Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki obligatsiyalarining chiqarilishi va muomalada boʻlishi tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida
(resolution, 2026-01-26)

Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”gi, “Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida”gi qonunlari hamda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 13-sentabrdagi PQ-3272-son “Pul-kredit siyosatini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvi qaror qiladi: 1. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki obligatsiyalarining chiqarilishi va muomalada boʻlishi tartibi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi. Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki (bundan buyon matnda Markaziy bank deb yuritiladi) tomonidan bank tizimi likvidligini tartibga solish hamda pul-kredit siyosati foiz instrumentlari samaradorligini oshirish maqsadida Markaziy bank obligatsiyalarini muomalaga chiqarish, joylashtirish va soʻndirish tartibini belgilaydi. 1. Mazkur Nizomda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi: Markaziy bank obligatsiyalari (bundan buyon matnda obligatsiyalar deb yuritiladi) — obligatsiya egasiga belgilangan tartibda daromad olish huquqini beruvchi Markaziy bank tomonidan elektron shaklda chiqariladigan emissiyaviy qimmatli qogʻozlar; kupon davri — obligatsiya egasiga foizli daromad toʻlab beriladigan Markaziy bank tomonidan belgilangan davr; valyuta birjasi — chet el valyutasi, davlat qimmatli qogʻozlari, moliyaviy hosila instrumentlari (derivativlar) oldi-sotdisi hamda ular bilan bogʻliq boshqa birja bitimlari boʻyicha birja savdolarini, shuningdek banklararo pul bozorini hamda Markaziy bankning tijorat banklari, shu jumladan, mikromoliya banklari (bundan buyon matnda banklar deb yuritiladi) bilan amalga oshiriladigan kredit va depozit auksionlarini tashkil etuvchi yuridik shaxs; savdo tizimi — obligatsiyalar boʻyicha elektron savdolar tashkillashtirilishini taʼminlovchi valyuta birjasining avtomatlashtirilgan elektron tizimi; Milliy kliring markazi — obligatsiyalar boʻyicha kliring, markazlashgan kliringni amalga oshiruvchi va markaziy kontragent sifatida faoliyat yurituvchi tashkilot; Qimmatli qogʻozlar markaziy depozitariysi (bundan buyon matnda Markaziy depozitariy deb yuritiladi) — depo hisobvaraqlari boʻyicha qimmatli qogʻozlarni saqlashning, bunday qimmatli qogʻozlarga boʻlgan huquqlarni hisobga olishning va qimmatli qogʻozlar harakatining yagona tizimini taʼminlovchi tashkilot; Bosh bitim — Markaziy bank bilan banklar, shuningdek banklar bilan valyuta birjasi, Markaziy depozitariy va Milliy kliring markazi oʻrtasida tuziladigan, obligatsiyalar boʻyicha amalga oshiriladigan operatsiyalarning umumiy shartlari va tartibini belgilovchi oʻzaro harakat; diler — Bosh bitim asosida obligatsiyalar bilan bogʻliq operatsiyalarni amalga oshiruvchi banklar; auksion savdolari — obligatsiyalarni joylashtirish boʻyicha Markaziy bank tomonidan banklar oʻrtasida amalga oshiriladigan kimoshdi savdolari; raqobatli buyurtma — auksion savdolarida ishtirok etish uchun banklar tomonidan narxi koʻrsatilgan holda taqdim etiladigan buyurtma; raqobatsiz buyurtma — auksion savdolarida ishtirok etish uchun banklar tomonidan narxi koʻrsatilmagan holda taqdim etiladigan buyurtma; chegirish narxi — auksion savdolari natijalariga koʻra banklarning qondiriladigan raqobatli buyurtmalarida taklif etilgan minimal narx; REPO bitimi — bitim shartlari bilan belgilangan muddat va bahoda obligatsiyalarni qayta sotib olish (sotish) (REPO bitimining ikkinchi qismi) sharti bilan sotish (sotib olish) (REPO bitimining birinchi qismi) boʻyicha ikki tomonlama bitim. 