OʻZBEKISTON RESPUBLIKASINING MEHNAT QONUNLARI KODEKSIGA OʻZGARTIShLAR VA QOʻShIMChALAR KIRITISh TOʻGʻRISIDA
(code, 1996-12-27)

“1-modda. Oʻzbekiston Respublikasi mehnat qonunlarining vazifalari
Mehnatga doir qonunlar mehnat bozori samarali amal qilishini, adolatli mehnat sharoitlarini, xodimlarning mehnatga doir huquqlari himoya qilinishini, mehnat unumdorligi oʻsishini, ish sifati yaxshilanishini va shu asosda mehnatkashlar turmushining moddiy hamda madaniy darajasi yuksalishini taʼminlagan holda mulkchilikning turli shaklidagi korxonalarda mehnat shartnomasi (kontrakt) boʻyicha ishlayotgan barcha shaxslarning mehnatga doir munosabatlarini tartibga soladi.

2. Xodimlarning asosiy mehnat huquqlari va burchlari
Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasiga muvofiq har bir kishi mehnat qilish, qonunda belgilangan tartibda erkin ish tanlash, adolatli mehnat shart-sharoitlarida ishlash va ishsizlikdan himoyalanish huquqiga egadir. Majburiy mehnat taqiqlanadi, sudning hukmiga binoan jazoni oʻtash yoxud qonunda nazarda tutilgan boshqa hollar bundan mustasnodir. Har bir xodim: xavfsizlik va gigiyena talablariga javob beradigan sharoitlarda mehnat qilish; ish bilan bogʻliq holda salomatligiga yetkazilgan zararning oʻrni qoplanishini talab qilish; teng mehnat uchun hech bir kamsitishlarsiz teng va qonunda belgilangan eng kam miqdordan oz boʻlmagan miqdorda haq olish; muddatlari chegarasi belgilangan ish vaqtini oʻrnatish, bir qator kasblar va ishlar uchun ish kunini qisqartirish, har haftada dam olish kunlari, bayram kunlari, shuningdek haq toʻlanadigan yillik otpuskalar berish orqali taʼminlanadigan dam olish; kasaba uyushmalariga birlashish; qariganda, mehnat qobiliyatini yoʻqotganda, boquvchisidan mahrum boʻlganda va qonunda nazarda tutilgan boshqa hollarda ijtimoiy taʼminot olish; oʻzining mehnat huquqlarini himoya qilish, shu jumladan, sud orqali himoya qilish huquqlariga egadir. Xodim: mehnat burchlarini halol bajarishi; mehnat intizomiga rioya etishi; korxona, muassasa, tashkilot mulkiga nisbatan ehtiyotkorlik bilan munosabatda boʻlishi; belgilangan mehnat normalarini bajarishi shart.

3. Kolxozlar va boshqa kooperativ tashkilotlar aʼzolarining mehnatini tartibga solish
Kolxozlar va boshqa kooperativ tashkilotlar aʼzolarining mehnati kolxoz va boshqa kooperativ tashkilotlarga taalluqli qonunlar asosida va ularga muvofiq holda qabul qilinadigan oʻz ustavlari bilan tartibga solinadi.

4. Oʻzbekiston Respublikasining mehnat toʻgʻrisidagi qonunlari
Oʻzbekiston Respublikasining mehnat toʻgʻrisidagi qonunlari ushbu Kodeks hamda Oʻzbekiston Respublikasi va Qoraqalpogʻiston Respublikasining mehnatga doir boshqa qonun hujjatlaridan iboratdir.” 3. 5-modda chiqarib tashlansin. 4. 6-moddadagi “SSR Ittifoqi va Oʻzbekiston Respublikasining qonunlarida” degan soʻzlar “qonunlarda” degan soʻz bilan almashtirilsin. 5. “Ikkinchi bob. Kollektiv shartnoma” degan soʻzlar chiqarib tashlansin. 6. 7-modda quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“7-modda. Jamoa shartnomasi
Jamoa shartnomasi — korxonalar, muassasalar va tashkilotlarda ish beruvchi bilan xodim oʻrtasidagi mehnat, ijtimoiy-iqtisodiy va kasbga doir munosabatlarni tartibga soluvchi huquqiy hujjatdir. Jamoa shartnomasini ishlab chiqish va tuzish tartibi qonun bilan tartibga solinadi.” 7. 8—17-moddalar chiqarib tashlansin. 8. Uchinchi bobning nomi quyidagi tahrirda bayon etilsin: 9. 18-moddada: 1) moddaning nomi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “18-modda. Mehnat shartnomasi (kontrakt) tuzuvchi taraflar va uning mazmuni”; 2) matn “Mehnat shartnomasi” degan soʻzlardan keyin “(kontrakt)” degan soʻz bilan toʻldirilsin. 10. 19-moddada: 1) ikkinchi qism quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Ishga qabul qilishda jinsi, irqi, millati, tili, ijtimoiy kelib chiqishi, mulkiy holati, dinga boʻlgan munosabati, eʼtiqodi va jamoat birlashmalariga mansubligiga, shuningdek xodimlarning ishchanlik qobiliyatlariga aloqador boʻlmagan boshqa jihatlarga qarab, qay bir yoʻsinda boʻlmasin ularning huquqlarini bevosita yoki bilvosita cheklashga yoxud ularga bevosita yoinki bilvosita imtiyozlar belgilashga yoʻl qoʻyilmaydi”; 2) modda quyidagi mazmundagi uchinchi qism bilan toʻldirilsin: “Ishga qabul qilish vaqtida muayyan mehnat turiga xos boʻlgan talablarga yoki ortiqcha ijtimoiy va huquqiy himoyaga muhtoj boʻlgan shaxslar toʻgʻrisida davlatning alohida gʻamxoʻrlik koʻrsatishi bilan bogʻliq holda qilinadigan farqlashlar, istisnolar, afzalliklar berish va cheklashlar kamsitish hisoblanmaydi”. 11. 20-moddaning ikkinchi qismidagi “Oʻzbekiston Respublikasi Ministrlar Soveti” degan soʻzlar “Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi” degan soʻzlar bilan almashtirilsin. 12. 21 va 22-moddalar quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“21-modda. Mehnat shartnomasining (kontraktning) shakli
Mehnat shartnomasi (kontrakt) yozma shaklda tuziladi.

22. Mehnat shartnomasining (kontraktning) muddati
Mehnat shartnomalari (kontraktlar): 1) nomuayyan muddatga; 2) muayyan — besh yildan ortiq boʻlmagan muddatga; 3) muayyan ishni bajarish uchun ketadigan vaqtga tuziladi. Muddatli mehnat shartnomasi (kontrakt) — bajarilajak ishning oʻziga xos jihatlari, uni bajarish shartlari yoki xodimning manfaatlarini hisobga olgan holda nomuayyan muddatga moʻljallangan mehnat munosabatlarini oʻrnatish mumkin boʻlmagan taqdirda, shuningdek qonunlarda nazarda tutilgan hollarda tuziladi. Xalq deputati deputatlik vakolatlarini amalga oshirish uchun ishlab chiqarish yoki xizmat vazifalarini bajarishdan ozod qilinganligi munosabati bilan uning oʻrniga ishga (lavozimga) qabul qilingan xodim bilan muddatli mehnat shartnomasi (kontrakt) tuzilib, deputat avvalgi ishga (lavozimga) qaytganida bu shartnoma (kontrakt) bekor boʻladi.” 13. 22-1-modda chiqarib tashlansin. 14. 23-moddaning nomi va matni “Shartnomasining”, “shartnoma” degan soʻzlardan keyin tegishincha “(kontraktning)”, “(kontrakt)” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin. 15. 24-moddada: 1) birinchi qismning 2-bandidagi “yoki xalq deputatlari posyolka yoki qishloq (ovul) Soveti ijroiya komiteti” degan soʻzlar “yoki oʻzini oʻzi boshqarish mahalliy organlari” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;“SSSR” degan soʻz chiqarib tashlansin; 2) uchinchi qismdagi “SSR Ittifoqi va Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida” degan soʻzlar “qonunlarda” degan soʻz bilan almashtirilsin. 16. 25-moddaning uchinchi qismi “qatʼi nazar” degan soʻzlardan keyin “ish boshlagan kunidan eʼtiboran” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin. 17. 26-moddaning toʻrtinchi qismi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Jazolar mehnat daftarchasida yozilmaydi, ushbu Kodeksning 41-moddasi 3, 4, 7 va 8-bandlari boʻyicha xodimni ishdan boʻshatish hollari bundan mustasno.” 18. 27-moddada: 1) birinchi qism “Mehnat shartnomasi” degan soʻzlardan keyin “(kontrakt)” degan soʻz bilan toʻldirilsin; 2) ikkinchi qismning 2-bandidagi “hamda oliy va oʻrta maxsus oʻquv yurtlarini tamomlab chiqqan yosh mutaxassislarni ishga qabul qilganda” degan soʻzlar “hamda oliy va oʻrta maxsus oʻquv yurtlarini ishlab chiqarishdan ajralgan holda bitirgan shaxslarni oʻqish tamomlanganidan keyin ikki yil davomida ishga qabul qilganda” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 3) ikkinchi qismning 3-bandi “Vatan urushi nogironlarini” degan soʻzlardan keyin “va ularga tenglashtirilgan shaxslarni” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin. 19. 28-moddaning birinchi qismidagi “SSR Ittifoqi va Oʻzbekiston Respublikasining qonunlarida” degan soʻzlar “qonunlarda” degan soʻz bilan almashtirilsin. 20. 30-moddada: 1) birinchi qism “mehnat shartnomasini” degan soʻzlardan keyin “(kontraktni)” degan soʻz bilan toʻldirilsin; 2) ikkinchi qismdan “xalq”, “tegishli hollarda esa — boʻysunuviga qarab yuqori organga (253 va 254-moddalar)” degan soʻzlar chiqarib tashlansin. 21. 31-moddaning nomi va matni “Mehnat shartnomasida” degan soʻzlardan keyin “(kontraktda)” degan soʻz bilan toʻldirilsin. 22. 32-moddadagi “33, 34 va 158” raqamlari “33 va 34” raqamlari bilan almashtirilsin. 23. 32-1-modda “mehnat shartnomasida” degan soʻzlardan keyin “(kontraktda)” degan soʻz bilan toʻldirilsin. 24. 32-2-moddaning ikkinchi qismi “mehnat shartnomasi” degan soʻzlardan keyin “(kontrakt)” degan soʻz bilan toʻldirilsin. 25. 33-modda “mehnat shartnomasida” degan soʻzlardan keyin “(kontraktda)” degan soʻz bilan toʻldirilsin. 26. 36-moddada: 1) moddaning nomi va birinchi qismi “Mehnat shartnomasini” degan soʻzlardan keyin “(kontraktni)” degan soʻz bilan toʻldirilsin; 2) birinchi qismning 2-bandidagi “(22-moddaning 2 va 3-bandlari hamda ikkinchi qismi)” degan soʻzlar “(22-moddaning 2 va 3-bandlari hamda uchinchi qismi)”degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 3) birinchi qism quyidagi mazmundagi 8 va 9-bandlar bilan toʻldirilsin: “8) xodim sudning qaroriga binoan maxsus davolash-profilaktika muassasasiga yuborilganligi; 9) ishga qabul qilish yuzasidan belgilangan qoidalar buzilganligi;” 4) ikkinchi qism quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Korxona, muassasa, tashkilot bir organ boʻysunuvidan boshqa organ boʻysunuviga oʻtkazilganida mehnat shartnomasining (kontraktning) amal qilishi toʻxtamaydi. Korxona mulkdori oʻzgarganida, xuddi shuningdek korxona qaytadan tashkil etilganida (qoʻshib yuborilganida, birlashtirilganida, boʻlib yuborilganida, qayta tashkil etilganida) mehnat munosabatlari xodimning roziligi bilan davom etaveradi. Bunday hollarda xodimlar soni yoki shtati qisqartirilgan taqdirdagina mehnat shartnomasini (kontraktni) maʼmuriyatning tashabbusi bilan bekor qilish (ushbu Kodeksning 41-moddasi 1-bandi) mumkin boʻladi.” 27. 37-moddada: 1) birinchi qismdagi “SSR Ittifoqi va Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga” degan soʻzlar “qonunlarga” degan soʻz bilan almashtirilsin, 4 va 5-bandlar chiqarib tashlansin; 2) birinchi qismning 1-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “1) korxona, muassasa, tashkilot (filial, vakolatxona, boʻlim va boshqa alohida boʻlinma) rahbari va uning oʻrinbosarlari oʻz mehnat vazifalarini bir necha marta qoʻpol ravishda buzgan taqdirda;” 3) uchinchi qismdagi “SSR Ittifoqi qonunlari bilan va bu qonunlar belgilaydigan doirada, Oʻzbekiston Respublikasi qonunlari bilan” degan soʻzlar “qonunlarda” degan soʻz bilan almashtirilsin; 4) moddaning nomi, birinchi, ikkinchi va uchinchi qismlari “mehnat shartnomasini”, “mehnat shartnomasi” degan soʻzlardan keyin tegishincha “(kontraktni)”, “(kontrakt)” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin. 28. 38-moddada: 1) birinchi va ikkinchi qism quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Xodimlar nomuayyan muddatga tuzilgan mehnat shartnomasini (kontraktni) maʼmuriyatni ikki hafta oldin yozma ravishda ogohlantirgan holda bekor qilish huquqiga egadirlar. Xodimning shu muddat ichida boʻshash toʻgʻrisidagi oʻz arizasini qaytarib olish huquqi saqlab qolinadi. Xodimning oʻz xohishi boʻyicha ishdan boʻshash toʻgʻrisidagi arizasi u oʻz ishini davom ettirishining imkoni yoʻqligi (oʻquv yurtiga kirganligi, pensiyaga chiqqanligi va shunga oʻxshash boshqa hollar) tufayli yozilgan boʻlsa, maʼmuriyat mehnat shartnomasini (kontraktni) xodim iltimos qilgan muddatda bekor qiladi.”; 2) moddaning nomi va toʻrtinchi qism “mehnat shartnomasini”, “mehnat shartnomasi” degan soʻzlardan keyin tegishincha “(kontraktni)”, “(kontrakt)” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin;“koʻrsatilgan muddatlar” degan soʻzlar “koʻrsatilgan muddat” degan soʻzlar bilan almashtirilsin. 29. 39-moddaning nomi va matni “Mehnat shartnomasini” degan soʻzlardan keyin “(kontraktni)” degan soʻz bilan toʻldirilsin, nomi va matndagi “belgilangan muddatlar”, “koʻrsatilgan muddatlar” degan soʻzlar tegishincha “belgilangan muddat”, “koʻrsatilgan muddat” degan soʻzlar bilan almashtirilsin. 30. 40-moddaning nomi va matni “Mehnat shartnomasini”, “mehnat shartnomasi”, “shartnomada” degan soʻzlardan keyin tegishincha “(kontraktni)”, “(kontrakt)”, “(kontraktda)” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin. 31. 41-moddada: 1) moddaning nomi, birinchi xatboshisi va birinchi qismning 3-bandi “Mehnat shartnomasining”, “mehnat shartnomasi”, “mehnat shartnomasiga” degan soʻzlardan keyin tegishincha “(kontraktning)”, “(kontrakt)”, “(kontraktga)” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin; 2) 1-1-band chiqarib tashlansin; 3) beshinchi banddagi “SSR Ittifoqi qonunlarida” degan soʻzlar “qonunlarda” degan soʻz bilan almashtirilsin; 4) 8-banddagi “davlat yoki jamoat mulkini” degan soʻzlar “mulkchilik shaklidan qatʼi nazar, korxona, muassasa, tashkilot mulkini” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 5) uchinchi qism chiqarib tashlansin. 32. 42-moddada: 1) ikkinchi qismning 4-bandi “hamda oliy va oʻrta maxsus oʻquv yurtlarini ishlab chiqarishdan ajralgan holda bitirgan shaxslarga oʻqishni tamomlaganlaridan keyin ikki yil davomida” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin; 2) ikkinchi qism quyidagi mazmundagi 8 va 9-bandlar bilan toʻldirilsin: “8) zaxiraga boʻshatilgan yoki isteʼfoga chiqqan muddatli xizmat harbiy xizmatchilari, praporshchiklar, michmanlar yoki ofitserlar tarkibiga kiruvchi shaxslar orasidan boʻlgan xodimlarga — haqiqiy harbiy xizmatdan boʻshatilganlaridan keyin kirgan ishlari boʻyicha; 9) atom obyektlaridagi halokatlar oqibatida nurlanish kasaliga uchragan yoki nurlanish kasalini boshdan oʻtkazgan hamda radiatsiya nurlanishining kuchayishi bilan bogʻliq boshqa kasalliklarga duchor boʻlgan shaxslarga; nogironligiga atom obyektlaridagi halokatlar sabab boʻlganligi aniqlangan nogironlarga;atom obyektlaridagi halokatlar oqibatlarini tugatish qatnashchilariga, shuningdek uqtirilgan zonalardan evakuatsiya qilingan yoki koʻchirilgan shaxslarga, ularga tenglashtirilgan boshqa shaxslarga”. 33. 43 va 44-moddalar quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“43-modda. Korxona, muassasa, tashkilot maʼmuriyatining kasaba uyushmasi komitetining oldindan roziligini olgan holda oʻz tashabbusi bilan mehnat shartnomasini (kontraktni) bekor qilishi
Korxona, muassasa, tashkilot kasaba uyushmasi komitetining oldindan roziligini olmay turib, korxona, muassasa, tashkilot maʼmuriyatining tashabbusi bilan mehnat shartnomasini (kontraktni) bekor qilishga yoʻl qoʻyilmaydi, quyidagi hollar bundan mustasnodir: 1) korxona, muassasa, tashkilot tugatilganda; 2) ishga qabul qilish paytida belgilangan sinov qoniqarsiz natija berganda; 3) ilgari shu ishni bajarib kelgan xodim ishga qayta tiklanganda; 4) kasaba uyushmasi komiteti mavjud boʻlmagan korxona, muassasa yoki tashkilotdan har qanday asos boʻyicha ishdan boʻshatilganda; 5) korxona, muassasa va tashkilot (filial, vakolatxona, boʻlim va boshqa alohida boʻlinma)ning rahbari, uning oʻrinbosarlari, davlat hokimiyati va boshqaruv organlari, shuningdek fuqarolarning jamoat birlashmalari lavozimga saylab, tasdiqlab yoki tayinlab qoʻyadigan rahbar xodimlar har qanday asos boʻyicha ishdan boʻshatilganda; 6) basharti, ishdan boʻshatish korxona, muassasa, tashkilot kasaba uyushmasi komiteti bilan kelishish lozimligi ustavda (nizomda) nazarda tutilmagan boʻlsa, intizom toʻgʻrisidagi ustav (nizom) boʻyicha boʻshatilganda; 7) oʻrindoshlik tarzida ishlamaydigan boshqa xodimning qabul qilinishi munosabati bilan oʻrindoshlik asosida bajarilayotgan ishdan, shuningdek mehnat shartlariga koʻra oʻrindoshlik ishi cheklanishi munosabati bilan ishdan boʻshatilganda.

