IKKILAMCHI XOM ASHYO TAYYORLASH OMBORXONALARI, BAZA VA PUNKTLARI XODIMLARI UCHUN MEHNATNI MUHOFAZA QILISH QOIDALARINI TASDIQLASH HAQIDA
(order, 2025-12-10)

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 12-iyuldagi 267-son qarori bilan tasdiqlangan “Mehnatni muhofaza qilishga doir qoida va normalarni qayta koʻrib chiqish, ishlab chiqish va joriy etish Dasturi” (Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining qarorlari toʻplami, 2000-y., 7-son, 39-modda) ijrosini taʼminlash maqsadida buyuraman: 1. Ikkilamchi xom ashyo tayyorlash omborxonalari, baza va punktlari xodimlari uchun mehnatni muhofaza qilish qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatiga olingan kundan boshlab oʻn kun oʻtgach kuchga kiritiladi. Mazkur Qoidalar ikkilamchi xom ashyo tayyorlov omborxonalari, baza va punktlarida ishlovchi xodimlar uchun mehnatni muhofaza qilish tartibini belgilaydi. 1. Mazkur Qoidalar ikkilamchi xom ashyo tayyorlov omborxonalari, baza va punktlarida (keyingi oʻrinlarda korxonalar deb yuritiladi) metall parchalari hamda qora va rangli metallar rezgi-chiqitlarini yigʻish, tayyorlash va qayta ishlash bilan bogʻliq boʻlgan ishlarda qoʻllaniladi. 2. Mazkur Qoidalar korxonalarda metall parchalari hamda qora va rangli metallar rezgi-chiqitlarini yigʻish, tayyorlash va qayta ishlash ishlarni bajaruvchi xodimlar (bundan keyingi oʻrinlarda xodimlar deb yuritiladi) tomonidan qoʻllanishi shart. 3. Mazkur Qoidalar texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar, shaharsozlik normalari va qoidalari, sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari talablari bajarilishi shart ekanligini istisno etmaydi. 4. Mazkur Qoidalarning bajarilishini nazorat qilish korxonaning mehnatni muhofaza qilish xizmati zimmasiga yuklatiladi. 6. Korxonalarda mehnat faoliyati bilan bogʻliq ravishda sodir boʻlgan baxtsiz hodisalar va boshqa jarohatlanishlarni oʻrganish va hisobini yuritish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 6-iyundagi 286-sonli qarori (Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining qarorlari toʻplami, 1997-y., 6-son, 21-modda) bilan tasdiqlangan Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni va xodimlar salomatligining boshqa xil zararlanishini tekshirish va hisobga olish toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq amalga oshirilishi lozim. 7. Korxonalarda xodimlarning salomatligini nazorat qilish Xodimlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizom (roʻyxat raqami 2387, 2012-yil 29-avgust) asosida amalga oshirilishi lozim. 8. Korxonalarning barcha xodimlari, shu jumladan rahbarlari oʻz kasblari va ish turlari boʻyicha belgilangan tartibda oʻqishlari, yoʻl-yoʻriqlar olishlari hamda bilimlari sinovdan oʻtkazilishi kerak. 10. Ishlarni texnologik reglament boʻyicha xavfsiz yuritish yoʻriqnomalari ishlab chiqiladi va ishlovchilar hamda ish joylarini shu yoʻriqnomalar bilan taʼminlash tuzilmaviy boʻlinmalar rahbarlari zimmasiga yuklatiladi. 11. Korxonalarda ishlovchi xodimlar: oʻta xavfli ishlarga, bugʻ hamda suv isitish qozonlari, yuk koʻtarish mexanizmlari, bosim ostida ishlovchi idishlar, elektr uskunalar, maxsus mexanizm va mashinalarga xizmat koʻrsatish uchun ishga kiruvchi shaxslar maxsus oʻqitilganligi toʻgʻrisida hujjatga ega boʻlishlari; Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 14-iyuldagi 290-son qarori bilan tasdiqlangan Oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslarning mehnatidan foydalanilishi taqiqlangan ogʻir ishlarning hamda zararli yoki xavfli mehnat sharoitlaridagi ishlarning roʻyxatiga muvofiq oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslar ogʻir ishlarga hamda zararli va xavfli mehnat sharoiti mavjud ishlarga qabul qilinmasligi; korxona maʼmuriyati umumiy va kasb kasalliklarini ilk bosqichda aniqlash maqsadida oʻz xodimlarining salomatligini muntazam nazorat qilish choralarini taʼminlashi; ishga kirishdan oldin dastlabki (mehnat shartnomasini tuzayotganda) va davriy (mehnat faoliyati davomida) majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtgan boʻlishi kerak. 