Issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklash toʻgʻrisida
(law, 2027-01-01)

1. Ushbu Qonunning maqsadi va qoʻllanilish sohasi
Ushbu Qonunning maqsadi issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklash sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat. Ushbu Qonunning amal qilishi Oʻzbekiston Respublikasi hududidagi xoʻjalik faoliyati va boshqa faoliyat natijasida yuzaga keladigan issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklash bilan bogʻliq munosabatlarga nisbatan tatbiq etiladi.

2. Issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklash toʻgʻrisidagi qonunchilik
Issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklash toʻgʻrisidagi qonunchilik ushbu Qonun va boshqa qonunchilik hujjatlaridan iboratdir. Agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida Oʻzbekiston Respublikasining issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklash toʻgʻrisidagi qonunchiligida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan boʻlsa, xalqaro shartnoma qoidalari qoʻllaniladi.

3. Asosiy tushunchalar
Ushbu Qonunda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi: issiqxona gazlari — infraqizil nurlarni tutib qoluvchi va qayta chiqaruvchi, kelib chiqishi tabiiy yoki antropogen boʻlgan hamda Parij bitimiga muvofiq nazorat qilinadigan gazsimon moddalar: karbonat angidrid (CO2), metan (CH4), azot oksidi (N2O), ozon (O3), xlorftoruglerodlar (XFU), perftoruglerodlar (PFU) va oltingugurt geksaftoridi (SF6); issiqxona gazlarining kadastri — rasmiy statistika maʼlumotlariga asoslangan, issiqxona gazlarining chiqarilishi va tutib qolinishini tavsiflaydigan, tizimlashtirilgan maʼlumotlar jamlanmasi; issiqxona gazlarining tutib qolinishi — tabiiy jarayon yoki xoʻjalik faoliyatining va boshqa faoliyatning turi boʻlib, uning natijasida atmosfera havosidan issiqxona gazlari ajralib chiqadi hamda ular tabiiy muhitning boshqa tarkibiy qismlarida, tabiiy, tabiiy-antropogen va antropogen obyektlarda toʻplanadi; issiqxona gazlarining chiqarilishi — muayyan vaqt oraligʻida tabiiy jarayon yoki xoʻjalik faoliyati va boshqa faoliyat natijasida hosil boʻladigan issiqxona gazlarining atmosfera havosiga chiqarilishi; issiqxona gazlarining chiqarilishi reyestri — issiqxona gazlarining chiqarilishi toʻgʻrisidagi hisobotlarni oʻz ichiga olgan axborot tizimi; operator — Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi “Yashil iqtisodiyot loyihalari markazi” loyiha ofisi — uglerod birliklari reyestrini yurituvchi yuridik shaxs; tartibga solinadigan tashkilotlar — tartibga solinadigan tashkilotlar roʻyxatiga kiritilgan, faoliyati issiqxona gazlarini chiqarish bilan birga olib boriladigan yuridik shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlar; uglerod birligi — issiqxona gazlarining “yashil” loyihani amalga oshirish natijasida qisqartirilgan (bartaraf etilgan) va (yoki) tutib qolingan, bir tonna karbonat angidrid gazi ekvivalentidagi ogʻirlikda ifodalangan miqdori; uglerod birliklari bilan operatsiyalar — uglerod birliklari reyestrida roʻyxatdan oʻtkaziladigan uglerod birliklari bilan bogʻliq harakatlar; uglerod birliklarining muomalasi — uglerod birliklarining uzatilishi jarayonida amalga oshiriladigan operatsiyalar majmui; uglerod birliklarining muomalasi ishtirokchisi — “yashil” loyihaning ijrochisi va (yoki) uglerod birliklarining egasi va (yoki) uglerod birliklari reyestrida hisobga ega boʻlgan yuridik shaxs, yakka tartibdagi tadbirkor yoki jismoniy shaxs; uglerod birliklarining reyestridagi hisob — uglerod birliklari reyestrida mavjud boʻlgan hamda uglerod birliklarini hisoblashda va ular bilan operatsiyalar oʻtkazishda foydalaniladigan yozuv; uglerod birliklarining egasi — uglerod birliklariga egalik qiluvchi yuridik shaxs, yakka tartibdagi tadbirkor, jismoniy shaxs yoki Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi; uglerod birliklarini muomaladan chiqarish — uglerod birliklarini uglerod birliklari egasining hisobidan chiqarish va uglerod birliklari reyestrida muomaladan chiqarish hisobiga oʻtkazish orqali bekor qilish; uglerod birliklarini muomaladan chiqarish hisobi — uglerod birliklari reyestrida mavjud boʻlgan hamda uglerod birliklarini muomaladan chiqarish uchun moʻljallangan maxsus hisob; uglerod izi — mahsulotni ishlab chiqarish va uning hayotiy sikli yoki xizmatlar koʻrsatish davomida hosil boʻladigan issiqxona gazlari chiqarilishining va tutib qolinishining umumiy hajmi boʻlib, u muomaladan chiqarilgan uglerod birliklarini hisobga olgan holda, issiqxona gazlarining bevosita chiqarilishini (xoʻjalik faoliyatini va boshqa faoliyatni amalga oshirish natijasida hosil boʻladigan) hamda bilvosita chiqarilishini (xoʻjalik faoliyatini va boshqa faoliyatni taʼminlash uchun foydalaniladigan hamda tashqi obyektlardan olingan elektr va issiqlik energiyasi, boshqa resurslar isteʼmoli bilan bogʻliq), xoʻjalik faoliyatini va boshqa faoliyatni amalga oshirish natijasida issiqxona gazlarining tutib qolinishini oʻz ichiga oladi; “yashil” loyiha — issiqxona gazlarining chiqarilishini qisqartirishni (bartaraf etishni) yoki tutib qolinishini koʻpaytirishni taʼminlovchi tadbirlar majmui; “yashil” loyiha ijrochisi — “yashil” loyihani amalga oshiruvchi yuridik shaxs, yakka tartibdagi tadbirkor yoki jismoniy shaxs.

4. Issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklashning asosiy prinsiplari
Issiqxona gazlari chiqarilishini cheklashning asosiy prinsiplari quyidagilardan iborat: issiqxona gazlarining chiqarilish darajasini kamaytirish sharoitlarida barqaror iqtisodiy oʻsishni taʼminlashning ustuvorligi; qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanishning ustuvorligi; issiqxona gazlarining chiqarilishini qisqartirish yuzasidan davlatning xalqaro majburiyatlarini bajarish zaruriyati; tartibga solinadigan tashkilotlar issiqxona gazlarining chiqarilishi toʻgʻrisidagi hisobotlarining majburiyligi va ochiqligi; issiqxona gazlarining chiqarilishini qisqartirish boʻyicha maqsadli koʻrsatkichlarni bajarishning majburiyligi; issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklashga doir yondashuvlarning ilmiy asoslanganligi, tizimliligi va toʻliqligi.

5. Qisqartirilgan issiqxona gazlariga egalik qilish
Oʻzbekiston Respublikasi hududida amalga oshiriladigan “yashil” loyihalar natijasida qisqartirilgan issiqxona gazlari davlat tomonidan toʻliq tasarruf etiladi. Yuridik shaxsning, yakka tartibdagi tadbirkorning yoki jismoniy shaxsning xalqaro uglerod birliklari bozorida ishtirok etishi va mamlakat hududida olingan uglerod birliklari savdosi bilan shugʻullanishi, chet davlatlar bilan tuzilgan kelishuvlar doirasida oʻsha davlatlarning rezident-kompaniyalariga uglerod birliklarini oʻtkazishi issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklash va ularning savdosi boʻyicha vakolatli davlat organi — Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi bilan kelishilganidan keyin amalga oshiriladi. Yuridik shaxsning, yakka tartibdagi tadbirkorning yoki jismoniy shaxsning xalqaro uglerod birliklari bozorida ishtirok etishi va mamlakat hududida olingan uglerod birliklari savdosini amalga oshirishi tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

6. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklash sohasidagi vakolatlari
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi: iqlim oʻzgarishiga qarshi kurashish hamda uning oqibatlarini yumshatish, shu jumladan issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklash sohasida yagona davlat siyosati amalga oshirilishini taʼminlaydi; issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklash sohasidagi davlat dasturlarining va boshqa dasturlarning ishlab chiqilishini hamda amalga oshirilishini taʼminlaydi; issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklashning asosiy prinsiplarini davlat faoliyatining siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy, taʼlim va madaniy sohalarida aks ettirish boʻyicha choralar koʻradi; issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklash sohasida xalqaro hamkorlikni amalga oshiradi va hukumatlararo shartnomalar tuzadi; xalqaro va ichki uglerod birliklari bozorlarida mamlakat hududida olingan uglerod birliklari savdosini amalga oshirish tartibini belgilaydi; davlat siyosatini amalga oshirishda iqtisodiyotning rivojlanishi hamda uning iqlim oʻzgarishiga taʼsiri hisobga olinishini taʼminlaydi; mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklash sohasidagi faoliyatini qoʻllab-quvvatlash va ragʻbatlantirish choralarini koʻradi, shu jumladan tadbirkorlik subyektlariga, fuqarolar va nodavlat tashkilotlarga axborotga oid hamda moliyaviy yordam koʻrsatadi; issiqxona gazlari chiqarilishining davlat hisobini va kadastrini yuritish tartibini tasdiqlaydi; issiqxona gazlari chiqarilishining, uglerod birliklarining reyestrlarini shakllantirish va yuritish tartibini belgilaydi; tartibga solinadigan tashkilotlar tomonidan vakolatli davlat organiga issiqxona gazlarining chiqarilishi toʻgʻrisidagi hisobotlarni taqdim etish tartibini, bunday hisobotlarning shakllarini hamda vakolatli davlat organi tomonidan hisobotlarni tekshirish tartibini belgilaydi. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

7. Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligining issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklash sohasidagi vakolatlari
Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi oʻz vakolatlari doirasida: iqlim oʻzgarishi sohasida yagona davlat siyosatini amalga oshiradi; issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklash sohasidagi davlat dasturlarining, hududiy va boshqa dasturlarning ishlab chiqilishini muvofiqlashtiradi hamda ularning amalga oshirilishi monitoringini yuritadi; iqlim oʻzgarishining oqibatlarini yumshatish va unga moslashishning Milliy iqlim strategiyasini ishlab chiqadi, uning amalga oshirilishi monitoringini yuritadi; issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklash sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini ishlab chiqishda ishtirok etadi va ularni qabul qiladi; issiqxona gazlari kadastrini yuritadi; atmosfera havosiga chiqariladigan issiqxona gazlarini Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi bilan birga inventarizatsiyadan oʻtkazadi; issiqxona gazlarining chiqarilishi, tutib qolinishi va qisqartirilishi hajmlarini miqdoriy jihatdan aniqlash uslubiyatini, shu jumladan issiqxona gazlarining chiqarilishi, tutib qolinishi va qisqartirilishi hajmlarini aniqlashning hisob-kitob va instrumental usullarini ishlab chiqadi; Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi tomonidan tegishli hisobotlarning belgilangan tartibda tayyorlanishini va Birlashgan Millatlar Tashkiloti iqlim oʻzgarishi boʻyicha Hadli konvensiyasining vakolatli organi sifatida ularning mazkur Hadli konvensiya bilan tasdiqlangan kotibiyatga taqdim etilishini taʼminlaydi; atmosfera havosiga issiqxona gazlarini chiqaruvchi yuridik shaxslardan va yakka tartibdagi tadbirkorlardan qonunchilikda belgilangan tartibda kompensatsiya toʻlovlarini undiradi; iqtisodiyot tarmoqlarida ekologik tamgʻalash tizimlarini joriy etadi; issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklash sohasini davlat tomonidan tartibga solishni maqbullashtirish, sohaga ilgʻor innovatsiyalarni hamda axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish boʻyicha takliflar ishlab chiqadi; issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklash yoʻnalishida chet el investitsiyalarini, shuningdek xalqaro moliya institutlarining hamda boshqa tashkilotlarning kreditlari va grantlarini jalb etadi; issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklash sohasida xalqaro hamkorlikni yoʻlga qoʻyadi; iqlim oʻzgarishi va uning oqibatlari toʻgʻrisida keng jamoatchilikni xabardor qilish uchun ilmiy-ommabop, tahliliy materiallar tayyorlaydi, iqlim sohasidagi tadqiqotlar natijalarini keng ommalashtiradi. Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

8. Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligining issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklash sohasidagi vakolatlari
Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi oʻz vakolatlari doirasida: yalpi ichki mahsulotning uglerod sarfi hajmini kamaytiradi, “yashil” iqtisodiyotni ilgari surishga, “yashil” oʻsish prinsiplarini joriy etishga va iqtisodiyot tarmoqlarida issiqxona gazlari chiqarilishini qisqartirishga doir faoliyatni muvofiqlashtiradi; issiqxona gazlari savdosining xalqaro va milliy darajalarda amalga oshirilishini tartibga soladi va taʼminlaydi; issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklash sohasidagi davlat dasturlarining, hududiy va boshqa dasturlarning ishlab chiqilishini muvofiqlashtiradi hamda ularning amalga oshirilishi monitoringini yuritadi; issiqxona gazlarining chiqarilishi jadalligini kamaytirish boʻyicha amalga oshirilayotgan tadbirlarning bajarilishi monitoringini milliy imkoniyatlar va sharoitlardan kelib chiqqan holda yuritadi; investitsiyalarni jalb etishning istiqbolli yoʻnalishlari ishlab chiqilishini, shu jumladan ekologik, ijtimoiy va korporativ boshqaruv prinsiplari asosida investitsiya loyihalari monitoringi yuritilishini taʼminlaydi; xalqaro va ichki uglerod birliklari bozoriga yoʻnaltiriladigan uglerod birliklarining reyestrini shakllantiradi hamda yuritadi; issiqxona gazlarining chiqarilishi prognozlarini belgilaydi va issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklash boʻyicha belgilangan maqsadli koʻrsatkichlarga erishilishini baholaydi; issiqxona gazlari chiqarilishining, tutib qolinishining va qisqartirilishining hajmlarini miqdoriy jihatdan aniqlash uslubiyatini, shu jumladan issiqxona gazlarining chiqarilishi, tutib qolinishi hamda qisqartirilishi hajmlarini aniqlashning hisob-kitob va instrumental usullarini ishlab chiqishda ishtirok etadi; issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklash sohasini davlat tomonidan tartibga solishni maqbullashtirish, ushbu sohada ilgʻor innovatsiyalarni va axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish boʻyicha takliflar ishlab chiqadi; issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklash yoʻnalishida chet el investitsiyalarini, shuningdek xalqaro moliya institutlarining va boshqa tashkilotlarning kreditlari hamda grantlarini jalb etadi; issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklash sohasida xalqaro hamkorlikni yoʻlga qoʻyadi. Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

9. Mahalliy davlat hokimiyati organlarining issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklash sohasidagi vakolatlari
Mahalliy davlat hokimiyati vakillik organlari issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklash sohasidagi hududiy dasturlarni, shu jumladan oʻrta muddatli va uzoq muddatli istiqbolda issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklash boʻyicha tadbirlar rejasini tasdiqlaydi va ularning bajarilishi ustidan nazoratni amalga oshiradi. Mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari: tegishli hududda issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklash sohasidagi davlat siyosatini amalga oshirishda hamda ushbu sohani muvofiqlashtirishda ishtirok etadi; hududning oʻziga xos xususiyatlarini va iqlim sharoitlarini hisobga olgan holda, issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklash sohasidagi davlat dasturlarini va hududiy dasturlarni ishlab chiqishda hamda amalga oshirishda ishtirok etadi; barcha hududiy rejalar, dasturlar va loyihalarni shakllantirish hamda amalga oshirish jarayonida issiqxona gazlarining taʼsirini hisobga oladi va issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklash imkoniyatlarini har tomonlama koʻrib chiqadi; tegishli hududda issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklash chora-tadbirlarining aholi oʻrtasidagi targʻibotini amalga oshiradi; tadbirkorlik subyektlarining, fuqarolarning va nodavlat tashkilotlarning issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklash boʻyicha faoliyatini ragʻbatlantirish choralarini koʻradi, shu jumladan ularga axborotga oid va moliyaviy yordam koʻrsatadi. Mahalliy davlat hokimiyati organlari qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

10. Issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklash choralari
Issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklash choralari quyidagilarni oʻz ichiga oladi: issiqxona gazlari chiqarilishining davlat hisobini yuritish; issiqxona gazlarining chiqarilishini qisqartirish boʻyicha maqsadli koʻrsatkichlarni belgilash; issiqxona gazlarining chiqarilishini qisqartirish va ularning tutib qolinishini oshirish boʻyicha faoliyatni qonunchilikda belgilangan tartibda qoʻllab-quvvatlash.

11. Issiqxona gazlari chiqarilishining davlat hisobi
Issiqxona gazlari chiqarilishining davlat hisobi tartibga solinadigan tashkilotlarning xoʻjalik faoliyati yoki boshqa faoliyati natijasida hosil boʻladigan issiqxona gazlarining chiqarilishi toʻgʻrisidagi ishonchli axborotni yigʻish, shuningdek davlat organlarini, yuridik shaxslarni, yakka tartibdagi tadbirkorlarni va fuqarolarni bunday axborot bilan taʼminlash maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi bilan birgalikda amalga oshiriladi. Issiqxona gazlari chiqarilishining davlat hisobi maʼlumotlari issiqxona gazlari kadastrini tayyorlashda inobatga olinadi. Issiqxona gazlari chiqarilishining davlat hisobi va issiqxona gazlari kadastrini yuritish belgilangan tartibda amalga oshiriladi. Issiqxona gazlari chiqarilishining davlat hisobi issiqxona gazlarining chiqarilishi reyestrini yuritish shaklida amalga oshiriladi. Issiqxona gazlarining chiqarilishi reyestriga tartibga solinadigan tashkilotlar toʻgʻrisidagi quyidagi maʼlumotlar kiritiladi: yuridik shaxsning yoki yakka tartibdagi tadbirkorning toʻliq nomi, davlat roʻyxatidan oʻtkazilganlik raqami va sanasi; soliq toʻlovchi boʻlgan yuridik shaxsning yoxud yakka tartibdagi tadbirkorning identifikatsiya raqami; yuridik shaxs joylashgan yer yoki yakka tartibdagi tadbirkorning yashash joyi; amalga oshirilayotgan iqtisodiy faoliyat turlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar; issiqxona gazlarining chiqarilishi toʻgʻrisidagi hisobotlarga muvofiq issiqxona gazlarining chiqarilishi haqidagi maʼlumotlar; Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan boshqa maʼlumotlar. Issiqxona gazlarining chiqarilishi reyestriga tartibga solinadigan tashkilotlar roʻyxatiga kirmaydigan yuridik shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar ular tomonidan taqdim etilgan issiqxona gazlarining chiqarilishi toʻgʻrisidagi hisobotlarga asosan kiritilishi mumkin. Issiqxona gazlarining chiqarilishi toʻgʻrisidagi hisobotlar issiqxona gazlarining chiqarilishi reyestriga kiritilguniga qadar Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda verifikatsiyadan oʻtkaziladi. Mamlakat mudofaasi va davlat xavfsizligi manfaatlari koʻzlangan faoliyat natijasida hosil boʻlgan issiqxona gazlarining chiqarilishi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar issiqxona gazlarining chiqarilishi reyestriga kiritilmaydi.

12. Issiqxona gazlarining chiqarilishini qisqartirish maqsadli koʻrsatkichlari
Oʻzbekiston Respublikasi iqtisodiyoti tarmoqlari uchun issiqxona gazlarining chiqarilishini qisqartirish maqsadli koʻrsatkichlari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari va qarorlariga muvofiq, issiqxona gazlarining oʻrmonlarda va boshqa tabiiy ekologik tizimlarda tutib qolinishi hisobga olingan holda va Oʻzbekiston Respublikasining iqtisodiyotini barqaror rivojlantirishni taʼminlash zaruratidan kelib chiqib belgilanadi. Oʻzbekiston Respublikasi iqtisodiyoti tarmoqlari uchun issiqxona gazlarining chiqarilishini qisqartirish maqsadli koʻrsatkichlari iqtisodiyotning tegishli tarmogʻida qoʻllaniladigan texnologiyalarning oʻziga xos xususiyatlaridan, investitsiyalar hajmidan, tovarlar va xizmatlarning realizatsiya qilinishidan olingan daromad hamda Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjetiga tushumlar miqdoridan kelib chiqqan holda, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi. Oʻzbekiston Respublikasining davlat dasturlarida iqtisodiyot tarmoqlarini rivojlantirish koʻrsatkichlarini belgilash chogʻida Oʻzbekiston Respublikasi iqtisodiyoti tarmoqlari uchun issiqxona gazlarining chiqarilishini qisqartirish maqsadli koʻrsatkichlari hisobga olinadi. Xoʻjalik faoliyati yoki boshqa faoliyati issiqxona gazlarining chiqarilishi bilan bogʻliq boʻlgan davlat ishtirokidagi korxonalar faoliyatining samaradorlik koʻrsatkichlarini hisoblashda ular tomonidan issiqxona gazlarining chiqarilishini qisqartirish boʻyicha koʻrsatkichlar hisobga olinadi.

13. “Yashil” loyihalar
Yuridik shaxslar, yakka tartibdagi tadbirkorlar va jismoniy shaxslar “yashil” loyihalarni amalga oshirish huquqiga ega. Yuridik shaxslar, yakka tartibdagi tadbirkorlar va jismoniy shaxslar tomonidan amalga oshirilayotgan loyihalarni “yashil” loyihalar jumlasiga kiritish mezonlari va tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi. “Yashil” loyihalar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar uglerod birliklari reyestriga kiritiladi. “Yashil” loyihani amalga oshirish natijasida muomalaga chiqarilgan uglerod birliklari ushbu “yashil” loyihani bajaruvchining uglerod birliklari reyestridagi hisobiga kiritiladi. Muomalaga chiqarilgan uglerod birliklari Oʻzbekiston Respublikasi iqtisodiyoti tarmoqlari uchun issiqxona gazlarining chiqarilishini qisqartirish maqsadli koʻrsatkichlariga erishilishini baholashda hisobga olinadi. “Yashil” loyihalarni roʻyobga chiqarishga doir faoliyatni qoʻllab-quvvatlash Oʻzbekiston Respublikasining qonunchiligiga muvofiq amalga oshiriladi. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi “yashil” loyihalarni amalga oshiruvchilarga nisbatan davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash choralarini qoʻllash asoslarini, shuningdek amalga oshirilayotgan “yashil” loyihalarga mos kelishi kerak boʻlgan shartlarni belgilaydi. Oʻzbekiston Respublikasining tasarrufidagi uglerod birliklari savdosi natijasida hosil boʻladigan mablagʻlar iqlim oʻzgarishiga moslashishga va uning oqibatlarini yumshatishga, ekologiya sohasidagi dasturlarni, tadbirlarni amalga oshirishga, shuningdek atrof-muhitni muhofaza qilish, sirkulyar va yashil iqtisodiyot, chiqindilarni boshqarish bilan bogʻliq sohalarga belgilangan tartibda yoʻnaltiriladi.

14. Uglerod birliklarining reyestri
Uglerod birliklarining reyestri “yashil” loyihalar, ushbu loyihalarni amalga oshirish natijasida muomalaga chiqarilgan uglerod birliklari, uglerod birliklarining egasi tomonidan ularni boshqa shaxsga oʻtkazish va uglerod birliklarini muomaladan chiqarish toʻgʻrisidagi axborotni oʻz ichiga oladi. Uglerod birliklarining reyestrini yuritish, shuningdek reyestrda uglerod birliklari bilan operatsiyalarni oʻtkazish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda operator tomonidan amalga oshiriladi. Uglerod birliklari reyestriga quyidagi maʼlumotlar kiritiladi: yuridik shaxsning yoki yakka tartibdagi tadbirkorning toʻliq nomi, davlat roʻyxatidan oʻtkazilganlik raqami va sanasi; soliq toʻlovchi boʻlgan yuridik shaxsning yoxud yakka tartibdagi tadbirkorning identifikatsiya raqami; yuridik shaxs joylashgan yer yoki yakka tartibdagi tadbirkorning yashash joyi; amalga oshirilayotgan iqtisodiy faoliyat turlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar; davlat roʻyxatidan oʻtganlik toʻgʻrisidagi guvohnomaning raqami; “yashil” loyihani amalga oshirish natijasida muomalaga chiqarilgan uglerod birliklari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar; “yashil” loyihani amalga oshirish natijalari verifikatsiya qilinganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar; uglerod birliklari bilan operatsiyalar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar; Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan boshqa maʼlumotlar. Shaxsga doir maʼlumotlarga ishlov berish va ularni himoya qilish qonunchilikda belgilangan tartibga muvofiq operator tomonidan amalga oshiriladi. Uglerod birliklarining reyestridagi hisob operator tomonidan uglerod birliklari muomalasi ishtirokchisi bilan oʻzaro kelishilgan shartlarda, shartnomaga asosan ochiladi. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi operator tomonidan uglerod birliklarining reyestrida operatsiyalarni amalga oshirish boʻyicha xizmatlar koʻrsatishga doir namunaviy shartnoma shaklini va bunday xizmatlarni koʻrsatganlik uchun toʻlovni aniqlash tartibini belgilaydi. Operator uglerod birliklarining reyestridagi hisob boʻyicha operatsiyalarni ushbu hisob egasining elektron raqamli imzosi bilan tasdiqlangan topshirigʻiga (bundan buyon matnda hisob egasining topshirigʻi deb yuritiladi) muvofiq amalga oshirish majburiyatini oladi. Operator hisob egasining topshirigʻi olingan kundan eʼtiboran besh ish kuni ichida uglerod birliklari bilan operatsiyalarni amalga oshiradi. Operator muomalaga chiqarilgan uglerod birliklarini “yashil” loyihani amalga oshiruvchining reyestrdagi hisobiga oʻtkazadi. Uglerod birliklarining reyestridagi hisobga oid yozuvlar hamda ushbu hisob boʻyicha koʻchirmalar uglerod birliklari muomalaga chiqarilganligining va uglerod birliklariga boʻlgan egalik huquqining tasdigʻidir. Uglerod birliklarini boshqa shaxsga oʻtkazish (sotish) hisob egasining topshirigʻiga asosan uning hisobidagi uglerod birliklarini hisobdan chiqarish va uglerod birliklarini oluvchining hisobiga kiritish orqali amalga oshiriladi. Uglerod birliklari uglerod birliklarini oluvchining hisobiga operator tomonidan tegishli yozuv kiritilgan paytdan eʼtiboran oʻtkazilgan hisoblanadi. Operator va uglerod birliklari muomalasi ishtirokchisi oʻrtasidagi shartnomaning bekor qilinishi uglerod birliklari reyestridagi hisobning yopilishi uchun asos boʻladi. Uglerod birliklari reyestridagi hisob yopilganda undagi uglerod birliklari bekor qilinadi va muomaladan chiqarish hisobiga oʻtkaziladi. Uglerod birliklarini muomaladan chiqarish operator tomonidan uglerod birliklarini hisob egasining topshirigʻiga muvofiq uning hisobidan chiqarib, muomaladan chiqarish hisobiga kiritish orqali amalga oshiriladi.

15. Uglerod birliklarining muomalasi va ularni muomaladan chiqarish
Uglerod birliklarining muomalasi “yashil” loyihalarni amalga oshirish natijasida hosil boʻlgan uglerod birliklarini realizatsiya qilish uchun qulay iqtisodiy shart-sharoitlar yaratish, shuningdek bunday loyihalarni roʻyobga chiqarishga doir faoliyatni ragʻbatlantirish maqsadida amalga oshiriladi. Uglerod birliklarining muomalasi uglerod birliklari reyestriga tegishli yozuvlarni kiritish orqali ushbu reyestrda roʻyxatdan oʻtkaziladigan operatsiyalar yigʻindisidan iboratdir. Uglerod birliklarining egasi uglerod izini kamaytirish maqsadida uglerod birliklarini muomaladan chiqarish toʻgʻrisida qaror qabul qilishga haqli.

16. Issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklash sohasida texnik jihatdan tartibga solish
Issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklash, shu jumladan “yashil” loyihalarni amalga oshirish va uglerod izini aniqlash sohasidagi standartlashtirishga doir normativ hujjatlarni tasdiqlash Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi tomonidan amalga oshiriladi. Milliy standartlashtirish tizimi issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklash, shu jumladan “yashil” loyihalarni amalga oshirish va uglerod izini aniqlash sohasidagi yagona talablarni belgilaydi. Issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklash, shu jumladan “yashil” loyihalarni amalga oshirish chogʻida xalqaro standartlar qoʻllanilishi mumkin. Issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklash sohasidagi barcha issiqxona gazlarini qamrab oluvchi monitoring, hisobot va verifikatsiya tizimlari texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar bilan tartibga solinadi.

17. Issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklashga doir choralar monitoringi tizimi
Issiqxona gazlari chiqarilishining, “yashil” loyihalar amalga oshirilishining, chiqarilishlarni qisqartirishga hamda buni qoʻllab-quvvatlashga doir chora-tadbirlarning monitoringi tizimi Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi tomonidan joriy etiladi va yuritiladi. Tartibga solinadigan tashkilotlarda chiqariladigan issiqxona gazlari miqdori Monitoring, hisobot va verifikatsiya tizimi asosida monitoring qilinadi.

18. Issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklash choralari toʻgʻrisidagi hisobot tizimi
Tartibga solinadigan tashkilot issiqxona gazlarining chiqarilishi toʻgʻrisidagi hisobotni Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda Monitoring, hisobot va verifikatsiya tizimi asosida tayyorlaydi hamda uni hisobot yilidan keyingi yilning 1-iyuliga qadar Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligiga taqdim etadi. Mazkur hisobot belgilangan tartibda jamoatchilikka oshkor qilinadi, bundan tijorat sirini tashkil etuvchi axborot mustasno. Tartibga solinadigan tashkilot tayyorlagan hisobotini milliy yoki xalqaro muvofiqlikni baholash organida akkreditatsiya qilingan ixtisoslashtirilgan tashkilotda verifikatsiya qiladi. Issiqxona gazlarining chiqarilishi toʻgʻrisidagi hisobot tartibga solinadigan tashkilotlarning xoʻjalik faoliyati yoki boshqa faoliyati natijasida kalendar yil davomida hosil boʻlgan issiqxona gazlarining chiqarilishi massasi, qisqartirilgan va oldi olingan massasi, shuningdek ushbu massani aniqlashda foydalanilgan dastlabki maʼlumotlar toʻgʻrisidagi axborotni oʻz ichiga oladi. Issiqxona gazlarining chiqarilishi toʻgʻrisidagi hisobotni oʻz vaqtida taqdim etmaslik yoki unda bila turib yolgʻon maʼlumotlarni taqdim etish qonunchilikda belgilangan tartibda javobgarlikka sabab boʻladi. Tartibga solinadigan tashkilotlar roʻyxatiga kiritilmagan yuridik shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlar oʻzining xoʻjalik faoliyati yoki boshqa faoliyati natijasida hosil boʻlgan issiqxona gazlarining chiqarilishi toʻgʻrisidagi hisobotni ushbu moddada belgilangan tartibda taqdim etishga haqli.

19. Issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklashga doir choralar verifikatsiyasi tizimi
Uglerod birliklarini muomalaga chiqarish uchun “yashil” loyihani amalga oshirish toʻgʻrisidagi hisobotda koʻrsatilgan “yashil” loyihani bajarish natijasida hosil boʻlgan uglerod birliklari verifikatsiya qilinadi. “Yashil” loyihalarni bajarish natijasida hosil boʻlgan uglerod birliklarini verifikatsiya qilish belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

20. Issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklash sohasidagi axborot taʼminoti
Issiqxona gazlarining kadastrida va uglerod birliklarining reyestrida mavjud boʻlgan issiqxona gazlarining chiqarilishi toʻgʻrisidagi axborot, agar qonunchilikda boshqa qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, ochiq axborotdir hamda undan davlat organlari, yuridik shaxslar, yakka tartibdagi tadbirkorlar va fuqarolar tomonidan iqtisodiy faoliyatni yoki boshqa faoliyatni rejalashtirish hamda amalga oshirishda foydalaniladi. Oʻzbekiston Respublikasining qonunchiligiga muvofiq issiqxona gazlarining chiqarilishi toʻgʻrisidagi maʼlumotlardan Yagona identifikatsiya tizimi orqali foydalanilishi mumkin.

21. Tabiiy omillar sababli issiqxona gazlarining tutib qolinishi
Atmosfera havosidagi mavjud issiqxona gazlarining tabiiy omillar sababli tutib qolinishi ularning tabiiy muhitning boshqa tarkibiy qismlarida va tabiiy obyektlarda toʻplanishi hisobiga roʻy berishi mumkin. Atmosfera havosidagi mavjud issiqxona gazlarining tabiiy omillar sababli tutib qolinishi issiqxona gazlarini monitoring qilish jarayonida alohida hisobga olinishi kerak.

22. Yuridik shaxslarning va yakka tartibdagi tadbirkorlarning issiqxona gazlari chiqarilishini cheklash sohasidagi huquq va majburiyatlari
Faoliyati issiqxona gazlarini chiqarish bilan bogʻliq boʻlgan yuridik shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlar quyidagi huquqlarga ega: issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklash boʻyicha strategiyalarni, dasturlarni, chora-tadbirlarni mustaqil ravishda belgilash, bundan qonunchilikda belgilangan hollar mustasno; issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklash bilan bogʻliq tadbirlarni amalga oshirishda konsalting, reyting agentliklarini va boshqa agentliklarni mustaqil ravishda tanlash; “yashil” loyihalarni amalga oshirish natijasida hosil boʻlgan, muomalaga chiqarilgan uglerod birliklarining narxlarini bozor mexanizmlari asosida belgilash; “yashil” loyihalar doirasida qisqartirilgan issiqxona gazlarining muayyan ulushini (qismini) Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi bilan kelishilgan holda xalqaro uglerod bozorlarida sotish. Faoliyati issiqxona gazlarini chiqarish bilan bogʻliq boʻlgan yuridik shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlar: issiqxona gazlarining chiqarilishini qisqartirish boʻyicha choralar koʻrishi; issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklash sohasida yagona davlat siyosati amalga oshirilishida ishtirok etishi; issiqxona gazlarining chiqarilishi toʻgʻrisidagi axborotni belgilangan muddatlarda, Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligining soʻroviga koʻra taqdim etishi shart.

