Yangi tahrirdagi Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi qabul qilinganligi munosabati bilan Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga mahalliy davlat hokimiyati organlari faoliyatini takomillashtirishga qaratilgan oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida
(constitution, 2024-10-17)

“161-modda. Xalq deputatlari Kengashining raisi
Xalq deputatlari Kengashiga uning deputatlari orasidan saylanadigan rais boshchilik qiladi. Viloyat, tuman, shahar hokimi lavozimini egallab turgan shaxs bir vaqtning oʻzida xalq deputatlari Kengashining raisi lavozimini egallashi mumkin emas. Ayni bir shaxs surunkasiga ikki muddatdan ortiq ayni bir viloyat, tuman, shahar xalq deputatlari Kengashining raisi etib saylanishi mumkin emas. Xalq deputatlari Kengashi raisi Kengashning vakolatlari muddatiga saylanadi. Xalq deputatlari Kengashi raisi oʻz vazifalarini bajarish davrida siyosiy partiyaga aʼzolikni toʻxtatib turadi, shuningdek doimiy va boshqa komissiyalar, partiya guruhlari tarkibiga kirishi mumkin emas.

162. Xalq deputatlari Kengashi raisining vakolatlari
Xalq deputatlari Kengashi raisi: xalq deputatlari Kengashi sessiyasiga koʻrib chiqish uchun kiritiladigan masalalarni tayyorlashga umumiy rahbarlikni amalga oshiradi; xalq deputatlari Kengashi sessiyasiga raislik qiladi va Kengash sessiyasining ishini tashkil etadi; xalq deputatlari Kengashi Kotibiyati mudiri va xodimlarini lavozimga tayinlaydi hamda lavozimidan ozod qiladi; Kengash Kotibiyatiga xalq deputatlari Kengashi ishini tashkil etish boʻyicha topshiriqlar beradi, Kotibiyat xodimlari oʻrtasida vazifalarni taqsimlaydi; xalq deputatlari Kengashining qarorlarini va Kengash sessiyasi bayonnomalarini imzolaydi, shuningdek ularning ijrosi ustidan nazoratni tashkil etadi; xalq deputatlari Kengashining sessiyasini, shu jumladan navbatdan tashqari sessiyasini chaqirish toʻgʻrisida qaror qabul qiladi; fuqarolarni qabul qilishni tashkil etadi, jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlarini koʻrib chiqadi; xalq deputatlari Kengashining doimiy va muvaqqat komissiyalari ishini muvofiqlashtirib boradi; xalq deputatlari Kengashi muhokamasiga kiritilgan masalalarni koʻrib chiqish uchun davlat organlari va tashkilotlarining mutaxassislari hamda ekspertlarini jalb etadi; deputatlarga oʻz vakolatlarini amalga oshirishda koʻmaklashadi; xalq deputatlari Kengashi faoliyatining ochiqligi va oshkoraligini taʼminlash choralarini koʻradi; xalq deputatlari Kengashi faoliyatining tashkiliy, axborot, moddiy-texnika taʼminotini tashkil etadi; ushbu Qonunda va boshqa qonun hujjatlarida nazarda tutilgan vakolatlarni amalga oshiradi.

163. Xalq deputatlari Kengashi raisini saylash
Xalq deputatlari Kengashining birinchi sessiyasi xalq deputatlari Kengashi raisini saylashdan boshlanadi. Xalq deputatlari Kengashi raisini saylash uchun deputatlar orasidan xalq deputatlari Kengashiga saylovda ishtirok etgan har bir siyosiy partiya deputatlaridan iborat siyosiy partiyalar vakillari guruhi tashkil etiladi. Siyosiy partiyalar vakillari guruhining tarkibi toʻgʻrisidagi qaror deputatlar umumiy sonining koʻpchilik ovozi bilan qabul qilinadi. Siyosiy partiyalar vakillari guruhining majlisida xalq deputatlari Kengashiga saylovda eng koʻp deputatlik oʻrinlarini olgan siyosiy partiyaning vakili raislik qiladi. Xalq deputatlari Kengashi raisi lavozimiga nomzodlar siyosiy partiyalar vakillari guruhining tavsiyasi asosida deputatlar orasidan shakllantiriladi. Ayni bir shaxs bir vaqtning oʻzida boshqa viloyat, tuman, shahar xalq deputatlari Kengashining raisi etib saylanishi mumkin emas. Xalq deputatlari Kengashi raisi lavozimiga nomzod, agar u ovoz berish natijasida Kengash deputatlari umumiy sonining koʻpchilik ovozini olgan boʻlsa, saylangan deb hisoblanadi. Xalq deputatlari Kengashi raisi saylanganligi toʻgʻrisida qaror qabul qilinadi, uni xalq deputatlari Kengashi sessiyasida raislik qiluvchi imzolaydi.

