Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining tijorat banklari bilan depozit operatsiyalarini amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida
(resolution, 2026-05-26)

Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”gi, “Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida”gi qonunlari hamda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 13-sentabrdagi PQ-3272-son “Pul-kredit siyosatini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvi qaror qiladi: 1. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining tijorat banklari bilan depozit operatsiyalarini amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi. Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki (bundan buyon matnda Markaziy bank deb yuritiladi) tomonidan bank tizimi likvidligini tartibga solish hamda pul-kredit siyosati foiz instrumentlari samaradorligini oshirish maqsadida tijorat banklarining, shu jumladan mikromoliya banklarining (bundan buyon matnda banklar deb yuritiladi) pul mablagʻlarini jalb qilish va ularni qaytarish tartibini belgilaydi. 1. Mazkur Nizomda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi: Markaziy bankining banklar bilan depozit operatsiyalari (bundan buyon matnda depozit operatsiyalari deb yuritiladi) — Markaziy bank tomonidan banklarning pul mablagʻlarini depozitlarga jalb qilish operatsiyalari; valyuta birjasi — chet el valyutasi, davlat qimmatli qogʻozlari, moliyaviy hosila instrumentlari (derivativlar) oldi-sotdisi hamda ular bilan bogʻliq boshqa birja bitimlari boʻyicha birja savdolarini, shuningdek banklararo pul bozorini hamda Markaziy bankning banklar bilan amalga oshiriladigan kredit va depozit auksionlarini tashkil etuvchi yuridik shaxs; Bosh bitim — depozit operatsiyalarini amalga oshirishning umumiy shartlari va tartibini belgilovchi Markaziy bank bilan banklar oʻrtasida tuziladigan oʻzaro harakat; elektron savdo platformasi — banklararo pul bozorida elektron shaklda birja savdolarini oʻtkazish imkonini beruvchi hamda qabul qilingan buyurtmalarni roʻyxatga olish, birja bitimlarini tuzish, joriy maʼlumotlarni savdo ishtirokchilari ish oʻrinlarida aks ettirish, savdo jarayonini bayonlashtirish va yakuniy birja hujjatlarini shakllantirishni taʼminlovchi valyuta birjasining avtomatlashtirilgan tizimi; depozit auksioni — banklarning pul mablagʻlarini jalb qilish boʻyicha Markaziy bank tomonidan banklar oʻrtasida amalga oshiriladigan kimoshdi savdolari; raqobatli ariza — depozit auksionida ishtirok etish uchun banklar tomonidan foiz stavkasi koʻrsatilgan holda taqdim etiladigan ariza; raqobatsiz ariza — depozit auksionida ishtirok etish uchun banklar tomonidan foiz stavkasi koʻrsatilmagan holda taqdim etiladigan ariza; oʻzgarmas foiz stavkasi — pul-kredit siyosati maqsadlaridan kelib chiqqan holda banklarning depozit mablagʻlarini jalb qilish boʻyicha Markaziy bank boshqaruvi tomonidan oʻrnatiladigan stavka; chegirish foiz stavkasi — depozit auksioni natijalariga koʻra banklarning qondiriladigan raqobatli arizalari boʻyicha taklif etilgan maksimal stavka. 2. Depozit operatsiyalari Oʻzbekiston Respublikasi milliy valyutasida amalga oshiriladi. 