Ayollar va bolalar huquqlarining himoyasini kuchaytirish hamda ularga nisbatan tazyiq va zoʻravonlik holatlarining oldini olish boʻyicha qoʻshimcha tashkiliy-huquqiy choralar toʻgʻrisida
(decree, 2026-03-03)

Mamlakatimizda ayollar va bolalar huquqlarini ishonchli taʼminlash, ularni har qanday tazyiq va zoʻravonlikdan himoya qilish hamda jamiyatda bunday holatlarga nisbatan murosasizlik muhitini shakllantirish, shuningdek, davlat organlari va tashkilotlarining mazkur yoʻnalishdagi faoliyatini muvofiqlashtirilgan holda samarali yoʻlga qoʻyish maqsadida qaror qilaman: 1. Quyidagilar mazkur Farmonning asosiy maqsadlari etib belgilansin: (a) nikoh yoshiga yetmagan shaxs bilan haqiqatda nikoh munosabatlariga kirishish holatlarining (erta nikoh) oldini olishga erishish, ota-onalarning oʻz voyaga yetmagan farzandlari uchun masʼuliyatini yanada oshirish; (b) moliyaviy mustaqillikka erishgan va oila qurishga har tomonlama tayyor boʻlgan yoshlar oʻrtasida nikoh tuzishni ragʻbatlantirish; (v) ayollar va bolalarga nisbatan tazyiq va zoʻravonlik holatlarining oldini olish tizimini takomillashtirish orqali ularning sonini keskin qisqartirish, shuningdek, bunday holatga uchragan shaxslarni qoʻllab-quvvatlash tizimini joriy etish; (g) oila va xotin-qizlar maskanlarida nikohlanuvchilarni “maishiy zoʻravonliksiz baxtli oilaviy hayotga tayyorlash” maxsus kurslarida bepul oʻqitish bilan qamrab olish darajasini 2026-yilda 50 foizga, 2027-yilda 60 foizga va 2030-yilda 100 foizga yetkazish hamda ushbu kurslar sifati va taʼsirchanligini tubdan oshirish. 2. Keng jamoatchilikning tashabbusi va xalqaro tashkilotlar tavsiyalari asosida tayyorlangan nikoh yoshini kamaytirishning aniq (tugal) asoslarini belgilash toʻgʻrisidagi taklif maʼqullansin. 3. Yoshlarning oʻz hayot yoʻlini ongli ravishda belgilashiga koʻmaklashish, shuningdek, nikoh shartnomasi tuzilishini ragʻbatlantirish maqsadida belgilansinki: (a) 2027-yildan boshlab har ikkala taraf kamida 21 yoshga toʻlganda birinchi marotaba nikoh tuzgan yosh oilalar uchun: (i) davlat tomonidan qoʻshimcha imtiyoz va boshqa shakldagi qoʻllab-quvvatlash choralari taqdim etiladi; (ii) ushbu oilalar Ijtimoiy reyestrga kiritilgan taqdirda, oilalar aʼzolariga ularning faoliyatini qoʻllab-quvvatlash, rivojlantirish, daromadlarini oshirish yoki murakkab vaziyatdan chiqarish uchun taqdim etiladigan moliyaviy koʻmaklar (subsidiya, ssuda, grantlar) qonunchilik hujjatlarida belgilangan miqdorlardan 1,5 baravarga oshirilgan holda beriladi; (b) nikoh shartnomasini tuzgan nikohlanuvchilarni nikohni qayd etish uchun belgilangan davlat bojidan ozod etish tartibi qoʻllanadi. 4. Homilador talaba-qizlarga yoki 3 yoshgacha boʻlgan farzand tarbiyasi bilan shugʻullanuvchi talabalarga oliy taʼlim olish uchun “ikkinchi imkoniyat” yaratish maqsadida 2026/2027 oʻquv yilidan boshlab: (a) kursdan kursga qolgan yoxud talabalar safidan chiqarilgan shaxslarga, istisno tariqasida, fanlar farqini qayta oʻzlashtirish sharti bilan taʼlimni davom ettirish imkoni yaratilsin; (b) talabalar fanlar farqini mustaqil oʻzlashtirishi uchun qoʻshimcha muddat berilsin va boshqa zarur shart-sharoitlar tashkil etilsin. 5. Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi uch oy muddatda quyidagilar yuzasidan takliflarni Vazirlar Mahkamasiga kiritsin: (a) homilador talaba-qizlar yoki 3 yoshgacha boʻlgan farzand tarbiyasi bilan shugʻullanuvchi talabalarga akademik taʼtil davrida, ularning xohishiga koʻra, masofaviy taʼlim shaklida oʻqishni davom ettirish imkoniyatini yaratish; (b) masofaviy taʼlim shaklida kadrlar tayyorlash boʻyicha taʼlim yoʻnalishlari va qabul koʻrsatkichlarini oshirish orqali homilador talaba-qizlar yoki 3 yoshgacha boʻlgan farzand tarbiyasi bilan shugʻullanuvchi talabalarga taʼlimni davom ettirish uchun qoʻshimcha shart-sharoitlar yaratish; (v) akademik taʼtilga chiqqan, kursdan kursga qolgan va talabalar safidan chiqarilgan homilador talaba-qizlar yoki 3 yoshgacha boʻlgan farzand tarbiyasi bilan shugʻullanuvchi talabalar yuzasidan alohida statistik maʼlumotlarni yuritish. 6. Adliya vazirligi, Oliy Majlisning Bola huquqlari boʻyicha vakili, Oila va xotin-qizlar qoʻmitasining voyaga yetmagan shaxslar bilan nikoh tuzishga daʼvat etganlik (qiziqtirganlik) va uni targʻib qilganlik uchun maʼmuriy javobgarlikni belgilash toʻgʻrisidagi taklifi maʼqullansin. 7. Belgilansinki, 2026-yil 1-sentabrdan boshlab nikoh yoshi toʻgʻrisidagi qonunchilik yoki nikoh tuzish tartibini buzishga oid huquqbuzarliklar uchun undirilgan jarima summasining 15 foizini bunday holat haqida xabar bergan shaxslarni ragʻbatlantirishga yoʻnaltirish tartibi joriy etiladi. 8. Nikoh yoshi toʻgʻrisidagi qonunchilik yoki nikoh tuzish tartibini buzishga oid huquqbuzarliklar latentligining oldini olish, qilmish uchun jazo muqarrarligini taʼminlash va bunday holatga tushib qolgan voyaga yetmagan shaxslarni qoʻllab-quvvatlash boʻyicha idoralararo zanjirni yaratish maqsadida shunday tartib oʻrnatilsinki, unga koʻra: (a) erta nikoh va 16 yoshgacha boʻlgan homiladorlik bilan bogʻliq holatlar toʻgʻrisida ichki ishlar organlari va “Inson” ijtimoiy xizmatlar markazlariga xabar berish majburiyati fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish hamda FHDY organlari, taʼlim va sogʻliqni saqlash muassasalari hamda diniy idora vakillari zimmasiga yuklatiladi; (b) fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish va FHDY organlari, taʼlim va sogʻliqni saqlash muassasalari hamda diniy idora vakillarining erta nikoh va 16 yoshgacha boʻlgan homiladorlik bilan bogʻliq holatlar hamda boshqa qonunbuzilishlar toʻgʻrisida ichki ishlar organlari va “Inson” ijtimoiy xizmatlar markazlariga xabar bermasligi ularning maʼmuriy javobgarlikka tortilishiga asos sifatida belgilanadi; (v) erta nikoh va 16 yoshgacha boʻlgan homiladorlik aniqlangan xotin-qizlar haqidagi maʼlumotlarning sir saqlanishi va himoya qilinishini taʼminlash kafolatlari nazarda tutiladi. 9. Ichki ishlar vazirligi Ijtimoiy himoya milliy agentligi, Raqamli texnologiyalar vazirligi, Bosh prokuratura, Sogʻliqni saqlash vazirligi, Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi, Adliya vazirligi hamda boshqa manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda: (a) 2026-yil yakuniga qadar Ichki ishlar vazirligining jinoyat va hodisalarni roʻyxatga olish boʻyicha elektron tizimida erta nikoh va 16 yoshgacha boʻlgan homiladorlik bilan bogʻliq holatlar toʻgʻrisida xabar berish imkonini beruvchi “Oʻsmir-signal” modulini ishlab chiqsin; (b) fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish va FHDY organlari, taʼlim va sogʻliqni saqlash muassasalari, diniy idora hamda boshqa manfaatdor idoralarning axborot tizimlari, shuningdek, Ijtimoiy himoya milliy agentligining “Yagona milliy ijtimoiy himoya” axborot tizimini Ichki ishlar vazirligining jinoyat va hodisalarni roʻyxatga olish boʻyicha elektron tizimiga “Elektron hukumat” tizimining idoralararo integratsiyalashuv platformasi orqali integratsiya qilsin. 10. Vazirlar Mahkamasi bir oy muddatda Erta nikoh va 16 yoshgacha boʻlgan homiladorlik holatlari boʻyicha ichki ishlar organlari va “Inson” ijtimoiy xizmatlar markazlarini xabardor qilish tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlasin. 11. Ichki ishlar vazirligi va Bosh prokuratura Ijtimoiy himoya milliy agentligi, Oliy Majlisning Bola huquqlari boʻyicha vakili hamda erta nikoh va 16 yoshgacha boʻlgan homiladorlik bilan bogʻliq holatlar yuzasidan xabar berish majburiyati yuklatilgan tashkilotlar bilan kelishgan holda har yarim yillik yakuniga koʻra mazkur masala boʻyicha idoralararo qoʻshma umumlashtirishni oʻtkazib, ularning oldini olish boʻyicha koʻrilayotgan chora-tadbirlar haqida jamoatchilikni xabardor qilish amaliyotini joriy etsin. 12. 2026-yil 1-apreldan boshlab shunday tartib oʻrnatilsinki, unga koʻra himoya orderi berilgan jabrlanuvchi xotin-qizlarning aloqa vositalariga (telefon, planshet va boshqa qurilmalar) Ijtimoiy himoya milliy agentligining tazyiq va zoʻravonlik holatlari toʻgʻrisida zudlik bilan xabar berish imkonini beruvchi (“SOS” chaqiruv) “my.ihma.uz” mobil ilovasi ularning roziligi bilan oʻrnatiladi. 13. Ichki ishlar vazirligi Bosh prokuratura va boshqa manfaatdor idoralar bilan birgalikda uch oy muddatda zoʻravonlik holatini sodir etgan shaxsning ruhiyatida buzilish mavjud deb taxmin qilishga asoslar boʻlgan taqdirda, ichki ishlar organlari tomonidan uning majburiy ambulator psixiatr koʻrigidan oʻtkazilishini tashkil etish, ruhiyatida buzilish aniqlanganda belgilangan tartibda tibbiy muassasaga joylashtirishni nazarda tutuvchi normativ-huquqiy hujjat loyihasini kiritsin. 