tartibga solish davri uchun taqdim etiladi (yangidan tashkil etilgan tashkilotlar bundan mustasno). 28. Tartibga solinadigan faoliyatni amalga oshiruvchi tashkilot tomonidan tariflarni asoslash boʻyicha hujjatlar toʻliq boʻlmagan hajmda yoki iqtisodiy asoslanmagan hisob-kitoblar bilan taqdim etilgan taqdirda, tartibga soluvchi organ hujjatlar olingan kundan boshlab besh ish kuni muddatida taqdim etilgan hujjatlarni mavjud kamchiliklar yozma ravishda bayon qilingan (tushuntirilgan) holda qayta ishlash uchun qaytaradi. 29. Monopoliyaga qarshi davlat organi tartibga solinadigan tariflar toʻgʻri shakllantirilishi va qoʻllanilishini davlat tomonidan nazorat qiladi. Monopoliyaga qarshi davlat organi qonun hujjatlarida belgilangan tartibda ushbu Nizom talablariga rioya etilishni tekshiradi va oʻrganadi (tahlil qiladi). 30. Mazkur Nizom talablarining buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonun hujjatlariga muvofiq javobgar hisoblanadi. 1. Elektr energiyasini ishlab chiqarish uchun yoqilgʻi xarajatlari (keyingi oʻrinlarda — EYOX) faqat issiqlik elektr stansiyalari (keyingi oʻrinlarda — IES) uchun talab qilinadigan daromadni aniqlash uchun qoʻllaniladi hamda faqat elektr energiyasini ishlab chiqarish uchun bevosita ishlatiladigan texnologik yoqilgʻi qiymatini oʻz ichiga oladi. 2. Texnologik maqsadlar uchun yoqilgʻi qiymati quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi: bunda: EYOXZ — zaxiralarni (agarda mazkur zaxiralar utgan tarif davrida tartibga solinadigan faoliyatni amalga oshirish uchun texnologik maqsadlar uchun foydalanilgan boʻlsa) toʻldirish uchun yoqilgʻining har qanday turlari qiymati, shu jumladan, tabiiy gaz, koʻmir va mazut. Yoqilgʻi turlari va umumiy zaxiralar hajmi belgilangan tartibda aniqlangan boʻlishi kerak; Qgaz — ICHHHga muvofiq IESning har bir stansiyasida elektr energiyasini ishlab chiqarish uchun sarflanadigan tabiiy gazning rejalashtirilgan miqdori; Rgaz — tarif davri uchun tabiiy gazning oʻrtacha xarid qilish prognoz narxi. Koʻrsatkich, tarifni hisoblash davrida elektr energiyasini ishlab chiqarish uchun mazkur yoqilgʻini yetkazib berish uchun belgilangan tariflarga muvofiq aniqlanadi; Qkoʻmir — ICHHHga muvofiq IESlarda elektr energiyasini ishlab chiqarish uchun sarflanadigan koʻmirning rejalashtirilgan miqdori; Rkoʻmir — tarif davri uchun koʻmirning oʻrtacha xarid qilish prognoz narxi. Koʻmir narxiga yetkazib beruvchilarning shartnomaviy narxlari boʻyicha yoqilgʻi qiymati, shu jumladan, yoqilgʻi sifati pasaygani (oshgani) boʻyicha (kullik va namlikning hisob-kitob meʼyorlaridan chiqqani uchun) narxlarga qoʻllaniladigan chegirmalarni (ustamalarni), temir yoʻl tarifi, shuningdek, yuk ortish va yetkazib berish xarajatlari (agarda transport boshqa tashkilotlarga tegishli boʻlsa), bojxona toʻlovlari va IESning omborigacha boʻlgan boshqa xarajatlar; Qmazut — ICHHHga muvofiq IESlarda elektr energiyasini ishlab chiqarish uchun sarflanadigan mazutning rejalashtirilgan miqdori; Rmazut — tarif davri uchun mazutning oʻrtacha xarid qilish prognoz narxi. Mazut narxiga yetkazib beruvchilarning shartnomaviy narxlari boʻyicha yoqilgʻi qiymati, shu jumladan, yoqilgʻi sifati pasaygani (oshgani) boʻyicha narxlarga qoʻllaniladigan chegirmalarni (ustamalarni), temir yoʻl tarifi, shuningdek, yuk ortish va yetkazib berish xarajatlari (agarda transport boshqa tashkilotlarga tegishli boʻlsa), bojxona toʻlovlari va IESning omborigacha boʻlgan boshqa xarajatlar; Qboshqa — ICHHHga muvofiq IESlarda elektr energiyasini ishlab chiqarish uchun sarflanadigan yoqilgʻining boshqa turlarining rejalashtirilgan miqdori; Rboshqa — tarif davri uchun ushbu yoqilgʻining oʻrtacha xarid qilish prognoz narxi. Mazut narxiga yetkazib beruvchilarning shartnomaviy narxlari boʻyicha yoqilgʻi qiymati, shu jumladan, yoqilgʻi sifati pasaygani (oshgani) boʻyicha narxlarga qoʻllaniladigan chegirmalarni (ustamalarni), temir yoʻl tarifi, shuningdek, yuk ortish va yetkazib berish xarajatlari (agarda transport boshqa tashkilotlarga tegishli boʻlsa), bojxona toʻlovlari va IESning omborigacha boʻlgan boshqa xarajatlar. 3. Xarid qilinadigan elektr energiyasi (XEE) quyidagi tartibga solinadigan tashkilotlar uchun talab qilinadigan daromadlarini aniqlash uchun ishlatiladi: elektr energiyaning ulgurji va chakana savdosi boʻyicha faoliyatni amalga oshirish uchun litsenziyaga ega tadbirkorlik subyektlari (keyingi oʻrinlarda — elektr energiyasini xarid qiluvchilar) tomonidan hududiy elektr tarmoqlari korxonalariga (keyingi oʻrinlarda-HETK) sotish maqsadida xarid qilinadigan, import qilingan va eksport qilingan elektr energiyasining qiymati; “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJning (keyingi oʻrinlarda — OʻzMET) magistral elektr tarmoqlaridagi texnologik yoʻqotishlari, oʻz ehtiyojlari va xoʻjalik ehtiyojlari uchun xarid qilinadigan elektr energiyasining qiymati; IESning har bir stansiyasi uchun stansiyaning texnologik yoʻqotishlari, oʻz ehtiyojlari va xoʻjalik ehtiyojlari uchun xarid qilinadigan elektr energiyasining qiymati; HETK uchun isteʼmolchilarga elektr energiyasini yetkazib berish, shuningdek, taqsimlovchi elektr tarmoqlaridagi texnologik yoʻqotishlar, HETKning oʻz ehtiyojlari va xoʻjalik ehtiyojlari uchun xarid qilinadigan elektr energiyasining qiymati. 4. Elektr energiyasini xarid qiluvchilar tomonidan HETKlarga sotish maqsadida IES, “Oʻzbekgidroenergo” AJ (keyingi oʻrinlarda — UGE), elektr energiyasini mustaqil ishlab chiqaruvchilari (keyingi oʻrinlarda — EMI), elektr energiyasini qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan ishlab chiqaruvchilar (keyingi oʻrinlarda — QTEM), shuningdek, import va eksport qilinadigan elektr energiyasi qiymatidan tashkil topgan boʻlib, kuyidagi formula bilan aniqlanadi: bunda: XEEYAGX — elektr energiyasini HETKga sotish maqsadida elektr energiyasini xarid qiluvchilar tomonidan sotib olinadigan, import va eksport qilingan elektr energiyasining narxi, XEEGEN — elektr energiyasini xarid qiluvchilar tomonidan OʻGE, IES, EMI va QTEMdan sotib olinadigan elektr energiyasining rejalashtirilgan qiymati kuyidagi formula bilan aniqlanadi: bunda: QOʻGE — ICHHHga muvofiq OʻGEdan xarid qilinadigan elektr energiyasining rejalashtirilgan miqdori; ROʻGE — UGEdan sotib olingan elektr energiyasi uchun tarif; QIES — ICHHHga muvofiq IESdan xarid qilinadigan elektr energiyasining rejalashtirilgan miqdori; RIES — IESdan sotib olingan elektr energiyasi uchun tarif; QEQ — ICHHHga muvofiq har bir EMI va QTEM ishlab chiqaruvchisidan xarid qilinadigan elektr energiyasining rejalashtirilgan miqdori; REQ — ushbu EMI va QTEM ishlab chiqaruvchisidan xarid qilinadigan elektr energiyasi uchun tarif; MEQ — ushbu EMI va QTEM ishlab chiqaruvchisidan xarid qilinadigan quvvat, agarda bu shartlar xarid shartnomasida nazarda tutilgan boʻlsa; RMEQ — ushbu EMI va QTEM ishlab chiqaruvchisidan xarid qilinadigan quvvat tarifi, agarda bu shartlar xarid shartnomasida nazarda tutilgan boʻlsa; ExREQ — ushbu EMI va QTEM ishlab chiqaruvchisi bilan elektr energiyasi yoki quvvatni sotib olish shartnomasi chet el valyutasida tuzilgan va bu shartlar xarid shartnomasida nazarda tutilgan boʻlsa, xorijiy valyutaning oʻzbek soʻmiga nisbatan prognoz qilingan kursi. IMP — elektr energiyasini xarid qiluvchilar tomonidan boshqa mamlakatlardan import qilinadigan elektr energiyasining prognoz qiymati quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi: bunda: QIMP — HETKlarga sotish maqsadida boshqa mamlakatlardan import qilinadigan elektr energiyasining rejalashtirilgan miqdori; RIMP — importning har bir nuktasida boshqa mamlakatlardan import qilinadigan elektr energiyasi birligi uchun prognoz qilinadigan shartnoma narxi; ExRIMP — import shartnomasi chet el valyutasida tuzilgan boʻlsa, oʻzbek soʻmiga nisbati prognoz qilingan valyuta kursi. EKS — elektr energiyasini xarid qiluvchilar tomonidan boshqa mamlakatlarga eksport qilinadigan elektr energiyasining prognoz qiymati, quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi: bunda: QEKS — boshqa mamlakatlarga eksport qilinadigan elektr energiyasining rejalashtirilgan miqdori; REKS — eksportning har bir nuqtasida boshqa mamlakatlarga eksport qilinadigan elektr energiyasi birligi uchun prognoz qilinadigan shartnoma narxi; ExREKS — eksport shartnomasi xorijiy valyutada tuzilgan boʻlsa, oʻzbek soʻmiga nisbati prognoz qilingan valyuta kursi. 5. OʻzMETning magistral elektr tarmoqlaridagi texnologik yoʻqotishlari, oʻz ehtiyojlari va xoʻjalik ehtiyojlari uchun xarid qilinadigan elektr energiyasining qiymati quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi: bunda: XEEOʻzMET — OʻzMETning magistral elektr tarmoqlaridagi texnologik yoʻqotishlari, boshqa texnologik maqsadlar va xoʻjalik ehtiyojlari uchun xarid qilinadigan elektr energiyasining qiymati; QTYOʻzMET — OʻzMETning texnologik yoʻqotishlari uchun xarid qilinadigan elektr energiyasining rejalashtirilgan miqdori; QTMOʻzMET — OʻzMETning boshqa texnologik maqsadlar, yordamchi sexlar xoʻjalik ehtiyojlari va OʻzMETning xoʻjalik ehtiyojlari (binolar, material omborlari va boshqa ishlab chiqarishga tegishli boʻlmagan binolarni yoritish va isitish) uchun isteʼmol qilinadigan xarid qilinadigan elektr energiyasining rejalashtirilgan miqdori; ARGEN — elektr energiyasini xarid qiluvchilar tomonidan OʻGE, IES, EMI va QTEMdan xarid qiladigan elektr energiyasining oʻrtacha tarifi, quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi: 6. IESning stansiyalardagi texnologik yoʻqotishlari, boshqa texnologik maqsadlar va xoʻjalik ehtiyojlari uchun HETKdan xarid qilinadigan elektr energiyasining qiymati, quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi: bunda: XEEIES — IES uchun xarid qilinadigan elektr energiyasining qiymati, QTYIES — IESning texnologik yoʻqotishlari uchun xarid qilinadigan elektr energiyasining rejalashtirilgan miqdori; QTMIES — IESning boshqa texnologik maqsadlar, yordamchi sexlar xoʻjalik ehtiyojlari va IESning xoʻjalik ehtiyojlari (binolar, material omborlari va boshqa ishlab chiqarishga tegishli boʻlmagan binolarni yoritish va isitish) uchun isteʼmol qilinadigan xarid qilinadigan elektr energiyasining rejalashtirilgan miqdori; RHETK — HETKdan xarid qiladigan elektr energiyasining mazkur tarif guruhi uchun belgilangan tarifi. 7. HETK uchun xarid qilinadigan elektr energiyasining qiymati elektr energiyasini xarid qiluvchilar, EMI va taqsimlash tarmogʻiga ulangan QTEM ishlab chiqaruvchilardan sotib olingan elektr energiyasining qiymatidan iborat boʻlib, quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi: bunda: XEEHETK — mazkur HETK uchun xarid qilinadigan elektr energiyasining qiymati; Qyagx — ICHHHga muvofiq mazkur HETK tomonidan elektr energiyasini xarid qiluvchilardan xarid qilinadigan elektr energiyasining rejalashtirilgan miqdori; RYAGX — mazkur HETES uchun elektr energiyasini xarid qiluvchilardan xarid qilinadigan elektr energiyasining narxi; QEQ — ICHHHga muvofiq mazkur HETK tomonidan EMI va QTEM ishlab chiqaruvchilardan xarid qilinadigan elektr energiyasining rejalashtirilgan miqdori; REQ — EMI va QTEM ishlab chiqaruvchilardan xarid qilinadigan elektr energiyasining xarid qilish narxi; MEQ — mazkur HETK tomonidan EMI va QTEM ishlab chiqaruvchisidan xarid qilinadigan quvvat, agarda bu shartlar xarid shartnomasida nazarda tutilgan boʻlsa; RMEQ — EMI va QTEM ishlab chiqaruvchisidan xarid qilinadigan quvvat narxi, agarda bu shartlar xarid shartnomasida nazarda tutilgan boʻlsa; ExREQ — EMI va QTEM ishlab chiqaruvchisi bilan elektr energiyasi yoki quvvatni sotib olish shartnomasi chet el valyutasida tuzilgan va bu shartlar xarid shartnomasida nazarda tutilgan boʻlsa, xorijiy valyutaning oʻzbek soʻmiga nisbatan prognoz qilingan kursi. 8. Operatsion xarajatlar (keyingi oʻrinlarda — OREX) tartibga solinadigan tashkilotlar uchun talab qilinadigan daromadni aniqlash uchun ishlatiladi. 