12. Ishlovchilarni zararli va xavfli ishlab chiqarish muhiti omillaridan himoya qilish tegishli standartlar va meʼyorlar talablariga mos jamoaviy va shaxsiy himoya vositalaridan foydalanish orqali taʼminlanishi lozim. 13. Jamoaviy himoya vositalari (ventilyatsiya, aspiratsiya, yerga ulash, tunukadan qilingan gʻiloflar bilan bekitish, mahalliy soʻrgʻichlar va boshqalar) zararli va xavfli ishlab chiqarish muhiti omillari xonadagi barcha ishlovchilarga taʼsir qilganda qoʻllanishi shart va korxonani qurish yoki rekonstruksiya qilish loyihalariga kiritilishi lozim. 14. Jamoaviy himoya vositalari zararli va xavfli omillarni ruxsat etilgan miqdorgacha kamaytirish imkonini bermagan hollarda shaxsiy himoya vositalari qoʻllanishi lozim. Bunday hollarda shaxsiy himoya vositalarisiz kishilarning ishtiroki va ishlar amalga oshirilishi taqiqlanadi. 15. Ishchi va xizmatchilar shaxsiy himoya vositalari bilan korxona tomonidan taʼminlanadi. 16. Shaxsiy himoya vositalaridan foydalangan holda ishlovchilar, ularning qoʻllanishi, himoya xususiyatlari, amal qilish muddati toʻgʻrisida maʼlumotlarga ega boʻlishi hamda ulardan foydalanishga oʻrgatilishi lozim. 17. Xodimlarni maxsus kiyim, poyafzal va boshqa shaxsiy himoya vositalari bilan taʼminlash namunaviy meʼyorlarga mos ravishda amalga oshiriladi. 18. Ish vaqtida himoya kiyimi tugmalari mahkam qadalgan, yeng manjetlari bilaklargacha zich qamrab olgan boʻlishi kerak. 19. Ishchilarning sochlari bosh kiyim (beret, roʻmol va h. k.) bilan berkitilgan boʻlishi kerak. 20. Ehtiyot moslamalari (ehtiyot kamari va elektr kalishlar, rezina qoʻlqoplar va gilamchalar, himoya koʻzoynaklari va shlemlar, respiratorlar, shovqinga qarshi quloqchinlar) qoʻllashni talab qiladigan ishlarni bajarishda meʼyorlarda nazarda tutilganidan qatʼiy nazar ishlovchilarga ehtiyot chorasi sifatida berilishi kerak. 21. Korxona maʼmuriyati yoki ish beruvchi quyidagilarni taʼminlashi shart: a) belgilangan namunaviy meʼyorlar boʻyicha mazkur ishlab chiqarish uchun talab qilinadigan barcha shaxsiy himoya vositalarining zarur miqdori va nomenklaturasini; b) himoya vositalarini qoʻllash va toʻgʻri foydalanish ustidan doimiy nazoratni amalga oshirish; v) qoʻllanilayotgan himoya vositalarining samaradorligi va sozligini tekshirish; g) shaxsiy himoya vositalaridan xavfli va zaharli moddalar muhitida foydalanilganda ularni degazatsiya va dezinfeksiya qilish (bir marta qoʻllaniladigan himoya vositalari bundan mustasno). 22. Bino va inshootlar SHNQ 2.09.02-23 “Korxonalarning ishlab chiqarish hamda maʼmuriy-maishiy bino va inshootlari. Loyihalash talablari”ga mos kelishi lozim. 23. Maʼmuriyat bino va xonalarni texnik jihatdan soz holatda saqlashi, yongʻin xavfsizligini taʼminlashi, mazkur binolar va xonalarda ishlovchilar uchun normal sanitariya-gigiyena sharoitini va mehnat muhofazasini taʼminlashi kerak. 24. Barcha binolar va inshootlar ulardan foydalanish jarayonida doimiy texnik nazoratdan, alohida konstruksiya elementlari holati davriy ravishda umumiy va maqsadli koʻrikdan oʻtkazilishi kerak. 25. Bino va inshootlarning umumiy texnik koʻrigini oʻtkazish uchun korxona maʼmuriyati tomonidan maxsus komissiya tayinlanadi. 26. Yangi qurilish, rekonstruksiya qilish va taʼmirlash ishlari bilan bogʻliq ishlar QMQ talablariga muvofiq bajarilishi kerak. 27. Qish vaqtida bino tomini qordan, soyabonlarni hosil boʻlgan muzlardan uzluksiz tozalash kerak. Yiliga 2-marta (bahor va kuzda) tomning suvdan himoya qilish qismini, tarnovni, suv oqib tushadigan quvurlarni barg, shox-shabba, axlat va changdan tozalash kerak. 28. Bino va xonalarni taʼmirlash, tomlarni, fonarlarni tozalash va taʼmirlash, deraza oynalari va yoritish armaturalari uchun koʻrsatilgan ishlarning balandlikda qulay va xavfsiz bajarilishini taʼminlovchi maxsus mexanizmlar, qurilma va moslamalar nazarda tutilgan boʻlishi kerak. 