XOʻJALIK YURITUVCHI SUBYEKTLARNING BANK HISOBVARAQLARIDAN PUL MABLAGʻLARINI HISOBDAN CHIQARISH TARTIBI TOʻGʻRISIDAGI YOʻRIQNOMANI TASDIQLASH HAQIDA
(resolution, 2025-01-16)

Oʻzbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi, Soliq kodeksi, Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”gi, “Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida”gi qonunlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 1998-yil 4-fevraldagi PF-1923-son “Hisob-kitob mexanizmini takomillashtirish hamda Oʻzbekiston Respublikasining Respublika budjetiga, Qoraqalpogʻiston Respublikasi budjeti, viloyatlar va Toshkent shahar mahalliy budjetlariga toʻlovlar tushishini ragʻbatlantirish choralari toʻgʻrisida”gi va 2002-yil 30-martdagi PF-3047-son “Pul massasi oʻsishini cheklash va moliya intizomiga rioya etish masʼuliyatini oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi farmonlariga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvi, Iqtisodiyot va moliya vazirligi hamda Soliq qoʻmitasi qaror qiladilar: 1. Xoʻjalik yurituvchi subyektlarning bank hisobvaraqlaridan pul mablagʻlarini hisobdan chiqarish tartibi toʻgʻrisidagi yoʻriqnoma ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Quyidagilar oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin: Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki, Moliya vazirligi tomonidan 1999-yil 22-yanvarda 104-v, 21-son va Adliya vazirligi tomonidan 1999-yil 30-yanvarda 615-son bilan tasdiqlangan “Xoʻjalik yurituvchi subyektlarning bank hisobvaraqlaridan pul mablagʻlarini hisobdan chiqarish tartibi toʻgʻrisidagi yoʻriqnoma” (roʻyxat raqami 615, 1999-yil 30-yanvar) (Oʻzbekiston Respublikasi vazirliklari, davlat qoʻmitalari va idoralarining meʼyoriy hujjatlari axborotnomasi, 1999-yil, 1-son); Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki, Moliya vazirligi va Adliya vazirligi tomonidan 1999-yil 3-martda 104-v-1, 21-son va 615-1-son bilan tasdiqlangan “Xoʻjalik yurituvchi subyektlarning bank hisobvaraqlaridan pul mablagʻlarini hisobdan chiqarish tartibi toʻgʻrisidagi yoʻriqnomaga 1-son qoʻshimcha” (roʻyxat raqami 615-1, 1999-yil 3-mart); Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan 1999-yil 21-aprelda 104-v-2-son, Moliya vazirligi tomonidan 1999-yil 20-aprelda 12-02-29/794-son va Adliya vazirligi tomonidan 1999-yil 4-mayda 615-2-son bilan tasdiqlangan “Xoʻjalik yurituvchi subyektlarning bank hisobvaraqlaridan pul mablagʻlarini hisobdan chiqarish tartibi toʻgʻrisidagi yoʻriqnomaga 2-son qoʻshimcha” (roʻyxat raqami 615-2, 1999-yil 4-may); Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan 1999-yil 27-sentabrda 104-v-3-son, Moliya vazirligi tomonidan 1999-yil 22-sentabrda 21-3-son va Adliya vazirligi tomonidan 2000-yil 5-yanvarda 615-3-son bilan tasdiqlangan “Xoʻjalik yurituvchi subyektlarning bank hisobvaraqlaridan pul mablagʻlarini hisobdan chiqarish tartibi toʻgʻrisidagi yoʻriqnomaga 3-son oʻzgartirish va qoʻshimcha” (roʻyxat raqami 615-3, 2000-yil 5-yanvar); Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki, Moliya vazirligi tomonidan 2000-yil 6-yanvarda 104-v-4, 4-son va Adliya vazirligi tomonidan 2000-yil 1-martda 615-4-son bilan tasdiqlangan “Xoʻjalik yurituvchi subyektlarning bank hisobvaraqlaridan pul mablagʻlarini hisobdan chiqarish tartibi toʻgʻrisidagi yoʻriqnomaga 4-son oʻzgartirishlar” (roʻyxat raqami 615-4, 2000-yil 1-mart). 