164. Xalq deputatlari Kengashi raisini muddatidan ilgari lavozimidan ozod qilish
Xalq deputatlari Kengashi raisi ovoz berish orqali Kengash deputatlari umumiy sonining uchdan ikki qismidan koʻprogʻining ovozi bilan qabul qilingan Kengash qaroriga binoan muddatidan ilgari lavozimidan ozod qilinishi mumkin. Xalq deputatlari Kengashi raisini muddatidan ilgari lavozimidan ozod qilish toʻgʻrisidagi masala Kengash deputatlari umumiy sonining kamida uchdan bir qismidan iborat deputatlar guruhining taklifiga binoan Kengash tomonidan koʻrib chiqiladi. Xalq deputatlari Kengashi raisini muddatidan ilgari lavozimidan ozod qilish toʻgʻrisidagi masala koʻrib chiqilayotganda sessiyada Kengashning doimiy komissiyalari raislaridan biri raislik qiladi. Xalq deputatlari Kengashi raisini muddatidan ilgari lavozimidan ozod qilish toʻgʻrisida qaror qabul qilinadi, qaror sessiyada raislik qiluvchi tomonidan imzolanadi”; 9) 17-moddaning: birinchi va ikkinchi qismlari quyidagi mazmundagi birinchi — toʻrtinchi qismlar bilan almashtirilsin: “Xalq deputatlari viloyat, tuman, shahar Kengashi faoliyatining tashkiliy shakli uning sessiyalaridir. Xalq deputatlari viloyat, tuman, shahar Kengashining sessiyalari tegishli Kengashning faoliyatni jamoatchilik asosida amalga oshiradigan raisi, u yoʻqligida esa tegishli Kengashga saylovda eng koʻp deputatlik oʻrinlarini olgan siyosiy partiyadan ilgari surilgan deputatlar tomonidan tashkil etilgan partiya guruhi rahbari tomonidan, zaruratga qarab, har chorakda kamida bir marta chaqiriladi. Sessiya xalq deputatlari tegishli Kengashi deputatlari kamida uchdan ikki qismining tashabbusiga yoki hokimning taklifiga binoan ham chaqirilishi mumkin. Kengash sessiyasini chaqirish toʻgʻrisidagi qarordan deputatlar sessiya ochilishidan kamida uch kun oldin xabardor qilinadi. Yangi saylangan xalq deputatlari viloyat, tuman, shahar Kengashining birinchi sessiyasi hokim tomonidan saylovdan keyin kechi bilan uch haftalik muddat ichida chaqiriladi. Kengashning birinchi sessiyasini tegishli hududiy, tuman, shahar saylov komissiyasi raisi ochib beradi hamda u Kengash raisi saylanguniga qadar sessiyada raislik qiladi. Xalq deputatlari Kengashi sessiyalarida rais, u yoʻqligida esa tegishli Kengashga saylovda eng koʻp deputatlik oʻrinlarini olgan siyosiy partiyadan ilgari surilgan deputatlar tomonidan tashkil etilgan partiya guruhi rahbari raislik qiladi. Agar bir nechta siyosiy partiya teng miqdordagi eng koʻp deputatlik oʻrinlarini egallasa, ularning oʻzaro kelishuviga koʻra tegishli partiyaning rahbari raislik qiladi. Yangi saylangan xalq deputatlari viloyat, tuman, shahar Kengashining birinchi sessiyasi oʻtkazilgan kundan eʼtiboran bir oydan kechiktirmay Kengashning organlari tuziladi”; uchinchi, toʻrtinchi va beshinchi qismlari tegishincha beshinchi, oltinchi va yettinchi qismlar deb hisoblansin; quyidagi mazmundagi sakkizinchi va toʻqqizinchi qismlar bilan toʻldirilsin: “Elektron ovoz berish tizimlari oʻrnatilgan zallarda ochiq yoki yashirin ovoz berish elektron ovoz berish tizimidan foydalanilgan holda oʻtkaziladi. Deputat oʻzining ovoz berish huquqini shaxsan amalga oshiradi”; 10) 18-moddaning matni quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Xalq deputatlari Kengashi sessiyalarini chaqirish va oʻtkazish, sessiya muhokamasiga masalalar kiritish va ularni koʻrib chiqish, xalq deputatlari Kengashi organlarini tashkil etish va saylash, ularning faoliyati toʻgʻrisidagi hisobotlarni eshitish, Kengash soʻrovini yuborish toʻgʻrisidagi taklifni koʻrib chiqish, Kengash tekshiruvini oʻtkazish, deputatlar soʻrovlarini yuborish, qarorlar loyihalarini koʻrib chiqish, ovoz berish, qarorlarni oʻqib eshittirish, sessiyaga taklif etilgan shaxslar sonini aniqlash tartibi, shuningdek deputatlarning masʼuliyati va sessiya ishini tashkil etishga doir boshqa masalalar xalq deputatlari Kengashining reglamentiga muvofiq belgilanadi”; 11) 19-modda quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“19-modda. Xalq deputatlari Kengashining doimiy va muvaqqat komissiyalari
Sessiya muhokamasiga kiritiladigan masalalarni dastlabki tarzda koʻrib chiqish va tayyorlash, xalq deputatlari Kengashi qarorlarini va Oʻzbekiston Respublikasining qonun hujjatlarini roʻyobga chiqarish uchun koʻmaklashish, shuningdek oʻz vakolatlari doirasida nazoratni amalga oshirish uchun xalq deputatlari Kengashi oʻz vakolatlari muddatiga doimiy va muvaqqat komissiyalar tuzadi. Xalq deputatlari Kengashlarida, qoida tariqasida, quyidagi doimiy komissiyalar tuziladi: mahalliy budjet, tadbirkorlikni rivojlantirish va iqtisodiy islohotlar boʻyicha; korrupsiyaga qarshi kurashish, davlat organlarida ochiqlikni taʼminlash va huquqiy masalalar boʻyicha; ijtimoiy soha, yoshlar siyosati, madaniyat va sport masalalari boʻyicha; agrar, qurilish, kommunal sohalar, ekologiya, sanoat va transport masalalari boʻyicha; reglament va deputatlik odob-axloqi masalalari boʻyicha. Xalq deputatlari Kengashida muvaqqat komissiyalar ham tuzilishi mumkin. Komissiyalar toʻgʻrisidagi nizomlar tegishli xalq deputatlari Kengashi tomonidan tasdiqlanadi”; 12) quyidagi mazmundagi 191-modda bilan toʻldirilsin:

“191-modda. Xalq deputatlari Kengashi doimiy va muvaqqat komissiyalarining vakolatlari
Xalq deputatlari Kengashining doimiy va muvaqqat komissiyalari: oʻz tashabbusiga koʻra yoki Kengashning topshirigʻiga binoan Kengash qarorlarining loyihalarini ishlab chiqadi; faoliyat yoʻnalishi doirasida hududiy dasturlarni ishlab chiqish va amalga oshirishda ishtirok etadi; xalq deputatlari Kengashi qarorlari loyihalarini dastlabki tarzda koʻrib chiqadi va ularni Kengash sessiyasida koʻrib chiqish uchun tayyorlaydi; xalq deputatlari Kengashi qarorlarining loyihalari yuzasidan xulosalar beradi; viloyatlar va Toshkent shahri mahalliy budjetlari, shuningdek tumanlar va shaharlar budjetlari loyihalari yuzasidan xulosalar hamda takliflar beradi; xalq deputatlari Kengashining tavsiyasiga koʻra budjet mablagʻlarining maqsadli sarflanishi va ulardan samarali foydalanilishi holatini oʻrganadi; ishchi guruhlar tuzadi, ularning tarkibiga davlat organlari va nodavlat notijorat tashkilotlarining, ilmiy muassasalarning vakillarini, mutaxassislar va olimlarni jalb etadi; tegishli hududdagi davlat organlari va tashkilotlaridan, mansabdor shaxslardan maʼlumotlarni va ekspert xulosalarini, shuningdek boshqa axborotni talab qilib oladi; tegishli hududda qonun hujjatlarining va xalq deputatlari Kengashi qarorlarining davlat organlari tomonidan ijro etilish holatini, huquqning qoʻllanilish amaliyotini joylarga chiqqan holda oʻrganadi; normativ-huquqiy hujjatlarni, xalq deputatlari Kengashi qarorlarini targʻib etish, ularning mohiyati va ahamiyatini tushuntirish boʻyicha tadbirlarni amalga oshiradi. Doimiy va muvaqqat komissiyalar qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin”; 13) 20-moddaning: beshinchi qismi quyidagi mazmundagi beshinchi va oltinchi qismlar bilan almashtirilsin: “Xalq deputatlari viloyat, tuman, shahar Kengashi kotibiyatining mudiri tegishli xalq deputatlari Kengashi deputatlari orasidan Kengash raisi tomonidan tayinlanadi va doimiy asosda faoliyat yuritadi. Xalq deputatlari viloyat, tuman, shahar Kengashi kotibiyatining mudiri oʻz vakolatlari davrida ilmiy, ijodiy va pedagogik faoliyatdan tashqari haq toʻlanadigan boshqa turdagi faoliyat bilan shugʻullanishi mumkin emas”; oltinchi va yettinchi qismlari tegishincha yettinchi va sakkizinchi qismlar deb hisoblansin; 14) IV bob quyidagi mazmundagi 201-modda bilan toʻldirilsin:

“201-modda. Xalq deputatlari Kengashlarining nodavlat notijorat tashkilotlari va fuqarolik jamiyatining boshqa institutlari bilan hamkorligi
Xalq deputatlari Kengashlari nodavlat notijorat tashkilotlari va fuqarolik jamiyatining boshqa institutlari bilan hamkorlikni amalga oshiradi, qonunchilik hujjatlariga muvofiq ularning faoliyatini qoʻllab-quvvatlaydi. Xalq deputatlari Kengashlari hududiy dasturlarning, Kengash qarorlarining loyihalarini ishlab chiqish masalalari yuzasidan, shuningdek ularning ijrosi ustidan nazorat borasida nodavlat notijorat tashkilotlari va fuqarolik jamiyatining boshqa institutlari bilan hamkorlikni amalga oshiradi”; 15) V bobning nomi quyidagi tahrirda bayon etilsin: 16) 21-moddaning: oʻzbekcha matnining nomidagi “ijroiya” degan soʻz “ijro etuvchi” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; birinchi qismi quyidagi mazmundagi birinchi, ikkinchi va uchinchi qismlar bilan almashtirilsin: “Tegishli hududdagi ijro etuvchi hokimiyatga viloyat, tuman va shahar hokimi boshchilik qiladi. Viloyat, tuman va shahar hokimi oʻz vakolatlarini yakkaboshchilik asosida amalga oshiradi hamda oʻzi rahbarlik qilayotgan organlarning qarorlari va harakatlari uchun shaxsan javobgar boʻladi. Hokim Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan belgilanadigan miqdorda birinchi oʻrinbosarga va oʻrinbosarlarga ega boʻladi”; ikkinchi — oltinchi qismlari tegishincha toʻrtinchi — sakkizinchi qismlar deb hisoblansin; 17) quyidagi mazmundagi 211-modda bilan toʻldirilsin:

“211-modda. Hokimlarning vakolatlari
Viloyat, tuman, shahar hokimi: Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va qonunlarini, Oliy Majlis palatalarining qarorlarini, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari, qarorlari hamda farmoyishlarini, Vazirlar Mahkamasining, yuqori turuvchi hokimlarning va tegishli xalq deputatlari Kengashlarining qarorlarini ijro etadi; hududlarni iqtisodiy, ijtimoiy, madaniy va ekologik jihatdan rivojlantirishni taʼminlashga qaratilgan chora-tadbirlarni amalga oshiradi; jamoat tartibiga rioya etilishi va jinoyatchilikka qarshi kurashish, fuqarolarning xavfsizligini taʼminlash, ularning huquqlarini himoya qilish va sogʻligʻini muhofaza qilish bilan bogʻliq chora-tadbirlar koʻradi, tabiiy ofatlar, epidemiyalar va boshqa favqulodda hollarda ishlarni tashkil etadi; viloyatlarning viloyat budjetlaridan va Toshkent shahrining shahar budjetidan, tumanlar hamda shaharlar budjetlaridan hududiy budjet mablagʻlarini taqsimlovchilarga ajratiladigan budjet mablagʻlarining cheklangan miqdorlarini budjet soʻrovini tuzish uchun koʻrib chiqadi va tasdiqlaydi; viloyat, tuman, shaharni iqtisodiy va ijtimoiy jihatdan rivojlantirishning asosiy yoʻnalishlarini, viloyat va Toshkent shahar mahalliy budjetining, tuman va shahar budjetining tegishli loyihasini, shuningdek uning ijrosi toʻgʻrisidagi hisobotni xalq deputatlari Kengashiga taqdim etadi; xalq deputatlari Kengashlari sessiyalariga koʻrib chiqish uchun masalalar kiritadi, zarur hollarda Kengash sessiyasini chaqirish toʻgʻrisida Kengashga taklif kiritadi; xalq deputatlari Kengashlarining sessiyalarida ishtirok etadi; tegishli xalq deputatlari Kengashiga viloyat, tuman, shahar ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishining eng muhim va dolzarb masalalari yuzasidan hisobotlar taqdim etadi; oʻz oʻrinbosarlarini lavozimga tayinlash va lavozimidan ozod etish toʻgʻrisidagi qarorlarni xalq deputatlari Kengashining tasdigʻiga taqdim etadi; hokimlik apparati boʻlinmalari rahbarlarini lavozimga tayinlaydi va lavozimidan ozod etadi; quyi turuvchi hokimlarning qarorlarini (bundan xususiy mulk huquqining, shuningdek yer uchastkasiga boʻlgan huquqning yuzaga kelishi uchun asos boʻlgan qarorlar mustasno), agar ular Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasiga, qonunlariga va Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining hujjatlariga, shuningdek yuqori turuvchi xalq deputatlari Kengashining va hokimning qarorlariga zid boʻlsa, bekor qiladi va xalq deputatlari Kengashiga quyi turuvchi xalq deputatlari Kengashlarining hujjatlarini bekor qilish toʻgʻrisida taqdimnoma kiritadi; ijro etuvchi hokimiyat organlari tarkibiy boʻlinmalarining ishini nazorat qiladi; xalq deputatlari Kengashining qonunchilikka zid qarorlarini qayta koʻrib chiqish toʻgʻrisida tegishli xalq deputatlari Kengashiga taqdimnoma kiritadi, bundan xususiy mulk huquqining, shuningdek yer uchastkasiga boʻlgan huquqning vujudga kelishi uchun asos boʻlgan qarorlar mustasno; tegishli xalq deputatlari Kengashining qonunchilikka zid qarorlarini bekor qilish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senatiga yoki sudga murojaat qiladi; xalq deputatlari Kengashining va hokimning hujjatlarini bajarmaganligi uchun mansabdor shaxslarni intizomiy javobgarlikka tortish toʻgʻrisida qonunda belgilangan tartibda taqdimnoma kiritadi; davlat mukofotlari bilan taqdirlash toʻgʻrisidagi iltimosnomalarni koʻrib chiqadi va takliflar kiritadi; respublikada va xorijda viloyat, tuman hamda shaharning rasmiy vakili sifatida ish yuritadi; fuqarolarni qabul qilishni tashkil etadi, jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlarini koʻrib chiqadi. Viloyatlar va Toshkent shahar hokimlari Oʻzbekiston Respublikasi Hisob palatasiga: navbatdagi yil uchun viloyatlar va Toshkent shahar mahalliy budjetlarining loyihalarini koʻrib chiqish hamda tegishli xulosa taqdim etish uchun; oʻtgan moliya yili uchun viloyatlar va Toshkent shahar mahalliy budjetlarining ijrosi toʻgʻrisidagi yillik hisobotni tashqi auditdan oʻtkazish hamda baholash uchun yuboradi. Hokim qonunchilikda oʻz vakolatlari jumlasiga kiritilgan rejalashtirish, budjet, moliya, hisobga olish, viloyat, tuman, shahar mulkini boshqarish hamda mulkchilikning turli shaklidagi korxonalar, muassasalar, tashkilotlar bilan hamkorlik qilish, qishloq xoʻjaligi, yerdan va boshqa tabiiy resurslardan foydalanish, tabiatni muhofaza qilish, qurilish, transport, yoʻl xoʻjaligi va aloqa, aholiga kommunal, savdo va ijtimoiy-madaniy xizmat koʻrsatish, aholini ijtimoiy muhofaza qilish, qonuniylikni, huquq-tartibotni hamda xavfsizlikni taʼminlash, fuqarolarning huquq va erkinliklarini muhofaza qilish kabi boshqa masalalarni ham hal etadi”; 18) 22 va 23-moddalar quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“22-modda. Mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining tuzilmasi va shtatlari
Mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari (hokimliklar) boshqarmalar, boʻlimlar va boshqa boʻlinmalardan iborat boʻlib, ularning tuzilmasi, ularni tashkil etish tartibi va faoliyati Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan belgilanadi. Viloyatlar va Toshkent shahar ijro etuvchi hokimiyat organlarining tuzilmasi va shtatlari hokim tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi bilan kelishilgan holda tegishli xalq deputatlari Kengashi tasdiqlagan budjet doirasida belgilanadi va oʻzgartiriladi. Tuman, shahar ijro etuvchi hokimiyat organlarining tuzilmasi va shtatlari hokim tomonidan yuqori turuvchi hokim bilan kelishilgan holda tegishli xalq deputatlari Kengashi tasdiqlagan budjet doirasida belgilanadi va oʻzgartiriladi. Viloyat, tuman, shahar hokimliklari apparatining tuzilmasi va shtatlari tegishli hokim tomonidan viloyat, tuman, shahar xalq deputatlari Kengashi tasdiqlagan budjet doirasida belgilanadi va oʻzgartiriladi. Viloyat va Toshkent shahar hokimligi apparatining namunaviy tuzilmasi va shtatlari Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan, tuman va shahar hokimligi apparatining namunaviy tuzilmasi va shtatlari esa yuqori turuvchi hokim tomonidan belgilab qoʻyiladi. Qoraqalpogʻiston Respublikasida tuman va shahar hokimligi apparatining namunaviy tuzilmasi va shtatlari Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi tomonidan belgilanadi.

23. Mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari tarkibiy boʻlinmalarining rahbarlarini lavozimga tayinlash va lavozimidan ozod etish
Agar qonunchilikda lavozimga tayinlash va lavozimdan ozod qilishning boshqacha tartibi belgilanmagan boʻlsa, ijro etuvchi hokimiyat tarkibiy boʻlinmalarining rahbarlari respublika ijro etuvchi hokimiyatining yuqori turuvchi organlari bilan kelishilgan holda hokim tomonidan lavozimga tayinlanadi va lavozimidan ozod etiladi. Agar qonunchilikda lavozimga tayinlash va lavozimdan ozod qilishning boshqacha tartibi belgilanmagan boʻlsa, tumanga boʻysunadigan shahar ijro etuvchi hokimiyat tarkibiy boʻlinmalarining rahbarlari respublika ijro etuvchi hokimiyatining yuqori turuvchi organlari bilan kelishilgan holda tegishli hokim tomonidan lavozimga tayinlanadi va lavozimidan ozod etiladi”; 19) VI bobning nomi quyidagi tahrirda bayon etilsin: 20) 24-modda: birinchi qismining: ikkinchi va uchinchi xatboshilari quyidagi tahrirda bayon etilsin: “hududlarni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish va aholini ijtimoiy himoya qilish dasturlarini, tuman, shaharning bosh rejasini hamda uni qurish qoidalarini tasdiqlash; viloyatlar va Toshkent shahri mahalliy budjetlarini, shuningdek tumanlar va shaharlar budjetlarini tegishincha viloyatlar va Toshkent shahar, tumanlar va shaharlar hokimlarining taqdimnomasiga binoan koʻrib chiqish hamda qabul qilish, ularning ijro etilishi ustidan nazoratni amalga oshirish”; quyidagi mazmundagi oʻninchi va oʻn birinchi xatboshilar bilan toʻldirilsin: “Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining tegishli Xalq qabulxonalarining tegishli hududdagi davlat organlari va tashkilotlar rahbarlari faoliyati hamda murojaatlar bilan ishlash holati toʻgʻrisidagi axborotini har chorakda eshitish; yoshlar muammolarini oʻrganish, ularni hal etishga koʻmaklashish, yosh avlodning isteʼdodi va qobiliyatini rivojlantirish uchun qoʻshimcha shart-sharoitlar yaratish choralarini koʻrishga qaratilgan ishlar toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Yoshlar ishlari agentligi hududiy rahbarlarining hisobotlarini har olti oyda eshitish”; oʻninchi — yigirma birinchi xatboshilari tegishincha oʻn ikkinchi — yigirma uchinchi xatboshilar deb hisoblansin; oʻn uchinchi xatboshisidagi “boshqa” degan soʻz “muvaqqat” degan soʻz bilan almashtirilsin; oʻn oltinchi va oʻn yettinchi xatboshilari quyidagi tahrirda bayon etilsin: “zarurat boʻlganda ijro etuvchi hokimiyat boʻlimlari, boshqarmalari, boshqa tarkibiy boʻlinmalari rahbarlarining hisobotlarini, shu jumladan qonunlarga rioya etilishi, tegishli xalq deputatlari Kengashlari qarorlarining va doimiy komissiyalar tavsiyalarining bajarilishi yuzasidan hisobotlarini eshitish; tegishli prokurorlarning faoliyati toʻgʻrisidagi axborotini har yili eshitish”; yigirma birinchi, yigirma ikkinchi va yigirma uchinchi xatboshilari quyidagi mazmundagi yigirma birinchi — yigirma toʻrtinchi xatboshilar bilan almashtirilsin: “Kengash soʻrovini yuborish toʻgʻrisidagi taklifni koʻrib chiqish, Kengash tekshiruvini oʻtkazish, deputat soʻrovlarini yuborish va ular yuzasidan qarorlar qabul qilish; hokimning xalq deputatlari Kengashining qonunchilikka zid qarorlarini qayta koʻrib chiqish toʻgʻrisidagi taqdimnomasiga asosan Kengash qarorini oʻzgartirish yoki bekor qilish; hokimning va quyi Kengashning Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligiga muvofiq boʻlmagan qarorlarini bekor qilish; hokimning taqdimiga binoan hokimlikning tuzilmasini, shtatlarini va uning xodimlari mehnatiga haq toʻlash fondini tasdiqlash kiradi”; ikkinchi, uchinchi va toʻrtinchi qismlari quyidagi mazmundagi ikkinchi qism bilan almashtirilsin: “Xalq deputatlari viloyatlar va Toshkent shahar Kengashlari: tegishli viloyatlarning viloyat budjetlaridan hamda Toshkent shahrining shahar budjetidan tumanlar va shaharlar budjetlariga ajratiladigan tartibga soluvchi budjetlararo transfertlarning cheklangan miqdorlarini koʻrib chiqadi hamda tasdiqlaydi; jismoniy va yuridik shaxslarga tegishincha meros qilib qoldiriladigan umrbod egalik qilish, doimiy egalik qilish, doimiy foydalanish, muddatli (vaqtincha) foydalanish yoki ijara huquqi asosida tegishli boʻlgan yer uchastkalarini yoki ularning qismlarini kompensatsiya evaziga jamoat ehtiyojlari uchun olib qoʻyish va olib qoʻyilgan yer uchastkalarida joylashgan koʻchmas mulk obyektlarini qonunda belgilangan hollarda va tartibda buzib tashlash toʻgʻrisida qarorlar qabul qiladi; Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) mintaqaviy vakilining inson huquqlari, erkinliklarini va qonuniy manfaatlarini himoya qilish holati toʻgʻrisidagi maʼruzasini har yili eshitadi; Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Bola huquqlari boʻyicha vakili (Bolalar ombudsmani) mintaqaviy vakilining tegishli hududda bola huquqlari, erkinliklarini va qonuniy manfaatlarini himoya qilish holati toʻgʻrisidagi maʼruzasini har yili eshitadi; tegishli hududda mahalliy ahamiyatga molik monumental yodgorliklarni qonunchilikda belgilangan tartibda oʻrnatish va buzish (koʻchirish) toʻgʻrisida qarorlar qabul qiladi; fuqarolarning huquqlari va qonuniy manfaatlari, ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishni taʼminlash, atrof-muhitni muhofaza qilish sohasidagi oʻz vakolatlari jumlasiga kiritilgan boshqa tashkiliy masalalarni va Oʻzbekiston Respublikasining qonunchiligiga muvofiq nazorat qilishga doir masalalarni hal etadi”; 21) 25-modda chiqarib tashlansin; 22) 251-moddaning: ikkinchi qismi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Viloyat, tuman, shahar hokimining hisoboti tegishli xalq deputatlari Kengashining viloyat, tuman, shaharning oʻtgan yildagi ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishi yakunlari hamda joriy yilga moʻljallangan ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish dasturining eng muhim ustuvor yoʻnalishlariga bagʻishlangan sessiyasida eshitiladi. Mazkur sessiya viloyatlarda va Toshkent shahrida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining tegishli majlisi oʻtkazilganidan keyin oʻn kundan kechiktirmay, tumanlar va shaharlarda esa viloyatlarda va Toshkent shahrida tegishli majlislar oʻtkazilganidan keyin oʻn kundan kechiktirmay oʻtkaziladi”; yettinchi qismi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Tuman va shahar hokimining hisobotini muhokama qilish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining majlislarida, shuningdek xalq deputatlari viloyat va Toshkent shahar Kengashlarining sessiyalarida berilgan baholar hamda belgilangan vazifalar hisobga olingan holda amalga oshiriladi”; 23) 252-moddaning matni quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Toshkent shahar va Toshkent viloyati ichki ishlar bosh boshqarmalarining, viloyatlar ichki ishlar boshqarmalarining boshliqlari huquqbuzarliklarning oldini olish va ularning profilaktikasi holati toʻgʻrisida har chorakda, jamoat xavfsizligi toʻgʻrisida esa har olti oyda tegishincha xalq deputatlari Toshkent shahar va viloyatlar Kengashlariga hisobot taqdim etadi. Tuman (shahar) ichki ishlar boshqarmalarining (boʻlimlarining) boshliqlari huquqbuzarliklarning oldini olish va ularning profilaktikasi holati toʻgʻrisida, shuningdek jamoat xavfsizligi toʻgʻrisida har chorakda xalq deputatlari tuman (shahar) Kengashlariga hisobot taqdim etadi. Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi hududiy boʻlinmalari rahbarlarining hisobotlarini eshitishga tegishli hududda joylashgan boshqa davlat organlarining, fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining, tashkilotlarning, shu jumladan nodavlat notijorat tashkilotlarining, siyosiy partiyalarning, ommaviy axborot vositalarining vakillari va boshqa shaxslar taklif etilishi mumkin. Yuklatilgan vazifalarning bajarilishi yuzasidan koʻrilayotgan chora-tadbirlar va ishlarning natijalari Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi hududiy boʻlinmalari rahbarlarining hisobotlarini eshitish chogʻida tanqidiy jihatdan muhokama