3. Depozit operatsiyalari Markaziy bank bilan banklar oʻrtasida tuziladigan Markaziy bankning depozit operatsiyalarida qatnashish toʻgʻrisidagi Bosh bitimga asosan amalga oshiriladi. 4. Depozitlar boʻyicha foiz stavkalari ularning muddatidan kelib chiqqan holda Markaziy bank boshqaruvi tomonidan oʻrnatiladi. 5. Depozit operatsiyalarini amalga oshirishda banklar quyidagi talablarga javob berishi lozim: Markaziy bankning majburiy rezerv talablarini oʻz vaqtida va toʻliq bajarganligi; Markaziy bank oldida muddati oʻtkazib yuborilgan qarz majburiyatlari, jumladan, Markaziy bankning kreditlari va ularning foizlari boʻyicha qarzdorligi mavjud boʻlmasligi. 6. Markaziy bank depozit operatsiyalari boʻyicha banklar tomonidan joylashtiriladigan depozitlar miqdoriga va har bir bankdan depozit auksioniga qabul qilinadigan arizalar soniga limitlar oʻrnatishi mumkin. 7. Depozit operatsiyalarini amalga oshirish uchun arizalarni taqdim etish valyuta birjasining elektron savdo platformasi orqali, shuningdek Bosh bitimda koʻrsatilgan boshqa usullarda amalga oshiriladi. 8. Depozit operatsiyalari amalga oshirilganda quyidagilarga yoʻl qoʻyilmaydi: depozitga qoʻyilgan pul mablagʻlarini talab qilish huquqini uchinchi tomonga berish; joylashtirilgan depozitlar muddatini uzaytirish. 9. Markaziy bank tomonidan quyidagi turdagi depozit operatsiyalari amalga oshiriladi: depozit auksioni (foizli va miqdoriy); oʻzgarmas foiz stavkasi boʻyicha depozit operatsiyalari. 10. Depozit auksioni oʻtkazilishi toʻgʻrisidagi maʼlumot auksion oʻtkaziladigan kundan kamida bir ish kuni oldin Markaziy bankning rasmiy veb-saytida eʼlon qilinadi. Ushbu maʼlumot quyidagilarni oʻz ichiga oladi: depozit auksioni oʻtkazish sanasi; depozit auksioni turi (foizli yoki miqdoriy); depozit muddati; auksion oʻtkazish usuli (“amerikacha” yoki “gollandcha”); mablagʻlarni depozitga oʻtkazish sanasi; mablagʻlarni qaytarish va depozit boʻyicha foizlarni toʻlash sanasi; raqobatsiz arizalarning maksimal ulushi (foizli depozit auksioni amalga oshirilganda); depozit auksioni foiz stavkasi (foizli depozit auksioni amalga oshirilganda oʻrnatilmasligi mumkin); depozit auksioniga jalb qilinadigan mablagʻlarning maksimal miqdori (oʻrnatilgan hollarda); har bir ariza boʻyicha taklif etiladigan minimal va maksimal miqdor (oʻrnatilgan hollarda); bitta bankdan depozit auksioniga qabul qilinadigan arizalar soni (oʻrnatilgan hollarda); depozit auksioni boʻyicha arizalarni qabul qilish vaqti; depozit auksioni natijalari yoki oʻtkazilishi bekor qilinganligi haqida maʼlumotlarni eʼlon qilish vaqti. 11. Depozit auksionini oʻtkazish toʻgʻrisidagi maʼlumot Markaziy bankning rasmiy veb-saytida eʼlon qilingan kuni valyuta birjasining elektron savdo platformasi orqali banklarga yetkaziladi. 12. Depozit operatsiyalari oʻtkaziladigan kunda banklar tomonidan depozit operatsiyalarida ishtirok etish uchun arizalar elektron savdo platformasida elektron shaklda shakllantiriladi. 13. Banklar tomonidan depozit operatsiyalarida qatnashish uchun taqdim etilayotgan arizalarda quyidagi maʼlumotlar boʻlishi lozim: ariza tartib raqami va sanasi va joyi; bankning nomi; depozit operatsiyasi turi (depozit auksioni yoki oʻzgarmas foiz stavkasi boʻyicha depozit operatsiyasi); depozit operatsiyasida ishtirok etish sanasi; depozit muddati (standart shartlar asosida); depozit summasi; taklif etilayotgan foiz miqdori; depozitni joylashtirish va qaytarish sanasi. 