2. Obligatsiyalar Markaziy bank tomonidan muomalaga chiqariladi, joylashtiriladi va soʻndiriladi, shuningdek ularning likvidligi Markaziy bank tasarrufidagi barcha aktivlar bilan taʼminlanadi. 3. Obligatsiyalar kreditlar uchun garov taʼminoti va dilerlar oʻrtasida tuziladigan REPO bitimlarida oldi-sotdi obyekti boʻlib xizmat qilishi mumkin. 4. Obligatsiyalar Oʻzbekiston Respublikasi milliy valyutasida nominal qiymati koʻrsatilgan holda qatʼiy belgilangan kupon stavkasi bilan yoki diskont obligatsiyalar shaklida chiqariladi. Bunda, diskont obligatsiyaning nominal qiymati hamda xarid qiymati oʻrtasidagi farq diler uchun daromad boʻlib hisoblanadi. 5. Obligatsiyalarning chiqarilishi alohida emissiya tarzida amalga oshiriladi. Har bir chiqarilgan emissiyaga identifikatsion raqam beriladi va Global sertifikat bilan rasmiylashtiriladi. Global sertifikat ikkita asl nusxada rasmiylashtiriladi, bir nusxasi Markaziy bankda, ikkinchi nusxasi Markaziy depozitariyda saqlanadi. Global sertifikat rasmiylashtirilgandan soʻng Markaziy bank Markaziy depozitariyga obligatsiyalarni joylashtirish uchun moʻljallangan emissiyaviy depo hisobvaragʻiga muomalaga chiqarilayotgan obligatsiyalarning toʻliq hajmini joylashtirish boʻyicha topshiriq beradi. 6. Identifikatsion raqam oʻn belgili razryaddan (X1X2X3X4X5X6X7X8X9X10) iborat. Birinchi razryad (X1) — “2” raqami qimmatli qogʻozning turini koʻrsatadi. Ikkinchi razryad (X2) — qimmatli qogʻozning muomala davrini koʻrsatadi: “1” — uch oy muddatgaga muomalada boʻlgan obligatsiyalar uchun; “2” — olti oy muddatgacha muomalada boʻlgan obligatsiyalar uchun; “3” — toʻqqiz oy muddatgacha muomalada boʻlgan obligatsiyalar uchun; “4” — oʻn ikki oy muddatgacha muomalada boʻlgan obligatsiyalar uchun. Uchinchi, toʻrtinchi va beshinchi razryadlar (X3X4X5) mazkur chiqarishning tartib raqamini koʻrsatadi. Oltinchi, yettinchi va sakkizinchi razryadlar (X6X7X8) — “CBU” (Central Bank of Uzbekistan) harflari emitentni anglatadi. Toʻqqizinchi razryad (X9) — “S” harfi ushbu obligatsiya davlat qimmatli qogʻozi ekanligini bildiradi. Oʻninchi razryad (X10) — “S” harflari qimmatli qogʻoz milliy valyutada chiqarilganligini bildiradi. 7. Global sertifikat Markaziy bank tomonidan ishlab chiqilib, unda emissiyaga tegishli asosiy parametrlar belgilanadi. 8. Obligatsiyalar boʻyicha barcha operatsiyalar valyuta birjasi tomonidan ishlab chiqilgan birja savdolarini oʻtkazish qoidalariga muvofiq savdo tizimi orqali amalga oshiriladi, bundan mazkur Nizomning 101-bandida belgilangan operatsiya mustasno. 9. Obligatsiyalarning muomalada boʻlish davri auksion savdolari oʻtkazilgan kundan boshlanib obligatsiyalarning soʻndirilish kunidan avvalgi kunda tugaydi. 10. Markaziy bank tomonidan chiqarilgan obligatsiyalarni banklar oʻrtasida joylashtirish valyuta birjasining savdo tizimida oʻtkaziladigan auksion savdolari orqali amalga oshiriladi. Auksion savdolari ishtirokchilar soni ikki va undan ortiq boʻlgan hollarda oʻtkaziladi. 101. Markaziy bank obligatsiyalarni ikkilamchi savdolarda oldi-sotdi qilish uchun oʻzining emissiyaviy depo hisobvaragʻidan depo hisobvaragʻiga oʻtkazish orqali joylashtiradi. 11. Auksion savdolari Markaziy bank tomonidan joylashtiriladigan obligatsiyalarning maksimal miqdori oʻrnatilgan holda amalga oshiriladi. Auksion savdolarida obligatsiyalar boʻyicha maksimal foiz stavkasi ham oʻrnatilishi mumkin. 13. Obligatsiyalarni joylashtirish boʻyicha auksion savdolari shartlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar auksion savdosi oʻtkaziladigan kundan kamida 1 ish kuni oldin Markaziy bankning rasmiy veb-saytida eʼlon qilinadi, bundan banklardagi kutilmagan likvidlik tebranishlarini barqarorlashtirish maqsadida oʻtkaziladigan auksion savdolari mustasno. 14. Valyuta birjasi Markaziy bankning eʼloni asosida oʻtkaziladigan auksion savdosi haqidagi maʼlumotni oʻzining rasmiy veb-saytida eʼlon qiladi. 15. Markaziy bank tomonidan obligatsiyalar hisobini yuritish va bitimlarni roʻyxatga olish uchun har bir dilerga alohida roʻyxatga olish kodi beriladi. 16. Dilerni roʻyxatga olish kodi uch guruhga boʻlingan oʻn belgili razryaddan (X0X1X2X3X4X5X6X7X8X9) iborat. Birinchi guruh (X0) — “2” bozor kodini anglatadi — Markaziy bank obligatsiyalari. Ikkinchi guruh (X1X2X3X4) dilerning Markaziy bank bilan tuzgan Bosh bitim asosida berilgan tartib raqamini anglatadi. Uchinchi guruh (X5X6X7X8X9) doimo 00000 ga teng. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankiga 2000100000 roʻyxatga olish kodi beriladi. 17. Dilerlar auksion savdolari oʻtkaziladigan kuni obligatsiyalarni sotib olish uchun savdo tizimiga elektron shaklda raqobatli va raqobatsiz buyurtmalar kiritadi. 18. Markaziy bank auksion savdolari boʻyicha banklar tomonidan sotib olinadigan obligatsiyalar soniga va har bir bankdan auksion savdolariga qabul qilinadigan buyurtmalar soniga limitlar oʻrnatishi mumkin. 19. Raqobatli buyurtmalarda sotib olinishi rejalashtirilgan obligatsiyalarning narxi va soni koʻrsatiladi. Raqobatsiz buyurtmalarda sotib olinishi rejalashtirilgan obligatsiyalarning umumiy soni koʻrsatiladi. 20. Raqobatsiz buyurtmalar auksion savdolari natijalari boʻyicha aniqlangan oʻrtacha tortilgan narxda qondiriladi. Oʻrtacha tortilgan narx auksion savdolari yakunlari boʻyicha toʻliq yoki qisman qondirilgan raqobatli buyurtmalar narxi hamda sotib olingan obligatsiyalar miqdorlaridan kelib chiqqan holda aniqlanadi. 21. Auksion savdolari ikki xil usulda oʻtkaziladi: “amerikacha” usul — raqobatli buyurtmalar ularda taklif etilgan narxlar boʻyicha qondiriladi; “gollandcha” usul — raqobatli buyurtmalar chegirish narxi boʻyicha qondiriladi. 22. Savdo tizimi banklar tomonidan kelib tushgan buyurtmalar boʻyicha roʻyxat shakllantiradi, ushbu roʻyxat valyuta birjasi tomonidan Markaziy bankka taqdim etiladi. 23. Markaziy bank chiqarilgan obligatsiyalarning hajmi doirasida banklarning buyurtmalarida koʻrsatilgan narxlardan kelib chiqqan holda auksion savdolari boʻyicha chegirish narxini belgilaydi. 24. Auksion savdolari natijalarida belgilangan chegirish narxidan past narxdagi buyurtmalar qondirilmaydi. 25. Markaziy bank auksion savdolari natijalari boʻyicha banklarning avval raqobatsiz buyurtmalarini toʻliq, shuningdek taklif etilgan narxi chegirish narxidan past boʻlmagan raqobatli buyurtmalarni qondirish boʻyicha valyuta birjasiga topshiriq beradi. Raqobatli buyurtmalar ularda taklif qilingan maksimal narxlardan chegirish narxigacha boʻlgan tartibda qondiriladi. 26. Auksion savdolari natijalariga koʻra qondirilishi lozim boʻlgan buyurtmalarning jami miqdori Markaziy bank tomonidan chiqariladigan obligatsiyalarning umumiy hajmidan oshgan hollarda, taklif etilgan narxi chegirish narxiga teng boʻlgan raqobatli buyurtmalar savdo tizimiga kiritilgan vaqtiga qarab qondiriladi. Bunda avval kiritilgan buyurtmalar keyin kiritilgan buyurtmalardan oldin qondiriladi. 