OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI ADLIYA VAZIRLIGINING SUD EKSPERTIZA MUASSASALARIDA SUD EKSPERTIZASINI OʻTKAZISh TARTIBI TOʻGʻRISIDAGI YOʻRIQNOMANI TASDIQLASh HAQIDA
(order, 2023-04-05)

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2011-yil 5-yanvardagi 5-son “Davlat sud-ekspertiza muassasasi yoki boshqa korxona, muassasa, tashkilot tomonidan sud ekspertizasini oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi namunaviy nizomni tasdiqlash haqida”gi qarori (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2011-y., 1-2-son, 7-modda) muvofiq buyuraman: 1. Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligining sud ekspertiza muassasalarida sud ekspertizasini oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi yoʻriqnoma ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur buyruq davlat roʻyxatidan oʻtkazilsin va bu haqda Oʻzbekiston Respublikasi vazirliklari, davlat qoʻmitalari va idoralari normativ-huquqiy hujjatlarining davlat reyestriga tegishli yozuv kiritilsin. 3. Qonun hujjatlarini turkumlash va huquqiy axborot boshqarmasi (S. Nuriyev) hamda Huquqiy targʻibot va huquqiy taʼlim boshqarmasi (A. Ochilov) ushbu normativ-huquqiy hujjatni oʻn kun muddat ichida barcha manfaatdor shaxslarga yetkazilishi va “Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami” — “Sobraniye zakonodatelstva Respubliki Uzbekistan”da nashr etilishini taʼminlasin. 4. Mazkur buyruq davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kundan boshlab oʻn kun oʻtgandan keyin kuchga kiradi. 5. Mazkur buyruq ijrosini nazorat qilish vazir oʻrinbosari E. Kanyazov zimmasiga yuklansin. Mazkur Yoʻriqnoma Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligining sud ekspertiza muassasalarida (bundan buyon matnda ekspertiza muassasasi deb yuritiladi) sud ekspertizasini oʻtkazish tartibini belgilaydi. 1. Ekspertiza muassasasida sud ekspertizasi fuqarolik, iqtisodiy, jinoyat ishlari (shu jumladan, tergovga qadar tekshiruv materiallari), maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ishlar boʻyicha tergovga qadar tekshiruvni amalga oshiruvchi organning mansabdor shaxsi, surishtiruvchi, tergovchi, prokuror yoki sudyaning qarori, sud ajrimi asosida oʻtkaziladi. Iqtisodiy, fuqarolik va maʼmuriy ish yuritilayotganda ishni sud muhokamasiga tayyorlash chogʻida yoki sud muhokamasi jarayonida ekspertiza muassasasi tomonidan shartnoma asosida ishonch bildiruvchi shaxs roziligi bilan advokat soʻroviga koʻra ekspertiza oʻtkazilishi mumkin. Ekspertiza muassasasi tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2021-yil 22-noyabrdagi 706-son qarori bilan tasdiqlangan Jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlariga muvofiq oʻtkazilishi mumkin boʻlgan sud ekspertizasi turlari boʻyicha tadqiqotlar roʻyxatiga asosan shartnoma asosida jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlariga muvofiq, tadqiqotlar oʻtkazilishi va uning natijalariga koʻra mutaxassis fikri berilishi mumkin. 2. Ekspertiza muassasasida sud ekspertizasining quyidagi turlari oʻtkaziladi: sud xatshunoslik ekspertizasi, hujjatlarning texnikaviy-kriminalistik ekspertizasi, sud-siyosatshunoslik-lingvistik ekspertizasi, sud-filologik ekspertizasi, izshunoslik ekspertizasi, yoʻq qilingan markirovka belgilarini tiklash ekspertizasi, sud ballistik ekspertizasi, portlovchi moddalar ekspertizasi, materiallar, ashyolar va buyumlar kriminalistik ekspertizasi, shu jumladan, tolali materiallar va ulardan tayyorlangan buyumlar ekspertizasi, lok-boʻyoq materiallar va qoplamalar ekspertizasi, neft mahsulotlari va yonilgʻi-moylash materiallari ekspertizasi, giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlar ekspertizasi, dori-darmonlar ekspertizasi, tarkibida spirt boʻlgan suyuqliklar ekspertizasi, metallar, qotishmalar va ulardan tayyorlangan buyumlar ekspertizasi, shishalar va ulardan tayyorlangan buyumlar ekspertizasi, plastmassa, rezina va ulardan tayyorlangan buyumlar ekspertizasi, yelimli materiallar ekspertizasi, maxsus kukunlar va maxsus markerlar ekspertizasi, boshqa obyektlar, ular ichida tabiati noaniq boʻlgan moddalarning kriminalistik ekspertizasi, sud tuproqshunoslik ekspertizasi, oziq-ovqat mahsulotlarining ekspertizasi, sud-biologik ekspertizasi, odam DNKning sud-biologik ekspertizasi, sud-ekologik ekspertizasi, sud-avtotexnika ekspertizasi, transport-izshunoslik ekspertizasi, transport vositalarini va ularning qismlarini baholash ekspertizasi, yongʻin-texnikaviy ekspertiza, sud-iqtisodiy ekspertiza, sud-tovarshunoslik ekspertizasi, sud qurilish-texnikaviy ekspertizasi, sud-er ekspertizasi, sud videofonografiya ekspertizasi, oziq-ovqatlar ekspertizasi, sud elektrotexnikaviy ekspertizasi, sud kompyuter-texnikaviy ekspertizasi, sud psixologiya ekspertizasi, sud avtomobil yoʻllar ekspertizasi. Ekspertiza muassasasida uning ixtisosligi boʻyicha boshqa turdagi sud ekspertizalari ham oʻtkazilishi mumkin. 3. Oliy maʼlumotga, alohida hollarda esa oʻrta maxsus, kasb-hunar maʼlumotiga ega boʻlgan, muayyan sud-ekspert ixtisosligi boʻyicha keyingi tayyorgarlikdan oʻtgan va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2010-yil 16-dekabrdagi 300-son qarori bilan tasdiqlangan Davlat sud eksperti sifatida attestatsiyadan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq davlat sud eksperti sifatida attestatsiyadan oʻtgan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarosi ekspertiza muassasasida sud ekspertizasini oʻtkazadi. Ekspertiza muassasasida sud ekspertizasi boshqa tashkilot xodimi yoki boshqa jismoniy shaxs tomonidan ham oʻtkazilishi mumkin. Bunday xodimlar yoki jismoniy shaxslarni tanlash, ular tarkibini tasdiqlash hamda ularning faoliyat tartibini belgilash ekspertiza muassasasi tomonidan amalga oshiriladi. 4. Sud ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs) bilan kelishmasdan boshqa shaxslarni sud ekspertizasini oʻtkazish uchun jalb qilishga yoʻl qoʻyilmaydi. Sud ekspertizasini oʻtkazishda ekspertning huquqlari, majburiyatlari va javobgarligi qonunchilik hujjatlari va ushbu Yoʻriqnoma bilan belgilanadi. 5. Sud eksperti quyidagi huquqlarga ega: qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda sud ekspertizasi predmetiga oid ish materiallari bilan tanishish, ulardan zarur maʼlumotlarni yozib olish yoki koʻchirma nusxalar olish; sud ekspertizasini oʻtkazish uchun zarur boʻlgan qoʻshimcha materiallar va tekshirish obyektlari taqdim etilishi haqida iltimosnomalar berish; tergov harakatlari oʻtkazilayotganda surishtiruvchi, tergovchi, prokurorning ruxsati bilan hozir boʻlish va shu tergov harakatlarida ishtirok etuvchi shaxslarga sud ekspertizasi predmetiga oid savollar berish; sud muhokamasida sud ekspertizasi predmetiga oid dalillarni tekshirishda ishtirok etish va soʻroq qilinayotgan shaxslarga sudning ruxsati bilan savollar berish; ashyoviy dalillar va hujjatlarni koʻzdan kechirish; oʻz xulosasida nafaqat oʻzining oldiga qoʻyilgan savollar boʻyicha, balki sud ekspertizasi predmetiga oid va ish uchun ahamiyatga molik boshqa masalalar boʻyicha ham fikrlarini bayon etish; uning xulosasi yoki koʻrsatuvlari protsess ishtirokchilari tomonidan notoʻgʻri talqin qilinganligi xususida tergov harakati yoki sud majlisi bayonnomasiga kiritilishi lozim boʻlgan bayonotlar berish; agar u ish yuritilayotgan tilni bilmasa yoki yetarlicha bilmasa, oʻz ona tilida xulosa taqdim etish va koʻrsatuvlar berish hamda bunday holda tarjimon xizmatidan foydalanish; agar uning huquq va erkinliklarini ishni yuritayotgan organning qarorlari, shaxsning harakatlari (harakatsizligi) buzayotgan boʻlsa, bu qarorlar, harakatlar (harakatsizlik) ustidan qonunda belgilangan tartibda shikoyat qilish. Sud eksperti qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin. 6. Sud eksperti: sud eksperti sifatida oʻzini oʻzi rad etishi uchun qonunda nazarda tutilgan asoslar mavjud boʻlgan taqdirda, bu haqda sud ekspertizasini tayinlagan organga (shaxsga) yoki ekspertiza muassasasining yoxud boshqa tashkilotning rahbariga darhol maʼlum qilishi; oʻziga taqdim etilgan tekshirish obyektlarini har tomonlama va toʻliq tekshirishdan oʻtkazishi, oʻz oldiga qoʻyilgan savollar yuzasidan asosli va xolisona xulosa berishi; surishtiruvchi, tergovchi, prokuror yoki sudning chaqiruviga binoan surishtiruvda, dastlabki tergovda yoki sud majlisida shaxsan ishtirok etish uchun kelishi; oʻzi oʻtkazgan sud ekspertizasi xususida koʻrsatuvlar berishi va oʻzi bergan xulosani tushuntirish uchun qoʻshimcha savollarga javob berishi; sud ekspertizasini oʻtkazishi munosabati bilan oʻziga maʼlum boʻlib qolgan maʼlumotlarni oshkor qilmasligi; taqdim etilgan tekshirish obyektlari va ish materiallarining saqlanishini taʼminlashi; ish tergov qilinayotganda va sud muhokamasi vaqtida tartibga rioya qilishi shart. Sud eksperti zimmasida qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa majburiyatlar ham boʻlishi mumkin. 7. Sud eksperti: sud ekspertizasini oʻtkazish bilan bogʻliq boʻlgan, ishning natijasidan oʻzining manfaatdor emasligini shubha ostiga qoʻyadigan masalalar yuzasidan protsess ishtirokchilari bilan shaxsiy aloqaga kirishishga; sud ekspertizasini oʻtkazish uchun mustaqil ravishda materiallar toʻplashga; oʻziga topshirilgan sud ekspertizasini oʻtkazishga boshqa shaxslarni jalb qilishga; sud ekspertizasi natijalarini sud ekspertizasini tayinlagan organdan (shaxsdan) tashqari biron-bir shaxsga xabar qilishga; agar qonunchilik hujjatlarida boshqacha qoida belgilanmagan boʻlsa, ekspertiza muassasasi rahbaridan tashqari bevosita boshqa biron-bir organdan (shaxsdan) sud ekspertizasini oʻtkazish toʻgʻrisida topshiriqlar qabul qilishga; boshqa tashkilot xodimi yoki boshqa jismoniy shaxs sifatida sud ekspertizasini oʻtkazishga haqli emas. Sud eksperti oʻz faoliyatini amalga oshirishda mustaqildir va uning faoliyatiga biron-bir tarzda aralashishga yoʻl qoʻyilmaydi. 8. Jinoiy javobgarlikka olib kelmaydigan tarzda sud ekspertizasi oʻtkazish tartibini yoki shifrlash qoidalarini buzganligi va sud eksperti vazifalariga vijdonan munosabatda boʻlmaganligi uchun ekspertiza muassasasining sud eksperti qonunchilik hujjatlariga muvofiq javobgarlikka tortilishi, boshqa tashkilot xodimi yoki boshqa jismoniy shaxs boʻlgan sud eksperti esa — sud ekspertizasi oʻtkazishga jalb qilinadigan shaxslar roʻyxatidan chiqarilishi mumkin. 