9. Mazkur ilovaning 8-bandida keltirilgan barcha tartibga solinadigan tashkilotlar uchun OREX quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi: bunda: MHT — mehnatga haq toʻlash, shuningdek, qonun hujjatlariga muvofiq toʻlanadigan kompensatsiyalar, nazorat qiluvchi organ bilan kelishilgan miqdorda ragʻbatlantirish tusidagi toʻlovlar (mukofotlar, ragʻbatlantirishlar va boshqalar) va mehnatga haq toʻlash bilan bogʻliq boshqa xarajatlar; TX — taʼmirlash va texnik xizmat koʻrsatish qiymati boʻlib, u asosiy vositalar yoki uning tarkibiy qismlarining soz holatini yoki ishga yaroqliligini tiklash va resurslarini tiklash boʻyicha operatsiyalar toʻplami, shuningdek, uskunaning belgilangan maqsadlarda foydalanish, kutish, saqlash va transportirovka qilish vaqtida soz holatini yoki ishga yaroqliligini taʼminlash xarajatlari kiradi. Kapital qoʻyilmalar, yangi aktivlarni qurilishi bilan bogʻliq xarajatlar, rekonstruksiya, modernizatsiya qilish va mavjud aktivlarni almashtirish (yangilash) bilan bogʻliq xarajatlar taʼmirlash qiymatiga kiritilmaydi; TMZ — materiallar, asosiy vositalar yoki uning tarkibiy qismlarini joriy taʼmirlash va ularga xizmat koʻrsatish uchun butlovchi qismlar va yarim tayyor mahsulotlarni, shuningdek, uskunalar taʼmiri uchun ehtiyot qismlar, asboblar, moslamalar, inventar, oʻlchov asboblari, laboratoriya jihozlari, maxsus kiyim va boshqa taʼmirlash uchun ehtiyot qismlarni sotib olish xarajatlari, boshqa materiallar xaridi uchun xarajatlar; TYOX — transport xarajatlari, shu jumladan, yoqilgʻi, boshqa yoqilgʻi-moylash materiallari va transport vositalariga texnik xizmat koʻrsatish uchun har qanday qilingan xarajatlar; MX — maʼmuriy xarajatlar, unga ofis jihozlari, boshqaruvning texnik vositalari, aloqa markazlari, signalizatsiya vositalari, kompyuter markazlari va boshqa texnik boshqaruv vositalari, vakillik xarajatlari, xodimlarning xizmat safarlari va ularni oʻqitish bilan bogʻliq har qanday xarajatlar va boshqa tegishli xarajatlar kiradi; IX — mulkni ijaraga olish, shu jumladan, sanoat va maʼmuriy binolar, inshootlar, transport vositalari yoki boshqa jihozlar uchun har qanday ijara toʻlovlari; SX — sugʻurta xarajatlari, bu xodimlarning sogʻligʻini sugʻurtalash, transport vositalari yoki aktivlarni sugʻurtalash bilan bogʻliq har qanday sugʻurta xarajatlarini oʻz ichiga oladi; BX — isteʼmolchilardan pul mablagʻlarini yigʻish (tushirish) bilan bogʻliq xarajatlar, masalan, oʻtkazmalar uchun toʻlovlari va bank xarajatlari; STX — qaytarilmaydigan (qoplab berilmaydigan) soliqlar, bojlar va boshqa majburiy toʻlovlar, jumladan, yer soligʻi, mol-mulk soligʻi, bojxona boji (daromad soligʻi, qoʻshilgan qiymat soligʻi, foyda soligʻi bundan mustasno; BOX — energiya tizimining xavfsiz va ishonchli ishlashi uchun zarur boʻlgan boshqa asoslantirilgan xarajatlar yoki tartibga solinadigan tashkilotlarning isteʼmolchilarga sifatli xizmatlar koʻrsatish uchun sarflanadigan va koʻzda tutilmagan xarajatlari. 10. Kreditlarga xizmat koʻrsatish xarajatlari (keyingi oʻrinlarda — KX) barcha tartibga solinadigan tashkilotlarning talab qilinadigan daromadlarini aniqlash uchun qoʻllaniladi va imtiyozli moliyalashtirish shaklida olinadigan va investitsiya loyihalarini amalga oshirishga yoʻnaltiriladigan uzoq muddatli kreditlarga xizmat koʻrsatish qiymatini oʻz ichiga oladi. 11. Uzoq muddatli kreditlar boʻyicha asosiy qarz va foiz xarajatlari yillik tarifni shakllantirish ilovasiga kredit shartnomasi shartlarida qanday koʻrsatilgan boʻlsa, aynan shunday kiritiladi va quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi: bunda: BMX — boshqa moliyaviy xarajatlar, ularga kafolatlangan va Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatiga taqdim etiladigan yangi kredit kelishuvini tasdiqlash va moliyalashtirish bilan bogʻliq har qanday xarajatlar kiradi; AQ — kredit shartnomasi boʻyicha tarif davrida tegishli kreditning asosiy qarzini toʻlash (qaytarish) summasi. Agar tarif davrida asosiy qarz boʻyicha toʻlov amalga oshirilishi nazarda tutilmagan boʻlsa, ushbu komponent nolga teng deb hisoblanadi; FX — kredit shartnomasi boʻyicha tarif davrida tegishli kredit foizini toʻlash summasi. Agar tarif davrida foizlar boʻyicha toʻlov amalga oshirilishi nazarda tutilmagan boʻlsa, ushbu komponent nolga teng deb hisoblanadi; ExRKX — oʻzbek soʻmining Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati bilan kredit shartnomasi tuzilgan xorijiy valyutaga nisbatan prognoz kursi. 1. Oʻtgan tarif davri xarajatlariga tuzatish kiritish (keyingi oʻrinlarda — TK) quyidagi toʻrtta asosiy elementdan iborat: yoqilgʻi xarajatlariga tuzatish kiritish; elektr energiyasini sotib olish xarajatlariga tuzatish kiritish; kreditlarga xizmat koʻrsatish xarajatlariga tuzatish kiritish; elektr energiyasini ishlab chiqarish, uzatish va taqsimlash bilan bogʻliq aktivlardan foydalanishdan olingan boshqa daromadlar. 2. TK quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi: bunda: YOXTK — milliy valyutaning xorijiy valyutaga nisbatan kursining oʻzgarishi natijasida yuzaga kelgan moliyaviy yoʻqotishlarni qoplash yoki qoʻshimcha daromadlarni hisoblash uchun texnologik maqsadlarga xorijiy valyutada xarid qilingan yoqilgʻi qiymatiga tuzatish kiritish; XEETK — tartibga solinadigan tashkilot tomonidan xarid qilingan, shu jumladan boshqa mamlakatlardan import qilingan elektr energiyasining prognoz qiymatiga tuzatish kiritish; KXTK — milliy valyutaning xorijiy valyutaga nisbatan kursining oʻzgarishi natijasida yuzaga kelgan moliyaviy yoʻqotishlarni qoplash yoki qoʻshimcha daromadlarni hisoblash uchun kreditlarga xizmat koʻrsatish xarajatlariga tuzatish kiritish; BD — tuzilgan shartnomalarga muvofiq belgilanadigan elektr energiyasini ishlab chiqarish, uzatish va taqsimlash bilan bogʻliq aktivlarning ijara toʻlovlaridan olingan boshqa daromadlar. 3. Oʻtgan tarif davrining texnologik maqsadlari uchun yoqilgʻi qiymatiga tuzatish kiritish (keyingi oʻrinlarda — YOXTK) quyidagi formula bilan aniqlanadi: bunda: YOXfakt — Elektr energiyasi uchun tariflarni shakllantirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 1-ilovaning 2-bandiga muvofiq haqiqatda qilingan xarajatlardan kelib chiqib, belgilanadigan yoqilgʻi xarajatlarining haqiqiy qiymati. 4. Tartibga solinuvchi tashkilotlar tomonidan xarid qilinadigan elektr energiyasining prognoz qilingan qiymatiga tuzatish kiritish (keyingi oʻrinlarda — XEETK), (tarifni hisoblashda hisob-kitob qilingan texnologik yoʻqotishlar va xoʻjalik ehtiyojlariga belgilangan meʼyorlardan oshib ketadigan miqdoriga nisbatan foiz hisobida inobatga olmagan holda) quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi: bunda: XEEfakt — XEEning haqiqiy qiymati boʻlib, mazkur nizomga 1-ilovaning 4-bandiga muvofiq haqiqatda qilingan xarajatlardan kelib chiqib aniqlanadi. 5. Oʻtgan tarif davrdagi kreditlarga xizmat koʻrsatish xarajatlarini toʻgʻrilash (keyingi oʻrinlarda — KXTK) quyidagi formula orqali aniqlanadi: bunda: KXfakt — KXning haqiqiy qiymati boʻlib, Elektr energiyasi uchun tariflarni shakllantirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 1-ilovaning 11-bandiga muvofiq haqiqatda qilingan xarajatlardan kelib chiqib aniqlanadi. 6. Oʻtgan tarif davrining boshqa xarajatlari va daromadlariga tuzatishlar kiritilmaydi. 1. Tartibga solinadigan tashkilotlar aktivlarining tartibga solinadigan bazasi (keyingi oʻrinlarda — ATB) quyidagi uchta asosiy elementlardan iborat: boshlangʻich ATB (keyingi oʻrinlarda — ATB0); yangi aktivlarning qiymati (keyingi oʻrinlarda — YAAQ); aylanma kapital (keyingi oʻrinlarda — AK). 2. ATB quyidagi faktorlarni inobatga olish maqsadida bir yilda kamida bir marta qayta hisob-kitob qilinadi: moddiy va nomoddiy aktivlarga kiritilgan yangi investitsiyalar; toʻplangan amortizatsiya ajratmalari; aylanma kapitalning oʻzgarishi. 3. ATB quyidagi formula orqali aniqlanadi: bunda: ATB0 — ATB0 mazkur ilovaning 2-bobiga muvofiq aniqlanadi; YAAQ — mazkur ilovaning 2-bobiga muvofiq ATB0 aniqlangandan soʻng tashkil etilgan yangi moddiy va nomoddiy aktivlarning qiymati; AK — mazkur ilovaning 3-bobiga muvofiq aniqlanadigan aylanma kapital; AMT — mazkur nizomning 18-bandiga muvofiq aniqlanadigan amortizatsiyaga ajratmalar. 4. Mazkur nizom tasdiqlangandan keyingi birinchi tarif davrining ATB0 koʻrsatkichi quyidagicha aniqlanadi: davlat ishtirokidagi tartibga solinadigan tashkilotlar uchun ATB0 birinchi marotaba Vazirlar Mahkamasining tegishli qarori asosida belgilanadi; boshqa tartibga solinadigan tashkilotlar uchun ATB0 birinchi marotaba boshqa elektr energetika sohasidagi tartibga solinadigan tashkilotlar yoki elektr energiyasi isteʼmolchilari uchun koʻrsatiladigan xizmatlar uchun foydalaniladigan moddiy va nomoddiy aktivlarning boshlangʻich balans qiymati sifatida aniqlanadi va mazkur tartibga solinuvchi tashkilotning oxirgi eʼlon qilingan yillik hisobotlarini shakllantirish uchun qoʻllanilgan buxgalteriya hisobotlari asosidan aniqlanadi. 5. Keyingi tarif davrlari uchun ATB0 qiymati oʻtgan tarif davrida qoʻllanilgan ATB0 qiymatiga teng qilib qabul qilinadi. 6. ATB0 aniqlangandan soʻng tashkil etilgan yangi moddiy va nomoddiy aktivlarning qiymati quyidagi formula orqali aniqlanadi: bunda: YAAK0 — ATBbhk aniqlangandan soʻng tashkil etilgan yangi moddiy va nomoddiy aktivlarning buxgalteriya hisobotlariga koʻra qiymati; YAAQdav.kaf — Davlat kafolati ostida jalb qilingan kredit mablagʻlari hisobiga tashkil etilgan yangi moddiy va nomoddiy aktivlarning qiymati. YAQdav.kaf faqat davlat ishtirokidagi tartibga solinuvchi tashkilotlar uchun qoʻllaniladi; YAAQbgʻz — begʻaraz qabul qilingan yangi tashkil etilgan moddiy va nomoddiy aktivlarning qiymati; YAAQtugat — ATB0 aniqlangandan soʻng sotib yuborilgan yoki tugatilgan moddiy va nomoddiy aktivlarning qiymati; YAAQtekshir — davlat vakolatli organlari tomonidan oʻtkazilgan monitoring va tekshiruvlar natijasiga koʻra elektr energiyasini ishlab chiqarish, yetkazib berish va taqsimlash xizmatlarini koʻrsatishda toʻliq yoki qisman foydalanilmaydigan yoki qiymatlari oshirib koʻrsatilgan deb tan olingan ATB0 tarkibiga kiruvchi yangi tashkil etilgan moddiy va nomoddiy aktivlarning qiymati. 7. AK barcha tartibga solinadigan tashkilotlarning joriy faoliyatini moliyalashtirish uchun ATB hisob-kitobiga kiritiladi va quyidagi formula orqali aniqlanadi: bunda: AK — Aylanma kapital; TD — talab qilinadigan daromad; AKED — tartibga solinadigan tashkilotlarning aylanma kapitalga ehtiyoji boʻlgan davr (kunlar). Davlat ishtirokidagi tartibga solinadigan tashkilotlar uchun AKED tartibga soluvchi organ tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati bilan kelishilgan holda har bir tashkilot uchun alohida belgilanadi. Boshqa tartibga solinuvchi tashkilotlar uchun AKED tartibga soluvchi organ tomonidan amaldagi moliyaviy faoliyat natijalaridan kelib chiqib belgilanadi. 1. Talab qilinadigan daromadni taqsimlash — bu har bir isteʼmolchilar tarif guruhlariga tushumning qismlarini biriktirish jarayoni. Guruhlar boʻyicha talab qilinadigan daromad xarajatlarning kelib chiqishiga koʻra belgilanadi. Isteʼmolchilar tarif guruhlari boʻyicha taqsimlangan talab qilinadigan daromad energetika korxonasi tomonidan quvvat, elektr energiyasi va mazkur guruhlarga xizmat koʻrsatish uchun maʼmuriy xarajatlar koʻrinishida, amalga oshirilgan xarajatlarni aks ettiradi. Isteʼmolchilaring har bir tarif guruhida daromad hajmini hisob-kitob qilish xarajatlarning taqsimlanishi boʻlib hisoblanadi. Xarajatlarning taqsimlanishi jarayoni quyida uchta bosqichdan iborat boʻladi. 2. Funksionallashtirish bu xarajatlarni elektr energetika tarmogʻining asosiy funksiyalaridan kelib chiqib quyidagicha taqsimlashdir: elektr energiyasi ishlab chiqarish xarajatlari, elektr va issiqlik energiyasi ishlab chiqarish xarajatlari, agarda ishlab chiqarish jarayoni birgalikda amalga oshiriladigan boʻlsa; elektr energiyasini xarid qiluvchilar xizmatlari xarajatlari; uzatish tarmoqlari operatorining xizmatlari xarajatlari; taqsimlash tarmoqlari operatorining xizmatlari xarajatlari; isteʼmolchilarga elektr energiyasini yetkazib berish xarajatlari. 3. Tasniflash — bu mazkur xizmatning xarakteristikalaridan kelib chiqqan holda, xarajatlarni guruhlarga taqsimlashning keyingi bosqichi boʻlib, ularga quyidagilar kiradi: elektr energiyasi hajmiga qarab oʻzgarib turadigan tovar yoki energiya uchun xarajatlar. Tovar xarajatlariga yoqilgʻi, xarid qilingan elektr energiyasi va quvvatlarni ekspluatatsiya qilish va ularga texnik xizmat koʻrsatish boʻyicha bir qator xarajatlar; isteʼmolchilar tomonidan elektr energiyasiga boʻlgan talabdan kelib chiqqan holda oʻzgarib turadigan eʼlon qilingan yuklama yoki quvvatning maksimumi uchun xarajatlar. Eʼlon qilingan yuklama maksimumi uchun xarajatlarga oʻrtacha tarmoq yuklamasidan yuqori darajadagi yuklamani qanoatlantirish uchun talab qilinadigan har qanday uskuna yoki ishlab chiqarish obyektlari; isteʼmolchilarga xizmat koʻrsatish xarajatlari. Isteʼmolchilarga xizmat koʻrsatish xarajatlari isteʼmolchilarga koʻrsatilgan xizmatlardan tashkil topib, xizmat koʻrsatish hajmlari yoki elektr energiyasini isteʼmol qilish meʼyorlariga bogʻliq boʻlmaydi. Isteʼmolchilarga xizmat koʻrsatish xarajatlariga isteʼmolchining elektr tarmoqlari va hisoblash uskunalariga xizmat koʻrsatish, hisoblagichlardan koʻrsatkichlarni olish va billing xizmatlari uchun xarajatlar, shuningdek, koll markazlari bilan bogʻliq xarajatlar. 4. Taqsimlash jarayoni xarajatlar qanday tartibda amalga oshirilganidan kelib chiqib, isteʼmolchilar tarif guruhlari boʻyicha aniq va proporsional ravishda taqsimlashni nazarda tutadi. Xarajatlarning bir qismi barcha isteʼmolchilarga koʻrsatilgan xizmatlardan kelib chiqadi va isteʼmolchilarning u yoki bu guruhlariga bogʻliq boʻlmaydi. Isteʼmolchilar tarif guruhlari boʻyicha alohida tavsiflash koʻrsatkichlari taqsimlash omillarini ishlab chiqishda foydalaniladi. Xarajatlarni taqsimlashning ikkita asosiy uslubi mavjud boʻlib, birinchi guruhga faqatgina yuklama bilan bogʻliq omillar, ikkinchi guruhga esa yuklama va isteʼmol bilan bogʻliq omillar kiradi. 5. Barcha tartibga solinuvchi tashkilotlar uchun talab qilinadigan daromad turli isteʼmolchilar guruhlari boʻyicha taqsimlangandan soʻng, elektr energiyasi, quvvat uchun tariflar yoki boshqa tarif stavkalaridan foydalangan holda isteʼmolchilar guruhlari boʻyicha talab qilinadigan daromadni taqsimlash imkoniyatini beruvchi tariflar tuzilmasini ishlab chiqishga oʻtish zarur. 6. Joriy bosqichda Oʻzbekiston elektr energetikasi sohasining asosiy funksiyalaridan kelib chiqib xarajatlarni funksionallashtirish quyidagicha amalga oshiriladi: IES, OʻGE, EMI va QTEMlar xarajatlari elektr energiyasini ishlab chiqarish funksiyalariga kiritiladi; IES, OʻGE, EMI va QTEMlar tomonidan ishlab chiqarilgan elektr energiyasini xarid qilish va HETKga sotish bilan bogʻliq xarajatlar elektr energiyasini xarid qiluvchilar funksiyalariga kiritiladi; elektr energiyasini uzatish va tarmoq operatori xizmatlari bilan OʻzMETning xarajatlari uzatish tarmogʻi operatori funksiyalariga kiritiladi; HETK xarajatlari taqsimlash tarmogʻi operatori va elektr energiyasini isteʼmolchilarga yetkazib berish funksiyalariga kiritiladi. 7. Mazkur bosqichda, HETK tomonidan xarajatlarni quvvat va isteʼmolchilarga xizmat koʻrsatish xarajatlariga tasniflashga doir ishonchli maʼlumotlar olish imkoniyatining yaratilib, tariflarning tuzilmasini yaxshilashga qaratilgan tegishli tahlillar amalga oshirilgunga qadar barcha xarajatlar tovar yoki energetika xarajatlari tasnifiga kiritiladi. 8. Elektr va issiqlik energiyasini bir vaqtda ishlab chiqaruvchi IESlar uchun talab qilinadigan daromad bir vaqtda elektr va issiqlik energiyasi uchun shartli yoqilgʻi sarfidan kelib chiqib proporsional ravishda taqsimlanadi. Bunda faqatgina elektr energiyasi yoki issiqlik energiyasi ishlab chiqarishda ishtirok etuvchi sexlar xarajatlari aynan shu mahsulot uchun sarflanadigan xarajatlar tarkibiga kiritiladi. 9. Tartibga solinadigan tashkilotlar uchun quyidagi tariflar belgilanadi: elektr stansiyalari tomonidan elektr energiyasini ishlab chiqarish tariflari; elektr energiyasini xarid qiluvchilar tomonidan elektr energiyasini sotish tariflari; OʻzMET tomonidan elektr energiyasini uzatish va tarmoq operatori xizmatlari tarifi. 10. Elektr energiyasi ishlab chiqarish tarifi (T) quyidagicha formula orqali aniqlanadi: bunda: TD — mazkur stansiyaning talab qilinadigan daromadi, ushbu nizomning 11-bandiga muvofiq aniqlanadi; Q — ICHHHga muvofiq, mazkur stansiyada ishlab chiqariladigan elektr energiyasi prognoz hajmi; QTY — mazkur stansiyaning texnologik yoʻqotishlariga sarflash uchun xarid qilinadigan elektr energiyasi prognoz hajmi; QTM — boshqa texnologik maqsadlar va yordamchi sexlardagi oʻz ehtiyojlari hamda mazkur stansiyaning xoʻjalik ehtiyojlariga (xonalar, material omborlari va boshqa noishlab chiqarish binolarini yoritish va isitish) sarflash uchun xarid qilinadigan elektr energiyasi prognoz hajmi. 11. Elektr energiyasini xarid qiluvchilar tomonidan elektr energiyasini sotishning hisob-kitob qilingan tarifi (TYAGX) quyidagi formula orqali aniqlanadi: bunda, TDYAGX — elektr energiyasini xarid qiluvchilarning talab qilinadigan daromadi, mazkur nizomning 11-bandiga muvofiq aniqlanadi; QYAGX — elektr energiyasini xarid qiluvchilar tomonidan HETKga sotiladigan elektr energiyasi miqdori hamda u quyidagi formula orqali aniqlanadi: QYAGX = QIES + QOʻGE + QEMI + QQTEM + QIMP — QEKS — QTYOʻzMET — QTMOʻzMET bunda, QIES — ICHHHga muvofiq, IESlardan sotib olinadigan elektr energiyasi prognoz hajmi; QOʻGE — ICHHHga muvofiq, OʻGEdan sotib olinadigan elektr energiyasi prognoz hajmi; QEMI — ICHHHga muvofiq, EMIlardan sotib olinadigan elektr energiyasi prognoz hajmi; QQTEM — ICHHHga muvofiq, QTEMlardan sotib olinadigan elektr energiyasi prognoz hajmi; QIMP — elektr energiyasini xorijiy mamlakatlardan import qilish prognoz hajmi; QEKS — elektr energiyasini xorijiy mamlakatlarga eksport qilish prognoz hajmi; QTYOʻzMET — OʻzMETning texnologik yoʻqotishlariga sarflash uchun xarid qilinadigan elektr energiyasining prognoz hajmi; QTMOʻzMET — boshqa texnologik maqsadlar va yordamchi sexlardagi oʻz ehtiyojlari hamda mazkur OʻzMETning xoʻjalik ehtiyojlariga (xonalar, material omborlari va boshqa noishlabchiqarish binolarini yoritish va isitish) sarflash uchun xarid qilinadigan elektr energiyasi prognoz hajmi. 12. OʻzMET tomonidan elektr energiyasini uzatish va tarmoq operatori xizmatlari tariflari (TOʻzMET) quyidagi formula orqali aniqlanadi: bunda, TDOʻzMET — OʻzMETning tarmoq operatori xizmatlarini koʻrsatish uchun talab qilinadigan daromadi, mazkur nizomning 11-bandiga muvofiq aniqlanadi. 1. Elektr energiyasini taqsimlash va sotish tariflarini shakllantirish uchun isteʼmolchilar tarif rejasini tanlashlari kerak. Tarif rejasi elektr energiyasi uchun turli tarif stavkalarining jamlanmasi boʻlib, unda HETK tomonidan isteʼmolchilarga xizmatlar koʻrsatish narxlari va shartlari mavjud. Shartlar taʼminot kuchlanishiga, maksimal talabga, quvvat koeffitsiyentiga yoki yakuniy foydalanishning boshqa xususiyatlariga tegishli boʻlishi mumkin. Tarif rejasi har bir alohida xizmat turlari, shuningdek, butun tartibga solinadigan tashkilotlar uchun ham talab qilinadigan daromadni taʼminlashi lozim. 2. Tarif rejasini tanlash quyidagi tamoyillarga asoslanishi kerak: oddiy, tushunarli va isteʼmolchilar uchun maqbul boʻlishi; tartibga solinadigan tashkilotlar va isteʼmolchilarga toʻgʻri iqtisodiy ishoralarni taqdim etishi; tartibga solinadigan tashkilotlar uchun texnik va maʼmuriy jihatdan amalga oshirilishi imkoniyati boʻlishi; iqtisodiy samaradorlikni taʼminlash; kamsitmaslik; isrofgarchilikka yoʻl qoʻymaslik uchun energiya resurslaridan energiya tejamkor foydalanishni taʼminlash; tartibga solinadigan tashkilotlarning xarajatlarini qoplash va daromadlarining barqarorligini taʼminlash; barcha isteʼmolchilar guruhlari oʻrtasida xarajatlarning adolatli taqsimlanishini taʼminlash; ijtimoiy himoyaga muhtoj isteʼmolchilar uchun asosiy xizmatlardan foydalanish imkoniyatini taʼminlash. 3. Tarif rejasi teleskopik yoki teleskopik boʻlmagan stavkalardan iborat boʻlishi mumkin, ular sutkaning vaqtiga qarab belgilanishi, shuningdek, mavsumiy boʻlishi mumkin. Taʼminotning uzluksizligi yoki beqarorligiga yoki elektr tarmogʻidagi yuklamalarni boshqarishni yaxshilashning boshqa mezonlariga asoslanishi, maishiy, maishiy boʻlmagan va himoyaga muhtoj isteʼmolchilar uchun alohida ajratilgan boʻlishi kerak. 4. Tarif rejasining elementlari uning alohida xizmatlariga taalluqli boʻlgan alohida stavkalari hisoblanadi. Namunaviy tarif rejasi elektr energiyasi uchun toʻlovni amalga oshirish kabi bir stavkali boʻlishi mumkin. Koʻp qismli tarif rejasi bir nechta tarif stavkalariga ega boʻlishi mumkin. 5. Uch stavkadan iborat namunaviy tarif rejasi oʻz ichiga abonent toʻlovi, elektr energiyasi uchun toʻlov va quvvat uchun toʻlovlarni oʻz ichiga oladi. Tarif rejasi, shuningdek boshqa muayyan xizmatlarni tavsiflovchi, yangi ulanishlar uchun toʻlov, hisoblagichlarni tekshirish yoki tarmoqlarni uzaytirish, toʻlovni amalga oshirmaganlik uchun tarmoqdan uzish va qayta tarmoqqa ulash kabi elementlarni oʻz ichiga olishi mumkin. Uch stavkadan iborat tarif rejasi bir yoki ikki stavkali tarif rejasiga nisbatan xarajatlarni aniqroq kuzatish imkoniyatini beradi. 6. Bir stavkali elektr energiyasi uchun tarif elektr energiyasi sohasidagi tarif rejasining eng oddiy elementidir. Bir stavkali tarif isteʼmolchi tomonidan foydalanadigan elektr energiyasini miqdorini oʻlchash uchun moʻljallangan va bir kilovatt-soat uchun pul koʻrinishida ifodalanadi. 7. Isteʼmolchi xizmatlari uchun toʻlov elektr energiyasi sohasidagi tarif rejasining ikkinchi elementi boʻlib, baʼzan bazaviy yigʻim yoki asosiy xizmat koʻrsatish tarifi deb ataladi. Isteʼmolchi xizmatlari uchun toʻlovlar bir guruhga mansub isteʼmolchilar oʻrtasida tenglikni saqlashga yordam beradi. Agar isteʼmolchilar xarajatlari elektr energiyasi tarifidan qoplansa, oxir-oqibatda juda kam isteʼmol qiladigan isteʼmolchilar boshqa isteʼmolchilardan subsidiya oladilar. Agar isteʼmolchi har oyda juda kam elektr energiyasini isteʼmol qilsa, elektr toʻlovi odatda elektr energiyasini yetkazib berish bilan bogʻliq barcha xarajatlarni va umuman tizimda isteʼmolchi tomonidan qilingan xarajatlarni qoplamaydi. Bu esa, oʻrtadagi farqni elektr energiya isteʼmoli yuqori boʻlgan isteʼmolchilar qoplashini anglatadi. Mazkur tarif stavkasini qoʻshish bu muammoning oldini oladi. 8. Quvvat uchun toʻlov namunaviy tarif rejasining uchinchi asosiy elementi boʻlib, odatda yuklama bilan bogʻliq xarajatlarni qoplash uchun moʻljallangan. Bu xarajatlar tizimning maksimal yuklamasi va tarmoqning oʻtkazuvchanlik qobiliyatini qondirishga sarflanadi. Odatda, quvvat uchun toʻlovlar faqat yirik maishiy boʻlmagan isteʼmolchilar uchun qoʻllaniladi. Quvvat uchun toʻlov eng yuqori oylik yuklama kilovattining pul birligidagi ifodasi hisoblanadi. 9. Tarif rejasi tarkibiga shuningdek, quyidagi tarif stavkalari va toʻlovlari ham kirishi mumkin: kuchlanishga oid tarif stavkalari yoki tarmoqqa yuqoriroq kuchlanish bilan ulangan isteʼmolchilar uchun chegirmalar. Yuqori kuchlanishda mazkur tarif stavkasi past kuchlanishdagiga nisbatan kamroq va odatda faqat tijorat va sanoatga oid isteʼmolchilarga qoʻllaniladi. Kuchlanishga oid tarif stavkasi kuchlanishni pasaytiruvchi transformatorlariga sarflanadigan xarajatlarni chetlab oʻtishga sabab boʻladi, shuningdek, past kuchlanishli elektr tarmoqlarida qoʻshimcha yoʻqotishlarning oldini oladi; isteʼmolchining reaktiv quvvatidan foydalanishni qoplash uchun quvvatning past koeffitsiyenti uchun qoʻshimcha toʻlov. Ushbu yondashuv faqat yirik tijorat yoki sanoat isteʼmolchilari uchun qoʻllaniladi, chunki ular quvvatning past koeffitsiyentiga ega boʻlishi ehtimoli koʻproq. Isteʼmolchi quvvatning past koeffitsiyenti uchun qoʻshimcha toʻlov isteʼmolchining quvvat koeffitsiyenti oʻrnatilgan meʼyordan past boʻlganda elektr energiyasi tarif stavkasiga oshiruvchi koeffitsiyent sifatida qoʻllanilishi mumkin. yangi isteʼmolchining tarmoqqa ulanishi yoki mavjud isteʼmolchining qoʻshimcha quvvat oshirishi uchun toʻlov; isteʼmolchi toʻlovlarni toʻlamagani yoki boshqa sabablarga koʻra tarmoqdan uzilgan holatlar uchun qayta ulanish uchun toʻlov. Shuningdek, isteʼmolchi tarmoqdan vaqtincha uzilishi zarur boʻlganda, tarmoqdan uzish toʻlovi. 10. Elektr energiyasi yoki quvvat uchun toʻlovlar kabi tarif stavkalari turli xil usullarda tarif rejalariga kiritilishi mumkin. Har bir individual shakl aniq maqsadlarga erishish uchun moʻljallangan. Quyida eng keng tarqalgan shakllarning tavsifi keltirib oʻtilgan: yagona stavka yoki bir stavkali tarif isteʼmolning barcha darajalari uchun faqat bitta stavka mavjudligini anglatadi; teleskopik va noteleskopik blokli tarif stavkalari — bu isteʼmol qilinadigan elektr energiyasi miqdorining ortishi bilan oʻzgarib turadigan tarif stavkalari. Blokli tarif stavkalari maʼlum bir blok uchun belgilangan tarif stavkasi faqat ushbu blokdagi elektr energiyasi miqdoriga nisbatan qoʻllanilganda teleskopik hisoblanadi. Xuddi shunday, blokli tarif stavkalari isteʼmol qilinadigan elektr energiyasining umumiy miqdoriga maʼlum bir blok uchun belgilangan tarif stavkasi qoʻllanilganda noteleskopik blokli tarif hisoblanadi. Blokli tarif stavkalari elektr energiyasi isteʼmoliga qarab koʻtarilishi yoki pasayishi mumkin. Agar isteʼmolchiga xizmat koʻrsatish narxi isteʼmol oshgani sayin pasaysa, blokirovka stavkalarining pasayishi qoʻllaniladi. Koʻtarilgan blokli tariflar yuqori isteʼmol oʻsishi va koʻtarilgan xarajatlar tizimida qoʻllaniladi, shuning uchun isteʼmol oʻsib borayotganida, tarif stavkasi isteʼmolchilarning elektr energiyasini isteʼmol qilish darajasiga taʼsir qilish uchun yanada aniqroq narx signalini beradi; kun vaqti boʻyicha tarif stavkalari — kunning turli vaqtlarida oʻzgarib turadigan tarif stavkalari. Elektr energiyasi tizimlarida bosim koʻpincha tunda eng past boʻladi, eng yuqori tigʻiz davr ertalab, tushdan keyin yoki kechqurun sodir boʻladi. Agar elektr energiyasining narxi kunning turli vaqtlarida sezilarli darajada oʻzgarib tursa, tariflar xarajatlarni yaxshiroq kuzatib borishi va isteʼmolchilarga aniqroq narx signallarini yuborish uchun siz elektr energiyasi va quvvat narxini kunning vaqtiga qarab farqlashingiz mumkin. Kunning vaqtiga qarab, energiya narxi talab yuqori soatlarda koʻtariladi va tigʻiz vaqtlarda pasayadi; mavsumiy tarif stavkalari — mavsumga qarab oʻzgarib turadigan tarif stavkalari. Baʼzi energiya tizimlari uchun qishda, boshqalari uchun esa yozda tizim yuklarining eng tigʻiz davr darajasi boʻlishi mumkin. Agar elektr energiyasining narxi mavsumga qarab sezilarli darajada oʻzgarib tursa, narxlar mavsumga qarab farq qilishi mumkin. Elektr yoki quvvat toʻlovlari mavsumiy ravishda oʻzgarishi mumkin boʻlsa, mijozlarga xizmat koʻrsatish toʻlovi oʻzgarmaydi; ijtimoiy himoyaga muhtoj isteʼmolchilar uchun tariflar — bu ijtimoiy himoyaga muhtoj isteʼmolchilar uchun mavjud boʻlgan imtiyozli tariflardir. Isteʼmolchilarning mazkur qatlami mamlakatning ijtimoiy organlari tomonidan aniqlanishi mumkin. Ijtimoiy himoyaga muhtoj isteʼmolchilar uchun tariflar boshqa isteʼmolchilar tariflari hisobidan subsidiyalash yoʻli bilan ham, davlat budjeti mablagʻlari hisobidan ham belgilanishi mumkin; Beqaror quvvat tariflari — bu tarif rejasi uzluksiz, muntazam xizmat koʻrsatishdan pastroq tariflarni taklif qilganda. Odatda bunday tariflar isteʼmolchi tariflarini pasaytirish evaziga energiya tizimi blokni kamaytirishga muhtoj boʻlsa, vaqti-vaqti bilan elektr uzilishini qabul qilishga tayyor boʻlgan yirik tijorat yoki sanoat isteʼmolchilarga taklif etiladi. Ushbu yondashuv ushbu toifadagi isteʼmolchilarning eng yuqori yuklanishi rejalashtirilmasligini va kerak boʻlganda, eng tigʻiz davr soatlarida bunday isteʼmolchining tizimlarini oʻchirib qoʻyishni nazarda tutadi; Tarif rayderi — bu talabni boshqarish dasturlari, energiya tejash dasturlari yoki qayta tiklanadigan energiyani manbalaridan rivojlantirishni moliyalashtirish uchun barcha isteʼmolchilardan olinadigan maxsus qoʻshimcha tarif. Bunday stavka oddiy elektr toʻlovining foizi sifatida yoki kilovvat-soat uchun belgilangan miqdor sifatida ifodalanishi mumkin. 11. Isteʼmolchilarga elektr energiyasini taqsimlash va sotish uchun tariflar quyidagilar hisobga olingan holda belgilanadi: bir guruhga kiruvchi barcha elektr energiyasi isteʼmolchilari uchun elektr energiyasini taqsimlash va sotish tariflari ushbu isteʼmolchiga elektr energiyasini HETK tomonidan yetkazib berilishidan qatʼiy nazar, Oʻzbekiston Respublikasining butun hududida bir xil darajada belgilanadi; alohida tariflari belgilangan isteʼmolchilar tarif guruhlari Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadigan Elektr energiyasi va tabiiy gazdan foydalanish qoidalari muvofiq belgilanadi. 12. Isteʼmolchilarga elektr energiyasini taqsimlash va sotish tariflarini aniqlash uchun har bir HETK uchun elektr energiyasini sotish boʻyicha oʻrtacha ogʻirlikdagi tarif (THETK) quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi: bunda: TDHETK — ushbu Nizomning 11-bandiga muvofiq belgilanadigan HETKning zarur daromadi; QHETK — HETK isteʼmolchilari tomonidan elektr energiyasining taxminiy isteʼmoli hajmi; UQHETK — HETK uchun tarifda tartibga soluvchi organ tomonidan ruxsat etilgan umidsiz qarzlar darajasi. 13. Oʻzbekiston Respublikasining butun hududi boʻylab bir guruhga mansub barcha isteʼmolchilar uchun elektr energiyasini taqsimlash va sotish tariflarining bir xil darajasini hamda har bir HETK boʻyicha zarur daromadni taʼminlash maqsadida elektr energiyasini taqsimlash va sotish boʻyicha hisob-kitob tarifi belgilangan. Elektr energiyasini sotish tarifi ushbu Nizomning 11-ilovasining 4-bandiga muvofiq belgilanadigan elektr energiyasini xarid qiluvchilar (TSYAGX) tomonidan muvozanatlashadi. Shu maqsadda, HETKlarning har biri uchun quyidagi formula boʻyicha elektr energiyasini sotish uchun turli xil balanslangan tariflar (TBYAGX) belgilanadi: bunda: BDHETK — balanslash darajasi boʻlib u quyidagi formula boʻyicha har bir HETK uchun alohida belgilanadi: bunda: TIG — isteʼmolchilar tarif guruhi uchun elektr energiyasi tarifi, QIG — isteʼmolchilar tarif guruhining prognoz qilingan elektr energiyasi isteʼmoli. QIHETK — HETK isteʼmolchilari tomonidan elektr energiyasining taxminiy isteʼmoli. 14. Agar ushbu ilovaning 13-bandiga muvofiq elektr energiyasini xarid qiluvchilar tomonidan elektr energiyasini sotish boʻyicha tariflarni muvozanatlash natijalariga koʻra, elektr energiyasini xarid qiluvchilarning xizmatlarini koʻrsatish uchun zarur daromad taʼminlamasa, u holda tartibga soluvchi organ Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati bilan quyidagi mumkin boʻlgan choralarni muhokama qiladi: barcha yoki ayrim isteʼmolchilar guruhlari uchun elektr energiyasini sotish boʻyicha joriy tariflarni elektr energiyasini xarid qiluvchilarning zarur daromadi taʼminlangan darajaga oshirish; ushbu Nizomning 19-bandiga muvofiq belgilangan barcha tartibga solinadigan tashkilotlar uchun oʻrtacha ogʻirlikdagi ruxsat etilgan foyda meʼyorini elektr energiyasini xarid qiluvchilarning zarur daromadi taʼminlanmaguncha kamaytirish; mavjud kreditlar boʻyicha toʻlovlarni kechiktirish yoki kompaniyaning zarur daromadlarini taʼminlash uchun elektr energiyasini xarid qiluvchilarga budjet ssudasini taqdim etish yoki davlat budjetidan subsidiyalar ajratish. ELEKTR ENERGIYASI TARIFINI HISOBLASH ______________________ 20 ___ yil boʻyicha. T/r Koʻrsatkichlar nomi Tasdiqlangan tarif “___” ___________ 20 ___ y. Tartibga solish davri uchun hisoblangan fakt koʻrsatkichlar Tartibga solinuvchi korxona taklifi “___” ___________ 20 ___ y. bir birlik uchun narxi (soʻm) miqdori jami hajm uchun summa (ming soʻm) bir birlik uchun narxi (soʻm) miqdori jami hajm uchun summa (ming soʻm) bir birlik uchun narxi (soʻm) miqdori jami hajm uchun summa (ming soʻm) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 I TALAB ETILADIGAN YALPI DAROMAD 1. Yoqilgʻi xarajatlari (YOX) 1.1. Zaxiralarni toʻldirish xarajatlari (YOXZ) 1.1.1. tabiiy gaz 1.1.2. koʻmir 1.1.3. mazut 1.1.4. boshqa yoqilgʻi turlari 1.2. Tabiiy gaz 1.3. Koʻmir 1.4. Mazut yoqilgʻisi 1.5. boshqa yoqilgʻi turlari 1.6. Yoqilgʻi moylash materiallari 2. Elektr energiyasi xaridi (XEE) 3. Operatsion xarajatlar (OPEX) 3.1. Mehnatga haq toʻlash (MHT) 3.2. Taʼmirlash xarajatlari (TX) 3.3. Material xarajatlar (TMZ) 3.4. Transport xarajatlari (TX) 3.5. Maʼmuriy xarajatlar (MX) 3.6. Ijaraga berish (IX) 3.6.1. Mulkni ijaraga berish 3.6.2. Avtomobil ijarasi 3.7. Sugʻurta xarajatlari (SX) 3.7.1. Xodimlarni sugʻurtalash 3.7.2. Koʻchmas mulkni sugʻurtalash 3.7.3. Avtotransport vositalarini sugʻurtalash 3.7.4. Boshqa mulk turlarini sugʻurtalash 3.8. Isteʼmolchilardan mablagʻlarni undirish xarajatlari (UX) 3.9. Soliqlar va yigʻimlar (STX) 3.9.1. Yer qaʼridan foydalanganlik uchun soliq 3.9.2. Suv resurslaridan foydalanganlik uchun soliq 3.9.3. Mol-mulk soligʻi 3.9.4. Yer soligʻi 3.9.5. Boshqa soliqlar va yigʻimlar 3.10. Boshqa operatsion va ishlab chiqarish xarajatlari (BOX) 4. Tartibga solinadigan faoliyat boʻyicha amortizatsiya ajratmalari (AMT) 4.1. Amortizatsiya ajratmalari 4.2. Favqulodda vaziyatlar oqibatida tugatilgan aktivlarning qoldiq qiymati 5. Investitsiya qilingan kapitaldan foyda (IKF) 5.1. Kapitalning oʻrtacha qiymati (WACC) 5.2. Daromad soligʻi stavkasi 5.3. Aktivlarning tartibga solinadigan bazasi (ATB) 5.4. Aylanma kapital (AK) 6. Kredit xarajatlari (KX) 6.1. Kredit xarajatlari 6.2. AMT va IKF 6.3. Kredit xarajatlari koeffitsiyenti / (AMT+IKF) 7. Utgan tarif davri xarajatlariga tuzatish kiritish (TK) 7.1. Texnologik maqsadlar uchun yoqilgʻi narxini tuzatish 7.2. Sotib olingan, shu jumladan boshqa mamlakatlardan import qilinadigan elektr energiyasining prognoz qilingan qiymatini tuzatish 7.3. Kreditlarga xizmat koʻrsatish xarajatlarini tuzatish 7.4. Boshqa daromadlar II Elektr energiyasini ishlab chiqarish/sotib olishning prognoz hajmi 8. Texnologik yoʻqotishlar uchun elektr energiyasi 8.1. shu jumladan: foiz nisbati (%) 9. yo 9.1. shu jumladan: foiz nisbati (%) Sh Elektr energiyasi realizatsiyasining prognoz hajmi IV Tarif, QQSsiz V QQS stavkasi VI Tarif, QQS bilan ISSIQLIK ENGʻ.RGIYASI TARIFINI HISOBLASH ______________________ 20 ___ yil boʻyicha. T/r Koʻrsatkichlar nomi Tasdiqlangan tarif “___” ___________ 20 ___ y. Tartibga solish davri uchun hisoblangan fakt koʻrsatkichlar Tartibga solinuvchi korxona taklifi “___” ___________ 20 ___ y. bir birlik uchun narxi (soʻm) miqdori jami hajm uchun summa (ming soʻm) bir birlik uchun narxi (soʻm) miqdori jami hajm uchun summa (ming soʻm) bir birlik uchun narxi (soʻm) miqdori jami hajm uchun summa (ming soʻm) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 I TALAB ETILADIGAN YALPI DAROMAD 1. Yoqilgʻi xarajatlari (YOX) 1.1. Zaxiralarni toʻldirish xarajatlari (YOXZ) 1.1.1. tabiiy gaz 1.1.2. koʻmir 1.1.3. mazut 1.1.4. boshqa yoqilgʻi turlari 1.2. Tabiiy gaz 1.3. Koʻmir 1.4. Mazut yoqilgʻisi 1.5. boshqa yoqilgʻi turlari 1.6. Yoqilgʻi moylash materiallari 2. Elektr energiyasi xaridi (XEE) 3. Operatsion xarajatlar (OPEX) 3.1. Mehnatga haq toʻlash (MHT) 3.2. Taʼmirlash xarajatlari (TX) 3.3. Material xarajatlar (TMZ) 3.4. Transport xarajatlari (TX) 3.5. Maʼmuriy xarajatlar (MX) 3.6. Ijaraga berish (IX) 3.6.1. Mulkni ijaraga berish 3.6.2. Avtomobil ijarasi 3.7. Sugʻurta xarajatlari (SX) 3.7.1. Xodimlarni sugʻurtalash 3.7.2. Koʻchmas mulkni sugʻurtalash 3.7.3. Avtotransport vositalarini sugʻurtalash 3.7.4. Boshqa mulk turlarini sugʻurtalash 3.8. Isteʼmolchilardan mablagʻlarni undirish xarajatlari (UX) 3.9. Soliqlar va yigʻimlar (STX) 3.9.1. Yer qaʼridan foydalanganlik uchun soliq 3.9.2. Suv resurslaridan foydalanganlik uchun soliq 3.9.3. Mol-mulk soligʻi 3.9.4. Yer soligʻi 3.9.5. Boshqa soliqlar va yigʻimlar 3.10. Boshqa operatsion va ishlab chiqarish xarajatlari (BOX) 4. Tartibga solinadigan faoliyat boʻyicha amortizatsiya ajratmalari (AMT) 4.1. Amortizatsiya ajratmalari 4.2. Favqulodda vaziyatlar oqibatida tugatilgan aktivlarning qoldiq qiymati 5. Investitsiya qilingan kapitaldan foyda (IKF) 5.1. Kapitalning oʻrtacha qiymati (WACC) 5.2. Daromad soligʻi stavkasi 5.3. Aktivlarning tartibga solinadigan bazasi (ATB) 5.4. Aylanma kapital (AK) 6. Kredit xarajatlari (KX) 6.1. Kredit xarajatlari 6.2. AMT va IKF 6.3. Kredit xarajatlari koeffitsiyenti / (AMT+IKF) 7. Utgan tarif davri xarajatlariga tuzatish kiritish (TK) 7.1. Texnologik maqsadlar uchun yoqilgʻi narxini tuzatish 7.2. Sotib olingan, shu jumladan boshqa mamlakatlardan import qilinadigan elektr energiyasining prognoz qilingan qiymatini tuzatish 7.3. Kreditlarga xizmat koʻrsatish xarajatlarini tuzatish 7.4. Boshqa daromadlar II Elektr energiyasini ishlab chiqarish/sotib olishning prognoz hajmi 8. Texnologik yoʻqotishlar uchun elektr energiyasi 8.1. shu jumladan: foiz nisbati (%) 9. Boshqa texnologik maqsadlar va iqtisodiy ehtiyojlar uchun elektr energiyasi 9.1. shu jumladan: foiz nisbati (%) Sh Elektr energiyasi realizatsiyasining prognoz hajmi IV Tarif, QQSsiz V QQS stavkasi VI Tarif, QQS bilan MEHNATGA HAQ TOʻLASH XARAJATLARI (asosiy faoliyat uchun) _______________________ 20 ___ yil boʻyicha. (shakl mln.soʻmda toʻldiriladi) T/r Koʻrsatkichlar nomi Tasdiqlangan tarif “___” _____________ 20 ___ y. Tartibga solish davri uchun hisoblangan fakt koʻrsatkichlar Tartibga solinuvchi korxona taklifi “___” ____________ 20 ___ y. 1 2 3 4 5 1. Ishchilarning oʻrtacha soni 2. Shtat jadvali boʻyicha oʻrtacha ish haqi 3. Ish haqi fondi 4. Qoʻshimcha toʻlovlar va nafaqalar 4.1. ... 4.2. ... 4.n. ... 5. Mukofotlar 5.1. foiz nisbati, % 6. Boshqalar 6.1. ... 6.2. ... 6.n. ... 7. Mukofot va boshqa toʻlovlarni hisobga olgan holda ish haqi 8. Roʻyxatga kiritilmagan ishchilar ish haqi 9. Jami ish haqi 9.1. shu jumladan: bir oylik 10. Yagona ijtimoiy toʻlov 11. Jami ish haqi, (yagona ijtimoiy toʻlov bilan) TAʼMIRLASH XARAJATLARI TARKIBI (asosiy faoliyat uchun) ____________________ 20 ___ yil boʻyicha. (shakl mln.soʻmda toʻldiriladi) T/r Koʻrsatkichlar nomi Xarajatlar tarkibi Xarajatlarni asoslash (smeta № ____) Material xarajatlar Ish haqi xarajatlari Mashinalar va mexanizmlar Boshqalar Summa oʻzgaruvchan birlik miqdori narxi summa 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 1. Kapital taʼmirlash 1.1. Pudratchi tashkilotlar tomonidan amalga oshiriladigan kapital taʼmirlash 1.1.1. ... 1.1.2. ... 1.1.n. ... 1.2. Xoʻjalik usulida kapital taʼmirlash 1.2.1. ... 1.2.2. ... 1.2.n. ... 2. Joriy taʼmirlash 2.1. Pudratchi tashkilotlar tomonidan amalga oshiriladigan joriy taʼmirlash 2.1.1. ... 2.1.2. ... 2.1.n. ... 2.2. Xoʻjalik usulida joriy taʼmirlash 2.2.1. ... 2.2.2. ... 2.2.n. ... Jami ASOSIY VOSITALARNI HAQIQIY TAʼMIRLASH TOʻGʻRISIDAGI MAʼLUMOTLAR (asosiy faoliyat uchun) ___________________ 20 ___ yil boʻyicha. (shakl mln.soʻmda toʻldiriladi) p/p Nomi taʼmirlash ishlari Xarajatlarni dekodlash Xarajatlarni asoslash (dalolatnoma raqami) Moddiy xarajatlar Mehnat xarajatlari Mashinalar va mexanizmlar Boshqalar Miqdori birlik oʻlchovlar miqdori narxi miqdori 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 1. Kapital taʼmirlash 1.1. Pudratchi tashkilotlar tomonidan kapital taʼmirlash 1.1.1. 1.1.2. 1.1.n. 1.2. Xoʻjalik usulida joriy taʼmirlash 1.2.1. 1.2.2. 1.2.n. 2. Joriy taʼmirlash 2.1. Pudratchi tashkilotlar tomonidan joriy taʼmirlash 2.1.1. 2.1.2. 2.1.n. 2.2. Xoʻjalik usulida joriy taʼmirlash 2.2.1. 2.2.2. 2.2.n. Jami MATERIAL XARAJATLARI TARKIBI (asosiy faoliyat uchun) _____________________ 20 ___ yil boʻyicha. (shakl mln.soʻmda toʻldiriladi) p/p Materiallar, xom ashyo, asboblarning nomi doimiy xizmat koʻrsatish uchun Xarajatlarni tasriflash Xarajatlarni asoslash birlik oʻlchovlar miqdori narxi miqdori 1 2 3 4 5 6 7 1. Materiallar 1.1. ... 1.2. ... 1.n. ... 2. Xom-ashyo 2.1. ... 2.2. ... 2.n. ... 3. Boshqa tovar-moddiy zaxiralar 3.1. ... 3.2. ... 3.n. ... Jami TRANSPORT XARAJATLARI TARKIBI (asosiy faoliyat uchun) ________________________20 ___ yil boʻyicha. (shakl mln.soʻmda toʻldiriladi) T/r Koʻrsatkichlar nomi Oʻzgaruvchan birlik Yengil transport vositalari Yuk tashuvchi transport vositalari Yuk va yoʻlovchi tashuvchi transport vositalari Avtobuslar Maxsus transport vositalari Mexanizm va ehtiyot qismlar Boshqa transport turlari 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 I YOQILGʻI XARAJATLARI mln.soʻm 1. Benzin yoqilgʻisida harakatlanuvchi transport vositalari 1.1. Miqdori dona 1.2. Avtoparkdagi transportlardan foydalanish darajasi koef. 1.3. Transport birligi uchun kunlik sarf meʼyori litr 1.4. Avtoparkdagi kunlik xarajatlari (1.1x1.2x1.3) litr 1.5. Yil davomida ish kunlari soni kun 1.6. Benzin narxi litr/soʻm 1.7. Jami benzin yoqilgʻisi xarajatlari mln.soʻm 2. Suyultirilgan tabiiy gazda harakatlanuvchi avtotransport vositalari 2.1. Miqdori dona 2.2. Avtoparkdagi transportlardan foydalanish darajasi koef. 2.3. Transport birligi uchun kunlik sarf meʼyori litr 2.4. Avtoparkdagi kunlik xarajatlari (1.1x1.2x1.3) litr 2.5. Yil davomida ish kunlari soni kun 2.6. Suyultirilgan tabiiy gaz narxi litr/soʻm 2.7. Jami suyultirilgan tabiiy gaz xarajatlari mln.soʻm 3. Dizel yoqilgʻisida harakatlanuvchi transport vositalari 3.1. Miqdori dona 3.2. Avtoparkdagi transportlardan foydalanish darajasi koef. 3.3. Transport birligi uchun kunlik sarf meʼyori litr 3.4. Avtoparkdagi kunlik xarajatlari (1.1x1.2x1.3) litr 3.5. Yilning shu jumladan ish kunlari soni kun 3.6. Dizel yoqilgʻisi narxi litr/soʻm 3.7. Jami dizel yoqilgʻisi xarajatlari mln.soʻm II TAʼMIRLASH XARAJATLARI mln.soʻm 4. Shinalarni sotib olish xarajatlari mln.soʻm 5. Akkumulyator batareyalarni sotib olish xarajatlari mln.soʻm 6. Mashina moyini sotib olish va boshqa yoqilgʻi-moylash materiallari xarajatlari mln.soʻm 7. Taʼmirlash xarajatlari mln.soʻm Sh BOSHQA XARAJATLAR mln soʻm 8. Transport vositalarini texnik koʻrikdan oʻtkazish mln.soʻm 9. Boshqa davlat toʻlovlari va bojlari mln.soʻm 10. Boshqa xizmatlar va xarajatlar mln.soʻm IV Jami mln.soʻm MAʼMURIY XARAJATLAR TARKIBI (asosiy faoliyat uchun) ______________________ 20 ___ yil boʻyicha. (shakl mln.soʻmda toʻldiriladi) T/r Koʻrsatkichlar nomi Narxi (soʻm) Xarajatlarni asoslash 1 2 3 4 1. Ish yuritish materiallari, ofis jihozlari uchun materiallar sarfi, faks qogʻozlari, printerlar va nusxa koʻchirish uskunalarini sotib olish xarajatlari va boshqalar 1.1. Ish yuritish materiallari 1.2. Ofis uskunalari uchun materiallar 1.3. Faks, printer va nusxa koʻchirish uchun qogʻoz 1.4. Boshqalar 2. Pochta va telekommunikatsiya xarajatlari 2.1. Pochta xarajatlari 2.2. Telekommunikatsiya xarajatlari 2.3. Boshqalar 3. Dasturiy taʼminotga texnik xizmat koʻrsatish xarajatlari 3.1. Dasturiy taʼminotga texnik xizmat koʻrsatish 3.2. Kiberxavfsizlikni taʼminlash 3.3. Boshqalar 4. Konsalting va auditorlik xizmatlari 4.1. Moliyaviy audit 4.2. Texnik audit 4.3. Konsalting xizmatlari 4.4. Uslubiy, normativ-huquqiy va boshqa hujjatlarni ishlab chiqish xarajatlari 5. Bank xarajatlari 6. Binolar, inshootlar va boshqa mol-mulkni muhofaza qilish xarajatlari 7. Kadrlarni qayta tayyorlash xarajatlari 8. Yuridik va notarial xarajatlar 9. Ekologik xarajatlar 10. Marketing va reklama xarajatlari 11. Vakillik xarajatlari 12. Sayohat xarajatlari 13. Qimmatli qogʻozlar Markaziy depozitariysi banki va qimmatli qogʻozlar bozorining professional ishtirokchilari xizmatlari uchun toʻlov 14. Boshqa kutilmagan maʼmuriy xarajatlar Jami ASOSIY VOSITALAR VA NOMODDIY AKTIVLAR BOʻYICHA AMORTIZATSIYA AJRATMALARI BOʻYICHA HISOB-KITOBLAR (asosiy faoliyat uchun) ____________________ 20 yil ___ boʻyicha. (shakl mln.soʻmda toʻldiriladi) T/r Asosiy vositalar va nomoddiy aktivlar guruhlari Boshlangʻich qiymat Qoldiq qiymati “___” _________ 20 ___ y. holatiga Eskirish meʼyori (%) Eskirishni hisoblash usuli Summa amortizatsiya Qoldiq qiymati 1 2 4 5 6 7 8 9 1. Asosiy vositalar 1.1. ... (1-guruh) 1.2. ... (2-guruh) 1.n. ... (n guruhi) 2. Nomoddiy aktivlar 2.1. ... (1-guruh) 2.2. ... (2-guruh) 2.3. ... (n guruhi) 3. Jami KREDITLAR VA QARZLAR TOʻGʻRISIDA MAʼLUMOT (asosiy faoliyat uchun) ____________________ 20 ___ yil boʻyicha (shakl mln.soʻmda toʻldiriladi) T/r Kredit shartnomasining nomi Kredit shartnomasi raqami Kreditlashni boshlash (oy, yil) Kreditni toʻlash muddati (oy, yil) Imtiyozli davr (oylar) Valyuta kredit Kredit miqdori (kredit valyutasida) Hisobot davri boshidagi kredit qoldigʻi (kredit valyutasida) Yillik foiz stavkasi (%) Toʻlanadigan foizlar tarif davrida Tarif davrida toʻlanishi lozim boʻlgan kreditning asosiy summasi Tarif davri oxiridagi kredit summasining qoldigʻi (kredit valyutasida) kredit valyutasida milliy valyutada kredit valyutasida milliy valyutada 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 1. Qisqa muddatli kreditlar va qarzlar 1.1. 1.2. 1.n. Jami - - - 2. Uzoq muddatli kreditlar va qarzlar 2.1. 2.2. 2.n. Jami - - - ASOSIY VOSITALAR XARIDI TOʻGʻRISIDAGI MAʼLUMOTLAR (litsenziyalangan faoliyat boʻyicha) ____________________ 20 ___ yil boʻyicha. (shakl mln.soʻmda toʻldiriladi) T/r Asosiy vositaning inventarizatsiya raqami Asosiy vositaning nomlari Asosiy vositalar xaridi sanasi Foydalanish muddati (yillar) Asosiy vositaning qiymati (QQSsiz) 1 2 4 5 6 7 1. 2. 3. n. Jami ASOSIY VOSITALAR QURILISHI TOʻGʻRISIDAGI MAʼLUMOTLAR (litsenziyalangan faoliyat boʻyicha) ____________________ 20 ___ yil boʻyicha. (shakl mln.soʻmda toʻldiriladi) T/r Asosiy vositaning inventarizatsiya raqami Asosiy vositaning nomlari Asosiy vositalar ishlab chiqarilgan sana Foydalanish muddati (yillar) Asosiy vositaning qiymati (QQSsiz) 1 2 4 5 6 7 1. 2. 3. n. Jami ASOSIY VOSITALARNI HISOBDAN CHIQARISH TOʻGʻRISIDAGI MAʼLUMOTLAR (litsenziyalangan faoliyat boʻyicha) ____________________ 20 ___ yil boʻyicha. (shakl mln.soʻmda toʻldiriladi T/r Asosiy vositalar nomi Asosiy vositalar xaridi sanasi Asosiy vositalarni hisobdan chiqarish (sotish) sanasi Asosiy vositaning inventarizatsiya raqami Asosiy vositaning boshlangʻich qiymati Yigʻilgan eskirish summasi Yigʻilgan buzilish summasi Asosiy vositaning balans qiymati Asosiy vositalarni hisobdan chiqarish (sotish) miqdori Asosiy vositani hisobdan chiqarish (sotish) bilan bogʻliq xarajatlar 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 1. 2. 3. n. Jami ASOSIY VOSITALARNI TUGATISH TOʻGʻRISIDAGI MAʼLUMOTLAR (litsenziyalangan faoliyat boʻyicha) ____________________ 20 ___ yil boʻyicha. (shakl mln.soʻmda toʻldiriladi) T/r Asosiy vositalar nomi Asosiy vositaning inventarizatsiya raqami Boshlangʻich qiymati Qoldiq qiymati Tugatishdan olingan daromadlar Aktivni tugatish uchun asos/sabab jami kapital xarajatlarga kiritilgan joriy xarajatlarga kiritilgan hisobdan chiqarilgan (sotilgan) boshqalar yoʻnalishlar boʻyicha 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 1. 2. 3. n. Jami 1. Mazkur Nizom tabiiy gaz yoqilgʻisini ishlab chiqarish (qazib olish), uzatish, taqsimlash va sotish xizmatlari (keyingi oʻrinlarda — mahsulot va xizmatlar) uchun tariflarni shakllantirishning asosiy tartibini belgilaydi. Ushbu Nizom Oʻzbekiston Respublikasida tabiiy gazni qazib chiqaruvchi, qabul qiluvchi, uzatuvchi, gaz taʼminoti tashkilotlari va isteʼmolchilarga magistral gaz quvurlari orqali yetkazib beruvchi tashkilotlar tomonidan tartibga solinadigan barcha tadbirlarga nisbatan qoʻllaniladi. Tartibga soluvchi organ tarif qarorlarini qabul qilishda mazkur Nizom hamda gaz bilan tartibga solinadigan faoliyatga taalluqli boshqa qonunchilik hujjatlariga asosan ish yuritadi. 2. Mazkur Nizomda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi: bevosita xarajatlar — tartibga soluvchi organga tarif davrida tartibga solinadigan tariflarga kiritilgan nazorat qilinmaydigan xarajatlar; gaz — uzatuvchilar va isteʼmolchilarga uzatish tarmoqlari orqali yetkazib beriladigan tabiiy gaz; gaz yoʻqotilishi hisobga olinmagan uzatish — operator tomonidan qabul qilingan tabiiy gazning umumiy hajmi va uning uzatish tizimining chiqish nuqtasida sotilgan yoki yetkazib berilgan tabiiy gazning hajmi oʻrtasidagi farqni bildiradi, tartibga soluvchi organ tomonidan ruxsat etilgan tizim gazidan tashqari (siqilish, texnik xizmat koʻrsatish va boshqalar); gaz taʼminoti — ishlab chiqarish tashkilotidan sotilgan gaz va yetkazib beruvchi tomonidan qayta sotish uchun sotib olingan gaz; gazni tartibga soluvchi faoliyat — operatorlar tomonidan tabiiy gazni ishlab chiqarish (qazib chiqarish), uzatish, taqsimlash, saqlash va gaz taʼminoti faoliyati; isteʼmolchilarga xizmat koʻrsatish toifasi — gaz narxini belgilash uchun gaz bilan tartibga solinadigan xizmatlar isteʼmolchilari ajratiladigan xizmatlar toifalari; kapital xarajatlar — bu tarif davriga prognoz qilinadigan tartibga solinadigan aktivlarga investitsiyalar; operatorlar — tabiiy gazni qazib chiqaruvchi, qabul qiluvchi, uzatuvchi, gaz taʼminoti tashkilotlari va isteʼmolchilarga magistral gaz quvurlari orqali yetkazib beruvchi tashkilot; tarif — ushbu Nizomga muvofiq tartibga solinadigan faoliyatni amalga oshiruvchi operatorlar tomonidan tabiiy gaz yoqilgʻisini ishlab chiqarish (qazib olish), uzatish, taqsimlash va sotish xizmatlari uchun belgilangan narx. tarif davri — tarif hisoblanadigan davr (kalendar yil va undan ortiq); tariflar tuzilmasi — operatorlar har bir xizmat toifasi yoki isteʼmolchilar toifasi uchun olishi mumkin boʻlgan barcha tartibga solinadigan tariflar (qatʼiy va oʻzgaruvchan toʻlovlar) toʻplami; tartibga solinadigan aktivlar — normativ-huquqiy hujjatlarda belgilangan xizmatlar standartlariga muvofiq tartibga solinadigan xizmatlarni koʻrsatish uchun zarur boʻlgan aktivlar, shu jumladan, aylanma mablagʻlar, gaz quvurlari toʻplami; tartibga solinadigan tariflar — operatorlar tomonidan tarif davrida tartibga solinadigan xizmatlar uchun olishi mumkin boʻlgan tariflar; tartibga soluvchi organ — Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Idoralararo tarif komissiyasi; tizimda ishlatiladigan gaz — gazni yetkazib beruvchi tashkilot tomonidan gaz quvurlarini tashish tizimini ishlatish va unga texnik xizmat koʻrsatish uchun foydalaniladigan gaz miqdori; uzatish bilan tartibga solinadigan xizmatlar — uzatish xizmati va tartibga soluvchi organ tomonidan tasdiqlangan boshqa tartibga solinadigan xizmatlar; uzatish xizmati — korxona tomonidan uzluksiz ravishda va gaz xizmati shartnomasida kelishilgan holda koʻrsatiladigan xizmati; xizmatlar — operatorlar tomonidan koʻrsatiladigan tartibga solinadigan faoliyat. 