27. Auksion savdolari natijalari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar Markaziy bank va valyuta birjasi rasmiy veb-saytlarida eʼlon qilinadi. 28. Obligatsiyalarning ikkilamchi bozorida auksion savdolari natijalariga koʻra xarid qilingan va mazkur Nizomning 101-bandida belgilangan qoidaga muvofiq joylashtirilgan obligatsiyalar boʻyicha dilerlar oʻrtasida oldi-sotdi operatsiyalari amalga oshiriladi. 29. Markaziy bank ikkilamchi bozorda diler sifatida obligatsiyalar bilan oldi-sotdi operatsiyalarida ishtirok etishi mumkin. 30. Ikkilamchi bozorda obligatsiyalar boʻyicha operatsiyalar birja savdolarini oʻtkazish qoidalariga muvofiq markaziy kontragent ishtirokida yoki markaziy kontragent ishtirokisiz amalga oshiriladi. 31. Ikkilamchi savdolarda dilerlar savdo tizimi orqali obligatsiyalar bilan quyidagi operatsiyalarni amalga oshirishlari mumkin: kelishilgan narx va shartlar asosida obligatsiyalarning oldi-sotdi operatsiyalari; garovga olingan obligatsiyalarni savdo tizimi orqali sotish va sotib olish operatsiyalari; REPO bitimlari boʻyicha obligatsiyalarning oldi-sotdi operatsiyalari. 32. Obligatsiyalarning ikkilamchi bozorida oldi-sotdi operatsiyalarini amalga oshirish uchun dilerlar tomonidan sotilishi yoki sotib olinishi rejalashtirilgan obligatsiyalar boʻyicha buyurtmalar miqdori va narxi koʻrsatilgan holda savdo tizimga kiritiladi. 33. Obligatsiyalarning ikkilamchi bozorida oldi-sotdi shartnomalarini tuzish uchun savdo tizimi sotish yoki sotib olish uchun kiritilgan buyurtmalarga mos keladigan qarama-qarshi buyurtmalarning parametrlari bir-biriga muvofiqligini tekshiradi. 34. Savdo tizimi parametrlari bir-biriga mos kelgan buyurtmalarni avtomatik tarzda roʻyxatdan oʻtkazadi. 35. Birja bitimi savdo tizimida ikkita qarama-qarshi buyurtmalarning roʻyxatga olinishi bilan tuzilgan hisoblanadi. 36. Har bir birja bitimi tuzilganda savdo tizimi uni roʻyxatga oladi, unga roʻyxatga olish raqamini biriktiradi va savdo ishtirokchilariga birja bitimlari reyestridan koʻchirma taqdim etadi. Shuningdek, savdo tizimi birja bitimlari reyestrini Milliy kliring markaziga savdo ishtirokchilarining talab va majburiyatlarini aniqlashtirish maqsadida taqdim qiladi. 37. Ikkilamchi bozorda savdo tizimidagi buyurtmalar narxi teng boʻlgan hollarda, ular taqdim etilgan vaqtiga qarab avval taqdim etilgan buyurtma keyin taqdim qilingan buyurtmadan oldin qondiriladi. Buyurtmalar qisman qondirilgan holda, uning qondirilmagan qismi alohida buyurtma sifatida koʻriladi. 38. REPO bitimlari boʻyicha operatsiyalarini oʻtkazish va ular boʻyicha hisob-kitoblar Oʻzbekiston Respublikasining davlat qimmatli qogʻozlari bilan REPO bitimlarini tuzish va ijro etish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga (roʻyxat raqami 1829, 2008-yil 18-iyun) muvofiq amalga oshiriladi. 39. Obligatsiyalarni saqlash va ularga boʻlgan huquqlarning hisobini yuritish Markaziy depozitariyda ochilgan “depo” hisobvaraqlarida olib boriladi. 40. Obligatsiyalar boʻyicha hisob-kitoblar birja bitimlari reyestri asosida shakllantirilgan kliring topshiriqnomasiga muvofiq quyidagilar tomonidan amalga oshiriladi: markaziy kontragent ishtirokida tuzilgan bitimlar boʻyicha Milliy kliring markazi tomonidan; markaziy kontragent ishtirokisiz tuzilgan bitimlar boʻyicha Markaziy depozitariy yoki Markaziy bank tomonidan. 