23. Tartibga solinadigan tashkilotlar
Tartibga solinadigan tashkilotlar roʻyxati Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlangan mezonlar asosida Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi tomonidan shakllantiriladi. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlangan mezonlar issiqxona gazlarining chiqarilishi bilan bogʻliq xoʻjalik faoliyati va boshqa faoliyat turlarining roʻyxatini hamda bunday faoliyat turlarining koʻrsatkichlarini oʻz ichiga oladi.

24. Issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklash sohasidagi xalqaro hamkorlik
Issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklash sohasidagi xalqaro hamkorlik xalqaro huquqning umumeʼtirof etilgan prinsiplari va normalari, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalari hamda qonunchiligi asosida amalga oshiriladi.

25. Nizolarni hal etish
Issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklash sohasida yuzaga keladigan nizolar qonunchilikda belgilangan tartibda hal etiladi.

26. Issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklash toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlik uchun javobgarlik
Issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklash toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlikda aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar boʻladi.

27. Ushbu Qonunning ijrosini, yetkazilishini, mohiyati va ahamiyati tushuntirilishini taʼminlash
Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi hamda boshqa manfaatdor tashkilotlar ushbu Qonunning ijrosini, ijrochilarga yetkazilishini hamda mohiyati va ahamiyati aholi oʻrtasida tushuntirilishini taʼminlasin.

28. Qonunchilikni ushbu Qonunga muvofiqlashtirish
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi: hukumat qarorlarini ushbu Qonunga muvofiqlashtirsin; issiqxona gazlari chiqarilishining davlat hisobini va kadastrini yuritish tartibini ushbu Qonun 6-moddasi birinchi qismining toʻqqizinchi xatboshisi talablarini hisobga olgan holda, ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran uch oy ichida ishlab chiqsin va tasdiqlasin; issiqxona gazlari chiqarilishining va uglerod birliklarining reyestrlarini shakllantirish hamda yuritish tartibini ushbu Qonun 6-moddasi birinchi qismining oʻninchi xatboshisi va 14-moddasining ikkinchi qismi talablarini hisobga olgan holda, ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran olti oy ichida ishlab chiqsin va tasdiqlasin; tartibga solinadigan tashkilotlar tomonidan issiqxona gazlarining chiqarilishi toʻgʻrisidagi hisobotlarni vakolatli davlat organiga taqdim etish tartibini, mazkur hisobotlarning shakllarini, shuningdek hisobotlarni vakolatli davlat organi tomonidan tekshirish tartibini ushbu Qonun 6-moddasi birinchi qismining oʻn birinchi xatboshisi talablarini hisobga olgan holda, ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran olti oy ichida ishlab chiqsin va tasdiqlasin; issiqxona gazlarining chiqarilishi toʻgʻrisidagi hisobotlarni verifikatsiyadan oʻtkazish tartibini ushbu Qonun 11-moddasining yettinchi qismi talablarini hisobga olgan holda, ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran olti oy ichida ishlab chiqsin va tasdiqlasin; Oʻzbekiston Respublikasi iqtisodiyoti tarmoqlari uchun issiqxona gazlari chiqarilishini qisqartirishning maqsadli koʻrsatkichlarini ushbu Qonun 12-moddasining birinchi qismi talablarini hisobga olgan holda, ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran uch oy ichida belgilasin; yuridik shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlarni tartibga solinadigan tashkilotlar roʻyxatiga kiritish mezonlarini ushbu Qonun 23-moddasining birinchi qismi talablarini hisobga olgan holda, ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran olti oy ichida ishlab chiqsin hamda tasdiqlasin; operator tomonidan uglerod birliklarining reyestrida operatsiyalarni amalga oshirish boʻyicha xizmatlar koʻrsatishga doir namunaviy shartnoma shaklini va bunday xizmatlarni koʻrsatganlik uchun toʻlovni aniqlash tartibini ushbu Qonun 14-moddasining oltinchi qismi talablarini hisobga olgan holda, ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran olti oy ichida ishlab chiqsin va tasdiqlasin; respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari ushbu Qonunga zid boʻlgan oʻz normativ-huquqiy hujjatlarini qayta koʻrib chiqishlari va bekor qilishlarini taʼminlasin.

29. Ushbu Qonunning kuchga kirishi
Ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran olti oy oʻtgach kuchga kiradi. Ushbu Qonun 18-moddasining beshinchi qismi 2027-yil 1-yanvardan eʼtiboran amalga kiritiladi.