14. Foizli depozit auksioni banklarning arizalarida taklif etilgan foiz stavkalaridan kelib chiqqan holda, miqdoriy depozit auksioni banklarning arizalarida taklif etilgan depozit hajmidan kelib chiqqan holda oʻtkaziladi. 15. Depozit auksioni ikki yoki undan ortiq banklar tomonidan arizalar taqdim etilgan hollarda amalga oshiriladi. 16. Depozit auksioni quyidagi standart shartlar asosida oʻtkaziladi: “1 hafta” — muddati yetti kalendar kunidan iborat boʻlgan depozit operatsiyasi; “2 hafta” — muddati oʻn toʻrt kalendar kunidan iborat depozit operatsiyasi; “1 oy” — muddati bir oydan iborat depozit operatsiyasi; “3 oy” — muddati uch oydan iborat depozit operatsiyasi; boshqa shartlar asosida — bunda depozit muddati Markaziy bankning depozit auksioni oʻtkazilishi haqidagi maʼlumotida koʻrsatiladi. 17. Foizli depozit auksionlari Markaziy bank tomonidan depozit auksionida jalb qilinadigan pul mablagʻlarining maksimal miqdori oʻrnatilgan holda amalga oshiriladi. Bunda, depozitlar boʻyicha maksimal foiz stavkasi ham oʻrnatilishi mumkin. 18. Banklar foizli depozit auksionlarida ishtirok etishlari uchun raqobatli hamda raqobatsiz arizalar berishlari mumkin. 19. Banklarning raqobatli arizalaridagi taklif etilgan foiz stavkalari Markaziy bank tomonidan oʻrnatilgan maksimal foiz stavkasidan yuqori boʻlgan hollarda ushbu arizalar foizli depozit auksioniga qabul qilinmaydi. 20. Raqobatsiz arizalar foizli depozit auksioni natijalari boʻyicha aniqlangan oʻrtacha tortilgan foiz stavkasida qondiriladi. 21. Banklarning raqobatsiz arizalari boʻyicha taklif etilgan jami depozit mablagʻlari miqdori Markaziy bank tomonidan oʻrnatilgan depozit auksioniga jalb qilinadigan mablagʻlarning maksimal miqdoriga teng boʻlgan yoki oshgan hollarda ushbu foizli depozit auksioni bekor qilinadi. 22. Oʻrtacha tortilgan foiz stavkasi depozit auksioni yakunlari boʻyicha toʻliq yoki qisman qondiriladigan raqobatli arizalar foiz stavkasi hamda jalb qilinadigan miqdorlaridan kelib chiqqan holda aniqlanadi. 23. Markaziy bank banklar tomonidan foizli depozit auksionida ishtirok etish uchun taqdim qilingan raqobatli va raqobatsiz arizalar roʻyxatini shakllantiradi va raqobatli arizalarni ularda taklif etilgan foiz stavkalariga koʻra oʻsib borish tartibida tasniflaydi. Ushbu tasniflangan arizalardan kelib chiqib, Markaziy bank chegirish foiz stavkasini belgilaydi. 24. Foizli depozit auksioni natijalari boʻyicha chegirish foiz stavkasi Markaziy bank tomonidan foizli depozit auksioni boʻyicha maksimal foiz stavkasiga (oʻrnatilgan hollarda) teng boʻlmasligi mumkin. 25. Markaziy bank tomonidan foizli depozit auksioni natijalari boʻyicha avval banklarning raqobatsiz arizalari toʻliq, shuningdek taklif etilgan foiz stavkasi chegirish stavkasidan yuqori boʻlmagan raqobatli arizalari qondiriladi. Raqobatli arizalar taklif qilingan minimal foiz stavkalaridan chegirish foiz stavkasigacha boʻlgan tartibda qondiriladi. 26. Foizli depozit auksionlari ikki xil usulda oʻtkazilishi mumkin: “amerikacha” usul — banklarning raqobatli arizalari ularda taklif etilgan foiz stavkalari boʻyicha; “gollandcha” usul — banklarning raqobatli arizalari chegirish stavkasi boʻyicha qondiriladi. 27. Foizli depozit auksioni natijalariga koʻra qondirilishi lozim boʻlgan arizalarning jami miqdori Markaziy bank tomonidan belgilangan maksimal miqdordan oshgan hollarda, taklif etilgan foiz stavkasi chegirish stavkasiga teng boʻlgan raqobatli arizalar ularda koʻrsatilgan hajmlardan kelib chiqib, mutanosib ravishda qisman qondiriladi. Bunda banklarning arizalari miqdori soʻmgacha yaxlitlanadi. 28. Miqdoriy depozit auksionlari Markaziy bank tomonidan depozitlar boʻyicha belgilangan foiz stavkasini oʻrnatgan holda amalga oshiriladi. Bunda, jalb qilinadigan pul mablagʻlarining maksimal miqdori ham oʻrnatilishi mumkin. 29. Banklar miqdoriy depozit auksionida ishtirok etish uchun Markaziy bank tomonidan belgilangan foiz stavkasida arizalar taqdim etadi. 30. Elektron savdo platformasi banklar tomonidan miqdoriy depozit auksionida ishtirok etish uchun taqdim qilingan arizalar roʻyxatini unda taklif etilgan hajmlar boʻyicha pasayib borish tartibida shakllantiradi va ularning jami hajmi aniqlanadi. 31. Markaziy bank shakllantirilgan roʻyxatni tahlil qilgan holda miqdoriy depozit auksioni yakuni boʻyicha jalb qilinadigan mablagʻlar miqdorini aniqlaydi. Ushbu jalb qilinadigan mablagʻlar miqdori Markaziy bank tomonidan oʻrnatilgan maksimal miqdorga (agar oʻrnatilgan boʻlsa) teng kelmasligi mumkin. 32. Miqdoriy depozit auksioni natijalariga koʻra qondirilishi lozim boʻlgan arizalardagi jami miqdor depozit auksioni yakuni boʻyicha jalb qilinadigan mablagʻlar miqdoridan oshgan hollarda arizalar ularda koʻrsatilgan hajmlar ulushidan kelib chiqib mutanosib ravishda qisman qondiriladi. Bunda banklarning arizalari miqdori soʻmgacha yaxlitlanadi. 33. Miqdoriy depozit auksioni natijalariga koʻra banklarning arizalari Markaziy bank tomonidan belgilangan foiz stavkasida qondiriladi. 34. Depozit auksionlari boʻyicha banklardan yetarlicha arizalar qabul qilinmagan taqdirda yoki Markaziy bank Kredit qoʻmitasining qaroriga koʻra depozit auksionlarini oʻtkazish bekor qilinishi mumkin. 35. Oʻtkazilgan depozit auksion natijalari yoki oʻtkazilishi bekor qilinganligi haqida maʼlumotlar Markaziy bank va valyuta birjasining rasmiy veb-saytlarida eʼlon qilib boriladi. 36. Markaziy bank tomonidan oʻzgarmas foiz stavkasi boʻyicha depozit operatsiyalari quyidagi standart shartlar asosida amalga oshiriladi: “overnayt” — muddati bir kalendar kunidan iborat depozit operatsiyasi (bunda, overnayt depozitlarini jalb qilish va qaytarish kunlari oʻrtasidagi muddat bir kundan ortiq boʻlgan hollarda foiz toʻlovlari kalendar kuni boʻyicha hisoblanadi); “1 hafta” — muddati yetti kalendar kunidan iborat boʻlgan depozit operatsiyasi; “2 hafta” — muddati oʻn toʻrt kalendar kunidan iborat depozit operatsiyasi; “1 oy” — muddati bir oydan iborat depozit operatsiyasi; “3 oy” — muddati uch oydan iborat depozit operatsiyasi. 37. Markaziy bank oʻzgarmas foiz stavkalari boʻyicha depozit operatsiyalarini oʻtkazish shartlari toʻgʻrisida oʻzining rasmiy veb-saytida eʼlon beradi. 