Sudlar tomonidan iqtisodiy ishlarni apellatsiya tartibida koʻrish amaliyoti toʻgʻrisida
(resolution, 2024-03-25)

Oʻzbekiston Respublikasining Iqtisodiy protsessual kodeksiga (bundan buyon matnda IPK deb yuritiladi) oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilganligi, sud amaliyotida masalalar kelib chiqayotganligi munosabati bilan hamda qonun normalarini bir xilda va toʻgʻri qoʻllanilishini taʼminlash maqsadida, “Sudlar toʻgʻrisida”gi Qonunning 17-moddasiga asoslanib, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi qaror qildi: 1. Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, iqtisodiy sudlarning hal qiluv qarorlari va ajrimlarini apellatsiya tartibida qayta koʻrish sud protsessi ishtirokchilarining qonuniy kuchga kirmagan sud hujjatining qonuniyligi va asosliligini tekshirish huquqini taʼminlovchi muhim huquqiy institut hisoblanadi. 2. IPK 259-moddasiga muvofiq, apellatsiya instansiyasi sudida ish yuritish: daʼvogar, arizachi, javobgar, uchinchi shaxs, ular vakillarining shikoyati boʻyicha; taraflar va uchinchi shaxslar huquqiy vorislarining shikoyati boʻyicha; Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha vakilning shikoyati boʻyicha, bundan tadbirkorlik subyektlari oʻrtasida yuzaga keladigan iqtisodiy nizolar, shuningdek, tadbirkorlik faoliyati bilan bogʻliq boʻlmagan nizolar mustasno; ishda daʼvogar sifatida qatnashgan davlat organlari va boshqa shaxslarning shikoyati boʻyicha (IPK 50-moddasi birinchi qismi); prokurorning protesti boʻyicha qoʻzgʻatiladi. Apellatsiya tartibida ish yuritish, shuningdek, ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan, sud hujjati huquq va majburiyatlariga taʼsir qiluvchi IPK 259-moddasiga muvofiq, sud hujjati ustidan shikoyat qilish huquqiga ega boʻlgan shaxsning shikoyati boʻyicha ham qoʻzgʻatilishi mumkin. Ushbu shaxs sud hujjatida koʻrsatilmagan hollarda ham, uning ustidan shikoyat qilish huquqidan foydalanadi. Ishda ishtirok etuvchi shaxsning vakili, shu jumladan, advokat, agar bunday huquq vakolat beruvchi tomonidan berilgan ishonchnomada maxsus koʻrsatilgan boʻlsagina, sud hujjati ustidan apellatsiya tartibida shikoyat qilishga haqli (IPK 63-moddasi ikkinchi qismi). Sudning hal qiluv qarori ustidan toʻliq yoki qisman shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin. Ishda ishtirok etuvchi shaxslarning huquqiy vorislari ham apellatsiya shikoyati berishga haqli boʻlib, bunda shikoyatga huquqiy vorislikni tasdiqlovchi dalil ilova qilinishi lozim. Prokuror oʻzining ishtirokida koʻrilgan ish, shuningdek, taraflarning murojaati boʻlgan holda apellatsiya protesti keltirishga haqli. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha vakilning apellatsiya shikoyatini qabul qilishda shuni inobatga olish lozimki, tadbirkorlik faoliyati bilan bogʻliq boʻlmagan nizo deganda, foyda olish maqsad qilinmagan faoliyatdan kelib chiqqan nizo (xususan, yuridik faktlarni belgilash toʻgʻrisidagi, bankrotlik toʻgʻrisidagi ishlar, hakamlik muhokamasi bilan bogʻliq, chet el sudlari va arbitrajlarining hal qiluv qarorlarini tan olish va ijroga qaratish toʻgʻrisidagi nizolar) tushunilishi lozim. 3. Sudlarga tushuntirilsinki, IPK 50-moddasi birinchi qismiga muvofiq, davlat organlari va boshqa shaxslar (masalan, Savdo-sanoat palatasi, fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalari kengashlari va h.k.) daʼvo ular tomonidan berilgan holdagina sud hujjati ustidan apellatsiya tartibida shikoyat berishi mumkin, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha vakil bundan mustasno. 4. Qonunga muvofiq, hal qiluv qarori ustidan apellatsiya shikoyati (protesti) hal qiluv qarori qabul qilingan kundan eʼtiboran bir oy ichida berilishi mumkin. Sudning soddalashtirilgan ish yuritish tartibidagi, huquqiy taʼsir chorasini qoʻllash toʻgʻrisidagi ish boʻyicha hal qiluv qarori, bankrotlik toʻgʻrisidagi ishda arizalarni, shikoyatlarni (iltimosnomalarni) va kelishmovchiliklarni koʻrib chiqish natijalari boʻyicha chiqarilgan sudning ajrimi ustidan apellatsiya shikoyati (protesti) u qabul qilinganidan keyin oʻn kun ichida beriladi. Sudlarga tushuntirilsinki, apellatsiya shikoyati (protesti) berish muddatini hisoblash hal qiluv qarori qabul qilingan sanadan keyingi kundan boshlanadi (IPK 119-moddasi). Bunda IPK 262-moddasi oltinchi qismiga muvofiq, ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan, ammo huquqlari va majburiyatlari toʻgʻrisida sud hal qiluv qarori qabul qilgan shaxslar, shuningdek, sud majlisining vaqti va joyi toʻgʻrisida tegishli tarzda xabardor qilinmagan ishda ishtirok etuvchi shaxslar uchun apellatsiya shikoyati (protesti) berish muddati ularga hal qiluv qarori qabul qilinganligi haqida maʼlum boʻlgan kundan eʼtiboran hisoblanadi. 5. IPK 259-moddasida koʻrsatilgan shaxslar IPK 189-moddasiga muvofiq, qabul qilingan qoʻshimcha hal qiluv qaroriga ham apellatsiya shikoyati (protesti) berishga haqlidir. IPK 189-moddasi beshinchi va oltinchi qismlari mazmuniga koʻra, qoʻshimcha hal qiluv qarori ustidan apellatsiya shikoyati (protesti) berish muddati ham asosiy hal qiluv qarori qabul qilingan kundan hisoblanadi. 6. Apellatsiya shikoyati (protesti) hal qiluv qarorini qabul qilgan sud orqali beriladi va ushbu sud shikoyatni (protestni) u kelib tushgan kundan eʼtiboran besh kunlik muddatda apellatsiya instansiyasi sudiga ish bilan birga yuborishi shart. Ushbu muddat oʻtganidan keyin kelib tushgan shikoyat bilan bogʻliq qoʻshimcha hujjatlar, boshqa shaxslarning apellatsiya shikoyatlari ham apellatsiya instansiyasi sudiga yuboriladi. Agar apellatsiya shikoyati (protesti) hal qiluv qarorini qabul qilgan sudni chetlab oʻtgan holda yuborilgan boʻlsa, u apellatsiya instansiyasi sudi tomonidan shikoyatni (protestni) bergan shaxsga qaytariladi. Sud ajrimida shikoyat (protest) hal qiluv qarorini qabul qilgan sud orqali berilishi lozimligi koʻrsatilishi kerak. Birinchi instansiya sudi apellatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilishni rad etish yoki uni qaytarish masalasini hal etishga haqli emas. Agar apellatsiya shikoyati (protesti) hal qiluv qarorini tushuntirish, xatolarni, harfiy xatolarni va hisob-kitobdagi yanglishishlarni tuzatish, qoʻshimcha hal qiluv qarori qabul qilish toʻgʻrisidagi ariza boʻyicha birinchi instansiya sudi majlisi tayinlanganidan keyin kelib tushsa, sud bunday ariza boʻyicha ish yuritishni IPK 101-moddasi 1-bandiga koʻra, toʻxtatib qoʻyadi, ishni esa shikoyat (protest) bilan birga apellatsiya instansiyasi sudiga yuboradi. 7. IPK 262-moddasi uchinchi qismiga koʻra, apellatsiya shikoyatini (protestini) berish muddati oʻtkazib yuborilgan taqdirda, u shikoyat (protest) bergan shaxsning iltimosnomasiga koʻra, apellatsiya instansiyasi sudi tomonidan tiklanishi mumkin. Iltimosnomada muddat oʻtkazib yuborilishining sabablari koʻrsatilishi lozim. Bunda sudga shikoyat (protest) bilan oʻz vaqtida murojaat qilishga obyektiv ravishda toʻsqinlik qilgan holatlar uzrli sabablar deb hisoblanishi mumkin. IPK 262-moddasi uchinchi qismida belgilangan ikki oylik muddat oʻtkazib yuborilganidan keyin berilgan apellatsiya shikoyatini (protestini) oʻtkazib yuborilgan muddatini tiklash haqidagi iltimosnoma rad etilishi, muddat buzilib berilgan apellatsiya shikoyatini (protestini) qabul qilish esa, rad etilishi lozim (IPK 268-moddasi birinchi qismi 4-bandi). Oʻtkazib yuborilgan muddatni tiklash toʻgʻrisida iltimosnoma mavjud boʻlmaganda ham shikoyatni (protestni) qabul qilish shu asoslar boʻyicha rad etiladi. Agar apellatsiya shikoyati (protesti) qonunda belgilangan muddat oʻtganidan keyin berilgan va u apellatsiya instansiyasi sudi tomonidan xatoga yoʻl qoʻyilib qabul qilingan boʻlsa, apellatsiya shikoyati boʻyicha ish yuritish IPK 273-moddasi birinchi qismi 1-bandiga koʻra, tugatiladi. 8. Apellatsiya shikoyatini (protestini) berish muddatini tiklash haqidagi masala ishda ishtirok etuvchi shaxslar xabardor qilinmasdan, apellatsiya instansiyasi sudi sudyasi tomonidan yakka tartibda koʻrib chiqiladi. 9. Apellatsiya shikoyatining (protestining) mazmuni IPK 263-moddasi talablariga muvofiq boʻlishi kerak. Vakil tomonidan imzolangan shikoyatga uning sud hujjati ustidan shikoyat qilish vakolatlarini tasdiqlovchi ishonchnoma yoki boshqa hujjat ilova qilinadi. Shikoyatni imzolashda faksimiledan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi, qonun hujjatlarida belgilangan hollar bundan mustasno. Agar shikoyatni qabul qilishda sudyada shikoyatni imzolagan shaxsda taʼsis hujjatlariga muvofiq uni imzolash huquqi mavjudligi borasida shubha tugʻilsa, sudya apellatsiya shikoyatini ish yuritishga qabul qiladi va arizachiga uning shikoyatni imzolashga vakolatini tasdiqlovchi dalillarni taqdim etishni taklif qiladi. Shikoyatni imzolash vakolatini tasdiqlovchi dalil taqdim etilmaganda, apellatsiya instansiyasi sudi shikoyatni IPK 272-moddasi birinchi qismiga asosan koʻrmasdan qoldiradi. 10. Sudlar shuni nazarda tutishi lozimki, apellatsiya shikoyatiga davlat boji va pochta xarajatlari toʻlanganligini tasdiqlovchi hujjatlarning asli ilova qilinishi kerak, toʻlov elektron tarzda amalga oshirilgan hollar bundan mustasno. Shikoyatga (protestga), shuningdek, ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarga apellatsiya shikoyati (protesti) va unga ilova qilingan hujjatlarning koʻchirma nusxalari yuborilganligi yoki topshirilganligini tasdiqlovchi hujjat ham ilova qilinishi kerak. Daʼvo arizasini qaytarish yoki daʼvo arizasini qabul qilishni rad etish toʻgʻrisidagi ajrim ustidan berilgan apellatsiya shikoyatiga (protestiga) daʼvo arizasi, prokuror ishtirokisiz koʻrilgan ish boʻyicha protestga esa, taraf murojaatining koʻchirma nusxasi ilova qilinishi kerak. Qayd etilgan talablarga rioya etmaslik shikoyatni IPK 269-moddasi birinchi qismi 11, 2 va 3-bandlariga, protestni esa IPK 269-moddasi birinchi qismi 11 va 2-bandlariga asosan qaytarish uchun asos boʻladi. 11. Sudlar shuni eʼtiborga olishi kerakki, IPK 269-moddasi birinchi qismida nazarda tutilgan apellatsiya shikoyatini (protestini) qaytarish asoslarining roʻyxati tugal boʻlib, kengaytirilgan tarzda talqin qilinishiga yoʻl qoʻyilmaydi. 12. Apellatsiya shikoyatini (protestini) apellatsiya instansiyasi sudi ish yuritishiga qabul qilish toʻgʻrisidagi ajrimda apellatsiya instansiyasi sudi majlisini oʻtkazish vaqti va joyi koʻrsatiladi. Ajrimning koʻchirma nusxasi shikoyatni (protestni) bergan shaxsga, shuningdek, ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarga yuboriladi. 13. Sudlarga tushuntirilsinki, davlat organlari va boshqa shaxslarning apellatsiya shikoyatini qabul qilish, agar u ular tomonidan sudga daʼvo taqdim etilmasdan berilgan boʻlsa, IPK 268-moddasi birinchi qismi 1-bandiga asosan rad etiladi, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha vakil bundan mustasno. Tadbirkorlik subyektlari oʻrtasida yuzaga kelgan nizo, shuningdek, tadbirkorlik faoliyati bilan bogʻliq boʻlmagan nizo yuzasidan qabul qilingan sud hujjati ustidan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha vakil tomonidan berilgan shikoyatni qabul qilish ham shu asoslar boʻyicha rad etiladi. 14. Apellatsiya tartibida shikoyat qilinishi (protest berilishi) mumkin boʻlmagan sud hujjati ustidan berilgan apellatsiya shikoyatini (protestini) qabul qilish IPK 268-moddasi birinchi qismi 2-bandiga asosan rad etiladi. Qonunga koʻra, birinchi instansiya sudining quyidagi: ishni yopiq sud majlisida muhokama qilish (IPK 11-moddasi); sudya, prokuror, ekspert, mutaxassis, sud majlisi kotibi, tarjimonni rad qilish va oʻzini oʻzi rad qilish toʻgʻrisidagi masalani koʻrish natijalari (IPK 23-moddasi); ishni boshqa iqtisodiy sudga tegishliligi boʻyicha oʻtkazish (IPK 39-moddasi); boshqa javobgarni ishda ishtirok etishga jalb etish yoki jalb etishni rad qilish (IPK 44-moddasi); ishga daxldor boʻlmagan javobgarni almashtirish (IPK 45-moddasi); ishda ishtirok etishga uchinchi shaxslarni jalb qilish (IPK 47, 48-moddalari); mutaxassisni sud majlisida ishtirok etish uchun jalb qilish (IPK 57-moddasi); dalillarni talab qilib olish va ularni turgan joyida koʻzdan kechirish (IPK 69, 70-moddalari); ashyoviy dalillarni qaytarish (IPK 79-moddasi); ekspertiza tayinlash yoki ekspertiza tayinlash haqidagi iltimosnomani qanoatlantirishni rad etish (IPK 80-moddasi); sud topshirigʻi (IPK 91-moddasi); sud topshirigʻining ijrosi (IPK 92-moddasi); ish yuritishni tiklash (IPK 106-moddasi); protsessual muddatlarni tiklash (IPK 123-moddasi); protsessual muddatni uzaytirish yoki uzaytirishni rad etish (IPK 124-modda); kelishuv bitimini tasdiqlashni rad etish (IPK 134-moddasi); sud buyrugʻini bekor qilish (IPK 147-moddasi); daʼvo arizasini ish yuritishga qabul qilish va ish qoʻzgʻatish (IPK 153-moddasi); daʼvoning asosini yoki predmetini oʻzgartirishni, daʼvo talablari miqdorini koʻpaytirishni yoki kamaytirishni, daʼvogarning daʼvodan toʻliq yoki qisman voz kechishini qabul qilish yoxud qabul qilishni rad etish (IPK 157-moddasi); ishlarni birlashtirish (IPK 158-moddasi); talablarning bir qismini alohida ish yuritishga ajratish (IPK 159-moddasi); qarshi daʼvoni qabul qilish (IPK 161-moddasi); ishni sud muhokamasiga tayyorlash (IPK 162-moddasi); ishda ishtirok etuvchi shaxslarning arizalari va iltimosnomalarini hal etish (IPK 169-moddasi); sud muhokamasini keyinga qoldirish (IPK 171-moddasi); qoʻshimcha hal qiluv qarorini qabul qilishni rad etish (IPK 189-moddasi); qonuniy kuchga kirgan sud hujjatini yangi ochilgan holatlar boʻyicha qayta koʻrish toʻgʻrisidagi arizani ish yuritishga qabul qilish (IPK 330-moddasi) haqidagi ajrimlari ustidan apellatsiya tartibida shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin emas. Qonunga koʻra, birinchi instansiya sudining sud buyrugʻi (IPK 143-moddasi) va ijro varaqasi (IPK 336-moddasi) ustidan ham apellatsiya tartibida shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin emas. Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, bankrotlik toʻgʻrisidagi ish boʻyicha tuzilgan kelishuv bitimini tasdiqlashni rad etish toʻgʻrisidagi ajrim ustidan apellatsiya tartibida shikoyat berilishi (protest keltirilishi) mumkin. 15. Apellatsiya shikoyatini (protestini) berish muddati oʻtkazib yuborilganligi sababli shikoyatni (protestni) qabul qilishni rad etish haqidagi ajrimda rad etish asoslari koʻrsatilishi kerak (IPK 268-moddasi birinchi qismi 4-bandi). Ajrimning xulosa qismida shikoyatni berishda toʻlangan davlat bojining qaytarilishi koʻrsatiladi. 16. Sudlarga tushuntirilsinki, apellatsiya shikoyatida (protestida) uni imzolagan shaxsning familiyasi koʻrsatilib, ismi yoki ismi va otasi ismining koʻrsatilmaganligi shikoyatni (protestni) IPK 269-moddasi birinchi qismi 1-bandiga asosan qaytarish uchun asos boʻlmaydi. Apellatsiya shikoyati (protesti) elektron raqamli imzo bilan tasdiqlanishi mumkin. Bunda sudlar shuni eʼtiborga olishi kerakki, elektron raqamli imzoning haqiqiyligi Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining axborot tizimida tasdiqlangan boʻlishi lozim, aks holda u imzolanmagan hisoblanadi. 17. Apellatsiya shikoyatini (protestini) qaytarish uchun bir nechta asoslar mavjud boʻlganda, sud ajrimida ushbu asoslarning har biri, shuningdek, ular bartaraf etilgach, sudga umumiy tartibda shikoyat (protest) bilan qaytadan murojaat qilish huquqi koʻrsatilishi kerak. 18. Sudlarga tushuntirilsinki, apellatsiya shikoyati (protesti) yuzasidan IPK 270-moddasi birinchi qismida belgilangan muddat oʻtganidan keyin, ammo apellatsiya shikoyati (protesti) boʻyicha qaror qabul qilingunga qadar kelib tushgan yozma fikr sud tomonidan qabul qilinishi va unga tegishli baho berilishi lozim. 19. Apellatsiya shikoyati bilan birga IPK 271-moddasi birinchi qismiga muvofiq, berilgan hal qiluv qarorining ijrosini toʻxtatib turish haqidagi iltimosnoma apellatsiya shikoyatini ish yuritishga qabul qilish toʻgʻrisidagi masalani hal qilish paytida sudya tomonidan yakka tartibda, agar iltimosnoma apellatsiya shikoyati ish yuritishga qabul qilingandan keyin berilgan boʻlsa, ishda ishtirok etuvchi shaxslarni xabardor qilmasdan sudlov hayʼati tomonidan koʻrib chiqiladi. Apellatsiya instansiyasi sudi hal qiluv qarorining ijrosini toʻxtatib turish haqidagi masalani hal etishda ish holatlarini va iltimosnomada keltirilgan vajlarni oʻrganishi lozim. Agar sud arizachining vajlari asosliligi haqida xulosaga kelsa, u bunday iltimosnomani qanoatlantirishga haqli. Hal qiluv qarorining ijrosi apellatsiya instansiyasi sudida ish yuritish tamomlanguniga qadar toʻxtatib turilishi mumkin. 20. Sudlar shuni eʼtiborga olishi lozimki, IPK 101-moddasida nazarda tutilgan hollarda sud ish yuritishni toʻxtatib turishga majbur. IPK 102-moddasida qayd etilgan asoslar mavjud boʻlganda, ish yuritishni toʻxtatib turish masalasi sud tomonidan ishning muayyan holatlaridan kelib chiqib hal etiladi. IPK 101-moddasi birinchi qismi 1-bandida belgilangan normani qoʻllashda shuni nazarda tutish kerakki, ushbu ishni konstitutsiyaviy, fuqarolik, jinoyat, maʼmuriy yoki iqtisodiy sud ishlarini yuritish tartibida koʻrilayotgan boshqa ish yoki masala boʻyicha qarop qabul qilinguniga qadar koʻrish mumkin boʻlmaganda, apellatsiya instansiyasi sudi ish yuritishni toʻxtatib turishga majbur. Agar koʻrsatilgan holatlar mazkur ishni koʻrishga toʻsqinlik qilmasa, ish yuritishni toʻxtatib turish mumkin emas. 21. Sudlarga tushuntirilsinki, shikoyatdan voz kechilganda (protest chaqirib olinganda) apellatsiya shikoyati (protesti) boʻyicha ish yuritish tugatiladi. Shu bilan birga shikoyatdan voz kechilganligi (protest chaqirib olinganligi) boshqa shaxsning apellatsiya shikoyati koʻrib chiqilishiga toʻsqinlik qilmaydi. 22. Apellatsiya instansiyasi sudida daʼvogarning daʼvodan voz kechish haqidagi arizasi IPK 157-moddasida belgilangan tartibda hal etiladi. Daʼvogarning daʼvodan voz kechishi qabul qilingan taqdirda, sudning hal qiluv qarori bekor qilinadi, ish yuritish esa, IPK 110-moddasi 6-bandiga asosan tugatiladi. 23. Sudlar shuni eʼtiborga olishi lozimki, ishda taraf boʻlgan yuridik shaxs apellatsiya instansiyasi sudi tomonidan qaror qabul qilinguniga qadar tugatilgan boʻlsa, apellatsiya shikoyati (protesti) boʻyicha ish yuritish IPK 273-moddasi birinchi qismi 6-bandiga asosan tugatiladi. Agar ishni apellatsiya instansiyasi sudida koʻrish jarayonida ishda taraf boʻlgan yuridik shaxs birinchi instansiya sudi tomonidan sud hujjati qabul qilinguniga qadar tugatilganligi aniqlansa, sud hujjati bekor qilinadi va ish yuritish IPK 110-moddasi 4-bandiga asosan tugatiladi. 24. IPK 273-moddasi ikkinchi qismiga muvofiq, agar apellatsiya shikoyatida (protestida) birinchi instansiya sudi tomonidan koʻrib chiqish predmeti boʻlmagan yangi talablar bildirilgan boʻlsa, apellatsiya instansiyasi sudi shikoyatning (protestning) bu talablarga taalluqli qismi boʻyicha ish yuritishni tugatadi. Bunda yangi talablar deganda, birinchi instansiya sudida koʻrib chiqilmagan moddiy-huquqiy talablar, shuningdek, birinchi instansiya sudida ishni koʻrishda ishtirok etmagan shaxsga nisbatan bildirilgan talablar tushuniladi. 25. Apellatsiya instansiyasi sudi ishni sud majlisida IPK 34-bobida belgilangan xususiyatlarni hisobga olgan holda birinchi instansiya sudida ishni koʻrish qoidalari boʻyicha koʻrib chiqadi. Apellatsiya instansiyasi sudida, xususan, boshqa javobgarni ishda ishtirok etish uchun jalb qilish (IPK 44-moddasi), ishga daxldor boʻlmagan javobgarni almashtirish (IPK 45-moddasi), uchinchi shaxslarni ishda ishtirok etishga jalb qilish (IPK 47, 48-moddalari), daʼvoning predmeti yoki asosini oʻzgartirish, daʼvo talablari miqdorini oʻzgartirish (IPK 157-moddasi), ishlarni bitta ish yuritishga birlashtirish (IPK 158-moddasi), talablarning bir qismini alohida ish yuritishga ajratish (IPK 159-moddasi), qarshi daʼvo taqdim etish (IPK 161-moddasi), shuningdek, qonunda faqat birinchi instansiya uchun belgilangan boshqa qoidalar qoʻllanilmaydi. Daʼvoning predmeti yoki asosini oʻzgartirish, daʼvo talablari miqdorini oʻzgartirish toʻgʻrisidagi arizani (IPK 157-moddasi), shuningdek, qarshi daʼvo arizasini (IPK 160-moddasi) birinchi instansiya sudi tomonidan ish yuritishga asossiz qabul qilinmaganligi hal qiluv qarorini bekor qilish uchun asos boʻladi. 26. Sud muhokamasini oʻtkazish vaqti va joyi haqida tegishli tarzda xabardor qilingan, shikoyatni (protestni) bergan shaxsning va ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarning apellatsiya instansiyasi sudining majlisiga kelmaganligi ishni ularning ishtirokisiz koʻrishga toʻsqinlik qilmaydi. 27. Sudlar shuni inobatga olishi lozimki, apellatsiya shikoyati (protesti) IPK 277-moddasi birinchi qismida belgilangan muddatlarda koʻrib chiqilishi lozim. Alohida hollarda apellatsiya shikoyatini (protestini) koʻrib chiqish muddati ishni koʻrayotgan sudlov hayʼati tomonidan koʻpi bilan bir oyga uzaytirilishi mumkin. Apellatsiya shikoyatini (protestini) koʻrish muddatining uzaytirilganligi sud muhokamasini keyinga qoldirish toʻgʻrisidagi ajrimda koʻrsatiladi. IPK 171-moddasi talabidan kelib chiqib, faqat ushbu normada belgilangan asoslar mavjud boʻlgan hollarda apellatsiya shikoyati (protesti) boʻyicha sud muhokamasi oʻn kundan koʻp boʻlmagan muddatga qoldirilishi mumkin. Shuni eʼtiborga olish lozimki, sud muhokamasini keyinga qoldirishlar soni uch martadan oshmasligi lozim. 28. Sudlar IPK 278-moddasi 5-bandini qoʻllashda shuni inobatga olishi lozimki, sud tomonidan ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan shaxslarning huquq va majburiyatlari toʻgʻrisida hal qiluv qarori qabul qilingan boʻlsagina, ushbu asos boʻyicha ishni yangidan koʻrish uchun yuborishga yoʻl qoʻyiladi. 29. Apellatsiya instansiyasi sudi shunga eʼtibor qaratishi zarurki, birinchi instansiya sudining hal qiluv qarorini oʻzgartirish yoki bekor qilish asoslari IPK 279-moddasida belgilangan. Bunda sudlar shuni inobatga olishi lozimki, birinchi instansiya sudi tomonidan oʻz kuchini yoʻqotgan qonun hujjatlarining qoʻllanilganligi ham moddiy huquq normalarining notoʻgʻri qoʻllanilishi deb baholanadi. Shu bilan birga nazarda tutish kerakki, ayrim qonun hujjatlarida munosabatlar vujudga kelgan paytda amalda boʻlgan qonun hujjatlari qoʻllanilishi nazarda tutilishi mumkin. Bunday holda sud tomonidan oʻz kuchini yoʻqotgan yoki oʻzgartirilgan qonun hujjatlari qoʻllanilganligi moddiy huquq normalarini notoʻgʻri qoʻllash deb hisoblanmaydi. 30. Apellatsiya instansiyasi sudining qarori IPK 280-moddasi talablariga muvofiq boʻlishi lozim. Apellatsiya instansiyasi sudi birinchi instansiya sudi hal qiluv qarorining qonuniyligini va asosliligini toʻliq hajmda tekshirishi va apellatsiya instansiyasi sudining qarorida shikoyatda (protestda) bayon qilingan har bir vajga baho berilishi kerak. Agar ijro etilmagan sud hujjati bekor qilinib yoki oʻzgartirilib, daʼvoni toʻliq yoki qisman rad etish toʻgʻrisida yangi sud hujjati qabul qilinsa yoxud ish yuritish tugatilsa yoki daʼvo koʻrmasdan qoldirilsa, apellatsiya instansiyasi sudi qarorining xulosa qismida bekor qilingan yoki tegishli qismi oʻzgartirilgan sud hujjati boʻyicha undiruv toʻliq yoki qisman bekor qilinishi koʻrsatiladi. Sud xarajatlarini taqsimlash masalasining hal etilmasligi yoxud notoʻgʻri hal etilishi sudning hal qiluv qarorini bekor qilishga yoki oʻzgartirishga asos boʻlmaydi. Bunday holda apellatsiya instansiyasi sudi qarorining xulosa qismida sud xarajatlarini IPKning 118-moddasida nazarda tutilgan qoidalar boʻyicha yangidan taqsimlash haqida koʻrsatiladi. 31. Apellatsiya instansiyasi sudi shunga eʼtibor qaratishi lozimki, birinchi instansiya sudi ajrimi ustidan apellatsiya tartibida shikoyat (protest) berilishi va koʻrilishi IPK 34-bobida nazarda tutilgan qoidalar boʻyicha amalga oshiriladi. 32. Ushbu qaror qabul qilinishi munosabati bilan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining “Apellatsiya va kassatsiya instansiyasi sudlari tomonidan iqtisodiy protsessual qonun normalarini qoʻllashning ayrim masalalari toʻgʻrisida” 2019-yil 24-dekabrdagi 26-sonli qarori oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin.