“JINOIY JAZOLARNING LIBERALLAShTIRILIShI MUNOSABATI BILAN OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI JINOYaT, JINOYaT-PROTSESSUAL KODEKSLARI HAMDA MAʼMURIY JAVOBGARLIK TOʻGʻRISIDAGI KODEKSIGA OʻZGARTIShLAR VA QOʻShIMChALAR KIRITISh HAQIDA”GI OʻZBEKISTON RESPUBLIKASINING QONUNINI SUD AMALIYoTIDA QOʻLLASh HAQIDA
(code, 2013-12-11)

Jinoiy jazolarning liberallashtirilishi munosabati bilan Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat, Jinoyat-protsessual kodekslari hamda Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksiga oʻzgartishlar va qoʻshimchalar kiritish haqidagi Qonunning qabul qilinishi sud-huquq tizimini erkinlashtirish va demokratlashtirish borasida qoʻyilgan muhim qadam boʻldi. Mazkur Qonun huquqni himoya qiluvchi organlar va sudlar tomonidan toʻgʻri qoʻllanilishini taʼminlash va yagona sud amaliyotini yaratish maqsadida, Oʻzbekiston Respublikasi “Sudlar toʻgʻrisida”gi Qonunining 17-moddasiga muvofiq, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Plenumi qaror qiladi: 1. Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat, Jinoyat-protsessual kodekslari hamda Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksiga oʻzgartishlar va qoʻshimchalar kiritilishi bilan qonunchilikdagi adolat va insonparvarlik tamoyillari kuchaytirilganligiga, jinoiy javobgarlikdan va jazodan ozod qilish institutini qoʻllash imkoniyatlari kengaytirilganligiga huquqni himoya qiluvchi organlar va sudlarning alohida eʼtiborlari qaratilsin. Ular qonun talabidan kelib chiqib, jazodan koʻzlangan maqsad haqidagi dunyoqarash va tafakkurlarini oʻzgartirishlari zarur. 2. Chiqarilgan. 3. Chiqarilgan. 5. Tushuntirilsinki, Jinoyat kodeksining 43-moddasiga kiritilgan oʻzgartish bilan jinoyat qonunchiligidan mol-mulkni musodara qilish jazo turi (JK 53-moddasi) jazo tizimidan chiqarilgan. Ayni paytda, gumon qilinuvchiga, ayblanuvchiga, sudlanuvchiga qarashli boʻlgan jinoyat qurollarining musodara qilinishi, jinoyat narsa (predmet)larining davlat egaligiga oʻtkazilishi va jinoiy yoʻl bilan orttirilgan mol-mulkning kimga tegishi boʻlishining belgilanishi jinoiy jazo chorasi sifatida qaralmasligi va bu masalalar JPKning 211, 284, 285-moddalari tartibida hal qilinishi lozim. Qonunga kiritilgan bu oʻzgartish dastlabki tergov organi va sudni shu moddalarda tutilgan holatlarda hamda yetkazilgan mulkiy zararni qoplash uchun aybdorga tegishli mol-mulkni xatlash majburiyatidan ozod etmasligi eʼtiborda tutilsin. 6. Chiqarilgan. 8. Chiqarilgan. 9. Chiqarilgan. 10. Yangi Qonun boʻyicha Jinoyat kodeksining 182, 184, 188, 189, 190-moddalari boʻyicha jinoiy javobgarlik shunday qilmishlar uchun maʼmuriy jazo chorasi qoʻllanilgandan keyin yoki muayyan moddiy dizpozitsiyasida koʻrsatilgan maʼlum bir miqdorni bergandagina vujudga kelishiga sudlarning eʼtibori qaratilsin. Mazkur moddalarning muayyan qismlaridagi ogʻirlashtiruvchi holatlarni nazarda tutuvchi kvalifikatsiya belgilari mavjud boʻlganda, shaxsning muqaddam maʼmuriy jazoga tortilgan-tortilmaganligidan qatʼi nazar, jinoiy javobgarlik vujudga keladi. 11. Chiqarilgan. 12. Tushuntirilsinki, Qonun amalga kiritilgunga qadar hukm qilingan, jazoni oʻtab boʻlmagan shaxslarga nisbatan tayinlangan jazo turlari Qonunga muvofiqlashtirilganda, ularga nisbatan amnistiya aktlari umumiy tartibda qoʻllaniladi. 13. Jinoiy jazolarning liberallashtirilishi munosabati bilan Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat, Jinoyat-protsessual hamda Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodekslariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilganligi sababli ayrim normalar amaldagi baʼzi Qonun meʼyorlariga muvofiq kelmaganda, ushbu Qonun bilan liberallashtirilgan normalar tatbiq etilishi eʼtiborda tutilsin. 14. Qoʻshimcha jazo tariqasida mol-mulkning musodara etilishini nazarda tutuvchi, lekin Qonun amalga kiritilgan kunga qadar ijro etilmagan sud hukmlari ijro etilishi mumkin emasligi toʻgʻrisidagi koʻrsatma hukmning faqat mol-mulkni musodara qilish qismiga taalluqlidir. Qonun amalga kiritilgunga qadar hukm qilingan, jazoni oʻtab boʻlmagan shaxslarga tayinlangan jazo turlari va choralari, basharti Qonunning tegishli moddasida nazarda tutilganiga nisbatan ogʻirroq boʻlsa, Qonunga muvofiq holga keltirish masalasi hukmlarni ijro etuvchi organlarning taqdimnomasiga binoan jazoni oʻtash joylaridagi sudlar zimmasiga yuklatilgan. Bunda sudlar, jazo chorasini Qonunning tegishli moddasida belgilangan eng koʻp jazo chorasiga qadar kamaytirishi lozimligi koʻrsatilgan. (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining 2001-yil 29-avgustdagi mazkur Qonunni amalga kiritish tartibi toʻgʻrisidagi qarorining 7-8-bandlari). Jinoyatlar jami yoki hukmlar majmui bilan sudlangan shaxslarga oid chiqarilgan sud qarorlarini Qonunga muvofiqlashtirishda mahkumga tayinlangan jazolar hajmining kamayishi, mutanosib ravishda unga oʻtash uchun qoldirilayotgan jazo miqdoriga ham taʼsir etishi zarurligiga sudlar masʼuliyat bilan qarasinlar. 15. Qoraqalpogʻiston Respublikasi jinoyat ishlari boʻyicha Oliy sudi, jinoyat ishlari boʻyicha viloyatlar va unga tenglashtirilgan sudlar mazkur Qonunning toʻgʻri qoʻllanilishi ustidan tegishli sud nazorati olib borilishini taʼminlasinlar. Ushbu qarorning bajarilishi yuzasidan 2002-yil birinchi yarmi yakunlari boʻyicha sud amaliyotini oʻrganib, tahlil qilish va taklif kiritish Oliy sudning jinoyat ishlari boʻyicha sudlov hayʼati zimmasiga yuklatilsin.