Dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer uchastkalaridan samarali foydalanishni tashkil etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida
(resolution, 2025-10-07)

Soʻngi yillarda dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer uchastkalaridan samarali foydalanishni tashkil etish boʻyicha amalga oshirilgan islohotlar natijasida qishloq xoʻjaligi mahsulotlari ishlab chiqarish hajmlari sezilarli darajada oshishiga erishildi. Ayniqsa, aholi tomonidan xonadonlarda barpo etilgan issiqxonalarda limon yetishtirish, 100 boshdan tovuq boqish tashkil qilinishi natijasida 2017-yilning oʻzida qoʻshimcha 1,2 ming gektar maydonda limonariy barpo etildi, 32 ming xonadonga 3,2 mln. ta 90 kunlik tovuq tarqatilib, 2,3 mln. dona tuxum yetishtirishga erishildi. Shuningdek, grek yongʻogʻi, unabi kabi inson salomatligi uchun foydali mevali koʻchatlar ekish tashkil qilindi. Shu bilan birga, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer uchastkalaridan maqsadli va samarali foydalanishda qator muammo va kamchiliklar kuzatilmoqda. Xususan: muayyan ekin turi, parranda yoki chorva mollarini parvarishlashdagi aholining xohishi, tajribasi va sharoiti hisobga olinmagan; tuproq-iqlim sharoitlarini hisobga olgan holda ekinlarni joylashtirish, talab qilinadigan urugʻlik, oʻgʻit, oʻsimliklarni himoya qilish vositalari bilan taʼminlash tizimi samarali ishlamadi; tomorqa yer uchastkalarida yetishtiriladigan qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini xarid qilish, oldindan shartnoma tuzish va avans toʻlovini kafolatli amalga oshirishda moliyaviy taʼminot masalalari oxirigacha oʻz yechimini topmagan; xonadonlarda parvarishlanayotgan parranda, chorva mollarini kasalliklarga qarshi emlash, zarur miqdorda yem va emlash preparatlarini yetkazib berish xizmatlari toʻlaqonli yoʻlga qoʻyilmagan. Eng asosiysi, fuqarolarning oʻzlariga biriktirib berilgan tomorqa yerlaridan qoʻshimcha daromad manbai sifatida foydalanishdagi eʼtiborsizligi, yerdan foydalanish madaniyatining toʻlaqonli shakllanmaganligi, sohaga oid qonunlarda yerdan xoʻjasizlarcha foydalanish hollariga nisbatan javobgarlik mexanizmi qatʼiy belgilanmaganligi natijasida mavjud 445 ming gektar tomorqa yer uchastkasining 18,9 ming gektaridan samarasiz foydalanish holatlari aniqlangan. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalari faoliyatini yanada rivojlantirish boʻyicha tashkiliy chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2017-yil 10-oktabrdagi PQ-3318-son qarori ijrosini taʼminlash hamda dehqon xoʻjaliklari va aholi tomorqa yer uchastkasidan foydalanish samaradorligini oshirish, aholi bandligini taʼminlash va tomorqa yer uchastkasidan olinadigan daromadlarni yanada oshirish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Quyidagilar: Dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer uchastkalaridan samarali foydalanishni tashkil etish va monitoringini yuritish tartibi toʻgʻrisida nizom 1-ilovaga muvofiq; Dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer uchastkalariga qishloq xoʻjaligi ekinlarini joylashtirish, ekish va parvarishlash, shuningdek, zarur moddiy resurslar yetkazib berilishini muvofiqlashtiruvchi respublika ishchi guruhi (keyingi oʻrinlarda Respublika ishchi guruhi deb ataladi) tarkibi 2-ilovaga muvofiq; Dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer uchastkalariga qishloq xoʻjaligi ekinlarini joylashtirish, ekish va parvarishlash, shuningdek, zarur moddiy resurslar yetkazib berilishini muvofiqlashtiruvchi respublika ishchi guruhi aʼzolariga biriktirilgan hududlar roʻyxati 3-ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Respublika ishchi guruhiga Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisi va viloyatlar hokimlari bilan birgalikda: mazkur qaror bilan tasdiqlangan Dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer uchastkalaridan samarali foydalanishni tashkil etish va monitoringini yuritish tartibi toʻgʻrisidagi nizom talablarining toʻlaqonli bajarilishi yuzasidan tizimli nazorat oʻrnatish; dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalari tomonidan qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini yetishtirishda zarur boʻlgan yonilgʻi-moylash mahsulotlari, mineral oʻgʻitlar, oʻsimliklarni himoya qilish vositalari, sifatli urugʻlik va koʻchatlarni hamda chorva mollari va parrandalar uchun ozuqalarni joylarda (mahallada) sotish ishlarini tashkil etish; dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer uchastkalariga qishloq xoʻjaligi ekinlarini optimal muddatlarda ekish, parvarishlash, zararkunandalar, kasalliklar va begona oʻtlarga qarshi kurashish hamda boqiladigan chorva mollari va parrandalarni emlash tadbirlarini amalga oshirishda sohaga oid ilmiy-tekshirish institutlari, olimlar va tajribali agranomlarning amaliy yordamlarini tashkil etish; dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer uchastkalarida yetishtirilgan hosil yoki mahsulotlarni sotib olishning kafolatlangan mexanizmini yoʻlga qoʻyish maqsadida tayyorlov, qayta ishlash va eksport qiluvchi tashkilotlarni aniq hududlarga biriktirish; dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer uchastkalaridan samarali foydalanish boʻyicha belgilangan chora-tadbirlarning bajarilishini monitoring va tahlil qilib borish, umumlashtirish va har oy yakunida keyingi oyning 5-sanasigacha kamchiliklarni bartaraf etish va tizimni takomillashtirishga doir Vazirlar Mahkamasiga maʼlumotlar va takliflarni kiritish. 3. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi hamda viloyatlar hokimliklari, Oʻzbekiston fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalari kengashi qishloq va ovullarga sifatli urugʻ va koʻchatlar yetkazib berish ishlarini amalga oshirish, buning uchun doimiy hamda mavsumiy harakatlanuvchi savdo doʻkonlarini tashkil qilishga shaxsan masʼul ekanligi belgilab qoʻyilsin. 4. “Oʻzagrokimyohimoya” AJ dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer uchastkalarida qishloq xoʻjaligi ekinlarini yetishtirish uchun zarur boʻlgan mineral oʻgʻit va oʻsimliklarni himoya qilish vositalarini joylarga yetkazib berish orqali dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalariga pullik xizmatlar koʻrsatilishini tashkil etsin. 5. Oʻzbekiston Respublikasi Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi, Akademik M. Mirzayev nomidagi bogʻdorchilik, uzumchilik va vinochilik ilmiy-tadqiqot instituti bilan hamkorlikda dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer uchastkalarida ekishga moʻljallangan mevali va manzarali koʻchatlarni qishloq va ovullarda sotish choralarini koʻrsin. 6. Oʻzbekiston Milliy teleradiokompaniyasi, Matbuot va axborot agentligi, Oʻzbekiston “Mahalla” xayriya jamoat fondi, Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi, Oʻzbekiston fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalari kengashi bilan hamkorlikda ommaviy axborot vositalari orqali dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer uchastkalaridan samarali foydalanishning ilgʻor tajribalari va iqtisodiy foydasi toʻgʻrisida maxsus koʻrsatuv va eshittirishlarni muntazam ravishda tashkil etsin. 7. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari Z.T. Mirzayev hamda Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisi va viloyatlar hokimlari zimmasiga yuklansin. 1. Ushbu Nizom dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer uchastkalarida (keyingi oʻrinlarda tomorqa yer uchastkalari deb ataladi) qishloq xoʻjaligi ekinlarini joylashtirish, parranda va chorva mollarini parvarish qilish, mevali va manzarali daraxtlar ekish ishlarini tizimli tashkil etish hamda tomorqa yer uchastkalaridan samarali foydalanish monitoringini yuritish tartibini belgilaydi. 2. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi: dehqon xoʻjaligi — meros qilib qoldiriladigan umrbod egalik qilish yoki ijara (ikkilamchi ijara) huquqi asosida dehqon xoʻjaligi boshligʻiga berilgan yer uchastkasida qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini yetishtirishni va realizatsiya qilishni dehqon xoʻjaligi aʼzolarining shaxsiy mehnati asosida amalga oshiruvchi xoʻjalik; tomorqa yer uchastkasi — tomorqa xoʻjaligini yuritish uchun qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini yetishtirish yoki yakka tartibda uy-joy qurish va uy-joyni obodonlashtirish maqsadida ajratilgan yer uchastkasi; tomorqa xoʻjaligi — shaxsiy tomorqa yer uchastkalarida qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini ham erkin savdo uchun, ham oila ehtiyojlari uchun yetishtirish (qayta ishlash) bilan bogʻliq mehnat faoliyati; toʻqsonbosti ekinlari — navbatdagi yilda erta hosil yetishtirish uchun kech kuzda (noyabr oyining uchinchi va dekabr oyining birinchi oʻn kunligi oraligʻida) sovuq va namgarchilik boshlanmasdan oldin ekiladigan sovuqqa chidamli sabzavot ekinlari; ulgurji isteʼmolchilar — tayyorlovchi, qayta ishlovchi va eksport qiluvchi tadbirkorlik subyektlari; ertaki (ertapishar) ekinlar — hududlarning tabiiy tuproq-iqlim sharoitlari va boshqa omillarni hisobga olgan holda, qish va erta bahorda ekiladigan kartoshka, sabzavot, poliz va boshqa ekinlar; oʻrtaki (oʻrtapishar) ekinlar — sugʻoriladigan yer maydonlaridan samarali foydalanish va qoʻshimcha hosil olish uchun toʻqsonbosti usulida va erta bahorda ekilgan ekinlardan boʻshagan maydonlarga takroriy ekin sifatida ekiladigan kartoshka, sabzavot, poliz va boshqa ekinlar. 3. Tomorqa yer uchastkalaridan samarali foydalanishni tashkil etish va monitoringini yuritish ushbu Nizomning 1-ilovasidagi sxemaga muvofiq amalga oshiriladi. 4. Tuman hokimining qaroriga muvofiq tomorqa yer uchastkalaridan samarali foydalanish holatini oʻrganish boʻyicha tuman (shahar) hokimining qishloq va suv xoʻjaligi masalalari boʻyicha oʻrinbosari boshchiligida ishchi guruh (keyingi oʻrinlarda — ishchi guruh deb ataladi) tashkil etiladi. Ishchi guruh tarkibiga tuman (shahar) mahallabay ishlash va tadbirkorlikni rivojlantirish markazlari, tuman (shahar) fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalari kengashi, tuman (shahar) qishloq xoʻjaligi boʻlimi, tuman (shahar) irrigatsiya boʻlimi, tuman (shahar) kasaba uyushmasi boʻlimi, tuman (shahar) kambagʻallikni qisqartirish va bandlik boʻlimi, tuman (shahar) soliq inspeksiyasi va boshqa manfaatdor tashkilotlar vakillari kiritiladi. Ishchi guruh oʻz ishlarini samarali tashkil etish maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Hududlarning jadal ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishini taʼminlashga doir ustuvor chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2017-yil 8-avgustdagi PQ-3182-son qarori bilan tashkil etilgan sektorlar kesimida boʻlinib, ish olib boradi. Sektor rahbarlari va fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari raislari ishchi guruh faoliyatining samarali olib borilishi uchun barcha sharoitlarni yaratishga masʼuldir. 5. Ishchi guruh tomonidan har yili dekabr-yanvar oylarida xonadonma-xonadon yurib tomorqa yer uchastkalari maydonlari, tuproq-iqlim sharoiti va suv taʼminotidan kelib chiqib ekin turlari, mevali daraxtlar turi va soni, chorva mollari va parrandalar soni, shuningdek, ularning yil davomida tomorqa yer uchastkasida (ertaki, oʻrtaki va toʻqsonbosti) yetishtiriladigan mahsulot turlari va sotish hajmlari hamda issiqxona barpo etish, chorva mollari va parranda boqishga boʻlgan xohishi oʻrganib chiqiladi. Ishchi guruh tomonidan har bir oʻrganilgan xonadon boʻyicha ushbu Nizomning 2-ilovasidagi shaklda maʼlumotnoma toʻldiriladi va Kengashga taqdim etiladi. 6. Ishchi guruh tomonidan taqdim etilgan oʻrganish natijalari Kengash tomonidan umumlashtiriladi va fuqarolar yigʻini kesimida tayyorlangan maʼlumotlarni tuman hokimiga 10-fevralgacha taqdim etadi. Taqdim etilgan maʼlumotlar tuman hokimi tomonidan oʻrganib chiqiladi va 15-fevralgacha dehqon xoʻjaligi va tomorqa yer uchastkalari kesimida yetishtiriladigan ekin va mahsulot turlari, ularni sotish hajmlari, shuningdek, issiqxonalar barpo etish, mevali va manzarali daraxtlar ekish hamda chorva mollari, parrandalar sotib olish dehqon va tomorqa xoʻjaliklarini rivojlantirish boʻyicha hududiy dasturlarini (keyingi oʻrinlarda — hududiy dasturlar) tasdiqlash toʻgʻrisida qaror qabul qiladi hamda xalq deputatlari tuman Kengashiga tasdiqlash uchun kiritiladi. 7. Xalq deputatlari tuman kengashi 20-fevralgacha tuman hokimining hududiy dasturlarni tasdiqlash toʻgʻrisidagi qarorini oʻz sessiyasida koʻrib chiqadi va tasdiqlaydi. 8. Xalq deputatlari tuman kengashining sessiyasida tasdiqlangan tuman hokimining hududiy dasturlarni tasdiqlash toʻgʻrisidagi qarori nusxasi sektor rahbarlari va fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari yoki hokim yordamchilari tomonidan 1-martgacha qarorda nazarda tutilgan dehqon xoʻjaliklari boshliqlariga va tomorqa yer egalariga yetkaziladi. 9. Dehqon xoʻjaligi va tomorqa yer uchastkalaridan samarali foydalanishni tashkil etish maqsadida sektor rahbarlari quyidagilarni amalga oshiradilar: dehqon xoʻjaligi va tomorqa yer uchastkasini shudgorlash, ekishga tayyorlashda pulli xizmatlar koʻrsatishni yoʻlga quyish; dehqon xoʻjaligi va tomorqa yer uchastkalari uchun urugʻlik, koʻchat, zarur mineral oʻgʻit, kimyoviy vositalar hamda chorva mollari va parrandalarga ozuqalarning joyida (mahallada) doimiy savdosini, shuningdek, koʻchma doʻkonlar orqali sotilishini tashkil etish; oldindan toʻlov amalga oshirilgan holda ekin turlarini parvarishlash uchun zarur moddiy texnik resurslarni yetkazib berish, mevali va manzarali daraxtlarga shakl va kimyoviy ishlov berishni tashkil qilish; chorva mollari va parrandalarga pulli zooveterinariya xizmatlari koʻrsatish tizimini yoʻlga qoʻyish; issiqxonalar barpo etish, chorva mollari va parrandalar xarid qilish va boshqa zarur ehtiyojlar uchun moliyaviy koʻmak (shu jumladan, bank kreditlari) berilishida hamda zarur materiallar taʼminotida amaliy yordam berishni tashkil etish. 91. Hokim yordamchilari tuman (shahar) fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalari kengashi, tomorqa yer egalari, “Tomorqa xizmati” MCHJ va boshqa tadbirkorlik subyektlari bilan hamkorlikni yoʻlga qoʻygan holda quyidagi vazifalarni bajaradi: xonadonma-xonadon yurish orqali tomorqa yer egalarining yer uchastkalaridan maqsadli va samarali foydalanishini, shu jumladan, yerni tayyorlash, urugʻ, koʻchat va daraxtlar ekish, issiqxonalar qurish, chorva va parrandalarni koʻpaytirish holatini, ushbu qaror doirasida tomorqa yer egalari, “Tomorqa xizmati” MCHJ va boshqa tadbirkorlik subyektlariga ajratilgan kreditlarning maqsadli ishlatilishini, shuningdek, tuzilgan shartnoma shartlariga rioya etilishini davriy monitoring qilib borish; tomorqa yerlaridan samarali foydalanish, tomorqa yerlarini xizmatlar bilan qamrab olish darajasini oshirish, shuningdek, tomorqa yerlarida yetishtirilgan mahsulotlarni eksport qilish imkoniyatlarini yanada koʻpaytirish. 10. Kengash tomorqa yer uchastkalaridan samarali foydalanishni tashkil etish maqsadida fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari hamda hokim yordamchilari bilan hamkorlikda dehqon xoʻjaligi va tomorqa yer uchastkalaridan samarali foydalanishda yuzaga kelayotgan muammo va kamchiliklarni muntazam oʻrganib boradi va tegishli maʼlumotlarni tayyorlab tuman hokimiga taqdim etadi. 11. Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari hamda hokim yordamchilari tomorqa yer uchastkalarida yetishtirilgan mahsulotlar, shuningdek, boqiladigan chorva mollari va parrandalarning aniq hisobini yuritish maqsadida ekinlar, mahsulotlar hajmi, sotilgan, eksport qilingan va ichki isteʼmol uchun qolgan miqdorlari toʻgʻrisida maʼlumotlarni umumlashtirib, mahalla pasportiga kiritadi va har olti oyda ushbu maʼlumotlarni yangilab boradi. Kengash tomonidan tomorqa yer uchastkalarida yetishtirilgan mahsulotlar hajmi, shuningdek, ichki isteʼmoldan ortiqcha qismini sotish boʻyicha tuman hokimligiga mahallalar kesimida mahsulot hajmlari koʻrsatilgan taqdimnomalar kiritib boriladi. Tomorqa yer uchastkalarida yetishtirilgan mahsulotlarning ichki isteʼmoldan ortiqcha qismi sotilishini tashkil etish maqsadida sektor rahbarlari tomonidan ulgurji isteʼmolchilarni, ularning xohishiga koʻra, hududlarga biriktirish va ular tomonidan tomorqa yer uchastkalarida yetishtirilgan mahsulotlarni qabul qilish shohobchalarini tashkil qilishni yoʻlga qoʻyish, bozor maʼmuriyati bilan esa yetishtirilgan mahsulotni bevosita bozorda sotish toʻgʻrisida shartnomalar tuzilishini tizimli ravishda tashkil etiladi. Shuningdek, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer uchastkalarida xatlovga binoan koʻzlangan meva koʻchatlari va sabzovotlar ekish uchun zaruriy koʻchatlar va urugʻliklar yetkazib berish va parvarishlash davomida agrotexnologik xizmatlar koʻrsatish, yetishtirilgan mahsulotlarni toʻlovini amalga oshirgan holda yigʻib olish hamda zaxiraga, qayta ishlovchiga, eksportyorlarga yetkazib beruvchi tomorqa-xizmat tuzilmalari tashkil etilishi mumkin. 13. Tomorqa yer uchastkalarida boqiladigan chorva mollari va parrandalarga koʻrsatilgan veterinariya xizmatlari yuzasidan tuman veterinariya va chorvachilikni rivojlantirish boʻlimi, mineral oʻgʻitlar va kimyoviy vositalar bilan taʼminlash yuzasidan mineral oʻgʻit va kimyoviy vositalarni yetkazib beruvchi va boshqa xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlar dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalariga koʻrsatilgan xizmatlar yuzasidan har oy yakuni boʻyicha keyingi oyning 5-sanasigacha Kengashga hamda tuman qishloq xoʻjaligi boʻlimiga tegishli maʼlumot taqdim etib boradi. 14. Ishchi guruh aʼzolari sektor rahbarlari hamda hokim yordamchilari bilan birgalikda xonadonma-xonadon yurib tuman hokimining hududiy dasturlarni tasdiqlash toʻgʻrisidagi qarorining tomorqa yer egalari va dehqon xoʻjaligi boshligʻi tomonidan bajarilishi monitoringini amalga oshiradi. Monitoring ishlarini oʻtkazish, qoida tariqasida, ekish (mart-aprel, avgust-sentabr, noyabr-dekabr oylari) va parvarishlash davri boʻyicha belgilanadi. 15. Dehqon xoʻjaligi va tomorqa yer uchastkalaridan foydalanish samaradorligi monitoringini yuritish jarayonida ishchi guruhning talabiga binoan boshqa tashkilotlardan mutaxassislar jalb etilishi mumkin. 16. Monitoring natijasida ekin yerlaridan maqsadli va samarali foydalanib, tuman hokimining hududiy dasturlarni tasdiqlash toʻgʻrisidagi qarorida belgilangan ekin turlarini toʻliq ekkan, agrotexnika tadbirlarini oʻz vaqtida, sifatli bajargan, yilida kamida ikki yoki uch marta yuqori hosil olgan hamda tomorqani obodonlashtirgan, chorva mollari va parrandalarning bosh sonini saqlagan va koʻpaytirishga erishgan tomorqa yer egasiga Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 29-dekabrdagi “Oʻzbekiston Respublikasining 2018-yilgi asosiy makroiqtisodiy koʻrsatkichlari prognozi va davlat budjeti parametrlari toʻgʻrisida” PQ-3454-son qarorining 28-bandida nazarda tutilgan soliq imtiyozlarini qoʻllash sifatida yer soligʻi stavkasini pasaytiruvchi koeffitsiyentini qoʻllash boʻyicha, ishchi guruhning maʼlumotnomasi asosida, Kengash tomonidan har chorak yakuni boʻyicha keyingi oyning 15-sanasigacha tuman hokimiga ushbu Nizomning 5-ilovasiga muvofiq taklif kiritiladi. Tuman hokimi Kengash raisi bilan birgalikda mazkur tomorqa yer uchastkasi egasiga: joriy yil uchun yer soligʻi boʻyicha imtiyoz berish yuzasidan tuman davlat soliq inspeksiyasiga taqdimnoma kiritadi; “Mehnatkash dehqon” va “Namunali tomorqachi” koʻkrak nishonlari berish boʻyicha tegishli tavsiyanomalarni oʻrnatilgan tartibda taqdim etadi. 17. Monitoring natijasida dehqon xoʻjaligi va tomorqa yer uchastkalarida tuman hokimining hududiy dasturlarni tasdiqlash toʻgʻrisidagi qarorida tuproq-iqlim sharoiti va suv taʼminotidan kelib chiqqan xolda belgilangan ekin turlari hamda mevali va manzarali daraxtlar ekilmaganligi, chorva mollari sotib olinmaganligi, issiqxona barpo etilmaganligi, shu jumladan yer uchastkasi obodonlashtirilmaganligi aniqlansa, hokim yordamchisi tomonidan ushbu Nizomning 6-ilovasiga muvofiq ogohlantirish xati joyida tayyorlanadi va uning bir nusxasi tegishli dehqon xoʻjaligi boshligʻi yoki dehqon xoʻjaligi va tomorqa yer egasiga beriladi. Bunda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalari faoliyatini yanada rivojlantirish boʻyicha tashkiliy chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2017-yil 10-oktabrdagi PQ-3318-son qarorining talablari tushuntirilib, kamchiliklarni bartaraf etish uchun bir haftalik muddat belgilanadi. Ogohlantirish xatidagi muddat tugagandan soʻng hokim yordamchisi tomonidan dehqon xoʻjaligi va tomorqa yer egasining manziliga borib, yoʻl qoʻyilgan kamchiliklar bartaraf etilganligi nazorat tariqasida qayta oʻrganiladi. Oʻrganish natijasida ilgari yoʻl qoʻyilgan kamchiliklar bartaraf etilmagan boʻlsa, bir kun muddatda bu haqda tuman hokimligiga xabarnomaga ogohlantirish xatlarini ilova qilgan holda kiritadi. 18. Tuman hokimi Kengash raisi bilan birgalikda xar chorak boʻyicha keyingi oyning 15 sanasigacha tomorqa yer uchastkalaridan asossiz ravishda samarasiz foydalanganlik holati yuzasidan: a) dehqon xoʻjaligi va tomorqa yer egasiga joriy yil uchun hisoblangan yer soligʻining uch barobari miqdorini qoʻllashni soʻrab tuman davlat soliq inspeksiyasiga taqdimnoma kiritish, bunda dehqon xoʻjaligi va tomorqa yer egasiga nisbatan yil davomida koʻpi bilan bir marta taqdimnoma kiritiladi; b) dehqon xoʻjaligiga nisbatan yer uchastkasiga boʻlgan huquqini qonun hujjatlarida belgilangan tartibda bekor qilish boʻyicha choralar koʻriladi. 19. Tuman davlat soliq inspeksiyasi tomonidan tomorqa yer egasiga joriy yil uchun yer soligʻi boʻyicha imtiyoz berish yoki hisoblangan yer soligʻining uch barobari miqdorini qoʻllash toʻgʻrisidagi taqdimnoma besh kun muddatda koʻrib chiqilib, tegishli qaror qabul qilinadi. 20. Mazkur Nizom talablari buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonun hujjatlariga muvofiq javob beradi. Tadbirlar Masʼullar Muddatlar 1-bosqich Xonadonma-xonadon yurib tomorqa yer uchastkalari maydonlari, tuproq-iqlim sharoiti va suv taʼminotidan kelib chiqib ekin turlari, mevali daraxtlar turi va soni, chorva mollari va parrandalar soni shuningdek, ularning yil davomida tomorqa yer uchastkasida (ertaki, oʻrtaki va toʻqsonbosti) yetishtiriladigan mahsulot turlari va sotish hajmlari xamda issiqxona barpo egish, chorva mollari va parranda boqishga boʻlgan aholi xohishini oʻrganib chiqish. Tomorqa yer uchastkalaridan samarali foydalanish holatini oʻrganish boʻyicha tuman ishchi guruhi xar yili dekabr-yanvar oylarida 2-bosqich Oʻrganish natijalarini fuqarolar yigʻini kesimida umumlashtirish va tuman hokimiga taqdim etish. Tuman fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalari kengashi xar yili 10-fevralgacha Taqdim etilgan maʼlumotlarni oʻrganib chiqish va tomorqa yer uchastkalari kesimida yetishtiriladigan ekin va mahsulot turlari, ularni sotish hajmlari, shuningdek, issiqxonalar barpo etish, mevali va manzarali daraxtlar ekish hamda chorva mollari, parrandalar sotib olish hududiy dasturlarini tasdiqlash toʻgʻrisida qaror qabul qilish xamda Xalq deputatlari tuman kengashiga tasdiqlash uchun kiritish. Tuman xokimi xar yili 15-fevralgacha Tuman hokimi qarorini Xalq deputatlari tuman kengashi sessiyasida koʻrib chiqish va tasdiqlash. Xalq deputatlari tuman kengashi xar yili 20-fevralgacha Xalq deputatlari tuman kengashi sessiyasida tasdiqlangan tuman hokimining hududiy dasturlar toʻgʻrisidagi qarori nusxasini tegishli dehqon xoʻjaliklari boshliqlariga va tomorqa yer egalariga ularning olganligini tasdiqlovchi imzo qoʻydirish orqali yetkazish. Sektor rahbarlari va fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari xar yili 1-martgacha 3-bosqich Tomorqa yer uchastkalaridan foydalanishda yuzaga kelayotgan muammo va kamchiliklarni muntazam oʻrganish va tegishli maʼlumotlarni tayyorlab tuman hokimiga taqdim etish. Tuman fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalari kengashi xar yili mavsum davomida 4-bosqich Tomorqa yer uchastkalarida yetishtirilgan mahsulotlar, shuningdek, boqiladigan chorva mollari va parrandalarning aniq hisobini yuritish maqsadida ekinlar va mahsulotlarning hajmi, shundan, sotilgan, eksport qilingan va ichki isteʼmol uchun qolgan miqdorlari toʻgʻrisida tuman fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalari kengashiga maʼlumot taqdim etib borish. Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari mavsum davomida oyda bir marotaba 5-bosqich Tomorqa yer uchastkalarida yetishtirilgan mahsulotlar hajmi, shuningdek ichki isteʼmoldan ortiqcha qismini sotish yuzasidan tuman hokimligiga mahallalar kesimida mahsulot hajmlari koʻrsatilgan taqdimnomalar kiritib borish. Tuman fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalari kengashi mavsum davomida oyda bir marotaba 6-bosqich Dehqon xoʻjaliklari boshliqlari va tomorqa yer egalaridan xarid qilingan qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini turlari boʻyicha tuman fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalari kengashi, tuman qishloq xoʻjaligi va tuman suv xoʻjaligi boʻlimlariga maʼlumot taqdim etib borish. Ulgurji isteʼmolchilar xar oy yakuni boʻyicha keyingi oyning 5-sanasigacha 7-bosqich Tuman hokimining prognoz koʻrsatkichlar toʻgʻrisidagi qarorini tomorqa yer egalari va dehqon xoʻjaligi boshligʻi tomonidan bajarilishini xonadonma-xonadon yurib monitoringini olib borish. Tomorqa yer uchastkalaridan samarali foydalanish holatini oʻrganish boʻyicha tuman ishchi guruhi aʼzolari, sektor rahbarlari xar yili mavsum davomida 8-bosqich Monitoring natijasida ekin yerlaridan maqsadli va samarali foydalanib, tuman hokimining prognoz koʻrsatkichlar toʻgʻrisidagi qarorida belgilangan ekin turlarga toʻliq ekkan, agrotexnika tadbirlarini oʻz vaqtida sifatli bajargan, yiliga kamida ikki yoki uch marta yuqori hosil olgan xamda tomorqani obodonlashtirgan, chorva mollari va parrandalarning bosh sonini saqlagan va koʻpaytirishga erishgan tomorqa yer egasiga yer soligʻini kamaytiruvchi koeffitsiyent qoʻllagan holda imtiyoz berish toʻgʻrisida tuman hokimiga taklif kiritish. Tuman fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalari kengashi xar chorak yakuni boʻyicha keyingi oyning 15-sanasigacha 9-bosqich Tomorqa yer uchastkasi egasiga joriy yil uchun yer soligʻi boʻyicha imtiyoz berish yuzasidan tuman davlat soliq inspeksiyasiga taqdimnoma kiritish. “Mehnatkash dehqon” va “Namunali tomorqachi” koʻkrak nishonlari berish boʻyicha tegishli tavsiyanomalarni oʻrnatilgan tartibda kiritish. Tuman xokimi, Tuman fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalari kengashi xar chorak yakuni boʻyicha keyingi oyning 15-sanasigacha 10-bosqich Monitoring natijasida tomorqa yer uchastkalarida tuman hokimining prognoz koʻrsatkichlar toʻgʻrisidagi qarorida tuproq-iqlim sharoiti va suv taʼminotidan kelib chiqqan holda belgilangan ekin turlari hamda mevali va manzarali daraxtlar ekilmaganligi chorva mollari sotib olinmaganligi, issiqxona barpo etilmaganligi, shu jumladan, yer uchastkasi obodonlashtirilmagan holatlarda ishchi guruh tomonidan ogohlantirish xatini joyida tayyorlash va tegishli dehqon xoʻjaligi boshligʻiga yoki tomorqa yer egasiga uning bir nusxasini taqdim etish. Tomorqa yer uchastkalaridan samarali foydalanish xalatini oʻrganish boʻyicha tuman ishchi guruhi xar yili mavsum davomida 11-bosqich Ogohlantirish xatidagi muddat tugagandan soʻng dehqon xoʻjaligi boshligʻi va tomorqa yer egasining manzilga borib, yoʻl qoʻyilgan kamchiliklar bartaraf etilganligini nazorat tariqasida qayta oʻrganish. Oʻrganish natijasida ilgari yoʻl qoʻyilgan kamchiliklar bartaraf etilmagan boʻlsa bir kun muddatda bu haqda tuman fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalari kengashiga xabarnoma kiritish. Kengash tomonidan tuman hokimligiga xabarnoma va ogohlantirish xatlari ilova qilingan holda maʼlumot taqdim etish. Tomorqa yer uchastkalaridan samarali foydalanish holatini oʻrganish boʻyicha tuman ishchi guruhi xar yili mavsum davomida 12-bosqich Tomorqa yer egasiga joriy yil uchun hisoblangan yer soligʻining uch barobari miqdorini koʻllashni soʻrab tuman davlat soliq inspeksiyasiga taqdimnoma kiritish, bunda tomorqa yer egasiga nisbatan yil davomida koʻpi bilan bir marta taqdimnoma kiritiladi. Tuman hokimi, Tuman fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalari kengashi xar chorak yakuni boʻyicha keyingi oyning 15-sanasigacha 13-bosqich Tomorqa yer egasiga joriy yil uchun yer soligʻi boʻyicha imtiyoz berish yoki hisoblangan yer soligʻining uch barobari miqdorini koʻllash toʻgʻrisidagi taqdimnomani koʻrib chiqib, tegishli qaror qabul qilish. Tuman davlat soliq inspeksiyasi besh kun muddatda ______________tumanidaulgurji isteʼmolchilar tomonidan dehqon xoʻjaliklari boshliqlari va tomorqa yer egalaridan xarid qilingan qishloq xoʻjaligi mahsulotlari turlari boʻyicha 20__ yil _______ holatiga koʻra maʼlumot T/r Dehqon xoʻjaligi, tomorqa yer egasi (F.I.O.) (xonadon tartib raqami) Mahsulot turi Shartnomalar Toʻlanishi zarur boʻlgan boʻnak miqdori (ming soʻm) Amalda toʻlangan boʻnak (ming soʻm) Amalda topshirilgan mahsulotlar Oxirgi hisob-kitob uchun hisoblangan (ming soʻm) Shundan hajmi (tn) summasi (ming soʻm) hajmi (tn) summasi (ming soʻm) toʻlangani (ming soʻm) toʻlanishi zarur boʻlgani (ming soʻm) a 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 1. 2. 3. 4. Jami Ulgurji isteʼmolchi __________________________________ (imzo, muhr (mavjud boʻlgan taqdirda) F.I.O. T/rHududlar nomiHududlarga biriktirilgan vazirlik va idoralarF.I.O.lavozimi1.Qoraqalpogʻiston Respublikasi Umarov F.K.Davlat soliq qoʻmitasi raisi oʻrinbosari 2.AndijonToshqulov A.J.Adliya vaziri oʻrinbosari3.BuxoroErgashev A.E.Moliya vaziri oʻrinbosari 4.JizzaxMuxitdinov E.M. Bandlik va mehnat munosabatlari vazirining birinchi oʻrinbosari 5.QashqadaryoMirzayev A.A.Suv xoʻjaligi vaziri oʻrinbosari6.NavoiyRuzmetov M.I.“Davergeodezkadastr” davlat qoʻmitasi raisi oʻrinbosari7.NamanganBozorov T.Sh.Oʻzbekiston agrosanoat majmui xodimlari kasaba uyushmasi respublika kengashi raisi oʻrinbosari 8.SamarqandRaximov A.A.Oʻzbekiston fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalari kengashi raisi oʻrinbosari 9.SurxondaryoIkramov A.A.Milliy statistika qoʻmitasi raisi oʻrinbosari10.SirdaryoNorqulov I.I.Iqtisodiy tarqqiyot va kambagʻallikni qisqartirish vazirining birinchi oʻrinbosari 11.ToshkentIkromov A.I.Ichki ishlar vaziri oʻrinbosari12.FargʻonaTurdiyev S. Mahalla va nuroniylarni qoʻllab-quvvatlash vazirining birinchi oʻrinbosari13XorazmXodjayev S.S.Qishloq xoʻjaligi vazir oʻrinbosari