3. Mazkur qaror Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kundan boshlab oʻn kun oʻtgandan keyin kuchga kiradi. Mazkur Yoʻriqnoma xoʻjalik yurituvchi subyektlarning bank hisobvaraqlaridan (bundan buyon matnda hisobvaraq deb yuritiladi) pul mablagʻlari ularga qoʻyilgan talablarni qondirish uchun yetarli boʻlmaganda, mablagʻlarni hisobdan chiqarish tartibini belgilaydi. 1. Mazkur Yoʻriqnoma talablari: ixtiyoriy tugatilayotgan xoʻjalik yurituvchi subyektlarning tugatish hisobvaraqlari hamda toʻlovga qobiliyatsizlik tartib-taomillari asosida ochilgan hisobvaraqlarga; qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda xatlangan hisobvaraqlarga hamda sud, davlat ijrochilari yoki boshqa vakolatli organlar tomonidan foydalanishga oid cheklovlar oʻrnatilgan hisobvaraqlarga yoki ushbu hisobvaraqlar boʻyicha xatlangan pul mablagʻlariga; budjet mablagʻlarini oluvchilarning kreditorlik qarzlarini toʻlash uchun ularning hisobvaraqlariga mablagʻ ajratish rejalari doirasida iqtisodiyot va moliya va soliq organlari tomonidan ishlab chiqilgan hamda Iqtisodiyot va moliya vazirligi tomonidan qonunchilikda belgilangan tartibda tasdiqlangan sxemalarda koʻrsatilgan hisobvaraqlarga; Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlari asosida ochilgan qonunchilik hujjatlariga muvofiq undiruvga yoʻl qoʻyilmaydigan maxsus maqsadli hisobvaraqlarga; ish haqi toʻlash uchun banklar tomonidan berilgan kreditlarga nisbatan qoʻllanilmaydi. 2. Xoʻjalik yurituvchi subyektning asosiy talab qilib olinguncha depozit hisobvaragʻida (keyingi oʻrinlarda asosiy hisobvaraq deb yuritiladi) yetarli miqdorda pul mablagʻlari boʻlganda, mablagʻlarni hisobdan chiqarish qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda mijozning farmoyishiga va boshqa toʻlov hujjatlarining kelib tushishi tartibida amalga oshiriladi. 3. Xoʻjalik yurituvchi subyektning asosiy hisobvaragʻida mablagʻ unga qoʻyilgan talablarni qondirish uchun yetarli boʻlmagan holda, toʻlov hujjatlari 2-son kartotekaga kirim qilinadi. 2-son kartoteka xoʻjalik yurituvchi subyektning faqat asosiy hisobvaragʻi ochilgan bankda shakllantiriladi. Xoʻjalik yurituvchi subyektning asosiy hisobvaragʻiga davlat ijrochilari tomonidan soliq qarzi boʻyicha elektron inkasso topshiriqnomalari qoʻyilgan taqdirda, ushbu inkasso topshiriqnomalari toʻgʻrisidagi elektron xabarnoma banklar tomonidan shu kunning oʻzida soliq organiga yuboriladi. Soliq organi keyingi ish kunidan kechiktirmay, ushbu elektron xabarnoma asosida oʻz inkasso topshiriqnomalarini banklardan chaqirib oladi. 