44. Korxona, muassasa, tashkilot kasaba soyuz komitetining mehnat shartnomasini (kontraktni) bekor qilishga rozilik berish toʻgʻrisidagi maʼmuriyat iltimosini qarab chiqish muddati
Kasaba uyushmasi komiteti xodimni ishdan boʻshatishga rozilik berish toʻgʻrisidagi masala boʻyicha qabul qilgan qarori haqida korxona, muassasa, tashkilot rahbarining yozma ravishdagi taqdimnomasini olganidan boshlab oʻn kunlik muddat ichida maʼmuriyatga yozma shaklda maʼlum qilishi kerak.” 34. 45-moddaning nomi, birinchi va ikkinchi qismlari “mehnat shartnomasini” degan soʻzlardan keyin “(kontraktni)” degan soʻz bilan toʻldirilsin. 35. 46-moddada: 1) moddaning nomi va birinchi qismi “mehnat shartnomasini” degan soʻzlardan keyin “(kontraktni)” degan soʻz bilan toʻldirilsin; 2) ikkinchi qism chiqarib tashlansin. 36. 47-moddaning birinchi qismidagi “SSR Ittifoqi va Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida” degan soʻzlar “qonunlarda” degan soʻz bilan almashtirilsin. 37. 48-moddaning nomi, birinchi, ikkinchi va uchinchi qismlari “Mehnat shartnomasini”, “mehnat shartnomasi” degan soʻzlardan keyin tegishincha “(kontraktni)”, “(kontrakt)” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin. 38. 49-modda quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“49-modda. Ishdan boʻshatish nafaqasi
Mehnat shartnomasi (kontrakt) ushbu Kodeks 36-moddasining 3 va 6-bandlarida hamda 41-moddasining 2 va 6-bandlarida koʻrsatilgan asoslarga binoan, yoki maʼmuriyat mehnat qonunlarini, jamoa shartnomasi yoki mehnat shartnomasini (kontraktni) buzishi (40-modda) oqibatida bekor qilinganda xodimlarga kamida ikki haftalik oʻrtacha ish haqi miqdorida ishdan boʻshatish nafaqasi toʻlanadi”. 39. 50-moddaning birinchi va ikkinchi qismlari “Mehnat shartnomasi”, “Mehnat shartnomasini” degan soʻzlardan keyin “(kontrakt)”, “(kontraktni)” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin. 40. 51-modda “Mehnat shartnomasi” degan soʻzlardan keyin “(kontrakt)” degan soʻz bilan toʻldirilsin. 41. Uchinchi A bobning nomi quyidagi tahrirda bayon etilsin: 42. 51-1, 51-2 va 51-3-moddalar quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“51-1-modda. Fuqarolarning mehnat qilish huquqini roʻyobga chiqarish kafolatlari
Davlat fuqarolarga: mashgʻulot turini erkin tanlashni, shu jumladan turli mehnat rejimidagi ish tanlashni; ishga qabul qilishni asossiz ravishda rad etilishidan va asossiz ravishda ishdan boʻshatilishdan himoyalashni; maqbul ish topish va ishga joylashtirishga bepul koʻmaklashishni; barcha mehnatkashlarga kasb oʻrganish va ishga joylashish, ish bilan taʼminlanish va mehnat qilish, ish haqi va daromadlar olish, xizmatda koʻtarilish shartlari teng boʻlishi taʼminlanishini; korxonalar, muassasalar, tashkilotlar oʻzlari oldindan bergan arizalariga muvofiq oʻquv yurtlari bitiruvchilariga maqbul ish berishlarini; ish bilan taʼminlash xizmati tizimida yoki uning yoʻllanmasi boʻyicha boshqa oʻquv yurtlarida stipendiya toʻlagan holda yangi kasbga (ixtisosga) bepul oʻqitishni, malaka oshirishni; boshqa joyga ishga yuborilishi bilan bogʻliq moddiy xarajatlar qonunlarga muvofiq toʻlanishini; fuqarolarning yoshi yoki oʻzga xislatlari hisobga olingan holda tashkil etiladigan haq toʻlanadigan jamoat ishlarida ishtirok etishlari uchun muddatli mehnat shartnomalari (kontraktlar) tuzish imkoniyatini kafolatlaydi. Ish bilan taʼminlash va grajdanlarning mehnat qilish huquqini amalga oshirish kafolatlarining huquqiy, iqtisodiy va tashkiliy shartlari qonunlar bilan belgilanadi.

51-2. Xodimlarni boʻshatib olish asoslari va tartibi
Korxonalar, muassasalar, tashkilotlar tugatilishi, xodimlar sonini yoki shtatini qisqartirishga doir tadbirlar amalga oshirilishi munosabati bilan xodimlar korxonalar, muassasalar va tashkilotlardan boʻshatib olinishi mumkin. Xodimlar amalga oshirilajak ishdan boʻshatib olish toʻgʻrisida kamida ikki oy oldin shaxsan tilxat orqali ogohlantiriladilar. Korxonalar, muassasalar, tashkilotlar maʼmuriyati xodimlarni ommaviy ravishda boʻshatib olish ehtimoli toʻgʻrisida oʻz vaqtida, biroq kamida uch oy oldin tegishli kasaba uyushmasi organiga xabar qiladi. Xodimlar soni yoki shtat qisqartirilishi munosabati bilan xodimlar boʻshatib olinganida ushbu Kodeksning 42-moddasi va jamoa shartnomasida nazarda tutilgan ularni ishda qoldirishga doir imtiyozli huquq hisobga olinadi. Xodimlar soni yoki shtat qisqartirilishi sababli boʻshatish xususida ogohlantirish bilan bir vaqtda maʼmuriyat aynan ana shu korxona, muassasa va tashkilotda xodimga boshqa ishni yozma ravishda taklif qiladi. Xodim boshqa korxona, muassasa va tashkilotga murojaat qilish yoki ish bilan taʼminlash xizmatining bepul vositachiligi orqali yangi ish joyi tanlash huquqiga ega. Maʼmuriyat har bir xodimning kasbi, ixtisosi, malakasi va ish haqining miqdorini koʻrsatgan holda boʻlajak boʻshatib olish toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni ish bilan taʼminlash xizmati mahalliy organiga kamida ikki oy oldin maʼlum qilishi shart.

51-3. Boʻshatib olinadigan xodimlarga beriladigan imtiyozlar va tovonlar
Xodimlar soni (shtatlar) qisqartirilishi, korxonalar, muassasalar va tashkilotlar qayta tashkil etilishi yoki tugatilishi munosabati bilan ishdan boʻshatilgan xodimlarning ish qidirish davrida oldingi ish joyidagi ikki oylik oʻrtacha ish haqi (ishdan boʻshatish nafaqasi qoʻshib hisoblanganda) saqlanib qoladi. Xodimlar ishdan boʻshatilgan kundan boshlab 10 ish kuni ichida davlat ish bilan taʼminlash xizmatlarida roʻyxatdan oʻtsalar, davlat ish bilan taʼminlash xizmatlarining maʼlumotnomasiga binoan uchinchi oy uchun ham oldingi ish joyidan oʻrtacha ish haqi olishga haqlidirlar. Yuqoridagi sabablarga koʻra ishdan boʻshatilgan xodimlar har qanday holatda ham ishdan boʻshagan vaqtdan boshlab uch oy muddat ichida mehnat stajini saqlab qoladilar. Basharti, ishdan boʻshatib olingan xodimga uch oy ichida maqbul keladigan ish topib berilmasa, u ishsizlik maqomiga ega boʻladi. Shu davr ichida u taklif etilgan maqbul keladigan ishning ikkitasini rad etsa, ishsizlik maqomiga ega boʻlmaydi va u oʻttiz kalendar kundan soʻng umumiy asosda ish qidiruvchi shaxs sifatida yangidan roʻyxatga olinadi. Ishdan boʻshatish nafaqasi va saqlab qolinadigan oʻrtacha ish haqi ilgarigi ish joyidan toʻlanadi. Tugatilayotgan korxona, muassasa va tashkilotlarning yetarli mablagʻlari boʻlmagan taqdirda, ishdan boʻshatib olinayotgan xodimlarga tovonlar ularning huquqiy vorislari mablagʻidan toʻlanadi. Tugatilayotgan korxona, muassasa, tashkilotlarning huquqiy vorislari boʻlmagan taqdirda, ishdan boʻshatib olinayotganlarga tovonlar aholini ish bilan taʼminlashga koʻmaklashish jamgʻarmasi mablagʻi hisobidan amalga oshirilib, soʻngra u qonunlarda belgilangan tartibda qoplanadi”. 43. Toʻrtinchi bobning nomi quyidagi tahrirda bayon etilsin: 44. 52-modda chiqarib tashlansin. 45. 53-moddadagi “41 soatdan” degan soʻzlar “40 soatdan” degan soʻzlar bilan almashtirilib, ikkinchi gap chiqarib tashlansin. 46. 54-modda quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“54-modda. Ish vaqtining qisqartirilgan muddati
Oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan xodimlar uchun ish vaqtining qisqartirilgan muddati belgilanadi: 1) 16 yoshdan 18 yoshgacha boʻlgan xodimlarga — haftasiga koʻpi bilan 36 soat; 2) 15 yoshdan 16 yoshgacha boʻlgan xodimlarga, shuningdek taʼtil vaqtida ishlayotgan 14 yoshdan 15 yoshgacha boʻlgan oʻquvchilariga haftasiga koʻpi bilan 24 soat. Oʻquv yili davomida oʻquv mashgʻulotlaridan boʻsh vaqtda ishlayotgan oʻquvchilarning ish vaqti muddati ushbu moddaning birinchi qismida tegishli yoshdagi shaxslar uchun belgilangan normaning yarmisidan ortiq boʻlishi mumkin emas. Mehnat sharoitlari zararli boʻlgan ishlarda band boʻlgan ishchi va xizmatchilar uchun haftasiga koʻpi bilan 36 soatdan iborat ish vaqtining qisqartirilgan muddati belgilanadi. Qonunlarda ayrim toifadagi xodimlar (oʻqituvchilar, vrachlar va boshqalar) uchun ish vaqtining qisqartirilgan muddati belgilanadi”. 47. 56-moddaning birinchi qismidagi “41 soat” degan soʻzlar “40 soat” degan soʻzlar bilan almashtirilsin. 48. 59-moddaning birinchi qismidagi “(54-moddaning birinchi qismi 2-bandi va ikkinchi qismi)” degan soʻzlar “(54-moddaning ikkinchi va uchinchi qismlari)” degan soʻzlar bilan almashtirilsin. 49. 60-modda birinchi qismining birinchi bandidagi “ikki yoshga” degan soʻzlar “uch yoshga” degan soʻzlar bilan almashtirilsin. 50. 61-moddadagi “SSR Ittifoqi va Oʻzbekiston Respublikasi qonunlari” degan soʻzlar “qonunlar” degan soʻz bilan almashtirilsin. 51. 62-moddaning birinchi qismidagi ikkinchi gap quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Homilador ayolning, oʻn toʻrt yoshgacha boʻlgan bolasi bor (oʻn olti yoshgacha nogiron bolasi bor) ayolning, shu jumladan oʻz xomiyligida bolasi boʻlgan ayolning yoki oilaning betob aʼzosini parvarishlayotgan shaxsning iltimosiga koʻra meditsina xulosasiga muvofiq maʼmuriyat ularga toʻliq boʻlmagan ish kuni yoki toʻliq boʻlmagan ish haftasi belgilashi shart”. 52. 68-moddada: 1) birinchi qismning birinchi bandidagi “ikki yoshga” degan soʻzlar “uch yoshga” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 2) ikkinchi qismdagi “Ikki yashardan sakkiz yoshgacha bolasi bor ayollar” degan soʻzlar “Uch yoshdan oʻn toʻrt yoshgacha boʻlgan bolasi bor (oʻn olti yoshgacha nogiron bolasi bor) ayollar” degan soʻzlar bilan almashtirilsin. 53. “Beshinchi bob. Dam olish vaqti” degan soʻzlar chiqarib tashlansin. 54. 75-moddaning ikkinchi qismidagi “SSR Ittifoqi qonunlarida” degan soʻzlar “qonunlarda” degan soʻz bilan almashtirilsin. 55. 76-moddaning birinchi qismi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Dam olish kunida ishlanganlik boshqa dam olish kuni berish bilan yoki tomonlarning kelishuviga muvofiq pul shaklida, lekin kamida ikki hissa haq tarzida qoplanadi”. 56. 80-moddaning birinchi qismi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Xodimlarga yillik haq toʻlanadigan otpuska olti kunlik ish haftasi hisobidan olganda kamida 24 ish kuni miqdorida beriladi. Yillik haq toʻlanadigan otpuskaning muddatini hisoblash tartibi qonunlar bilan belgilanadi”. 57. 82-moddaning 5-bandi “qonunlarda” degan soʻzdan keyin “va jamoa shartnomalarida yoki oʻzga lokal normativ hujjatlarda” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin. 58. 83-modda chiqarib tashlansin. 59. 87-moddaning 3-bandidagi “bir yoshga” degan soʻzlar “bir yarim yoshga” degan soʻzlar bilan almashtirilsin. 60. 91 va 92-moddalar quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“91-modda. Mehnatga yarasha haq toʻlash
Har bir xodimning mehnatiga haq toʻlash uning shaxsiy mehnat hissasi va mehnatining sifatiga bogʻliq boʻlib, mehnat haqi miqdori cheklanmaydi. Xodimning jinsi, irqi, millati, dinga munosabati, jamoat birlashmalariga mansubligiga qarab mehnatiga toʻlanadigan haq miqdorini kamaytirish taqiqlanadi.

92. Ish haqining eng kam miqdori
Muayyan muddat uchun belgilangan ish vaqti normasini toʻliq ishlab bergan va oʻzining mehnat vazifalarini (mehnat normalarini) bajargan xodimning oylik ish haqi, korxona mulkchilikning qaysi shaklida ekanligidan qatʼi nazar, Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida belgilangan eng kam ish haqidan oz boʻlmasligi lozim. Qoʻshimcha toʻlovlar, ustamalar, shuningdek mukofot puli va ragʻbatlantirish tarzidagi boshqa toʻlovlar eng kam ish haqi miqdoriga kirmaydi”. 61. 93-modda chiqarib tashlansin. 62. 94 va 95-moddalar quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“94-modda. Ishchilar mehnatiga haq toʻlash
Ishchilar mehnatiga haq toʻlashda tarif stavkalari, maoshlar, shuningdek, korxona, muassasa, tashkilot maqsadga eng maqbul deb topsa, tarifsiz tizim qoʻllaniladi. Mehnatga haq toʻlashning turlari, tizimlari, tarif stavkalari, maoshlar, mukofotlar va boshqa ragʻbatlantiruvchi toʻlovlarning miqdorlari, shuningdek xodimlarning ayrim toifalari oʻrtasidagi ularning miqdor nisbatlarini korxona, muassasa, tashkilot mustaqil belgilaydi va jamoa shartnomalarida, boshqa lokal normativ hujjatlarda ularni qayd etib qoʻyadi.

95. Rahbarlar, mutaxassislar va xizmatchilar mehnatiga haq toʻlash
Rahbarlar, mutaxassislar va xizmatchilar mehnatiga haq toʻlash, qoida tariqasida, mansab maoshlari asosida amalga oshiriladi. Mansab maoshlari korxona, muassasa, tashkilot maʼmuriyati tomonidan xodimning lavozimi va malakasiga muvofiq ravishda belgilanadi. Korxona, muassasa va tashkilotlar rahbarlar, mutaxassislar va xizmatchilar mehnatiga haq toʻlashning boshqa (tushumdan foizlar, foyda ulushlari va oʻzga) turlarini belgilashi ham mumkin”. 63. Kodeks quyidagicha mazmundagi 95-1-modda bilan toʻldirilsin.

“95-1-modda. Ish haqini indeksatsiyalash
Korxona, muassasa, tashkilot xodimlarining ish haqini indeksatsiyalash qonunlarda belgilangan tartibda amalga oshiriladi”. 64. 99-modda chiqarib tashlansin. 65. 102 va 106-moddalardagi “bir oy” degan soʻzlar “ikki oy” degan soʻzlar bilan almashtirilsin. 66. Kodeks quyidagi mazmundagi 107-1-modda bilan toʻldirilsin:

“107-1-modda. Normal mehnat sharoitlaridan chetlanilganida haq toʻlash
Normal mehnat sharoitlaridan chetga chiqilgan sharoitlarda (turli kvalifikatsiyadagi ishlar bajarilganida, oʻrindoshlik tarzida ish bajarilganida, belgilangan ish vaqtidan ortiq ishlanganida, tunda, bayram kunlari ishlanganida va boshqa hollarda) korxona, muassasa, tashkilot xodimlarga tegishincha qoʻshimcha haq toʻlashi shart. Qoʻshimcha haq miqdorlari va ularni toʻlash shartlari korxona, muassasa, tashkilot tomonidan mustaqil belgilanib, jamoa shartnomalarida (mehnatga haq toʻlash toʻgʻrisidagi nizomlarda) qayd etiladi. Bunda qoʻshimcha haq miqdorlari qonunlarda belgilanganidan kam boʻlmasligi lozim”. 67. 108, 109 va 110-moddalar quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“108-modda. Ish vaqtidan ortiq ishlaganlik uchun haq toʻlash
Ish vaqtidan ortiq ishlaganlik uchun kamida ikki hissa haq toʻlanadi. Xodimning iltimosiga binoan ish vaqtidan ortiq ishlaganlik uchun belgilangan ish vaqtidan tashqari bajarilgan ish soatlariga teng keladigan vaqtga otgul berilishi mumkin. Bunda belgilangan ish vaqtidan ortiq ishlaganlik uchun bir hissa miqdorda haq toʻlanadi.

109. Bayram kunlari ishlaganlik uchun haq toʻlash
Bayram kunlarida (78-modda) ishlaganlik uchun kamida ikki hissasi miqdorda haq toʻlanadi: 1) ishbay ishlovchilarga ishbay baholarning kamida ikki hissa miqdorida; 2) mehnatiga soatbay yoki kunbay stavkalar boʻyicha haq toʻlanadigan xodimlarga — soatbay yoki kunbay stavkalarining kamida ikki hissasi miqdorida; 3) oylik maosh oladigan xodimlarga — basharti, ish bayram kunida ish vaqtining oylik normasi doirasida bajarilgan boʻlsa — maoshidan tashqari soatbay yoki kunbay stavkaning kamida bir hissasi miqdorida va basharti, oylik ish normasidan ortiqcha ish bajarilgan boʻlsa, maoshdan tashqari soatbay yoki kunbay stavkaning kamida ikki hissasi miqdorida. Bayram kuni ishlagan xodimning xohishiga qarab, unga boshqa dam olish kuni berilishi mumkin. Bunda bayram kundagi ish uchun bir hissa miqdorda haq toʻlanadi.

110. Tungi vaqtdagi ish uchun haq toʻlash
Tungi vaqtdagi ish uchun (59-modda) korxona, muassasa, tashkilot jamoa shartnomasida (mehnatga haq toʻlash toʻgʻrisidagi nizomda) belgilab qoʻyiladigan, oshirilgan miqdorda haq toʻlanadi, biroq bu qonunlarda koʻzda tutilganidan kam boʻlmasligi kerak”. 68. 111-moddadan va 112-moddaning birinchi qismidan “SSR Ittifoqi qonunlariga muvofiq” degan soʻzlar chiqarib tashlansin. 69. 113-modda quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“113-modda. Bekor turib qolingan vaqt uchun, shuningdek yangi ishlab chiqarishlar (mahsulotlar) oʻzlashtirilayotganida haq toʻlash
Xodimning aybisiz bekor turib qolingan vaqt uchun, basharti, xodim maʼmuriyatni (brigada boshligʻini, masterni, boshqa mansabdor shaxslarni) bekor turish boshlangani haqida ogohlantirgan boʻlsa, xodimga belgilangan tarif stavkasining (maoshining) uchdan ikki qismidan kam boʻlmagan miqdorda haq toʻlanadi, biroq bu qonunlarda belgilangan eng kam ish haqidan oz boʻlmasligi kerak. Xodimning aybi bilan bekor turib qolingan vaqt uchun haq toʻlanmaydi. Yangi ishlab chiqarishni (mahsulotni) oʻzlashtirish davrida xodimlarga jamoa shartnomasida belgilanadigan tartib va shartlarda avvalgi oʻrtacha ish haqiga yetguniga qadar qoʻshimcha haq toʻlanishi mumkin”. 70. 115-moddadagi “SSR Ittifoqi qonunlarida belgilanadigan tartibda oshirilgan miqdorda” degan soʻzlar “taraflarning kelishuviga binoan belgilanadigan miqdorda” degan soʻzlar bilan almashtirilsin. 71. Kodeks quyidagi mazmundagi 115-1-modda bilan toʻldirilsin:

“115-1-modda. Oʻrindoshlik tarzidagi ishga haq toʻlash
Oʻrindoshlik tarzida ish bajarilganida, yaʼni xodim oʻzining asosiy ishini bajarishidan tashqari asosiy ishidan boʻsh vaqtda mehnat shartnomasi (kontrakt) asosida boshqa haq toʻlanadigan ishni ham bajarsa, ish haqi amalda bajargan ishi uchun toʻlanadi. Oʻrindoshlik tarzida vaqtbay haq olib ishlovchilar uchun texnik jihatidan asosli boʻlgan normalangan vazifalar belgilanganida ish haqi pirovard natijaga qarab, amalda bajarilgan ish hajmi uchun toʻlanadi.” 72. 117-moddaning ikkinchi qismi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Qonunlarda xodimlarning ayrim toifalari uchun ish haqi toʻlashning boshqa muddatlari belgilanishi mumkin.” 73. 122-moddaning birinchi va ikkinchi qismlaridagi “SSR Ittifoqi va Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida” degan soʻzlar “qonunlarda” degan soʻz bilan almashtirilsin. 74. 123-moddada: 1) 2-banddan “yoki yuqori davlat yoxud xoʻjalik organi farmoyishi bilan yoinki korxona, muassasa, tashkilotlar rahbarlarining oʻzaro kelishuviga koʻra yoki partiya, kasaba soyuzi yoki komsomol organlarining qaroriga (taklifiga) muvofiq boshqa ishga oʻtkazilishi” degan soʻzlar chiqarib tashlansin; 2) modda quyidagi mazmundagi 4-band bilan toʻldirilsin: “4) xodimga nisbatan intizomiy jazo chorasi sifatida jarima solinganda.” 75. 124-modda quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“124-modda. Davlat organlaridagi saylab qoʻyiladigan lavozimlarga saylangan xodimlar uchun kafolatlar
Davlat organlaridagi saylab qoʻyiladigan lavozimlarga saylanganligi sababli ishdan boʻshatilgan xodimlarga saylab qoʻyiladigan lavozimdagi vakolatlari tugaganidan keyin avvalgi ishi (lavozimi) beriladi, bunday ish (lavozim) mavjud boʻlmasa, oʻsha korxona, muassasa va tashkilotda yoki xodimning roziligi bilan boshqa korxona, muassasa yoki tashkilotda avvalgisiga teng ish (lavozim) beriladi.” 76. 125-moddadagi “SSR Ittifoqi va Oʻzbekiston Respublikasining amaldagi qonunlariga” degan soʻzlar “amaldagi qonunlarga” degan soʻzlar bilan almashtirilsin. 127-moddaning ikkinchi qismidan esa “yoki intizomiy jazo chorasi sifatida kam haq toʻlanadigan ishga oʻtkazilishi” degan soʻzlar chiqarib tashlansin. 77. 128-modda chiqarib tashlansin. 78. 129-moddaning birinchi qismidagi “Xalq deputatlari rayon (shahar) Sovetlari ijroiya komitetlari huzuridagi” degan soʻzlar “Hokimliklar huzuridagi” degan soʻzlar bilan almashtirilsin. 79. 132-moddadagi “jamoat tashkilotlari” degan soʻzlar “jamoat birlashmalari” degan soʻzlar bilan almashtirilsin. 80. 133-modda quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“133-modda. Xodimlarga harbiy majburiyatlarini bajarishlari munosabati bilan beriladigan kafolatlar
Harbiy majburiyatlarini bajarishga jalb etiladigan xodimlarga qonunlarda nazarda tutilgan kafolatlar va imtiyozlar beriladi.” 81. 133-1-modda chiqarib tashlansin. 82. 137-moddaning birinchi qismidagi, 138-moddaning birinchi va uchinchi qismlaridagi, 139-moddaning ikkinchi qismidagi “SSR Ittifoqi qonunlari”, “SSR Ittifoqi qonunlarida” degan soʻzlar tegishincha “qonunlar” va “qonunlarda” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 138-moddaning uchinchi qismidan “taqsimot boʻyicha” degan soʻzlar chiqarib tashlansin. 83. Sakkizinchi bobning nomi quyidagi tahrirda bayon etilsin: 84. 141-moddaning birinchi qismidagi “SSR Ittifoqi qonunlarida” degan soʻzlar “qonunlarda” degan soʻz bilan almashtirilsin. 85. 143-moddada: 1) “SSR Ittifoqi qonunlari” degan soʻzlar “qonunlarga” degan soʻz bilan almashtirilsin, “143-1” raqami chiqarib tashlansin; 2) modda quyidagi mazmundagi ikkinchi qism bilan toʻldirilsin: “Xodimni gʻayriqonuniy ravishda ishdan boʻshatishda yoki boshqa ishga oʻtkazishda aybdor boʻlgan mansabdor shaxslar ushbu Kodeksning 245-moddasida nazarda tutilgan miqdorda moddiy javobgar boʻladilar.” 86. 143-1-modda chiqarib tashlansin. 87. 144-moddaning 6-bandidagi “SSR Ittifoqi qonunlariga” degan soʻzlar “qonunlarga” degan soʻz bilan almashtirilsin. 88. 144-1-moddadan “SSR Ittifoqi qonunlariga muvofiq” degan soʻzlar chiqarib tashlansin, “SSSR Ministrlar Soveti belgilaydigan” degan soʻzlar “qonunlarda belgilanadigan” degan soʻzlar bilan almashtirilsin. 89. 145-moddaning uchinchi qismidan “SSR Ittifoqi qonunlariga muvofiq” degan soʻzlar chiqarib tashlansin; “Shartnomani SSSR Mehnat va sotsial masalalar davlat komiteti bilan VSSPS birgalikda tasdiqlaydi” degan soʻzlar “shartnoma qonunlarda belgilanadigan tartibda tasdiqlanadi” degan soʻzlar bilan almashtirilsin. 90. 146-moddada: 1) ikkinchi qism quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Moddiy qimmatliklar talon-taroj qilingan, kamomad boʻlgan, qasddan yoʻq qilib yuborilgan yoki qasddan buzilganida yetkazilgan zarar qiymati vakolatli organlar tomonidan ish qarab chiqilgan kuni mazkur joyda amalda boʻlgan narx-navoga qarab belgilanadi.”; 2) toʻrtinchi qismdagi “SSR Ittifoqi qonunlariga” degan soʻzlar “qonunlarga” degan soʻz bilan almashtirilsin. 91. 147-moddada: 1) birinchi va uchinchi qismlardagi “Korxonalar”, “Korxona” degan soʻzlar tegishincha “Davlat korxonalari”, “Davlat korxonasi” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 2) ikkinchi qismdan “xalq” degan soʻz chiqarib tashlansin. 92. Toʻqqizinchi bobning nomi quyidagi tahrirda bayon etilsin: 93. 148-moddadagi “sotsialistik mulkni saqlashlari va mustahkamlashlari lozim” degan soʻzlar “korxona, muassasa va tashkilotning mol-mulkiga nisbatan ehtiyotkorlik bilan munosabatda boʻlishlari lozim” degan soʻzlar bilan almashtirilsin. 94. 152 va 153-moddalar quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“152-modda. Ichki mehnat tartibi qoidalari
Korxonalar, muassasalar va tashkilotlarda mehnat tartibi maʼmuriyatning taqdimiga binoan korxona, muassasa, tashkilot xodimlarining umumiy yigʻilishi (konferensiyasi) tomonidan tasdiqlanadigan ichki mehnat tartibi qoidalari bilan belgilanadi.

153. Intizom toʻgʻrisidagi ustavlar va nizomlar
Xalq xoʻjaligining ayrim tarmoqlarida xodimlarning ayrim toifalari uchun intizom toʻgʻrisidagi ustavlar va nizomlar amal qiladi.” 95. 154-moddada: 1) birinchi qismdan “sotsialistik musobaqada yutuqlarga erishganlik” degan soʻzlar chiqarib tashlansin; 2) ikkinchi qismdagi “qoidalarida va intizom ustavlarida” degan soʻzlar “qoidalarida, intizom toʻgʻrisidagi ustavlar va nizomlarda” degan soʻzlar bilan almashtirilsin. 96. 158-moddada: 1) birinchi qism quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Mehnat intizomi buzilganligi uchun korxona, muassasa, tashkilot maʼmuriyati quyidagi intizomiy jazo choralarini qoʻllaydi: 1) hayfsan; 2) oʻrtacha oylik ish haqining 20 foizidan koʻp boʻlmagan miqdorda jarima solish. Mehnat intizomini muntazam ravishda buzganlik, uzrli sabablarsiz progul qilganlik, ishga mast holda, narkotik yoki zaharli moddalar isteʼmol qilib gangigan holda kelganlik uchun xodimga oʻrtacha ish haqining qirq foizidan koʻp boʻlmagan miqdorda jarima solinishi mumkin. Xodimning ish haqidan jarima miqdorini ushlab qolish maʼmuriyat tomonidan ushbu Kodeksning 122-moddasida nazarda tutilgan talablarga rioya etilgan holda amalga oshiriladi; 3) ishdan boʻshatish (ushbu Kodeksning 41-moddasi 3,4,7 va 8-bandlari hamda 37-moddaning 1-bandi)”; 2) ikkinchi qismdagi “jamoat tashkilotlarining” degan soʻzlar “jamoat birlashmalarining” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 3) uchinchi qismdagi “va intizom ustavlarida” degan soʻzlar “intizom toʻgʻrisidagi” ustavlar va nizomlarda” degan soʻzlar bilan almashtirilsin. 97. 159 va 160-moddalar quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“159-modda. Intizomiy jazo choralarini qoʻllash tartibi
Intizomiy jazo chorasi qoʻllanilishidan avval xodimdan tushuntirish xati talab qilinishi lozim. Xodimning tushuntirish xati berishdan bosh tortishi jazo chorasi qoʻllash uchun toʻsiq boʻla olmaydi. Intizomiy jazo chorasi qoʻllanilayotganida sodir etilgan xatti- harakatning qay darajada ogʻir ekanligi, sodir etilgan vaziyat, xodimning avvalgi hulq-atvori, mehnatga munosabati hisobga olinishi kerak. Intizomiy jazo bevosita nojoʻya harakat aniqlangandan keyin, lekin shunday harakat aniqlangan kundan boshlab, xodimning kasalligi yoki otpuskada boʻlish vaqtini hisobga olmay, uzogʻi bilan bir oy ichida qoʻllaniladi. Jazo nojoʻya harakat sodir etilgan kundan boshlab olti oydan kechiktirmay, moliya-xoʻjalik faoliyatini taftish etish yoki tekshirish natijasida aniqlangan harakatlar uchun esa — sodir etilgan kundan boshlab ikki yildan kechiktirmay qoʻllanilishi mumkin. Jinoiy ish boʻyicha ish yuritilgan davr mazkur muddatga kirmaydi. Har bir nojoʻya harakat uchun faqat bitta intizomiy jazo berilishi mumkin. Intizomiy jazo berilgani toʻgʻrisidagi buyruq (farmoyish) yoki qaror bunday jazoni berish sabablari koʻrsatilib, jazo berilayotgan xodimga tilxat orqali maʼlum qilinadi (xabar qilinadi).

160. Intizomiy jazo chorasi ustidan shikoyat qilish
Intizomiy jazo chorasi ustidan qonunlarda belgilab qoʻyilgan tartibda shikoyat qilinishi mumkin. Mehnat nizosini koʻrib chiqayotgan organ sodir etilgan nojoʻya harakat qanday vaziyatda yuz berganligini, xodimning oldingi xulq-atvorini, mehnatga munosabatini, intizomiy jazoning sodir etilgan nojoʻya harakatning ogʻirlik darajasiga qanchalik mos kelishini, intizomiy jazo belgilash tartibiga maʼmuriyatning qanchalik rioya etganligini hisobga olgan holda xodimga nisbatan qoʻllanilgan jazoni gʻayriqonuniy yoki notoʻgʻri deb topishga haqlidir.” 98. 161-moddada: 1) birinchi qismdagi “intizomiy jazo olmagan” degan soʻzlar “intizomiy jazoga tortilmagan” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 2) ikkinchi qism quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Agar intizomiy jazo olgan shaxs yana boshqa nojoʻya harakatlar sodir etmasa va oʻzini halol xodim sifatida koʻrsatsa, jazo qoʻllagan organ yoki mansabdor shaxs oʻz tashabbusi bilan, bevosita rahbarning yoki mehnat jamoasining iltimosnomasi boʻyicha, jazoni bir yil muddat oʻtmasdan olib tashlashi mumkin.” 3) modda quyidagi mazmundagi uchinchi qism bilan toʻldirilsin: “Intizomiy jazo chorasi amalda boʻlgan muddat davomida xodimga nisbatan ragʻbatlantirish choralari qoʻllanilmaydi.” 99. 162-modda chiqarib tashlansin. 100. 163-moddaning uchinchi qismi chiqarib tashlansin. 101. 165-moddaning uchinchi qismidagi “mehnat muhofazasi qoidalariga va normalariga” degan soʻzlar “mehnat muhofazasiga oid sanitariya qoidalari va normalariga” degan soʻzlar bilan almashtirilsin. 102. 166-modda quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“166-modda. Mehnatni muhofaza qilish talablariga javob bermaydigan korxonalar va ishlab chiqarish vositalarini ishga tushirishni taqiqlash
Yangi yoki qayta qurilayotgan korxonaning, ishlab chiqarish vositalarining birortasi ham agar ular Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi belgilagan tartibda beriladigan xavfsizlik shahodatnomasiga ega boʻlmasa, foydalanishga qabul qilinishi va ishga tushirilishi mumkin emas.” 103. 169-moddada: 1) birinchi qism quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Korxona, muassasa, tashkilot maʼmuriyati barcha ish oʻrinlarini zarur texnika asbob-uskunalari bilan taʼminlashi hamda ish oʻrinlarida qonunlarda belgilangan tartibda ishlab chiqiladigan va tasdiqlanadigan tarmoqlararo hamda tarmoqning mehnat muhofazasiga oid yagona qoidalariga, sanitariya qoidalari va normalariga mos keladigan ish sharoitlari yaratib berishi shart.”; 2) ikkinchi qism chiqarib tashlansin. 104. 170-moddaning ikkinchi qismi “burchaklar tashkil qilishi” degan soʻzlardan keyin “korxona xodimlariga ish joylaridagi mehnat sharoitlarining hamda mehnat muhofazasining holati, ayni paytda lozim boʻladigan shaxsiy himoya vositalari, imtiyozlar va tovon pullari toʻgʻrisida axborot berib turishi” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin. 105. 171-modda quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“171-modda. Xodimlarni mehnatni muhofaza qilish boʻyicha oʻqitish
Korxonalarning barcha xodimlari, shu jumladan rahbarlari oʻz kasblari va ish turlari boʻyicha davlat nazorat organlari belgilagan tartib va muddatlarda oʻqishlari, yoʻl-yoʻriqlar olishlari, bilimlarini tekshiruvdan oʻtkazishlari hamda qayta attestatsiyadan oʻtishlari shart. Oʻta xavfli ishlab chiqarishlarga yoki kasb boʻyicha tanlov talab qilinadigan ishga kirayotgan xodimlar uchun mehnatni muhofaza qilish boʻyicha imtihonlar topshiriladigan va keyin vaqti-vaqti bilan qayta attestatsiyadan oʻtiladigan oʻquv oʻtkaziladi. Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha belgilangan tartibda oʻqitish, yoʻl-yoʻriqlar berish va bilimlarni tekshirishdan oʻtmagan shaxslarni ishga qoʻyish taqiqlanadi”. 106. 172-moddaning birinchi qismidagi “kasaba soyuzlarining markaziy komitetlari” degan soʻzlar “tegishli kasaba uyushmalari organlari” degan soʻzlar bilan almashtirilsin. 107. 178-moddaning uchinchi qismidagi “sanitariya” degan soʻz “sanitariya-epidemiologiya” degan soʻzlar bilan almashtirilsin. 108. 179 va 180-moddalar quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“179-modda. Majburiy meditsina koʻriklari
Korxona, muassasa, tashkilot maʼmuriyati bir qator kasblar va ishlab chiqarishlarning xodimlarini mehnat shartnomasi (kontrakt) tuzish paytida — dastlabki tarzda va mehnat shartnomasi (kontrakt) amal qiladigan davrda vaqti-vaqti bilan tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni tashkil qilishi shart. 3ararli ishlab chiqarish faktorlarining hamda bajarilayotganda dastlabki tarzda va vaqti-vaqti bilan tibbiy koʻrikdan oʻtkazish talab qilinadigan ishlarning roʻyxati va tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi sogʻliqni saqlash organlari tomonidan belgilanadi. Xodimlar tibbiy koʻriklardan bosh tortishga haqli emaslar. Xodimlar tibbiy koʻriklardan oʻtishdan bosh tortsalar yoki oʻtkazilgan tekshirishlarning natijalari boʻyicha tibbiy komissiyalar beradigan tavsiyalarni bajarmasalar, maʼmuriyat ularni ishga qoʻymaslikka haqlidir. Tibbiy koʻriklarni oʻtkazish paytida xodimning ish joyi (lavozimi) va oʻrtacha ish haqi saqlanadi.

180. Xodimning navbatdan tashqari koʻrikning oʻtkazilishini soʻrash huquqi
Agar xodim oʻz salomatligining yomonlashishi mehnat sharoiti bilan bogʻliq deb hisoblasa, navbatdan tashqari tibbiy koʻrik oʻtkazilishini talab qilish huquqiga ega.” 109. Kodeks quyidagi mazmundagi 181-1-modda bilan toʻldirilsin.

“181-1-modda. Yangi kasbni oʻrganish vaqtida xodimni boshqa ishga oʻtkazish
Xodimda kasb kasalligi alomatlari aniqlanganida maʼmuriyat tibbiy komissiyaning xulosasiga asosan xodimni yangi kasbni oʻrganish vaqtida oʻrtacha ish haqini saqlangan holda boshqa ishga oʻtkazishi kerak.” 110. 182-moddaning toʻrtinchi qismidagi va 186-moddadagi” SSR Ittifoqi va Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida”, “SSR Ittifoqi va Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga” degan soʻzlar tegishincha “qonunlarda”, “qonunlarga” degan soʻzlar bilan almashtirilsin. 111. 188-moddada: 1) ikkinchi qismdagi “ikki yoshga” degan soʻzlar “uch yoshga” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 2) uchinchi qism quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Uch yoshdan oʻn toʻrt yoshgacha boʻlgan bolasi (oʻn olti yoshgacha nogiron bolasi) bor ayollar ish vaqtidan tashqari ishga jalb etilishi yoki oʻz roziliklarisiz komandirovkalarga yuborilishi mumkin emas.” 112. Kodeks quyidagi mazmundagi 188-1-modda bilan toʻldirilsin:

“188-1-modda. Qoʻshimcha dam olish kuni
Nogiron bolani tarbiyalayotgan ota-onadan biriga (vasiy, homiyga) 16 yoshga toʻlgunga qadar ijtimoiy sugʻurta mablagʻlari hisobidan bir kunlik ish haqi miqdorida haq toʻlangan holda oyiga qoʻshimcha bir dam olish kuni beriladi.” 113. 189-modda quyidagi mazmundagi ikkinchi qism bilan toʻldirilsin: “Homilador ayolga boshqa, yengilroq va noqulay ishlab chiqarish faktorlari taʼsir etishiga imkon bermaydigan ish berish masalasi hal etilguniga qadar, u ana shu sabablar tufayli ishga chiqmagan barcha ish kunlari uchun korxona, muassasa, tashkilot mablagʻlari hisobidan oʻrtacha ish haqi saqlangan holda ishdan ozod etilishi lozim.” 114. 191-modda quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“191-modda. Homiladorlik va tugʻish otpuskalari
Ayollarga tuqqunga qadar yetmish kalendar kun va tuqqanidan keyin ellik olti kalendar kun (tugʻish qiyin kechgan yoki ikki va undan ortiq bola tugʻilgan hollarda yetmish kalendar kun) homiladorlik va tugʻish otpuskalari berilib, davlat ijtimoiy sugʻurtasi boʻyicha nafaqa toʻlanadi. Homiladorlik va tugʻish otpuskasi jamlangan holda hisoblab chiqilib, tugʻishga qadar amalda bunday otpuskaning necha kunidan foydalanganligidan qatʼi nazar, ayolga toʻliq beriladi.” 115. 193 va 194-moddalar quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“193-modda. Homiladorlik va tugʻish otpuskasiga hamda bolani parvarishlash otpuskasiga yillik otpuskani qoʻshib berish
Homiladorlik va tugʻish otpuskasidan oldin yoki bevosita undan keyin yoxud bolani parvarishlash otpuskasi tugaganidan keyin ayolning arizasiga muvofiq unga shu korxona, muassasa va tashkilotdagi mehnat stajidan qatʼi nazar, yillik otpuska beriladi.

194. Bolani parvarishlash otpuskasi
Ayollarning hohishiga qarab, ularga bola bir yarim yoshga yetguniga qadar bolani parvarishlash uchun qisman haq toʻlanadigan otpuska berilib, shu davrda davlat ijtimoiy sugʻurtasi boʻyicha nafaqa toʻlanadi. Yuqorida koʻrsatilgan otpuskadan tashqari, ayolning arizasiga muvofiq, unga bola uch yoshga toʻlguniga qadar ish haqi saqlanmaydigan qoʻshimcha otpuska beriladi. Bolani parvarishlash uchun qisman haq toʻlanadigan otpuskadan va ish haqi saqlanmagan holda beriladigan qoʻshimcha otpuskadan bolaning otasi, buvisi, buvasi yoki bolani amalda parvarishlayotgan qarindoshlari ham toʻliq yoki uni qismlarga boʻlib foydalanishlari mumkin. Ayol yoki mazkur moddaning uchinchi qismida koʻrsatilgan shaxslar oʻz hohishlariga qarab, bolani parvarishlash otpuskasi davrida toʻliq boʻlmagan ish vaqti rejimida yoki uyda ishlashlari mumkin. Bunda ularning bolani parvarishlash uchun qisman haq toʻlanadigan otpuskasi davrida nafaqa olish huquqlari saqlab qolinadi. Bolani parvarishlash otpuskasi umumiy va uzluksiz ish stajiga, shuningdek mutaxassisligi boʻyicha ish stajiga qoʻshiladi. Qisman haq toʻlanadigan otpuska va ish haqi saqlanmagan holda bolani parvarishlash uchun beriladigan otpuska keyingi haq toʻlanadigan yillik otpuskalar olish huquqini beradigan ish stajiga qoʻshilmaydi. Bolani parvarishlash otpuskasi vaqtida ish joyi (lavozimi) saqlanadi”. 116. 196-moddada: 1) moddaning nomidagi “emizikli bolasi boʻlgan onalarni” degan soʻzlar “bolali ayollarni” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 2) modda matnidagi “emizikli” degan soʻz chiqarib tashlansin; 3) modda quyidagicha mazmundagi ikkinchi qism bilan toʻldirilsin: “Homilador ayolni yoki uch yoshga toʻlmagan bolasi bor ayolni, 14 yoshga toʻlmagan bolasi (16 yoshga toʻlmagan nogiron bolasi) bor yolgʻiz onani ishga qabul qilish rad etilgan taqdirda, maʼmuriyat rad etishning sabablarini ayolga yozma ravishda maʼlum qilishi shart. Yuqorida koʻrsatilgan ayollarni ishga qabul qilishni rad etganlik ustidan sudga shikoyat qilinishi mumkin”. 117. 197-modda quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“197-modda. Homilador va bolali ayollarni ishdan boʻshatishga yoʻl qoʻymaslik
Homilador ayollarni va uch yoshga toʻlmagan bolasi bor ayollarni (oʻn toʻrt yoshga toʻlmagan yoki oʻn olti yoshga toʻlmagan nogiron bolasi bor yolgʻiz onalarni) maʼmuriyat tashabbusi bilan ishdan boʻshatishga yoʻl qoʻyilmaydi, korxona, muassasa, tashkilot butunlay tugatilgan hollar bundan mustasno, bunday hollarda, ularni albatta boshqa ishga joylashtirish sharti bilan ishdan boʻshatishga yoʻl qoʻyiladi. Koʻrsatib oʻtilgan ayollar muddatli mehnat shartnomasi (kontrakt) tugagani sababli ishdan boʻshatilganida ham maʼmuriyat ularni albatta ishga joylashtiradi. Ishga joylashtirish davrida ularning oʻrtacha ish haqi saqlab qolinadi, biroq bu muhlat muddatli mehnat shartnomasi (kontrakt) tugagan kundan eʼtiboran uch oydan oshmasligi kerak.” 118. Kodeks quyidagi mazmundagi 197-1-modda bilan toʻldirilsin:

“197-1-modda. Onasiz bolalarni tarbiyalovchi shaxslarga beriladigan kafolatlar va imtiyozlar
Ayolga onalik bilan bogʻliq holda beriladigan kafolatlar va imtiyozlar (tungi va ish vaqtidan tashqari ishlarni cheklash, dam olish kunlari ishga jalb etish va komandirovkalarga joʻnatishni cheklash, imtiyozli ish rejimlari belgilash va amaldagi qonunlarda belgilab berilgan boshqa kafolatlar va imtiyozlar) onasiz bolalarni (onaning vafot etgan, onalik huquqlaridan mahrum etilgan, davolanish muassasalarida uzoq vaqt boʻlgani hollarda va bolalar toʻgʻrisida vasiylik qilish yoʻq boʻlgan boshqa hollarda) tarbiyalayotgan otalarga, shuningdek voyaga yetmagan bolalarning vasiylariga (homiylariga) ham tatbiq etiladi. Ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatib oʻtilgan kafolatlar va imtiyozlar onalik vasiyligidan mahrum boʻlgan bolalarni amalda tarbiyalovchi buviga, buvaga yoki bolani tarbiyalayotgan boshqa qarindoshlarga ham beriladi.” 119. 200-modda quyidagi mazmundagi uchinchi qism bilan toʻldirilsin: “Yoshlarni ishlab chiqarishda mehnatga tayyorlash maqsadida umumtaʼlim maktablari, hunar-texnika bilim yurtlari va oʻrta maxsus oʻquv yurtlarining oʻquvchilarini oʻn toʻrt yoshga toʻlganlaridan keyin ota-onadan birining yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxsning roziligi bilan bolalarning salomatligiga ziyon yetkazmaydigan va taʼlim olish jarayoniga halal bermaydigan yengil ishlarni bajarish uchun ishga qabul qilishga yoʻl qoʻyiladi.” 120. 203-moddadagi “SSR Ittifoqi va ittifoqdosh respublikalarning mehnat qonunlari Asoslarida” degan soʻzlar chiqarib tashlansin. 121. 205-modda quyidagi mazmundagi uchinchi qism bilan toʻldirilsin: “Oʻqishdan boʻsh vaqtda ishlovchi umumtaʼlim maktablari, hunar-texnika va oʻrta maxsus oʻquv yurtlari oʻquvchilarining mehnatiga ishlagan vaqtiga mutanosib ravishda yoki ishlab chiqargan mahsulotiga qarab haq toʻlanadi. Korxona, muassasa, tashkilotlar oʻz mablagʻi hisobidan oʻquvchilarning ish haqiga ustama haq belgilashi ham mumkin.” 122. 208-moddada: 1) birinchi qismdan “barcha” degan soʻz chiqarib tashlansin;“qoʻyiladi” degan soʻz “qoʻyilishi mumkin” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 2) modda quyidagi mazmundagi ikkinchi qism bilan toʻldirilsin: “Bron hisobidan ishga yoki kasb oʻrganishga yuborilgan shaxslarni qabul qilishni rad etish taqiqlanadi. Bunday rad etish ustidan ular sudga shikoyat qilishlari mumkin”; 3) ikkinchi qism uchinchi qism deb hisoblanib, undan “hamma” degan soʻz chiqarib tashlansin. 123. 209-moddadagi “hamda oliy va oʻrta maxsus oʻquv yurtlarini tamomlagan yosh mutaxassislar” degan soʻzlar “hamda ishlab chiqarishdan ajralgan holda oliy va oʻrta maxsus oʻquv yurtlarini tamomlagan shaxslar” degan soʻzlar bilan almashtirilsin. 124. 211-moddaning nomi va matni “mehnat shartnomasini” degan soʻzlardan keyin “(kontraktni)” degan soʻz bilan toʻldirilsin. 125. 218-moddada: 1) birinchi qismdagi “maktablarining IX—XI sinflarida” degan soʻzlar “maktablarda” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 2) ikkinchi qismdagi “IX—XI sinflarining” degan soʻzlar “koʻrsatilgan maktablarning” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; “va sakkiz soatlik smenada 31,5 kunni yoki smena 8 soatu 12 minut davom etganda 31 kunni tashkil qiladi” degan soʻzlar chiqarib tashlansin; 3) toʻrtinchi qism chiqarib tashlansin; 4) beshinchi qismdagi “IX—XI sinflaridagi oʻquvchilarga” degan soʻzlar “oʻquvchilariga” degan soʻz bilan almashtirilib, u toʻrtinchi qism deb hisoblansin. 126. 219-moddada: 1) birinchi qismdagi “XI sinfda” degan soʻzlar “XI(XII) sinfda” degan soʻzlar bilan, “VIII sinfda” degan soʻzlar “IX sinfda” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 2) ikkinchi qismdagi “IX va X” raqamlari “VIII, X va XI” raqamlari bilan, “Oʻzbekiston Respublikasi Ministrlar Soveti” degan soʻzlar “qonunlarda” degan soʻz bilan, “qoʻyishi” degan soʻz “qoʻyilishi” degan soʻz bilan almashtirilsin. 127. 222-moddadagi “ish haqining 50 protsenti” degan soʻzlar “ish haqi” degan soʻzlar bilan almashtirilsin. 128. 226-moddaning oltinchi qismi “xizmatchilarning” degan soʻzdan keyin “oʻrtacha” degan soʻz bilan toʻldirilib, undan “lekin bu haq belgilangan miqdordan ortiq boʻlmasligi kerak” degan soʻzlar chiqarib tashlansin. 129. “Mehnat nizolari” deb nomlangan oʻn toʻrtinchi bob quyidagi tahrirda bayon etilsin:

229. Mehnat nizolarini koʻrib chiquvchi organlar
Xodim bilan korxona, muassasa, tashkilot maʼmuriyati oʻrtasida mehnat toʻgʻrisidagi qonunlar va boshqa normativ hujjatlarni, jamoa shartnomasi va mehnat toʻgʻrisidagi boshqa bitimlarni, shuningdek mehnat shartnomasining (kontraktning) shartlarini qoʻllash masalalariga doir mehnat nizolari: mehnat nizolari komissiyalari; rayon (shahar) sudlari tomonidan koʻrib chiqiladi. Xodim mehnat nizolari hal etilishi uchun mehnat nizolari komissiyasiga yoki bevosita sudga murojaat etish huquqiga ega. Mehnatning shartlarini belgilash masalalariga doir mehnat nizolari ushbu Kodeksning 247 va 248-moddalariga muvofiq koʻrib chiqiladi.

230. Mehnat nizolarini koʻrib chiqish tartibi
Mehnat nizolarini koʻrib chiqish tartibi ushbu Kodeks va boshqa qonun hujjatlari bilan, mehnat nizolariga doir ishlarni rayon (shahar) sudlarida koʻrib chiqish tartibi esa bundan tashqari Oʻzbekiston Respublikasining Grajdanlik-protsessual kodeksi bilan ham belgilanadi.

231. Mehnat nizolari komissiyalarini tuzish
Mehnat nizolari komissiyalari kamida 15 kishi ishlaydigan korxona, muassasa, tashkilot mehnat jamoasining umumiy yigʻilishi (konferensiyasi)da saylanadi. Koʻpchilik ovozini olgan va umumiy yigʻilish (konferensiya)da ishtirok etganlarning yarmidan koʻpi yoqlab ovoz bergan nomzodlar komissiya tarkibiga saylangan hisoblanadilar. Saylash tartibi, komissiya aʼzolarining soni va tarkibi, uning vakolat muddati korxona, muassasa, tashkilot mehnat jamoasining umumiy yigʻilishi (konferensiyasi)da belgilanadi. Mehnat nizolari komissiyasi oʻz tarkibi orasidan komissiya raisi, rais oʻrinbosarlarini va komissiya kotibini saylaydi. Korxona, muassasa, tashkilot mehnat jamoasi umumiy yigʻilishi (konferensiyasi)ning qaroriga binoan boʻlinmalarda ham mehnat nizolari komissiyalari tashkil etilishi mumkin. Bunday komissiyalar boʻlinma jamoasi tomonidan saylanadi va korxona, muassasa, tashkilot mehnat nizolari komissiyasi amal qiladigan asoslarda faoliyat koʻrsatadi. Boʻlinma mehnat nizolari komissiyasida ana shu boʻlinmaning vakolatlari doirasidagi mehnat nizolari qarab chiqilishi mumkin.

232. Mehnat nizolari komissiyasining vakolati
Mehnat nizolari komissiyasi korxonalarda, muassasalarda, tashkilotlarda (boʻlinmalarda) yuzaga keladigan mehnat nizolarini qarab chiquvchi boshlangʻich organ hisoblanadi, ushbu Kodeks va boshqa qonun hujjatlarida qarab chiqishning oʻzgacha tartibi qoʻllanilishi lozim boʻlgan mehnat nizolari bundan mustasno. Basharti, xodimning mustaqil ravishda yoki uning manfaatlarini himoya qiluvchi kasaba uyushmasi tashkiloti ishtirokida maʼmuriyat bilan bevosita olib borgan muzokaralarida mavjud kelishmovchilik hal etilmasa, mehnat nizosi mehnat nizolari komissiyasida qarab chiqilishi lozim.

233. Mehnat nizolari komissiyasiga murojaat qilish muddati
Xodim oʻz huquqlari buzilganligini bilgan yoki bilishi lozim boʻlgan kundan eʼtiboran uch oy muddat ichida mehnat nizolari komissiyasiga murojaat qilishi mumkin. Belgilangan muddat uzrli sabablarga koʻra oʻtkazib yuborilgan boʻlsa, mehnat nizolari komissiyasi bu muddatni qayta tiklashi va nizoni mohiyatan hal etishi mumkin. Xodimning mehnat nizolari komissiyasiga bergan arizasi albatta roʻyxatdan oʻtkazilishi shart.

234. Komissiyada mehnat nizolarini koʻrish tartibi
Mehnat nizolari komissiyasi mehnat nizosini ariza berilgan kundan eʼtiboran oʻn kun muddat ichida koʻrib chiqishi shart. Nizo ariza bergan xodim va maʼmuriyat vakili ishtirokida koʻriladi. Xodim yozma ariza bilan iltimos qilgandagina nizo uning ishtirokisiz koʻrib chiqilishiga yoʻl qoʻyiladi. Basharti, xodim komissiya majlisida hozir boʻlmasa, uning arizasini koʻrib chiqish boshqa kunga koʻchiriladi. Agarda, xodim komissiya majlisiga ikkinchi marta ham uzrli sabablarsiz kelmasa, komissiya mazkur arizani koʻrib chiqishni kun tartibidan olib tashlash xususida qaror qabul qilishi mumkin. Bu esa xodimni takroran ariza bilan murojaat etish huquqidan mahrum qilmaydi. Xodim mehnat nizosining qarab chiqilishida ishtirok etish uchun oʻz hisobidan advokat taklif qilish huquqiga ega. Mehnat nizolari komissiyasi majlisga guvohlarni chaqirtirish, mutaxassislarni, korxona, muassasa va tashkilotda faoliyat koʻrsatayotgan kasaba uyushmalarining vakillarini taklif qilish huquqiga ega. Komissiyaning talabiga binoan maʼmuriyat zarur hisob-kitoblar va hujjatlarni taqdim etishi shart. Mehnat nizolari komissiyasining majlisi, basharti komissiya tarkibiga saylangan aʼzolarning kamida yarmi ishtirok etsa, haqiqiy deb hisoblanadi.

235. Mehnat nizolari komissiyasining qaror qabul qilish tartibi
Mehnat nizolari komissiyasi majlisda ishtirok etayotgan komissiya aʼzolarining koʻpchilik ovozi bilan qaror qabul qiladi. Koʻpchilik fikriga norozi boʻlgan komissiya aʼzosi komissiya majlisi protokolini imzolashi shart, biroq u protokolda oʻzining alohida fikrini bayon etishga haqlidir. Komissiya qarorining koʻchirma nusxalari qaror qabul qilingan kundan eʼtiboran uch kun muddat ichida xodimga, korxona, muassasa, tashkilot maʼmuriyati va kasaba uyushmasi komitetiga topshiriladi.

236. Mehnat nizolari komissiyasining qarorlarini ijro etish
Mehnat nizolari komissiyasining qarori (ishga tiklash toʻgʻrisidagi qarorlardan tashqari) bu qaror ustidan shikoyat qilish uchun belgilangan oʻn kunlik muddat oʻtganidan keyin uch kun ichida korxona, muassasa, tashkilot maʼmuriyati tomonidan bajarilishi shart. Fayriqonuniy ravishda ishdan boʻshatilgan yoki boshqa ishga oʻtkazilgan xodimni oʻz ishiga tiklash toʻgʻrisidagi mehnat nizolari komissiyasining qarorini ijro etish tartibi ushbu Kodeksning 244-moddasi bilan tartibga solinadi. Basharti, korxona, muassasa, tashkilot maʼmuriyati belgilangan muddat ichida komissiya qarorini bajarmasa, mehnat nizolari komissiyasi tomonidan xodimga ijro varaqasi kuchiga ega boʻlgan guvohnoma beriladi. Basharti, xodim yoki maʼmuriyat belgilangan muddat ichida rayon (shahar) sudiga mehnat nizosini hal etish toʻgʻrisidagi ariza bilan murojaat etsalar, guvohnoma berilmaydi. Mehnat nizolari komissiyasi bergan guvohnoma asosida va u olinganidan keyin koʻpi bilan uch oy ichida rayon (shahar) sudiga taqdim etilganida, sud ijrochisi mehnat nizolari komissiyasining qarorini majburiy ravishda ijro ettiradi. Basharti, belgilangan uch oylik muddatni xodim uzrli sabablarga koʻra oʻtkazib yuborgan boʻlsa, guvohnoma bergan mehnat nizolari komissiyasi oʻtkazib yuborilgan muddatni tiklashi mumkin.

237. Mehnat nizosini koʻrishni rayon (shahar) sudiga oʻtkazish va mehnat nizolari komissiyasi qarori ustidan shikoyat qilish
Basharti, mehnat nizolari komissiyasi oʻn kunlik muddat ichida mehnat nizosini qarab chiqmasa, ushbu Kodeksning 234-moddasi birinchi qismida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno, manfaatdor xodim mehnat nizosini qarab chiqish uchun rayon (shahar) sudiga oʻtkazishga haqlidir. Mehnat nizolari komissiyasining qarori ustidan manfaatdor xodim yoki maʼmuriyat komissiya qarorining koʻchirma nusxasi topshirilgan kundan eʼtiboran oʻn kunlik muddat ichida rayon (shahar) sudiga shikoyat qilishlari mumkin. Ushbu muddatning oʻtkazib yuborilganligi arizani qabul qilishni rad etish uchun asos boʻla olmaydi. Sud muddat uzrli sabablarga binoan oʻtkazib yuborilgan deb eʼtirof etgan holda ana shu oʻtkazib yuborilgan muddatni tiklashi va nizoni mohiyatan qarab chiqishi mumkin.

238. Rayon (shahar) sudlarida koʻrib chiqiladigan mehnat nizolari
Rayon (shahar) sudlarida mehnat nizolari: 1) xodimning yoki xodim manfaatlarini himoya qiluvchi tegishli kasaba uyushmasining arizasiga binoan; 2) mehnat nizolari komissiyasining qaroriga rozi boʻlmasa, maʼmuriyatning arizasiga binoan; 3) prokurorning arizasiga binoan koʻrib chiqiladi.

239. Bevosita rayon (shahar) sudlarida koʻrib chiqilishi lozim boʻlgan mehnat nizolari
Bevosita rayon (shahar) sudlarida: 1) mehnat nizolari komissiyasi saylanmaydigan yoki biror sababga koʻra bunday komissiya tuzilmagan korxonalar, muassasalar va tashkilotlarda kelib chiqqan mehnat nizolari; 2) mehnat shartnomasini (kontraktni) bekor qilish asoslaridan qatʼi nazar, ishga tiklash, ishdan boʻshatish vaqti hamda sababining taʼrifini oʻzgartirish, majburiy progul vaqti yoki kam haq toʻlanadigan ishni bajargan vaqt uchun haq toʻlashga doir mehnat nizolari; 3) korxona, muassasa va tashkilotga xodim tomonidan yetkazilgan moddiy zararni undirib olishga doir (147-modda) mehnat nizolari; 4) mehnat vazifalarini bajarish chogʻida xodimning salomatligiga yetkazilgan zarar oʻrnini korxonalar, muassasalar, tashkilotlar qoplashiga doir mehnat nizolari koʻrib chiqiladi. Ushbu moddaning 1, 2 va 4-bandlarida nazarda tutilgan mehnat nizolari sud tomonidan xodimning, kasaba uyushmasi organi yoki prokurorning arizasiga binoan koʻrib chiqiladi. Ushbu moddaning 3-bandida nazarda tutilgan mehnat nizolari sud tomonidan maʼmuriyat yoki prokurorning arizasiga binoan koʻrib chiqiladi. Bevosita rayon (shahar) sudlarida, shuningdek: boshqa korxona, muassasa va tashkilotdan boshqa ishga oʻtkazish tartibida ishga taklif etilgan shaxslarni; bron hisobidan ishga yuborilgan 18 yoshga toʻlmagan shaxslarni; nogironlarni; homilador ayollar va 3 yoshga toʻlmagan bolasi bor ayollarni, 14 yoshga toʻlmagan bolasi bor (16 yoshga toʻlmagan nogiron bolasi bor) yolgʻiz onalarni; korxona, muassasa, tashkilot maʼmuriyati qonunlarga muvofiq mehnat shartnomasi (kontrakt) tuzishi shart boʻlgan boshqa shaxslarni ishga qabul qilishni rad etganlik toʻgʻrisidagi nizolar ham koʻrib chiqiladi.

240. Mehnat nizosini hal qilib berishni soʻrab rayon (shahar) sudiga murojaat etish muddatlari
Mehnat nizosini hal etish toʻgʻrisidagi ariza rayon (shahar) sudiga xodim oʻz huquqlari buzilganligini bilgan yoki bilishi lozim boʻlgan kundan eʼtiboran uch oy muddat ichida, ishdan boʻshatilganlik toʻgʻrisidagi ishlar yuzasidan esa, ishdan boʻshatilganlik toʻgʻrisidagi buyruqning koʻchirma nusxasi olingan yoki mehnat daftarchasi olingan kundan eʼtiboran bir oylik muddat ichida topshiriladi. Maʼmuriyatning xodim tomonidan korxonaga, muassasaga, tashkilotga yetkazgan moddiy zararini undirish masalasi boʻyicha sudga murojaat qilishi uchun xodim zarar yetkazganligi maʼlum boʻlgan kundan eʼtiboran bir yil muddat belgilanadi. Ushbu moddada belgilangan muddatlar uzrli sabablarga koʻra oʻtkazib yuborilsa, sud tomonidan bu muddatlar qayta tiklanishi mumkin.

241. Ishdan boʻshatish va boshqa ishga oʻtkazish toʻgʻrisidagi nizolar boʻyicha qaror qabul qilish
Xodim qonuniy asossiz ishdan boʻshatilgan yoki belgilangan tartibni buzgan holda ishdan boʻshatilgan yoxud gʻayriqonuniy ravishda boshqa ishga oʻtkazilgani taqdirda, u mehnat nizosini qarab chiqayotgan organ tomonidan avvalgi ishiga tiklanishi kerak. Fayriqonuniy ravishda sudlanganligi munosabati bilan ishdan boʻshatilgan yoki gʻayriqonuniy ravishda jinoiy javobgarlikka tortilishi munosabati bilan ishdan (lavozimdan) chetlatilgan xodimga avvalgi ishi (lavozimi) berilishi lozim, buning imkoni boʻlmaganida esa (korxona, muassasa, tashkilot tugatilganida, shtatlar qisqartirilganida, shuningdek ishga (lavozimga) tiklash uchun toʻsiq boʻluvchi qonunda nazarda tutilgan boshqa asoslar mavjud boʻlgan taqdirda) avvalgi ishiga (lavozimiga) teng boshqa ish (lavozim) taklif etilishi kerak.

242. Majburiy progul vaqti yoki kamroq haq toʻlanadigan ishni bajargan vaqt uchun haq toʻlash
Mehnat nizosini qarab chiqayotgan organ ishga tiklash toʻgʻrisida qaror qabul qilish bilan bir vaqtda xodimga majburiy progul vaqti uchun oʻrtacha ish haqini toʻlash yoki kamroq haq toʻlanadigan ishni bajargan vaqt uchun oylikdagi farqni toʻlash haqida qaror qabul qiladi, biroq bu muddat bir yildan oshmasligi lozim.

243. Ishdan boʻshatish sababi taʼrifini oʻzgartirish
Ishdan boʻshatish sababining taʼrifi notoʻgʻri yoki amaldagi qonunlarga muvofiq emas deb topilgan taqdirda mehnat nizosini koʻruvchi organ uni oʻzgartirishi va qarorda qonunning tegishli moddasini (bandini) koʻrsatgan holda ishdan boʻshatish sababini amaldagi qonunlarga aniq muvofiq taʼriflashi shart. Agar ishdan boʻshatish sababining mehnat daftarchasidagi notoʻgʻri yoki amaldagi qonunlarga nomuvofiq yozilgan taʼrifi xodimning yangi ishga kirishiga toʻsqinlik qilgani sabab boʻlsa, mehnat nizosini koʻrayotgan organ bir vaqtning oʻzida unga majburiy progul vaqti uchun oʻrtacha ish haqi toʻlash toʻgʻrisida qaror chiqaradi, biroq bu muddat bir yildan oshmasligi lozim. Xodimning iltimosiga koʻra mehnat nizosini koʻrib chiqayotgan organ xodim foydasiga yuqorida koʻrsatib oʻtilgan tovonlarni undirib berish va ishdan boʻshatish asosining taʼrifi uning istagiga yoki tomonlarning oʻzaro kelishuviga binoan oʻzgartirilganligi toʻgʻrisida qaror chiqarish bilan cheklanishi mumkin. Ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan hollarda mehnat daftarchasiga kiritilgan yozuvlar haqiqiy emas deb hisoblanadi. Fayriqonuniy ravishda sudlanganligi munosabati bilan ishdan boʻshatilgan fuqaroning iltimosiga binoan unga mehnat daftarchasining haqiqiy emas deb topilgan yozuvi qayd etilmagan dublikati beriladi.

244. Mehnat nizolarini koʻrib chiquvchi organ qabul qilgan qarorlar darhol ijro etiladigan hollar
Fayriqonuniy ravishda ishdan boʻshatilgan yoki boshqa ishga oʻtkazilgan xodimni avvalgi ishiga tiklash toʻgʻrisidagi, shuningdek ishdan boʻshatish sababining taʼrifini oʻzgartirish haqidagi mehnat nizolarini koʻruvchi organ tomonidan qabul qilingan qaror darhol ijro etilishi lozim. Shuningdek, mehnat nizolarini koʻruvchi organning xodimga ish haqi (koʻpi bilan uch oylik) undirib berish toʻgʻrisidagi qarori ham darhol ijro etilishi lozim. Mehnat nizolarini qarab chiquvchi organning gʻayriqonuniy ravishda ishdan boʻshatilgan yoki boshqa ishga oʻtkazilgan xodimni avvalgi ishiga tiklash toʻgʻrisidagi qarorining ijrosi korxona, muassasa va tashkilot maʼmuriyati tomonidan kechiktirilgani taqdirda, xodimni avvalgi ishiga tiklash toʻgʻrisida qaror qabul qilgan mehnat nizolarini koʻruvchi organ unga barcha kechiktirilgan davr uchun oʻrtacha ish haqi yoki ana shu ish haqi oʻrtasidagi farqni toʻlash toʻgʻrisida qaror yoki ajrim chiqaradi.

245. Fayriqonuniy ravishda xodimni ishdan boʻshatishda yoki boshqa ishga oʻtkazishda aybdor boʻlgan mansabdor shaxs zimmasiga moddiy javobgarlik yuklash
Sud gʻayriqonuniy ravishda xodimni ishdan boʻshatishda yoki boshqa ishga oʻtkazishda aybdor boʻlgan mansabdor shaxs zimmasiga ana shu xodimga majburiy progul vaqti yoki kam ish haqi toʻlanadigan ishni bajargan vaqti uchun haq toʻlanishi munosabati bilan korxona, muassasa va tashkilotga yetkazilgan zarar oʻrnini qoplash majburiyatini yuklaydi. Bunday majburiyat, basharti ishdan boʻshatish yoki boshqa ishga oʻtkazish qonun ochiqdan-ochiq buzilgan holda amalga oshirilgan boʻlsa yoki mehnat nizolarini koʻruvchi organning xodimni ishga tiklash toʻgʻrisidagi qarori ijrosini maʼmuriyat kechiktirgan boʻlsa yuklatiladi. Etkazilgan zarar oʻrnini qoplash uchun toʻlanadigan haq miqdori uch oylik mansab okladidan oshmasligi kerak.

246. Ayrim toifalardagi xodimlarning mehnat nizolarini koʻrib chiqish xususiyatlari
Oʻzbekiston Respublikasi va Qoraqalpogʻiston Respublikasi oliy davlat hokimiyati va boshqaruv organlari saylab qoʻyadigan, tasdiqlaydigan yoki tayinlaydigan rahbar xodimlarning, shuningdek sudyalar, prokurorlar, ularning oʻrinbosarlari va yordamchilarini ishdan boʻshatish, boshqa ishga oʻtkazish, majburiy progul vaqti yoki kam haq toʻlanadigan ishni bajargan vaqti uchun haq toʻlash va intizomiy jazo choralarini qoʻllash masalalariga doir nizolarni koʻrishning alohida xususiyatlari qonunlar bilan belgilanadi.

247. Yangi mehnat shartlarini belgilash yoki mavjud mehnat shartlarini oʻzgartirishga doir nizolarni koʻrib chiqish tartibi
Xodimga yangi mehnat shartlarini belgilash yoki mavjud mehnat shartlarini oʻzgartirishga doir mehnat nizolari oʻzlariga berilgan vakolatlar doirasida maʼmuriyat yoki kasaba uyushmasi organi tomonidan hal etiladi.

248. Jamoalarga doir mehnat nizolarini (ziddiyatlarini) koʻrib chiqish tartibi
Korxona, muassasa, tashkilot maʼmuriyati bilan mehnat jamoasi (boʻlinma jamoasi) yoki kasaba uyushmasi oʻrtasida yangi mehnat va turmush shart-sharoitlarini belgilash yoki mavjudlarini oʻzgartirish masalalari, jamoa shartnomasi hamda boshqa bitimlarni tuzish va ularni ijro etish yuzasidan kelib chiqadigan mehnat nizolari (ziddiyatlari) mehnat nizolarini (ziddiyatlarini) hal etish tartibi toʻgʻrisidagi qonunlarga muvofiq koʻrib chiqiladi.

249. Xodimlarni sud xarajatlaridan ozod qilish
Xodimlar mehnatga doir huquqiy munosabatlardan kelib chiqadigan talablar boʻyicha rayon (shahar) sudiga murojaat qilganlarida davlat foydasi hisobiga sud xarajatlari toʻlashdan ozod etiladilar.

250. Xodimning pul undirishga doir talablarini qondirish
Pul undirishga doir talablar boʻyicha mehnat nizolarini koʻrish vaqtida (majburiy progul vaqti uchun xodimga oʻrtacha ish haqi toʻlash yoki kam haq toʻlanadigan ishni bajargan vaqti uchun ish haqidagi farqni toʻlashga (242-modda) doir talablardan tashqari) mehnat nizosini koʻruvchi organ xodimga koʻpi bilan uch yil mobaynida olishi lozim boʻlgan miqdorda haq toʻlash toʻgʻrisida hal qiluv qarori chiqarishga huquqlidir.

251. Mehnat nizolarini qarab chiquvchi organlarning qaroriga binoan toʻlangan summalarni qaytarib olishdagi cheklovlar
Mehnat nizosi yuzasidan korxona, muassasa, tashkilot mehnat nizolari komissiyasining, shuningdek sudning chiqargan hal qiluv qaroriga binoan xodimga toʻlangan summani qaror nazorat tartibida bekor qilingan taqdirda qaytarib olishga yoʻl qoʻyiladi, agar hal qiluv qarorning bekor qilinishi xodimning bergan yolgʻon maʼlumotlariga yoki taqdim etgan soxta hujjatlarga asoslangan boʻlsa.

252. Ortiqcha toʻlangan ish haqini qayta undirib olish shartlari
Maʼmuriyat tomonidan ixtiyoriy ravishda toʻlangan, shu jumladan qonun notoʻgʻri qoʻllanishi oqibatida toʻlangan ortiqcha ish haqi qayta undirib olinishi mumkin emas, hisob-kitobda yoʻl qoʻyilgan xato oqibatida toʻlangan ortiqcha summa bundan mustasno. Xodimga yolgʻon maʼlumotlar yoki u taqdim etgan soxta hujjatlar oqibatida toʻlangan summalar undan sud qarori yoki hukmi asosida undirib olinadi.

253. Ushbu Kodeksda nazarda tutilgan muddatlarni hisoblab chiqish
Ushbu Kodeksga asosan mehnat huquqlari va majburiyatlari paydo boʻlishi yoki bekor boʻlishining muddatlari uning boshlanishi belgilangan kalendar kunning ertasidan eʼtiboran hisoblanadi. Yillar, oylar, haftalar bilan hisoblanadigan muddatlar soʻnggi yilning, oyning yoki haftaning tegishli kunida tugaydi. Kalendar boʻyicha hisoblanadigan haftalar va kunlar muddatiga ishlanmaydigan kunlar ham qoʻshiladi. Basharti, muddatning soʻnggi kuni ish kuniga toʻgʻri kelmasa, keyingi eng yaqin ish kuni muddatning tugaydigan kuni deb hisoblanadi.” 130. 261 va 262-moddalar quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“261-modda. Xodimlarning kasaba uyushmalariga birlashish huquqi
Mehnatkashlar, shuningdek oliy va oʻrta maxsus oʻquv yurtlarida bilim olayotgan shaxslar hech bir tafovutsiz oʻz hohishlariga koʻra, ixtiyoriy ravishda kasaba uyushmasi tuzish, shuningdek kasaba uyushmalariga kirish huquqiga egadirlar.

262. Kasaba uyushmalarining mustaqilligi
Kasaba uyushmalari oʻz faoliyatida davlat boshqaruv organlaridan, xoʻjalik organlaridan, siyosiy va boshqa jamoat birlashmalaridan mustaqildirlar. Kasaba uyushmalari Oʻzbekiston Respublikasining kasaba uyushmalari toʻgʻrisidagi qonunlariga, shuningdek oʻzlari qabul qiladigan ustavlarga muvofiq ish olib boradilar.” 131. 263-modda chiqarib tashlansin. 132. 265-modda quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“265-modda. Kasaba uyushmalari — xodimlar manfaatlarining ifoda etuvchisi
Kasaba uyushmalari xodimlarning ijtimoiy-iqtisodiy huquqlari va manfaatlarini ifoda etadilar hamda himoya qiladilar.” 133. 266-modda chiqarib tashlansin. 134. 267, 268, 270, 271 va 276-moddalar quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“267-modda. Kasaba uyushmalarining mehnat shart-sharoitlarini belgilash va oʻzgartirish sohasidagi huquqlari
Mehnat shart-sharoitlarini va ish haqini belgilash, qonunlarda nazarda tutilgan hollarda mehnatga doir qonunlarni qoʻllash kasaba uyushmalarining ishtirokida amalga oshiriladi.

268. Kasaba uyushmalarining mehnat va kasaba uyushmalari toʻgʻrisidagi qonunlarga rioya etilishini nazorat qilishdagi huquqlari
Kasaba uyushmalari maʼmuriyat, mulkdor yoki u vakil qilgan boshqaruv organi mehnat va kasaba uyushmalari toʻgʻrisidagi qonunlarga rioya etishlarini nazorat qilib boradi, aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etishni talab qilishga haqli boʻladi. Maʼmuriyat mehnat va kasaba uyushmalari toʻgʻrisidagi qonunlar buzilishini bartaraf etish toʻgʻrisidagi taqdimnomalarni koʻrib chiqishi va buning natijalari toʻgʻrisida bir oy muddat ichida kasaba uyushmasiga xabar qilishi shart. Kasaba uyushmalari xodimlarning mehnat huquqlarini himoya qilib, daʼvo arizasi bilan sudga murojaat qilishga haqlidir”.

“270-modda. Oʻzbekiston kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashining qonunlar va normativ hujjatlar ishlab chiqishda ishtirok etish huquqi
Oʻzbekiston kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashi mehnatga va ijtimoiy-iqtisodiy masalalarga oid qonun hujjatlari ishlab chiqishda qatnashish huquqiga egadir. Oʻzbekiston kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashi mehnatga va ijtimoiy-iqtisodiy masalalarga oid normativ hujjatlar qabul qilish toʻgʻrisidagi takliflarni tegishli davlat boshqaruv organlariga, shuningdek xoʻjalik va kooperativ organlariga kiritishga haqlidir. Davlat boshqaruv organlari va xoʻjalik organlari mehnatkashlarning mehnat va ijtimoiy-iqtisodiy huquqlari hamda manfaatlariga dahldor normativ hujjatlarni Oʻzbekiston kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashini kamida bir hafta oldin xabardor etgan holda qabul qiladilar.

271. Xodimlarning korxonani, muassasani, tashkilotni boshqarishda ishtirok etish huquqi
Xodimlar mehnat jamoasining umumiy yigʻilishi (konferensiyasi), mehnat jamoasi kengashi, kasaba uyushmalari va jamoa vakolat bergan boshqa organlar orqali korxona, muassasa va tashkilotni boshqarishda ishtirok etish, korxona, muassasa, tashkilot ishini yaxshilash, shuningdek ijtimoiy-madaniy va maishiy xizmatga doir masalalar boʻyicha takliflar kiritish huquqiga egadirlar.”

“276-modda. Korxona, muassasa va tashkilotning saylab qoʻyiladigan tegishli kasaba uyushmasi organining huquqlari
Korxona, muassasa va tashkilotning tegishli saylab qoʻyiladigan kasaba uyushmasi organi huquqlari va faoliyatining kafolatlari qonunlar, ustav, jamoa shartnomasi va bitimlar bilan belgilab beriladi.” 135. 277-moddaning matnidagi “Korxona, muassasa, tashkilot kasaba soyuzi komitetining huquqlari toʻgʻrisidagi SSSR Qonuni bilan belgilanadi” degan soʻzlar “Oʻzbekiston Respublikasining “Kasaba uyushmalari, ularning huquqlari va faoliyatining kafolatlari toʻgʻrisida”gi Qonuni va boshqa normativ hujjatlar bilan belgilanadi” degan soʻzlar bilan almashtirilsin. 136. 278-modda chiqarib tashlansin. 137. 279-modda quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“279-modda. Saylab qoʻyiladigan kasaba uyushmalari xodimlariga beriladigan qoʻshimcha kafolatlar
Ishlab chiqarishdagi ishdan ozod etilmagan kasaba uyushmalari organlari tarkibiga saylangan xodimlar — oʻzlari aʼzo boʻlgan kasaba uyushmasi organining oldindan beradigan roziligisiz, korxona, muassasa, tashkilot boʻlinmalarining saylab qoʻyiladigan kasaba uyushmasi organlarining rahbarlari — korxona, muassasa, tashkilotning tegishli saylab qoʻyiladigan kasaba uyushmasi organining oldindan beradigan roziligisiz, korxona, muassasa, tashkilot saylab qoʻyiladigan kasaba uyushmasi organining rahbarlari va kasaba uyushmasi tashkilotchilari esa — kasaba uyushmalari tegishli birlashmasining oldindan beradigan roziligisiz intizomiy javobgarlikka tortilishlari mumkin emas. Ishlab chiqarishdagi ishdan ozod etilmagan kasaba uyushmasi organlari tarkibiga saylangan xodimlarni maʼmuriyat tashabbusi bilan ishdan boʻshatishga ishdan boʻshatishning umumiy tartibiga rioya qilishdan tashqari, ular aʼzo boʻlgan kasaba uyushmasi organining roziligi olingandan keyingina, korxonadagi kasaba uyushmasi organining raislari va aʼzolarini maʼmuriyatning tashabbusi bilan ishdan boʻshatishga esa, yuqoridagilardan tashqari, faqat tegishli kasaba uyushmasi birlashmasining roziligi olinganidan keyingina yoʻl qoʻyiladi. Kasaba uyushmasi tashkilotchilari va kasaba uyushmasi guruhlari tashkilotchilarini maʼmuriyat tashabbusi bilan ishdan boʻshatishga tegishli kasaba uyushmasi birlashmasi organining roziligi olingan taqdirdagina yoʻl qoʻyiladi. Kasaba uyushmalari saylab qoʻyiladigan organlarining ishlab chiqarishda oʻzining asosiy ishidan ozod qilinmagan aʼzolariga jamoa shartnomasi, bitimida belgilab qoʻyiladigan shartlarga muvofiq, jamoa manfaatlari yoʻlida jamoatchilik vazifalarini bajarishlari uchun oʻrtacha ish haqi saqlangan holda ishdan boʻsh vaqt beriladi, shuningdek qisqa muddatli kasaba uyushmasi oʻquviga qatnagan vaqtlarida ularning oʻrtacha ish haqi saqlab qolinadi. Kasaba uyushmasi organlaridagi saylab qoʻyiladigan lavozimlarga saylanganligi tufayli ishdan ozod qilingan xodimlarga saylov vakolatlari tugaganidan soʻng avvalgi oʻz ishi (lavozimi) beriladi, bunday ish (lavozim) boʻlmagan taqdirda oʻsha korxonada yoki xodimning roziligi bilan boshqa korxonada avvalgisiga teng keladigan boshqa ish (lavozim) beriladi. Tegishli ish (lavozim) berish imkoniyati boʻlmagan taqdirda, oldingi ish joyidagi korxona maʼmuriyati, korxona tugatilgan taqdirda esa — kasaba uyushmasi xodim uchun ishga joylashish davrida oʻrtacha ish haqini saqlab qoladi, lekin bu muddat olti oydan oshmasligi kerak, malakasini oʻzgartirish uchun oʻqish chogʻida esa bir yil muddatgacha oʻrtacha ish haqi saqlab turiladi. Kasaba uyushmasi organlari tarkibiga saylangan xodimlarning saylov vakolatlari tugaganidan soʻng ikki yil davomida maʼmuriyat tashabbusi bilan ishdan boʻshatishga yoʻl qoʻyilmaydi, korxona, muassasa, tashkilot butunlay tugatilishi yoki xodimning qonunga muvofiq ishdan boʻshatilishiga olib keladigan xatti-harakatlar sodir etish hollari bundan mustasnodir. Bunday hollarda ishdan boʻshatish ushbu moddaning ikkinchi qismida nazarda tutilgan tartibda amalga oshiriladi”. 138. Oʻn beshinchi-A bob chiqarib tashlansin. 139. 281, 282, 283, 284-1 va 285-moddalar quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“281-modda. Davlat ijtimoiy sugʻurtasiga badal toʻlash
Davlat ijtimoiy sugʻurtasiga mulkchilik shaklidan qatʼi nazar, korxonalar, muassasalar va tashkilotlar, shaxsiy xoʻjaligida yollanma xodimlarning mehnatidan foydalanayotgan alohida fuqarolar, shuningdek xodimlar oʻz ish haqidan badal toʻlaydilar. Ish beruvchilarning davlat ijtimoiy sugʻurtasiga badal toʻlamaganliklari xodimlarni davlat ijtimoiy sugʻurtasi mablagʻlari hisobidan taʼminlanish huquqidan mahrum qilmaydi. Sugʻurta badallarining miqdorlari va ularni toʻlash tartibi qonun bilan belgilanadi.

282. Davlat ijtimoiy sugʻurtasi boʻyicha beriladigan taʼminot turlari
Xodimlar, tegishli hollarda esa ularning oilalari ham davlat ijtimoiy sugʻurtasi mablagʻlari hisobidan: vaqtincha mehnatga qobiliyatsizlik nafaqalari bilan, ayollar esa bundan tashqari homiladorlik va tugʻish uchun beriladigan nafaqalar bilan; bola bir yarim yoshga yetguniga qadar bolani parvarishlash uchun beriladigan nafaqalar bilan; bola tugʻilganida beriladigan nafaqalar bilan; yoshga doir, nogironlik va boquvchisini yoʻqotganlik uchun beriladigan davlat pensiyalari bilan taʼminlanadilar. Xodim yoki uning oila aʼzosi vafot etgan taqdirda, davlat ijtimoiy sugʻurtasi mablagʻlari hisobidan dafn qilish uchun nafaqa beriladi. Davlat ijtimoiy sugʻurtasi mablagʻlari shuningdek belgilangan tartibda sanatoriy-kurortlarda davolanish, dam olish, sugʻurta qilinganlarning shifobaxsh (parhez) taomlari uchun, ularning bolalari uchun sogʻlomlashtirish lagerlarini saqlab turish uchun, davlat ijtimoiy sugʻurtasiga doir boshqa tadbirlar uchun ishlatiladi.

283. Vaqtincha mehnatga qobiliyatsizlik nafaqasi
Vaqtincha mehnatga qobiliyatsizlik nafaqasi betob boʻlinganida, mehnatda yoki boshqa vaqtda shikastlanilganda, shu jumladan turmushda jarohatlanganda, oilaning betob aʼzosini parvarishlaganda, karantin eʼlon qilinganda, sanatoriy-kurortda davolanish vaqtida, protez qilinganida beriladi. Mehnatda shikastlanganda va kasb kasalligiga duchor boʻlganda vaqtincha mehnatga qobiliyatsizlik nafaqasi toʻliq ish haqi miqdorida, boshqa hollarda esa uzluksiz mehnat stajiga, oʻz qaramogʻidagi voyaga yetmagan boqimanda bolalarining soni va boshqa holatlarga qarab ish haqining oltmish foizidan yuz foizigacha miqdorda beriladi”.

“284-1-modda. Davlat ijtimoiy sugʻurtasi boʻyicha nafaqalar berishning shartlari va ularning miqdorlari
Davlat ijtimoiy sugʻurtasi boʻyicha nafaqalar berishning shartlari va ularning miqdorlari Oʻzbekiston Respublikasi qonunlari bilan belgilanadi.

285. Davlat pensiya taʼminoti
Qonunlarga muvofiq xodimlar va ularning oila aʼzolariga: a) yoshga doir pensiyalar; b) nogironlik pensiyalari; v) boquvchisini yoʻqotganlik pensiyalari tayinlanadi va toʻlanadi. 140. 286-moddada: 1) birinchi qismning 2-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “2) kasaba uyushmalari, shuningdek ular ixtiyorida boʻlgan mehnatning texnika va huquq inspeksiyalari tomonidan — shu inspeksiyalar toʻgʻrisidagi nizomlarga binoan amalga oshiriladi;” 2) ikkinchi qismdagi “SSR Ittifoqi va Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida” degan soʻzlar “qonunlarda” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 3) toʻrtinchi qism quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Oʻzbekiston Respublikasi hududida mehnat qonunlari aniq va bir xilda ijro etilishi ustidan nazorat Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurori va unga boʻysunuvchi quyi prokurorlar tomonidan amalga oshiriladi”. 141. 287-moddaning birinchi qismi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Sanoatning ayrim tarmoqlarida va ayrim obyektlarda ishlarni xavfsiz yuritish qoidalariga rioya qilish ustidan davlat nazorati (kasaba uyushmalarining texnika inspeksiyalari bilan bir qatorda) Oʻzbekiston Respublikasi Sanoatda va konchilikda ishlarning bexatar olib borilishini nazorat qilish davlat komiteti (Oʻztogʻkontexnazorat) va uning mahalliy organlari tomonidan amalga oshiriladi.” 142. 288 va 289-moddalar quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“288-modda. Davlat energetika nazorati
Elektr va issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarning xavfsiz ishlashini taʼminlovchi tadbirlarni amalga oshirish ustidan davlat nazorati Oʻzbekiston Respublikasi davlat energetika nazorati organlari tomonidan amalga oshiriladi.

289. Davlat sanitariya nazorati
Davlat organlari boʻysunuvidan va mulkchilik shaklidan qatʼi nazar, Oʻzbekiston Respublikasi hududida joylashgan korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, shuningdek ayrim shaxslar sanitariya normalari, qoidalari va gigiyena normativlariga rioya etishlari ustidan davlat sanitariya nazorati Oʻzbekiston Respublikasi davlat sanitariya-epidemiologiya xizmati tomonidan amalga oshiriladi.” 143. 290-moddaning birinchi qismidagi “VSSPS tomonidan tasdiqlanadigan nizomlar asosida ish koʻruvchi” degan soʻzlar chiqarib tashlansin. 144. 291-moddadagi “SSR Ittifoqi va Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida” degan soʻzlar “qonunlarda” degan soʻz bilan almashtirilsin. 145. Oʻn sakkizinchi bobning nomi quyidagi tahrirda bayon etilsin: 146. 295-moddada: 1) birinchi qism quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Alohida iqlim sharoitlarida ishlovchi xodimlar, shuningdek ayrim toifadagi xodimlar uchun mehnat sohasidagi imtiyozlar qonunlarda belgilab beriladi;” 2) ikkinchi qism chiqarib tashlansin. 147. 296 va 297-moddalar quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“296-modda. Xalq xoʻjaligining ayrim tarmoqlarida mehnatni tartibga solishning xususiyatlari
Qonunlarda transport, aloqa, qishloq xoʻjaligi, oʻrmon sanoati va oʻrmon xoʻjaligi xodimlari hamda xalq xoʻjaligi boshqa tarmoqlari xodimlari mehnatini tartibga solishning tarmoqdagi alohida mehnat sharoitlaridan kelib chiqadigan oʻziga xos xususiyatlari belgilanishi mumkin.

297. Mavsumiy xodimlar, muvaqqat xodimlar va boshqa ayrim toifadagi xodimlar mehnatining alohida shartlari
Qonunlarda mavsumiy va vaqtincha ishlarda band boʻlgan xodimlar, oʻrindoshlik tarzida ishlaydilar, kasanachilar, shuningdek fuqarolarda shartnoma (kontrakt) boʻyicha ishlovchi xodimlar (uy xizmatkorlari va boshqalar) mehnatining alohida shartlari belgilanishi mumkin”. 148. 298-moddadagi “SSR Ittifoqi qonunlari hamda SSSR Ministrlar Sovetining qarorlari” degan soʻzlar “qonunlar” degan soʻz bilan almashtirilsin. 149. 299-moddadagi “SSR Ittifoqi qonunlari va SSSR Ministrlar Soveti qarorlari” degan soʻzlar “Oʻzbekiston Respublikasi qonunlari, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlari” degan soʻzlar bilan almashtirilsin. 150. 300-modda chiqarib tashlansin. 151. Kodeks boblari, moddalari nomidagi va matndagi “ishchi va xizmatchi”, “ishchi yoki xizmatchi” degan soʻzlar tegishli koʻplik yoki birlikda va kelishikda “xodim” degan soʻz bilan almashtirilsin.