29. Korxonalarning sanitariya-maishiy va boshqa yordamchi xonalari SHNQ 2.09.02-23 “Korxonalarning ishlab chiqarish hamda maʼmuriy-maishiy bino va inshootlari. Loyihalash talablari”ga mos boʻlishi kerak. 30. Sanitariya-maishiy va boshqa yordamchi xonalarga ehtiyoj hisoblari ishlab chiqarish jarayonlari va eng koʻp sonli ishlovchilar ishlaydigan smenaga muvofiq bajariladi. 31. Yechinish-kiyinish xonalari koʻcha, uy kiyimlari va maxsus kiyimlar va poyafzallarni saqlash uchun moslashgan boʻlishi kerak 32. Dush xonalari yechinish-kiyinish xonalari bilan yonma-yon joylashishi kerak. 33. Chekish joylarini alohida xonalarda yoki hojatxona bilan yonma-yon xonalar yoxud dam olish xonalari yonida joylashtirish tavsiya qilinadi. (ishlovchilar soni 100 nafardan kam boʻlgan) korxonalarda chekish uchun “Chekish joyi” deb yozib qoʻyilgan maxsus belgili joy ajratiladi va jihozlanadi. 34. Ishlab chiqarish, ombor xonalarida ovqatlanish qatʼiyan man qilinadi. 35. Suv bilan taʼminlash va oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimi SHNQ 2.04.01-22 “Binolarning ichki suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish” talabiga mos kelishi kerak. Korxonani ishlab chiqarish oqova suvlari, tashqi oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimiga yetib kelguncha zararli moddalardan tozalanishi kerak. Tozalangandan soʻng suvda zararli moddalarni tarkibi sanoat korxonalarini loyihalashtirish sanitar normalari oʻrnatgan, chegaralangan ruxsat etilgan konsentratsiyasidan oshib ketishi kerak emas. 36. Korxonalarni sanitariya-gigiyenik, texnologik va oʻt oʻchirish ehtiyojlarini qondirish uchun xoʻjalikda ishlatiladigan va ichimlik suvi bilan taʼminlash kerak. 37. Xoʻjalik uchun foydalaniladigan suvi taʼminoti tarmoqlarini ichimlik suv uzatiladigan tarmoqlar bilan birlashtirishga ruxsat berilmaydi. 38. Suv taʼminoti tarmoqlari va oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimidan foydalanishda tarmoq, inshoot, qurilma va uskunaning texnik holati nazorat qilinadi, tiqilgan axlatlar, avariya bartaraf qilinadi, joriy va kapital taʼmirlash amalga oshiriladi. 39. Tarmoqlardan texnik foydalanishni xavfsiz ish yuritishga oʻqitilgan va bilimlari tekshirishdan oʻtkazilgan maxsus xizmat, maxsus tayyorgarlikka ega boʻlgan ishchilar tomonidan amalga oshirilishi lozim. 40. Quduqlarda ish bajarilishida ishning mazmuni, joyi va sanasi, xavfsizlik talablari, brigada tarkibi va xavfsiz ish olib borishga masʼul shaxs naryad-ruxsatnomada rasmiylashtiriladi. 41. Quduqlarda, kameralarda, kollektorlarda va boshqa yerosti inshootlarida ish bajaruvchi brigada himoya vositalari, zarur asbob-anjomlar, inventarlar, moslamalar va birinchi tibbiy yordam aptechkasi bilan taʼminlangan boʻlishi kerak. 42. Ishlab chiqarish, omborxona, maishiy va maʼmuriy binolarda hamda xonalarda ishlovchilarga mavjud zararli omillar: yuqori (yoki past) harorat, havoning nisbiy namligi va tezligi yuqoriligi, chang bosganligi va gazlanganligi salbiy taʼsir qilishining oldini olish uchun — issiq suv, issiqlik taʼminoti, mahalliy havoni tortish-kiritish, umumalmashuvchi ventilyatsiyalar va sunʼiy sovuq havo hosil qilishni nazarda tutish kerak. 43. Ishlab chiqarish, omborxona, maishiy va maʼmuriy xonalarning ish zonalaridagi havo haroratining meʼyorlangan qiymati, nisbiy namligi, havo harakati tezligi sanitariya va gigiyena talablariga mos boʻlishi kerak. 44. Isitish tizimi, ventilyatsiya va sunʼiy havo yuborishni ishga tushirish, faqat mazkur tizimda ishga tushirish sinovlari oʻtkazilib, pasport roʻyxatida qayd qilingandan soʻng ruxsat beriladi. 45. Issiqlik taʼminoti tizimi, isitish, ventilyatsiya va sunʼiy havo yuborish mexanizmlarining texnik holati va ulardan foydalanishni nazorat qilish, oʻz vaqtida sifatli remont qilish masʼuliyati bosh mexanikka (energetikka), shtatlar jadvalida bunday lavozim boʻlmasa, korxona rahbarining buyrugʻi bilan tayinlangan shaxsga yuklatiladi. 46. Barcha isitish-ventilyatsiya qurilmalari va temir quvurlarda ogohlantiruvchi ranglar va xavfsizlik belgilar va yozuvlari boʻlishi kerak. 47. Korxona maydonida, ishlab chiqarish va yordamchi binolar va xonalarda tabiiy va sunʼiy yoritishlar SHNQ 2.01.05-24 “Tabiiy va sunʼiy yoritish” talablariga muvofiq boʻlishi kerak. 48. Barcha ishlab chiqarish va yordamchi xonalarda tabiiy yoritishdan imkon boricha samarali foydalanish kerak. 49. Zarur boʻlganda binolarni yoritish tuynuklarida ish joylarida quyosh nurlarining koʻzga tushish taʼsirini yoʻqotishda (quyoshdan himoya soyaboni, parda, darparda va hokazo) moslamalar oʻrnatishni nazarda tutish kerak. 50. Yoritgichlarni oʻrnatish, kuygan lampalarni almashtirish va yoritish tarmogʻida taʼmirlash ishlarini amalga oshirish faqat elektr texnik xodimlar tomonidan elektr manbaidan uzib qoʻyilgan holda amalga oshirilishi kerak. 51. Qora va rangli metall parchalari va rezgi-chiqitlarini tayyorlash, qayta ishlash uchun texnikaviy qurilmalar (texnologik uskuna, agregatlar, mashina va mexanizmlar, texnikaviy tizimlar va komplekslar, priborlar, apparatlar va boshqalar) mazkur Qoidalar talablariga mos boʻlishi kerak. 52. Metallarni erituvchi texnikaviy qurilmalardan foydalanish oʻrnatilgan tartibda ishlab chiqilgan va tasdiqlangan hamda poʻlat va metall eritish, quyish ishlab chiqarishlarida sanoat xavfsizligi talablarini hisobga oluvchi texnologik yoʻriqnomalarga muvofiq amalga oshirilishi kerak. 53. Tayyorlangan ikkilamchi qora va rangli metal parcha va qoldiqlari maxsus ajratilgan joylarda taxlanishi kerak. 54. Saralash metal parcha va qoldiqlari toʻpi, uyumi va taxlamining eng yuqori qismidan boshlanishi kerak. Metal parcha va qoldiqlarni uyumi va taxlamining osti qismidan biror metal boʻlaklarini olish mumkin emas. 55. Doimiy ravishda yuklash-tushirish ishlari olib boriladigan joy vagon yoki avtomashina yuk ortiluvchi qismi balandligiga teng boʻlgan maxsus maydoncha yoki estakada bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 56. Har bir metal qoldiqlari partiyasi, tegishli meʼyoriy hujjat talablariga javob berishini tasdiqlovchi pasport bilan taʼminlangan boʻlishi kerak. 57. Metal parcha va qoldiqlarini briketlash (paketlash) jarayonida ularga nometal qoʻshilmalar, shuningdek, ichida yogʻ, suv yoki muz boʻlgan yopiq buyumlar (idishlar, quvurlar va boshqalar) qoʻshilmasligi kerak. 58. Korxonada rangli metal parchalari va rezgi-chiqitlari portlash xavfsizligi nazorati boʻyicha xizmat tuziladi va nazorat uchun masʼul shaxs tayinlanadi. 59. Korxonadagi rangli va qora metal parchalari va rezgi-chiqitlarini portlash xavfsizligi nazoratidan maxsus tayyorgarlikdan oʻtib, attestatsiyadan oʻtgan va guvohnomaga ega boʻlgan shaxs tomonidan oʻtkazilishi kerak. 60. Qayta ishlash yoki joʻnatish uchun korxonaga kelgan har-bir metal qoldiqlari partiyasi portlash xavfsizligi tekshiruvidan oʻtkazilishi va shu toʻgʻrisidagi hujjatga ega boʻlishi kerak. 61. Konverter (metall eritish moslamasi) uchun tayyorlangan qora metal rezgi-chiqitlari portlash xavfsizligi hujjatida “Konverterda foydalanish uchun” degan yozuv boʻlishi kerak. 62. Metal rezgi-chiqitlari: artilleriya va oʻq otuv qurollari gilzalari otilmagan kapsula va portlovchi modda qoldiqlaridan tozalangan boʻlishi; harbiy samolyot va raketa rezgi-chiqitlari portlovchi modda, moy va suyuqliklardan tozalangan boʻlishi; artilleriya va oʻq otuv qurollari stvollari qayta ishlatish uchun yaroqsiz holatga keltirilgan (deformatsiyalangan yoki uzunasiga kanal oʻyib teshilgan) boʻlishi; xar-xil idishlar, yopiq predmetlar va ballonlar, uning ichki yuzasini koʻrish mumkin boʻlgan holatda boʻgʻzi ochilgan va ichi toza, yogʻ, suyuqliklar, qish vaqtida muz parchalaridan holi boʻlishi; kislota yoki boshqa xavfli moddalar saqlangan idishlar zararsizlantirilgan boʻlishi; portlatish yoʻli bilan maydalangan metal chiqit va qoldiqlari portlash nazoratidan oʻtkazilishi kerak. 63. Keltirilgan metal rezgi-chiqitlari partiyasida portlash xavfi boʻlgan predmetlar topilgan taqdirda mehnat muhofazasi talablarini inobatga olgan oʻrnatilgan tartibda ishlab chiqilgan va tasdiqlangan yoʻriqnomalarga asosan choralar koʻriladi. 64. Harbiy samolyot va raketa rezgi-chiqitlarini boʻlaklarga ajratish, shuningdek, portlash xavfi boʻlgan predmetlarni zararsizlantirishni bajarish oʻta xavfli ishlar hisoblanib, alohida maxsus ajratilgan joyda bajarilishi kerak. 65. Ikkilamchi metallarning xar bir partiyasi qabul qilishdan oldin radioaktiv tekshiruvdan oʻtkaziladi. Ishlab chiqarishda radioaktiv moddalar qoʻllaniladigan korxonalardan topshirilgan ikkilamchi metallarning xar bir partiyasi dezaktivatsiya qilinganlik guvohnomasiga ega boʻlishi kerak. 66. Tarkibida simob boʻlgan rezgi-chiqitlarda radioaktiv va brizantlik xossalari boʻlgan moddalarning boʻlishi mumkin emas. 67. Magniy, titan va ularning qirindilari saqlanuvchi joylarda payvandlash va boshqa uchqun ajralib chiquvchi ishlarni bajarish taqiqlanadi. 68. Tarkibida zararli unsurlar boʻlgan metal qoldiqlarini zararsizlantirish, qayta ishlash va yoʻqotish oʻrnatilgan tartibda ishlab chiqilgan va tasdiqlangan, mehnat muhofazasi talablarini inobatga olgan tartibda olib boriladi. 69. Metal qoldiqlarini gaz yordamida kesish ishlari oʻrnatilgan tartibda ishlab chiqilgan va tasdiqlangan, mehnat muhofazasi talablarini inobatga olgan yoʻriqnomalarga asosan olib boriladi. 70. Metal qoldiqlarini gaz yordamida kesish ishlari olib boriladigan maydonchalar yuk koʻtarish moslamalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak 71. Bir birining ustida turgan metal qoldiqlarini shu holatda kesish ishlari olib borish taqiqlanadi. Kesish ishlari ish maydonchasi tekis yerida olib borilishi kerak. 72. Idish va buyumlarni kesishda ularning qopqoq va quvurlari, yopiq yuzalari ochilgan boʻlishi kerak. 73. Gidravlik qaychi konstruksiyasi gidrotarmoqda bosim pasayganda qaychi oʻz ogʻirligi bilan pastga harakatlanib ketishini istisno qilishi kerak. 74. Gidravlik qaychi operatori ish joyi, boshqaruv pultida metallarning qirqish mumkin boʻlgan eng katta oʻlchamlari jadvali boʻlishi kerak. 75. Qirqish vaqtida metal boʻlaklari tayanchga mahkam siqilgan boʻlishi kerak. Qoladigan (oxirgi) boʻlak uzunligi 500 mm dan kam boʻlmasligi kerak. 76. Gidravlik qaychi operatori ish joyi poli qattiq materialdan, dielektrik qoplama yopilgan va ozoda boʻlishi kerak. Qirqilgan metallarni yigʻishtirib olish qaychi toʻxtagan vaqtda amalga oshiriladi. 77. Ichi boʻsh metal qoldiqlari ichi (quvur, silindr va hokazo)da begona jism va moddalar boʻlmasligi kerak. Gidravlik qaychida pulemyot, miltiq va toʻplarning quvurlarini, alligator qaychilarda parchinlangan va murvatlar bilan mahkamlangan metal qoldiqlarini qirqishga yoʻl qoʻyilmaydi. 78. Alligator qaychilarning qoʻshuvchi boshqaruv pulti operator-qirquvchi ish joyida joylashgan boʻlib, tasodifan qoʻshilishdan himoyalangan boʻlishi kerak. Qoʻshish pedali himoya toʻsigʻi bilan oʻralgan boʻlib, qaychining tasodifan qoʻshilishini oldini olishi kerak. 79. Metalni qirqish uchun qaychining yon tomonidan yoki tayanchga qarama-qarshi tomondan uzatish taqiqlanadi. 80. Sinf va turlarga ajratilgan metal qoldiqlari paketlovchi press yordamida presslanadi. 81. Press joylashgan binoning yuk koʻtarish moslamalari keluvchi tomon devori metal qoplamalar bilan himoyalanadi. 82. Pressning ish maydonchasi, presslovchi-kamera va yuk ortiluvchi moslamalar atrofi qovurgʻali metal qoplamalar bilan qoplanadi. 83. Metal qirindilari briketlash briketlovchi-presslar yordamida amalga oshiriladi. 