4. Xoʻjalik yurituvchi subyektning asosiy hisobvaragʻidagi mablagʻlar unga qoʻyilgan talablarni qondirish uchun yetarli boʻlmaganda, asosiy hisobvaraqqa xizmat koʻrsatuvchi bank 2-son kartoteka paydo boʻlganligi toʻgʻrisida soʻrovnomaning “taqiq” faylini shakllantirib, Bank depozitorlari milliy axborotlar bazasiga dasturiy ravishda yuboradi. Ushbu maʼlumotlar Bank depozitorlari milliy axborotlar bazasi orqali barcha boshqa hisobvaraqlar ochgan banklarga uzatiladi. Mazkur maʼlumotlar Bank depozitorlarining milliy axborotlar bazasi orqali Oʻzbekiston Respublikasi Soliq qoʻmitasiga axborot tariqasida yuboriladi. Hisobvaraq ochgan banklar ushbu maʼlumotnomani amaliyot kuni davomida olganda, shu amaliyot kunidan kechikmagan holda, maʼlumotnomani amaliyot kunidan keyin olganda esa keyingi amaliyot kunida mazkur mijozning asosiy hisobvaragʻiga qoʻyilgan talablarni qondirish uchun xoʻjalik yurituvchi subyektning boshqa hisobvaraqlaridagi pul mablagʻlarini uning asosiy hisobvaragʻiga memorial order asosida oʻtkazib berishlari shart. Xoʻjalik yurituvchi subyektning asosiy hisobvaragʻida 2-son kartoteka paydo boʻlgandan soʻng, uning boshqa barcha ikkilamchi talab qilib olinguncha depozit hisobvaraqlari ochilgan banklar tomonidan toʻlov hujjatlarini qabul qilish va asosiy hisobvaragʻiga boʻlgan toʻlovlardan tashqari boshqa toʻlovlarni amalga oshirish taqiqlanadi. Xoʻjalik yurituvchi subyektning boshqa hisobvaragʻidan toʻlovlar asosiy hisobvaragʻi ochilgan bankdan uning 2-son kartotekasi mavjud emasligi toʻgʻrisidagi fayl maʼlumot dasturiy ravishda olingandan soʻng amalga oshiriladi. 5. Xoʻjalik yurituvchi subyektning asosiy hisobvaragʻi ochilgan bankda 2-son kartoteka mavjud boʻlgan hollarda toʻlovlar quyidagi navbatda amalga oshiriladi: a) navbatdan tashqari, hisobvaraq egasining arizasiga koʻra bevosita ishlab chiqarish (xizmat koʻrsatish) faoliyati bilan bogʻliq boʻlgan kechiktirib boʻlmaydigan ehtiyojlari uchun toʻlovlar oʻtgan oy davomida uning faqat asosiy hisobvaragʻiga kelib tushgan jami tushumlarning 5 foizi miqdorigacha, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadigan roʻyxatga asosan oʻta muhim obyektlarni qoʻriqlovchi boʻlinmalar xizmatidan foydalanuvchi hisobvaraq egalari uchun esa 6 foiz miqdorigacha amalga oshiriladi. Shuningdek, xoʻjalik yurituvchi subyektlarning kommunal xizmatlari (elektr energiyasi, gaz taʼminoti) uchun toʻlovlari navbatdan tashqari tartibda ularning asosiy hisobvaragʻiga kelib tushgan jami tushumlar doirasida amalga oshiriladi. 2-son kartoteka paydo boʻlganda, hisobvaraq egasi tomonidan ariza kechiktirib boʻlmaydigan ehtiyojlar miqdoriga bogʻliq hisob-kitob bilan birga bir oyda bir marta bankka taqdim qilinadi, oyning oxirgi ish kuni bundan mustasno. Xoʻjalik yurituvchi subyektlar faoliyatining oʻziga xosligidan kelib chiqqan holda, bevosita ishlab chiqarish (xizmat koʻrsatish) bilan bogʻliq boʻlgan, oʻta muhim obyektlarni qoʻriqlovchi boʻlinmalar xizmati boʻyicha xarajatlarni ham hisobga olgan holda zaruriy xarajatlar roʻyxatini aniqlaydi. Hisobvaraq egasi kechiktirib boʻlmaydigan ehtiyojlar uchun mablagʻlar hisob-kitobini va arizani bankka taqdim etgan kunning ertasidan boshlab joriy oy davomida ushbu toʻlovlarni toʻliq yoki boʻlib-boʻlib amalga oshirishi mumkin. Kechiktirib boʻlmaydigan ehtiyojlar uchun mablagʻlar limitining ishlatilmagan qismi joriy oyning oxirgi kunigacha ishlatilishi mumkin va keyingi oyga ishlatish uchun oʻtkazilmaydi. Kechiktirib boʻlmaydigan ehtiyojlar uchun toʻlovlar hisobvaraq egasining toʻlov topshiriqnomalari boʻyicha amalga oshiriladi. Bunda toʻlov topshiriqnomalarining “toʻlov maqsadi” grafasida “kechiktirib boʻlmaydigan ehtiyojlar summasi hisobiga”, deb yozilgan boʻlishi shart. Banklar kechiktirib boʻlmaydigan ehtiyojlar uchun sarflanadigan mablagʻlar limitining toʻgʻri hisoblanganligi (aniqlashini) va unga rioya qilinishini nazorat qiladi. Kechiktirib boʻlmaydigan ehtiyojlar uchun sarflanadigan mablagʻlar limiti notoʻgʻri hisoblanganligi aniqlangan taqdirda, ular boʻyicha taqdim etilgan ariza va toʻlov hujjatlari bank tomonidan ijro uchun qabul qilinmaydi; b) birinchi navbatda, mutanosib ravishda budjetga, budjetdan tashqari fondlarga toʻlovlarni hamda ish haqi toʻlash uchun pul mablagʻlari berilishini nazarda tutuvchi toʻlov (ijrochi) hujjatlari boʻyicha, alimentlarni undirishga doir talablarni qondirish uchun hisobvaragʻidan pul mablagʻlarini oʻtkazish yoki pulni berishni nazarda tutuvchi ijrochi hujjatlar boʻyicha, mualliflik shartnomalariga binoan mukofotlarni toʻlash boʻyicha, shuningdek hayoti va salomatligiga yetkazilgan zararning oʻrnini qoplash boʻyicha, budjetga toʻlovlar boʻyicha hamda mehnatga oid va unga tenglashtirilgan huquqiy munosabatlardan kelib chiqadigan toʻlovlar boʻyicha xoʻjalik subyektlarining majburiyatlari teng darajada bajarilishini taʼminlovchi ijrochi hujjatlar boʻyicha pul oʻchiriladi; v) ikkinchi navbatda, navbatdan tashqari va birinchi navbatdagi toʻlovlar amalga oshirilgandan keyin asosiy hisobvaraqdan quyidagi majburiyatlarning kalendar navbati tartibida bajarilishi taʼminlanadi: mazkur bandning “b” kichik bandida nazarda tutilmagan boshqa ijro hujjatlari boʻyicha inkasso topshiriqnomalari yuzasidan toʻlovlar; banklar tomonidan xoʻjalik yurituvchi subyektlarga Hukumat kafolati ostida berilgan muddatli va muddatida qaytarilmagan kreditlarni (ularning foizlarini ham) qaytarish uchun qoʻyilgan mijozning talabnomalari boʻyicha toʻlovlar; Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti hisobidan berilgan budjet ssudasi, kredit liniyasi va ular boʻyicha hisoblangan foizlar; Oʻzbekiston Respublikasining Tiklanish va taraqqiyot jamgʻarmasi resurslari hisobidan berilgan kreditlar boʻyicha qarzlar va ular boʻyicha toʻlovlar; g) uchinchi navbatda, ushbu xoʻjalik yurituvchi subyektning asosiy hisobvaragʻiga qoʻyilgan boshqa pul talablari yuzasidan toʻlovlarni amalga oshirish boʻyicha toʻlov hujjatlarining kelib tushish sanasiga qarab kalendar navbatida hisobdan chiqariladi. 6. Xoʻjalik yurituvchi subyektning milliy valyutadagi hisobvaraqlaridagi mablagʻlar qoʻyilgan talablarni qondirish uchun yetarli boʻlmasa, xizmat koʻrsatuvchi bank soliq organlarining topshiriqnomasi asosida mazkur xoʻjalik yurituvchi subyektning chet el valyutasidagi hisobvaragʻida mavjud boʻlgan mablagʻning ushbu talablarni qondirish uchun yetarli boʻlgan miqdoridagi qismini keyingi ish kunidan kechiktirmay bank tomonidan chet el valyutasining soʻmga nisbatan belgilangan kursda sotadi. 7. Xizmat koʻrsatuvchi bank tomonidan chet el valyutasini sotishdan olingan mablagʻlar xoʻjalik yurituvchi subyektning asosiy hisobvaragʻiga kirim qilinadi va ushbu Yoʻriqnomada belgilangan tartibda mazkur hisobvaraqqa taqdim etilgan talablarni qondirish uchun yoʻnaltiriladi. 8. Xoʻjalik yurituvchi subyektlarning “20400 — Jamgʻarma depozitlar”, “20600 — Muddatli depozitlar” hisobvaraqlaridagi mablagʻlar, shuningdek “22602 — Mijozlarning akkreditivlari boʻyicha depozitlari” va “22606 — Mijozlarning import bilan bogʻliq tratta va/yoki trast hujjatlari bilan kafolatlangan akkreditivlar boʻyicha depozitlari” hisobvaraqlaridagi mablagʻlar qoldiqlari ushbu Yoʻriqnomaning 5-bandida koʻrsatib oʻtilgan talablarni qondirish uchun depozit va akkreditiv shartnomalarida koʻrsatilgan muddat tugagandan keyin banklar tomonidan tegishli hisobvaraqqa kirim qilinadi. 9. Asosiy hisobvaraqda unga qoʻyilgan talablarni qondirish uchun mablagʻlar yetarli boʻlmagan holda xoʻjalik yurituvchi subyektlarning “20400 — Jamgʻarma depozitlar”, “20600 — Muddatli depozitlar”, “22602 — Mijozlarning akkreditivlari boʻyicha depozitlari” va “22606 — Mijozlarning import bilan bogʻliq tratta va/yoki trast hujjatlari bilan kafolatlangan akkreditivlar boʻyicha depozitlari” hisobvaraqlari boʻyicha shartnomalar muddatini uzaytirish hamda yangi shartnomalar tuzish taqiqlanadi. 10. Kechiktirib boʻlmaydigan ehtiyojlar uchun mablagʻlar limiti aniqlangandan va zaxira qilinganidan keyin xoʻjalik yurituvchi subyektning asosiy hisobvaragʻidan pul mablagʻlarini mutanosib ravishda hisobdan chiqarish mazkur Yoʻriqnomaning 5-bandi “b” kichik bandida nazarda tutilgan navbat asosida amalga oshiriladi. 11. Mutanosib ravishda hisobdan chiqarishni amalga oshirish uchun asos boʻlib quyidagi hujjatlar xizmat qiladi: toʻlovchining budjet va davlat maqsadli jamgʻarmalariga soliqlar va yigʻimlar boʻyicha toʻlov topshiriqnomalari; soliq organining majburiyatga ega shaxslarning hisobvaraqlaridan pul mablagʻlarini hisobdan chiqarish va budjetga oʻtkazishga doir inkasso topshiriqnomalari; bojxona xizmati organlari tomonidan muddatida toʻlanmagan bojxona toʻlovlarini undirish borasida inkasso topshiriqnomalari; davlat budjeti va davlat maqsadli jamgʻarmalarining daromadlariga (jarima va moliyaviy sanksiyalar hamda boshqa shunga oʻxshash toʻlovlar koʻrinishidagi) hisobvaraq egasining toʻlov topshiriqnomalari; Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi huzuridagi Majburiy ijro byurosi va uning hududiy tuzilmalari tomonidan qoʻyilgan inkasso topshiriqnomalari; xodimlarga ish haqi va unga tenglashtirilgan toʻlovlarni amalga oshirish uchun hisobvaraqda mablagʻlarni band (bron) qilishga doir ariza, shuningdek ish haqidan Kasaba uyushmalariga ixtiyoriy badallarni, jismoniy shaxslarni daromad soligʻi hamda jamgʻarib boriladigan shaxsiy pensiya hisobvaraqlariga majburiy badallarini oʻtkazish boʻyicha xoʻjalik yurituvchi subyekt rahbari hamda buxgalteriya hisobi va moliyaviy boshqarish vazifalarini amalga oshiruvchi shaxs tomonidan imzolangan va dumaloq muhr (muhr mavjud boʻlgan taqdirda, bunda tadbirkorlik subyektlari tomonidan muhr bilan tasdiqlash talab qilinmaydi) bilan tasdiqlangan reyestr ilova qilingan toʻlov topshiriqnomalari hamda ish haqi va unga tenglashtirilgan toʻlovlarni undirish borasidagi sud qarori asosida ijro organlari tomonidan qoʻyilgan inkasso topshiriqnomalari; qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa toʻlov hujjatlari. 12. Band (bron) qilishga doir ariza bank bilan kelishilgan grafikdagi kundan bir kun oldin taqdim etilishi lozim. Band (bron) miqdori ish haqidan ajratmalarsiz shakllantirilgan boʻlsa hamda arizada koʻrsatilgan ish haqiga tenglashtirilgan toʻlovlar summasiga toʻlov topshiriqnomalari bankka taqdim qilinmasa, bank tomonidan bunday arizalar qabul qilinmaydi. 13. Xoʻjalik yurituvchi subyektlarning asosiy hisobvaragʻiga qoʻyilayotgan birinchi navbatdagi talablarni mutanosib ravishda qondirish ulushi qarzlarning umumiy hajmidan kelib chiqqan holda belgilanadi. Mutanosiblikni aniqlashda soliqlar va yigʻimlarning barcha turlari boʻyicha qarz budjetga toʻlovlar sifatida bir miqdorga jamlanadi hamda ularga nisbatan bitta ulush aniqlanadi. Barcha davlat maqsadli jamgʻarmalarining barcha talablari ham shunday usulda jamlanadi, keyinchalik ular davlat maqsadli jamgʻarmalari oʻrtasida mutanosib tartibda taqsimlanadi. 14. Ish haqini berish, shuningdek ish haqi toʻlash uchun olingan kreditlarni qaytarish, belgilangan miqdorlardagi ushlab qolingan daromad soligʻi, jamgʻarib boriladigan shaxsiy pensiya hisobvaraqlariga majburiy badallar va Kasaba uyushmasiga ixtiyoriy badallar summalarini oʻtkazish mutanosib ravishda amalga oshiriladi. 15. Mutanosib taqsimlash hisobvaraqdagi mablagʻlarning kun boshidagi qoldigʻidan kelib chiqqan holda amalga oshiriladi. Oyning oxirgi bank ish kunida asosiy hisobvaraqqa kelib tushgan mablagʻlar kun davomida mutanosib taqsimlanadi. Xoʻjalik yurituvchi subyektning asosiy hisobvaragʻidagi mablagʻlar unga qoʻyilgan talablarni qondirish uchun yetarli boʻlmagan holda, hisobvaraqdan pul mablagʻlarini mutanosib ravishda hisobdan chiqarish mazkur Yoʻriqnomaning 2-ilovasida keltirilgan misol asosida amalga oshiriladi. Kun davomida hisobvaraqqa kelib tushgan mablagʻlar 2-son kartotekaga yetarli boʻlganda, 2-son kartotekadagi mavjud qarzdorlik mazkur Yoʻriqnomaning 5-bandida belgilangan tartibda toʻlab beriladi, qarzdorlik qoplangandan soʻng, keyingi toʻlovlar ushbu Yoʻriqnomaning 2-bandida belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 16. Mazkur Yoʻriqnomaning buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladi. Xoʻjalik yurituvchi subyektning bank hisobvaragʻiga kelib tushgan kunlik mablagʻlar uning budjetga toʻlovlar boʻyicha qarzi hamda hisobvaragʻida ish haqi uchun band (bron) mavjud boʻlganda, quyidagi tartibda mutanosib ravishda taqsimlanadi: Masalan mijozning asosiy hisobvaragʻida kun boshida 5000 ming soʻm miqdorida mablagʻlar qoldigʻi mavjud. Xoʻjalik yurituvchi subyektning toʻlov topshiriqnomalari va tegishli organlarning inkasso topshiriqnomalariga asosan quyidagi toʻlovlar boʻyicha qarz mavjud: budjetga — 4000 ming soʻm (foyda soligʻidan — 3000 ming soʻm, QQSdan — 500 ming soʻm, budjetga toʻlanadigan boshqa soliqlar va toʻlovlardan — 500 ming soʻm); davlat maqsadli jamgʻarmalariga — 2350 ming soʻm, bundan ijtimoiy soliq — 2000 ming soʻm, avtotransport yigʻimlari — 350 ming soʻm; Bundan tashqari, ish haqi boʻyicha umumiy summa — 3000 ming soʻm, bundan ish haqi toʻlashga berilgan kredit summasi — 1000 ming soʻm, ish haqini bronlash summasi — 2000 ming soʻm, unga quyidagilar ham kiradi: daromad soligʻi (12%) — 240 ming soʻm, shundan jamgʻarib boriladigan shaxsiy pensiya hisobvaraqlariga majburiy badallar (0,1%) — 2 ming soʻm va Kasaba uyushmasiga badallar (1%) — 20 ming soʻm. Hisobvaraqdagi ushbu barcha talablar jamlanadi (4000 + 2350 + 3000 = 9350 ming soʻm) va 100 foiz deb qabul qilinadi. Yuqorida sanab oʻtilgan talablarning har birini qondirish boʻyicha mutanosiblik quyidagicha aniqlanadi: 9350 ming soʻm 100 foiz deb qabul qilinadi va hisobvaraqda mavjud 5000 ming soʻm mablagʻlarning unga nisbati aniqlanadi, yaʼni quyidagi hisob-kitob amalga oshiriladi: 5000 x 100/9350 = 53,476%. Ushbu talablarning miqdoridan kelib chiqqan holda, ularning har birining ulushi tegishli mutanosibliklarda aniqlanadi: 1) Budjetga toʻlovlar ulushi: 4000 x 0,53476 = 2139,0 ming soʻmni tashkil qiladi. 2) Davlat maqsadli jamgʻarmalarga toʻlovlar ulushi: 2350 x 0,53476 = 1256,7 ming soʻmni tashkil qiladi. Davlat maqsadli jamgʻarmalarning ichida ijtimoiy soliq va avtotransport yigʻimlari boʻyicha nisbat (proporsiya) belgilanadi. Bizning misolimizdan kelib chiqib, ushbu nisbat quyidagicha boʻladi: ijtimoiy soliq ulushi 2000 x 0,53476 = 1069,5 ming soʻmni tashkil etadi; avtotransport yigʻimlari ulushi: 350 x 0,53476 = 187,2 ming soʻmni tashkil etadi. 3) Ish haqi boʻyicha umumiy summa (shu jumladan, ish haqini toʻlashga berilgan kredit va ish haqi fondi boʻyicha bronni oʻz ichiga olgan holda) 3000 x 0,53476 = 1604,3 ming soʻmni tashkil etadi. Ushbu qism ichida: ish haqini toʻlashga berilgan kreditning ulushi 1000 x 0,53476 = 534,7 ming soʻmni tashkil etadi; ish haqi fondi boʻyicha bronning ulushi (oʻz ichiga daromad soligʻi, jamgʻarib boriladigan shaxsiy pensiya hisobvaraqlariga majburiy badallar va kasaba uyushmasiga badallarini oladi) 2000 x 0,53476 = 1069,5 ming soʻmni tashkil etadi. Ulardan: ish haqiga beriladigan naqd pullar ulushi 1740 x 0,53476 = 930,5 ming soʻmni tashkil etadi; jismoniy shaxslarning daromadidan soliq (12%) ulushi 240 x 0,53476 = 128,3 ming soʻmni (uning tarkibida jamgʻarib boriladigan shaxsiy pensiya hisobvaraqlariga majburiy badallar ulushi 2 x 0,53476 = 1,1 ming soʻmni) tashkil etadi; Kasaba uyushmalari ixtiyoriy badallar ulushi (1%) 20 x 0,53476 = 10,7 ming soʻmni tashkil etadi. Shu tariqa, xoʻjalik yurituvchi subyektning budjetga soliq va yigʻimlarning har bir turi boʻyicha qarzdorligi budjet oldidagi umumiy qarzdorligidan 53,476 foiz miqdorida qondiriladi. Shuningdek, xoʻjalik yurituvchi subyektning davlat maqsadli jamgʻarmalar oldidagi qarzdorligi ushbu davlat maqsadli jamgʻarmalar oldidagi umumiy qarzdorlikdan 53,476 foiz miqdorida qondiriladi. Xoʻjalik yurituvchi subyektning ish haqi boʻyicha qarzdorligi ham jismoniy shaxslar daromadidan soliq, jamgʻarib boriladigan shaxsiy pensiya hisobvaraqlariga majburiy badallar va Kasaba uyushmasiga ixtiyoriy badallarni hisobga olgan holda, ular boʻyicha umumiy qarzdorlikdan 53,476 foiz miqdorida qondiriladi.