41. Obligatsiyalarning sotib oluvchining depo hisobvaragʻiga oʻtkazilishi va pul mablagʻlarining sotuvchining hisobvaragʻiga oʻtkazib berilishi “yetkazib berishga nisbatan toʻlov” (delivery versus payment — DVP) tamoyillari asosida amalga oshiriladi, bundan mazkur Nizomning 101-bandida belgilangan operatsiya mustasno. Mazkur Nizomning 101-bandida belgilangan qoidaga muvofiq obligatsiyalarni Markaziy bankning emissiyaviy depo hisobvaragʻidan oʻzining depo hisobvaragʻiga oʻtkazish orqali joylashtirish pul mablagʻlarini oʻtkazmagan holda (free of payment — FOP) amalga oshiriladi. 42. Obligatsiyalarni sotib oluvchiga uning depo hisobvaragʻiga tegishli kirim yozuvi amalga oshirilgandan soʻng egalik huquqi beriladi va depo hisobvaragʻidan koʻchirma bilan tasdiqlanadi. 43. Sotib olingan obligatsiyalar hisobi dilerlar tomonidan har bir chiqarilish boʻyicha alohida hisobvaraqlarda yuritiladi. 44. Obligatsiyalarga doir operatsiyalarning buxgalteriya hisobi amaldagi qonunchilik hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi. 45. Kupon toʻlovi miqdori auksion savdolarida sotib olingan obligatsiyalarning kupon stavkasi, ularning nominal qiymati va kupon davridan kelib chiqqan holda quyidagi formulaga muvofiq aniqlanadi: Ci = N * R * (T / 365) bunda: Ci — kupon qiymati; N — obligatsiyaning nominal bahosi; R — kupon stavkasi; T — kupon davri. Kupon toʻlovlari obligatsiyalarning muomalada boʻlish davri uchun hisoblanib, har bir kupon davri yakuni boʻyicha toʻlab boriladi. 46. Markaziy depozitariy kupon davrining oxirgi kunida, joriy savdolar yakunidan soʻng, depo hisobvaragʻidagi qoldiqlar yuzasidan har bir obligatsiya egasi boʻyicha Markaziy bankka roʻyxat taqdim qiladi. 47. Markaziy bank kupon toʻlovlarini amalga oshirish uchun tegishli mablagʻlarni kupon davri tugagan kundan keyingi ish kunida Markaziy depozitariyning Markaziy bankda ochilgan vakillik hisobvaragʻiga oʻtkazib beradi. 48. Markaziy depozitariy kupon toʻlovlari boʻyicha kelib tushgan mablagʻlarni dilerlarning shaxsiy hisobvaraqlariga oʻtkazib beradi. 49. Markaziy depozitariy obligatsiya saqlovchisiga tegishli boʻlgan kupon toʻlovlari toʻlangani toʻgʻrisidagi maʼlumotni ushbu toʻlovlar amalga oshirilgan kundan keyingi ish kunida Markaziy bankka taqdim etadi. 50. Markaziy bank tomonidan obligatsiyalarni soʻndirish ularning muomala davri tugagan kundan keyingi ish kunida yoki muddatidan oldin amalga oshiriladi. 51. Markaziy bank obligatsiyalarni soʻndirish uchun ularning toʻliq hajmini nominal qiymatda sotib olish boʻyicha savdo tizimiga buyurtma kiritadi yoki Markaziy depozitariyga soʻndirilishi lozim boʻlgan obligatsiyalarni hisobga olish uchun topshiriq beradi. 52. Markaziy bankning soʻndirilgan obligatsiyalari Markaziy depozitariy tomonidan Markaziy bankning emissiyaviy depo hisobvaragʻiga oʻtkazib beriladi. 53. Obligatsiyalarni soʻndirish hamda kupon toʻlovlarini amalga oshirish kuni dam olish yoki bayram kunlariga toʻgʻri kelgan hollarda, toʻlovlar keyingi ish kunida amalga oshiriladi. 54. Valyuta birjasida obligatsiyalar boʻyicha amalga oshirilgan operatsiyalar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar (obligatsiya nomlanishi, soni, kotirovkasi (narxi) va bitim sanasidan tashqari) uchinchi shaxslarga oshkor qilinishiga yoʻl qoʻyilmaydi. 55. Tijorat va bank sirlaridan iborat boʻlgan barcha maʼlumotlarni taqdim etish qonunda belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 56. Mazkur Nizom talablarining buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladilar.