BUXGALTERIYA HISOBIDA IJARA OPERATSIYALARINI AKS ETTIRISH TARTIBI TOʻGʻRISIDAGI NIZOMNI TASDIQLASH HAQIDA
(order, 2025-09-24)

Oʻzbekiston Respublikasining “Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq buyuraman: 1. Buxgalteriya hisobida ijara operatsiyalarini aks ettirish tartibi toʻgʻrisidagi Nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Oʻzbekiston Respublikasi moliya vazirining 2004-yil 12-maydagi 74-sonli “Buxgalteriya hisobida lizing operatsiyalarini aks ettirish tartibi toʻgʻrisidagi Nizomni tasdiqlash haqida”gi buyrugʻi (roʻyxat raqami 1373, 2004-yil 22-iyun) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2004-yil, 25-son, 291-modda) oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin. 3. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kundan boshlab oʻn kun oʻtgandan keyin kuchga kiradi. Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasining “Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida”gi va “Lizing toʻgʻrisida”gi qonunlariga muvofiq, buxgalteriya hisobida ijara operatsiyalarini aks ettirish tartibini belgilaydi. 1. Mazkur Nizom mulkchilik shakli va idoraviy boʻysunishidan qatʼiy nazar barcha xoʻjalik yurituvchi subyektlarga (bundan keyingi oʻrinlarda korxona deb yuritiladi) (budjet tashkilotlari, banklar va boshqa kredit tashkilotlaridan tashqari) tatbiq etiladi. 2. Mazkur Nizom quyidagi obyektlar va operatsiyalarga nisbatan qoʻllanilmaydi: a) tabiat resurslari, shu jumladan neft, tabiiy gaz va boshqa qayta tiklanmaydigan resurslarni qidirish va foydalanish bilan bogʻliq boʻlgan ijara kelishuvlariga; b) intellektual mulk obyektlari boʻyicha litsenziya kelishuvlariga. 3. Mazkur Nizom maqsadlarida moliyaviy ijara oʻz ichiga lizingni ham qamrab oladi. 4. Moliyaviy ijara obyektlarini keyinchalik moliyaviy ijaraga berish maqsadlarida xarid qilish buxgalteriya hisobida quyidagicha aks ettiriladi: a) moliyaviy ijara obyektlari ularni xarid qilish bilan bogʻliq boʻlgan soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlar summasini qoʻshgan holda (agar ular qoplanmasa) kirim qilinganda: debet kapital qoʻyilmalarni hisobga oluvchi schyotlar (0800); kredit 6010 “Mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga toʻlanadigan schyotlar” yoki 6120 “Shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlariga toʻlanadigan schyotlar” yoki turli kreditorlarga boʻlgan qarzlarni hisobga oluvchi schyotlar (6900) yoxud boshqa tegishli schyotlar; b) moliyaviy ijara obyektlarini xarid qilish bilan bevosita bogʻliq boʻlgan boshqa xarajatlarga: debet kapital qoʻyilmalarni hisobga oluvchi schyotlar (0800); kredit 2310 “Yordamchi ishlab chiqarish” schyoti, 6110 “Ajratilgan boʻlinmalarga toʻlanadigan schyotlar”, 6120 “Shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlariga toʻlanadigan schyotlar”, turli kreditorlarga boʻlgan qarzlarni hisobga oluvchi schyotlar (6900) va boshqa tegishli schyotlar; v) moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha ijaraga oluvchi (lizingga oluvchi) tomonidan qoplanadigan va ijaraga beruvchi (lizingga beruvchi) tomonidan moliyaviy ijara obyektini yetkazib berish va uni belgilangan maqsadi boʻyicha foydalanish uchun yaroqli holatga keltirish bilan bogʻliq xarajatlar amalga oshirilganda: debet kapital qoʻyilmalarni hisobga oluvchi schyotlar (0800); kredit materiallarni hisobga oluvchi schyotlar (1000), mehnat haqi boʻyicha xodim bilan hisoblashishlarni hisobga oluvchi schyotlar (6700), sugʻurta va maqsadli davlat jamgʻarmalariga toʻlovlar boʻyicha qarzni hisobga oluvchi schyotlar (6500) va boshqa tegishli schyotlar; g) moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha ijaraga oluvchi (lizingga oluvchi) tomonidan qoplanmaydigan va ijaraga beruvchi (lizingga beruvchi) tomonidan moliyaviy ijara obyektini yetkazib berish va uni belgilangan maqsadi boʻyicha foydalanish uchun yaroqli holatga keltirish bilan bogʻliq xarajatlar amalga oshirilganda: debet 9430 “Boshqa operatsion xarajatlar” schyoti; kredit materiallarni hisobga oluvchi schyotlar (1000), mehnat haqi boʻyicha xodim bilan hisoblashishlarni hisobga oluvchi schyotlar (6700), sugʻurta va davlat maqsadli jamgʻarmalariga toʻlovlar boʻyicha qarzni hisobga oluvchi schyotlar (6500) va boshqa tegishli schyotlar; d) moliyaviy ijara obyektini xarid qilish va uni belgilangan maqsadi boʻyicha foydalanish uchun yaroqli holatga keltirish bilan bogʻliq xizmatlarni koʻrsatgan mol yetkazib beruvchilar, pudratchilar va boshqa xoʻjalik yurituvchi subyektlar oldidagi qarzlarning toʻlanishi (qoplanishi): debet 6010 “Mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga toʻlanadigan schyotlar”, 6120 “Shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlariga toʻlanadigan schyotlar”, turli kreditorlarga boʻlgan qarzlarni hisobga oluvchi schyotlar (6900) va boshqa tegishli schyotlar; kredit pul mablagʻlarini hisobga oluvchi schyotlar. 5. Agar moliyaviy ijara shartnomasining sharti boʻyicha moliyaviy ijara obyekti sotuvchi tomonidan ijaraga beruvchini (lizingga beruvchini) chetlab bevosita ijaraga oluvchiga (lizingga oluvchiga) yetkazib berilsa, ijaraga beruvchining (lizingga beruvchining) buxgalteriya hisobida moliyaviy ijara obyektining kirimi va chiqimi toʻgʻrisidagi yozuvlar moliyaviy ijara obyektining harakatini tasdiqlovchi birlamchi hujjatlar asosida amalga oshiriladi. 6. Agar moliyaviy ijara shartnomasining sharti boʻyicha ijaraga beruvchi (lizingga beruvchi) tomonidan moliyaviy ijara obyekti sotib olingan boʻlsa, lekin ijaraga oluvchi (lizingga oluvchi) maʼlum sabablarga koʻra uni qabul qilishdan bosh tortsa, mazkur moliyaviy ijara obyekti undan foydalangunga yoki chiqib ketgunga qadar kapital qoʻyilmalarni hisobga oluvchi schyotlarda (0800) hisobga olinadi. 7. Agar minimal ijara (lizing) toʻlovlarining diskontlangan qiymati moliyaviy ijara obyektining joriy qiymatidan past boʻlsa, unda moliyaviy ijara ijaraga beruvchining (lizingga beruvchining) buxgalteriya hisobida aktiv (debitorlik qarzi) sifatida minimal ijara (lizing) toʻlovlarining diskontlangan qiymati boʻyicha tan olinishi lozim. 8. Agar minimal ijara (lizing) toʻlovlarining diskontlangan qiymati moliyaviy ijara obyektining joriy qiymatidan yuqori boʻlsa, unda moliyaviy ijara ijaraga beruvchining (lizingga beruvchining) buxgalteriya hisobida aktiv (debitorlik qarzi) sifatida moliyaviy ijara obyektining joriy qiymati boʻyicha tan olinishi lozim. 9. Moliyaviy ijara obyektlari berilganda, ijaraga beruvchining (lizingga beruvchining) buxgalteriya hisobida aktiv (debitorlik qarzi) sifatida tan olinadigan qiymat bilan moliyaviy ijara obyektining boshlangʻich (agar berilayotgan obyekt oldin foydalanilmagan boʻlsa) yoki qoldiq (agar obyekt berilgunga qadar foydalanishda boʻlgan boʻlsa) qiymati oʻrtasidagi farq 8510 “Uzoq muddatli aktivlarni qayta baholash boʻyicha tuzatishlar” schyotida hisobga olinadigan moliyaviy ijara obyektlarining qayta baholash natijalarini, yaʼni ushbu moliyaviy ijara obyekti bahosining oldingi oʻsishi summasining, ijara obyekti bahosining oldingi pasayishi summasidan ortgan summasini hisobga olgan holda tuzatishlar qilingandan soʻng, kechiktirilgan daromad (xarajat) sifatida aks ettiriladi va ijara (lizing) toʻlovining hisoblanishiga qarab bir maromda (oyma-oy) asosiy faoliyatning boshqa daromadlariga (boshqa operatsion xarajatlariga) olib boriladi. 10. Moliyaviy ijara obyektlarining ijaraga oluvchiga (lizingga oluvchiga) berilishi, agar berilayotgan obyekt oldin foydalanilmagan boʻlsa, buxgalteriya hisobida quyidagicha aks ettiriladi: a) moliyaviy ijara obyektlari moliyaviy ijaraga berilganda, ijaraga beruvchining (lizingga beruvchining) buxgalteriya hisobida aktiv (debitorlik qarzi) sifatida tan olinadigan qiymatiga: debet 0920 “Moliyaviy ijara boʻyicha olinadigan toʻlovlar” schyoti; kredit 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti; b) moliyaviy ijara obyektlarining balans qiymati hisobdan chiqarilganda: debet 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti; kredit kapital qoʻyilmalarni hisobga oluvchi schyotlar (0800); v) moliyaviy ijara obyektining qayta baholash natijalari (qoldiq) summasiga: debet 8510 “Uzoq muddatli aktivlarni qayta baholash boʻyicha tuzatishlar”; kredit 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti; g) moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha moliyaviy ijara obyektlarini berish natijasida kechiktirilgan daromadlar paydo boʻlganda: debet 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti; kredit 7230 “Boshqa uzoq muddatli kechiktirilgan daromadlar” schyoti; d) moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha moliyaviy ijara obyektlarini berish natijasida kechiktirilgan xarajatlar paydo boʻlganda: debet 0990 “Boshqa uzoq muddatli kechiktirilgan xarajatlar” schyoti; kredit 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti. 11. Moliyaviy ijara obyektlarining ijaraga oluvchiga berilishi, agar berilayotgan obyekt oldin foydalanishda boʻlgan boʻlsa, yaʼni asosiy vositalar tarkibida boʻlgan holatda, buxgalteriya hisobida quyidagicha aks ettiriladi: a) asosiy vositalar moliyaviy ijaraga berilganda, ijaraga beruvchining buxgalteriya hisobida aktiv (debitorlik qarzi) sifatida tan olinadigan qiymatiga: debet 0920 “Moliyaviy ijara boʻyicha olinadigan toʻlovlar” schyoti; kredit 9210 “Asosiy vositalarning chiqib ketishi” schyoti; b) asosiy vositalarning boshlangʻich (qayta tiklash) qiymati hisobdan chiqarilganda: debet 9210 “Asosiy vositalarning chiqib ketishi” schyoti; kredit asosiy vositalarni hisobga oluvchi schyotlar (0100); v) asosiy vositalarning jamlangan eskirishi hisobdan chiqarilganda: debet asosiy vositalarning eskirishini hisobga oluvchi schyotlar (0200); kredit 9210 “Asosiy vositalarning chiqib ketishi” schyoti; g) ijaraga beruvchi tomonidan moliyaviy ijara obyektini yetkazib berish va uni belgilangan maqsadda foydalanish uchun yaroqli holatga keltirish bilan bogʻliq xarajatlar summasiga: debet 9210 “Asosiy vositalarning chiqib ketishi” schyoti; kredit materiallarni hisobga oluvchi schyotlar (1000), mehnat haqi boʻyicha xodim bilan hisoblashishlarni hisobga oluvchi schyotlar (6700), sugʻurta va davlat maqsadli jamgʻarmalariga toʻlovlar boʻyicha qarzni hisobga oluvchi schyotlar (6500) va boshqa tegishli schyotlar; d) asosiy vositalarning ushbu obyektini qayta baholash natijalari (qoldigʻi) summasiga: debet 8510 “Uzoq muddatli aktivlarni qayta baholash boʻyicha tuzatishlar” schyoti; kredit 9210 “Asosiy vositalarning chiqib ketishi” schyoti; e) moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha asosiy vositalarni berish natijasida kechiktirilgan daromadlar paydo boʻlganda: debet 9210 “Asosiy vositalarning chiqib ketishi” schyoti; kredit 7230 “Boshqa uzoq muddatli kechiktirilgan daromadlar” schyoti; j) moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha asosiy vositalarni berish natijasida kechiktirilgan xarajatlar paydo boʻlganda: debet 0990 “Boshqa uzoq muddatli kechiktirilgan xarajatlar” schyoti; kredit 9210 “Asosiy vositalarning chiqib ketishi” schyoti; 12. Moliyaviy ijara obyektlarining moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha berilishi natijasida paydo boʻlgan kechiktirilgan daromadlar va kechiktirilgan xarajatlarning hisobdan chiqarilishi buxgalteriya hisobida quyidagicha aks ettiriladi: a) ijara (lizing) toʻlovlari jadvaliga (tartibiga) muvofiq, moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha moliyaviy ijara obyektlarining berilishi natijasida paydo boʻlgan uzoq muddatli kechiktirilgan daromadlarning joriy qismi oʻtkazilganda: debet 7230 “Boshqa uzoq muddatli kechiktirilgan daromadlar” schyoti; kredit 6230 “Boshqa kechiktirilgan daromadlar” schyoti; b) moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha moliyaviy ijara obyektlarining berilishi natijasida paydo boʻlgan kechiktirilgan daromadlarning joriy qismining hisobot davri davomida bir maromda moliyaviy natijalarga oʻtkazib borilishi: debet 6230 “Boshqa kechiktirilgan daromadlar” schyoti; kredit 9390 “Boshqa operatsion daromadlar” schyoti; v) ijara (lizing) toʻlovlari jadvaliga (tartibiga) muvofiq, moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha moliyaviy ijara obyektlarining berilishi natijasida vujudga kelgan uzoq muddatli kechiktirilgan xarajatlarning joriy qismi oʻtkazilganda: debet 3290 “Boshqa kechiktirilgan xarajatlar” schyoti; kredit 0990 “Boshqa uzoq muddatli kechiktirilgan xarajatlar” schyoti; g) moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha moliyaviy ijara obyektlarining berilishi natijasida paydo boʻlgan kechiktirilgan xarajatlarning joriy qismining hisobot davri davomida bir maromda moliyaviy natijalarga oʻtkazib borilishi: debet 9430 “Boshqa operatsion xarajatlar” schyoti; kredit 3290 “Boshqa kechiktirilgan xarajatlar” schyoti. 13. Mulkni moliyaviy ijaraga berish asosiy faoliyati hisoblangan korxonalar joriy hisobot davriga tegishli boʻlgan ijaraga beruvchining (lizingga beruvchining) hisoblangan daromadi summasini (ijara (lizing) toʻlovlari jadvaliga (tartibiga) muvofiq) buxgalteriya hisobida quyidagicha aks ettiradi: debet 4010 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan schyotlar”; kredit 9030 “Ishlar bajarish va xizmatlar koʻrsatishdan daromadlar” schyoti. 14. Mulkni moliyaviy ijaraga berish asosiy faoliyati hisoblanmagan korxonalar joriy hisobot davriga tegishli boʻlgan ijaraga beruvchining (lizingga beruvchining) hisoblangan daromadi summasini (ijara (lizing) toʻlovlari jadvaliga (tartibiga) muvofiq) buxgalteriya hisobida quyidagicha aks ettiradi: debet 4830 “Olinadigan foizlar”schyoti; kredit 9550 “Moliyaviy ijaradan daromadlar”schyoti. 15. Mulkni moliyaviy ijaraga berish asosiy faoliyati hisoblangan korxonalarda ijaraga oluvchidan (lizingga oluvchidan) ijara (lizing) toʻlovlarining kelib tushishi boʻyicha operatsiyalar buxgalteriya hisobida quyidagicha aks ettiriladi: a) ijara (lizing) toʻlovlari jadvaliga (tartibiga) muvofiq moliyaviy ijara boʻyicha olinadigan uzoq muddatli toʻlovlarning joriy qismi oʻtkazilganda: debet 4810 “Moliyaviy ijara boʻyicha olinadigan toʻlovlar — joriy qismi” schyoti; kredit 0920 “Moliyaviy ijara boʻyicha olinadigan toʻlovlar” schyoti; b) moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha ijaraga oluvchidan (lizingga oluvchidan) pul mablagʻlari kelib tushganda: debet pul mablagʻlarini hisobga oluvchi schyotlar; kredit 4810 “Moliyaviy ijara boʻyicha olinadigan toʻlovlar — joriy qismi” schyoti; kredit 4010 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan schyotlar” schyoti; v) ijara (lizing) toʻlovlari jadvaliga (tartibiga) muvofiq toʻlov muddati yetib kelmagan ijara (lizing) toʻlovlari boʻyicha ijaraga oluvchidan (lizingga oluvchidan) boʻnak kelib tushganda: debet pul mablagʻlarini hisobga oluvchi schyotlar; kredit 6390 “Boshqa olingan boʻnaklar” schyoti; g) ijara (lizing) toʻlovlari jadvaliga (tartibiga) muvofiq toʻlov muddati yetib kelganda ijaraga oluvchidan (lizingga oluvchidan) oldin olingan boʻnaklar qoplashga (hisoblashishga) olib borilganda: debet 6390 “Boshqa olingan boʻnaklar” schyoti; kredit 4810 “Moliyaviy ijara boʻyicha olinadigan toʻlovlar — joriy qismi” schyoti; kredit 4010 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan schyotlar”. 16. Mulkni moliyaviy ijaraga berish asosiy faoliyati hisoblanmagan korxonalarda ijaraga oluvchidan (lizingga oluvchidan) ijara (lizing) toʻlovlarining kelib tushishi boʻyicha operatsiyalar buxgalteriya hisobida quyidagicha aks ettiriladi: a) ijara (lizing) toʻlovlari jadvaliga (tartibiga) muvofiq moliyaviy ijara boʻyicha olinadigan uzoq muddatli toʻlovlarning joriy qismi oʻtkazilganda: debet 4810 “Moliyaviy ijara boʻyicha olinadigan toʻlovlar — joriy qismi” schyoti; kredit 0920 “Moliyaviy ijara boʻyicha olinadigan toʻlovlar” schyoti; b) moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha ijaraga oluvchidan (lizingga oluvchidan) pul mablagʻlari kelib tushganda: debet pul mablagʻlarini hisobga oluvchi schyotlar; kredit 4810 “Moliyaviy ijara boʻyicha olinadigan toʻlovlar — joriy qismi” schyoti; kredit 4830 “Olinadigan foizlar” schyoti; v) ijara (lizing) toʻlovlari jadvaliga (tartibiga) muvofiq toʻlov muddati yetib kelmagan ijara (lizing) toʻlovlari boʻyicha ijaraga oluvchidan (lizingga oluvchidan) boʻnak kelib tushganda: debet pul mablagʻlarini hisobga oluvchi schyotlar; kredit 6390 “Boshqa olingan boʻnaklar” schyoti; g) ijara (lizing) toʻlovlari jadvaliga (tartibiga) muvofiq toʻlov muddati yetib kelganda, ijaraga oluvchidan (lizingga oluvchidan) oldin olingan boʻnaklar qoplashga (hisoblashga) olib borilganda: debet 6390 “Boshqa olingan boʻnaklar” schyoti; kredit 4810 “Moliyaviy ijara boʻyicha olinadigan toʻlovlar — joriy qismi” schyoti; kredit 4830 “Olinadigan foizlar” schyoti. 