qilinadi, ularning faoliyati samaradorligiga shaxsan baho beriladi, shuningdek egallab turgan lavozimiga muvofiqligi yoki muvofiq emasligi toʻgʻrisida tavsiyalar qabul qilinadi”; 24) 253-moddaning: birinchi qismi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Hududiy adliya boshqarmalarining boshliqlari har yili tegishincha xalq deputatlari viloyatlar va Toshkent shahar Kengashlariga joylardagi norma ijodkorligi faoliyati hamda huquqni qoʻllash amaliyoti, huquqiy targʻibot va maʼrifatning holati toʻgʻrisida axborot taqdim etadi”; uchinchi qismidagi “har chorakda” degan soʻzlar “har olti oyda” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 25) 254-modda chiqarib tashlansin; 26) VI bob quyidagi mazmundagi 256, 257 va 258-moddalar bilan toʻldirilsin:

“256-modda. Kengash soʻrovi
Xalq deputatlari Kengashi tegishli hududda joylashgan davlat organlari va tashkilotlarining mansabdor shaxslariga qonunlarning, hududlarni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish dasturlarining ijrosi masalalari hamda ularning vakolatlariga kiradigan boshqa muhim masalalar yuzasidan asoslantirilgan tushuntirish berish yoki nuqtai nazarini bayon etish talabi bilan Kengash soʻrovini yuborishga haqli. Kengash soʻrovi tezkor-qidiruv faoliyatini amalga oshiruvchi organlarning, surishtiruv va tergov organlarining, sudlarning ish yurituvidagi muayyan ishlar va materiallarga, shuningdek ijro ishi yuritish hamda notarial ish yuritishning muayyan materiallarini koʻrib chiqish bilan bogʻliq faoliyatga taalluqli boʻlishi mumkin emas. Kengash soʻrovini yuborish toʻgʻrisidagi taklif Kengashning deputatlari, doimiy va muvaqqat komissiyalari, partiya guruhlarining tashabbusi asosida Kengash sessiyasida koʻrib chiqiladi. Kengash soʻrovining tashabbuskorlari tomonidan Kengash soʻrovi loyihasi tayyorlanib, u Kengashning navbatdagi sessiyasi kun tartibiga kiritish uchun Kengash raisiga yuboriladi. Kengash soʻrovi loyihasiga uni asoslantiruvchi zarur materiallar ilova qilinadi. Kengash soʻrovi loyihasida soʻrovga javob berishning shakli (ogʻzaki yoki yozma) toʻgʻrisidagi talablar boʻlishi kerak. Kengash soʻrovini yuborish toʻgʻrisidagi qaror Kengash deputatlari umumiy sonining koʻpchilik ovozi bilan qabul qilinadi. Davlat organlarining mansabdor shaxslari Kengash soʻroviga ogʻzaki javobni Kengash tomonidan belgilangan muddatda Kengash sessiyasida beradi. Davlat organlari va tashkilotlarining mansabdor shaxslari Kengashning soʻroviga yozma javobni, agar boshqa muddat belgilangan boʻlmasa, soʻrov olingan kundan eʼtiboran oʻn kundan kechiktirmay yuborishi kerak. Kengash soʻroviga javobda soʻrovda qoʻyilgan masalalarning har biri boʻyicha aniq va batafsil asoslantirilgan maʼlumotlar ochib berilishi kerak. Kengashning soʻroviga javob soʻrov oʻz nomiga yuborilgan mansabdor shaxs yoki uning vazifalarini vaqtincha bajarayotgan shaxs tomonidan imzolanadi. Kengash soʻroviga yozma javob Kengashning sessiyasida raislik qiluvchi tomonidan oʻqib eshittiriladi. Yozma javobning koʻchirma nusxalari javob Kengashning sessiyasida oʻqib eshittirilguniga qadar deputatlarga yuboriladi. Kengash soʻrovlariga javoblar Kengash sessiyasida muhokama qilinadi va uning yakunlari boʻyicha tegishli qaror qabul qilinadi.

257. Kengash tekshiruvi
Kengash tekshiruvi tegishli hududning xavfsizligiga, barqaror rivojlanish asoslariga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlgan, inson huquqlari va erkinliklariga, jamiyat va davlat manfaatlariga tahdid soladigan faktlar hamda voqealarni oʻrganish maqsadida oʻtkazilishi mumkin. Kengash tekshiruvini oʻtkazish toʻgʻrisidagi Kengash qarori deputatlar umumiy sonining koʻpchilik ovozi bilan qabul qilinadi. Tezkor-qidiruv faoliyatini amalga oshiruvchi organlarning, surishtiruv va tergov organlarining, sudlarning ish yurituvidagi muayyan ishlar va materiallarni, shuningdek ijro ishi yuritish hamda notarial ish yuritishning muayyan materiallarini koʻrib chiqish bilan bogʻliq faoliyat Kengash tekshiruvining obyekti boʻlishi mumkin emas.

258. Kengash tekshiruvini oʻtkazish boʻyicha komissiya
Kengash tekshiruvini oʻtkazish uchun Kengash deputatlari orasidan Kengash tekshiruvini oʻtkazish boʻyicha komissiya tuziladi. Komissiya Kengash tekshiruvini oʻtkazishda quyidagilarga haqli: davlat organlari va tashkilotlarining vakillarini, mutaxassislarni, ekspertlarni komissiya ishiga jalb etishga; davlat organlari va tashkilotlaridan, jismoniy va yuridik shaxslardan zarur maʼlumotlarni soʻrab olishga; davlat organlari va tashkilotlarining, nodavlat tashkilotlarning mansabdor shaxslarini, shuningdek fuqarolarni tushuntirishlar berish uchun taklif qilishga. Kengash tekshiruvi natijalariga koʻra komissiyaning yakuniy hisoboti tayyorlanib, u Kengash sessiyasida koʻrib chiqish uchun Kengashga kiritiladi”; 27) 26-moddaning matni quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Xalq deputatlari viloyat, tuman, shahar Kengashlarining qonunchilik normalariga muvofiq boʻlmagan qarorlari belgilangan tartibda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati tomonidan bekor qilinadi. Hokim xalq deputatlari Kengashining qonunchilikka zid qarorini qayta koʻrib chiqish toʻgʻrisida Kengashga tegishli taqdimnoma kiritadi, bundan xususiy mulk huquqining, shuningdek yer uchastkasiga boʻlgan huquqning yuzaga kelishi uchun asos boʻlgan qarorlar mustasno. Kengash hokimning taqdimnomasini bir oylik muddatda koʻrib chiqib, Kengash qarorini oʻzgartirish yoki bekor qilish toʻgʻrisida qaror qabul qiladi. Xalq deputatlari viloyat, tuman, shahar Kengashi tomonidan hokimning taqdimnomasi qanoatlantirilmagan taqdirda, hokim Kengashning tegishli qarorini bekor qilish toʻgʻrisida yuqori turuvchi Kengashga, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senatiga yoki sudga murojaat qilishga haqli. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining qarori bilan bekor qilingan xalq deputatlari viloyat, tuman, shahar Kengashlarining qarorlari oʻzining amal qilishini tugatadi. Hokimlarning hujjatlari Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan toʻxtatiladi yoki bekor qilinadi. Hokimlarning qonunchilikka, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasining davlat manfaatlariga zid boʻlgan hujjatlari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan toʻxtatiladi yoki bekor qilinadi, bundan xususiy mulk huquqining, shuningdek yer uchastkasiga boʻlgan huquqning yuzaga kelishi uchun asos boʻlgan hujjatlar mustasno”; 28) quyidagi mazmundagi 261-modda bilan toʻldirilsin:

“261-modda. Mahalliy davlat hokimiyati organlarining faoliyatini cheklash
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining favqulodda holatni joriy etish toʻgʻrisidagi farmonida favqulodda holat joriy etilgan hududda favqulodda holatning amal qilish davrida mahalliy davlat hokimiyati organlarining vakolatlarini toʻliq yoki qisman toʻxtatib turish nazarda tutilishi mumkin”. 3-modda. Oʻzbekiston Respublikasining 2004-yil 2-dekabrda qabul qilingan “Xalq deputatlari viloyat, tuman va shahar Kengashi deputatining maqomi toʻgʻrisida”gi 706-II-sonli Qonuni (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 2005-yil, № 1, 10-modda; Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2018-yil, № 4, 224-modda; 2019-yil, № 9, 588-modda; 2020-yil, № 8, 488-modda, № 9, 537-modda; 2021-yil, № 1, 13-modda, 4-songa ilova; 2022-yil, № 6, 574-modda) 12-moddasining yettinchi qismidagi “Qonunchilik palatasiga” degan soʻzlar “Senatiga” degan soʻz bilan almashtirilsin. 4-modda. Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 20-aprelda qabul qilingan “Normativ-huquqiy hujjatlar toʻgʻrisida”gi OʻRQ-682-sonli Qonuniga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2021-yil, № 4, 288-modda; 2022-yil, № 3, 213-modda, № 8, 788-modda, № 10, 983-modda; 2023-yil, № 8, 629-modda, № 11, 923-modda; 2024-yil, № 2, 109-modda) quyidagi oʻzgartish va qoʻshimcha kiritilsin: 1) 36-modda birinchi qismining sakkizinchi xatboshisi quyidagi mazmundagi sakkizinchi va toʻqqizinchi xatboshilar bilan almashtirilsin: “xalq deputatlari Kengashlarining qarorlariga nisbatan — tegishli xalq deputatlari Kengashi raisi; viloyat, tuman va shahar hokimining qarorlariga nisbatan — tegishli hokim tomonidan imzolash orqali amalga oshiriladi”; 2) 39-moddaning toʻrtinchi qismi “Oʻzbekiston Respublikasi qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi” degan soʻzlardan keyin “Mahalliy davlat hokimiyati organlarining qarorlarini ishlab chiqish, kelishish va roʻyxatdan oʻtkazishning yagona elektron tizimi” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin. 5-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi: hukumat qarorlarini ushbu Qonunga muvofiqlashtirsin; respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari ushbu Qonunga zid boʻlgan oʻz normativ-huquqiy hujjatlarini qayta koʻrib chiqishlari va bekor qilishlarini taʼminlasin; ushbu Qonunning ijrosini, ijrochilarga yetkazilishini hamda mohiyati va ahamiyati aholi oʻrtasida tushuntirilishini taʼminlasin. 6-modda. Ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi. Ushbu Qonun 2-moddasining 1-bandi toʻrtinchi xatboshisi, 2-bandi beshinchi, toʻqqizinchi va oʻn ikkinchi xatboshilari, 8 va 9-bandlari: viloyatlardagi, shuningdek Toshkent shahridagi davlat hokimiyatining vakillik va ijro etuvchi organlariga nisbatan — viloyatlar va Toshkent shahar xalq deputatlari Kengashlari deputatlarining navbatdagi saylovi yakunlari boʻyicha; tuman, shahar davlat hokimiyatining vakillik va ijro etuvchi organlariga nisbatan — 2026-yil 1-yanvardan eʼtiboran amalga kiritiladi.