PAXTA XOM AShYoSINING XARID NARXINI VA PAXTA TOLASINING ULGURJI NARXINI ShAKLLANTIRISh TARTIBI TOʻGʻRISIDA NIZOMNI TASDIQLASh HAQIDA
(resolution, 2024-06-21)

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2002-yil 20-avgustdagi PF-3114-son “Paxta narxini shakllantirish mexanizmi toʻgʻrisida” (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2002-yil, 15-16-son, 117-modda)gi Farmoni va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2006-yil 29-avgustdagi PQ-456-son “Paxta tolasini sotish va uning uchun hisob-kitob qilish mexanizmini tartibga solish toʻgʻrisida” (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2006-yil, 36-son, 359-modda)gi qarori ijrosini taʼminlash maqsadida qaror qilamiz: 1. Ilova qilinayotgan Paxta xomashyosining xarid narxini va paxta tolasining ulgurji narxini shakllantirish tartibi toʻgʻrisidagi nizom tasdiqlansin. 2. Mazkur qaror Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilganidan soʻng oʻn kundan keyin kuchga kiradi. 3. Mazkur qaror kuchga kirgan kundan boshlab Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi, Iqtisodiyot vazirligi, Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi, Tashqi iqtisodiy aloqalar, investitsiyalar va savdo vazirligi, “Oʻzpaxtasanoat” uyushmasining 2003-yil 4-yanvardagi 1, 1, 10, EG-01/01-30, 01/4739-son “Paxta xomashyosining xarid narxini va paxta tolasining ulgurji narxini shakllantirish tartibi toʻgʻrisida nizomni tasdiqlash haqida” (2003-yil 22-yanvar, roʻyxat raqami 1208 — Meʼyoriy hujjatlar axborotnomasi, 2003-yil, 1-2-son)gi qarori va Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi, Iqtisodiyot vazirligi, Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi, Tashqi iqtisodiy aloqalar, investitsiyalar va savdo vazirligi, “Oʻzpaxtasanoat” uyushmasining 2003-yil 22-dekabrdagi 123, 17, 01/172, NN-01/10-4713, 01/4127-son “Paxta xomashyosining xarid narxini va paxta tolasining ulgurji narxini shakllantirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga oʻzgartirish kiritish haqida” (2004-yil 2-fevral, roʻyxat raqami 1208-1 — Meʼyoriy hujjatlar axborotnomasi, 2004-yil, 5-son)gi qarori oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin. Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Paxta narxlarini shakllantirish mexanizmi toʻgʻrisida” 2002-yil 20-avgustdagi PF-3114-son Farmoni (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2002-yil, 15-16-son, 117-modda) va “Paxta tolasini sotish va uning uchun hisob-kitob qilish mexanizmini tartibga solish toʻgʻrisida” 2006-yil 29-avgustdagi PQ-456-son qaroriga (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2006-yil, 36-son, 359-modda) muvofiq paxta xomashyosining xarid narxlarini va paxta tolasining ulgurji narxlarini shakllantirish tartibini belgilaydi. 1. Etishtirilgan paxta xomashyosining butun hajmiga boʻlgan xarid narxlari Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi tomonidan yigʻim-terim boshlanishidan 15 kundan kechikmasdan, Franko-tashuvchi joʻnatish stansiyasi (GʻSA) shartlari va Markaziy bankning prognoz qilinayotgan valyuta kursi qiymatida paxta xomashyosi yigʻim-terimi mavsumida jahon bozorida kutilayotgan paxta tolasiga boʻlgan oʻrtacha darajadagi narxlardan kelib chiqib belgilanadi. 2. Liverpul paxta uyushmasida kutilayotgan kotirovka boʻyicha bir ingliz funti ogʻirligidagi amerika tsentlarida ifodalangan SIGʻ shartlarida oʻrtacha jahon bozoridagi narxi ushbu Nizom maqsadlari uchun paxta tolasining beshinchi tip, birinchi nav, oʻrta klass narxi sifatida qabul qilinadi. 3. Bir ingliz funti ogʻirligining tsenti bir tonnaning AQSh dollaridagi narxiga aylantirish uchun 22.046 hisob-kitob koeffitsiyenti qoʻllaniladi. 4. Paxta xomashyosining bazis (oʻrtacha) xarid narxi (beshinchi tip, ikkinchi nav, birinchi klass) tola chiqishi oʻrtacha koʻrsatkichini hisobga olib paxta tolasining jahon bozoridagi oʻrtacha narxidan kelib chiqib, milliy valyuta (soʻm)da quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi: Bx = (Jn - Tsx)x Vk + Imq - Kx) x Tch, bunda: Bx — bir tonna paxta xomashyoning soʻmdagi bazis (oʻrtacha) xarid narxi; Jn — bir tonna paxta tolasining yigʻim-terim mavsumida jahon bozorida kutilayotgan AQSh dollaridagi oʻrtacha narxi; Tsx — bir tonna paxta tolasini sotish xarajatlari AQSh dollarida (paxta tozalash zavodidan terminalgacha tashish, terminalda saqlash va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadigan tashqi savdo kompaniyalarining paxta tolasini eksportga sotish boʻyicha chegaralangan xarajatlari, hududiy birlashmalarning komission xarajatlari (“Paxtasanoat” HAB va boshqalar); Vk — Markaziy bankning paxta yigʻim-terimi mavsumida kutilayotgan oʻrtacha valyuta kursi, soʻm/dollar; Imq — bir tonna paxta tolasiga toʻgʻri keladigan ikkilamchi mahsulotning qiymati, soʻmda; Kx — paxta tozalash korxonalarining bir tonna paxta tolasiga toʻgʻri keladigan paxta xomashyosini tayyorlash, tashish, saqlash va qayta ishlash boʻyicha soʻmdagi xarajatlari; Tch — oxirgi uch yilda oʻrtacha tola chiqish koeffitsiyenti. Paxta xomashyosining xarid narxini aniqlashda xoʻjaliklar tomonidan texnologik karta normalari boʻyicha qilinayotgan xarajatlari ham hisobga olinadi. Yuqorida keltirilgan formula boʻyicha aniqlangan bazis (oʻrtacha) narxidan kelib chiqib paxta xomashyosining navlari va klasslari boʻyicha narxini aniqlash paxta xomashyosining har bir sanoat navi, klassi va tipi boʻyicha koeffitsiyentlarini (mazkur Nizomning 1-ilovasiga muvofiq) va Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot vazirligi, Moliya vazirligi, Tashqi iqtisodiy aloqalar, investitsiyalar va savdo vazirligi va “Oʻzpaxtasanoat” uyushmasi tomonidan har yili 1-sentabrdan kechiktirmasdan tolaning jahon bozoridagi konyunkturasidan kelib chiqib tasdiqlanadigan koeffitsiyentlarini qoʻllab aniqlanadi. Paxta xomashyosi amalda vujudga kelgan oʻrtacha xarid narxi oʻtgan yilgi bazis narxga nisbatan ikki va undan ortiq foizga farq qilganda ushbu Nizomning 1-ilovasida keltirilgan koeffitsiyentlar joriy yil hosilida qayta koʻrib chiqiladi. 5. Paxta xomashyosining xarid narxlari preyskuranti hamda paxta xomashyosi uchun hisob-kitob qilish tartibi uning sifat koʻrsatkichlari hisobga olinib, Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi tomonidan Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi va “Oʻzpaxtasanoat” uyushmasi bilan kelishgan holda belgilangan tartibda tasdiqlanadi va ular tomonidan hududiy boʻlinmalarga hamda paxta yetishtiruvchi xoʻjaliklarga rahbarlik va xizmatda foydalanish uchun yetkaziladi. 6. Paxta tolasining har bir tipi, navi va klasslari boʻyicha ulgurji narxlari (bundan keyin ulgurji narxlari deb yuritiladi) paxta tolasining beshinchi tip, birinchi nav, oʻrta klass bazis narxiga navlar va klasslar boʻyicha narxini aniqlash koeffitsiyentlari (ushbu Nizomga 2-ilova)ni hamda Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot vazirligi, Moliya vazirligi, Tashqi iqtisodiy aloqalar, investitsiyalar va savdo vazirligi va “Oʻzpaxtasanoat” uyushmasi tomonidan har yili 1-sentabrdan kechiktirmasdan tolaning jahon bozoridagi konyunkturasidan kelib chiqib, tasdiqlanadigan tiplar va kodlarga oʻtkazish koeffitsiyentlarini qoʻllagan holda aniqlanadi. Paxta tolasining beshinchi tip, birinchi nav, oʻrta klassdagi ulgurji bazis narxi paxta xomashyosining beshinchi tip, ikkinchi nav, birinchi klassiga belgilangan xarid narxi, undan oʻrtacha tola chiqishi, paxta tozalash korxonalarining xarajatlari va eng kam zaruriy foyda miqdoridan kelib chiqib, quyidagi formulaga binoan aniqlanadi: Bun = Xn : Tch - Imq + Kx + Dx + F, bunda: Bun — paxta tolasining bazis ulgurji narxi; Xn — bir tonna beshinchi tip, ikkinchi nav, birinchi klassdagi paxta xomashyosining xarid narxi, soʻmda; Tch — oxirgi uch yilda beshinchi tip, ikkinchi nav, birinchi klassdagi paxta xomashyosidan tola chiqishi koeffitsiyenti; Imq — bir tonna paxta tolasiga toʻgʻri keladigan ikkilamchi mahsulotlar qiymati, soʻmda; Kx — paxta tozalash korxonalarining bir tonna paxta tolasiga toʻgʻri keladigan paxta xomashyosini tayyorlash, transportirovka qilish, saqlash va qayta ishlash boʻyicha xarajatlari, soʻmda; Dx — bir tonna paxta tolasiga toʻgʻri keladigan davr xarajatlari; F — bir tonna paxta tolasiga toʻgʻri keladigan zaruriy foyda miqdori. 7. Ulgurji narxlar “Oʻzpaxtasanoat” uyushmasi tomonidan hisoblanadi va bu narxlarning preyskuranti Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi tomonidan tasdiqlanadi. 8. Davlat ehtiyojlari uchun sotib olinadigan paxta tolasiga ulgurji narxlar “Paxtasanoat” hududiy aksiyadorlik birlashmalari va paxta tozalash korxonalari oʻrtasidagi hisob-kitoblarda qoʻllanadi. Ulgurji narxlarni shakllantirishda paxta tozalash korxonalarining xarajatlari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1999-yil 5-fevraldagi 54-son qarori bilan tasdiqlangan “Mahsulot (ishlar, xizmatlar)ni ishlab chiqarish va sotish xarajatlari tarkibi hamda moliyaviy natijalarni shakllantirish tartibi toʻgʻrisidagi nizom” (Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining qarorlari toʻplami, 1999-yil, 2-son, 9-modda)ga muvofiq aniqlanadi. Bunda bevosita ishlab chiqarish xarajatlari paxta tolasi tannarxiga amaldagi normativ-texnik hujjatlarda belgilangan miqdorda qoʻshib hisoblanadi va paxta tozalash korxonalarining quvvatlaridan foydalanish darajasi pasayishi natijasida mahsulot birligiga toʻgʻri keladigan shartli-doimiy xarajatlarning oshirilishiga yoʻl qoʻyilmaydi. Zaruriy foyda miqdori dividend toʻlovlari va ishlab chiqarishni rivojlantirishga yoʻnaltiriladigan sof foyda miqdorini hisobga olgan holda aniqlanadi.