CHARM-GALANTEREYA MAHSULOTLARI ISHLAB CHIQARISH XODIMLARI UCHUN MEHNATNI MUHOFAZA QILISH QOIDALARINI TASDIQLASH HAQIDA
(order, 2025-12-10)

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 12-iyuldagi 267-son “Mehnatni muhofaza qilishga doir meʼyoriy hujjatlarni qayta koʻrib chiqish va ishlab chiqish toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati qarorlarining toʻplami, 2000-y., 7-son, 39-modda) va 2010-yil 20-iyuldagi 153-son “Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha normativ-huquqiy bazani yanada takomillashtirish toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2010-y., 28-29-son, 234-modda) qarorlariga muvofiq buyuraman: 1. Charm-galantereya mahsulotlari ishlab chiqarish xodimlari uchun mehnatni muhofaza qilish qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kundan boshlab oʻn kun oʻtgandan keyin kuchga kiradi. Mazkur Qoidalar charm-galantereya ishlab chiqarishida mehnatni muhofaza qilish tartibini belgilaydi. 1. Mazkur Qoidalar charm-galantereya ishlab chiqaruvchi tashkilotlarga (bundan buyon matnda tashkilotlar deb yuritiladi) taalluqlidir. 2. Mazkur Qoidalar ishlab chiqarish binolari va inshootlarini loyihalash, qurish va qayta qurishda, sexlarni texnik jihozlash va qayta jihozlashda, texnologik jarayonlar hamda uskunalardan foydalanishda hisobga olinishi lozim. 3. Mazkur Qoidalar texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar, shaharsozlik normalari va qoidalari, sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari talablari bajarilishi shart ekanligini istisno etmaydi. 4. Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilishga doir qonunlar va boshqa normativ-huquqiy hujjatlarga rioya etilishi ustidan davlat nazorati bunga maxsus vakolat berilgan davlat organlari tomonidan, jamoatchilik nazorati esa mehnat jamoalari va kasaba uyushmasi tashkilotlari tomonidan saylanadigan mehnatni muhofaza qilish boʻyicha vakillar tomonidan amalga oshiriladi. 6. Tashkilotlarda quyidagi asosiy hujjatlar ishlab chiqiladi (tasdiqlanadi) va yuritiladi: mehnat sharoitlari va mehnatni muhofaza qilish ishlarini yaxshilash, sanitariya-sogʻlomlashtirish chora-tadbirlari boʻyicha boʻlimni oʻz ichiga olgan jamoaviy shartnoma; tasdiqlangan mehnat sharoitlarini baholash va ish oʻrinlarini attestatsiya qilish uslubiga muvofiq ish oʻrinlarini attestatsiya qilish kartalari; mehnatni muhofaza qilish xizmatining choraklik ish rejalari; ishchilar va muhandis-texnik xodimlarni oʻqitish, yoʻl-yoʻriq berish va bilimlarini sinovdan oʻtkazish dasturlari; mehnatni muhofaza qilish boʻyicha maʼmuriy-jamoatchilik nazoratini yuritish jurnali (uch bosqichli nazorat); xodimlar bilan yongʻinga qarshi yoʻl-yoʻriq berish va yongʻin-texnikaviy minimum mashgʻulotlarini oʻtkazish dasturi; har bir kasb va ish turlari boʻyicha mehnatni muhofaza qilish yoʻriqnomalari. 7. Oʻzbekiston Respublikasi “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Qonunining 12-moddasiga muvofiq, ishlab chiqarish faoliyatini amalga oshiruvchi, xodimlarining soni ellik kishi va undan ortiq boʻlgan har bir tashkilotda mehnatni muhofaza qilish talablariga rioya etilishini taʼminlash, ularning bajarilishi ustidan nazoratni amalga oshirish maqsadida mehnatni muhofaza qilish xizmati tashkil etiladi yoki mehnatni muhofaza qilish boʻyicha tegishli tayyorgarlikka ega boʻlgan mutaxassis lavozimi joriy etiladi. Ellikta va undan ortiq transport vositasi mavjud boʻlgan tashkilotda yoʻl harakati xavfsizligi xizmati ham tashkil etiladi yoki yoʻl harakati xavfsizligi boʻyicha mutaxassis lavozimi joriy etiladi. Xodimlarining soni ellik nafardan kam boʻlgan tashkilotda mehnatni muhofaza qilish xizmatini tashkil etish yoki mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassis lavozimini joriy etish toʻgʻrisidagi qaror ish beruvchi tomonidan mazkur tashkilot faoliyatining oʻziga xos xususiyati hisobga olingan holda qabul qilinadi. 8. Mehnatni muhofaza qilish xizmati va yoʻl harakati xavfsizligi xizmati tashkilotning mustaqil tarkibiy boʻlinmalari boʻlib, ular bevosita tashkilot rahbariga boʻysunadi. 9. Mehnatni muhofaza qilish xizmatining mutaxassislari lavozim yoʻriqnomasiga binoan ularning majburiyatlariga kiritilmagan boshqa ishlarni bajarishga jalb qilinishi mumkin emas. 10. Tashkilotlarda mehnat faoliyati bilan bogʻliq ravishda sodir boʻlgan baxtsiz hodisalar va boshqa jarohatlanishlarni tekshirish va hisobini yuritish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 6-iyundagi 286-son qarori bilan tasdiqlangan Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni va xodimlar salomatligining mehnat vazifalarini bajarish bilan bogʻliq boshqa xil zararlanishini tekshirish va hisobga olish toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq amalga oshirilishi lozim. 11. Tashkilot xodimlari oʻz kasblari va ish turlari boʻyicha belgilangan tartibda oʻqishlari, ularning bilimlarini sinovdan oʻtkazilishi va ularga yoʻl-yoʻriq berilishi kerak. 13. Ishlarni texnologik reglament boʻyicha xavfsiz yuritish yoʻriqnomalari ishlab chiqiladi va xodimlar hamda ish joylarini shu yoʻriqnomalar bilan taʼminlash tashkilot rahbariyati zimmasiga yuklatiladi. 14. Tashkilotlar GOST 17.2.3.02-78 boʻyicha xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari, ularning tavsifi, yuzaga kelish manbalari, xodimlarga taʼsir qilish xususiyatlari va salomatlik uchun xavflilik darajasi va kelgusidagi oqibatlari toʻgʻrisida toʻliq va xolisona maʼlumotga ega boʻlishi lozim. 15. Ish joylaridagi ishlab chiqarish muhiti hamda mehnat jarayonining xavfli va zararli omillari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar ishlab chiqarish muhitining fizik, kimyoviy, radiologik, mikrobiologik va mikroiqlim oʻlchovi natijalari, shuningdek mehnatning ogʻir sharoitlari attestatsiya qilish orqali belgilanishi lozim. 16. Yangi zararli moddalar paydo boʻlishiga yoki xavfli va zararli omillar yoʻqolishiga olib keladigan texnologik jarayonlar oʻzgarishlarida yoki yangi ishlab chiqarish uskunalarini joriy qilishda xavfli va zararli omillar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarga tegishli oʻzgartirishlar kiritilishi lozim. 17. Tashkilot oʻta xavfli sharoitda bajariladigan ishlar roʻyxatiga ega boʻlishi lozim. Roʻyxatga xavfli moddalar bilan bajariladigan ishlar, balandlikda, ifloslangan havo va suv muhitida, yuqori harorat va namlik sharoitida bajariladigan ishlar, bugʻ va suv isitish qozonlari, yuk koʻtarish mexanizmlari, bosim ostida ishlaydigan sigʻimlar, elektr uskunalarga xizmat koʻrsatish bilan bogʻliq ishlar va amaldagi tarmoq roʻyxatlariga muvofiq boshqa ishlar kiritilishi shart. 18. Barcha xodimlar oʻta xavfli ishlarni bajarish topshirigʻini olishdan oldin, mehnat muhofazasi boʻyicha yoʻl-yoʻriq olishi va ishlarni bajarish usullarini oʻzlashtirib olishi shart. 19. Oʻta xavfli ishlarni bajarish, faqat belgilangan tartibda rasmiylashtirilgan naryad-ruxsatnomaga muvofiq amalga oshirilishi lozim. 20. Tashkilot rahbariyati oʻta xavfli ishlarni rejalashtirishda, tashkillashtirishda va xavfsiz bajarishda belgilangan talablarga muvofiq amalga oshirilishiga toʻla javobgardir. 21. Xodimlarni xavfli va zararli ishlab chiqarish muhiti omillaridan himoya qilish belgilangan standartlar va meʼyorlar talablariga mos jamoaviy va yakka tartibdagi himoya vositalaridan foydalanish orqali taʼminlanishi lozim. 22. Jamoaviy himoya qilish vositalariga quyidagilar kiradi: ishlab chiqarish xonalari va ish joylarining havo muhitini meʼyorlashtirish vositalari (shamollatish va havo tozalash, isitish, havo haroratini, namligini bir xil meʼyorda saqlash va boshqalar); ishlab chiqarish xonalari va ish joylarining yorugʻligini normallashtirish vositalari (yoritish asboblari, yorugʻlikdan himoya qilish moslamalari va boshqalar); shovqindan, tebranishdan, elektr va statik toklar urishidan hamda uskunalar yuzasini yuqori darajadagi haroratdan himoya qilish vositalari; mexanik va kimyoviy omillarning taʼsiridan himoya qilish vositalari. 23. Jamoaviy himoya vositalari xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari boʻlgan xonadagi barcha xodimlarga taʼsir qilganda qoʻllanishi shart va tashkilotni qurish yoki rekonstruksiya qilish loyihalariga kiritilishi lozim. 24. Jamoaviy himoya vositalari xavfli va zararli ishlab chiqarish omillarini ruxsat etilgan miqdorgacha kamaytirish imkonini bermagan hollarda yakka tartibdagi himoya vositalari qoʻllanilishi lozim. Bunday hollarda yakka tartibdagi himoya vositalarisiz xodimlarning ishga jalb qilinishi taqiqlanadi. 25. Yakka tartibdagi himoya vositalaridan foydalanadigan xodimlar ularni qoʻllashi, himoya xususiyatlari va amal qilish muddati toʻgʻrisida maʼlumotlarga ega boʻlishi lozim. 26. Tashkilotda quyidagilar taʼminlanishi shart: yakka tartibdagi himoya vositalarining zarur miqdori va nomenklaturasi; himoya vositalarini qoʻllash va toʻgʻri foydalanish ustidan doimiy nazorat amalga oshirilishi; himoya vositalarining samaradorligi va sozligi tekshirilishi; yakka tartibdagi himoya vositalaridan xavfli va zaharli moddalar muhitida foydalanilganda ularni degazatsiya va dezinfeksiya qilinishi (bir marta qoʻllaniladigan himoya vositalari bundan mustasno). 27. Xodimlar maxsus kiyim, maxsus poyabzal va boshqa yakka tartibda himoyalanish vositalari bilan belgilangan tartibda bepul taʼminlanishi lozim. 28. Tashkilotlarda tanlov oʻtkazilishi lozim boʻlgan kasblar va mutaxassisliklar roʻyxati boʻlishi lozim. 29. Xodimlar, ishlab chiqarish uchastkalarining rahbarlari tegishli maʼlumotga va ish tajribasiga ega boʻlishi kerak. 30. Bosim ostida ishlovchi uskunalar va xavfi yuqori boʻlgan ishlarda xizmat koʻrsatuvchi xodimlar maxsus kurslarda tayyorgarlikdan oʻtgan va tegishli guvohnomaga ega boʻlishi shart. 31. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 14-iyuldagi 290-son qarori bilan tasdiqlangan Oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslarning mehnatidan foydalanilishi taqiqlangan ogʻir ishlarning hamda zararli yoki xavfli mehnat sharoitlaridagi ishlarning roʻyxatiga muvofiq oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslar ogʻir ishlarga hamda zararli va xavfli mehnat sharoiti mavjud ishlarga qabul qilinmasligi lozim. 33. Tashkilotlarda xodimlarning salomatligini nazorat qilish Xodimlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizom (roʻyxat raqami 2387, 2012-yil 29-avgust) asosida amalga oshirilishi lozim. 34. Tashkilot rahbariyati kasaba uyushmasi qoʻmitasi va sogʻliqni saqlash organlari bilan birgalikda har yili dastlabki (mehnat shartnomasini tuzayotganda) va davriy (mehnat faoliyati davomida) majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtishi lozim boʻlgan xodimlarning roʻyxatini tuzishi hamda xodimlarning koʻrikka kelishini taʼminlashi lozim. 35. Majburiy tibbiy koʻriklar korxonalarga tibbiy xizmatlar koʻrsatuvchi davolash-profilaktika muassasalari tomonidan, ular boʻlmagan taqdirda esa korxona joylashgan yerdagi davolash-profilaktika muassasalari tomonidan oʻtkaziladi. Majburiy tibbiy koʻriklar davolash-sogʻlomlashtirish tadbirlari belgilangan tekshirish dalolatnomasi bilan yakunlanishi lozim. 36. Ish beruvchi majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtmagan yoxud majburiy tibbiy koʻrik natijalariga koʻra tibbiy komissiyalar tomonidan berilgan tavsiyalarni bajarishdan boʻyin tovlagan shaxslarni ishdan chetlashtirishi shart. 37. Davriy majburiy tibbiy koʻriklar oʻz vaqtida, sifatli oʻtkazilishi va ularning natijalariga koʻra tavsiyalar bajarilishi uchun javobgarlik tashkilot rahbariyati zimmasiga yuklanadi. 38. Xodimlarni sogʻligʻi tufayli ularga ruxsat etilmagan ishlarda ishlatish taqiqlanadi. 39. Tashkilot maydonlari va binolarining joylashuvi SHNQ 2.09.17-21 “Sanoat korxonalarining bosh rejalarini loyihalash” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga mos boʻlishi kerak. 40. Tashkilotda transport vositalarining va piyodalarning tashkilot hududida harakatlanish chizmasi ishlab chiqilgan va tasdiqlangan boʻlishi kerak. 41. Transport vositalari va tashkilot hududida piyodalarning harakati chizmasi tashkilotga kirish va chiqish hamda ish uchastkalari va sexlarining koʻrinarli joylariga osib qoʻyilishi kerak. 42. Tashkilot maydonlari koʻkalamzorlashtirilgan va suv quyish quvurlari tarmoqlari bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. 43. Tashkilot maydonidagi oʻtish joylari mustahkam yopqichlar, suvlar oqib ketadigan inshootlar bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 44. Yilning yoz vaqtida yoʻlaklar va oʻtish joylariga suv sepilgan, qishda qordan tozalanib, qum sepilgan boʻlishi lozim. 45. Ishlab chiqarish binolari va inshootlari SHNQ 2.09.02-23 “Korxonalarning ishlab chiqarish hamda maʼmuriy-maishiy bino va inshootlari. Loyihalash talablari” shaharsozlik normalari va talablariga mos kelishi kerak. 46. Yordamchi binolar va xonalar SHNQ 2.09.02-23 “Korxonalarning ishlab chiqarish hamda maʼmuriy-maishiy bino va inshootlari. Loyihalash talablari” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga mos kelishi lozim. 47. Ishlab chiqarish va yordamchi xonalarning (harorati, nisbiy namligi, havoning harakatlanish tezligi va boshqalar) mikroiqlimi GOST 12.1.005-88 talablariga javob berishi kerak. 48. Nam xonalarda hamda issiq oʻtkazuvchi pollarda (betonli, gʻishtli, plitali va boshqalar) muntazam ishlashga moʻljallangan ish joylarida yogʻoch toʻshamalar va panjaralar yotqizilgan boʻlishi kerak. 49. Pol toʻshamalari zararli moddalar, ishlab chiqarishdagi kirlar va changlardan yengil tozalangan boʻlishi kerak. 50. Binoga transport vositalarining kirish joylari darvozalar va signal asbob-uskunalari bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. 51. Darvoza tavaqalari yopiq va ochiq holatida maxsus moslamalar mustahkam oʻrnatilgan boʻlishi kerak. 52. Transport vositalari binoga kirishi uchun darvoza eni foydalanilayotgan transport vositalari eni miqdoridan oshiq boʻlishi kerak. 53. Darvozalarning balandligi transport vositasining balandligidan kamida 0,2 m dan oshiq boʻlishi kerak. 54. Tashkilotlarda binolar va inshootlardan foydalanish holatini muntazam kuzatish tashkil etilgan boʻlishi kerak. 55. Barcha ishlab chiqarish binolari va inshootlari bir yilda ikki martadan (bahor va kuzda) kam boʻlmagan holda tashkilot rahbari tomonidan tayinlangan komissiya tomonidan texnik koʻrikdan oʻtkazilishi lozim. Texnik koʻrik xulosalari, ularda topilgan nuqsonlarni bartaraf etish boʻyicha tadbirlar va muddati koʻrsatilgan dalolatnomalar orqali rasmiylashtirilishi kerak. 56. Xodimlar uchun xavf tugʻdiruvchi halokat tusidagi buzilishlar tezda bartaraf etilishi kerak. Xavfli hududlarda ishlab chiqarish jarayonlari halokat bartaraf etilgunga qadar toʻxtatib turilishi lozim, shuningdek xizmat koʻrsatuvchi xodimlar xavfsiz joyga koʻchirilishi kerak. 57. Ishlab chiqarish xonalarini tabiiy va sunʼiy yoritish SHNQ 2.01.05-24 “Tabiiy va sunʼiy yoritish” shaharsozlik normalari va talablariga mos boʻlishi lozim. 58. Avariya yoritish tarmoqlariga elektr energiya isteʼmolchilarining ulanishi taqiqlanadi. Avariya yoritishlarining sozligi har chorakda kamida bir marta tekshirilishi lozim. 59. Yoritish vositalari toza va soz holatda boʻlishi kerak. Yorugʻ tushuvchi oynalarni yilda kamida ikki marotaba tozalash lozim. 60. Yorugʻlik tushadigan deraza va eshiklarni turli predmetlar (uskuna, tayyor mahsulot va boshqalar) toʻsib qoʻyishiga ruxsat etilmaydi. 61. Sunʼiy yoritish umumiy va birlashgan tizimda ishlatiladi (umumiy mahalliy bilan birgalikda). Birgina mahalliy yoritishni qoʻllash taqiqlanadi. 62. Uchastka va xonalarda portlash boʻyicha xavfli gaz va changlar konsentratsiyasi yigʻilib qolish ehtimoli boʻlsa, elektr yoritish tizimi portlashdan alohida bajarilishi kerak. 63. Xavflilik darajasi yuqori boʻlgan xonalarda kuchlanishi 36 V dan yuqori boʻlmagan koʻchma elektr yoritqichlar ishlatilishi kerak. Uskunalar va inshootlar (bunkerlar, silososlar, quduqlar, bugʻlantirish kameralari, tunnellar va boshqalar)ni ichki sirtini yoritish uchun koʻchma elektr yoritqichlarning kuchlanishi 12 V dan oshmasligi kerak. 64. Shamollatish va isitish SHNQ 2.04.05-22 “Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash” shaharsozlik normalari va talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 65. Oqimli shamollatishlarni tashqi havo tizimidan olish yerdan kamida 2 m balandlikda bajarilishi kerak. 66. Oʻtish joylarida joylashgan isitish jihozlari ruxsat etilgan oʻtish yoʻlaklarining enini kamaytirmasligi kerak. 67. Ish joylarida havo harorati yengil jismoniy ishda 21°S, oʻrtacha ogʻir ishda 17°S va ogʻir ishda 16°S dan past boʻlmasligi lozim. 68. Xodimlarning isinishi uchun xonalarda havo harorati 22°S dan kam boʻlmasligi kerak. 69. Isinish xonalarigacha boʻlgan masofa binolarda joylashgan ish joylaridan 75 m dan, bino tashqarisidagi ish joylaridan esa 150 m dan koʻp boʻlmasligi lozim. 70. Suv bilan taʼminlash va oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimi SHNQ 2.04.01-22 “Binolarning ichki suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish” shaharsozlik normalari va qoidalari talabiga mos kelishi kerak. 71. Ichimlik suvidan foydalanish uchun suv quvuriga ulangan favvorachalar boʻlishi kerak. Suv quvurlari yoʻq boʻlganda baklarda qaynatilgan suv boʻlishi lozim. 72. Ichimlik suvining harorati 8°S dan 20°S gacha boʻlishi kerak. 73. Tashkilot hududidagi hojatxonalar isitish va oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimiga ulangan boʻlishi lozim. 74. Tashkilotda oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimi yoʻq boʻlganda davlat sanitariya nazorati organlari bilan kelishilgan holda tashkilotda yer qatlamini ifloslantirmagan holda dushxonalardan va yuz-qoʻl yuvgichlaridan suv oqmaydigan qurilmali axlat oʻralarining mavjud boʻlishiga ruxsat etiladi. 75. Tashkilotlarda elektr qurilmalarini oʻrnatish va ulardan foydalanishda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 11-noyabrdagi 712-son qarori bilan tasdiqlangan Isteʼmolchilar elektr qurilmalarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalari va Isteʼmolchilar elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik texnikasi qoidalari talablariga rioya qilish kerak. 76. Elektr tok oʻtkazuvchi qismlar, taqsimlovchi qurilmalar, apparatlar va oʻlchash asboblari, shuningdek turli saqlovchi qurilmalar, rubilniklar va boshqa ishga tushiruvchi apparatlar va moslamalar faqat yonmaydigan asoslar (marmar, tekstolit, getinaks va boshqalar)da montaj qilinishi lozim. 77. Yoritish va quvvatli uskunalar va elektr tarmoqlarining tuzilishi xonalardagi sharoitlarga va ulardagi ishlab chiqarishning xususiyatiga mos boʻlishi shart. 78. Yuqori namlik va issiqlik ajralib chiquvchi xonalarda elektr yoritgichlar namlikdan, elektr dvigatellari esa suyuqlik sachrashidan himoyalangan boʻlishi shart. 79. Taqsimlovchi qurilmalar izolyatsiyasining qarshiligi va chidamliligi tekshirib turilishi lozim. 80. Ishlab chiqarish binolari va maishiy xonalarda qoʻllanuvchi lyuminessent yoritqichlar yopiq holda, namlik va chang oʻtkazmaydigan maxsus armaturada bajarilishi lozim. 81. Koʻchirib yuriluvchi yoritqichlar shishali himoya qalpoqlari va metall toʻr bilan jihozlangan boʻlishi lozim. Ushbu yoritqichlar va boshqa koʻchirib yuriluvchi apparatlar uchun mis tolali egiluvchan kabel va elektr oʻtkazgichlar qoʻllanilishi lozim. 82. Evakuatsiya yoʻlaklari va zinapoyalarda avariya yoritqichlari boʻlishi lozim. 83. Avariya yoritqichlari boshqa yoritqichlardan turi, oʻlchamlari va maxsus tushirilgan belgilari bilan ajralib turishi va vaqti-vaqti bilan changdan tozalanib turilishi lozim. 84. Kabellar va elektr oʻtkazgichlarning izolyatsiyasi, tashqi birikmalar, himoyalovchi yerga ulagichlar, elektr dvigatellarning ishlash rejimi koʻrikdan oʻtkazilishi va asboblar bilan oʻlchash orqali tekshirilib turilishi lozim. 85. Elektr apparatlari va agregatlarini nolga va yerga ulash simlarining butunligi kamida 6 oyda bir marta tekshirilishi lozim. Tekshirish natijalari dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi. 86. Kam quvvatli elektr lampalari va asboblarini kattaroq quvvatlilariga almashtirish tarmoq uchun yoʻl qoʻyiluvchi yuklanishni hisobga olgan holda elektr xoʻjaligi uchun javobgar xodimning ruxsati bilan amalga oshirilishi lozim. 87. Bitta elektr shtepseliga bir nechta isteʼmolchilarni ulash taqiqlanadi. 88. Changlarning statik elektr razryadlaridan alangalanib ketmasligi uchun mashinalarning gʻiloflari, uning asosiy vallari va havo quvurlari yerga ulangan boʻlishi lozim. Havo quvurlarining filtrlari mayda katakli metall toʻrlar bilan oʻralgan va toʻr yer bilan ulangan boʻlishi lozim. 89. Tashkilotning barcha turdagi bino va inshootlari yashin qaytargichlar oʻrnatilgan holda toʻgʻridan-toʻgʻri yashin urishidan himoyalangan boʻlishi lozim. Yashin qaytargichlar har yili bahorda tekshirilib turilishi va nosozliklari bartaraf etilishi lozim. 90. Charm-galantereya ishlab chiqarish texnologik jarayonlari GOST 12.3.002-75 “Ishlab chiqarish jarayonlari. Umumiy xavfsizlik talablari”ga muvofiq boʻlishi lozim. 91. Ishlab chiqarish jarayonlarining xavfsizligi quyidagi talablarni amalga oshirish orqali taʼminlanadi: ishlab chiqarish uskunalariga xizmat koʻrsatish tartibidagi texnologik jarayonlarni (ish turlarini), ish usullari va rejimlarini qoʻllash; ishlovchilarga zararli taʼsir koʻrsatmaydigan birlamchi material va yarim tayyor mahsulotlarni, butlovchi mahsulotlarni qoʻllash, agar ushbu talabni bajarishning imkoni boʻlmasa ishlab chiqarish jarayonining xavfsizligini va xodimlarning himoyasini taʼminlovchi choralar koʻrish; shikastlanish va kasb kasalliklari manbai boʻlmagan ishlab chiqarish uskunalarini qoʻllash; xavfli va zararli ishlab chiqarish omillarining tarqalishini cheklovchi vositalarni qoʻllash; ishlab chiqarish uskunalarini toʻgʻri joylashtirish va ish joylarini toʻgʻri tashkil etish; birlamchi material va yarim tayyor mahsulotlarni, tayyor mahsulotlarni va ishlab chiqarish chiqindilarini saqlash va transport vositalarida tashishning xavfsiz usullarini qoʻllash; xavfli va zararli ishlab chiqarish omillarining xususiyatiga mos keluvchi himoyalash vositalarini qoʻllash; ish bajarilayotgan paytdagi xavfli hududlarni belgilash. 92. Ishlab chiqarish jarayonlari atrof muhitning (havo, tuproq, suv havzalari) ifloslanishiga va zararli omillarining tegishli meʼyorlaridan ortiq darajada tarqalishiga olib kelmasligi shart. 93. Ishlab chiqarish jarayonlari soz uskunalarda, soz nazorat-oʻlchash asboblari, himoya toʻsiqlari, blokirovkalar, ishga tushiruvchi apparatlar, texnologik asbob-uskunalar mavjud boʻlgan taqdirda amalga oshirilishi lozim. 94. Ishlab chiqarish jarayoni texnologik hujjatga muvofiq olib borilishi lozim. 95. Ishlab chiqarish jarayonida birlamchi material va yarim tayyor mahsulotlar qoʻllanilsa, shuningdek xavfli va zararli ishlab chiqarish omillariga ega boʻlgan oraliq moddalar hosil boʻlsa xodimlarga oldindan oʻzini bexatar tutish qoidalari haqida maʼlum qilinishi va ular tegishli tartibda oʻqitilishi va himoya vositalari bilan taʼminlanishi lozim. 96. Birlamchi material va yarim tayyor mahsulotlarni qoʻllashga faqat belgilangan tartibda tegishli gigiyenik meʼyorlar tasdiqlangandan soʻng ruxsat etiladi. 97. Ishlab chiqarish jarayonlari yongʻin va portlash xavfsizligi, ularni rejalashtirishda, tashkillashtirishda va olib borishda GOST 12.1.004-91 “Yongʻin xavfsizligi. Umumiy talablari” va GOST 12.1.010-90 “Portlash xavfi. Umumiy talablari”ga va ushbu Qoidalarga muvofiq taʼminlanishi lozim. 98. Ishlab chiqarishda sinalmagan yongʻin va portlash xavfi mavjud hamda toksik xususiyatlarga ega boʻlgan moddalar va materiallarni qoʻllash taqiqlanadi. 99. Ishlab chiqarish jarayonlarini amalga oshirishda yongʻinlar, portlashlar, avariyalar, zaharlanishlar sodir boʻlishi hamda atrof muhit uning chiqindilari (oqova suvlari, shamollatish tizimi chiqindilari va boshqalar) bilan ifloslanishi ehtimolini istisno etadigan sharoitlar taʼminlanishi lozim. 100. Ishlab chiqarish binolari va xonalari dastlabki yongʻinni oʻchirish vositalari bilan taʼminlangan boʻlishi shart. 101. Shamollatish tizimi yongʻindan darak beruvchi signalizatsiya bilan birlashtirilgan boʻlishi kerak. 102. Ishlab chiqarish binolari va xonalari uchun yongʻin xavfsizligi davlat xizmati hududiy organi bilan kelishilgan yongʻin xavfsizligi boʻyicha yoʻriqnoma ishlab chiqilishi va koʻrinadigan joyga osib qoʻyilishi lozim. 103. Xodimlar bilan yongʻin xavfsizligi boʻyicha mashgʻulotlar oʻtkazilishi va yongʻinning oldini olish boʻyicha yoʻl-yoʻriqlar berilishi kerak. 104. Bino va yongʻin suv manbai yoʻlaklari hamda yongʻin vositalari va uskunalariga boradigan yoʻlaklar doimo boʻsh boʻlishi kerak. 105. Yelim tayyorlash uchastkasi umumiy havo tarqatuvchi hamda ish joyidan havoni tortib oluvchi alohida shamollatish tizimiga ega boʻlgan alohida yopiq binoda joylashgan boʻlishi lozim. 106. Yelim ishlab chiqarishda zaharli hom ashyo va moddalar ishlatilishi sababli yelim ishlab chiqarish jarayonlari alohida binoda bajarilishi lozim. 107. Yelim tayyorlash uchastkasi devorlarining yuzasi poldan 2,5 m balandlikda va keramika plitalar bilan qoplangan boʻlishi lozim. 108. Yelim tayyorlash uchastkasining pollari suv oʻtkazmaydigan, sirgʻanmaydigan, yuvilishi oson va suv oqishi uchun qiya boʻlishi lozim. 109. Barcha yelim tayyorlash jarayonlarida havoga zararli gaz va bugʻlar chiqarilishi sababli, joyidan havo tortib oluvchi shamollatish tizimi bilan jihozlangan boʻlishi yoki qopqogʻi mahkam yopiladigan maxsus idishlarda (chanlarda) yelim tayyorlanishi lozim. 110. Hajmi 25 l dan yuqori boʻlgan qozon va baklar mexanik aralashuv moslamasi bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 111. Yelim tayyorlash qozonining mahsulot solishga moʻljallangan lyuklari zich yopiluvchi tirkagichli qopqoqda boʻlishi lozim. 112. Yelim qaynatiladigan idish toza saqlanishi hamda bir yilda kamida ikki marta dezinfeksiya qilinishi lozim. 113. Sulfit-spirtli boʻtqa konsentratsiyadan va shunga oʻxshashlardan tayyorlanadigan teri osti yogʻ qatlamidan tayyorlangan yelimlar (mezdro), duradgorlik yelimlari maxsus qozonlarda ishlab chiqarilishi lozim. 114. Yelim tayyorlash qozonlari termometrida uning eng katta bosimining cheklangan miqdorini koʻrsatuvchi qizil chiziq boʻlishi hamda suvni oʻlchaydigan shkalali oynalar oʻrnatilishi lozim. 115. Qozonning suv sathi suvli maxsus shkala oynasining 1/3 qismida boʻlishi lozim. 116. Tayyorlangan yelimlarni saqlash va transportirovka qilish maxsus zich yopilgan idishlarda amalga oshirilishi lozim. 117. Bichish-kesish sexi binosi mexanik usulda boshqariluvchi umumiy almashuvchi tortuv va tarqatuv shamollatish tizimiga ulangan boʻlishi lozim. 118. Tabiiy, sunʼiy charmlarni va plyonka mahsulotlarini, karton va qogʻoz mahsulotlarini qoʻl bilan bichish uchun yopiq binolar ajratilishi lozim. 119. Kesish presslariga mahsulot qismlarini yetkazish hamda ulardan qiyqim va chiqitlarni olib ketish mexanizatsiyalashtirilgan boʻlishi lozim. 120. Qator qilib joylashtirilgan presslar hamda qoʻlda bichish uchun qoʻyilgan stollar orasidagi masofa 1 m dan kam boʻlmasligi, bichilgan detallarga ishlov berish uchun stolga oʻrnatilgan mashinalar orasidagi masofa 0,7 m dan kam boʻlmasligi lozim. 121. Bichuvchilarning ish joylari (press yoki qoʻlda) kesuvchi rezak va lekalolarni saqlash uchun hamda xodimning boʻyiga mos boʻlgan taxtadan qilingan oyoqning tagiga qoʻyiladigan moslama bilan jihozlanadi. 122. Ish stollarining yuzasi silliqlab polirovka qilingan yoki plastik bilan qoplangan boʻlishi lozim. 123. Konveyer usulidagi sexlarda bichuvchining ish joyida detallarning sifatini, sonini aniqlash, taxlash uchun maxsus stol oʻrnatilgan boʻlishi lozim. 124. Charm va boshqa materiallar bichilishidan hosil boʻlgan chiqindilar ish joyidan konveyerlar (transportyorlar) bilan olib ketilishi yoki bichuvchi tomonidan maxsus yashiklarga yigʻilishi, toʻlgandan soʻng hamda smenaning soʻngida chiqitlar uchun moʻljallangan maxsus joyga olib ketilishi lozim. 125. Har bir kesish pichoqlari (rezaklari) bir xil balandlikda boʻlishi hamda keskichning kesish qirrasi tekis, yaxshi va toʻgʻri oʻtkirlangan boʻlishi lozim. 126. Ishlab chiqariluvchi barcha assortimentlarni bichish uchun keskich jamlanmalari alohida xonada maxsus stellajlarda saqlanishi lozim. 127. Turli xil buyumlarni bichish uchun lekalolar jamlanmasi maxsus ajratilgan joylarda saqlanishi lozim. 128. Keskich va lekalolar jamlanmalarini tartibli saqlash tashkil etilishi lozim. Zarur hollarda ularni qidirib topishda hech qanday qiyinchilik boʻlmasligi kerak. 129. Ish joyiga keskich va lekalolar jamlanmasini yetkazib berish bitta javobgar shaxs tomonidan amalga oshirilishi lozim. 130. Keskich va lekalolar jamlanmalari soz holda saqlanishi lozim. 131. Keskichlarni va bichuvchi pichoqlarni oʻtkirlash va jilvirlash ishlari umumiy havo tortuvchi va toza havoni xonaga tarqatuvchi shamollatish tizimiga ulangan alohida oʻralgan xonada amalga oshirilishi lozim. 132. Oʻtkirlash dastgohlari joyidan tortuvchi shamollatish tizimi bilan jihozlangan, oʻtkirlash toshining ishlamaydigan qismi toʻsiq bilan taʼminlangan hamda ish joyida himoya koʻzoynaklari boʻlishi lozim. 133. Keskich va lekalolar jamlanmalarini tekshirish jadval boʻyicha amalga oshirilishi lozim. 134. Bichilgan detallarni saqlash uchun xona javonlar bilan jihozlangan va ularning orasi xodimlarning erkin oʻtishi uchun qulay boʻlishi lozim. 135. Sunʼiy charm va polivinilxlorid plyonkalarining qirqilgan detallari saqlanuvchi javonlar tortuvchi shamollatish tizimi bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 136. Charmni qoʻlda bichish uchun yogʻochdan tayyorlangan, yuzasi tekis, oʻyiq va yoriqlari boʻlmagan bichish taxtasi boʻlishi lozim. 137. Qoʻlda bichish uchun moʻljallangan stollarda xodim turadigan tomonida chuqurcha boʻlib, charmni ilish uchun kronshteynlar, materiallarni saqlash va chiqitlarni yigʻish uchun maxsus joy va pichoqlarni saqlash uchun tortmali yashiklar bilan jihozlanishi lozim. 138. Pichoqlar qalin materialdan tayyorlangan qinda saqlanishi lozim. 139. Charm va boshqa materiallar bichilishidan hosil boʻlgan chiqindilar ish joyidan konveyerlar (transportyorlar) bilan olib ketilishi yoki bichuvchi tomonidan maxsus yashiklarga yigʻilishi, toʻlgandan soʻng hamda smenaning soʻngida chiqitlar uchun moʻljallangan maxsus joyga olib ketilishi lozim. 140. Metalldan va yumshoq metall tunukadan tayyorlangan lekalolarning qirrasi silliq boʻlishi lozim. Lekalolarning qalinligi 2,5 mm dan kam boʻlmasligi lozim. 141. Ish stolida faqat ishlatilishi lozim boʻlgan lekalolar boʻlishi lozim. 142. Buyumlarga va buyumlar detallariga rang berish binosi yongʻinga chidamli, yopiq umumiy tortuv va tarqatuvchi shamollatish tizimiga ulangan boʻlishi lozim. 143. Buyumlarga rang berish bilan qoplash amalga oshiriladigan binoda yoritqich asboblari va elektroʻtkazgichlar portlash xavfsizligi talablariga javob berishi lozim. 144. Buyumlarga yoki detallarga rang berish qoʻl usulida pulverizator yordamida faqat tortuvchi shamollatish tizimidan foydalangan holda amalga oshirilishi lozim. Tortuvchi shamollatish tizimi javonga yoki devorga oʻrnatilgan boʻlishi lozim. 145. Kompressor qurilmasi toʻsiq ichida oʻrnatilgan boʻlib, yuqori bosimining cheklangan miqdorini koʻrsatuvchi qizil chiziqqa ega boʻlishi lozim. 146. Boʻyoq va laklar bilan ishlayotganda qoʻlning muhofazasi uchun biologik surtmalardan foydalanish lozim. 147. Buyum va detallar boʻyogʻini quritish uchun maxsus tortuvchi shamollatish tizimi bilan jihozlangan quritish javonlari boʻlishi lozim. 148. Boʻyoq va nitrolak qorishmalari sexning ichida, yopiq idishlarda, yongʻindan xavfsizlantirilgan tortuvchi shamollatish tizimi boʻlgan maxsus javonlarda saqlanishi lozim. 149. Erituvchilar, boʻyoq va nitrolaklarni rang berish joyida isteʼmolning bir sutkali miqdoridan oshmagan miqdorda saqlashga ruxsat beriladi. 150. Shamollatish tizimi kameralari havo oʻtkazgichlarining soʻrish teshiklariga qoʻyilgan reshyotkalar boʻyoq qoplamidan tasdiqlangan jadval boʻyicha tozalanishi lozim. 151. Tikuv-yigʻuv sexi binosi umumiy tortuv va tarqatuvchi shamollatish tizimi bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 152. Tikuv-yigʻuv sexlarida yarim tayyor mahsulotlar bilan keyingi texnologik jarayonlarni bajarish uchun konveyer yoki transportyorlardan foydalanish lozim. 153. Konveyer yoki transportyorning uzunligi 45 m dan oshmasligi lozim. Katta uzunlikdagi agregatlar boʻlgan taqdirda, agregatni oʻzaro teng boʻlgan uzunligi 35 m gacha boʻlgan qismlarga boʻlgan holda kengligi 1,2 — 1,4 m va balandligi 1,15 — 1,2 m boʻlgan oʻtish koʻpriklari qoʻllanilishi lozim. 154. Konveyerlashtirilmagan uchastkalarda ish joylari texnologik jarayon yoʻlanishi boʻyicha joylashtirilmogʻi lozim. 155. Qator qoʻyilgan mashina va stanoklarning orasidagi masofa 1 m dan kam boʻlmasligi, stolga oʻrnatilgan mashina va qurilmalarning orasi 0,7 m dan kam boʻlmasligi lozim. 156. Ish joyidagi barcha yuzalar hamda konveyer tutqichlari silliq va jilvirlangan boʻlishi lozim. 157. Tikuv-yigʻuv sexlarida bichiqni, yarim tayyor mahsulotni va tayyor mahsulotni saqlash uchun moʻljallangan joylar boʻlishi lozim. 158. Ish joylari va oʻtish joylari yarim tayyor mahsulotlar va tayyor mahsulotlar bilan toʻldirib tashlanmasligi lozim. 159. Sexda saqlanayotgan tayyor mahsulotning miqdori bir kunda ishlab chiqariladigan mahsulot miqdoridan oshmasligi lozim. 160. Ish joylari oldida yerda tikuv mashinalarining ehtiyot qismlarini saqlashga yoʻl qoʻyilmaydi. 161. Tikuv mashina tuzatuvchi ustaning ish joyida slesarlik asboblari jamlanmasi boʻlishi lozim. 162. Tarkibida organik erituvchilari (benzin, spirt va boshqalar) boʻlgan yarim tayyor mahsulotlarga yelim surkash ish joylari xodimni zararli gazlardan himoya qilish uchun tortish shamollatish tizimi yoki boshqa qurilmalarga ega boʻlishi lozim. 163. Detallarga tarkibida organik erituvchilari boʻlgan yelimlar surtish uchun moʻljallangan ish stollari yongʻinga chidamli yuzaga ega boʻlishi lozim. 164. Tarkibida organik erituvchilari boʻlgan yelimlar uchun idishlar mahkam yopilgan hamda yongʻin xavfsizligi talablariga javob berishi lozim. 165. Stollar yuzasini va idishlarni tarkibida organik erituvchilari boʻlgan yelim plyonkalaridan tozalash uchun uchqun chiqmaydigan yogʻoch, plastmassa va boshqa asboblardan foydalanish lozim. 166. Tarkibida organik erituvchilar boʻlgan yelimlarni tikuv-yigʻuv sexlarida saqlash miqdori bir kunlik isteʼmol meʼyoridan oshmagan holda ruxsat etiladi. Ishlash vaqtida doimo isitishni talab etuvchi yelimlar uchun maxsus elektrisitgichli idishlardan (yelim idish) foydalanish lozim. 167. Elektrisitgichli idishlar ish joylariga ularni toʻkib yuborish imkoniyatisiz oʻrnatilishi lozim. 168. Elektrisitgichli idishlar va elektrplitalar elektr xavfsizligi talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 169. Ishlab chiqarishda foydalaniladigan elektrplitalarning spirallari yopiq boʻlishi lozim. 170. Barcha stollarga elektr asboblari issiq oʻtkazmaydigan tagliklar yordamida oʻrnatilishi lozim. 171. Tarkibida organik erituvchilari boʻlgan yelim surtilgan detallarni quritish turli xil quritish jihozlarida tortuvchi shamollatish tizimidan foydalangan holda amalga oshirilishi lozim. 172. Yelim surtilgan detallarning quritilishi transportyor va tortuvchi shamollatish tizimi bilan jihozlangan quritgichlarda amalga oshirilishi lozim. Tabiiy holda detallarni bogʻlamlarda, ularni stellajlarga qoʻyish yoʻli bilan quritiladi. 173. Qaychilar bilan ishlaydigan xodimlarning qaychi halqasi xodim qoʻl barmoqlarining oʻlchamiga toʻgʻri keladigan qaychi bilan taʼminlanishi lozim. 174. Detallarni kesish va detallarda teshik ochish amalga oshiriladigan ish joylarida kesmalarni yigʻish uchun asbob boʻlishi lozim. 175. Qoʻl asboblari (pichoqlar, bolgʻalar, bigizlar, perforatorlar, tishlagichlar, qisqichlar, qulflar uchun ochqichlar va boshqalar) soz boʻlishi lozim. Belgilangan vaqtlarda qoʻl asboblarining holati koʻrikdan oʻtkazib turilishi lozim. 176. Buyum detallarini kesish va oʻlchov lekalolarining qalinligi 2,5 mm dan kam boʻlmasligi va tekis boʻlishi lozim. 177. Bolgʻaga oval kesimdagi qattiq va yopishqoq daraxtlardan tayyorlangan sop oʻrnatilishi lozim. Bolgʻaning sopi chiqib ketmasligi uchun metall tiqin bilan mahkamlanishi lozim. 178. Qoʻlga oʻzining qaytish kuchi bilan taʼsir qiladigan asboblarning (perforatorlar, metchiklar) uzunligi 100 mm dan kam boʻlmasligi lozim. 179. Ish joyini yigʻishtirish uchun har bir xodim kerakli asboblar (choʻtkalar, lattalar va boshqalar) bilan taʼminlanishi lozim. 180. Sunʼiy charm va plyonka mahsulotlarini issiqlik bilan (elektrpayalnik bilan, qizdirilgan plastinalar va boshqalar bilan) payvandlash ishlarini bajarish uchun ish joylari tortuvchi shamollatish tizimi javonlar bilan jihozlangan yongʻinga chidamli va elektrga xavfsiz qoplamali stollar bilan jihozlanishi lozim. 181. Termik payvandlash ish joylarining poli tokdan himoyalovchi qoplamalar bilan qoplanishi lozim. 182. Payvandlash asboblarining qizish darajasi texnologik jarayonda belgilangan meʼyordan oshmaydigan haroratda amalga oshirilishi lozim. 183. Metall plastinalarini qizdirish uchun yopiq spiralli elektrplitalar yoki maxsus elektr oʻchoqlardan foydalanish lozim. 184. Payvandlash asboblari issiqlik va elektr toki oʻtkazmaydigan ushlagich bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 185. Qizdiruvchi asboblar (elektrplitalar, elektrpayalniklar) issiqga chidamli boʻlgan tagliklarga, jumladan asbestli temir reshyotkaga, marmar plitaga, keramik taglikka va boshqalarga oʻrnatilishi lozim. 186. Isituvchi asboblar xodimlar uchun xavfsiz va elektr toki oʻtkazuvchi kontaktlari maxsus toʻsiqlarga ega boʻlishi lozim. 187. Sunʼiy charm va plyonkalarni termik payvand qilish ishlarini bajarayotganda qoʻl barmoqlarini kuydirib olmaslik uchun maxsus barmoq qoʻlqoplaridan foydalanish lozim. 188. Yuqori chastotali tok bilan buyum va detallarni payvand qilish ish joylarida yuqori chastotali elektromagnit maydonlari (bundan buyon matnda EMM deb yuritiladi) paydo boʻlishiga olib keladi. 189. Intensiv boʻlgan yuqori chastotali EMMni sistematik ravishdagi taʼsiri natijasida xodimlarning asab va yurak-tomir tizimida, koʻz gavhari xiralashuvida oʻzining keskin ifodalanmagan funksional oʻzgarishlarga olib kelishi mumkin. 190. Oʻzgaruvchan EMMning inson organizmiga zararli taʼsirining oldini olish uchun ish joylarida EMM kuchlanishini mumkin boʻlgan miqdorgacha kamaytirish lozim. 191. Ish joylarida yuqori chastotali dielektriklarni qizdirish vaqtida nurlanish intensivligi EMMning elektr tarkibiy miqdori bilan baholanadi. 192. Ish joylarida EMM kuchlanishi elektr tarkibi boʻyicha nurlanish miqdori ruxsat etilgan meʼyordan oshmasligi lozim. 193. Ish joylarida EMM kuchlanishini kamaytirish uchun nurlanish manbai boʻlishi mumkin boʻlgan yuqori chastotaning barcha elementlari (kondensator plastinalari, fider chiziqlari, alohida bloklar), shuningdek yuqori chastotali tok uskuna javoni toʻla ravishda ekranlashtirilgan boʻlishi lozim. 194. Ekranlar uchun material sifatida metallar, yaʼni aluminiy, aluminiy qorishmalari, mis, latun, kamuglerodli poʻlat qalinligi 0,5 mm dan kam boʻlmagan varaq shaklida yoki oʻyiqlari 4 mm2 boʻlgan panjaralar shaklida boʻlishi mumkin. 195. Jihozning turiga va texnologik jarayonning xarakteriga qarab, ekranlarning konstruktiv yechimi har xil boʻlishi mumkin. Asbob-uskunalarda plastiklarni payvand qilishda ekran metall kamera shaklida tayyorlanadi va unda kondensator va fider plastinalari joylashtiriladi. Xodim oʻtish joyi ekran pardasi bilan (mayda buyumlarni, papkalarni va boshqalarni payvand qilishda) yoki setkadan tayyorlangan harakatlanuvchi ekran bilan (katta buyumlarni, masalan, plashlarni svarka qilishda) yopiladi. 196. Ekranni konstruksiyalashda buyumni kondensator maydoniga qoʻyilganda chastotaning uchirilishiga amal qilinishi lozim. 197. Barcha ekranlar ulangan joylarida va alohida boʻlimlarga ajratish joylarida yaxshi elektr kontaktlariga ega boʻlishi va ishonchli yerga ulangan boʻlishi lozim. 198. Yuqori chastotali toklar bilan dielektriklarni payvand qilish asboblari alohida yoki umumiy binolarda, toʻplangan holda ham oʻrnatilishi mumkin. 199. Yuqori chastotali tok jihozlari oʻrnatilgan binolarni ekranlashtirish alohida holatlarda hududiy sanitariya-epidemiologiya nazorati markazi bilan kelishgan holda amalga oshiriladi. 200. Yuqori chastotali qizdirish amalga oshiriladigan bino umumiy shamollatish tizimi bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 201. Texnologik elementlarni yuqori chastotali energiya bilan taʼminlovchi moslama koaksial kabellardan tayyorlangan yoki metall ekranlarga joylashtirilgan boʻlishi lozim. 202. Yuqori chastotali tok asboblariga xizmat koʻrsatuvchi ish joylarida va ularga yaqin joylashgan xizmat binolarida yilda bir martadan kam boʻlmagan EMM kuchlanishini oʻlchashni amalga oshirish lozim. Oʻlchovlar toʻla foydalanish quvvatida amalga oshirilishi lozim. 203. EMM kuchlanishi mehnat sharoiti oʻzgarganda, jumladan fider tizimi qayta montaj qilinganda, uskunalar oʻrni oʻzgartirilganda, elektr chizmalari oʻzgartirilganda, qurilmalarni ekranlashtirishning barcha oʻzgartirishlarida va boshqalarda tekshirish lozim boʻladi. 204. EMM kuchlanishini oʻlchash va himoya qurilmalarini tekshirish yangi generator qurilmalarini ishga tushirishda, ishlayotgan qurilmaga oʻzgartirishlar kiritilganida hamda sozlash ishlari bajarilganida amalga oshirilishi lozim. 205. Oʻlchov natijalari maxsus kitobga oʻlchovlar bayonnomasini rasmiylashtirib kiritilishi lozim. 206. Yuqori chastotali tok qurilmasiga xizmat koʻrsatuvchi xodimlar yilda bir marta ishni xavfsiz olib borish qoidalariga belgilangan dastur boʻyicha oʻqitilishlari lozim. 207. Yuqori chastotali tok qurilmalari operatorining ish joyi dielektrik gilamchasi va 36 V kuchlanishli yoritgichi bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. 208. Press balandligi va bosish kuchi elektrodning balandligi boʻyicha va payvandlashga qoʻyilgan materialning qalinligiga qarab sozlanishi lozim. 209. Elektrod oʻrnatiladigan elektr izolyatsiya material qatlami bir tekis, yedirilmagan boʻlishi va list yuzasi payvand elektrodidan katta zaxira bilan chiqib turishi kerak. 210. Havo berilishi bilan ishlovchi presslarda muvofiqlashtirib turuvchi pnevmatik harakatdagi kran soz boʻlishi va kerak boʻlganda havo berilishini toʻla toʻxtatishi lozim. 211. Generatorni suv bilan sovutish tizimi soz va samarali, nazorat-oʻlchov asboblari bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. 212. Yuqori chastotali tok qurilmalarida joylashgan nazorat asboblari va chiroq signalizatsiyasi soz boʻlishi lozim. 213. Yuqori chastotali qurilmalarni changdan tozalash tashkilot ishlab chiqarish sharoitlaridan kelib chiqqan holda jadval boʻyicha oyida bir martadan kam boʻlmagan holda amalga oshirilishi kerak. 214. Konveyerlar konstruksiyasi uning barcha uzunligi boʻyicha xavfsiz xizmat koʻrsatishni taʼminlashi va konveyerning harakatlanayotgan qismiga qoʻl yoki kiyimning tushib qolish ehtimolini istisno etishi lozim. 215. Transportyorlar yon toʻsiqlar bilan toʻliq yopilgan boʻlishi lozim. Transportyor stolida joylashgan dvigatel va oʻtkazgichlar umumiy toʻsiqqa ega boʻlishi kerak. 216. Konveyer va transportyorlarning ishga tushishini boshqarish stansiyasi bir joyga jamlangan boʻlishi lozim. 217. Konveyer va transportyor boʻylab har bir ish joyida tugmachali oʻchirgichlar oʻrnatilishi lozim. Har bir ish joyida ajratuvchi qurilmalar boʻlishi va konveyer harakatini oʻz-oʻzidan tiklanish imkoniyati cheklangan boʻlishi lozim. 218. Konveyerning ishga tushishi toʻgʻrisida xodimlarni ogohlantiruvchi signalizatsiya koʻzda tutilishi lozim. 219. Quritgich qurilmalarining tortish moslamalari (zanjirlar, itargichlar) mustahkam boʻlishi va u quritgichning eng koʻp yuklanishining 1,5 baravaridan koʻp miqdordagi yukka chidashi lozim. 220. Oʻqli shamollatgichlarning elektrdvigatellari, uzatma mexanizmlari, shkivlar va parraklari toʻsilgan boʻlishi kerak. 221. Yuqorida joylashgan bogʻlam va mexanizmlarga xizmat koʻrsatish uchun zinalar (bir joyda turadigan yoki qoʻzgʻatiladigan) boʻlishi lozim. 222. Quritgich qurilmalariga detallarni joylashtirish va ularni olishda ish joyida begona narsalar boʻlmasligi lozim. 223. Quritish uchun mayda detallar qoʻyiladigan yogʻoch yoki metall varaqlari tekis, silliq boʻlishi va boʻrtmalari boʻlmasligi lozim. 224. Quritgich qurilmalaridan binoga issiq havo chiqishining oldini olish uchun ularga toʻsiq qoʻyilishi lozim. 225. Koʻzgʻatiluvchi zinalar tepa qismi ilmoqlarga ega boʻlishi va pastki qismi (mustahkam turishini taʼminlash uchun) tishli boʻlishi lozim. 226. Yuk ortish va tushirish ishlari va yuklarni joylashtirish Yuk ortish va tushirish ishlaridagi yukchilar uchun ishlarning xavfsizligi qoidalari (roʻyxat raqami 1582, 2006-yil 13-iyun) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2006-y., 24-son, 221-modda) talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 227. Vazni 50 kg dan ortiq boʻlgan yuklarni ortish va tushirish ishlari mexanizatsiyalashtirilgan boʻlishi lozim. 228. Ogʻir va yirik yuklarni tashish, ortish va tushirish ishlari maʼmuriy-texnik xodimlar tomonidan maxsus ajratilgan shaxs rahbarligi ostida amalga oshirilishi lozim. 229. Yuk ortish va tushirish ishlarini bajarishda xodimlar koʻtarilayotgan yoki tushirilayotgan yuk ostida turmasligi kerak. 230. Yuk saqlash uchun maydonchalar sathi tekis boʻlib, chuqurchalarsiz va 5º dan oshmaydigan nishabi boʻlishi kerak. Yuk saqlash uchun maydonchalar qoplamasi unga keluvchi yoʻllar qoplamasiga teng boʻlishi lozim. 231. Ombor yoki yuk saqlash uchun maydonchalar hududiga kiraverishda harakat yoʻnalishi, yuklash-tushirish joyi yoki transport vositalarining toʻxtab turish joyini koʻrsatuvchi chizma osilgan boʻlishi kerak. 232. Avtoelektryuklagich qoʻllanishiga faqat qattiq qoplamaga ega boʻlgan tekis maydonchalarda ruxsat beriladi. Chuqurlar paydo boʻlganda uni toʻldiradigan shoshilinch taʼmir oʻtkazilishi kerak. 233. Sex ichki transporti sifatida elektroyuklagichlar, elektrokarlar va hokazolar qoʻllanilishi mumkin. Ichki yonuv dvigatelli avtoyuklagichlar va avtokarlarning ishlab chiqarish binolari va omborlarga kirishi taqiqlanadi. 234. Elektryuklagichlarning vilkali ushlagichlari bitta tekislikda turishi lozim. 235. Yuklagichga ruxsat etilgan yuk ogʻirligi uning texnik hujjatlariga muvofiq belgilanadi. 236. Odamlarni elektryuklagichlar va elektrokarlarda tashish, shuningdek koʻtarilayotgan va tashilayotgan yuk (konteynerlar va hokazolar) ustida turish taqiqlanadi. 237. Materiallarning oʻramini yechish va oʻrash uchun valli mashinalar podshipniklaridan valning chiqib ketishiga yoʻl qoʻymaydigan moslamaga ega boʻlishi lozim. 238. Mashinalar ularning vallari orasiga xodimning qoʻli va kiyimi tushishidan saqlovchi toʻsiqlar bilan taʼminlanishi lozim. 239. Gazlama va sunʼiy charmlarni chiqitga chiqarish mashinalari meʼyoriy yorugʻlik bilan va mashina ish stoli yuzasiga tekis yorugʻlik oqimi bilan taʼminlovchi kunduzgi chiroq yoritgichlari bilan taʼminlanishi lozim. 240. Ish joylariga gazlama va sunʼiy charmlar oʻramini uzatish, ularni chiqitga chiqarish mexanizatsiyalashtirilgan boʻlishi lozim. 241. Ish joyida materiallarni saqlashni tashkil etishda oʻramlarning mustahkam joylanib turishini taʼminlash lozim. 242. Yuklarni tik koʻtarish uchun elektrotal (telfer) va barabanlarda ilgakning (kryuk) yuqori koʻtarilish nuqtasida avtomat oʻchirgichlari boʻlishi kerak. 243. Elektrotallarni sexdagi taqsimlash shitida maxsus rubilnik bilan oʻchirish imkoniyati boʻlishi lozim. 244. Elektrotal eng koʻp yuk koʻtarishi, navbatdagi sinov muddati, yuk koʻtarish cheklagichi va harakati koʻrsatilgan yozuvga ega boʻlishi kerak. 245. Barcha elektrotallar yilda bir marta statik va dinamik sinovlardan oʻtkazilib turilishi lozim. 246. Bichuv, taxlov mashinalariga oʻramlarni koʻtarish mexanizatsiyalashtirilgan boʻlishi lozim. 247. Mashinada ikki xodim ishlaganida uni bitta xodim tomonidan ishga tushirib yuborilmasligi uchun u signalizatsiya va blokirovka vositalariga ega boʻlishi lozim. 248. Mashina (arava) toʻshama oxirida toʻxtatilishi uchun oʻchirgichlar bilan taʼminlangan boʻlishi kerak. Ularning tuzilishi va mahkamlanishi mashinaning oʻz vaqtida toʻxtatilishini taʼminlashi kerak. 249. Valiklar orasiga gazmollar quyilayotgan vaqtda mashinaning (aravaning) oʻz-oʻzidan ishga tushib ketmasligini taʼminlovchi blokirovkasi boʻlishi kerak. 250. Trolley turidagi tok oʻtkazuvchi asboblar juda diqqat bilan izolyatsiya qilingan boʻlishi kerak. Trolley oʻtkazgichlari uzilishi roʻy bersa trolley tokni avtomatik oʻchirish vositasiga ega boʻlishi lozim. Trolley oʻtkazgichlari orasidagi masofa 40 sm dan kam boʻlmasligiga, ular orasi va bino qismlari va metall konstruksiyalari orasi 70 sm dan kam boʻlmasligi kerak. Trolley oʻtkazgichlaridagi tok kuchlanishi 380 V dan oshmasligi kerak. 251. Toʻshama oxirini kesish uchun moʻljallangan chizgichning kesuvchi asbobi toʻsiq bilan toʻsilishi lozim. 252. Mashinani (aravani) bir toʻshama stolidan boshqa stolga olish mexanizatsiyalashtirilgan boʻlishi lozim. 253. Mexanik kesuvchi asbob, moslamalar qoʻlni kesib olishdan saqlaydigan toʻsiqlarga ega boʻlishi kerak. 254. Toʻshama oxirini kesuvchi moslamalar soz boʻlishi va ular erkin holda koʻtarilib tushishi lozim. 255. Oxirgi chizgichning yoʻnaltirgichlari va kesuvchi asboblari qavariqlarsiz boʻlishi lozim. 256. Tasma pichoqli bichuv mashinalarning yuqori va pastki shkivlari va shkivlar orasidagi qismi toʻsilgan boʻlishi lozim. 257. Tasmali bichuv pichogʻining ish bichiladigan qismi olinadigan qoplama bilan yopilgan boʻlishi, tasmali pichoqning ish qismi bichilayotgan material balandligida ochiq qolishi lozim. 258. Tasmali bichuv pichogʻi mustahkam payvand qilingan va uning ish qismida muhofazalash asbobiga ega boʻlishi lozim. 259. Tasma pichoqli bichuv mashinasidagi tasmaning uzilishi roʻy berganda uni ushlab qoluvchi avtomat harakatlanuvchi qurilmaga ega boʻlishi lozim. 260. Korpusga beriladigan tokning kuchlanishi (masalan, lentatutgich elektr tizimi uchun) 36 V dan oshmasligi lozim. 261. Tasma pichoqli bichuv mashinalari mahalliy yoritgich bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. 262. Tasma pichoqli bichuv mashinasining tasmali pichogʻini charxlash uchun maxsus alohida xona charxlash asbobi bilan taʼminlanishi lozim. 263. Tasma pichoqli bichuv mashinalarining gazlama kesish joyi tortuvchi shamollatish tizimi va kesmalarni mexanik yigʻishtiruvchi moslama bilan taʼminlanishi lozim. 264. Charxlash asbobining charxi saqlovchi metall gʻilof bilan himoyalanishi, chang yutgichi bilan joyida tortuvchi shamollatish tizimi bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 265. Tasmali pichoqlarni saqlash va tashish uchun maxsus gʻiloflar boʻlishi lozim. 266. Detallarni bichish faqat chekkalari qoplama bilan qoplangan andazalar bilan bichish amalga oshirilishi, qoplamalar esa silliq, qavariqlarsiz boʻlishi lozim. 267. Ish joyida esa faqat bichish vaqtida kerak boʻladigan andazalar boʻlishi lozim. 268. Tasma pichoqli bichuv mashina ish stolining ish yuzasi sayqallangan yoki plastik bilan qoplangan boʻlib, 30 sm radiusli chuqurchaga ega boʻlishi lozim. 269. Ish joyida xodimning boʻyiga moslab balandligini oʻzgartirish imkoniyatiga ega boʻlgan oyoq qoʻyish uchun moslamasi boʻlishi lozim. 270. Elektr bichish mashinasi mustahkam yerga ulangan boʻlishi lozim. 271. Pichoqning sopi mashinaning korpusiga mahkam oʻrnatilgan boʻlishi lozim. 272. Valni berkituvchi qopqoq-disk mashinaning korpusiga mustahkam biriktirilishi lozim. 273. Diskli pichoq gʻilofga ega boʻlib, faqat ish maydonida ochiq boʻlishi lozim. 274. Pichoq gʻilofda erkin harakatlanishi kerak. 275. Elektrodvigatel valiga pichoqni mahkamlashda notekisliklar va qandaydir chiqib turgan joylari boʻlmasligi lozim. Boltlarning bosh va oxirgi qismi berkitilgan yoki silliq gʻiloflarga oʻralgan boʻlishi lozim. 276. Disk pichoq ostiga xodimning qoʻli tushish imkoniyatini istisno qiluvchi moslamaga ega boʻlishi lozim. 277. Pichoqni charxlash mexanizatsiyalashtirilgan boʻlishi lozim. 278. Elektr pichoq soz holda boʻlishi lozim. 279. Harakatlanuvchi bichuv mashinalarining elektr oʻtkazgichlari mehnat xavfsizligini taʼminlab beruvchi barcha qoidalarga amal qilingan holda amalga oshirilgan boʻlishi lozim. 280. Trolley tizimlari orasidagi masofa 40 sm dan kam boʻlmasligi, ular va bino qismlari orasidagi yoki metall konstruksiyalar orasidagi masofa 70 sm dan kam boʻlmasligi lozim. Binodan oʻtuvchi trolley simlari yaxshilab izolyatsiya qilinmogʻi lozim. 281. Mashinaning harakat uzatgichlari toʻsiqqa ega boʻlishi lozim. 282. Mashina barabani mustahkam, silkinmaydigan qilib oʻrnatilgan boʻlishi lozim. 283. Tortuvchining ish joyi tortilishi kerak boʻlgan va tortilgan charmlarni osish imkoniyatiga ega boʻlishi lozim. 284. Qoʻlqop uchun charmni tortuvchi xodim ushbu kasb uchun sanitar meʼyorlarida koʻzda tutilgan odatdagi maxsus kiyimdan tashqari qoʻlqoplar bilan taʼminlanishi lozim. 285. Harakat uzatuvchi remen, elektrodvigatel shkivi va press toʻsiqlariga ega boʻlishi lozim. 286. Kolodlar, plitalar yuzasi tekis, yoriqlarsiz va oʻyiqlarsiz boʻlishi lozim. 287. Yogʻoch va maxsus kartondan boʻlgan plitalar va kolodalar mustahkam tortilgan (yogʻochlari — metall halqa bilan, maxsus kartonligi — boltlar bilan) boʻlishi lozim. 288. Har bir jamlanma keskichlari bir xil balandlikka ega boʻlishi lozim. 289. Keskichlarni saqlash uchun ish joyida stellajlar boʻlishi kerak. 290. Ish joyida kesmalarni yigʻish uchun yashik yoki qurilma boʻlishi lozim. 291. Gidrouzatma va elektrpanel himoya toʻsiqlari bilan yopilgan boʻlishi lozim. 292. Texnologik kontakt soz holda boʻlishi kerak. 293. Gidravlik presslarda nazorat-oʻlchash asboblari boʻlishi lozim. 294. Pressning ishga tushirish va toʻxtatish mexanizmi soz holda boʻlishi va bir urishlikni taʼminlashi lozim. 295. Presslarning ish vaqtida tebranishining oldini olish uchun, ular mustahkam fundamentga oʻrnatilishi va urishning ikki marta koʻpayishiga yoʻl qoʻymaydigan muhofazalash qurilmasiga ega boʻlishi lozim. 296. Press pedalni bosganda ish holati amalga oshishi va press uruvchi qismi oʻzining asosiy holatiga qaytishini muvofiqlashtirilishi kerak. 297. Press, plita va kundalarni ish stoli keskichlarning balandligi boʻyicha muvofiqlashtirilishi va mustahkam biriktirilishi lozim. 298. Xodim jamlanmasidagi bolgʻalangan keskichlar bir xil balandlikda boʻlib, muhofazalash toʻsqichlari keskichning kesuvchi pastki qismidan 90 mm masofada boʻlishi lozim. 299. Detallarni uruvchi kolodalar qattiq navli daraxtlardan, maxsus kartondan, polivinilxloriddan tayyorlanishi, yuzasi tekis, oʻyiqsiz va yoriqlarsiz boʻlishi va mustahkam tortilgan (yogʻochlari — metall halqa bilan, maxsus kartonligi — boltlar bilan) boʻlishi lozim. 300. Keskichlarning ish jamlanmasini joylashtirish tokchalari tekis, qiyasiz, soz boʻlib, devorlarga ega boʻlishi kerak. 301. Trap yuzasidan oyoq bosqich taxtasi tepasigacha boʻlgan masofa 55 — 65 mm boʻlishi lozim. 302. Oyoq qoʻygich soz holda boʻlishi va xodimning boʻyiga mos boʻlishi lozim. 303. Kesilgan charm va boshqa materiallar qoldiqlari ish joylaridan konveyerlar (transportyorlar) bilan transportirovka qilinishi yoki maxsus yashiklarga yigʻilib, toʻlganidan soʻng, ammo smenada bir martadan kam boʻlmagan holda tozalanishi va sexdan belgilangan joyga olib ketilishi lozim. 304. Tishli uzatgich va mashina shkivlari toʻsilgan boʻlishi lozim. 305. Mashina uning ishga tushirish qurilmasiga blokirovka qilingan va himoyalash asboblariga ega boʻlishi (val yoki planka) lozim. 306. Himoyalash vali yoki planka transportirovka vallari oldidagi stol yuzasidan 6 — 8 mm masofada oʻrnatilgan boʻlishi lozim. 307. Mashina yonida ishlov beriladigan va ishlov berilgan detallarni qoʻyish uchun stol yoki stellaj joylashtirilishi lozim. 308. Mashina joyida tortuvchi shamollatish tizimi bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. 309. Harakatlantiruvchi tasma, mashina shkivi va motori toʻsilgan boʻlishi lozim. 310. Qisuvchi kaft yoki gʻildirak pichoqning aylanasi boʻyicha toʻla muvofiqlashtirilgan boʻlishi lozim. 311. Pichoq mustahkam biriktirilgan va toʻgʻri harakatga keltirilishi lozim. 312. Elektrodvigatel uchirilganidan soʻng pichoq harakatini tezda toʻxtatish uchun mashina tormoz qurilmasi bilan taʼminlanishi lozim. 313. Charm chiqindilarini yigʻish changyutgich bilan amalga oshirilishi lozim. 314. Mashinaning harakatlantiruvchi qismi toʻsiqqa ega boʻlishi lozim. 315. Mashina joyida tortuvchi shamollatish tizimi bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. 316. Mashina barabani uning valiga mustahkam biriktirilgan boʻlishi lozim. 317. Qisuvchi planka tekis, silliq yuzaga ega boʻlishi va oʻzining hamma uzunligi boʻyicha ish vaqtida silliqlash barabaniga tekis yopishgan boʻlishi lozim. 318. Ish joyida oyoq qoʻyish joyining balandligini oʻzgartirish imkoniyati boʻlishi lozim. 319. Oyoq qoʻygich yuzasidan yuqorisigacha boʻlgan masofa 55 — 65 mm boʻlishi lozim. 320. Mashinaning yonida ishlov berilgan yoki beriladigan detallarni qoʻyish uchun stol yoki stellaj joylashishi lozim. 321. Mashinani harakatga keltiruvchi va barcha harakatlanuvchi qismlari toʻsilgan boʻlishi lozim. 322. Toʻsish asboblari soz holda boʻlishi lozim. 323. Kesuvchi pichoq mustahkam oʻrnatilishi va toʻgʻri harakatga keltirilishi lozim. 324. Friksion (tormoz) toʻgʻri muvofiqlashtirilgan boʻlishi va mashinaning tez toʻxtashini taʼminlashi lozim. 325. Yelimlash barabani shtangasining harakatlanuvchi qismi va ushlab turuvchi tortgichlari mustahkam biriktirilgan boʻlishi lozim. 326. Elektrodvigatel shkivlari va tasmali uzatishlar toʻsilgan boʻlishi lozim. 327. Mashina soz holda boʻlishi lozim. 328. Elektr simlar va texnologik kontaktlar elektr xavfsizligi talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 329. Ish joyi yelim uchun maxsus, uncha katta boʻlmagan tara bilan taʼminlanishi lozim. 330. Qogʻoz kesish mashinalarining hamma aylanuvchi qismlarida toʻsiqlar boʻlishi lozim. 331. Harakatga keltirish asbobini ishga tushirish qoʻl bilan blokirovka qilingan boʻlishi lozim. 332. Qogʻoz kesish mashinalarining har bir rusumiga materialining turiga qarab qoplama (qalinligi)ning eng katta balandligi oʻrnatilgan boʻlishi lozim. 333. Mashinaning pichogʻi yaxshi charxlangan, toʻgʻri oʻrnatilgan va mustahkam biriktirilgan boʻlishi lozim. 334. Pichoq mexanizmi shunday sozlangan boʻlishi lozimki, pichoqni chekka past holatga tushirgandan soʻng pichoqning chekka baland holatiga qaytishi taʼminlansin. 335. Oʻchirish mexanizmi pichoqning hamma holatida ham bir zumda toʻxtashini taʼminlashi lozim. 336. Pichoq ostidagi chiqindilarni olish mashina toʻxtagan vaqtda poʻlat ilgichlar yordamida amalga oshirilishi lozim. 337. Mashinani uzoq davom etgan toʻxtash va sozlashdan soʻng shkivni qoʻl bilan aylantirish orqali tekshirib, ishga tushirish lozim. 338. Mashinalarning hamma aylanuvchi qismlarida toʻsiqlar boʻlishi lozim. 339. Kamarlar uchun charmni kesish mashinasida sunʼiy charm kamarlarini bichishni amalga oshirishga ruxsat etiladi. 340. Mashinaning diskli pichoqlari himoya toʻsigʻiga ega boʻlishi lozim. 341. Mashinaning diskli pichoqlari yaxshi charxlangan va mashina valiga mustahkam biriktirilgan boʻlishi lozim. 342. Diskli pichoqlarni mashina valiga oʻrnatish, masʼul xodim tomonidan amalga oshirilishi lozim. Diskli pichoqlar orasidagi masofani oʻzgartirish shu texnologik jarayonni bajarayotgan xodim tomonidan amalga oshirilishiga ruxsat beriladi. 343. Ish joyida metrli chizgʻich yoki andazalar (masofani oʻlchash uchun) va otvertka boʻlishi lozim. 344. Mashinaning harakatlantiruvchi qismi toʻsiqqa ega boʻlishi lozim. 345. Xodimning qoʻli mashinaning ishchi organlariga tushib qolishining oldini olish uchun val gʻildiraklari himoya toʻsiqlariga ega boʻlishi lozim. 346. Mashina valiga prokatlash gʻildiraklarini oʻrnatish, ushbu ish uchun masʼul boʻlgan xodim tomonidan amalga oshirilishi lozim. Prokat gʻildiraklari orasidagi masofani oʻlchash shu texnologik jarayonni bajarayotgan xodim tomonidan amalga oshirilishiga yoʻl qoʻyiladi. 347. Ish joyida metrik chizgich yoki shablonlar (masofani oʻlchash uchun) va otvertka boʻlishi lozim. 348. Mashinaning harakatlantiruvchi qismi toʻsilgan boʻlishi lozim. 349. Elektr taʼminotining tok kuchlanishi 36 V dan oshmasligi lozim. 350. Elektr qizdirish elementlari termoregulatorlar bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. 351. Ish joyini yarim tayyor mahsulotlar bilan toʻldirib yuborishga yoʻl qoʻyilmaydi. 352. Mashinaning yonida ishlov berilgan yoki beriladigan detallarni qoʻyish uchun stol yoki stellaj joylashishi lozim. 353. Jamadon detallarini buklashda buklanadigan detallarning yetarli mustahkamligi taʼminlanishi, ishlov berilgan detallar yigʻish sexlariga transportirovka qilinishi lozim. 354. Travers mexanizmlari, u chekka past holatga tushirilganidan soʻng meʼyordagi vaqt ichida toʻxtab turishi va keyin chekka baland holatiga qaytishi taʼminlanishi lozim. 355. Xodim qoʻl harakatini nazorat qilishi uchun mashina fotoelement bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 356. Termoplastavtomat quyish mashinasining harakatlantiruvchi qismi toʻsilgan boʻlishi lozim. 357. Gidrobak va shnek aylantiruvchi reduktorlarida yetarli moy borligini nazorat qilish uchun yogʻ darajasining koʻrsatgichlariga ega boʻlishlari lozim. 358. Isitish tizimini nazorat qiluvchi ampermetr soz boʻlmogʻi, termoplastavtomat ishlayotganda ampermetr koʻrsatgichlari texnologiyada belgilangan chegarada boʻlishi lozim. 359. Silindrning zonalar boʻyicha qizish haroratini taʼminlovchi asboblari soz boʻlishi lozim. 360. Pressshakllar toʻgʻri oʻrnatilgan va mustahkam biriktirilgan boʻlishi lozim. 361. Termoplastavtomat quyish mashinalarining eshiklari blokirovkaga ega boʻlishi lozim. 362. Ish rejimini oʻzgartiruvchi asbob termoplastavtomatning berilgan — “sozlash”, “avtomat” yoki “yarimavtomat” rejimida aniq ishlashini taʼminlab berishi lozim. 363. Mashinaning barcha qism va mexanizmlari soz, uzluksiz ishlashi lozim. 364. Quyma mahsulotni vtulkadan olish uchun poʻlat boʻlmagan bronzali yoki latunli chiqargichlardan foydalanish lozim. 365. Bunker tusqichi lozim boʻlganda silindrga material berishni toʻla toʻxtatilishini taʼminlashi lozim. 366. Ish tugaganidan soʻng silindrda materialni qoldirish tavsiya etilmaydi. 367. Tezlik va mashina qismlari va mexanizmlari bosimini muvofiqlashtirish faqat sozlovchi tomonidan amalga oshirilishi lozim. 368. Mashinaning silindr qismlari boʻyicha qizish haroratini, buyumni sovutish tizimlarini va silindr materiali flansini, solinayotgan material hajmini, bosim ostida tutib turish va press shakllarda buyumlarni sovutishni muvofiqlashtirish shu buyumni tayyorlash texnologiyasiga amal qilgan holda amalga oshiriladi. 369. Shnek-press samarali tortuvchi shamollatish tizimiga ega boʻlishi lozim. 370. Shnek-pressda qayta ishlanadigan birlamchi material toza boʻlishi, tarkibi va oʻlchami boʻyicha bir xil, begona narsalar va zararli qoʻshimchalarsiz boʻlishi lozim. 371. Shnek-presslarda doimiy haroratni muvofiqlashtirib va ushlab turish uchun avtotermoregulatorlar oʻrnatilishi lozim. 372. Shnek-pressning xavfli qismlari: toʻsqich, yopqich va gʻiloflari — avtoblokirovkaga ega boʻlishi lozim. 373. Mashinaning harakatlanayotgan va qiziydigan qismi toʻsiqlarga ega boʻlishi lozim. 374. Reostatlar muhofazalash gʻilofiga ega boʻlishi lozim. 375. Shnek-press shakllari mustahkam biriktirilgan boʻlishi lozim. 376. Eritilgan massani shnek-press ogʻziga itarib turish uchun va chiqish vaqtida massani pressshakl filyeridan olish uchun maxsus qurilmalardan foydalanish lozim. 377. Pressning harakatlantiruvchi qismi toʻsiqqa ega boʻlishi lozim. 378. Press elektr tokini yerga oʻtkazib yuborishi uchun yerga ulangan boʻlishi lozim. 379. Press termoregulatorga ega boʻlishi lozim. 380. Plitaga yopishgan detallarni olish uchun maxsus pichoqlar (chizgichlar)dan foydalanish lozim. Plitani tozalash pressning toʻla toʻxtagan vaqtida amalga oshirilishi lozim. 381. Pressni ishga tushirish shunday amalga oshirilishi lozimki, xodimning ikkala qoʻli ham band boʻlsin (oʻng qoʻl pressning bandida boʻlishi, chap qoʻl esa ishga tushirish tugmasini bosishi kerak). 382. Press yonida yarim tayyor mahsulotlarni qoʻyish uchun stol yoki stellaj joylashuvi lozim. 383. Ish stolida detallarni bostirishdan oldin plitani tozalash uchun uzun sopli yumshoq choʻtka boʻlishi lozim. 384. Mashinaning harakatlantiruvchi qismi toʻsilgan boʻlishi lozim. 385. Xodimning qoʻli vallar orasiga tushmasligi uchun mashina muhofazalash jihozi bilan taʼminlanishi lozim. 386. Yelim vannasini va yelimsurtish barabanlarining elektrqizdirgichlari 127 V dan oshiq boʻlmagan kuchlanishga ega boʻlishi lozim. 387. Yuqoridan uzatadigan mashinalar yelim vannasi, yelim surtish vallariga bir tekisda yetkazib beruvchi maxsus kran va teshiklar bilan taʼminlanishi lozim. 388. Yelim vannalari bugʻlanishni oldini olish uchun va yelim hidi ortiqcha tarqalmasligi uchun qopqoq bilan yopilishi lozim. 389. Mashina joyidan tortuvchi shamollatish tizimi bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. 390. Yelim solingan idishlarni saqlash joyi chegaralangan yoki shunday joylanishi lozimki, yelim idishlari yiqilishi imkoniyatini toʻla yoʻqotishi lozim. 391. Mexanik uzatish mashinalarida yelimlangan detallarni yelimlovchilarga yetkazib beruvchi transportyor lentasi oson yuviluvchi materiallardan tayyorlangan boʻlishi lozim. 392. Dazmolchilarning ish joyida polni yopib turuvchi tokdan izolyatsiyalash qoplamlari boʻlishi lozim. 393. Elektr dazmollari xodimlar uchun xavfsiz boʻlishi lozim. Hamma tok oʻtkazish kontaktlari maxsus toʻsiq jihozlariga ega boʻlishi lozim. 394. Simlarning klemmaga ulangan joyi orasiga dielektrik moslama oʻrnatilgan boʻlishi lozim. 395. Dazmolga elektr toki keltiruvchi shnurlari rezina shlanglarga oʻralgan boʻlishi lozim. 396. Elektr dazmol shtepsel rozetkasi orqali yerga ulangan boʻlishi lozim. 397. Elektr dazmol bilan ishlashda issiqqa chidamli tagliklardan foydalanish lozim. 398. Tikuv mashinalarining asosiy bosh qismi stol taxtasiga biriktirilgan va mashinaning ish vaqtida tebranishlarni amortizatsiya qiluvchi elastik taxlamlarga oʻrnatilishi lozim. 399. Mashinalar xodimlarning barmoqlariga igna sanchilishining oldini oluvchi muhofaza jihozlariga ega boʻlishi lozim. 400. Markazlashtirilgan moylash va germetik jihozlari boʻlmagan mashinalar ishlab chiqarilgan moylarni yigʻuvchi tagliklar bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. 401. Invidual elektrodvigatel bilan ishlaydigan friksion uzatgich toʻsiqqa ega boʻlishi kerak. 402. Friksion uzatgich soz holda boʻlishi va mashinaning tezda toʻxtashini taʼminlashi lozim. 403. Harakatlantiruvchi tasmalar toʻsilgan boʻlishi lozim. 404. Ogʻir tipdagi mashinalar ninalarini sovutish uchun jihozlangan boʻlishi lozim. 405. Xodim bel suyanchiqlari boʻlgan vintli stullar bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. 406. Choklash mashinalarida qoʻlqoplar tikish va ularga gul tikishda tikuv mashinalari ishida texnika xavfsizligi qoidalariga rioya qilinishi lozim. 407. Chekka qismlarni tikuvchi mashinalar bilan ishlovchi xodimlar pinseptlar bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. 408. Mashinalarning ip tortgichlari korpusdan xodim tomoniga chiqib turgan boʻlsa skobalar bilan toʻsilgan boʻlishi lozim. 409. Tugma mashinalari va shlevkalar tikish, qoʻlqop va qoʻltutqichlarini juftlab tikish mashinalari xodimlarni igna va tugma siniqlaridan lat yoyishlaridan muhofaza qiluvchi toʻsiqlar (ekranlar) bilan taʼminlanishi lozim. 410. Mashina shkivlari, elektrodvigatel va tasmali uzatgich bitta gʻilof bilan toʻsilgan boʻlishi lozim. 411. Uruvchi moslama mustahkam oʻrnatilgan boʻlishi va transportirovka qilishda blochka (yoki xolniten) tutqichlar bilan ustma-ust tushmogʻi lozim. 412. Mashina pedalidan oyoq olinganda toʻxtashi va ish vaqtida ikkilangan urishlar boʻlmasligi lozim. 413. Harakatlantiruvchi tasma, motor shkivlari va presslar toʻsilgan boʻlishi lozim. 414. Tormoz asbobi soz holatda boʻlishi va ish boshlashdan oldin tekshirilgan boʻlishi lozim. 415. Press xodimning qoʻl va barmoqlari press tagiga tushib qolishidan muhofaza qiluvchi jihozga ega boʻlishi lozim. 416. Mayda detallarni press tagiga uzatish uchun maxsus qurilmalarga ega boʻlishi lozim (pinseptlar). 417. Harakatga keltiruvchi qism toʻsilgan boʻlishi lozim. 418. Pressning ishchi organlari va shtampi toʻsilgan boʻlishi va konstruktiv bajarilishi shunday boʻlishi lozimki, lat yeyish imkoniyati yoʻqqa chiqarilsin. 419. Mexanik presslar pedaldan oyoq olinganda mashina toʻxtashi va ish vaqtida ikkilangan urishlar boʻlmasligi lozim. 420. Pnevmatik harakatlanuvchi presslar pnevmotizimlarda ishchi bosim va eng koʻp ruxsat etilgan bosimni koʻrsatadigan manometrlarga ega boʻlishi lozim. 421. Pnevmatik presslarda pnevmotizimlari germetikligini tashkilot bosh muhandisi tasdiqlagan jadval boʻyicha tekshiruvdan oʻtkazilishi lozim. 422. Ish joylari kunlik isteʼmol miqdoridan oshmaydigan furnituralarni saqlash uchun ixcham jihozlar bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. 423. Harakatlantiruvchi tasma, mashina shkivlari va elektrodvigatel toʻsiqqa ega boʻlishi lozim. 424. Bolgʻali shtanga, prujina va bolgʻali mexanizm gʻilof bilan yopilgan boʻlishi lozim. 425. Bolgʻali shtangadagi bolgʻa mustahkam va toʻgʻri oʻrnatilgan boʻlishi lozim. 426. Furnitura solinadigan bunkerlar qopqogʻi yarimavtomatlar ishlayotgan vaqtda yopilgan boʻlishi lozim. 427. Bunker avvaldan saralangan, kalibrovkalangan furnitura bilan toʻldirilishi lozim. 428. Oʻz joyiga tushmagan, ariqchada toʻntarilib qolgan yoki tayanch puansoni ostidagi tugmalar, xolniten va boshqa furnituralar uchun maxsus pinseptlardan yoki qurilmalardan foydalanish lozim. Tuzatish mashina oʻchirilgan holida amalga oshirilishi lozim. 429. Ish joyi furnituralar saqlash uchun ixcham tara bilan jihozlangan boʻlishi, toʻkilgan furnituralar va tishlagichlarni yigʻish uchun magnitga ega boʻlishi lozim. 430. Harakatlantiruvchi tasma, mashina shkivlari va elektrodvigatel toʻsiqqa ega boʻlishi lozim. 431. Mashinaning barcha mexanizmlari silliq ish yoʻliga ega boʻlishi lozim. 432. Ish vaqtida nina va bigiz yuzada harakatlanishi lozim. Bunda bigiz bilan ochilgan teshikka igna kirishi bir-biriga toʻgʻri kelishi taʼminlanishi lozim. 433. Oʻchirish mexanizmi mashinaning tezda toʻxtashi holatida nina va bigiz materialda boʻlmasligiga muvofiqlashtirilishi lozim. 434. Oziqlantiruvchi bak soz holatda boʻlishi lozim. 435. Shovqin va tebranish darajasi oʻrnatilgan meʼyorlardan oshmasligi lozim. 436. Mashinaning shovqin xarakteristikasini aniqlash tovush quvvati darajasiga yaqin boʻlgan usul bilan mashina tashqi konturining besh nuqtasidan 1 m masofada boʻlgan oʻlchash chizigʻi boʻylab vertikal va gorizontal yuzalarda amalga oshiriladi. 437. Oʻlchash nuqtalari toʻsiqlardan va qoʻshni mashinalardan 1 m dan yaqin boʻlmasligi va bino burchaklariga 2 m dan yaqin joylashmasligi lozim. 438. Oʻlchash chizigʻining poldan balandligi mashinaning yarim balandligiga teng kelishi lozim. 439. Mexanik harakatlantiriladigan mashinalarda toʻsiq boʻlishi lozim. 440. Ichi boʻsh shtirli kaftlar yoki stakanlar va ichi toʻla shtirli kaftlar toʻgʻri markazlashtirilgan va mahkam oʻrnatilgan boʻlishi lozim. 441. Buyumlar erkin kiyilishi va agʻdarilgandan soʻng oson yechilishi lozim. 442. Mashina shunday muvofiqlashtirilgan boʻlishi lozimki, qalinligi 0,4 mm dan 1,4 mm gacha boʻlgan galantereya charmidan tayyorlangan qoʻlqop va qoʻl tutqichlar sifatli qilib agʻdarilishi taʼminlansin. 443. Shovqin va tebranish oʻrnatilgan meʼyorlardan oshmasligi lozim. 444. Tasmali harakatlantiruvchi, elektrodvigatel va mashina shkivi toʻsilgan boʻlishi lozim. 445. Mashinani ishga tushirish va toʻxtatish mexanizmi shunday muvofiqlashtirilgan boʻlishi lozimki, mashina pedalidan oyoq olinganda mashina boshlangʻich holatida toʻxtasin. 446. Sim kesuv dastgohining uruvchi bolgʻasi va pichogʻi mahkam oʻrnatilgan boʻlishi lozim. 447. Uruvchi mexanizmning prujinasi shunday muvofiqlashtirilgan boʻlishi kerakki, simli biriktirgichning toʻgʻri yopishtirilishi taʼminlansin. 448. Mashina xodimning qoʻli mexanizmga tushib qolmasligini taʼminlovchi qurilmaga ega boʻlishi lozim. 449. Charmlarni qoʻlda bichish uzunligi 2 — 2,25 m, balandligi 0,8 m boʻlgan, stollarda amalga oshirilishi lozim. Stolning ustki qismi yumshoq navli daraxtlardan boʻlib, tekis yuzali, oʻyiqsiz va yoriqlarsiz boʻlishi lozim. 450. Bichuvchining stolida pichoqlar saqlanishi uchun yuqoriga ochiladigan qutisi boʻlishi va unda pichoqlar maxsus gʻiloflarda saqlanishi lozim. 451. Pichoqlarni toʻgʻrilab turuvchi qurilma yogʻoch sopli va yogʻoch chegarali boʻlishi lozim. 452. Charmni orqa yuzasini tekislash mashinalarini harakatlantiruvchi mexanizmi, shkivlari, harakatlantiruvchi tasmalari, yulduzchalari, yurgizuvchi zanjirlari va hamma aylanuvchi qismlari mashinani koʻrish uchun eshiklari boʻlgan metall toʻsiqlarga ega boʻlishi lozim. 453. Charmni orqa yuzasini tekislash mashinasining pichoq vali ishlamayotgan holatda mustahkam metall gʻilof bilan toʻsilgan boʻlishi lozim. 454. Gʻilofning pasti ishlov berilayotgan charmni gʻilof tortib ketishiga yoʻl qoʻymaslik uchun yupqa, erkin aylanuvchi valikli boʻlishi lozim. 455. Ushlagichlar sopining joylashuvi xodim joyidan qoʻzgʻalmasdan mashinani toʻxtatishi imkoniyatini yaratishi lozim. 456. Mashina quruq charm yuzasini tekislaganda changni yoʻqotish uchun joyidan tortuvchi shamollatish tizimiga ega boʻlishi lozim. 457. Mashinaning charxlash toshi mahkam oʻrnatilgan va charx asbobi toʻla toʻsilgan boʻlishi lozim. 458. Chiqindilarni mexanik yigʻishtiruvchi maxsus transportirovka qiluvchi qurilma, butun uzunligi boʻyicha oʻz-oʻzidan ochilib ketishini oldini oluvchi qurilmalarga ega boʻlgan eshik va lyuklari boʻlgan toʻsiqqa ega boʻlishi lozim. 459. Harakatlantiruvchi mexanizmi, shkivlari, tishli gʻildiraklar va boshqa aylanuvchi qismlari metall toʻsiqlarga ega boʻlib, staninaga mustahkam oʻrnatilishi lozim. 460. Mashinaning pichogʻi butun uzunligi boʻylab toʻsilgan boʻlishi lozim. 461. Mashina va charx asbobi joyidan chang tortuvchi shamollatish tizimi bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. 462. Tashkilotning taʼmirlash xizmati uskunalarning mehnat xavfsizligi standartlari, ularning texnik pasportlari, texnik yoʻriqnomalari va ishlab chiqaruvchi zavodning boshqa hujjatlarining talablariga mosligini taʼminlashi lozim. 463. Uskunalarni zarur texnik holatda tutib turish uchun tashkilotda unga xizmat koʻrsatishni yaxshilash, rejaviy-oldini oluvchi taʼmirlashni qatʼiy bajarilishi va taʼmirlash ishlarining sifatini yaxshilash boʻyicha choralar koʻrilishi lozim. 464. Asosiy uskunalarni kapital va joriy taʼmirlash ishlab chiqilgan va tasdiqlangan ishlarni tashkil etish loyihasiga muvofiq amalga oshirilishi lozim. Ishlarni tashkil etish loyihalarida taʼmirlashni oʻtkazishga javobgar shaxslar, shuningdek taʼmirlash ishlarining tartibi va xodimlarning xavfsizligini taʼminlovchi choralar koʻrsatilishi lozim. 465. Ishlayotgan sexlarda pudratchi tashkilotlar tomonidan bajariluvchi taʼmirlash, qurilish va montaj ishlari naryad-ruxsatnoma bilan rasmiylashtirilishi lozim. 466. Barcha hollarda taʼmirlash ishlarining bajarilish tartibi va usullari bosh muhandis yoki uning oʻrinbosari bilan kelishilishi lozim. 467. Taʼmirlash ishlari bajariladigan hudud toʻsilgan holatda boʻlishi va u yerda xavfsizlik plakati va belgilari oʻrnatilgan boʻlishi lozim. 468. Taʼmirlash ishlari boshlanishidan avval taʼmirlashda band boʻlgan barcha xodimlar ishlarni tashkil etish loyihasi bilan tanishtirilishi va taʼmirlash ishlarini bajarish paytida xavfsizlik choralariga rioya qilish boʻyicha yoʻl-yoʻriqdan oʻtkazilishi lozim. 469. Ogʻir yuklarni joyidan koʻchirish ishlari yuk ortish va tushirish ishlari uchun javobgar shaxslarning ruxsati bilan bajarilishi kerak. 470. Nosoz yuk koʻtaruvchi mexanizm va moslamalarda, shuningdek shahodatlangan muddati tugagan mexanizmlarda ishlash taqiqlanadi. 471. Yechib olingan agregatlar, detallar va metall konstruksiyalar yigʻishtirib qoʻyilishi lozim. 472. Taʼmirlash paytida ish joylarini, yoʻllarni, yoʻlaklarni va zinapoyalarni turli narsalar bilan toʻsib qoʻyish taqiqlanadi. 473. Taʼmirlash ishlari balandlikda bajarilayotganda havoza va taxta toʻshamalarning oʻrnatilishi amaldagi qoidalarning talabiga javob berishi lozim. 474. Havoza va toʻshamalarida ishlash uchun ehtiyot kamarlari va arqonlaridan foydalanishlari shart. Ehtiyot kamarlari arqonining mahkamlanish joyi konstruksiyalarda avvaldan belgilab qoʻyilgan boʻlishi lozim. 475. Taʼmirlash ishlari bajarilayotgan hududdagi elektr oʻtkazgichlari yoki uskunalarning kuchlanish ostida boʻlgan ochiq qismlari oldindan elektr tokidan oʻchirib qoʻyilgan yoki maxsus izolyatsiyalovchi vositalar bilan ishonchli himoyalangan boʻlishi lozim. 476. Xodimlarning qizigan uskunaning ichiga kirgan holda taʼmirlash ishlarini olib borilishiga uskunani shamollatib, ichidagi gazlar butunlay chiqarib yuborilgandan va havoning harorati koʻpi bilan 40°S gacha pasaytirilgandan soʻng ruxsat etiladi. 477. Barcha taʼmirlash ishlari sex, tashkilot rahbari tomonidan tayinlangan shaxslarning rahbarligi va nazorati ostida bajarilishi lozim. 478. Materiallarning uskunaning ish maydonchasiga uzatish mexanizatsiyalashgan boʻlishi va ular tushib ketmaydigan usulda bajarilishi lozim. 479. Taʼmirlash olib borilayotgan joy va barcha oʻtish joylari belgilangan meʼyorlarga muvofiq yoritilishi lozim. 480. Taʼmirlash tugagach, barcha keraksiz konstruksiyalar, uskunalar, materiallar, asboblar va chiqindilar sexdan olib ketilishi, toʻsiqlar, saqlovchi moslamalar, blokirovkalar oʻz joyiga oʻrnatilishi lozim. 481. Mazkur Qoidalarga amal qilish uchun javobgarlik tegishli ishlarni bajaruvchi tashkilotlar zimmasiga yuklatiladi. 482. Mansabdor shaxslar va xodimlar mehnatni muhofaza qilish qoidalariga rioya qilmaganliklari uchun qonunchilik hujjatlariga muvofiq belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladilar. 483. Mazkur Qoidalar “Oʻzbekcharmpoyabzali” uyushmasi, Oʻzbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasi, Ichki ishlar vazirligi, Sogʻliqni saqlash vazirligi, Oʻzbekiston Kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashi, “Oʻzdavenergonazorat” inspeksiyasi, “Oʻzstandart” agentligi va “Sanoatgeokontexnazorat” davlat inspeksiyasi bilan kelishilgan.