84. Briketlovchi-presslar metal qirindilarini boshqa qoʻshilmalardan tozalovchi va tiqilib qolgan qadoqlangan briketlarni chiqarib oluvchi mexanizatsiyalashgan moslamalar bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 85. Briketlovchi-presslar konstruksiyasi pressning oʻz-oʻzidan ishlab ketishi xavfidan himoya qiluvchi blokirovka majmuasi bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 86. Choʻyan parchalari, rezgi-chiqitlarini maydalash maxsus texnik qurilmalarda bajariladi. 87. Choʻyan parchalari, rezgi-chiqitlarini maydalash, qayta ishlash oʻrnatilgan tartibda ishlab chiqilgan va tasdiqlangan, mehnat muhofazasi talablarini inobatga olgan tartibda olib borilishi zarur. 88. Metall qirindilarini saralash, maydalash va moylardan tozalashda maxsus texnik moslamalar yigʻindisidan foydalaniladi. Bunday yigʻindi — moslamalarni metal qirindilari solinadigan bunkerlari oldida qirindilarni yuklashdan oldin koʻrikdan oʻtkazish uchun maydoncha boʻlishi kerak. 89. Yigʻindi — moslamalar bunkerlari, tegirmonlari va saralash barabanlariga metal qirindilari yetkazib berish, maydalangan qirindilarni chiqarib tashlash va boshqa jarayonlar mexanizmlar yordamida amalga oshirilishi kerak. 90. Metall qirindilarini maydalovchi agregatlar tuzilmalarida maydalanmagan jismlar va metal boʻlaklarini ushlab qoluvchi moslamalar boʻlishi koʻzda tutilishi kerak. 91. Saralash barabanlari, konveyer va metal qirindilarini maydalovchi agregatlar ishlayotgan vaqtda ulardagi metal boʻlaklarini qoʻlda olish, metal qirindilari solinadigan bunkerlar ogʻziga tiqilib qolgan qirindilarni qoʻlda tushirib yuborish taqiqlanadi. 92. Metal qirindilarini moylardan tozalovchi maxsus texnik moslamalarga qirindilar yetkazib berish, ularni yuklash va moydan tozalangandan soʻng yigʻishtirish mexanizmlar yordamida amalga oshirilishi kerak. 93. Sentrifugalar, ularning gabariti va qanday ish bajarishidan qatʼiy nazar, ularni ochiq, qopqoq va xavfsizlik qoplamasisiz ishlashini oldini olish uchun blokirovka qiluvchi moslama bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 94. Sentrifugalar, ularni qirindilar ortishga tayyorlagandan soʻng “ortishga tayyor” degan yozuv koʻrinadigan, bevosita ish vaqtida “avtomat” degan yozuv koʻrinadigan signal beruvchi moslama bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 95. Yuvib-qurituvchi moslamalar germetik boʻlishi va tortuvchi ventilyatsiya bilan jihozlanishi kerak. 96. Yuvuvchi suvli (ishqorli) suyuqliklar xodimlar va ularning oqova suvlarni chiqarib yuborish quvuriga tushish xavfsizligini taʼminlovchi yopiq quvurli majmualar bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 97. Ishlatilgan ishqorli suyuqliklar maxsus texnik moslamalarda zararsizlantirilishi kerak. 98. Portlovchi moddalarni korxonalarda saqlash, tashish va portlatish ishlarini olib borish, maxsus bronlangan oʻralardan foydalanish muayyan tartibda ishlab chiqilgan va tasdiqlangan yoʻriqnomalarga asosan ushbu qoidalar va portlatish ishlarini olib borishning qoidalari talablarini eʼtiborga olgan holda olib boriladi. 99. Metall qoldiqlarini portlatish yoʻli bilan maydalash Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasi tomonidan foydalanishga qabul qilingan maxsus binolarda, bronlangan oʻralarda olib boriladi. 100. Qora metal parchalaridan rangli metal parchalarini ajratib olish oʻrnatilgan tartibda ishlab chiqilgan va tasdiqlangan, mehnatni muhofaza qilish talablarini inobatga olgan yoʻriqnomalarga asosan olib boriladi. 101. Qora metal parcha va rezgi-chiqitlaridan rangli metal parchalarini ajratib olishni transport vositalari ustida bajarish taqiqlanadi. 102. Shlaklarni qayta ishlash muayyan tartibda ishlab chiqilgan va tasdiqlangan yoʻriqnomalarga asosan va ushbu Qoidalar va boshqa meʼyoriy hujjatlar talablarini eʼtiborga olgan holda olib boriladi. 103. Shlaklarni qayta ishlash maxsus ishlab chiqilgan ishni tashkillashtirish loyihasi boʻyicha bajariladi. 104. Sanoat qoldiqlaridan separator yordamida rangli va qora metal parchalari, rezgi-chiqitlarini ajratib olish oʻrnatilgan tartibda ishlab chiqilgan va tasdiqlangan, texnik moslama va jihozlarni ishlab chiqaruvchining texnik talablari va mehnat muhofazasi talablari inobatga olingan yoʻriqnomalarga asosan olib boriladi. 