3. Tarif metodologiyasi tarif rejimi va tariflariga nisbatan qoʻllanilishi mumkin boʻlgan quyidagi tamoyillarni oʻz ichiga oladi: tariflar samarali boshqaruv, operatorlar tizimini yangilash va isteʼmolchilarga ishonchli va xavfsiz tarzda xizmatlar koʻrsatish imkonini beruvchi boʻlishi; tariflar kamsituvchi boʻlmasligi; tariflar boshqa xizmatlar yoki isteʼmolchilar toifalari tomonidan oʻzaro subsidiyalanmasligi; tariflar va ularning xizmatlari isteʼmolchilar tushunishi uchun oson boʻlishi; tariflar isteʼmolchilar toifasiga mos kelishi. 4. Hech bir operator oʻz isteʼmolchilaridan tartibga soluvchi organ tomonidan tasdiqlangan va eʼlon qilingan tariflar jadvaliga kiritilgan tarif tuzilmasiga mos kelmaydigan har qanday tarifni undirmaydi. 5. Tarifni belgilash va tariflarni birinchi navbatda qayta koʻrib chiqish oʻrtasidagi tarif davri ushbu vaqt davri uchun tartibga soluvchi organ tomonidan tarif tuzilmasi tasdiqlangan kundan boshlab bir yil davom etadi. 6. Keyingi tariflarni koʻrib chiqish oʻrtasidagi tarif davri uch yil davom etadi. 7. Tartibga soluvchi organ operatorlar tomonidan qoʻllaniladigan tariflarni tarif davri boshlanishidan oldin belgilaydi. 8. Tartibga solinadigan tariflar operatorlarga tartibga soluvchi organ tomonidan tasdiqlangan xizmatlarning taxminiy qiymatiga teng daromad olish imkonini beradi va quyidagi formula boʻyicha belgilanadi: bunda: t — Tarif davrining har bir yilini ifodalaydi. N — Tarif davrining yillar soni. ARt — Tarif davrining t yilida ruxsat etilgan daromad hisoblanadi va quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi: ARt = ∑i RTi,t x Qi,t; bunda Rti,t t yilida xizmatlar toifasi yoki isteʼmolchilar i sinfi uchun tartibga solinadigan tarif va Qi,t t yilidagi xizmatlar toifasi yoki isteʼmolchilar i sinfiga boʻlgan taxminiy talab. RRt — Tarif davrining t yilidagi daromad talabi va mazkur nizomning 5 — 13-boblarida tavsiflangan tarkibiy qismlar metodologiyasiga muvofiq hisoblab chiqiladi. r — mazkur nizomning 11-bobiga muvofiq belgilangan daromadlilik darajasi hisoblanadi. 9. Tartibga solinadigan tariflar tartibga soluvchi organ tomonidan inflyatsiya va bevosita xarajatlarning oʻzgarishiga qarab, tarif davrida quyidagi formula boʻyicha oʻzgartiriladi: bunda: AARt — tarif davrining t yildagi tuzatilgan ruxsat etilgan daromadi va quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi: AARt = ∑i ARTi,t x Qi,t; Bu yerda ARTi,t — t yildagi xizmatlar toifasi yoki isteʼmolchilarning i toifasi uchun tuzatilgan, tartibga solinadigan tariflar va Qi,t — tariflarni koʻrib chiqishda prognoz qilinganidek, t yilidagi xizmatlar toifasi yoki isteʼmolchilarning i sinfiga boʻlgan taxminiy talab. RRt — tariflarni koʻrib chiqishda prognoz qilinganidek mazkur nizomning 7-bobida belgilangan t yilidagi daromad talabi. DCt — tariflarni koʻrib chiqishda prognoz qilinganidek mazkur nizomning 7-bobida belgilangan t yilidagi bevosita xarajatlar. RDCt — t yilida koʻrib chiqilgan bevosita xarajatlar va mazkur nizomning 5-bobiga muvofiq hisoblab chiqiladi. CPIt — t yili uchun tartibga solinadigan tariflar kuchga kirishidan ikki oy oldin Oʻzbekiston Respublikasi Davlat statistika qoʻmitasi tomonidan eʼlon qilinadigan isteʼmol narxlari indeksidir. CPIt-1 — t-1 yil uchun tartibga solinadigan tariflar kuchga kirishidan ikki oy oldin Oʻzbekiston Respublikasi Davlat statistika qoʻmitasi tomonidan eʼlon qilinadigan isteʼmol narxlari indeksidir. 10. Bevosita xarajatlar quyidagilardan iborat: qazib chiqaruvchi tashkilot tomonidan tabiiy gazni qazib chiqarish jarayonida kelib chiqadigan barcha xarajatlar; magistral gaz quvurlari orqali yetkazib beruvchi tashkilot uchun bu tartibga solinadigan xizmatlarning tegishli tomoniga yetkazib berish xarajatlari; isteʼmolchilarga yetkazib beruvchi tashkilot uchun bu tartibga solinadigan xizmatlarning tegishli tomoniga yetkazib berish uchun sotib olingan gaz va gaz uzatish xizmatlari xarajatlari. Operatorlar tarif davri uchun oʻzining prognozli bevosita xarajatini taqdim etadi. 11. Tartibga soluvchi organ tabiiy gaz uchun bozor prognozlari va imkoniyatlar xarajatlarini hamda uzatish xizmati uchun prognoz qilinadigan tartibga solinadigan tariflarni hisobga olgan holda bevosita xarajatlarni baholaydi va tasdiqlaydi. 12. Bevosita xarajatlar quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi: bunda: PDCt — tarif davrining t yili uchun prognoz qilinadigan bevosita xarajat boʻlib, gaz va uzatish xizmatlari shartnomalariga muvofiq, t yilida tartibga solinadigan xizmatlarni yetkazib berish uchun sotib olinadigan gaz va uzatish xizmatlarining narxini ifodalaydi (agar mavjud boʻlsa). ADCt-1 — t-1 yilda haqiqiy bevosita xarajat boʻlib, t-1 yilda tartibga solinadigan xizmatlarni yetkazib berish uchun gaz va uzatish xizmatlari uchun toʻlangan miqdor (agar mavjud boʻlsa). PDCt-1 — t-1 yil uchun prognoz qilingan bevosita xarajatlar. Tarif davridagi birinchi tuzatish uchun PDCt-1 = DCt-1. r — mazkur nizomning 11-bobiga muvofiq belgilangan daromadlilik darajasi. 13. Tartibga solinadigan tariflarning qiymati tarif davrida faqat mazkur nizomning 4-bobiga muvofiq oʻzgaradi, fors-major holatlari bundan mustasno. 14. Har bir tarif davri uchun tartibga solinadigan tariflarni belgilashda tartibga soluvchi organ operatorlar, isteʼmolchilar va isteʼmolchilarning alohida toifalari uchun oʻtgan davrdagi yoʻqotishlar yoki daromadlarni oʻzgartira olmaydi. 15. Tarif davrining har bir t yili uchun daromad talabi (RR) quyidagi formula boʻyicha belgilanadi: bunda: DCt — mazkur nizomning 5-bobida belgilangan bevosita xarajatlar Opext — mazkur nizomning 8-bobida taʼriflanganidek, tartibga solinadigan operatsion xarajatlar Dt — mazkur nizomning 9-bobida belgilangan amortizatsiya COCt — mazkur nizomning 10-bobida belgilangan kapital bahosi 16. Daromad talabining yuqoridagi tarkibiy qismlari tartibga soluvchi organ tomonidan tasdiqlanadi. 17. Tartibga solinadigan operatsion xarajatlar bu operatorlar tomonidan tartibga solinishi mumkin boʻlgan xarajatlar hisoblanadi. Operatsion xarajatlar operatorlar tomonidan taqdim etilgan asoslovchi hujjatlarga asosan tartibga soluvchi organ tomonidan tahlil qilingandan soʻng inobatga olinadi. Mazkur nizomning 16 va 17-boblarida koʻrsatilgan buxgalteriya hisobi standartlari kapital xarajatlarni operatsion xarajatlar sifatida tasniflash boʻyicha koʻrsatmalarni oʻrnatadi, shunda baʼzi oʻrnini bosuvchi investitsiyalar operatsion xarajatlar sifatida tasniflanishi mumkin. 18. Operatorlar uchun amortizatsiya aktivlarning tartibga solinadigan bazasiga (keyingi oʻrinlarda — ATB) kiritilgan aktivlarning amortizatsiya toʻlovlari yigʻindisi sifatida aniqlanadi. Amortizatsiya chiziqli amortizatsiya usuli boʻyicha hisoblanadi. ATBga kiritilgan aktivlarning har biri uchun amortizatsiya stavkalari mazkur nizomga 16 va 17-boblarda koʻrsatilgan buxgalteriya hisobi standartlariga muvofiq belgilanadi. 19. Operatorlar uchun tarif davrining har bir yili uchun kapital bahosi quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi: bunda: SOS — kapitalning tartibga solinadigan qiymati. r — 11-bobga muvofiq vakolatli organ tomonidan belgilangan daromad darajasi. — RAB mazkur nizomning 12-bobida belgilangan, t — tartibga solinadigan investitsion kapital bazasining oʻrtacha qiymati boʻlib, u quyidagicha hisoblanadi: bunda: — tartibga solinadigan investitsion kapital bazasining ochilish qiymati, yaʼni tarif davrining t yilining birinchi kunidagi ATB qiymati. — tartibga solinadigan aktivlar bazasining yakuniy qiymati, yaʼni tarif davrining t yilining oxirgi kunidagi ATB qiymati. 20. Daromadlilik darajasi vakolatli organ tomonidan operator uchun kapitalning oʻrtacha qiymati (WACC) tahlili asosida belgilanadi. WACC quyidagi formula boʻyicha haqiqiy, soliqdan oldingi asosda hisoblanadi: bunda: WACC — soliqdan oldingi real asosda kapitalning oʻrtacha qiymati (%); Gearing — umumiy kapitalning ulushi sifatida qarzga teng (kapital + qarz); Ke — oʻz kapitalining real qiymati boʻlib, kapital aktivlarni narxlash modeli (SARM) metodologiyasiga muvofiq hisoblanishi kerak (%); Kd — qarzning real qiymati (%); Tr — operatorga nisbatan qoʻllaniladigan korporativ soliq stavkasi (%). 21. Operatorlar uchun aktivlarning tartibga solinadigan bazasi (keyingi oʻrinlarda — ATB) aylanma kapital va gaz tarmoqlari toʻplamini oʻz ichiga olgan tartibga solinadigan aktivlar qiymatidan iborat. 22. Operatorlar tomonidan amalga oshirilgan investitsiya, agar investitsiya ehtiyotkorlik bilan amalga oshirilgan boʻlsa, tartibga solinadigan investitsion kapital deb hisoblanadi. Agar investitsiyalar tarif davrida maʼlum bir sanada foydalanishga topshirilgan boʻlsa, lekin oʻtgan yillarda amalga oshirilgan boʻlsa, investitsiya qiymati ushbu bobda koʻrsatilgan sanagacha foizlar bilan yalpi hisoblanadi. 23. Mazkur nizomning 13-bobida koʻrsatilgan tartibga muvofiq tuzatishlarni hisobga olgandan soʻng, avvalgi tarif davrining oxirgi kunida ATBning amortizatsiya qilingan qiymatiga teng boʻlishi kerak. 24. Tariflarni qayta koʻrib chiqish jarayonida tasdiqlangan kapital xarajatlar operator tomonidan tarif davrida tartibga soluvchi organ tomonidan kelishilgan qiymatda amalga oshiriladi. 25. ATBning ochilish qiymati mazkur nizomning 13-bobida koʻrsatilgan tartib boʻyicha tuzatishlar hisobga olingandan soʻng, avvalgi tarif davrining oxirgi kunidagi ATBning amortizatsiya qilingan qiymatiga teng boʻlishi kerak. 26. ATBning yopilish qiymati quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi: bunda: RABt — t yilidagi ATB qiymati RABt-1 — t-1 yilidagi ATB qiymati yoki ochilish qiymati Capext — mazkur nizomning 13-bobida belgilanganidek, t yilida tartibga solinadigan aktivlarga kapital xarajatlar Dt — mazkur nizomning 9-bobida belgilanganidek, t yilida tartibga solinadigan aktivlarning amortizatsiyasi — t yilida tartibga solinadigan aktivlarning chiqarilishi. 27. Operatorlar tarif davri uchun xarajatlar rejasini ishlab chiqish va tartibga soluvchi organga yuboradi. Tartibga soluvchi organ kapital xarajatlar rejasini koʻrib chiqib, kapital xarajatlarni amalga oshirish uchun daromadga boʻlgan talabda hisobga oladi. 28. Subsidiyalanadigan tariflar hukumat tomonidan belgilanadi va operatorlar tomonidan tartibga solinadigan xizmatlar uchun isteʼmolchilardan undiriladigan eng yuqori narx boʻlib hisoblanadi. 29. Subsidiyalangan tariflar tartibga solinadigan tariflardan pastroq boʻladi. 30. Operatorlarga subsidiyalangan tariflar boʻyicha olinadigan daromad va tartibga solinadigan tariflardan olishga ruxsat etilgan daromad oʻrtasidagi farqni hukumat qoplashi shart. 31. Kompensatsiya mazkur nizomning 15-bobiga muvofiq hisoblanadi. 32. Subsidiya tarif davrida hukumat orqali operatorlarga beriladigan kompensatsiya boʻlib, quyidagi formula boʻyicha hisoblab chiqiladi: bunda: St — t yilidagi subsidiya miqdori RTi,t — t yilidagi xizmatlar toifasi yoki isteʼmolchilar toifasi uchun tartibga solinadigan tariflar STi,t — t yilida xizmatlar toifasi yoki isteʼmolchilar toifasi uchun subsidiyalangan tariflar Qi,t — t yilida xizmatlar toifasi yoki isteʼmolchilar i sinfiga boʻlgan talab prognozi 33. t yili uchun subsidiya miqdori har oyning oxirida toʻlanadi. Har qanday kechikish mazkur nizomning 11-bobida belgilangan daromadlilik darajasidan foydalangan holda tuzatilgan miqdorni nazarda tutadi. 34. Operatorlar tartibga soluvchi organ koʻrsatmalariga rioya qilishi kerak. 35. Tartibga soluvchi organ koʻrsatmalari quyidagilarni belgilaydi: har xil faoliyat va xizmat turlari orasida taqsimlash jarayonini amalga oshirish uchun buxgalteriya hisobini yuritish boʻyicha operatorlar tomonidan rioya qilinishi kerak boʻlgan qoidalar; tartibga soluvchi organ nazorati ostida boʻlmagan, oʻzlarining tashkiliy tuzilmalarini tegishli tashkilotlar bilan qisman yoki toʻliq mos keladigan aktivlar, xizmatlar (mahsulotlarni) ushbu faoliyat oʻrtasida oʻtkazadigan operatsiyalarni amalga oshiradigan tashkilotlar tomonidan qoʻllanilishi kerak boʻlgan qoidalar; har bir xizmat yoki isteʼmolchi toifasi boʻyicha xarajatlarni taqsimlashga imkon beruvchi standartlar, shakllar; tartibga solinadigan faoliyat uchun aktivlarning foydali xizmat muddati. 36. Tartibga soluvchi organga taqdim etiladigan maʼlumotlar Oʻzbekiston moliyaviy hisobotining milliy standartlari talablariga javob berishi kerak. 37. Operatorlar amalga oshiriladigan har qanday xarajatlarni, aktivlarni yoki daromadlarni quyidagi tamoyillarga muvofiq taqsimlashi shart: Sabablilik: xarajatlar va aktivlar, tarif xarajatlarini aks ettirish tamoyiliga muvofiq, xizmatlar oʻrtasida har bir xizmatning qiymati yoki aktivlaridan foydalanish ulushiga qarab taqsimlanadi; Diskriminatsiyaga yoʻl qoʻymaslik: xarajatlarni taqsimlash uchun asos biron bir isteʼmolchiga, isteʼmolchilar toifasiga yoki xizmatlar toifasiga yoki operator tomonidan amalga oshiriladigan faoliyatga ortiqcha foyda keltirmasligi kerak; Muvofiqlik: iloji boricha taqsimlash asosi yildan-yilga bir xil boʻlishi kerak; Shaffoflik: xarajatlarning taqsimlanish asosi aniq va tushunarli boʻlishi kerak. 38. Shubhalarga yoʻl qoʻymaslik uchun operator mazkur nizomning 37-bandi tamoyillariga muvofiq gaz xizmatiga, shuningdek operator tomonidan koʻrsatiladigan boshqa xizmatlarga nisbatan taqsimlashni amalga oshirishi shart. 39. Maʼlumotlar shakli — keyingi tarif davri uchun tariflarni tasdiqlashda tartibga soluvchi organ tomonidan talab qilinadigan maʼlumotlar toʻplami. 40. Maʼlumotlar shakli quyidagilardan iborat: talab qilingan maʼlumotlar roʻyxati va uni tayyorlash boʻyicha yoʻriqnomalar toʻplami tarif davri uchun ariza beruvchi operatorlar tomonidan toʻldirilishi kerak; operatorlar tomonidan maʼlumotlarni kiritish uchun shakllantirilgan elektron hujjat; maʼlumotlar shakllari operatorlarning tasdiqlangan biznes-rejalari bilan asoslantirilishi kerak. 41. Tartibga soluvchi organ oʻz tekshiruvlari orqali operatorlar xarajatlarining asosliligini aniqlash uchun zarur deb hisoblagan barcha maʼlumotlar operatorlar tomonidan taqdim etilishi lozim. 42. Tartibga solinadigan tariflar operatorlarning veb-saytlarida eʼlon qilinishi kerak. 43. Tartibga solinadigan tariflar tabiiy gaz hajmining bir birligiga pul koʻrinishida ifodalanadi va tartibga soluvchi organ tomonidan tasdiqlangan shaklda boʻladi. 44. Tartibga solinadigan tariflar qoʻshilgan qiymat soligʻini oʻz ichiga olgan holda tasdiqlanadi. 45. Operatorlar tartibga soluvchi organdan mazkur Nizomga muvofiq taqdim etilgan maxfiy maʼlumotlarni oshkor qilmaslikni soʻrashi mumkin. Tartibga soluvchi organ maʼlumotlarning maxfiy ahamiyatga ega ekanligiga ishonch hosil qilgan taqdirda, bunday maʼlumotlarni, oshkor qilmasligi kerak. 46. Mazkur Nizom talablarining buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonun hujjatlariga muvofiq javobgar hisoblanadi. Bosqichlar Tadbir nomi Tadbirlar I bosqich Xarajatlarni tasniflash 1. Xizmatlarning turli toifalari yoki mijozlar toifalari bilan bevosita bogʻliq boʻlgan xarajatlarni aniqlash. 2. Muayyan isteʼmolchilar maʼlum xarajatlarni (masalan, past bosimli tarmoq xarajatlarini) toʻlashga majbur boʻlishi mumkin, shu bilan birga barcha mijozlar tomonidan birgalikda amalga oshiriladigan boshqa obyekt yoki biznes xarajatlari (yuqori bosimli tarmoq, maʼmuriy xarajatlar) mavjud boʻlib, ular maʼlum mezonlarga muvofiq taqsimlanishi kerak. II bosqich U mumiy xarajatlarni taqsimlash Umumiy xarajatlarni taqsimlash uchun har bir xizmat toifasi yoki isteʼmolchilar toifasi uchun xarajatlar talabga bogʻliq boʻlgan turli koʻrsatkichlar (“xarajat omillari”) qoʻllaniladi: isteʼmolchilar soni, yetkazib berilgan, taqsimlangan yoki tashilgan gaz hajmi, eng yuqori talab, quvvat zaxirasi. III bosqich Xizmatlar yoki isteʼmolchilar toifasi boʻyicha daromad talabini hisoblash 1. Xarajatlar taqsimlangandan soʻng, har bir toifa boʻyicha daromad talabi 7-bobda belgilangan tartibga muvofiq hisoblanadi. 2. Ushbu bosqichda har bir tarif toifasi uchun tegishli, qatʼiy, hajmli yoki sigʻim toʻlovlari hisoblab chiqiladi. IV bosqich Taʼsir tahlili Yangi tarif tuzilmasi tariflarni qayta koʻrib chiqishdan oldingi tarif tuzilmasi bilan hamda har bir xizmat toifasi yoki mijoz toifasiga tegishli boʻlgan muqobil energiya manbalari yoki oʻrnini bosuvchi energiya mahsulotlarining narxlari bilan taqqoslangan holda baholanadi. V bosqich Xarajatlarni qayta taqsimlash va tariflarni qayta tuzish Hisoblash tartibi gazning raqobatbardoshligini taʼminlash va tartibga solinadigan tariflarning oʻzgaruvchanligini kamaytirish maqsadida tarif tuzilmasini kalibrlash imkoniyatini nazarda tutadi Bosqichlar Subyektlar Tadbirlar Bajarish muddatlari I bosqich Tovarlarining (xizmatlarining) narxlari davlat tomonidan tartibga solinadigan tashkilotlar 1. Tariflarni belgilash yoki tariflarni qayta koʻrib chiqish, arznomani eʼlon qilish va qabul qilish toʻgʻrisida ariza berish. 30 kun II bosqich Tartibga soluvchi organ Hisob-kitob materiallarini koʻrib chiqish uchun soʻrov. 90 kun mobaynida III bosqich Tartibga soluvchi organ Daromad talabi va tariflarni hisoblash uchun ariza beruvchi tomonidan taqdim etilgan maʼlumotlarni tasdiqlash. 60 kun mobaynida IV bosqich Tartibga soluvchi organ Veb-saytda manfaatdor tomonlarning fikr-mulohazalari uchun tarif metodologiyasi, tarif metodologiyasi parametrlari va hisoblash tartibi eʼlon qilish. 30 kun mobaynida V bosqich Tartibga soluvchi organ Koʻrib chiqish jarayoni uchun vakolatli organning konsalting kompaniyasi tomonidan tarif taklifini ishlab chiqish. 60 kun mobaynida VI bosqich Tartibga soluvchi organ 1. Tarif taklifini ishlab chiqish. 2. Tarif taklifi natijalari vakolatli organ tomonidan koʻrib chiqish jarayoni konsalting kompaniyasi orqali taqdim etiladi 90 kun mobaynida VII bosqich Tartibga soluvchi organ 1. Tarif taklifi va manfaatdor tomonlardan (operatorlar, isteʼmolchilar va boshqalar) sharhlarni yigʻib olish uchun qoʻllab-quvvatlovchi hujjatlarni eʼlon qilish. 2. Manfaatdor tomonlarning tarif jarayonida ishtirok etishi boʻyicha soʻrovlarini maʼqullash. 3. Sharhlarni qabul qilish uchun vaqt jadvalini belgilash. 30 kun mobaynida VIII bosqich Tartibga soluvchi organ Tarif taklifini hamda 7-bosqichda olingan sharhlarni koʻrib chiqish 30 kun mobaynida IX bosqich Tartibga soluvchi organ Tartibga solinadigan xizmatlar va mijozlar toifalari (tariflar jadvali), vaqt davri uchun ruxsat etilgan daromadlar va ruxsat etilgan tarif daromadlari boʻyicha shakllangan tarif tuzilmasini tasdiqlash va eʼlon qilish. 30 kun mobaynida Bunda: 1-bosqichda tartibga solinadigan faoliyatning har bir operatori tartibga solinadigan tariflarni qayta koʻrib chiqish uchun vakolatli organ tomonidan tasdiqlangan sanadan 15 — 18 oy oldin ariza bilan murojaat qilishi kerak. Tariflarni koʻrib chiqish xronogrammasining barcha vaqt bosqichlarini hisoblash (kamida 15 oy). 2-bosqichda soʻralgan maʼlumotlarga hech boʻlmaganda maʼlumotlar shabloni, operatorning biznes-rejasi va maʼlumotlar shablonining tushuntirishlari ilova qilinadi. Tartibga soluvchi organ, hujjatlarni koʻrib chiqib, oʻzi uchun qulay deb hisoblagan holda qoʻshimcha maʼlumot va tushuntirishlarni soʻrashi mumkin. Vakolatli organ tomonidan axborot va tushuntirishlar boʻyicha faoliyatni koʻrib chiqish jarayonining istalgan bosqichida sodir boʻlishi mumkin. Qayta tiklash, shu jumladan qoʻshimcha maʼlumotlar va tushuntirishlar vakolatli organ tomonidan soʻralganidan keyin 10 kundan kechiktirilmay taqdim etilishi kerak. 3-bosqichda tartibga soluvchi organ kapital qiymatini hisoblashni va boshqa parametrlarni hisoblash tartibini ishlab chiqadi, soʻngra tarif metodologiyasi boʻyicha taqdimotni tayyorlaydi. 4-bosqichda sharhlar vakolatli organ tomonidan tahlil qilinadi va koʻrib chiqiladi, keyinchalik yakuniy tarif metodologiyasi eʼlon qilinadi. 6 — 8-bosqichlarda tarif taklifi quyidagi bandlar va hisob-kitoblarni oʻz ichiga oladi: ruxsat etilgan daromadlar, ruxsat etilgan tarif boʻyicha daromadlar, xizmatlar va mijozlar toifalari uchun olinadigan tarif tuzilmasi, shu jumladan maqsadli ijtimoiy tarifda subsidiyalarni hisoblash. Iqtisodiyot va moliya vazirligi subsidiyalarni tasdiqlashda ishtirok etadi. Tartibga soluvchi organning konsalting firmasi ruxsat etilgan daromadlarni, ruxsat etilgan tarif daromadlarini va tarif tuzilmasini, shu jumladan subsidiyalangan yoʻnaltirilgan ijtimoiy tarifni (keyingi oʻrinlarda tariflar jadvali) hisoblaydi. 9-bosqichda tarif tuzilmasini tasdiqlashni eʼlon qilish bilan birga, koʻrib chiqish jarayonida koʻrilgan barcha qadamlar, jumladan: ruxsat etilgan daromadlarning tarkibiy qismlari, subsidiyalar, sharhlarga javob berish va tasdiqlangan tarif tuzilmasining tegishli asoslari toʻgʻrisida vakolatli organ tomonidan tushuntirishlar kiritilishi kerak. 1.J.A. Qoʻchqorov—Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari — iqtisodiyot va moliya vaziri, komissiya raisi2.Sh.X. Xodjayev—Energetika bozorini rivojlantirish va tartibga solish agentligi rahbari, komissiya raisi oʻrinbosari3.B.R. Mamatkarimov—energetika vazirining birinchi oʻrinbosari4.Sh.S. Xidoyatov—qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirining birinchi oʻrinbosari5.I.A. Abdugafarov—transport vaziri oʻrinbosari6.A.N. Karimov—adliya vaziri oʻrinbosari8.X.B. Mustafayev—iqtisodiyot va moliya vaziri oʻrinbosari 1. Mazkur Nizom Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Idoralararo tarif komissiyasining (keyingi oʻrinlarda — Komissiya) faoliyatini tashkil qilish tartibini belgilaydi. 2. Komissiya quyidagi tovar va xizmatlar boʻyicha tartibga solinadigan tariflarni (ustamalarni) koʻrib chiqadi va tasdiqlaydi: ishlab chiqaruvchi tashkilotlar tomonidan ishlab chiqariladigan elektr va issiqlik energiyasi (elektr energiyasini xarid qilish tarifi tanlovlar asosida aniqlangan yoxud qonunchilik hujjatlarida alohida tartib belgilangan hollar bundan mustasno); magistral elektr tarmoqlari orqali elektr energiyasini transportirovka qilish (elektr energiyasini xalqaro tranzitlar orqali transportirovka qilish bundan mustasno); taqsimlovchi tashkilotlar tomonidan elektr energiyasini taqsimlash va sotish; elektr energiyasining yagona xarid qiluvchisi tomonidan hududiy elektr tarmoqlari korxonalariga sotiladigan elektr energiyasi; respublikadagi tabiiy gaz ishlab chiqaruvchilar, shu jumladan “Oʻzbekneftgaz” aksiyadorlik jamiyati va “Shoʻrtan GKM” masʼuliyati cheklangan jamiyati tomonidan sotiladigan tabiiy gaz; qazib chiqaruvchi va/yoki qayta ishlovchi tashkilotlar tomonidan ishlab chiqariladigan hamda aholiga va ijtimoiy soha obyektlariga maishiy isteʼmol uchun yetkazib berishga masʼul tashkilotlarga sotiladigan suyultirilgan gaz; tabiiy gazni tashishga ixtisoslashgan yagona magistral gaz uzatish tizimi operatorining tashish xizmati; tabiiy gazni markazlashgan tartibda xarid qilish va sotish funksiyasini bajaruvchi tomonidan tabiiy gazni tashishga ixtisoslashgan yagona magistral uzatish tizimi operatoriga va tabiiy gazni keyinchalik gaz taqsimlash tarmogʻiga ulangan respublika ichki isteʼmolchilariga, shu jumladan, aholiga yetkazib berish maqsadida sotib oladigan gaz taqsimlash tarmoqlarini ekspluatatsiya qiluvchiga sotiladigan tabiiy gaz; transport tarmogʻining tabiiy monopoliya sharoitlarida ishlab chiqariladigan (koʻrsatiladigan) tovarlari (xizmatlari); toʻgʻridan-toʻgʻri shartnomalar boʻyicha aholiga, budjet tashkilotlariga va issiqlik elektr stansiyalariga sotiladigan koʻmir. Komissiya tartibga solinadigan tariflarni (ustamalarni) ushbu Nizomga ilovaga muvofiq sxema boʻyicha koʻrib chiqadi va tasdiqlaydi. 3. Komissiya oʻz faoliyatida Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va qonunlari, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalari qarorlari, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari, qarorlari, farmoyishlari, Vazirlar Mahkamasi qarorlari, farmoyishlari hamda mazkur Nizom va boshqa qonunchilik hujjatlariga rioya qiladi. 4. Quyidagilar Komissiyaning asosiy vazifalari hisoblanadi: Respublika ijro organlari va boshqa manfaatdor tashkilotlarning tariflar shakllantirilishini tartibga solish sohasidagi davlat siyosatini amalga oshirishda samarali hamkorligini taʼminlash; energetika va transport sohalarida isteʼmolchilar, ishlab chiqaruvchilar, tartibga solinadigan faoliyatni amalga oshiradigan tashkilotlar manfaatlari va ijtimoiy ahamiyatga molik manfaatlar muvozanatini taʼminlovchi tarif siyosatining amalga oshirilishini taʼminlash; energetika va transport sohalarida tariflar shakllantirilishini tartibga solish sohalarida davlat siyosatini takomillashtirish boʻyicha takliflar va tavsiyalar tayyorlash; tartibga solinadigan faoliyatni amalga oshiradigan tashkilotlar faoliyatini samarali tashkil etishda ishtirok etish. 5. Komissiya oʻziga yuklangan vazifalarga muvofiq quyidagi funksiyalarni amalga oshiradi: a) Respublika ijro organlari va boshqa manfaatdor tashkilotlarning tariflar shakllantirilishini tartibga solish sohasidagi davlat siyosatini amalga oshirishda samarali hamkorligini taʼminlash sohasida: tariflar shakllantirishini tartibga solishda ochiqlik, oshkoralik tamoyillari, isteʼmolchilar, ishlab chiqaruvchilar, tartibga solinadigan faoliyatni amalga oshiradigan tashkilotlar manfaatlari va ijtimoiy ahamiyatga molik manfaatlar muvozanati asosida Respublika ijro organlari va manfaatdor tashkilotlarning oʻzaro hamkorligini tashkil etish choralarini koʻradi; tariflar shakllantirishini tartibga solish sohasida davlat siyosatini amalga oshirishda Respublika ijro organlari va manfaatdor tashkilotlarning oʻzaro hamkorligini yaxshilash choralarini ishlab chiqadi va amalga oshiradi; b) energetika va transport sohalarida isteʼmolchilar, ishlab chiqaruvchilar, tartibga solinadigan faoliyatni amalga oshiradigan tashkilotlar manfaatlari va ijtimoiy ahamiyatga molik manfaatlar muvozanatini taʼminlovchi tarif siyosatining amalga oshirilishini taʼminlash sohasida: energetika va transport (yoʻnalishli va liniyali taksilardan tashqari) sohalarida tovarlar va xizmatlar uchun tartibga solinadigan tariflarni (ustamalarni) tasdiqlash boʻyicha takliflarni koʻrib chiqadi; energetika va transport (yoʻnalishli va liniyali taksilardan tashqari) sohalarida tovarlar va xizmatlar uchun isteʼmolchilar, ishlab chiqaruvchilar, tartibga solinadigan faoliyatni amalga oshiradigan tashkilotlar manfaatlari va ijtimoiy ahamiyatga molik manfaatlar muvozanatini taʼminlovchi tartibga solinadigan tariflarni (ustamalarni) tasdiqlaydi; v) energetika va transport sohalarida tariflar shakllantirilishini tartibga solish sohalarida davlat siyosatini takomillashtirish boʻyicha takliflar va tavsiyalar tayyorlash sohasida: energetika va transport sohalarida tarif siyosatining asosiy yoʻnalishlarini yanada takomillashtirish boʻyicha takliflar ishlab chiqishni tashkil etadi; tarmoqlararo va tarmoqlar ichida narx tengligi hamda muvozanatiga rioya qilish, moslashuvchan tariflarni tartibga solish uslublarini belgilash sohasida normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini koʻrib chiqadi; tabiiy monopoliya subyektlari uchun tarifni shakllantirishning amaldagi uslublarini takomillashtirishning umumiy tamoyillarini ishlab chiqishni taʼminlaydi; g) tartibga solinadigan faoliyatni amalga oshiradigan tashkilotlar faoliyatini samarali tashkil etishda ishtirok etish sohasida: elektr energetikasi, neft, tabiiy gaz va markazlashgan issiqlik taʼminoti sohasidagi tashkilotlarning moliyaviy barqarorligini taʼminlashga qaratilgan takliflarni koʻrib chiqadi, elektr energiyasi, tabiiy gaz va markazlashgan issiqlik taʼminoti hamda temir yoʻl transportidan foydalanuvchi isteʼmolchilardan va ulgurji qayta sotuvchilardan tushadigan mablagʻlarni taqsimlash tartibini tasdiqlaydi; elektr energetikasi hamda neft va gaz sohasidagi tashkilotlarning debitorlik va kreditorlik qarzdorliklarini qisqartirish orqali korxonalarning moliyaviy holatini sogʻlomlashtirish yuzasidan amaliy choralar koʻradi. 6. Komissiya oʻziga yuklangan funksiyalarni amalga oshirishi uchun quyidagi huquqlarga ega: vazirliklar, idoralar, tashkilotlardan oʻziga yuklangan vazifalarni bajarish uchun zarur materiallar va maʼlumotlarni belgilangan tartibda soʻrash va olish; oʻz vakolatiga taalluqli masalalar boʻyicha vazirliklar, qoʻmitalar va tashkilotlar rahbarlari takliflarini koʻrib chiqish; tariflar shakllantirilishiga taʼsir qiluvchi choralarni takomillashtirish boʻyicha takliflar tayyorlanishi hamda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti va Vazirlar Mahkamasiga koʻrib chiqish uchun taqdim etilishini tashkil qilish; ekspertiza oʻtkazish va maslahatlashish uchun faoliyati Komissiya vakolatiga kiradigan masalalar bilan bogʻliq boʻlgan vazirliklar, idoralar, tashkilotlar mutaxassislarini, shu jumladan, xorijiy mutaxassislarni belgilangan tartibda jalb qilish; Komissiya vakolatiga kiradigan masalalar boʻyicha qarorlar qabul qilish. Komissiya qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin. 7. Komissiya tarkibi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi. Komissiya tarkibiga rais va Komissiya aʼzolari kiradi. 8. Komissiyaga Komissiya faoliyatiga umumiy rahbarlikni amalga oshiradigan, uning ishlarini tashkil etadigan va qabul qilingan qarorlarning ijrosi boʻyicha umumiy nazoratini amalga oshiradigan rais boshchilik qiladi. 9. Komissiya raisi Komissiyaga yuklangan funksiyalar va vazifalarni bajarmaganlik yoki tegishli darajada bajarmaganlik uchun shaxsan javobgardir. 10. Komissiya yigʻilishini Komissiya raisi olib boradi. 11. Komissiya oʻz faoliyatini doimiy asosda amalga oshiradi va zarurat tugʻilganda, shu jumladan, tartibga solinadigan faoliyatni amalga oshiradigan tashkilotlar murojaat qilganda yigʻilish oʻtkazadi. Tartibga solinadigan faoliyatni amalga oshiradigan tashkilotlar tariflarni tasdiqlash boʻyicha loyihalarni tegishli tarmoqlarga mutasaddilik qiladigan vazirliklar va/yoki idoralar bilan kelishilgandan keyin Komissiyaga kiritadi. Bunda Vazirlar Mahkamasi qarori bilan tasdiqlangan Elektr energiyasidan foydalanish qoidalariga muvofiq oʻrnatiladigan turli isteʼmolchilar guruhlari uchun elektr energiyasi tariflari hamda Tabiiy gazdan foydalanish qoidalariga muvofiq oʻrnatiladigan turli isteʼmolchilar uchun tabiiy gaz tariflari boʻyicha elektr energiyasi va tabiiy gaz tariflarini tasdiqlash loyihasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi bilan kelishilganidan keyin Energetika vazirligi tomonidan Vazirlar Mahkamasiga kiritiladi. Tashkilotlar tomonidan Komissiyaga kiritilgan masalalarni koʻrib chiqish va ular boʻyicha qarorlar qabul qilish muddati murojaat va qonunchilik hujjatlarida belgilangan zarur hujjatlar Komissiyaga kiritilgan kundan boshlab oʻttiz kalendar kunini tashkil etadi. 12. Komissiya yigʻilishi, agar unda aʼzolarning kamida yarmi qatnashsa, vakolatli hisoblanadi. 13. Komissiya qarori ochiq ovoz berish orqali qabul qilinadi va yigʻilishda ishtirok etgan Komissiya aʼzolari umumiy sonining koʻpchiligi ovoz berganda qabul qilingan hisoblanadi. Ovozlar soni teng boʻlib qolgan taqdirda raisning ovozi hal qiluvchi hisoblanadi. 14. Komissiya qarori yigʻilishda ishtirok etgan Komissiya aʼzolari tomonidan imzolanadigan bayonnoma bilan rasmiylashtiriladi va Komissiya raisi tomonidan tasdiqlanadi. 15. Komissiya aʼzolari yigʻilishda almashish huquqisiz ishtirok etadi. Komissiya aʼzolari alohida fikr bildirish huquqiga ega va bunday fikr bildiriladigan hollarda u yozma ravishda bayon qilinishi va bayonnomaga ilova qilinishi lozim. 16. Komissiya oʻz faoliyati doirasida tariflarni shakllantirish sohasida alohida masalalar va muammolarni chuqur va batafsil ishlab chiqish, vaqtincha ishchi guruhlar tashkil qilish va ularga Respublika ijro organlari xodimlari va jalb qilingan ekspertlarni kiritish huquqiga ega. 17. Komissiyaning ishchi organi vazifasini Iqtisodiyot va moliya vazirligi (keyingi oʻrinlarda — Ishchi organ) amalga oshiradi. 18. Ishchi organ quyidagilarni amalga oshiradi: Komissiya faoliyatini tashkiliy-texnik taʼminlash; Komissiya aʼzolariga kun tartibiga kiritilgan masalalar, yigʻilish oʻtkaziladigan sana, vaqt va joyi haqida xabar berish; Komissiya yigʻilishi uchun materiallar tayyorlash, yigʻilish materiallarini tarqatish, ish yuritishni amalga oshirish va hujjatlarni saqlash; vazirliklar, davlat qoʻmitalari va idoralari, mahalliy davlat hokimiyati organlari, fuqarolarning oʻzini-oʻzi boshqarish organlari, jamoat birlashmalari va boshqa tashkilotlar bilan birgalikda Komissiya qabul qilgan qarorlar ijrosining nazorati va monitoringini tashkil qilish, tegishli maʼlumotlarni va takliflarni Komissiya raisiga taqdim qilish; kelib tushgan xat-xabarlarni koʻrib chiqish va Komissiya vakolatiga kiradigan masalalar boʻyicha qarorlar tayyorlash. Ishchi organ qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa funksiyalarni ham amalga oshirishi mumkin. 19. Komissiya yigʻilishi materiallari Komissiya raisining imzosi bilan har bir Komissiya aʼzosiga yigʻilishgacha 5 kundan kam boʻlmagan muddatda yetkazib beriladi. 20. Komissiya faoliyati Vazirlar Mahkamasining qarori bilan tugatiladi. Bosqichlar Subyektlar Tadbirlar Bajarish muddatlari I bosqich Tovarlarining (xizmatlarining) narxlari davlat tomonidan tartibga solinadigan tashkilotlar 1. Narxlari davlat tomonidan tartibga solinadigan tovarlarga (xizmatlarga) yangi narxlarni (tariflarni) belgilash uchun hisob-kitob materiallarini tayyorlash. 2. Tovarning (xizmatning) yangi narxini tegishli tarmoqqa mutasaddilik qiladigan vazirlik (idora) bilan kelishish. 3. Mutasaddi vazirlik (idora) bilan kelishilgan materiallarni yangi narxlar (tariflar) loyihasiga tahliliy maʼlumotnoma bilan birgalikda Ishchi organga taqdim qilish. Zarurat tugilganda II bosqich Ishchi organ (Iqtisodiyot va moliya vazirligi) 1. Hisob-kitob materiallarini koʻrib chiqish. 5 kun mobaynida 2. Kamchiliklari boʻlgan taqdirda puxta ishlab chiqish uchun materiallarni qaytarish. 3. Qaror qabul qilish, yigʻilish uchun zarur boʻlgan hujjatlar toʻplami toʻliq taqdim etilgandan soʻng koʻrib chiqiladigan materiallarni tayyorlash va yangi narxlarni tasdiqlash loyihasini koʻrib chiqish uchun Komissiyaga kiritish. 25 kun mobaynida III bosqich Idoralararo tarif komissiyasi Komissiyaning yangi narxlarni (tariflarni) tasdiqlash toʻgʻrisidagi qarorini qabul qilish. 5 kun mobaynida IV bosqich Ishchi organ (Iqtisodiyot va moliya vazirligi) Komissiyaning qabul qilgan qarorini tegishli vazirlik va idoralarga tarqatish. 1 kun mobaynida 1. Vazirlar Mahkamasining “Elektr energetika tarmogʻida tarif siyosatini takomillashtirishga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2019-yil 13-apreldagi 310-son qarori. 2. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Idoralararo tarif komissiyasi faoliyatini tashkil qilish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2019-yil 3-dekabrdagi 964-son qarori. 3. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish, shuningdek, baʼzilarini oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblash toʻgʻrisida (Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining ijro etuvchi tuzilmasini takomillashtirishga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2020-yil 22-yanvardagi PQ-4569-son, “Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi faoliyatini takomillashtirishga oid qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2020-yil 24-fevraldagi PQ-4612-son, “Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining tuzilmasiga Bosh vazirning investitsiyalar va tashqi iqtisodiy aloqalar masalalari boʻyicha oʻrinbosari-investitsiyalar va tashqi savdo vaziri lavozimini kiritish toʻgʻrisida” 2020-yil 10-martdagi PQ-4635-son va “Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining faoliyatini takomillashtirishga oid qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2020-yil 12-maydagi PQ-4710-son qarorlari)” 2020-yil 26-iyundagi 411-son qaroriga 1-ilovaning 57-bandi. 4. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga oʻzgartirishlar kiritish toʻgʻrisida (Oʻzbekiston Respublikasining “Normativ-huquqiy hujjatlar toʻgʻrisida” 2021-yil 20-apreldagi OʻRQ-682-son Qonuni)” 2022-yil 4-apreldagi 153-son qaroriga ilovaning 600 va 741-bandlari. 5. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga oʻzgartirishlar va qoʻshimcha kiritish, shuningdek, baʼzilarini oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblash toʻgʻrisida (Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Oʻzbekiston Respublikasida elektr energetika tarmogʻini yanada rivojlantirish va isloh qilish strategiyasi toʻgʻrisida” 2019-yil 27-martdagi PQ-4249-son va “Gidroenergetikani yanada rivojlantirish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2021-yil 10-dekabrdagi PQ-44-son qarorlari)” 2022-yil 7-iyuldagi 372-son qaroriga 1-ilovaning 2-bandi. 6. Vazirlar Mahkamasining “Respublika isteʼmolchilariga koʻmir mahsulotlarini yetkazib berish mexanizmini takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2022-yil 29-sentabrdagi 551-son qarorining 5-ilovasi. 7. Vazirlar Mahkamasining “Vazirlar Mahkamasining ijro etuvchi tuzilmasi takomillashtirilishi munosabati bilan Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga oʻzgartirishlar kiritish toʻgʻrisida” 2022-yil 25-noyabrdagi 674-son qarori ilovasining 3-bandi.