14. Bosh prokuratura, Oliy sud, Adliya vazirligi, Ichki ishlar vazirligi va Ijtimoiy himoya milliy agentligining qonunchilikka oʻzgartirish kiritish orqali 2026-yil 1-noyabrdan boshlab quyidagi tartiblarni belgilash haqidagi takliflariga rozilik berilsin: (a) Jinoyat kodeksining 118 (nomusga tegish), 119 (jinsiy ehtiyojni zoʻrlik ishlatib gʻayritabiiy usulda qondirish), 121 (shaxsni jinsiy aloqa qilishga majbur etish), 128 (oʻn olti yoshga toʻlmagan shaxs bilan jinsiy aloqa qilish), 1281 (oʻn olti yoshdan oʻn sakkiz yoshgacha boʻlgan shaxs bilan moddiy qimmatliklar berish yoki mulkiy yoxud boshqacha tarzda manfaatdor etish orqali jinsiy aloqa qilish), 129 (oʻn olti yoshga toʻlmagan shaxsga nisbatan uyatsiz-buzuq harakatlar qilish) moddalarida nazarda tutilgan jinoyatlar boʻyicha tergovga qadar tekshiruv va dastlabki tergovni faqat prokuratura organlari tomonidan amalga oshirish; (b) voyaga yetmagan shaxsga nisbatan sodir etilgan shahvoniy shilqimlik boʻyicha maʼmuriy huquqbuzarlikka oid ish hujjatlarini qilmishda jinoyat alomatlari mavjud emasligi haqida prokuror tomonidan qaror qabul qilinganidan soʻng sudga yuborish. 15. Keng jamoatchilik, ekspert va faollarning jinoyat-ijroiya qonunchiligini takomillashtirishga qaratilgan quyidagi takliflari maʼqullansin: (a) Jinoyat kodeksining 118 va 119-moddalarida nazarda tutilgan jinoyatlarni voyaga yetmagan shaxslarga nisbatan sodir etganlik uchun sudlangan shaxslarni manzil-koloniyalarga oʻtkazilmaydigan mahkumlar toifasiga kiritish; (b) mazkur bandning “a” kichik bandida nazarda tutilgan jinoyatlar uchun jazoni oʻtayotgan mahkumlarni psixologik tuzatish dasturidan oʻtmasdan, saqlash sharoitlarini yengillashtirish amaliyotiga chek qoʻyish. 16. 2027-yil 1-yanvardan boshlab ayollar va bolalarga nisbatan tazyiq va zoʻravonlik bilan bogʻliq jinoyatlar, qoida tariqasida, maxsus tayyorgarlikdan oʻtgan tergovchilar va sudyalar tomonidan tergov qilinishi va koʻrib chiqilishi belgilansin. 17. Bosh prokuratura, Sudyalar oliy kengashi, Oliy sud va Ichki ishlar vazirligi: (a) 2026-yil yakuniga qadar har bir hududdagi ish hajmidan kelib chiqqan holda kamida 1 nafar tergovchi va sudya xalqaro standartlarga asoslangan dastur asosida maxsus tayyorgarlikdan oʻtkazilishi hamda ular tomonidan ayollar va bolalarga nisbatan tazyiq va zoʻravonlikka oid ishlar tergov qilinishi va koʻrilishini taʼminlasin. Bunda qoida tariqasida maxsus tayyorgarlikdan oʻtkazishda ayol tergovchi va sudyalarga ustuvorlik berilishiga eʼtibor qaratilsin; (b) 2026-yil 1-sentabrdan boshlab Huquqni muhofaza qilish akademiyasi, Ichki ishlar vazirligi akademiyasi va Odil sudlov akademiyasida xalqaro va milliy ekspertlarni jalb qilgan holda tergovchi va sudyalar uchun “Jinoyatdan jabrlangan ayollar va bolalar bilan ishlashning oʻziga xos protsessual jihatlari” maxsus oʻquv dasturini tashkil etsin. 18. Ichki ishlar vazirligi Bosh prokuratura, Oliy sud, Ijtimoiy himoya milliy agentligi va Adliya vazirligi bilan birgalikda uch oy muddatda quyidagilarni nazarda tutuvchi qonun loyihasini kiritsin: (a) Jinoyat kodeksida voyaga yetmaganlarga nisbatan jinsiy erkinlikka qarshi jinoyatlar hamda ular bilan jinsiy aloqa qilish va uyatsiz-buzuq harakatlarni sodir etish bilan bogʻliq jinoyatlar uchun muqaddam sudlangan shaxslar quyidagi jinoyatlarni sodir etganda ularga tegishincha umrbod ozodlikdan mahrum qilish yoki uzoq muddatli ozodlikdan mahrum qilish jazosini belgilash: (i) oʻn toʻrt yoshga toʻlmagan shaxsning nomusiga tegish; (ii) oʻn toʻrt yoshga toʻlmagan shaxsga nisbatan jinsiy ehtiyojni zoʻrlik ishlatib gʻayritabiiy usulda qondirish; (b) oʻn olti yoshga toʻlmagan shaxsga nisbatan uyatsiz-buzuq harakatlarni bir guruh shaxslar tomonidan sodir etganlik uchun ogʻirroq javobgarlikni belgilash, shuningdek, tergov va sud amaliyotidan kelib chiqqan holda Jinoyat kodeksi 129-moddasi dispozitsiyasiga aniqlik kiritish; (v) Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksda shahvoniy shilqimlik va nikoh yoshi toʻgʻrisidagi qonunchilikni yoki nikoh tuzish tartibini buzish bilan bogʻliq huquqbuzarlik uchun jazo sanksiyalarini oshirish, shuningdek, jinoyat ishini qoʻzgʻatish rad etilgan boʻlib, maʼmuriy huquqbuzarlik alomatlari aniqlangan hollarda javobgarlikka tortish tartibini takomillashtirish. 19. Barcha koʻrinishdagi tazyiq va zoʻravonlik holatlaridan himoya qilish tizimini takomillashtirish maqsadida uch oy muddatda quyidagilar yuzasidan asoslantirilgan takliflar kiritilsin: (a) Adliya vazirligi Bosh prokuratura, Ijtimoiy himoya milliy agentligi, Ichki ishlar vazirligi, Oila va xotin-qizlar qoʻmitasi hamda Oliy Majlisning Inson huquqlari boʻyicha vakili (Ombudsman) bilan birgalikda — ayollar va bolalarning huquqlarini himoya qilish boʻyicha xalqaro standartlar va ilgʻor xorijiy amaliyotni oʻrgangan holda xotin-qizlarni aynan jinsi sababli qasddan oʻldirish (femitsid), oila aʼzolarini qasddan oʻldirish (familitsid), shaxsni uning erkiga qarshi ravishda noqonuniy taʼqib qilish (stalking), Internet yoki ijtimoiy tarmoqlarda sodir etiladigan zoʻravonlik (kiberzoʻravonlik), voyaga yetmagan shaxslardan jinsiy foydalanish hamda shu maqsadda Internet orqali voyaga yetmagan shaxsning ishonchini qozonish (onlayn gruming) uchun qonunchilikda javobgarlik belgilash; (b) Oila va xotin-qizlar qoʻmitasi, Ichki ishlar vazirligi hamda Adliya vazirligi — zoʻravonlik holatlarini sodir etgan shaxslar (agressor) bilan ishlash tizimini takomillashtirish, shu jumladan, bu jarayonda oila va xotin-qizlar maskanlari imkoniyatlaridan foydalanishni kengaytirish. 20. Oʻzbekiston Milliy teleradiokompaniyasi Oila va xotin-qizlar qoʻmitasi, Ommaviy axborot vositalari uchun kontent tayyorlash markazi, Oʻzbekiston mahallalari uyushmasi, Adliya vazirligi bilan birgalikda bir oy muddatda mazkur Farmon mazmun-mohiyatini tushuntirish, shu jumladan, oila institutini mustahkamlash va maishiy zoʻravonlikning oldini olish masalalari boʻyicha kreativ industriya mutaxassislari, bloger va inflyuyenserlarni jalb qilgan holda mediamahsulotlarni tayyorlash boʻyicha chora-tadbirlar rejasini tasdiqlasin. 21. Sudyalar oliy kengashi va Oʻzbekiston mahallalari uyushmasining ikki hafta muddatda quyidagilarni nazarda tutuvchi reja-grafikni tasdiqlab, amaliyotga joriy etish haqidagi takliflari maʼqullansin: (a) har bir viloyat kesimida “mahalla yettiligi” bilan oilaviy (maishiy) zoʻravonlik tushunchalari va uning oldini olishga qaratilgan oʻquv seminar mashgʻulotlari oʻtkazish; (b) umumiy oʻrta, oʻrta maxsus va kasbiy taʼlim tashkilotlarida sud va huquqni muhofaza qilish organlari faxriylari ishtirokida ayollar va bolalarning huquqlarini taʼminlash, ularning jamiyatdagi oʻrnini oshirish borasida yoshlar bilan uchrashuvlar oʻtkazish. 22. Ayollar va bolalar huquqlarining himoyasini kuchaytirish hamda ularga nisbatan tazyiq va zoʻravonlik holatlarining oldini olish boʻyicha “yoʻl xaritasi” ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 23. Mazkur Farmonning ijrosini samarali tashkil qilishga masʼul va shaxsan javobgar etib Bosh vazirning oʻrinbosari — Oila va xotin-qizlar qoʻmitasi raisi Z.B. Mahkamova, Bosh prokuror N.T. Yoʻldoshev va ichki ishlar vaziri A.A. Tashpulatov belgilansin. 24. Farmon ijrosini muhokama qilib borish, ijro uchun masʼul idoralar faoliyatini muvofiqlashtirish va nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vaziri A.N. Aripov hamda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi rahbarining sud tizimini isloh qilish boʻyicha oʻrinbosari N.J. Xakimova zimmasiga yuklansin. T/rTaklif etilayotgan chora-tadbirlarAmalga oshirish mexanizmiMuddatMasʼullarErta turmush qurish holatlarining oldini olish1.Oila institutini mustahkamlash va maishiy zoʻravonlikning oldini olish masalalari boʻyicha kreativ industriya mutaxassislari, bloger va inflyuyenserlarni jalb qilgan holda mediamahsulotlar tayyorlash.Tashkiliy chora-tadbirlar rejasini ishlab chiqish va tasdiqlash2026-yil martOʻzbekiston Milliy teleradiokompaniyasi(A. Djurabayev),Oila va xotin-qizlar qoʻmitasi(Z. Maxkamova),Ommaviy axborot vositalari uchun kontent tayyorlash markazi(Q. Ahmedov),Oʻzbekiston mahallalari uyushmasi(K. Kuranbayev),manfaatdor vazirlik va idoralar2.Oila va xotin-qizlar maskanlarida barcha nikohlanuvchilarni maxsus bepul oʻqitish bilan bosqichma-bosqich qamrab olish.Asoslantirilgan takliflar kiritish2026-yil martOila va xotin-qizlar qoʻmitasi(Z. Maxkamova),Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari, manfaatdor vazirlik va idoralar3.Voyaga yetmagan shaxslar bilan nikoh tuzishga daʼvat etganlik (qiziqtirganlik) va uni targʻib qilganlik uchun maʼmuriy javobgarlik belgilash.Qonun loyihasini ishlab chiqish2026-yil aprelOila va xotin-qizlar qoʻmitasi(Z. Maxkamova),Adliya vazirligi(A. Tashkulov), Bolalar ombudsmani(S. Raxmonova),Oliy sud(B. Islamov),Bosh prokuratura(N. Yoʻldoshev)4.Oila kodeksida nikoh yoshini kamaytirishning aniq (tugal) asoslarini belgilash.Qonun loyihasini ishlab chiqish2026-yil mayAdliya vazirligi(A. Tashkulov),Bolalar ombudsmani(S. Raxmonova),Oila va xotin-qizlar qoʻmitasi(Z. Maxkamova)5.Nikoh shartnomasini tuzgan nikohlanuvchilarni nikohni qayd etish uchun belgilangan davlat bojidan ozod etish.Qonun loyihasini ishlab chiqish2026-yil mayAdliya vazirligi(A. Tashkulov), Iqtisodiyot va moliya vazirligi(A. Xaydarov)6.Davlat tomonidan yosh oilalar uchun qoʻshimcha imtiyoz va boshqa shakldagi qoʻllab-quvvatlash choralari taqdim etish tartibini takomillashtirish. Bunda:(a) davlat tomonidan har ikkala taraf kamida 21 yoshga toʻlganda birinchi marotaba nikoh tuzgan yosh oilalar uchun qoʻshimcha imtiyoz va boshqa shakldagi qoʻllab-quvvatlash choralarini taqdim etish;(b) Ijtimoiy reyestrga kirgan har ikkala taraf kamida 21 yoshga toʻlganda birinchi marotaba nikoh tuzgan yosh oilalar aʼzolariga ularning faoliyatini qoʻllab-quvvatlash va daromadlarini oshirish yoki murakkab vaziyatdan chiqarish uchun taqdim etiladigan moliyaviy koʻmaklarni (subsidiya, ssuda, grantlar) qonunchilik hujjatlarida belgilangan miqdordan 1,5 baravarga oshirilgan holda berish.Normativ-huquqiy hujjat loyihasini ishlab chiqish2026-yil mayIqtisodiyot va moliya vazirligi(O. Fazilkarimov),Ijtimoiy himoya milliy agentligi(M. Olloyorov),Markaziy bank(T. Ishmetov),Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi(B. Zaxidov),Oila va xotin-qizlar qoʻmitasi(Z. Maxkamova)7.Homilador talaba-qizlarga yoki 3 yoshgacha boʻlgan farzand tarbiyasi bilan shugʻullanuvchi talabalarga oliy taʼlim olish uchun “ikkinchi imkoniyat” yaratish maqsadida 2026/2027 oʻquv yilidan boshlab quyidagilarni belgilovchi tartib oʻrnatish:(a) kursdan kursga qolgan yoki talabalar safidan chiqarilgan shaxslarga, istisno tariqasida, fanlar farqini qayta oʻzlashtirish sharti bilan taʼlimni davom ettirish imkoniyati yaratish;(b) talabalarga fanlar farqini mustaqil oʻzlashtirish uchun qoʻshimcha muddat berish va zarur sharoitlar yaratish;(v) oliy taʼlim muassasalarida talabalar tomonidan fanlarni mustaqil oʻzlashtirish, shu jumladan, elektron maʼruzalar, darsliklar va mashgʻulotlar bilan tanishish, oʻqituvchilardan onlayn maslahatlar olish kabi imkoniyatlarga ega boʻlgan onlayn portalni joriy qilish;(g) bunday imkoniyatni har bir homiladorlik yoki 3 yoshgacha boʻlgan farzand tarbiyasi bilan bogʻliq holat boʻyicha bir marotaba taqdim etish.Normativ-huquqiy hujjat loyihasini ishlab chiqish2026-yil iyunOliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi(K. Sharipov),Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi(E. Karimova),Iqtisodiyot va moliya vazirligi(O. Fazilkarimov),oliy taʼlim muassasalari 8.Nikoh yoshi toʻgʻrisidagi qonunchilikni yoki nikoh tuzish tartibini buzish bilan bogʻliq huquqbuzarliklar uchun undirilgan jarima summasining 15 foizini bunday holat haqida xabar bergan shaxslarni ragʻbatlantirishga yoʻnaltirish.Normativ-huquqiy hujjat loyihasini ishlab chiqish2026-yil avgustIchki ishlar vazirligi(A. Tashpulatov),Ijtimoiy himoya milliy agentligi(M. Olloyorov),Iqtisodiyot va moliya vazirligi(A. Xaydarov)9.Xalqaro standartlar asosida erta yoshdagi homiladorlik holatlarining oldini olish va erta yoshdagi homilador xotin-qizlarni tibbiy-ijtimoiy qoʻllab-quvvatlash tizimini takomillashtirish.Normativ-huquqiy hujjat loyihasini ishlab chiqish2026-yil avgustSogʻliqni saqlash vazirligi(A. Xudayarov),Ijtimoiy himoya milliy agentligi(M. Olloyorov),Oila va xotin-qizlar qoʻmitasi(Z. Maxkamova)10.Nikoh yoshi toʻgʻrisidagi qonunchilikni yoki nikoh tuzish tartibini buzishga qarshi samarali va taʼsirchan kurashish maqsadida voyaga yetmagan bilan nikohga kirishgan shaxs bilan birga voyaga yetmaganni erga bergan yoki uylantirgan ota-ona yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxslar hamda diniy marosimni amalga oshirgan shaxslarga nisbatan ham maʼmuriy jazo muqarrarligini taʼminlab borish (MJtK 473-moddasi ikkinchi va uchinchi qismlari).Tashkiliy chora-tadbirlar DoimiyIchki ishlar vazirligi(A. Tashpulatov),Bosh prokuratura(N. Yoʻldoshev)Vakolatli organ va tashkilotlar faoliyatini muvofiqlashtirilgan holda tashkil etish hamda idoralararo hamkorlikni taʼminlash11.Sogʻliqqa, jinsiy erkinlikka, oilaga, yoshlarga va axloqqa qarshi jinoyatlar sodir etgan shaxslarga oid maxsus reyestr yuritish tartibini takomillashtirish, jumladan:(a) reyestrga kiritilgan shaxslarning doimiy ravishda zoʻravonlikka moyilligini oʻrganish;(b) ularni xulq-atvorni oʻzgartirish boʻyicha tuzatish (korreksiya) dasturidan oʻtkazish;(v) ularga oid maʼlumotlarni yashash joyidagi profilaktika inspektori va tibbiyot muassasasiga yetkazish hamda ularning nazoratini amalga oshirish;(g) voyaga yetmagan shaxslar bilan ishlaydigan davlat organlari va tashkilotlarga shaxsning reyestrga kiritilgan-kiritilmaganligi haqida maʼlumot olish uchun imkoniyat yaratish;(d) reyestrga kiritilgan shaxslarning voyaga yetmagan shaxslar bilan ishlaydigan sohalarda mehnat faoliyatiga cheklov belgilash;(j) “Crime map”ni yuritish amaliyotini tashkil etish, ushbu shaxslarni doimiy monitoring qilish.Asoslantirilgan takliflar kiritish2026-yil mayIchki ishlar vazirligi(A. Tashpulatov),Ijtimoiy himoya milliy agentligi(M. Olloyorov),Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi(E. Karimova),Sport vazirligi(A. Ikramov), Sogʻliqni saqlash vazirligi(A. Xudayarov),Oila va xotin-qizlar qoʻmitasi(Z. Maxkamova),Bolalar ombudsmani(S. Raxmonova)12.Erta nikoh yoki 16 yoshgacha boʻlgan homiladorlik bilan bogʻliq holatlar va boshqa qonunbuzilishlar toʻgʻrisida xabar berish tartibini buzganlik uchun maʼmuriy javobgarlikni belgilash.Qonun loyihasini ishlab chiqish2026-yil avgustIchki ishlar vazirligi(A. Tashpulatov),Oila va xotin-qizlar qoʻmitasi(Z. Maxkamova),manfaatdor vazirlik va idoralar13.Huquqni muhofaza qiluvchi organlar va sudlar tomonidan voyaga yetmaganlarga qarshi jinoyatlar toʻgʻrisida Ijtimoiy himoya milliy agentligi, Bolalar ombudsmani hamda Oila va xotin-qizlar qoʻmitasini axborot-kommunikatsiya texnologiyalari orqali tezkor xabardor qilish tizimini yoʻlga qoʻyish.Tashkiliy chora-tadbirlar 2026-yil sentabrIjtimoiy himoya milliy agentligi(M. Olloyorov),Bolalar ombudsmani(S. Raxmonova),Oila va xotin-qizlar qoʻmitasi(Z. Maxkamova),Ijtimoiy himoya milliy agentligi(M. Olloyorov),Raqamli texnologiyalar vazirligi(Sh. Shermatov),Bosh prokuratura(N. Yoʻldoshev),Oliy sud(B. Islamov),Ichki ishlar vazirligi(A. Tashpulatov)14.Bolalarga nisbatan jinoyat ishlarini koʻrib chiqishga oid sud amaliyotini tahlil qilish natijalarini inobatga olgan holda MJTKning 411 va 592-moddalari dispozitsiyasiga aniqlik kiritish.Asoslantirilgan takliflar kiritish2026-yil oktabrOliy sud(B. Islamov)15.1. Ichki ishlar vazirligining Jinoyat va hodisalarni roʻyxatga olish boʻyicha elektron tizimida “Oʻsmir-signal” modulini ishlab chiqish.2. Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish va FHDY organlari, taʼlim va sogʻliqni saqlash muassasalari, diniy idora va boshqa manfaatdor idoralar axborot tizimlari, shuningdek, “Yagona milliy ijtimoiy himoya” axborot tizimini jinoyat va hodisalarni roʻyxatga olish boʻyicha elektron tizimga “Elektron hukumat” tizimining idoralararo integratsiyalashuv platformasi orqali integratsiya qilish.Elektron modulni ishlab chiqish2026-yil dekabrIchki ishlar vazirligi(A. Tashpulatov),Raqamli texnologiyalar vazirligi(Sh. Shermatov),Ijtimoiy himoya milliy agentligi(M. Olloyorov),manfaatdor vazirlik va idoralar16.Erta nikoh va 16 yoshgacha boʻlgan homiladorlik holatlari yuzasidan idoralararo qoʻshma umumlashtirish, ularning oldini olish boʻyicha koʻrilayotgan choralar haqida jamoatchilikni xabardor qilish amaliyotini joriy etish.Tashkiliy chora-tadbirlar Har yarim yillik yakuni boʻyicha Ichki ishlar vazirligi(A. Tashpulatov),Bosh prokuratura(N. Yoʻldoshev),Ijtimoiy himoya milliy agentligi(M. Olloyorov),Bolalar ombudsmani(S. Raxmonova),manfaatdor vazirlik va idoralarTazyiq va zoʻravonlik holatlariga qarshi kurashish17.Jinoyat kodeksining 118 va 119-moddalarida nazarda tutilgan jinoyatlarni voyaga yetmagan shaxslarga nisbatan sodir etganlik uchun sudlangan shaxslarni manzil-koloniyalarga oʻtkazilmaydigan mahkumlar toifasiga kiritish hamda ularni psixologik tuzatish dasturidan oʻtmasdan? saqlash sharoitlarini yengillashtirishga chek qoʻyish.Qonun loyihasini ishlab chiqish2026-yil martIchki ishlar vazirligi(A. Tashpulatov),Bosh prokuratura(N. Yoʻldoshev),Oliy sud(B. Islamov)18.Jinoyat kodeksining 118, 119, 121, 128, 1281 va 129-moddalarida nazarda tutilgan jinoyatlar boʻyicha tergovga qadar tekshiruv va dastlabki tergovni amalga oshirish vakolatini prokuraturaga oʻtkazish.Qonun loyihasini ishlab chiqish2026-yil martBosh prokuratura(N. Yoʻldoshev),Ichki ishlar vazirligi(A. Tashpulatov)19.Quyidagilar uchun javobgarlikni belgilash masalasini oʻrganish:(a) femitsid — xotin-qizlarni aynan jinsi sababli qasddan oʻldirish;(b) familitsid — oila aʼzolarini qasddan oʻldirish;(v) stalking — shaxsni uning erkiga qarshi ravishda noqonuniy taʼqib qilish;(g) kiberzoʻravonlik — Internet yoki ijtimoiy tarmoqlarda sodir etiladigan zoʻravonlik;(d) voyaga yetmagan shaxslardan jinsiy foydalanish;(j) onlayn gruming — jinsiy maqsadda foydalanish uchun Internet orqali voyaga yetmagan shaxsning ishonchini qozonish.Asoslantirilgan takliflar kiritish2026-yil mayAdliya vazirligi(A. Tashkulov),Bosh prokuratura(N. Yoʻldoshev),Ichki ishlar vazirligi(A. Tashpulatov),Oila va xotin-qizlar qoʻmitasi(Z. Maxkamova), Oliy Majlisning Inson huquqlari boʻyicha vakili(F. Eshmatova),Bolalar ombudsmani(S. Raxmonova),Ijtimoiy himoya milliy agentligi(M. Olloyorov)20.Voyaga yetmaganlarga nisbatan jinsiy erkinlikka qarshi jinoyatlar hamda ular bilan jinsiy aloqa qilish va uyatsiz-buzuq harakatlarni sodir etish bilan bogʻliq jinoyatlar uchun muqaddam sudlangan shaxslar quyidagi jinoyatlarni sodir etganda ularga tegishincha umrbod ozodlikdan mahrum qilish yoki uzoq muddatli ozodlikdan mahrum qilish jazosini belgilash:(a) oʻn toʻrt yoshga toʻlmagan shaxsning nomusiga tegish;(b) oʻn toʻrt yoshga toʻlmagan shaxsga nisbatan jinsiy ehtiyojni zoʻrlik ishlatib gʻayritabiiy usulda qondirish.Qonun loyihasini ishlab chiqish2026-yil mayBosh prokuratura(N. Yoʻldoshev),Oliy sud(B. Islamov),Adliya vazirligi(A. Tashkulov),Ijtimoiy himoya milliy agentligi(M. Olloyorov),Bolalar ombudsmani(S. Raxmonova)21.Quyidagilarni nazarda tutuvchi qonun loyihasini ishlab chiqish:(a) oʻn olti yoshga toʻlmagan shaxsga nisbatan uyatsiz-buzuq harakatlarni bir guruh shaxslar tomonidan sodir etganlik uchun jinoiy jazoni ogʻirlashtirish;(b) Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksda shahvoniy shilqimlik hamda nikoh yoshi toʻgʻrisidagi qonunchilikni yoki nikoh tuzish tartibini buzishga oid huquqbuzarlik uchun jazoni oshirish. Bunda voyaga yetmagan shaxs bilan nikoh munosabatlariga bevosita kirishgan shaxs hamda nikoh tuzish tartibini buzgan boshqa shaxslar (ota-onalar, diniy marosimni amalga oshirgan shaxslar) uchun maʼmuriy jazolarni qilmishning xavfliligidan kelib chiqqan holda mutanosib ravishda belgilash;(v) jinoyat ishini qoʻzgʻatish rad etilgan hollarda huquqbuzarni maʼmuriy javobgarlikka tortish tartibini takomillashtirish.Qonun loyihasini ishlab chiqish2026-yil mayIchki ishlar vazirligi(A. Tashpulatov),Bosh prokuratura(N. Yoʻldoshev),Oliy sud(B. Islamov),Adliya vazirligi(A. Tashkulov)22.“Nizoli oila” va “notinch oila” tushunchalariga huquqiy taʼrif berish hamda ular bilan ishlash tartibini belgilash.Asoslantirilgan takliflar kiritish2026-yil mayOila va xotin-qizlar qoʻmitasi(Z. Maxkamova),Adliya vazirligi(A. Tashkulov)23.Zoʻravonlik sodir etgan shaxslar bilan ishlash tizimini takomillashtirish, shu jumladan, bu jarayonda oila va xotin-qizlar maskanlari imkoniyatlaridan foydalanishni kengaytirish.Asoslantirilgan takliflar kiritish2026-yil mayOila va xotin-qizlar qoʻmitasi(Z. Maxkamova),Ichki ishlar vazirligi(A. Tashpulatov),Adliya vazirligi(A. Tashkulov),Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari24.Zoʻravonlik holatlarini sodir etgan oilaning ruhiy nosogʻlom aʼzosi tibbiyot muassasasidan uyga chiqarilganda, vasiylik va homiylik organini xabardor qilish.Asoslantirilgan takliflar kiritish2026-yil iyunSogʻliqni saqlash vazirligi(A. Xudayarov), Ijtimoiy himoya milliy agentligi(M. Olloyorov),Oila va xotin-qizlar qoʻmitasi(Z. Maxkamova)25.Sud jarayonida sudlanuvchini yangi ayblov boʻyicha jinoiy javobgarlikka tortish uchun asoslar hamda jinoiy javobgarlikka tortilmagan shaxs tomonidan jinoyat sodir etilganligini koʻrsatuvchi holatlar aniqlanganda, jazo muqarrarligini taʼminlash mexanizmlarini takomillashtirish.Qonun loyihasini ishlab chiqish2026-yil avgustBosh prokuratura(N. Yoʻldoshev),Oliy sud(B. Islamov),Ichki ishlar vazirligi(A. Tashpulatov)26.Tergovchi va sudyalarni maxsus tayyorgarlikdan oʻtkazish uchun “Jinoyatdan jabrlangan ayollar va bolalar bilan ishlashning oʻziga xos protsessual jihatlari” oʻquv dasturini tashkil etish.Tashkiliy-huquqiy chora-tadbirlar2026-yil sentabrBosh prokuratura(N. Yoʻldoshev),Sudyalar oliy kengashi(X. Yodgorov),Odil sudlov akademiyasi(Sh. Abduqodirov),Huquqni muhofaza qilish akademiyasi(S. Samadov), Ichki ishlar vazirligi akademiyasi(R. Xotamov)27.Voyaga yetmagan shaxsga nisbatan shahvoniy shilqimlik bilan bogʻliq maʼmuriy huquqbuzarlikka oid ish hujjatlarini jinoyat alomatlari mavjud emasligi haqida prokuror tomonidan qaror qabul qilinganidan soʻng sudga yuborish tartibini joriy etish.Qonun loyihasini ishlab chiqish2026-yil sentabrBosh prokuratura(N. Yoʻldoshev),Oliy sud(B. Islamov),Adliya vazirligi(A. Tashkulov),Ichki ishlar vazirligi(A. Tashpulatov)28.Zoʻravonlikdan jabrlangan bolalarga huquqiy yordam koʻrsatish boʻyicha alohida tayyorgarlikdan oʻtgan va tajribaga ega boʻlgan advokatlarning elektron reyestrini yuritishni yoʻlga qoʻyish.Tashkiliy-huquqiy chora-tadbirlar 2026-yil iyunAdliya vazirligi(A. Tashkulov),Advokatlar palatasi(Sh. Sadikov)29.Zoʻravonlikdan jabr koʻrgan shaxslarga tibbiy, psixologik, huquqiy va boshqa yordam koʻrsatishning integratsiyalashgan tizimini “Bitta murojaat nuqtasi” konsepsiyasi asosida joriy etish.Asoslantirilgan takliflarni kiritish 2026-yil mayIjtimoiy himoya milliy agentligi(M. Olloyorov),manfaatdor vazirlik va idoralar30.1. Mahallalar aholisi, ayniqsa, yoshlar orasida “zoʻravonlikka toqatsizlik” tamoyilini ijtimoiy meʼyor sifatida shakllantirish, shu jumladan, ayollar va bolalarga nisbatan tazyiq va zoʻravonlik sodir etishning huquqiy oqibatlarini tushuntirish.2. Mahallalarni “Oilaviy (maishiy) zoʻravonlik — mahallaning rivojlanishiga, jamiyatning yuksalishiga toʻsiq” nomli uslubiy qoʻllanma hamda taʼlim tashkilotlarini “Bola huquqlarini himoya qilish” nomli qoʻllanmalar bilan taʼminlash.Chora-tadbirlar rejasini tasdiqlash2026-yil martOʻzbekiston mahallalari uyushmasi(K. Kuranbayev),Odil sudlov akademiyasi(Sh. Abduqodirov),Huquqni muhofaza qilish akademiyasi(S. Samadov),Ichki ishlar vazirligi akademiyasi(R. Xatamov)Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi(E. Karimova),Ijtimoiy himoya milliy agentligi(M. Olloyorov),Bolalar ombudsmani(S. Raxmonova)31.Maktablar va boshqa taʼlim muassasalarida bolalarga nisbatan zoʻravonlik holatlari boʻyicha xabar berish imkonini beruvchi maxsus aloqa kanallari haqida targʻibot ishlarini olib borish.Tashkiliy chora-tadbirlar 2026-yil mayMaktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi(E. Karimova),Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi(K. Sharipov), Ijtimoiy himoya milliy agentligi(M. Olloyorov),Ichki ishlar vazirligi(A. Tashpulatov),Bosh prokuratura(N. Yoʻldoshev),Bolalar ombudsmani(S. Raxmonova)32.2026/2027 oʻquv yilidan boshlab oliy taʼlim muassasalarining pedagogika yoʻnalishlari tegishli fanlari oʻquv dasturlariga bolalar va oʻsmirlar psixologiyasi hamda oʻz joniga qasd qilishning oldini olish boʻyicha mavzularni kiritish.Tashkiliy-huquqiy chora-tadbirlar2026-yil avgustOliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi(K. Sharipov),Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi(E. Karimova)33.Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi hamda Jinoyat kodekslarida voyaga yetmagan va boshqa shaxslarni tilanchilik qilishga jalb etish bilan bogʻliq huquqbuzarlik uchun jazo sanksiyalarini kuchaytirish:(a) ota-onalar yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxslar tomonidan voyaga yetmagan bolalarni tarbiyalash va ularga taʼlim berish borasidagi majburiyatlarni bajarmaslik (MJtK 47-moddasi);(b) jamoat joylarida pul, oziq-ovqat mahsulotlari va boshqa moddiy qimmatliklar berishni faol tarzda soʻrab, tilanchilik bilan shugʻullanish (MJtK 1883-modda 1-qismi);(v) voyaga yetmagan shaxslarni tilanchilik qilishga jalb etish (MJtK 1883-modda 2-qismi);(g) jamoat joylarida pul, oziq-ovqat mahsulotlari va boshqa moddiy qimmatliklar berishni faol tarzda soʻrab, tilanchilik bilan shugʻullanish (JK 127-moddasi 1-qismi);(d) voyaga yetmagan shaxslarni tilanchilik qilishga jalb etish (JK 127-moddasi 2-qismi).Qonun loyihasini ishlab chiqish2026-yil mayIchki ishlar vazirligi(A. Tashpulatov),Oliy sud(B. Islamov),Bosh prokuratura(N. Yoʻldoshev),Adliya vazirligi(A. Tashkulov)34.Ayollar va bolalarga nisbatan tazyiq va zoʻravonlik bilan bogʻliq jinoyatlar maxsus tayyorgarlikdan oʻtgan tergovchilar va sudyalar tomonidan tergov qilinishi va koʻrib chiqilishini yoʻlga qoʻyish.Tashkiliy-huquqiy chora-tadbirlar2026-yil dekabrBosh prokuratura(N. Yoʻldoshev),Ichki ishlar vazirligi(A. Tashpulatov),Sudyalar oliy kengashi(X. Yodgorov),Oliy sud(B. Islamov),Ichki ishlar vazirligi(A. Tashpulatov)35.Oiladagi zoʻravonliklar, erta nikohga sabab boʻlayotgan jamiyatdagi muammolarning (iqtisodiy, axloqiy, taʼlim tizimidagi va boshq.) oilaga taʼsirini baholash, bunda yosh va koʻp yillik oilalar bilan soʻrovlar oʻtkazgan holda ilmiy-amaliy yechim bera oladigan loyihalarni amalga oshirish.Tashkiliy chora-tadbirlarDoimiyOila va xotin-qizlar qoʻmitasi(Z. Maxkamova),Ijtimoiy himoya milliy agentligi(M. Olloyorov)