105. Separatsiya moslamalari metal parchalari tushib ketishini istisno etuvchi panjara hamda ishlovchilarni xavfdan himoya qiluvchi blokirovka moslamalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 106. Tayyor mahsulotni olish moslama toʻxtatilgan holda mexanizmlar yordamida bajarilishi kerak. 107. Texnik moslamani ichki qismlarini koʻzdan kechirish, uni tozalash, qayta ishlanayotgan materiallarni konveyer, bunker ichida va boshqa joylarda yigʻilib va osilib qolishini hamda boshqa nosozliklarni bartaraf etish texnik talablar va mehnat muhofazasi talablari inobatga olingan yoʻriqnomalarga asosan olib boriladi. 108. Xar-xil idishlar va yopiq predmetlar uning ichki yuzasini (ballonlar boʻgʻzi ochilgan) koʻrish mumkin boʻlgan holatda va ichi toza, yogʻ, suyuqliklar, qish vaqtida muz parchalaridan tozalangan boʻlishi kerak. 109. Shixta materiallari usti yopiq binolarda saqlanishi kerak. 110. Oʻzida namlik saqlagan predmetlarni portlash tufayli ularni eritish uchun eritish moslamalarga yuklashdan oldin quritilishi lozim. 111. Bir yoki ikki tomonidan yopiq predmetlarni portlash tufayli ularni eritish uchun eritish moslamalariga yuklash mumkin emas. 112. Rangli va qora metal parchalari, rezgi-chiqitlari saqlanadigan bunkerlar ostki qismida yengillatish uchun maxsus teshiklar boʻlishi kerak. 113. Elektr induktiv eritish moslamalariga zanglagan rangli va qora metal parchalari, rezgi-chiqitlarini yuklash mumkin emas. 114. Radioaktivlik ehtimoli boʻlgan rangli va qora metal parchalari, rezgi-chiqitlarini eritish moslamalariga yuklash mumkin emas. 115. Metallarni qayta eritish jarayonidagi asosiy xavfli omillar qatoriga erigan metall, bugʻ va chang, shovqin, issiqlik va zararli bugʻlanish kiradi. 116.Alyumin parchalari, rezgi-chiqitlarini qayta ishlash oʻrnatilgan tartibda ishlab chiqilgan va tasdiqlangan, ishlab chiqarishda umumiy xavfsizlik qoidalari va metal eritish, quyish sohalari mehnat muhofazasi talablarini inobatga olgan yoʻriqnomalarga asosan amalga oshirilishi lozim. 117. Ishchi zonasi havosidagi zaharli gazlarning chegaraviy yoʻl qoʻyiladigan konsentratsiyasi: alyumin oksidlari 1 mg / m3; choʻyan oksidlari 6 mg/m3; uglerod oksidi 20 mg/m3 boʻlishi kerak. 118. Aluminiy qotishmalari ishlab chiqarishda ajralib chiquvchi aerozol va metallar changi koʻzning shilliq pardasiga, yuqori nafas yoʻllariga va teri qoplamiga taʼsir qiladi. 119. Ishlab chiqarish binolari umumiy almashtiriladigan va mahalliy shamollatish uskunalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 120. Xodimlar maxsus kiyim-bosh va shaxsiy himoya vositalari bilan sohaviy meʼyorlarga mos ravishda taʼminlanishi kerak. 121. Mis parchalari, rezgi-chiqitlarini qayta ishlash oʻrnatilgan tartibda ishlab chiqilgan va tasdiqlangan, ishlab chiqarishda umumiy xavfsizlik qoidalari va metal eritish, quyish sohalarida mehnat muhofazasi talablarini inobatga olgan yoʻriqnomalarga asosan amalga oshirilishi lozim. 122. Mis qotishmalari ishlab chiqarishda ajralib chiquvchi aerozol va metallar changi koʻzning shilliq pardasiga, yuqori nafas yoʻllariga va teri qoplamiga taʼsir qiladi. 123. Ishlab chiqarish binolari umumiy almashtiriladigan va mahalliy shamollatish uskunalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 124. Qoʻrgʻoshin parchalari, rezgi-chiqitlarini qayta ishlash oʻrnatilgan tartibda ishlab chiqilgan va tasdiqlangan, ishlab chiqarishda umumiy xavfsizlik qoidalari va metal eritish, quyish sohalari mehnat muhofazasi talablarini inobatga olgan yoʻriqnomalarga asosan amalga oshirilishi lozim. 125. Ishlab chiqarish binolari umumiy almashtiriladigan va mahalliy shamollatish uskunalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 126. Qoʻrgʻoshin qotishmalari ishlab chiqarishda turli kislotalar aerozollari, qoʻrgʻoshin changi va boshqa havoda tarqaluvchi, ajralib chiquvchi metallar changi koʻzning shilliq pardasiga, yuqori nafas yoʻllariga va teri qoplamiga taʼsir qiladi. 127. Qoʻrgʻoshin oksidi organizmda moddalar almashuvi jarayonini va asab tizimi buzilishiga, kamqonlik, hujayralarning energetik balansi buzilishiga olib keladi. 128. Rux parchalari, rezgi-chiqitlarini qayta ishlash oʻrnatilgan tartibda ishlab chiqilgan va tasdiqlangan, ishlab chiqarishda umumiy xavfsizlik qoidalari va metal eritish, quyish sohalari mehnat muhofazasi talablarini inobatga olgan yoʻriqnomalarga asosan amalga oshirilishi lozim. 129. Rux parchalari, rezgi-chiqitlarini qayta ishlab chiqarishda ajralib chiquvchi uning chang va oksidlari yuqori nafas yoʻllari kasalliklari va oshqozon-ichak kasalliklarini keltirib chiqaradi. 130. Ishlab chiqarish binolari umumiy almashtiriladigan va mahalliy shamollatish uskunalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 131. Nikel parchalari, rezgi-chiqitlarini qayta ishlash oʻrnatilgan tartibda ishlab chiqilgan va tasdiqlangan, ishlab chiqarishda umumiy xavfsizlik qoidalari va metal eritish, quyish sohalari mehnat muhofazasi talablarini inobatga olgan yoʻriqnomalarga asosan amalga oshirilishi lozim. 132. Nikel parchalari, rezgi-chiqitlarini qayta ishlab chiqarishda ajralib chiquvchi chang zaharli taʼsir koʻrsatib, markaziy asab sistemasi faoliyati buzilishiga, qon bosimining pasayishiga va allergik kasalliklar kelib chiqishiga sabab boʻladi. Nikel parchalari, rezgi-chiqitlarini qayta ishlab chiqarishda ajralib chiquvchi tuzlari va oksidlari yuqori nafas yoʻllari (bronxial, oʻpka va oshqozon raki) va oshqozon-ichak kasalliklarini keltirib chiqaradi. Tuzlari zaharlovchi taʼsir koʻrsatib, “nikel ekzemasi”, “nikel qichimasi” kasalliklarini kelib chiqishiga sabab boʻladi. 133. Ishlab chiqarish binolari umumiy almashtiriladigan va mahalliy shamollatish uskunalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 134. Kadmiy parchalari, rezgi-chiqitlarini qayta ishlash oʻrnatilgan tartibda ishlab chiqilgan va tasdiqlangan, ishlab chiqarishda umumiy xavfsizlik qoidalari va metal eritish, quyish sohalari mehnat muhofazasi talablarini inobatga olgan yoʻriqnomalarga asosan amalga oshirilishi lozim. 135. Kadmiy parchalari, rezgi-chiqitlarini qayta ishlab chiqarishda ajralib chiquvchi chang va kadmiy oksidlari organizmda markaziy asab tizimi, ichki organlar faoliyati va fosfor-kalsiy almashuvi jarayoni buzilishiga, oshqozon-ichak kasalliklarini keltirib chiqaradi. 136. Ishlab chiqarish binolari umumiy almashtiriladigan va mahalliy shamollatish uskunalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 137. Magniy parchalari, rezgi-chiqitlarini qayta ishlash oʻrnatilgan tartibda ishlab chiqilgan va tasdiqlangan, ishlab chiqarishda umumiy xavfsizlik qoidalari va metal eritish, quyish sohalarida mehnat muhofazasi talablarini inobatga olgan yoʻriqnomalarga asosan amalga oshirilishi lozim. 138. Magniy yuqori yonuvchan, shuning uchun uni saqlash va qayta ishlashda maxsus yoʻriqnomalarga asosan ish joylari yonuvchan changlarni tarqalishini kamaytirish uchun nam latta bilan tez-tez artib turiladi. 139. Magniy parchalari, rezgi-chiqitlarini qayta ishlab chiqarishda ajralib chiquvchi chang va oksidlari teri yuzasi shamollash-yiringlash kasalliklarini keltirib chiqaradi. 140. Mansabdor shaxslar va xodimlar mehnatni muhofaza qilish qoidalariga rioya qilmaganliklari uchun qonunchilik hujjatlariga muvofiq belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladilar. 141. Ishlab chiqarish bilan bogʻliq holda xodimlarni salomatligiga yetkazilgan zararlar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda qoplanadi. Ushbu Ikkilamchi xom ashyo tayyorlash omborxonalari, baza va punktlari xodimlari uchun mehnat muhofazasi qoidalari “Toshkent rangli metall parchalari va rezgi-chiqitlarini tayyorlash va qayta ishlash zavodi” OAJ, Oʻzbekiston kasaba uyushmalari Federatsiyasi kengashi, “Sanoatkontexnazorat” DI bilan kelishilgan.