17. Moliyaviy ijara shartnomasi muddati tugagandan keyin ijaraga oluvchi (lizingga oluvchi) tomonidan moliyaviy ijara obyektining qaytarilishi buxgalteriya hisobida quyidagicha aks ettiriladi: a) moliyaviy ijara shartnomasiga muvofiq moliyaviy ijara obyektining qoplanmagan qiymati summasiga: debet kapital qoʻyilmalarni hisobga oluvchi schyotlar (0800); kredit 4810 “Moliyaviy ijara boʻyicha olinadigan toʻlovlar — joriy qismi” schyoti; b) ijaraga oluvchi (lizingga oluvchi) tomonidan amalga oshirilgan moliyaviy ijara obyektini yaxshilash xarajatlarining ijaraga beruvchi (lizingga beruvchi) tomonidan qoplash uchun tan olinishi: debet kapital qoʻyilmalarni hisobga oluvchi schyotlar (0800); kredit turli kreditorlarga boʻlgan qarzlarni hisobga oluvchi schyotlar (6900); v) moliyaviy ijara shartnomasiga muvofiq ijaraga beruvchi (lizingga beruvchi) tomonidan amalga oshirilgan moliyaviy ijara obyektini qaytarish boʻyicha xarajatlar (buzish, tashish va boshqalar) summasiga: debet 9430 “Boshqa operatsion xarajatlar” schyoti; kredit mehnat haqi boʻyicha xodim bilan hisoblashishlarni hisobga oluvchi schyotlar (6700), sugʻurta va davlat maqsadli jamgʻarmalariga toʻlovlar boʻyicha qarzni hisobga oluvchi schyotlar (6500) va boshqa tegishli schyotlar; g) ijaraga oluvchi (lizingga oluvchi) tomonidan amalga oshirilgan moliyaviy ijara obyektini yaxshilash boʻyicha xarajatlarini qoplash uchun pul mablagʻlari oʻtkazilganda: debet turli kreditorlarga boʻlgan qarzlarni hisobga oluvchi schyotlar (6900); kredit pul mablagʻlarini hisobga oluvchi schyotlar. 18. Ijaraga oluvchi (lizingga oluvchi) tomonidan moliyaviy ijara obyektini muddatidan oldin qaytarishi buxgalteriya hisobida quyidagicha aks ettiriladi: a) moliyaviy ijara toʻxtatilgan sanadagi moliyaviy ijara shartnomasiga muvofiq moliyaviy ijara obyektining qoplanmagan qiymati summasiga: debet kapital qoʻyilmalarni hisobga oluvchi schyotlar (0800); kredit 4810 “Moliyaviy ijara boʻyicha olinadigan toʻlovlar — joriy qismi” schyoti; kredit 0920 “Moliyaviy ijara boʻyicha olinadigan toʻlovlar” schyoti — uzoq muddatli qismi; b) ijaraga oluvchi (lizingga oluvchi) tomonidan amalga oshirilgan moliyaviy ijara obyektini yaxshilash xarajatlarining ijaraga beruvchi (lizingga beruvchi) tomonidan qoplash uchun tan olinishi: debet kapital qoʻyilmalarni hisobga oluvchi schyotlar (0800); kredit turli kreditorlarga boʻlgan qarzlarni hisobga oluvchi schyotlar (6900); v) moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha moliyaviy ijara obyektlarining berilishi natijasida vujudga kelgan kechiktirilgan daromadlarning qolgan summalarini moliyaviy natijalarga oʻtkazish: debet 6230 “Boshqa kechiktirilgan daromadlar” schyoti — joriy qismi; debet 7230 “Boshqa uzoq muddatli kechiktirilgan daromadlar” schyoti — uzoq muddatli qismi; kredit 9390 “Boshqa operatsion daromadlar” schyoti; g) moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha moliyaviy ijara obyektlarining berilishi natijasida vujudga kelgan kechiktirilgan xarajatlarning qolgan summalarini moliyaviy natijalarga oʻtkazish: debet 9430 “Boshqa operatsion xarajatlar” schyoti; kredit 3290 “Boshqa kechiktirilgan xarajatlar” schyoti — joriy qismi; kredit 0990 “Boshqa uzoq muddatli kechiktirilgan xarajatlar” schyoti — uzoq muddatli qismi; d) moliyaviy ijara shartnomasiga muvofiq ijaraga beruvchi (lizingga beruvchi) tomonidan amalga oshirilgan moliyaviy ijara obyektini qaytarish boʻyicha xarajatlar (buzish, tashish va boshqalar) summasiga: debet 9430 “Boshqa operatsion xarajatlar” schyoti; kredit mehnat haqi boʻyicha xodim bilan hisoblashishlarni hisobga oluvchi schyotlar (6700), sugʻurta va davlat maqsadli jamgʻarmalariga toʻlovlar boʻyicha qarzni hisobga oluvchi schyotlar (6500) va boshqa tegishli schyotlar; e) ijaraga oluvchi (lizingga oluvchi) tomonidan amalga oshirilgan moliyaviy ijara obyektini yaxshilash boʻyicha xarajatlarini qoplash uchun pul mablagʻlari oʻtkazilganda: debet turli kreditorlarga boʻlgan qarzlarni hisobga oluvchi schyotlar (6900); kredit pul mablagʻlarini hisobga oluvchi schyotlar. 19. Agar minimal ijara (lizing) toʻlovlarining diskontlangan qiymati moliyaviy ijara obyektining joriy qiymatidan past boʻlsa, unda moliyaviy ijara ijaraga oluvchining (lizingga oluvchining) buxgalteriya hisobida aktiv va majburiyat sifatida minimal ijara (lizing) toʻlovlarining diskontlangan qiymati boʻyicha tan olinishi lozim. 20. Agar minimal ijara (lizing) toʻlovlarining diskontlangan qiymati moliyaviy ijara obyektining joriy qiymatidan yuqori boʻlsa, unda moliyaviy ijara ijaraga oluvchining (lizingga oluvchining) buxgalteriya hisobida aktiv va majburiyat sifatida moliyaviy ijara obyektining joriy qiymati boʻyicha tan olinishi lozim. 21. Moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olib kelingan moliyaviy ijara obyektlari buxgalteriya hisobida quyidagicha aks ettiriladi: a) moliyaviy ijara obyektlarini ijaraga oluvchining (lizingga oluvchining) buxgalteriya hisobida aktiv va majburiyat sifatida tan olinadigan qiymati boʻyicha kirim qilish: debet kapital qoʻyilmalarni hisobga oluvchi schyotlar (0800); kredit 7910 “Toʻlanadigan moliyaviy ijara” schyoti; b) moliyaviy ijara obyektlarini belgilangan maqsadi boʻyicha foydalanish uchun yaroqli holatga keltirish bilan bogʻliq boʻlgan xarajatlar summasiga: debet kapital qoʻyilmalarni hisobga oluvchi schyotlar (0800); kredit materiallarni hisobga oluvchi schyotlar (1000), mehnat haqi boʻyicha xodim bilan hisoblashishlarni hisobga oluvchi schyotlar (6700), sugʻurta va davlat maqsadli jamgʻarmalariga toʻlovlar boʻyicha qarzni hisobga oluvchi schyotlar (6500) va boshqa tegishli schyotlar; v) moliyaviy ijara obyektlarini boshlangʻich qiymat boʻyicha foydalanishga topshirish (ularning asosiy vositalar tarkibiga oʻtkazilishi): debet 0310 “Moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalar” schyoti; kredit kapital qoʻyilmalarni hisobga oluvchi schyotlar (0800). 22. Moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalardan foydalanish bilan bogʻliq xarajatlar buxgalteriya hisobida quyidagicha aks ettiriladi: a) moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarga eskirish hisoblanganda: debet xarajatlarni hisobga oluvchi schyotlar (2000, 2100, 2300, 2500, 2600, 2700, 9400 va boshqa schyotlar — moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarning belgilangan maqsadiga qarab); kredit 0299 “Moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarning eskirishi” schyoti; b) Moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarni ishchi holatda saqlab turish (joriy, oʻrtacha yoki kapital taʼmirlash va boshqalar) bilan bogʻliq xarajatlar summasiga: debet xarajatlarni hisobga oluvchi schyotlar (2000, 2100, 2300, 2500, 2600, 2700, 9400 va boshqa schyotlar — moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarning belgilangan maqsadiga qarab); kredit materiallarni hisobga oluvchi schyotlar (1000), mehnat haqi boʻyicha xodim bilan hisoblashishlarni hisobga oluvchi schyotlar (6700), sugʻurta va davlat maqsadli jamgʻarmalariga toʻlovlar boʻyicha qarzni hisobga oluvchi schyotlar (6500) va boshqa tegishli schyotlar. 23. Moliyaviy ijara boʻyicha foizlarni hisoblash va ijaraga beruvchiga (lizingga beruvchiga) ijara (lizing) toʻlovlarini toʻlash boʻyicha operatsiyalar buxgalteriya hisobida quyidagicha aks ettiriladi: a) ijara (lizing) toʻlovlari jadvaliga (tartibiga) muvofiq moliyaviy ijara boʻyicha uzoq muddatli majburiyatlarning joriy qismi oʻtkazilganda: debet 7910 “Toʻlanadigan moliyaviy ijara” schyoti; kredit 6950 “Uzoq muddatli majburiyatlar — joriy qismi” schyoti; b) ijara (lizing) toʻlovlari jadvaliga (tartibiga) muvofiq moliyaviy ijara boʻyicha hisoblangan foizlar summasiga: debet 9610 “Foiz koʻrinishidagi xarajatlar” schyoti; kredit 6920 “Hisoblangan foizlar” schyoti; v) ijaraga beruvchiga (lizingga beruvchiga) ijara (lizing) toʻlovlarining joriy qismi toʻlanganda: debet 6920 “Hisoblangan foizlar” schyoti; debet 6950 “Uzoq muddatli majburiyatlar — joriy qismi” schyoti; kredit pul mablagʻlarini hisobga oluvchi schyotlar; g) ijara (lizing) toʻlovlari jadvaliga (tartibiga) muvofiq toʻlov muddati yetib kelmagan ijara (lizing) toʻlovlari boʻyicha ijaraga beruvchiga (lizingga beruvchiga) boʻnak toʻlanganda: debet 4330 “Boshqa berilgan boʻnaklar” schyoti; kredit pul mablagʻlarini hisobga oluvchi schyotlar; d) ijara (lizing) toʻlovlari jadvaliga (tartibiga) muvofiq toʻlov muddati yetib kelganda, ijaraga beruvchiga (lizingga beruvchiga) oldin toʻlangan boʻnaklar qoplashga (hisoblashga) olib borilganda: debet 6920 “Hisoblangan foizlar” schyoti; debet 6950 “Uzoq muddatli majburiyatlar — joriy qismi” schyoti; kredit 4330 “Boshqa berilgan boʻnaklar” schyoti. 24. Moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarni yaxshilash (obodonlashtirish, qoʻshimcha qurish, qoʻshimcha asbob-uskunalar bilan jihozlash, rekonstruksiya, modernizatsiya qilish, texnik jihatdan qayta qurollantirish va boshqalar) xarajatlari summasi moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalar qiymatini koʻpaytiruvchi kapital qoʻyilmalar sifatida buxgalteriya hisobida quyidagicha aks ettiriladi: a) kapital qoʻyilmalar amalga oshirilganda: debet 0860 “Moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarga kapital qoʻyilmalar” schyoti; kredit materiallarni hisobga oluvchi schyotlar (1000), mehnat haqi boʻyicha xodim bilan hisoblashishlarni hisobga oluvchi schyotlar (6700), sugʻurta va davlat maqsadli jamgʻarmalariga toʻlovlar boʻyicha qarzni hisobga oluvchi schyotlar (6500) va boshqa tegishli schyotlar; b) kapital qoʻyilmalar asosiy vositalar tarkibiga oʻtkazilganda: debet 0112 “Moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarni obodonlashtirish” schyoti; kredit 0860 “Moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarga kapital qoʻyilmalar” schyoti; v) moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarni obodonlashtirish boʻyicha eskirish hisoblanganda: debet xarajatlarni hisobga oluvchi schyotlar (2000, 2100, 2300, 2500, 2600, 2700, 9400 va boshqa schyotlar — moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarning belgilangan maqsadiga qarab); kredit 0212 “Moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarni obodonlashtirishning eskirishi” schyoti. 25. Moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarni va moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarning obodonlashtirilishini qayta baholash buxgalteriya hisobida quyidagicha aks ettiriladi: a) moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarning va moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarni obodonlashtirishning baholari oʻsishi summasiga: debet 0310 “Moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalar” schyoti — moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalar obyektlari boshlangʻich (qayta tiklash) qiymatining oʻsishi summasiga; debet 0112 “Moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarni obodonlashtirish” schyoti — moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarni obodonlashtirishning boshlangʻich (qayta tiklash) qiymatining oʻsishi summasiga; kredit 0299 “Moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarning eskirishi” schyoti — moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarning jamlangan eskirishi bahosining oʻsishi summasiga; kredit 0212 “Moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarni obodonlashtirishning eskirishi” schyoti — moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarni obodonlashtirishning jamlangan eskirishi bahosining oʻsishi summasiga; kredit 8510 “Uzoq muddatli aktivlarni qayta baholash boʻyicha tuzatishlar” schyoti — moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarning va moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarni obodonlashtirishning boshlangʻich (qayta tiklash) qiymati bahosining oʻsishi va jamlangan eskirishlar bahosining oʻsishi summalari oʻrtasidagi farq summasiga; b) moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarning va moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarni obodonlashtirishning baholari pasayishi summasiga: debet 0299 “Moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarning eskirishi” schyoti — moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarning jamlangan eskirishi bahosining pasayishi summasiga; debet 0212 “Moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarni obodonlashtirishning eskirishi” schyoti — moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarni obodonlashtirishning jamlangan eskirishi bahosining pasayishi summasiga; debet 8510 “Uzoq muddatli aktivlarni qayta baholash boʻyicha tuzatishlar” schyoti — ilgari qayta baholash natijasida moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalar obyektlarining va moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarni obodonlashtirishning baholari oʻsishi summasiga yoki ushbu obyektlarning ilgarigi baholari oʻsishi summasining ilgarigi baholari pasayishi summasidan oshgan qismi doirasidagi summaga; debet 9430 “Boshqa operatsion xarajatlar” schyoti — moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalar obyektlarining va moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarni obodonlashtirishning baholari pasayishi summasining ushbu obyektlarni ilgari qayta baholash natijasida baholari oʻsishi summasidan oshgan qismiga yoki ushbu obyektlarning ilgarigi baholari oʻsishi summasining ilgarigi baholari pasayishi summasidan oshgan summasiga (yaʼni ushbu obyektlar boʻyicha bahosining pasayishi summasining 8510 “Uzoq muddatli aktivlarni qayta baholash boʻyicha tuzatishlar” schyotida hisobga olingan qoldiq summasidan ortgan qismiga); kredit 0310 “Moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalar” schyoti — moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalar obyektlari boshlangʻich (qayta tiklash) qiymatining pasayishi summasiga; kredit 0112 “Moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarni obodonlashtirish” schyoti — moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarni obodonlashtirishning boshlangʻich (qayta tiklash) qiymatining pasayishi summasiga. 26. Moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarning ijaraga oluvchining (lizingga oluvchining) mulkiga oʻtishi buxgalteriya hisobida quyidagicha aks ettiriladi: a) moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarning oʻz asosiy vositalari tarkibiga oʻtkazilishi, agarda ushbu obyektlar boʻyicha amalga oshirilgan obodonlashtirish ishlari qiymati mavjud boʻlsa, ularni ham qoʻshgan holda: debet asosiy vositalarni hisobga oluvchi schyotlar (0100 — asosiy vositalarning turlari boʻyicha); kredit 0310 “Moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalar” schyoti — moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarning boshlangʻich (qayta tiklash) qiymatiga; kredit 0112 “Moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarni obodonlashtirish” schyoti — moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarni obodonlashtirishning boshlangʻich (qayta tiklash) qiymatiga; b) moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarni va moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarning obodonlashtirishini oʻz asosiy vositalar tarkibiga oʻtkazilganda, ular boʻyicha jamgʻarilgan eskirish summalarini oʻtkazish (koʻchirish): debet 0299 “Moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarning eskirishi” schyoti — moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarning jamlangan eskirishi summasiga; debet 0212 “Moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarni obodonlashtirishning eskirishi” schyoti — moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarni obodonlashtirishning jamlangan eskirishi summasiga; kredit asosiy vositalarning eskirishini hisobga oluvchi schyotlar (0200 - asosiy vositalarning turlari boʻyicha); v) moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha asosiy qarzning qoplanmagan qoldigʻini toʻlash summasiga: debet 6950 “Uzoq muddatli majburiyatlar — joriy qismi” schyoti — joriy qismi; debet 7910 “Toʻlanadigan moliyaviy ijara” schyoti — uzoq muddatli qismi; kredit pul mablagʻlarini hisobga oluvchi schyotlar. 27. Ijaraga beruvchiga (lizingga beruvchiga) moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalar va moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarni obodonlashtirish obyektlari qaytarilganda, buxgalteriya hisobida quyidagi yozuvlar amalga oshiriladi: a) boshlangʻich (qayta tiklash) qiymatiga: debet 9210 “Asosiy vositalarning chiqib ketishi” schyoti; kredit 0310 “Moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalar” schyoti — moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarning boshlangʻich (qayta tiklash) qiymatiga; kredit 0112 “Moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarni obodonlashtirish” schyoti — moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarni obodonlashtirishning boshlangʻich (qayta tiklash) qiymatiga; b) jamlangan eskirish summasiga: debet 0299 “Moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarning eskirishi” schyoti — moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarning jamlangan eskirish summasiga; debet 0212 “Moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarni obodonlashtirishning eskirishi” schyoti — moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarni obodonlashtirishning jamlangan eskirish summasiga; kredit 9210 “Asosiy vositalarning chiqib ketishi” schyoti; v) moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarni obodonlashtirish qiymatining ijaraga beruvchi (lizingga beruvchi) tomonidan qoplanadigan summasiga: debet 4890 “Boshqa debitorlar qarzlari” schyoti; kredit 9210 “Asosiy vositalarning chiqib ketishi” schyoti; g) moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan mazkur asosiy vositalar obyektlarini va moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarni obodonlashtirish obyektlarini qayta baholash natijasi (qoldiq) summasiga: debet 8510 “Uzoq muddatli aktivlarni qayta baholash boʻyicha tuzatishlar” schyoti; kredit 9210 “Asosiy vositalarning chiqib ketishi” schyoti; d) ijara (lizing) toʻlovlari jadvali (tartibi) boʻyicha asosiy qarzning qoplanmagan qoldigʻi summasiga: debet 6950 “Uzoq muddatli majburiyatlar — joriy qismi” schyoti; debet 7910 “Toʻlanadigan moliyaviy ijara” schyoti — uzoq muddatli qismi (moliyaviy ijara shartnomasi muddati tugagunga qadar qaytarilish amalga oshirilgan hollarda qoʻllaniladi); kredit 9210 “Asosiy vositalarning chiqib ketishi” schyoti; e) moliyaviy ijara shartnomasiga muvofiq ijaraga oluvchi (lizingga oluvchi) tomonidan amalga oshirilgan moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarni qaytarish boʻyicha xarajatlar (buzish, tashish va boshqalar) summasiga: debet 9210 “Asosiy vositalarning chiqib ketishi” schyoti; kredit materiallarni hisobga oluvchi schyotlar (1000), mehnat haqi boʻyicha xodim bilan hisoblashishlarni hisobga oluvchi schyotlar (6700), sugʻurta va davlat maqsadli jamgʻarmalariga toʻlovlar boʻyicha qarzni hisobga oluvchi schyotlar (6500) va boshqa tegishli schyotlar; j) moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarni qaytarish natijasida olingan foyda summasiga: debet 9210 “Asosiy vositalarning chiqib ketishi” schyoti; kredit 9310 “Asosiy vositalarning chiqib ketishidan foyda” schyoti; z) moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarni qaytarish natijasida koʻrilgan zarar summasiga: debet 9430 “Boshqa operatsion xarajatlar” schyoti; kredit 9210 “Asosiy vositalarning chiqib ketishi” schyoti; i) moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarni obodonlashtirish boʻyicha xarajatlarni qoplash uchun ijaraga beruvchidan (lizingga beruvchidan) pul mablagʻlari kelib tushganda: debet pul mablagʻlarini hisobga oluvchi schyotlar; kredit 4890 “Boshqa debitorlar qarzlari” schyoti. 28. Mulkni keyinchalik qayta moliyaviy ijaraga olish (lizingga olish) sharti bilan sotish hollarida, ijaraga beruvchining (lizingga beruvchining) mulkini sotish operatsiyalari oldi-sotdi sifatida qaraladi va sotuvchining buxgalteriya hisobida Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (21-son BHMS) “Xoʻjalik yurituvchi subyektlarning moliyaviy-xoʻjalik faoliyati buxgalteriya hisobi hisobvaraqlar rejasi va uni qoʻllash boʻyicha yoʻriqnoma”ga (roʻyxat raqami 1181, 2002-yil 23-oktabr) muvofiq amalga oshiriladi. Keyinchalik moliyaviy ijara hisobi ijaraga oluvchi (lizingga oluvchi) va ijaraga beruvchi (lizingga beruvchi) tomonidan mazkur Nizomda oʻrnatilgan tartibda yuritiladi. 29. Operativ ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalar ijarachida balansdan tashqari schyot hisoblangan 001 “Operativ ijaraga olingan asosiy vositalar” schyotining debetida aks ettiriladi. Bunda, operativ ijara shartnomasi boʻyicha berilgan asosiy vositalar ijaraga beruvchida xuddi oldingi kabi asosiy vositalar tarkibida hisobga olinadi. 30. Operativ ijara bilan bogʻliq operatsiyalar ijaraga beruvchining buxgalteriya hisobida quyidagicha aks ettiriladi: a) operativ ijara shartnomasi boʻyicha berilgan asosiy vositalarga eskirish hisoblanganda: debet 9430 “Boshqa operatsion xarajatlar” schyoti; kredit asosiy vositalarning eskirishini hisobga oluvchi schyotlar (0200); b) mulkni operativ ijaraga berish asosiy faoliyati hisoblangan korxonalarda joriy davrga tegishli boʻlgan va ijaraga oluvchidan kelib tushadigan ijara toʻlovlari (ijara toʻlovlari jadvaliga (tartibiga) yoki operativ ijara shartnomasiga muvofiq) hisoblanganda: debet 4010 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan schyotlar”; kredit 9030 “Ishlar bajarish va xizmatlar koʻrsatishdan daromadlar” schyoti; v) mulkni operativ ijaraga berish asosiy faoliyati hisoblanmagan korxonalarda joriy davrga tegishli boʻlgan va ijaraga oluvchidan kelib tushadigan ijara toʻlovlari (ijara toʻlovlari jadvaliga (tartibiga) yoki operativ ijara shartnomasiga muvofiq) hisoblanganda: debet 4820 “Operativ ijara boʻyicha olinadigan toʻlovlar” schyoti; kredit 9350 “Operativ ijaradan daromadlar” schyoti; g) mulkni operativ ijaraga berish asosiy faoliyati hisoblangan korxonalarda ijara toʻlovlarining kelib tushishi: debet pul mablagʻlarini hisobga oluvchi schyotlar; kredit 4010 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan schyotlar”; d) mulkni operativ ijaraga berish asosiy faoliyati hisoblanmagan korxonalarda ijara toʻlovlarining kelib tushishi: debet pul mablagʻlarini hisobga oluvchi schyotlar; kredit 4820 “Operativ ijara boʻyicha olinadigan toʻlovlar” schyoti; e) ijara toʻlovlari jadvaliga (tartibiga) yoki operativ ijara shartnomasiga muvofiq toʻlov muddati yetib kelmagan ijara toʻlovlari boʻyicha boʻnak kelib tushganda: debet pul mablagʻlarini hisobga oluvchi schyotlar; kredit 6390 “Boshqa olingan boʻnaklar”schyoti; j) mulkni operativ ijaraga berish asosiy faoliyati hisoblangan korxonalarda ijara toʻlovlari jadvaliga (tartibiga) yoki operativ ijara shartnomasiga muvofiq toʻlov muddati yetib kelganda, ijarachidan oldin olingan boʻnaklar qoplashga (hisoblashga) olib borilganda: debet 6390 “Boshqa olingan boʻnaklar” schyoti; kredit 4010 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan schyotlar”; z) mulkni operativ ijaraga berish asosiy faoliyati hisoblanmagan korxonalarda ijara toʻlovlari jadvaliga (tartibiga) yoki operativ ijara shartnomasiga muvofiq toʻlov muddati yetib kelganda, ijarachidan oldindan olingan boʻnaklar qoplashga (hisoblashga) olib borilganda: debet 6390 “Boshqa olingan boʻnaklar” schyoti, kredit 4820 “Operativ ijara boʻyicha olinadigan toʻlovlar” schyoti; i) ijarachi tomonidan amalga oshirilgan operativ ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarni yaxshilash boʻyicha xarajatlarning ijaraga beruvchi tomonidan qoplash uchun tan olinganda: debet asosiy vositalarni hisobga oluvchi schyotlar (0100), kredit turli kreditorlarga boʻlgan qarzlarni hisobga oluvchi schyotlar (6900); k) ijarachi tomonidan amalga oshirilgan operativ ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarni yaxshilash boʻyicha xarajatlarni qoplash uchun ijarachiga pul mablagʻlari oʻtkazilganda: debet turli kreditorlarga boʻlgan qarzlarni hisobga oluvchi schyotlar (6900); kredit pul mablagʻlarini hisobga oluvchi schyotlar. 31. Operativ ijara bilan bogʻliq operatsiyalar ijarachining buxgalteriya hisobida quyidagicha aks ettiriladi: a) ijaraga beruvchiga toʻlanishi lozim boʻlgan va hisobot davriga tegishli (ijara toʻlovlari jadvaliga (tartibiga) yoki operativ ijara shartnomasiga muvofiq) ijara toʻlovlari hisoblanganda: debet xarajatlarni hisobga oluvchi schyotlar (2000, 2100, 2300, 2500, 2600, 2700, 9400 va boshqa schyotlar — operativ ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarning belgilangan maqsadiga qarab); kredit 6910 “Toʻlanadigan operativ ijara” schyoti; b) ijaraga beruvchiga ijara toʻlovlari toʻlanganda: debet 6910 “Toʻlanadigan operativ ijara” schyoti; kredit pul mablagʻlarini hisobga oluvchi schyotlar; v) ijara toʻlovlari jadvaliga (tartibiga) yoki operativ ijara shartnomasiga muvofiq toʻlov muddati yetib kelmagan ijara toʻlovlari boʻyicha ijaraga beruvchiga boʻnak toʻlanganda: debet 4330 “Boshqa berilgan boʻnaklar” schyoti; kredit pul mablagʻlarini hisobga oluvchi schyotlar; g) ijara toʻlovlari jadvaliga (tartibiga) yoki operativ ijara shartnomasiga muvofiq toʻlov muddati yetib kelganda, ijaraga beruvchiga oldin toʻlangan boʻnaklarni qoplashga (hisoblashga) olib borilganda: debet 6910 “Toʻlanadigan operativ ijara” schyoti; kredit 4330 “Boshqa berilgan boʻnaklar” schyoti; d) operativ ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarni yaxshilash boʻyicha kapital qoʻyilmalar amalga oshirilganda: debet kapital qoʻyilmalarni hisobga oluvchi schyotlar (0800); kredit materiallarni hisobga oluvchi schyotlar (1000), mehnat haqi boʻyicha xodim bilan hisoblashishlarni hisobga oluvchi schyotlar (6700), sugʻurta va davlat maqsadli jamgʻarmalariga toʻlovlar boʻyicha qarzni hisobga oluvchi schyotlar (6500) va boshqa tegishli schyotlar; e) operativ ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalar qaytarilganda, kapital qoʻyilmalar summasini hisobdan chiqarish: debet 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti; kredit kapital qoʻyilmalarni hisobga oluvchi schyotlar (0800); j) operativ ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarni yaxshilash boʻyicha kapital qoʻyilmalar qiymatining ijaraga beruvchi tomonidan qoplanadigan summasiga: debet 4890 “Boshqa debitorlar qarzlari” schyoti; kredit 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti; z) operativ ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarni yaxshilash boʻyicha kapital qoʻyilmalarning berilishi natijasida olingan foyda summasiga: debet 9220 “ Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti; kredit 9320 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishidan foyda” schyoti; i) operativ ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarni yaxshilash boʻyicha kapital qoʻyilmalarning berilishi natijasida koʻrilgan zarar summasiga: debet 9430 “Boshqa operatsion xarajatlar” schyoti; kredit 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti; k) operativ ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarni yaxshilash boʻyicha kapital qoʻyilmalar qiymatini qoplash uchun ijaraga beruvchidan pul mablagʻlari tushganda: debet pul mablagʻlarini hisobga oluvchi schyotlar; kredit 4890 “Boshqa debitorlar qarzlarim schyoti. Operativ ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalar qaytarib berilganda, balansdan tashqari schyot hisoblangan 001 “Operativ ijaraga olingan asosiy vositalar” schyoti kreditlanadi.