9. Ekspertiza muassasasi rahbariga sud ekspertlik faoliyatini belgilovchi qonunlar va boshqa qonunchilik hujjatlariga qatʼiy rioya qilgan xolda sud ekspertizasini yuqori ilmiy-texnik darajada bajarilishini taʼminlash vazifasi yuklatiladi. Ekspertiza muassasasi rahbari: agar ekspertiza muassasasida tekshirishlarni oʻtkazish uchun tegishli mutaxassislar yoki zarur moddiy-texnik baza yoxud maxsus sharoitlar boʻlmasa, sud ekspertizasini tayinlash toʻgʻrisidagi qaror yoki ajrimni ijro etmasdan hamda sud ekspertizasini oʻtkazish uchun taqdim etilgan tekshirish obyektlari va ish materiallarini uch kunlik muddatda qaytarish; sud ekspertizasini tayinlagan organdan (shaxsdan) sud ekspertlari komissiyasi tarkibiga mazkur tashkilotda ishlamaydigan shaxslarni, shu jumladan xorijiy davlatlarning mutaxassislarini, agar sud ekspertizasini oʻtkazish uchun ularning maxsus bilimlari zarur boʻlsa, kiritish toʻgʻrisida iltimos qilish; qoʻyilgan masalalarni hal etish uchun zarur boʻlgan tekshirishlarni oʻtkazishni oʻz kuchlari va vositalari bilan taʼminlayotgan tashkilotlarga sud ekspertizasini tayinlash toʻgʻrisidagi qaror yoki ajrimning koʻchirma nusxasini yuborish; ayrim vakolatlarini oʻzining oʻrinbosari, laboratoriya, boʻlim va boʻlinmalar rahbarlariga yuklatish; unga berilgan ekspertlik mutaxassisligiga muvofiq sud eksperti sifatida harakat qilish; sud eksperti tuzilgan xulosadagi kamchiliklarni bartaraf qilishdan bosh tortsa, sud ekspertlari komissiyasi ishtirokida tadqiqot oʻtkazishni tashkil qilish; tekshirish obyektlari sud ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs) tomonidan olinmagan taqdirda, ularni qonunchilik hujjatlarida belgilangan muddat mobaynida ushbu ekspertiza muassasasida saqlash, katta xavf tugʻdiradigan obyektlarning mazkur ekspertiza muassasasiga kelib tushishi natijasidagi zararli oqibatlarni (portlash, yongʻin va shu kabilarni), agar sud ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs) ushbu obyektlar bilan muomalada boʻlishning unga maʼlum boʻlgan maxsus qoidalari toʻgʻrisida rahbarga xabar bermagan boʻlsa yoki ular lozim darajada oʻralmagan boʻlsa, bartaraf etish bilan bogʻliq xarajatlarning oʻrnini qoplashni sud ekspertizasini tayinlagan organdan (shaxsdan) talab qilish huquqiga ega. Ekspertiza muassasasi rahbari qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin. 10. Ekspertiza muassasasi rahbari: ekspertiza muassasasiga sud ekspertizasini oʻtkazish uchun yuborilgan materiallarni qabul qilish va ularning mazkur Yoʻriqnomaga muvofiqligini tekshirishi; oʻrinbosari, tegishli laboratoriya, boʻlim va boʻlinmalar rahbariga sud ekspertizasini oʻtkazishni tashkil qilish haqida yozma topshiriq berishi; mazkur Yoʻriqnomaning 12-bandida belgilangan sud ekspertizasini oʻtkazish muddatlarini belgilashi va unga rioya etilishini nazorat qilishi; sud ekspertizasini tayinlash toʻgʻrisidagi qaror yoki ajrim olinganidan soʻng sud ekspertizasini oʻtkazishni qoʻyilgan savollarga javob berish uchun talab qilinadigan koʻlamda maxsus bilimlarga ega boʻlgan sud ekspertlariga yoki sud ekspertlari komissiyasiga topshirishi; tekshirish obyektlari sud ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs) tomonidan olinmagan taqdirda, ularni qonunchilik hujjatlarida belgilangan muddat mobaynida ushbu ekspertiza muassasasida saqlashni taʼminlashi; sud ekspertini ishga qabul qilishda uning huquq va majburiyatlarini tushuntirishi; tekshirish obyektlari sud ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs) tomonidan olinmagan taqdirda, ularni qonun hujjatlarida belgilangan muddat mobaynida ushbu ekspertiza muassasasida saqlashni taʼminlashi; sud ekspertini bila turib notoʻgʻri xulosa berganligi, surishtiruv yoki dastlabki tergov maʼlumotlarini surishtiruvchi, tergovchi yoxud prokurorning ruxsatisiz oshkor qilganligi, shuningdek xulosa berishni rad etganligi yoki bu ishdan boʻyin tovlaganligi uchun javobgarlik toʻgʻrisida ogohlantirishi, undan tegishli tilxat olishi va mazkur tilxatni xulosa bilan birga sud ekspertizasini tayinlagan organga (shaxsga) yuborishi; oʻtkazilayotgan tekshirishlarning toʻliqligi, sifati va shifrlash qoidalariga rioya etilishi ustidan nazoratni sud ekspertining mustaqilligi prinsipini buzmagan holda taʼminlashi; tekshirish tugaganidan soʻng xulosani, tekshirish obyektlari va ish materiallarini sud ekspertizasini tayinlagan organga (shaxsga) yuborishi shart. Ekspertiza muassasasi rahbari zimmasida qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa majburiyatlar ham boʻlishi mumkin. 11. Ekspertiza muassasasi rahbari: sud ekspertizasini oʻtkazish uchun zarur boʻlgan qoʻshimcha tekshirish obyektlarini sud ekspertizasini tayinlagan organning (shaxsning) qarori yoki ajrimisiz talab qilib olishga; sud ekspertizasini oʻtkazish uchun ekspertiza muassasasida ishlamaydigan shaxslarni mustaqil ravishda jalb etishga; sud ekspertiga muayyan sud ekspertizasi yuzasidan tekshirish jarayonini va fikrlar mazmunini oldindan belgilab qoʻyadigan koʻrsatmalar berishga haqli emas. 12. Sud ekspertizasini oʻtkazish muddatlari sud ekspertizasining murakkabligi va xususiyatlarini hisobga olgan holda oʻttiz kun doirasida belgilanadi. Ekspertiza muassasasi rahbari, uning oʻrinbosari, laboratoriya, boʻlim va boʻlinma boshligʻi tomonidan sud ekspertizasining hajmi va murakkabligiga, shuningdek, sud ekspertining ish hajmiga qarab: kam obyektli va murakkab boʻlmagan tekshiruv oʻtkazishga doir materiallar boʻyicha oʻn kungacha; koʻp obyektli yoki murakkab tekshiruvlar oʻtkazishga doir materiallar boʻyicha yigirma kungacha; koʻp obyektli va murakkab tekshiruvlar oʻtkazishga doir materiallar boʻyicha oʻttiz kungacha boʻlgan muddatlarni belgilashi mumkin. Sud ekspertizasini oʻtkazishni oʻttiz kun mobaynida bajarish mumkin boʻlmagan taqdirda ekspertiza muassasasi rahbari muddat oʻtishidan uch kun oldin asoslangan xulosa tuzadi va bu toʻgʻrida sud ekspertizasini tayinlagan organga (shaxsga) yozma ravishda xabar qiladi hamda ular bilan kelishgan holda qoʻshimcha muddatni belgilaydi. Agar sud ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs) bilan kelishgan holda sud ekspertizasini oʻtkazish uchun qoʻshimcha muddatni belgilashning imkoni boʻlmasa, sud ekspertizasi oʻtkazilmasligi sabablari koʻrsatilib, materiallar sud ekspertizasini tayinlagan organga (shaxsga) qaytariladi. Advokat soʻroviga koʻra sud ekspertizasini hamda jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlariga asosan tadqiqotlarni oʻtkazish muddatlari ekspertiza muassasasi bilan tuziladigan shartnomada belgilanadi. 13. Sud ekspertizasini oʻtkazish muddatlari materiallar ekspertiza muassasasiga tushgan kundan keyingi kundan boshlab hisoblanadi va ular ekspertiza muassasasi rahbari tomonidan sud ekspertizasini tayinlagan organga (shaxsga) yuborilgan kunda tugaydi. Sud ekspertizasini oʻtkazish muddatlari quyidagi davrlarga toʻxtatib turiladi: sud ekspertining sud ekspertizasiga taqdim etilgan materiallardagi kamchiliklarni bartaraf etish toʻgʻrisidagi iltimosnomasini qondirish yoki iltimosnomani qondirishning rad etilishi toʻgʻrisida javob olish; sud ekspertizasini oʻtkazishni oʻttiz kungacha boʻlgan muddatda bajarish mumkin boʻlmagan taqdirda uni oʻtkazish muddatlarini kelishib olish; sud ekspertining boshqa sud ekspertizasini bajarishi munosabati bilan xizmat safarida boʻlishi, uni bajarishni boshqa sud ekspertiga topshirish mumkin boʻlmagan taqdirda; sud ekspertining vaqtinchalik mehnatga layoqatsizligi, sud ekspertizasini bajarishni boshqa sud ekspertiga topshirish mumkin boʻlmagan taqdirda. Qonunchilik hujjatlarida va ushbu Yoʻriqnomada nazarda tutilmagan asoslar boʻyicha ekspertiza oʻtkazish muddatlarini toʻxtatib turishga yoʻl qoʻyilmaydi. Sud ekspertizasini oʻtkazish muddatlari toʻxtatib qoʻyilganligi toʻgʻrisida sud ekspertizasini tayinlagan organga (shaxsga) darhol xabar beriladi. 14. Ekspertiza muassasasida fuqarolik va iqtisodiy ishlari (qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan holatlardan tashqari) boʻyicha sud ekspertizasi oʻtkazish bilan bogʻliq xarajatlarni amalga oshirish ish boʻyicha tomonlarga yuklanadi va sud ekspertizasini oʻtkazish boshlangungacha toʻlanadi. Ushbu bandning birinchi xatboshida nazarda tutilgan xarajatlarga haq toʻlash miqdori Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan tasdiqlanadigan tariflar boʻyicha belgilanadi. Sud ekspertizasini oʻtkazish boʻyicha xarajatlar toʻlanmaganligi materiallarni sud ekspertizasi oʻtkazmasdan qaytarish uchun asos hisoblanadi. 15. Sud ekspertizasi ekspertiza muassasasida va uning tashqarisida (sud majlisi zalida, voqea joyida va hokazo) oʻtkaziladi. Ekspertiza muassasasida sud ekspertizasi Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligining tegishli buyrugʻi bilan aniqlanadigan xizmat koʻrsatish mintaqalariga muvofiq oʻtkaziladi. Sud ekspertizasini tayinlagan va ekspertiza muassasasining xizmat koʻrsatish mintaqasidan tashqarida joylashgan organlar (shaxslar) uchun sud ekspertizasi, istisno tariqasida, ushbu muassasa tomonidan qonunchilik hujjatlariga muvofiq oʻtkazilishi mumkin. 16. Sud ekspertizasi faqat uni tayinlagan organ (shaxs) tomonidan, protsessual qonunga, ushbu Yoʻriqnomaga muvofiq rasmiylashtirilgan materiallar taqdim etilgan taqdirdagina oʻtkaziladi. 17. Sud ekspertizasiga sud ekspertizasini tayinlash toʻgʻrisidagi qaror (ajrim), tekshirish obyektlari va ish materiallari, shuningdek tekshirishlarni oʻtkazish va xulosa berish uchun sud ekspertiga zarur boʻlgan sud ekspertizasi predmetiga taalluqli maʼlumotlarga ega boʻlgan hujjatlar taqdim etilishi kerak. Sud ekspertizasini tayinlash toʻgʻrisidagi qarorlar (ajrimlar)ning faksimil va yorugʻ sezgir qogʻozga koʻchirilgan nusxalarini taqdim etishga yoʻl qoʻyilmaydi. Advokat soʻroviga orderning koʻchirma nusxasi, sud ekspertizasi advokat soʻroviga koʻra tayinlanganda esa oʻrganish obyektlari va toʻlaqonli ekspertiza oʻtkazish uchun zarur boʻlgan ish materiallari ham ilova qilinadi. 171. Sud ekspertlarining mustaqilligini va sud-ekspert tekshirishlarining xolisligini taʼminlash, shu jumladan korrupsiyaviy omillar kelib chiqishini hamda sud ekspertlarining manfaatdor shaxslar bilan oʻzaro aloqalar oʻrnatishini oldini olish maqsadida ayrim turdagi (imkoniyati mavjud boʻlgan) sud ekspertizalari boʻyicha tekshirish obyektlari, ish materiallari va boshqa taalluqli maʼlumotlar sud ekspertiga taqdim qilinishidan oldin ekspertiza muassasasi tomonidan tasdiqlangan shifrlash qoidalariga asosan shifrlanadi. 18. Tekshirish obyektlari, agar ularning oʻlchamlari va xossalari imkon bersa, oʻralgan va muhrlangan holda sud ekspertiga topshirilishi kerak, tekshirish obyektlari sud ekspertizasini tayinlagan shaxs yoki organning vakolatli xodimi tomonidan shaxsan topshirilgan hollar bundan mustasno. Shifrlash bilan bogʻliq boʻlgan sud ekspertiza turlari boʻyicha tekshirish obyektlari va hujjatlari shifrlash qoidalariga asosan topshiriladi. 19. Sud ekspertiga taqdim etilgan tekshirish obyektlari, taqqoslovchi materiallar, maʼlumotlarning ishonchliligi uchun sud ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs) javob beradi. 20. Sud ekspertizasini tayinlash toʻgʻrisidagi bitta qaror (ajrim)ga koʻp miqdordagi obyektlar tushgan taqdirda ekspertiza muassasasi rahbari bir qator alohida-alohida ekspertizalar oʻtkazilishini tashkil etishi mumkin. 21. Sud ekspertizasini oʻtkazish ekspertiza muassasasi bilan birgalikda boshqa ekspertiza muassasasiga (muassasalariga) topshirilgan taqdirda sud ekspertizalarini tayinlash toʻgʻrisidagi qaror (ajrim)da mazkur sud ekspertizasining qanday mutaxassisliklarga ega boʻlgan sud ekspertlari tomonidan oʻtkazilishi kerakligi, sud ekspertlari komissiyasi faoliyatini tashkil etishning qaysi ekspertiza muassasasiga yuklanayotganligi hamda tekshiriladigan obyektlar va boshqa materiallar qaysi ekspertiza muassasasiga yuborilganligi koʻrsatiladi. Sud ekspertizasini tayinlash toʻgʻrisidagi qaror (ajrim) har bir ekspertiza muassasasiga yuboriladi. 22. Qoʻshimcha yoki takroriy sud ekspertizasi tayinlangan taqdirda ekspertiza muassasasiga xulosa yoki oldingi oʻtkazilgan sud ekspertizasi xulosasini berish mumkin emasligi toʻgʻrisidagi dalolatnoma barcha ilovalar (fotojadvallar, eksperimental materiallar va shu kabilar) bilan birga taqdim etiladi. Qoʻshimcha yoki takroriy sud ekspertizasi tayinlash toʻgʻrisidagi qaror (ajrim)da uni tayinlashning sabablari va asoslari albatta koʻrsatiladi. 23. Sud ekspertizasiga yuborilayotgan, uni oʻtkazish imkonini bermaydigan materiallarni rasmiylashtirish qoidalariga rioya etilmagan taqdirda, ekspertiza muassasasi rahbari bu haqda sud ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs)ga darhol xabar qiladi. Sud ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs) kamchiliklarni bartaraf etish uchun zarur chora-tadbirlarni koʻrmasa, ekspertiza muassasasi rahbari oʻttiz kun oʻtgach unga materiallarni ekspertiza oʻtkazmasdan qaytaradi. Rasmiylashtirishning protsessual tartibi buzilgan holda qayta, shuningdek komission yoki kompleks ekspertiza oʻtkazishga tushgan materiallar sud ekspertizasini tayinlagan organga (shaxsga) uch kun muddatda qaytariladi. 24. Agar tayinlangan sud ekspertizasini ekspertiza muassasasida oʻtkazish nazarda tutilmagan boʻlsa yoki ekspertiza muassasasi tegishli mutaxassislarga yoki asbob-uskunalarga ega boʻlmasa, ekspertiza muassasasi rahbari ekspertizaga taqdim etilgan materiallarni uch kun muddatda, ekspertizalarni tayinlash toʻgʻrisidagi qaror (ajrim)ning bajarilmaganligi sabablarini koʻrsatgan holda sud ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs)ga qaytaradi. 25. Sud ekspertizasiga narkotik vositalar, psixotrop moddalar, qimmatbaho metallar va toshlar, shuningdek ulardan tayyorlangan buyumlar, oʻq otar qurollar va ularga oʻq-dorilar, pul belgilari va yuqori qimmatga yoki ahamiyatga ega boʻlgan boshqa obyektlar taqdim etilgan taqdirda sud eksperti ushbu materiallarni sud ekspertizasiga yetkazib bergan shaxs hamda ekspertiza muassasasi rahbarlaridan birining ishtirokida idishni ochishi, tarozida tortib koʻrishi, taqdim etilgan obyektlarni qayta sanab chiqishi, shuningdek taqdim etilgan tartib raqamli va boshqa obyektlarning sud ekspertizasini tayinlash toʻgʻrisidagi qaror (ajrim) matniga muvofiqligiga ishonch hosil qilishi shart. Ularning natijalari boʻyicha dalolatnoma tuziladi, u ekspertiza obyektlarini tekshirishda ishtirok etgan shaxslar tomonidan imzolanadi. 26. Sud eksperti sud ekspertizasini oʻtkazishga ekspertiza muassasasi rahbarining yozma topshiriqnomasi sud ekspertizasini tayinlash toʻgʻrisidagi qaror (ajrim) va sud ekspertizasiga tushgan barcha materiallar bilan birga olingan vaqtdan boshlab kirishadi. Sud eksperti shifrlash bilan bogʻliq boʻlgan sud ekspertizasini oʻtkazishga shifrlash qoidalariga asosan shifrlash oʻtkazilgandan soʻng ekspertiza muassasasi rahbarining yozma topshiriqnomasi va shifrlangan ekspertiza materiallarini olgan vaqtdan boshlab kirishadi. Sud ekspertizasiga taqdim etilgan materiallarni rasmiylashtirish tartibining buzilganligi aniqlangan taqdirda sud eksperti bu toʻgʻrida ekspertiza muassasasi rahbarini xabardor qiladi, rahbar ushbu Yoʻriqnomaning 23-bandida nazarda tutilgan chora-tadbirlarni koʻradi. 27. Taqdim etilgan materiallar toʻliq boʻlmagan taqdirda bu haqda sud eksperti ekspertiza muassasasi rahbari orqali sud ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs)ga qoʻshimcha materiallar taqdim etish toʻgʻrisida yozma ravishda maʼlum qilish huquqiga ega. Qoʻshimcha materiallar faqat sud ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs) tomonidan taqdim etiladi. Qoʻshimcha materiallar oʻttiz kun mobaynida tushmagan taqdirda sud eksperti tekshirishni mavjud materiallar boʻyicha oʻtkazadi. 28. Sud eksperti quyidagi hollarda qoʻyilgan masalalar yuzasidan xulosa berishning iloji yoʻqligi toʻgʻrisidagi asoslangan dalolatnoma tuzadi: agar qoʻyilgan masala sud ekspertining maxsus bilimlari (vakolatlari) doirasidan chetga chiqsa yoki uni hal etish uchun maxsus bilimlar talab qilinmasa yoxud masala huquqiy tusga ega boʻlsa; taqdim etilgan tekshirish obyektlari yoxud materiallar ularning toʻliq yoki sifatli emasligi tufayli xulosa berish uchun yaroqsiz boʻlsa va toʻldirilishi mumkin boʻlmasa; agar ilm-fan va ekspertiza amaliyotining holati qoʻyilgan masalalarga javob berish imkonini bermasa; tekshirishlarni oʻtkazish va xulosalar berish uchun zarur shart-sharoitlar, uslubiy vositalar va asbob-uskunalar mavjud boʻlmasa, shu jumladan, sud eksperti hayoti va salomatligiga kasbiy tavakkallik chegarasidan ziyod xavf tugʻilsa. Xulosa berishning imkoni yoʻqligi toʻgʻrisidagi dalolatnoma ushbu Yoʻriqnomaning 48-bandiga muvofiq tuziladi. 29. Sud eksperti oʻziga taqdim etilgan obyektlar va materiallarni tekshirish tegishli sohadagi bilimlarga amal qilgan holda, protsessual qonun talablariga qatʼiy muvofiq ravishda xolisona va mufassal amalga oshiradi. Obyektlar (tirik odamdan tashqari) faqat tekshirishni oʻtkazish va xulosa berish uchun zarur boʻlgan darajada shikastlangan va sarflangan boʻlishi mumkin. Sud ekspertizasini oʻtkazish tekshirish uchun taqdim etilgan obyektning shikastlanishini (buzilishini) yoki sarflanishini talab qiladigan hollarda buning uchun sud ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs)ning yozma ravishdagi roziligi olingan boʻlishi kerak, tayinlangan sud ekspertizasining xususiyatlari obyektning shikastlanishi (buzilishi)ni yoki sarflanishini nazarda tutadigan holatlar bundan mustasno. 30. Koʻrikdan oʻtkazish talab qilinadigan tekshirish obyektlarini (ekspertiza muassasasiga taqdim etilgan obyektlardan tashqari) ekspertizalardan oʻtkazishda sud ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs) sud eksperti uchun obyektga toʻsiqsiz kirishni va uni tekshirish imkonini taʼminlaydi. Koʻrikdan oʻtkazish sud ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs) tomonidan tashkil etiladi, uning majburiy ishtirokida amalga oshiriladi va tegishli bayonnoma bilan rasmiylashtiriladi. 31. Ishda ishtirok etadigan shaxslar qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan holatlarda va tartibda sud ekspertizasini tayinlagan shaxs bilan birga ekspertiza oʻtkazishda hozir boʻlish huquqiga ega. Sababidan qatʼi nazar, ularning yoʻqligi sud ekspertizasini oʻtkazishni toʻxtatib turish uchun asos hisoblanmaydi. Ekspertiza oʻtkazilayotganda hozir boʻlgan protsess ishtirokchilari tekshirishlar jarayoniga aralashishga haqli emas, lekin sud ekspertidan u tomonidan qoʻllanilgan tekshirish usullarining va olingan natijalarning mohiyatini tushuntirib berishni talab qilishi, sud ekspertiga tushuntirishlar berishi mumkin. Sud eksperti tomonidan xulosa tuzilayotganda, shuningdek, agar sud ekspertizasi sud ekspertlari komissiyasi tomonidan oʻtkazilayotgan boʻlsa, sud ekspertlarining maslahatlashuvi va fikrlarni shakllantirish bosqichida protsess ishtirokchilarining hozir boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydi. 32. Sud eksperti oʻzining maxsus bilimlariga muvofiq, oʻtkazilgan tekshirishlar asosida oʻz nomidan xulosa beradi va uning uchun javob beradi. 33. Sud ekspertizasini oʻtkazish ikki va undan ortiq sud ekspertlariga topshirilganda, ekspertiza muassasasi rahbari ulardan biriga boshqa sud eksperti (ekspertlar) faoliyatini muvofiqlashtirish, tekshiruvlarning umumiy rejasini ishlab chiqish va ekspertlarning maslahatlashuviga rahbarlik qilishni yuklaydi. 34. Bir xil mutaxassislikka ega boʻlgan ikki va undan ortiq sud ekspertlariga (sud ekspertlari komissiyasiga) ekspertiza oʻtkazish topshirilganda komissiyaga kiritilgan sud ekspertlarining har biri tekshirishni toʻliq hajmda amalga oshiradi. Sud ekspertlari komissiyasi tekshirishda qatnashgan sud ekspertidan har biri unga rozi boʻlgan taqdirda umumiy xulosa beradi. Shuningdek, sud ekspertlari komissiyasida ishtirok etgan sud ekspertlari fikrining bir qismini aks ettiruvchi yagona xulosa berilishi ham mumkin. Kelishmovchilik boʻlgan taqdirda har bir ekspert kelishmovchilikka sabab boʻlgan barcha yoki ayrim masalalar boʻyicha alohida xulosa tuzadi. 35. Sud ekspertlari komissiyasi rahbari sud ekspertizasi oldiga qoʻyilgan savollarni mazmunan yechishda alohida ustunlikka ega emas. 36. Sud ekspertizasini oʻtkazish uchun har xil mutaxassislikka ega boʻlgan ikki va undan ortiq sud ekspertlari (kompleks ekspertiza) tayinlanganda har bir sud eksperti tekshirishni amalga oshiradi va oʻz vakolati doirasida xulosa beradi. Kompleks ekspertiza xulosasida har bir sud eksperti qanday tekshirishlar va qanday hajmda oʻtkazganligi, shaxsan u qanday faktlarni aniqlaganligi hamda qanday xulosalarga kelganligi koʻrsatiladi. Sud eksperti kompleks ekspertiza xulosasining oʻz vakolatiga tegishli boʻlgan qismini imzolaydi. Olingan natijalarni baholash va yakuniy xulosa (xulosalar)ni shakllantirishni vakolatli boʻlgan ekspertlar umumiy xulosa (xulosalar) chiqaradi. Agar sud ekspertlari komissiyasining yakuniy xulosasi yoki uning bir qismi uchun sud ekspertlaridan biri (alohida ekspertlar) tomonidan aniqlangan faktlar asos hisoblansa, u holda bu haqda xulosada koʻrsatilishi kerak. Kelishmovchilik holatida sud ekspertlarining har biri kelishmovchilikka sabab boʻlgan masalalar boʻyicha alohida xulosa tuzadi. 37. Agar sud ekspertizasi tayinlash toʻgʻrisidagi qaror (ajrim)da har xil turdagi ekspertizalar predmetiga taalluqli masalalar mavjud boʻlsa, ularning har biri boʻyicha alohida xulosa yoki xulosa berishning iloji yoʻqligi toʻgʻrisidagi dalolatnoma tuziladi. 38. Sud eksperti xulosasi uch qismdan: kirish, tadqiqot va xulosa (yakunlovchi) qismlardan iborat boʻladi. Sud eksperti xulosasining kirish qismida sud ekspertining huquqlari va majburiyatlarini unga tushuntirish va uni bilib turib notoʻgʻri xulosa berganligi, ish materiallarini oshkor qilganligi, shuningdek uzrli sabablarsiz xulosa berishni rad ettanligi yoki bundan bosh tortganligi uchun jinoiy javobgarlikka tortilishi toʻgʻrisida tushuntirilganligi haqidagi sud eksperti tilxati olinganligi koʻrsatiladi. 39. Xulosaning kirish qismida quyidagi maʼlumotlar aks ettiriladi: sud ekspertizasining turi va uning roʻyxat raqami; sud ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs)ning nomi; sud eksperti (ekspertlari) haqidagi maʼlumotlar. Bunda sud ekspertining familiyasi, ismi, otasining ismi, lavozimi, maʼlumoti, ilmiy darajasi va ilmiy unvoni, ixtisosi (umumiy va ekspertlik malakasi), ish tajribasi va boshqa maʼlumotlar koʻrsatiladi; shifrlash bilan bogʻliq boʻlgan sud ekspertiza turlari boʻyicha ular shifrlash qoidalariga muvofiq oʻtkazilganligi koʻrsatiladi; materiallarning sud ekspertizasiga kelgan vaqti va xulosaga imzo chekilgan vaqt; sud ekspertizasini oʻtkazish uchun protsessual asos (qaror yoki ajrim, u qachon va kim tomonidan chiqarilganligi); sud ekspertizasiga yuborilgan materiallarning nomi, joʻnatish usuli, oʻramning turi, holati va tekshiriladigan obyektlarning rekvizitlari; sud ekspertizasi hal etishi uchun qoʻyilgan savollar. Bunda savollar sud ekspertizasini tayinlash toʻgʻrisidagi qaror (ajrim)da keltirilgan shaklda qayd etiladi. Savollarni mazmunan oʻzgartirishga yoʻl qoʻyilmaydi, sud eksperti faqat savolga toʻgʻri grammatik shakl berishi va sud eksperti ixtisosligiga moslashtirishi mumkin. Bir necha savollar qoʻyilgan taqdirda sud eksperti tekshiruv oʻtkazish uchun ularning eng maqbul tartibini taʼminlaydigan izchillikda guruhlarga boʻlib chiqishi mumkin. Sud eksperti tashabbusi bilan hal qilingan savollar sud ekspertizasini tayinlash toʻgʻrisidagi qaror (ajrim)da keltirilgan savollardan keyin bayon qilinadi. xulosa berish uchun ahamiyatga ega boʻlgan va sud eksperti tomonidan asosiy maʼlumot sifatida qabul qilingan ish holatlari; qoʻyilgan savollarni hal qilishda sud eksperti amal qilgan hujjatlar (qarorlar, buyruqlar, qoʻllanmalar, uslubiy koʻrsatmalar), shuningdek tekshiruv oʻtkazishda foydalanilgan boshqa manbalar; sud ekspertizasini oʻtkazish jarayonida hozir boʻlgan shaxslar haqidagi maʼlumotlar (ularning familiyasi, ismi, otasining ismi, protsessual holati); sud ekspertining qoʻshimcha materiallar taqdim etish toʻgʻrisidagi iltimosnomasi (iltimosnoma yuborilgan va javob olingan vaqt, iltimosnomani koʻrib chiqish natijalari). Qoʻshimcha yoki takroriy sud ekspertizasi boʻyicha xulosaning kirish qismida yuqorida bayon etilgan maʼlumotlardan tashqari, dastlabki sud ekspertizasi haqidagi maʼlumotlar, yaʼni xulosaning roʻyxat raqami va sanasi, sud ekspertining (ekspertlarining) familiyasi, ismi va otasining ismi, ekspertiza muassasasining nomi, dastlabki sud ekspertizasining xulosalari hamda qoʻshimcha va takroriy sud ekspertizasini tayinlash toʻgʻrisidagi qaror (ajrimda)da keltirilgan sud ekspertizasini oʻtkazish sabablari bayon etiladi. Tekshiruv obyektlari (hujjatlar, daktilokartalar va shu kabilar), sud ekspertizasi oʻtkazishga taalluqli boʻlgan ish hujjatlari (koʻzdan kechirish va tergov (sud) eksperimentlari bayonnomalari, yoʻl-transport hodisalarining chizmalari), shuningdek sud ekspertizasini tayinlash toʻgʻrisidagi qaror (ajrim)da havola qilingan va oʻzida boshlangʻich maʼlumotlarni saqlagan boshqa materiallar ekspertiza muassasasining “RSEM” shtampi, solishtirma materiallar esa “NAMUNA” shtampi bilan belgilanadi. 40. Sud eksperti xulosasining tadqiqot qismida sud eksperti oldiga qoʻyilgan har bir savol boʻyicha tekshirish jarayoni va uning natijalari yoziladi, aniqlangan faktlar boʻyicha ilmiy tushuntirish beriladi. Xulosaning tadqiqot qismida quyidagilar koʻrsatiladi: sud ekspertizasi tekshiruvi obyektlarining holati; foydalanilgan tadqiqot usullari va bu usullar qoʻllanishining texnik sharoitlari; sud ekspertizasi tahlilining sharoitlari, maqsadi va natijalari hamda namunalar olish; xulosani asoslash uchun ahamiyatga ega tergov (sud) harakatlari (soʻroq, koʻzdan kechirish, eksperiment va shu kabilar)ning natijalari; namoyish materiallariga qilingan havolalar, ilovalar va ularga berilgan zarur izohlar; olib borilgan tekshiruv va uning alohida bosqichlari natijalariga berilgan sud eksperti bahosi. Qayta sud ekspertizasi xulosasining tadqiqot qismida, agarda tadqiqot natijalari bilan avvalgi sud ekspertizasi xulosasining yakunlari oʻrtasida tafovut mavjud boʻlsa, buning sabablari koʻrsatiladi. Xulosaning tadqiqot qismi maxsus bilimi boʻlmagan shaxslar uchun tushunarli tilda bayon etilgan boʻlishi kerak. Maxsus atamalar izohlab berilgan boʻlishi lozim. 41. Sud eksperti xulosalari uning oldiga qoʻyilgan savollarga javob shaklida bayon qilinadi va turli talqinlarga yoʻl qoʻymaydigan aniq, tushunarli tilda bayon qilinishi lozim. Agar xulosani tadqiqot qismida bayon qilingan tekshirish natijalarining mukammal tavsifisiz va qoʻyilgan masalaga toʻliq javobsiz shakllantirish mumkin boʻlmasa, xulosaning tadqiqot qismiga havola qilishga ruxsat beriladi. 42. Sud eksperti xulosasida qoidabuzarlik sabablari va ularni sodir etishga imkon bergan sharoitlar, shuningdek ularni bartaraf etishning tashkiliy-texnikaviy tavsiyalari koʻrsatilishi mumkin. 43. Ekspert xulosasi ikki nusxada tuziladi, tekshirishni oʻtkazgan sud eksperti (ekspertlari) tomonidan imzolanadi, uning (ularning) imzosi ekspertiza muassasasi muhri bilan tasdiqlanadi, shundan keyin xulosaning bir nusxasi ekspertiza muassasasi rahbari tomonidan sud ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs)ga yuboriladi, ikkinchi nusxasi esa ekspertiza muassasasida besh yil mobaynida saqlanadi. 44. Agar sud eksperti xulosasida ekspert tekshirishlari va natijalarini tasvirlovchi fotojadvallar, diagrammalar, chizmalar va shu kabi ilovalar berilsa, ular ham sud eksperti (ekspertlari) tomonidan imzolanadi. Sud eksperti tekshirishlarining borishi, sharoitlari va natijalarini hujjatlashtirish materiallari sud eksperti xulosasi nusxasi bilan birga ekspertiza muassasasida saqlanadi. Sud ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs)ning talabiga koʻra ular yigʻmajildga qoʻshib qoʻyish uchun taqdim etiladi. 45. Sud ekspertizasi tugatilgandan soʻng sud eksperti tomonidan mazkur Yoʻriqnomaning 1-ilovasiga muvofiq shaklda tadqiqot fayli shakllantiriladi va bu tadqiqot fayli sud eksperti xulosasi nusxasi bilan saqlanadi. Dastlabki sud ekspertizasi xulosasini tasdiqlamagan takroriy sud ekspertizasi natijalari boʻyicha ilovalar bilan xulosa nusxasi tayyorlanib, dastlabki sud ekspertizasini oʻtkazgan ekspertiza muassasasiga yuboriladi. Takroriy sud ekspertizasi tugatilgandan soʻng mazkur Yoʻriqnomaning 2-ilovasidagi shaklga muvofiq takroriy sud ekspertizasi boʻyicha nazorat kartochkasi toʻldiriladi va ekspertiza muassasasida besh yil mobaynida saqlanadi. Agar sud ekspertizasi boshqa ekspertiza muassasasi (muassasalari) bilan birgalikda oʻtkazilgan boʻlsa, sud ekspertlari xulosasi va unga ilovalarning qoʻshimcha nusxasi (nusxalari) tayyorlanib, ushbu muassasaga (muassasalarga) yuboriladi. 46. Ekspertiza muassasasi rahbari xulosani koʻrib chiqishda notoʻgʻri xulosaga olib kelishi mumkin boʻlgan toʻliq boʻlmagan tekshirishlarni, tekshirish oʻtkazish uslubiyoti buzilishini yoki uning notoʻgʻri rasmiylashtirilganligini aniqlagan taqdirda xulosa zarur oʻzgartirishlar va aniqliklar kiritish uchun sud ekspertiga qaytariladi. Agar sud eksperti oʻz xulosasini toʻgʻri deb qatʼiy turib olsa, ekspertiza muassasasi rahbari belgilangan tartibda xulosa berish uchun tekshirish oʻtkazishni birinchi sud eksperti ishtirokidagi sud ekspertlari komissiyasiga topshirish huquqiga ega. 47. Sud ekspertizasini sudda oʻtkazishda uning natijalari mazkur Yoʻriqnomaning 38—42-bandlarida nazarda tutilgan qoidalar boʻyicha rasmiylashtiriladi. Sud eksperti xulosasi ekspert tomonidan ikki nusxada tuziladi va imzolanadi, ulardan biri sudga, ikkinchisi esa ekspertiza muassasasi rahbariga taqdim etiladi. 48. Xulosa berish imkoni yoʻqligi toʻgʻrisidagi dalolatnoma uch qismdan: kirish, asoslovchi va yakunlovchi qismlardan iborat boʻladi. Kirish qismida ushbu Yoʻriqnomaning 39-bandida koʻrsatilgan roʻyxatga muvofiq maʼlumotlar bayon qilinadi. Asoslovchi qismida xulosa berish imkoni yoʻqligi sabablari batafsil bayon qilinadi. Yakunlovchi qismida sud eksperti oldiga qoʻyilgan har bir savol boʻyicha xulosa berish imkoni yoʻqligi koʻrsatiladi. Xulosa berish imkoni yoʻqligi toʻgʻrisidagi dalolatnoma ikki nusxada tuziladi, sud eksperti tomonidan imzolanadi, uning imzosi ekspertiza muassasasi muhri bilan tasdiqlanadi, shundan keyin uning bir nusxasi ekspertiza muassasasi rahbari tomonidan sud ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs)ga yuboriladi, ikkinchisi esa ekspertiza muassasasida besh yil mobaynida saqlanadi. Agar xulosa berish imkoni yoʻqligi toʻgʻrisidagi dalolatnoma sudda koʻrib chiqish bosqichida tuzilgan boʻlsa, u sud ekspert tomonidan ikki nusxada tuziladi va imzolanadi, ulardan biri sudga, ikkinchisi esa ekspertiza muassasasi rahbariga taqdim etiladi. 49. Agar bir masala boʻyicha ekspert xulosa bersa, boshqasi boʻyicha xulosa berish imkoni yoʻqligi toʻgʻrisidagi dalolatnoma tuzish uchun asos mavjud boʻlsa, u holda yagona hujjat — sud eksperti xulosasi tuziladi. 50. Sud eksperti xulosasi, sud ekspertizasi tekshiruvi obyektlari boʻlgan predmetlar va hujjatlar hamda boshqa materiallar sud ekspertizasini tayinlagan shaxsga yoki ekspertizani tayinlagan organning vakolatli xodimiga yoxud ekspertizani tayinlagan organ tomonidan berilgan ishonchnoma boʻyicha boshqa shaxsga shaxsan beriladi yoki ekspertizani tayinlagan organ (shaxs)ga pochta orqali yuboriladi. 51. Ekspert xulosasini, sud ekspertizasi tekshiruvi obyektlari boʻlgan predmetlar va hujjatlarni hamda ekspertizaga berilgan boshqa materiallarni faksimil yoki yorugʻ sezgir qogʻozga koʻchirilgan ishonchnoma nusxasi orqali berilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.