38. Markaziy bank tomonidan jalb qilingan depozitlar boʻyicha foizlar Markaziy bankka pul mablagʻlari kelib tushgan kundan boshlab depozit qaytarib berilgan kungacha (bunda depozit qaytarilgan kun hisobga olinmaydi), yillik 365 kalendar kunidan kelib chiqib, quyidagi formula asosida hisoblanadi: I = D * R * (T / 365), bunda: I — depozit boʻyicha hisoblangan foizlar miqdori; D — depozit miqdori; R — depozit boʻyicha foiz stavka; T — depozit jalb qilingan kunlar soni. 39. Banklarning depozit operatsiyalari boʻyicha majburiyatlari tegishli depozit hisobvaraqlardan Markaziy bankning depozit hisobvaragʻiga arizada belgilangan miqdorning oʻz vaqtida va toʻliq oʻtkazilishi hisoblanadi. 40. Banklarning depozit operatsiyalari boʻyicha majburiyatlarining bajarilganligi Markaziy bankdagi tegishli depozit hisobvaraqdan olingan koʻchirmalar bilan tasdiqlanadi. 41. Markaziy bankning depozit operatsiyalarini amalga oshirish boʻyicha majburiyati banklarning arizalarida koʻrsatilgan tegishli hisobvaraqlarga depozit mablagʻlari va jalb qilingan depozitlarga hisoblangan foizlarini oʻz vaqtida va toʻliq oʻtkazib berilishi bilan amalga oshiriladi. 42. Markaziy bankning depozit operatsiyalarini amalga oshirish boʻyicha majburiyatlarining bajarilishi banklarga depozit mablagʻlari va ularga hisoblangan foizlarning oʻtkazilganligi boʻyicha tegishli hisobvaraqlardan olingan koʻchirmalar bilan tasdiqlanadi. 43. Banklar tomonidan Markaziy bankning depozit hisobvaragʻiga arizada koʻrsatilgan miqdordan koʻproq mablagʻ oʻtkazilgan boʻlsa, Markaziy bank keyingi ish kunidan kechikmagan holda bankning depozit hisobvaragʻiga depozit miqdoridan ortiqcha mablagʻni qaytaradi va ushbu ortiqcha miqdor uchun foizlar hisoblanmaydi. 44. Agar banklar tomonidan depozitni joylashtirish sanasida Markaziy bankning depozit hisobvaragʻiga arizada koʻrsatilgan miqdordan kam mablagʻ oʻtkazilgan boʻlsa, bir ish kuni ichida Markaziy bank tomonidan bank depozitning toʻliq oʻtkazilishi yuzasidan elektron tartibda (telefonogramma yoki lotus notes dasturi orqali) ogohlantiriladi. Bunda toʻliq joylashtirilmagan depozitlar boʻyicha foizlar hisoblanmaydi. Bank tomonidan ogohlantirish olingan kuni Markaziy bankning depozit hisobvaragʻiga arizada koʻrsatilgan miqdordagi mablagʻ toʻliq oʻtkazib berilmasa ushbu depozit operatsiyasi bekor qilinadi. 45. Depozitlarni qaytarish va ularga hisoblangan foiz toʻlovlarini amalga oshirish kuni dam olish yoki bayram kunlariga toʻgʻri kelgan hollarda, toʻlovlar keyingi ish kunida amalga oshiriladi. 46. Depozit operatsiyalarining buxgalteriya hisobi qonunchilik hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi. 47. Banklar depozit hisobvaragʻiga joylashtirilgan depozit mablagʻlarini muddatidan oldin qaytarilishi boʻyicha Markaziy bankka ariza bilan murojaat qilishi mumkin. Ushbu ariza Markaziy bank tomonidan bir ish kuni davomida koʻrib chiqiladi va qondiriladi. 48. Banklar tomonidan joylashtirilgan depozitlar: joylashtirilgan kunida qaytarilishiga; qisman qaytarilishiga yoʻl qoʻyilmaydi. 49. Depozit operatsiyalari boʻyicha pul mablagʻlari muddatidan avval qaytarilgan hollarda ular boʻyicha foiz toʻlovlari amalga oshirilmaydi. 50. Mazkur Nizom talablarining buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladilar.