Garov reyestri toʻgʻrisida
(law, 2025-04-18)

1. Ushbu Qonunning maqsadi
Ushbu Qonunning maqsadi garov reyestrini yuritish sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat.

2. Garov reyestri toʻgʻrisidagi qonunchilik
Garov reyestri toʻgʻrisidagi qonunchilik ushbu Qonun va boshqa qonunchilik hujjatlaridan iboratdir. Agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida Oʻzbekiston Respublikasining garov reyestri toʻgʻrisidagi qonunchiligida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan boʻlsa, xalqaro shartnoma qoidalari qoʻllaniladi.

3. Asosiy tushunchalar
Ushbu Qonunda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi: garov reyestri — qarzdorlarning majburiyatlari bajarilishini taʼminlash vositasi sifatida berib qoʻygan mol-mulkiga qonunda va ijara shartnomasida nazarda tutilgan hollarda yer uchastkasini ijaraga olish huquqiga nisbatan kreditorlarning huquqlari toʻgʻrisidagi, shuningdek qarzdorning mol-mulkni tasarruf etish va undan foydalanishga doir huquqlariga qonunga muvofiq qoʻyilgan cheklov hamda qarzdor oʻz majburiyatlari lozim darajada bajarilishini taʼminlashi bilan bogʻliq boshqa talablar haqidagi yozuvlarni (bundan buyon matnda yozuvlar deb yuritiladi) oʻz ichiga olgan maʼlumotlarning yagona axborot bazasi; kreditor — qarzdordan oʻzining majburiyatlari bajarilishini talab qilish, majburiyatlar bajarilmagan hollarda esa — majburiyatlarning bajarilishini taʼminlash vositasi sifatida berib qoʻyilgan qarzdorning mol-mulki yoki yer uchastkasini ijaraga olish huquqi hisobiga oʻz talablarining imtiyozli ravishda qanoatlantirilishini talab qilish huquqiga ega boʻlgan yuridik yoki jismoniy shaxs, shuningdek pul talabnomasidan boshqa shaxs foydasiga voz kechish evaziga moliyalash shartnomasi boʻyicha pul talabnomasini sotib olgan moliya agenti; qarzdor — kreditor foydasiga mol-mulkni yoki yer uchastkasini ijaraga olish huquqini berish, ishlarni bajarish, xizmatlar koʻrsatish, pulni toʻlash yoki buzilishi kreditorning majburiyatlar bajarilishini taʼminlash vositasi sifatida qarzdor berib qoʻygan mol-mulkka yoki yer uchastkasini ijaraga olish huquqiga undiruvni qaratishga boʻlgan imtiyozli huquqi yuzaga kelishiga sabab boʻladigan boshqa majburiyatlarni bajarish bilan bogʻliq harakatni sodir etishi shart boʻlgan yuridik yoki jismoniy shaxs; foydalanuvchilar — garov reyestrini yurituvchi tashkilot bilan tuzilgan shartnoma asosida garov reyestriga yozuv kiritish huquqiga ega boʻlgan kreditor, qarzdor yoki pul talabnomasidan boshqa shaxs foydasiga voz kechish evaziga moliyalash shartnomasi boʻyicha pul talabnomasidan voz kechuvchi shaxs (bundan buyon matnda pul talabnomasidan voz kechuvchi shaxs deb yuritiladi) sifatida qatnashayotgan yuridik va jismoniy shaxslar, shuningdek qonunga muvofiq mol-mulkni yer uchastkasini ijaraga olish huquqini tasarruf etish va undan foydalanishni cheklab qoʻyish huquqiga ega boʻlgan tergov hamda surishtiruv organlari, davlat soliq va bojxona xizmati organlari; yagona roʻyxatdan oʻtkazish raqami — garov reyestriga kiritilgan yozuvga beriladigan alohida roʻyxatdan oʻtkazish raqami.

4. Garov reyestrini yuritish
Garov reyestrini yuritish yozuvlarni kiritish, oʻzgartirish va chiqarib tashlashni oʻz ichiga oladi. Garov reyestrini yuritish Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki huzurida tashkil etiladigan garov reyestrini yurituvchi tashkilot zimmasiga yuklatiladi.

5. Garov reyestrini yurituvchi tashkilot vakolatlari
Garov reyestrini yurituvchi tashkilot: murojaat etgan har bir yuridik yoki jismoniy shaxs bilan tuziladigan shartnoma asosida yozuv kiritish uchun garov reyestriga kirish, shuningdek undan real vaqt rejimida, shu jumladan Internet axborot tarmogʻi orqali foydalanish imkoniyatini taʼminlaydi; yuridik va jismoniy shaxslarga garov reyestridan foydalanish boʻyicha maslahat xizmatlari koʻrsatadi; murojaat etgan yuridik va jismoniy shaxslarga garov reyestriga yozuv kiritish oqibatlarini tushuntiradi; garov reyestridagi axborotni qarzdor yoki pul talabnomasidan voz kechuvchi shaxs — soliq toʻlovchining identifikatsiya raqami, jismoniy shaxsning shaxsiy identifikatsiya raqami yoki yozuvning yagona roʻyxatdan oʻtkazish raqami boʻyicha izlash imkoniyatini taʼminlaydi; foydalanuvchiga kiritilgan yozuv toʻgʻrisida elektron shaklda, zarur hollarda esa qogʻozda axborot taqdim etadi.

6. Foydalanuvchilarning huquqlari
Foydalanuvchilar: garov reyestriga yozuvlar kiritishga va ularni oʻzgartirishga; garov reyestridan yozuvlarni chiqarib tashlashga; garov reyestridan koʻchirmalar olishga haqli. Foydalanuvchilar qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin.

7. Foydalanuvchilarning majburiyatlari
Foydalanuvchilar: garov reyestriga xolis va ishonchli maʼlumotlar koʻrsatilgan yozuvlarni kiritishi; garov reyestriga oʻzlari kiritgan yozuvlar muntazam ravishda yangilanib turilishini taʼminlashi shart. Foydalanuvchilarning zimmasida qonunchilikka muvofiq boshqa majburiyatlar ham boʻlishi mumkin.

8. Garov reyestriga kiritiladigan yozuv
Garov reyestriga: majburiyatlarning bajarilishini taʼminlash (garov) vositasi sifatida qarzdorlar berib qoʻygan mol-mulkka yoki yer uchastkasini ijaraga olish huquqiga nisbatan kreditorlarning huquqlari, shuningdek qonunda nazarda tutilgan boshqa asoslardan, shu jumladan ushlab qolish, lizing, pul talabnomasidan boshqa shaxs foydasiga voz kechish evaziga moliyalash, tovarga boʻlgan mulk huquqini tovarning haqi toʻlangunga qadar sotuvchida (kreditorda) saqlab qolgan holda uni sotish, kelajakda muayyan hodisa yuz bergan taqdirda mol-mulkka boʻlgan mulk huquqini, yer uchastkasini ijaraga olish huquqini boshqa shaxsga oʻtkazish, toʻlovni kechiktirgan yoki boʻlib-boʻlib toʻlagan holda tovarlarni olish-sotishdan yuzaga keladigan huquqlar toʻgʻrisidagi; undiruvni qarzdorning mol-mulkiga yer uchastkasini ijaraga olish huquqiga qaratish toʻgʻrisida sudning qonuniy kuchga kirgan qarori toʻgʻrisidagi; qarzdorning mol-mulkni tasarruf etish va undan foydalanishga doir huquqlarini cheklash (servitut, mol-mulkni xatlash, bank hisobvaraqlari boʻyicha operatsiyalarni toʻxtatib turish) toʻgʻrisidagi; qarzdorning soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlar boʻyicha qarzlarini toʻlash toʻgʻrisidagi talablar toʻgʻrisidagi; qarzdorning taʼminlangan majburiyati bajarilmagan taqdirda yuzaga keladigan boshqa talablar toʻgʻrisidagi yozuv kiritiladi.

9. Garov reyestriga yozuv kiritish
Garov reyestriga yozuv kiritish foydalanuvchi tomonidan elektron shaklda amalga oshiriladi. Garov reyestriga kiritilayotgan yozuv quyidagilarni oʻz ichiga olgan boʻlishi kerak: qarzdor yoki pul talabnomasidan voz kechuvchi shaxs va kreditor toʻgʻrisidagi axborot (jismoniy shaxslar uchun — familiyasi, ismi, otasining ismi va jismoniy shaxsning shaxsiy identifikatsiya raqami yoki yuridik shaxslar uchun — nomi, tashkiliy-huquqiy shakli va soliq toʻlovchining identifikatsiya raqami); qarzdorning mol-mulki, yer uchastkasini ijaraga olish huquqi va kreditorning bu mol-mulkka yoki yer uchastkasini ijaraga olish huquqiga boʻlgan huquqlari tavsifi, pul talabnomasidan boshqa shaxs foydasiga voz kechish evaziga moliyalash shartnomasi uchun esa — voz kechilgan pul talabnomasining tavsifi. Ushbu moddaning ikkinchi qismiga muvofiq kiritilgan yozuv uni kiritish vaqti va sanasi koʻrsatilgan hamda unga yagona roʻyxatdan oʻtkazish raqami berilgan holda avtomatik ravishda garov reyestrida qayd etiladi. Agar qonunda boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, garov reyestriga yozuvni kiritish vaqti va sanasi kreditorning qarzdor oʻz majburiyatlarini bajarmagan hollarda boshqa kreditorlar va uchinchi shaxslardan oldin undiruvni qarzdorning mol-mulkiga shuningdek yer uchastkasini ijaraga olish huquqiga qaratishga, boshqa talablarni qanoatlantirishga boʻlgan navbatini, imtiyozli huquqini aniqlash uchun asos boʻladi. Garov reyestriga yozuv kiritilganligi uchun haq undiriladi, uni undirish shartlari va miqdori Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

10. Garov reyestriga yozuv kiritish shartlari
Kreditor sifatida qatnashayotgan foydalanuvchi tomonidan yozuv kiritish qarzdorning yoki pul talabnomasidan voz kechuvchi shaxsning roziligi bilan amalga oshiriladi. Qarzdorning yoki pul talabnomasidan voz kechuvchi shaxsning roziligi qarzdorning yoki pul talabnomasidan voz kechuvchi shaxsning identifikatsiya maʼlumotlari, shuningdek kreditorning qaysi mol-mulkka huquqi yoki yer uchastkasini ijaraga olish huquqi boʻlsa, oʻsha mol-mulk yoki yer uchastkasini ijaraga olish huquqi koʻrsatilgan holda elektron hujjat tarzida yoki qogʻozda rasmiylashtiriladi. Qarzdorning yoki pul talabnomasidan voz kechuvchi shaxsning yozma roziligi garov reyestridan yozuv chiqarib tashlanguniga qadar kreditorda saqlanishi kerak. Sudning undiruvni qarzdorning mol-mulkiga yer uchastkasini ijaraga olish huquqiga qaratish toʻgʻrisidagi qonuniy kuchga kirgan qarori toʻgʻrisida yozuv kiritish yoxud kiritilgan yozuvdan mol-mulkning bir qismini chiqarib tashlash yoki undagi axborotni oʻzgartirish kreditor tomonidan qarzdorning roziligisiz amalga oshiriladi. Qarzdorning zimmasida soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlar boʻyicha qarzlar boʻlgan taqdirda, davlat soliq va bojxona xizmati organlari qarzdorning roziligisiz yozuv kiritadi. Tergov va surishtiruv organlari qarzdorning mol-mulkni tasarruf etish va undan foydalanishga doir huquqlarini cheklash (mol-mulkni xatlash, bank hisobvaraqlari boʻyicha operatsiyalarni toʻxtatib turish) toʻgʻrisida oʻz vakolatlari doirasida qarorlar qabul qilgan taqdirda, qarzdorning roziligisiz yozuv kiritadi. Agar qarzdor yoki pul talabnomasidan voz kechuvchi shaxs yozuvni noxolis va ishonchsiz deb hisoblasa va kreditor uni chiqarib tashlashni yoki oʻzgartirishni rad etsa, kiritilgan yozuvga doir eʼtirozlar qarzdor yoki pul talabnomasidan voz kechuvchi shaxs sifatida qatnashayotgan foydalanuvchi tomonidan garov reyestriga kiritiladi.

11. Garov reyestridagi yozuvni oʻzgartirish
Garov reyestridagi yozuvga oʻzgartirish mazkur yozuvni kiritgan foydalanuvchi tomonidan qarzdorning mol-mulki almashtirilgan yoxud mol-mulki tarkibida oʻzgarishlar boʻlgan yoki qarzdorning oʻzi almashtirilgan, shuningdek sud qarori qonuniy kuchga kirgan hollarda kiritiladi. Foydalanuvchi yozuvga oʻzgartirishlarni oʻz vaqtida kiritishi shart.

12. Garov reyestridan yozuvni chiqarib tashlash
Garov reyestridan yozuvni chiqarib tashlash mazkur yozuvni kiritgan foydalanuvchi tomonidan kreditorning qarzdor mol-mulkiga boʻlgan huquqlari yer uchastkasini ijaraga olish huquqi bekor qilingan, majburiyatlar bajarilgan taqdirda va qonunda nazarda tutilgan boshqa asoslarga koʻra amalga oshiriladi. Foydalanuvchi garov reyestridan yozuvni oʻz vaqtida chiqarib tashlashi shart.

13. Garov reyestridagi yozuvni izlash
Garov reyestridagi yozuvni izlash qarzdor yoki pul talabnomasidan voz kechuvchi shaxs — soliq toʻlovchining identifikatsiya raqami yoxud jismoniy shaxsning shaxsiy identifikatsiya raqami yoki yozuvning yagona roʻyxatdan oʻtkazish raqami boʻyicha amalga oshiriladi. Garov reyestrini yurituvchi tashkilot yozuvlarni izlash natijalari boʻyicha elektron hujjat tarzida yoki qogʻozda garov reyestridan koʻchirma taqdim etishi mumkin. Garov reyestridan koʻchirma berilganligi uchun Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadigan tartibda haq undiriladi.

14. Garov reyestri yozuvlarini saqlash va muhofaza qilish
Garov reyestri yozuvlarini saqlash va muhofaza qilish garov reyestrini yurituvchi tashkilot tomonidan amalga oshiriladi.

15. Nizolarni hal etish
Garov reyestrini yuritish sohasida yuzaga keladigan nizolar qonunchilikda belgilangan tartibda hal etiladi.

16. Garov reyestri toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlik uchun javobgarlik
Garov reyestri toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlikda aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar boʻladi.

17. Qonunchilikni ushbu Qonunga muvofiqlashtirish
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi: hukumat qarorlarini ushbu Qonunga muvofiqlashtirsin; davlat boshqaruvi organlari ushbu Qonunga zid boʻlgan oʻz normativ-huquqiy hujjatlarini qayta koʻrib chiqishlari va bekor qilishlarini taʼminlasin.

18. Ushbu Qonunning kuchga kirishi
Ushbu Qonun 2014-yil 1-iyuldan eʼtiboran kuchga kiradi.