Qishloq xoʻjaligida yer va suv resurslaridan samarali foydalanish chora-tadbirlari toʻgʻrisida
(decree, 2026-05-01)

Hozirgi kunda qishloq xoʻjaligida 20 mln gektardan ortiq, shu jumladan 3,2 mln gektar sugʻoriladigan ekin yer maydonlaridan foydalanib, aholining ehtiyoji uchun oziq-ovqat mahsulotlari, iqtisodiyot tarmoqlari uchun zarur xom ashyo yetishtirilmoqda. Sugʻoriladigan maydonlarning unumdorligini oshirish, meliorativ holati va suv taʼminotini yaxshilash maqsadida davlat dasturlari doirasida keng koʻlamli irrigatsiya va melioratsiya tadbirlari amalga oshirilmoqda. Natijada 2008 — 2017-yillar mobaynida 1,7 mln gektardan ortiq sugʻoriladigan maydonlarning suv taʼminoti hamda 2,5 mln gektar maydonlarning meliorativ holatining yaxshilanishiga erishildi. Biroq, global iqlim oʻzgarishi natijasida soʻnggi yillarda davriy ravishda kuzatilayotgan suv tanqisligi va ichki irrigatsiya tarmoqlarining asosiy qismi yaroqsiz holatga kelganligi sugʻoriladigan ekin yerlarining meliorativ holati yomonlashishiga va yillar davomida foydalanishdan chiqib ketishiga olib kelgan. Respublikada yillar davomida irrigatsiya va melioratsiya holati yomonlashuvi natijasida foydalanishdan chiqib ketgan yerlarni bosqichma-bosqich qayta foydalanishga kiritish, yer osti suv zaxiralaridan samarali foydalanish, suv tejovchi texnologiyalarni joriy etish hamda ichki irrigatsiya tarmoqlarini rekonstruksiya qilish orqali suv yoʻqotilishini kamaytirish, shuningdek, bu ishlarda salohiyatli investorlar ishtirokini taʼminlash maqsadida: 1. Quyidagilar: Qishloq xoʻjaligida yer va suv resurslaridan samarali foydalanish konsepsiyasi (keyingi oʻrinlarda — Konsepsiya) 1-ilovaga muvofiq; Qishloq xoʻjaligida yer va suv resurslaridan samarali foydalanish konsepsiyasini amalga oshirish boʻyicha “yoʻl xaritasi” 2-ilovaga muvofiq; 2020 — 2030-yillarda qishloq xoʻjaligi yerlaridan foydalanish samaradorligini oshirish boʻyicha amalga oshiriladigan chora-tadbirlarning prognoz koʻrsatkichlari 3-ilovaga muvofiq. 2. Qishloq xoʻjaligida yer va suv resurslaridan samarali foydalanish konsepsiyasini amalga oshirish doirasida xalqaro moliya institutlari bilan hamkorlik qilish va davlat-xususiy sheriklikni joriy etish boʻyicha ishchi guruhi (keyingi oʻrinlarda — Ishchi guruhi) 5-ilovaga muvofiq tarkibda tasdiqlansin. Ishchi guruhi (J.A. Qoʻchqorov, A.J. Vaxabov, J.A. Xodjayev)ga: xalqaro moliya institutlarini jalb qilgan holda eksperiment tariqasida 2019-yilda Namangan viloyatining Pop va Mingbuloq tumanlarida Konsepsiyani amalga oshirish tajribasini yaratish; eksperiment natijalari asosida 2019-yil 1-noyabrga qadar Konsepsiyani amalga oshirish tajribasini boshqa hududlarda joriy etish, shu jumladan yer va suvdan foydalanish sohasida davlat-xususiy sheriklikning aniq shartlarini, qoʻshimcha imtiyozlar, alohida imtiyozli kredit liniyalarini hamda foydalanishga kiritilgan yer va suvdan foydalanish tartibini nazarda tutuvchi Hukumat qarori loyihasini ishlab chiqish va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga kiritish topshirilsin; zaruratga koʻra, mazkur Farmonning 2 — 4-ilovalarida belgilangan muddatlar va hududlarni oʻzgartirish hamda ularga qoʻshimchalar kiritish huquqi berilsin. 3. Belgilansinki, Konsepsiyani amalga oshirish doirasida irrigatsiya-melioratsiya tarmoqlarini tiklash, rekonstruksiya qilish, suv tejaydigan texnologiyalarni joriy etish hamda suvsizlikka chidamli ekinlarni ekish orqali foydalanishga kiritish uchun investitsiyaviy shartnoma yoki davlat-xususiy sheriklik asosida 50 yilgacha boʻlgan muddatga: qishloq xoʻjaligida foydalanishdan chiqib ketgan sugʻoriladigan yerlar, shuningdek, lalmi va oʻrmon fondi yerlari — Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari va qishloq xoʻjaligi korxonalariga; yaylov, boʻz, koʻp yillik daraxtzorlar va boshqa yerlar — Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari, qishloq xoʻjaligi korxonalariga, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi rezidenti boʻlgan investorlarga beriladi. 4. Konsepsiyani amalga oshirish doirasida yer maydonlarini foydalanishga kiritishda: yerdan foydalanuvchilarga qishloq xoʻjaligi ekinlarini mustaqil joylashtirish, yerga ishlov bermasdan ekin ekish va yerlarni ikkilamchi ijaraga berish huquqi beriladi; mazkur yer maydonlari maqbullashtirilmaydi, yer uchastkasi yoki uning bir qismi jamoat ehtiyojlari uchun olib qoʻyilishi Oʻzbekiston Respublikasining “Yer uchastkalarini kompensatsiya evaziga jamoat ehtiyojlari uchun olib qoʻyish tartib-taomillari toʻgʻrisida”gi Qonunida belgilangan tartibda amalga oshiriladi; ushbu yer maydonlarida barpo etiladigan infratuzilma obyektlarini (dala shiypon, mahsulotlar saqlanadigan omborxonalar, sugʻorish inshootlari va boshqalar) joylashtirishga ruxsat beriladi; yerdan foydalanuvchilarning ehtiyojlari uchun olib kelinadigan va respublikada ishlab chiqarilmaydigan xom-ashyo, materiallar, texnika, asbob-uskunalar, ehtiyot qismlar Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda bojxona toʻlovlari (qoʻshilgan qiymat soligʻidan tashqari) toʻlashdan ozod qilinadi; investitsiyaviy shartnoma yoki davlat-xususiy sheriklik toʻgʻrisidagi bitimda nazarda tutilgan hollarda Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti mablagʻlari hisobidan har bir gektar qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan yerlarni foydalanishga kiritish bilan bogʻliq xarajatlarning 50 foizi, lekin bazaviy hisoblash miqdorining 50 barobaridan oshmagan qismi qoplab beriladi; yer maydonlari investitsiyaviy shartnoma yoki davlat-xususiy sheriklik toʻgʻrisidagi bitim imzolanganidan soʻng qonun hujjatlarida belgilangan tartibda ajratib beriladi. 5. Shunday tartib oʻrnatilsinki, unga muvofiq: sugʻoriladigan qishloq xoʻjaligi yerlari maxsus muhofazaga olinib, ushbu yerlarni qishloq xoʻjaligidan boshqa maqsadlar uchun, shu jumladan sanoat va fuqarolik obyektlari (binolar va inshootlar) qurilishi uchun, shuningdek, unumdor tuproq talab etilmaydigan ilgʻor texnologiyalarning (gidroponika va boshqalar) yangi usullari qoʻllaniladigan issiqxonalar qurilishi uchun ajratishga yoʻl qoʻyilmaydi; qishloq xoʻjaligidan, shuningdek, oʻrmon xoʻjaligidan boshqa maqsadlarda foydalanish uchun olib qoʻyiladigan sugʻoriladigan yerlar uchun kompensatsiya toʻlovi, olib qoʻyilayotgan yer maydonlari joylashgan joylarni hisobga oluvchi koeffitsiyentlar qoʻllanilmagan holda, xuddi shunday yangi yerlarni oʻzlashtirish uchun talab etiladigan mablagʻning 10 barobari, lalmi yerlar va sugʻorilmaydigan koʻp yillik daraxtzorlar egallagan yerlar, pichanzorlar va yaylovlar holatini tubdan yaxshilash bilan bogʻliq xarajatlarning 20 barobari miqdorida hisoblanadi. Bunda qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan sugʻoriladigan yerlar uchun kompensatsiya toʻlovining 90 foizi, lalmi yerlar va sugʻorilmaydigan koʻp yillik daraxtzorlar egallagan yerlar, pichanzorlar va yaylovlar uchun kompensatsiya toʻlovining 95 foizi Respublika budjetiga hamda mos ravishda 10 va 5 foizi Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi huzuridagi Qishloq xoʻjaligini rivojlantirish va oziq-ovqat taʼminoti jamgʻarmasiga oʻtkaziladi. Ushbu meʼyor oʻzboshimchalik bilan yerlarning qishloq xoʻjaligi muomalasidan chiqishiga sabab boʻlgan hollarda yetkazilgan zararni hisoblashda ham qoʻllaniladi hamda hisoblangan mablagʻlarning 95 foizi Respublika budjetiga va 5 foizi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Agrosanoat majmui ustidan nazorat qilish inspeksiyasi hamda uning hududiy inspeksiyalarining rivojlantirish jamgʻarmasiga undiriladi; sugʻoriladigan yerlar hisobidan bogʻdorchilik, uzumchilik va boshqa koʻp yillik daraxtzorlar hamda yengil tipdagi issiqxonalarni tashkil etish Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi xulosasiga asosan amalga oshiriladi; yangi fermer xoʻjaliklari va suv isteʼmolchilari uyushmalari suvdan foydalanish joylarida suvni boshqarish va hisobga olish vositalari bilan majburiy tarzda jihozlash sharti bilan tashkil etiladi; yer maydonlarini foydalanishga kiritish suvni tejovchi texnologiyalardan (tomchilatib, yomgʻirlatib, tuproq ostidan tomchilab sugʻorish va boshqalardan) foydalangan holda amalga oshiriladi. 6. Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi: a) mazkur Farmonning 3-ilovasida belgilangan qishloq xoʻjaligida foydalanilmayotgan yerlarni foydalanishga kiritishda irrigatsiya va melioratsiya obyektlarini qurish va rekonstruksiya qilish uchun talab etilayotgan mablagʻlar, 2019 — 2029-yillardagi Investitsiya dasturi doirasida davlat budjetidan melioratsiya obyektlarini qurish va rekonstruksiya qilish uchun ajratiladigan mablagʻlarning 5 foizi miqdorida qoʻshimcha ravishda yoʻnaltirsin; b) Oʻzbekiston Respublikasi Davlat geologiya va mineral resurslar qoʻmitasining hisob-kitoblari asosida “Mineral xom-ashyo bazasini rivojlantirish va qayta toʻldirish” Dasturida koʻzda tutiladigan qishloq xoʻjaligi ekinlarini sugʻorishga yaroqli boʻlgan yer osti suvlari zaxirasini aniqlash ishlarini moliyalashtirish uchun davlat budjeti hisobidan mablagʻ ajratsin; v) Suv xoʻjaligi vazirligi va Qishloq xoʻjaligi vazirligi bilan birgalikda ikki oy muddatda: qishloq xoʻjaligida foydalanilmayotgan yerlarni foydalanishga kiritishda irrigatsiya va melioratsiya obyektlarini qurish va rekonstruksiya qilish bilan bogʻliq xarajatlarni qoplab berish tartibini; yer maydonlari egalarining tuproq unumdorligini saqlash va oshirishni ragʻbatlantiruvchi mexanizmlarni nazarda tutgan holda tabaqalashtirilgan soliq imtiyozlarini joriy qilish boʻyicha takliflarni Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga kiritsin; bir oy muddatda ilgʻor xalqaro tajribalarni inobatga olgan holda, yerdan foydalanish sohasida davlat-xususiy sheriklik toʻgʻrisidagi bitimlarning namunaviy shakllarini ishlab chiqsin. 7. Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi: a) Yer resurslari, geodeziya, kartografiya va davlat kadastri davlat qoʻmitasi bilan birgalikda 2019-yil 1-oktabrga qadar qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan yer maydonlarini ikkilamchi ijaraga berishni nazarda tutuvchi qonun hujjatlariga oʻzgartirish kiritish boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasining qonuni loyihasini Vazirlar Mahkamasiga kiritsin; b) sugʻoriladigan va lalmi yerlar, togʻ va togʻoldi hamda choʻl-yaylov hududlarining tuproq unumdorligini oshirish, suv va boshqa tabiiy resurslardan samarali foydalanish boʻyicha ilmiy tadqiqotlar olib borilishini; zamonaviy usullar asosida mamlakat oziq-ovqat taʼminoti barqarorligiga erishish uchun yangi serhosil qishloq xoʻjaligi ekinlari, ularning birlamchi urugʻchiligini yaratish boʻyicha ilmiy tadqiqotlarni tashkil etilishini va hayotga tatbiq etilishini taʼminlasin; v) Farmonda koʻrsatilgan vazifalar ijrosini toʻliq va oʻz vaqtida amalga oshirilishini taʼminlash maqsadida vazirlik tarkibida qoʻshimcha 4 ta shtat birligidan iborat masʼul boshqarma tashkil etsin. 8. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi va viloyatlar hokimliklari 2020-yil 1-yanvardan boshlab: Qishloq xoʻjaligi vazirligi, Suv xoʻjaligi vazirligi, Yer resurslari, geodeziya, kartografiya va davlat kadastri davlat qoʻmitasi, Davlat geologiya va mineral resurslar qoʻmitasi bilan birgalikda har yili 1-noyabrga qadar mazkur Farmonning 3-ilovasida tasdiqlangan maydonlarning keyingi yilda qayta tiklanadigan va foydalanishga kiritiladigan yer maydonlari manzilli roʻyxatini shakllantirib, tasdiqlash uchun Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga kiritib borsin; paxta va gʻalla yetishtirish rentabelligi past boʻlgan maydoni umumiy maydonning 50 foizdan ortiq boʻlgan tumanlarning barcha ekin maydonlarini irrigatsiya va melioratsiya tarmoqlarini qurish, rekonstruksiya qilish sharti bilan paxta va gʻallani toʻliq qayta ishlashni tashkil etuvchi Oʻzbekiston Respublikasi rezidenti boʻlgan investorlarga berish yuzasidan takliflar kiritsin; ushbu tumanlarda tashkil etiladigan paxta va gʻallachilik yoʻnalishidagi investorlarga mazkur Farmonning 4-bandida nazarda tutilgan imtiyozlar qoʻllanilsin. 9. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi bir oy muddatda Hukumat boʻysunuvida qishloq xoʻjaligi yerlaridan maqsadli va samarali foydalanish, ularni muhofaza qilish yuzasidan davlat nazoratini amalga oshiruvchi tegishli tuzilma tashkil etilishini taʼminlasin. 10. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlis palatalariga: Konsepsiya va uni amalga oshirish boʻyicha “Yoʻl xaritasi”ni oʻz vaqtida va samarali ijro etilishi ustidan parlament va jamoatchilik nazoratini oʻrnatish; amalga oshirilgan ishlar toʻgʻrisida vazirlik va idoralar hamda Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar hokimlarining axborotlarini har yili Senat, Qonunchilik palatasi va tegishlicha Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi hamda xalq deputatlari viloyat Kengashlarining majlislarida eshitib borilishini taʼminlash tavsiya etilsin. 11. Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining agrar va oziq-ovqat sohalarini rivojlantirish masalalari boʻyicha maslahatchisi A.J. Vaxabov zimmasiga — Farmonning 3 va 4-ilovalaridagi prognoz koʻrsatkichlarni, Konsepsiya va uni amalga oshirish boʻyicha “Yoʻl xaritasi”ni oʻz vaqtida va samarali ijro etilishini monitoring qilish va zaruriy choralarni koʻrib borish; Oʻzbekiston Respublikasi qishloq xoʻjaligi vaziri J.A. Xodjayev, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi va viloyatlar hokimlari zimmasiga — Konsepsiya va uni amalga oshirish boʻyicha “Yoʻl xaritasi”ning oʻz vaqtida va samarali ijro etilishini taʼminlash hamda yuzaga keladigan muammolarni bartaraf etish yuzasidan Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritish; Oʻzbekiston Respublikasi suv xoʻjaligi vaziri Sh.R. Xamrayev, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi va viloyatlar hokimlari zimmasiga — Farmonning 4-ilovasidagi prognoz koʻrsatkichlari ijrosini taʼminlash, foydalanishga kiritilgan maydonlarda suv tejovchi texnologiyalarni qoʻllash, irrigatsiya tarmoqlarida suv yoʻqotilishini kamaytirish, yerlarning meliorativ holatini yaxshilash, qoʻshimcha suv omborlarini qurish; Oʻzbekiston Respublikasi investitsiya va tashqi savdo vaziri S.Oʻ. Umurzoqov zimmasiga — Farmonning 3 va 4-ilovalaridagi vazifalarni amalga oshirish maqsadida xalqaro moliya institutlari va chet el investorlari mablagʻlarini jalb qilish boʻyicha javobgarlik yuklansin. 12. Oʻzbekiston Milliy teleradiokompaniyasi, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi, Oʻzbekiston Milliy axborot agentligi va boshqa ommaviy axborot vositalariga mazkur Farmonning mazmun-mohiyati hamda unda belgilangan chora-tadbirlarning amalga oshirilishini yoritib borish tavsiya etilsin. 13. Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi Adliya vazirligi, boshqa manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda ikki oy muddatda qonun hujjatlariga ushbu Farmondan kelib chiqadigan oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritsin. 14. Mazkur Farmonning ijrosini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A.N. Aripov, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi rahbari Z.Sh. Nizomiddinov zimmasiga yuklansin. Oʻzbekiston Respublikasi boʻyicha jami yerlar 44 892,4 ming gektarni tashkil etib, yerlardan foydalanish maqsadi va tartibiga koʻra 8 ta toifaga boʻlinadi, jumladan, qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan yerlar; aholi punktlarining yerlari; sanoat, transport, aloqa, mudofaa va boshqa maqsadlarga moʻljallangan yerlar; tabiatni muhofaza qilish, sogʻlomlashtirish va rekreatsiya maqsadlariga moʻljallangan yerlar; tarixiy-madaniy ahamiyatga molik yerlar; oʻrmon fondi yerlari; suv fondi yerlari; zaxira yerlar. Qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan yerlar unumdor yerlarga taalluqli boʻlib, umummilliy boylik, qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini ishlab chiqarish va mamlakat oziq-ovqat xavfsizligini taʼminlashning asosiy vositasi hisoblanadi. Qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan yerlarning umumiy maydoni 20 236,3 ming gektarni, shundan haydaladigan yerlar 3 988,5 ming gektarni, koʻp yillik daraxtzorlar 383,1 ming gektarni, boʻz yerlar 76 ming gektarni, pichanzor va yaylovlar 11 028,3 ming gektarni, boshqa yerlar 4 760,4 ming gektarni tashkil qiladi. Keyingi yillarda mamlakatimizda yer va suv munosabatlarini takomillashtirish, qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan yer maydonlarini maqbullashtirish va ularni ajratishning soddalashtirilgan tartibini qoʻllash, yer-suv resurslaridan foydalanishda zamonaviy bozor mexanizmlari, innovatsion va resurs tejovchi texnologiyalarni joriy qilish, past hosilli paxta va gʻalla maydonlarini qisqartirish hisobiga yuqori daromadli, eksportbop mahsulotlar yetishtirish boʻyicha tizimli choralar amalga oshirilmoqda. Shu bilan birga, respublika aholisi sonining yuqori surʼatlar bilan oʻsib borishi, qishloq xoʻjaligi yerlarining boshqa toifaga oʻtkazilishi va global iqlim oʻzgarishi taʼsirining keskinlashuvi oqibatida oxirgi 15 yilda aholi jon boshiga toʻgʻri keladigan sugʻoriladigan yer maydonlari oʻlchami 24 foizga (0,23 gektardan 0,16 gektargacha), oʻrtacha yillik suv taʼminoti darajasi esa 3 048 metr kubdan 158,9 metr kubgacha qisqardi. Uzoq yillar davomida qishloq xoʻjaligi yerlaridan nooqilona foydalanish natijasida tuproqning tabiiy unumdorligi va ekinlar hosildorligi pasayib, yetishtirilgan mahsulot sifati yomonlashmoqda, atrof muhit ifloslanishi ortib bormoqda. Jumladan, sugʻoriladigan ekin yerlaridagi tuproqlarning 93 foizida harakatchan fosfor miqdori, 68,3 foizida almashuvchan kaliy miqdori, 79,3 foizida gumus (chirindi) miqdori oʻrtachadan past darajaga tushib qolgan. Milliy daromadi Oʻzbekiston bilan deyarli bir xil boʻlgan mamlakatlarda qishloq xoʻjaligi ehtiyojlari uchun davlat budjetining 4-5 foizi yoʻnaltiriladi yoki YAIMga nisbatan rivojlanayotgan mamlakatlarda 1 foizdan ortiqroqni, daromadi yuqori boʻlgan davlatlarda esa 1 foizdan kamroqni tashkil etadi. Qishloq xoʻjaligida oʻrtacha yillik suv sarfi 45 696 mln metr kub yoki iqtisodiyot tarmoqlarida isteʼmol qilingan suv resurslarining 90 foizini tashkil etib, yuqoriligicha qolmoqda. Yer va suv resurslari tobora tanqis boʻlib borayotgan sharoitda qishloq xoʻjaligi ekinlarini joylashtirishda ekinlarni iqtisodiy samaradorligi va bozor konyunkturasi inobatga olinmasdan hamda intensiv qishloq xoʻjaligi joriy etilmaganligi sababli qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarish hajmi pastligicha qolmoqda. Jumladan, rivojlangan davlatlarda 1 metr kub suv bilan 4-6 AQSH dollarlik mahsulot yetishtirilayotgan boʻlsa, respublikamizda bu koʻrsatkich 0,15 AQSH dollarini tashkil etmoqda. Irrigatsiya va melioratsiya tadbirlarini amalga oshirish yirik kapital qoʻyilmalar talab etishi, ushbu maqsadlar uchun yoʻnaltiriladigan budjet mablagʻlari hajmining cheklanganligi, toʻgʻridan-toʻgʻri investitsiyalarni, shu jumladan davlat-xususiy sheriklik shartlari asosida jalb qilish masalasiga eʼtibor qaratilmayotganligi oqibatida qishloq xoʻjaligi yerlarining foydalanishdan chiqib ketishi, hududlarning resurs va ishlab chiqarish salohiyatidan nooqilona foydalanish kabi holatlar yuzaga kelmoqda, bu esa oʻz navbatida mamlakat oziq-ovqat xavfsizligini taʼminlash va tarmoq eksport salohiyatini oshirishga salbiy taʼsir koʻrsatmoqda. Qishloq xoʻjaligida yer va suv resurslaridan samarali foydalanish konsepsiyasi qishloq xoʻjaligi yerlaridan hamda suv va gidroinshootlardan foydalanish samaradorligini oshirish, qishloq xoʻjaligi yerlarining maksimal mahsuldorlik salohiyatiga erishish, qishloq xoʻjaligi mahsulotlari hajmini koʻpaytirish, tuproq unumdorligini tiklash, davlat-xususiy sheriklik doirasidagi loyihalarni amalga oshirish uchun qulay sharoit yaratish, ilgʻor dehqonchilik tizimlarini va qishloq xoʻjaligi ekinlarini yetishtirishning yuqori va intensiv agrotexnologiyalarini joriy qilish boʻyicha agrotexnik, yerlarning meliorativ holatini yaxshilash, zamonaviy irrigatsiya va melioratsiya texnologiyalari hamda yerlarni sugʻorish usullarini keng joriy etish, ekinlar seleksiyasi va urugʻchiligini, qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini chuqur qayta ishlash va sotish, logistika va marketing tizimlarini rivojlantirish, ilm-fan va amaliyot integratsiyasini jadallashtirish maqsadida quyidagi asosiy yoʻnalishlarni oʻz ichiga oladi: 1. Qishloq xoʻjaligi yerlaridan foydalanish samaradorligini oshirish. Foydalanishdan chiqib ketgan sugʻoriladigan va foydalanishga kiritiladigan hamda oʻrmon fondi yerlarining meliorativ holati, unumdorligi va suv taʼminotini yaxshilash texnologiyasini joriy qilganlik uchun qishloq xoʻjaligi tovar ishlab chiqaruvchilariga imtiyozlar berish tizimini yaratish. Qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan lalmi, yaylov va boshqa yerlarni foydalanishga kiritish maqsadida investitsiyaviy shartnoma yoki davlat-xususiy sheriklik shartlari asosida foydalanishga kiritgan, yaroqsiz suv quduqlari, sugʻorish nasoslari, irrigatsiya va melioratsiya tarmoqlarini taʼmirlagan yoki ularni yangidan barpo etgan tadbirkorlik subyektlariga davlat tomonidan kafolatlar berish. Qishloq xoʻjaligi yer uchastkalarini ajratishning shaffof va tezkor tizimini yaratgan holda yanada takomillashtirish. Qishloq xoʻjaligi yerlarining aniq hisobi yuritilishini va yangilab borilishini taʼminlash, har bir dala konturi kesimida maʼlumotlar bazasini shakllantirish maqsadida barcha hududlarni aerofotosʼyomkadan oʻtkazish. Davlat yer kadastri maʼlumotlarining haqqoniy va toʻliq shakllantirilishini taʼminlash. Xalqaro moliya institutlarining grant mablagʻlarini jalb qilish hamda investitsiya loyihalari orqali davlat yer kadastrini yuritishda koʻp maqsadli yer maʼlumotlarining avtomatlashtirilgan yagona tizimi — yergeoportal.uzni ishga tushirish. Qishloq xoʻjaligi ekinlarini yetishtirish agrotexnikasi, yer va suv resurslaridan foydalanish holatini geoaxborot tizimi orqali monitoring qilish, yerni masofadan zondlash tizimlaridan keng foydalanish. Foydalanilmayotgan yerlar haqidagi maʼlumotlarni viloyat, tuman (shahar) hokimliklari, mutasaddi vazirlik, idora va tashkilotlarning rasmiy veb-saytlarida joylashtirish amaliyotini joriy etish. Qishloq xoʻjaligi yerlarining tuproq unumdorligi, konturi, ularga ekinlarni joylashtirish, hosildorlikni belgilash toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni viloyat, tuman (shahar) hokimliklari va manfaatdor tashkilotlarning rasmiy veb-saytlarida joylashtirish amaliyotini joriy etish. Davlat yer kadastrini yuritishda koʻp maqsadli yer maʼlumotlarining avtomatlashtirilgan yagona tizimi yergeoportal.uzni yaratish maqsadida Koreya Respublikasi xalqaro “KOICA” jamgʻarmasining grant mablagʻlari doirasida investitsiyaviy loyihasini ishlab chiqish. Qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan lalmi, yaylov va boshqa foydalanishga kiritilgan yerlarda barpo etiladigan infratuzilma obyektlarini (dala shiypon, mahsulotlar saqlanadigan omborxonalar, sugʻorish inshootlari va boshqalar) qurish uchun yer uchastkalarini ajratish tartibini belgilash. Foydalanishga kiritiladigan yerlarda barpo etiladigan infratuzilma obyektlari minimal meʼyorlarining namunaviy loyihasini ishlab chiqish. Infratuzilma obyektlarini qurish uchun yer maydonlaridan foydalanish huquqini beruvchi ruxsatnomani Adliya vazirligi tomonidan berish amaliyotini joriy qilish. Qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan yer uchastkalarini ikkilamchi ijaraga berish, shuningdek, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer uchastkalarida meros qilib qoldiriladigan umrbod egalik qilish huquqini saqlab qolgan holda yer uchastkasini vaqtincha foydalanish uchun berish shaklini amaliyotga joriy qilish. Rentabelligi past boʻlgan paxta, gʻalla va boshqa ekinlar yer maydonlarini toʻliq xatlovdan oʻtkazib, unumdorligi va foydalanish samaradorligini oshirish boʻyicha chora-tadbirlar dasturini, shuningdek, ushbu maydonlarda yuqori daromadli ekinlarni joylashtirish boʻyicha takliflarni ishlab chiqish. Qishloq xoʻjaligi ekinlarini joylashtirish tizimini tubdan takomillashtirish. Bunda hududlarning tuproq, iqlim sharoitlari va suv bilan taʼminlanganlik darajasi, ichki va tashqi bozorda mahsulotga boʻlgan talab, daromadliligi asosiy mezon boʻlishini taʼminlash. Suv tanqis hududlarda kam suv talab qiladigan, suvsizlikka chidamli va suv toʻplash xususiyatiga ega boʻlgan ekinlarni joylashtirish. Tarmoqlarni intensiv rivojlantirish talabidan kelib chiqqan holda qishloq xoʻjaligi ekinlarini ekish sxemalarini takomillashtirish, maydon birligi hisobiga koʻchat sonini maqbul darajagacha oshirish. Qishloq xoʻjaligi uchun moʻljallangan yerlardan bir mavsumda kamida ikkita hosil olish choralarini koʻrish, ushbu maqsadga erishish uchun tezpishar ekinlar urugʻi, koʻchatlar, mineral oʻgʻit, yonilgʻi-moylash materiallari va boshqa turdagi resurslar bilan barqaror taʼminlash tizimini yaratish. Sugʻoriladigan ekin yerlaridan yanada samarali foydalanish, tuproq unumdorligi va qishloq xoʻjaligi ekinlari hosildorligini oshirish maqsadida ilmiy asoslangan almashlab ekish tizimini joriy qilish. Xalqaro tajribalarga muvofiq qishloq xoʻjaligining yangi yoʻnalishlarini (Organic, Global G.A.P. va shu kabilar) joriy qilish va rivojlantirish. Qishloq xoʻjaligi yerlari degradatsiyasining oldini olish va uni keskin kamaytirish hisobiga tuproq unumdorligini oshirish. Yaylovlardan samarali foydalanish tartibini belgilash, yaylov va lalmi yerlardan foydalanishning ilmiy asoslangan samarali texnologiyalarini ishlab chiqish va joriy etish. Fermer xoʻjaligi yoki boshqa qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini yetishtiruvchi subyektlar tugatilayotganda yoki maqbullashtirilayotganda unga ajratilgan yer maydonida sarflangan xarajatlar (koʻp yillik daraxtzorlar, tomchilatib sugʻorish tarmoqlari va boshqalar) qiymatini hisoblash va qoplash tartibini belgilash. Bogʻlar, tokzorlar, baliq hovuzlarini va issiqxonalar tashkil qilishga yer ajratish tartibini belgilash, foydalanishdan chiqib ketgan yerlarda gidroponika, vertikal fermalar usulida issiqxonalar qurishni qoʻllab-quvvatlash. Suv tanqis, qishloq xoʻjaligi ekinlarini yetishtirish va foydalanishga kiritish imkoniyati qiyin boʻlgan yerlarda tayyor zamonaviy issiqxonalarni xorijiy investorlar hamda xorijiy moliya institutlarini jalb qilgan holda qurib, tayyor holda lizingga berish tizimini yaratish. Qishloq xoʻjaligida tuproqdan unumli foydalanish texnologiyalarini joriy etish. Bunda yerga ishlov berish va ekinlarni parvarishlashning ilgʻor innovatsiya (Mini till, No till va boshq.) texnologiyalarini amaliyotga izchillik bilan tatbiq etish hisobiga agrotexnik tadbirlar sonini minimallashtirishga alohida eʼtibor qaratish. Qishloq xoʻjaligi mahsulotlari ishlab chiqaruvchilariga sugʻoriladigan yerlarning meliorativ holati, unumdorligi va suv taʼminotini yaxshilash texnologiyalarini joriy qilish bilan bogʻliq xarajatlarini qoplab berish tartibini ishlab chiqish. Qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan yerlarning unumdorligi va hosildorligi oshirilishini taʼminlashni davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash mexanizmlarini belgilash. Yer uchastkalari egalarining tuproq unumdorligini saqlash va oshirishni ragʻbatlantiruvchi mexanizmlarni nazarda tutgan holda tabaqalashtirilgan soliq imtiyozlarini joriy qilish. Qishloq xoʻjaligi uchun moʻljallangan yerlardan samarasiz foydalanganlik uchun javobgarlik choralarini kuchaytirish. Yer va suv resurslaridan samarasiz foydalanishning oldini olishni, yerlarning unumdorligini oshirish va suvni tejovchi agrotexnik tadbirlarning amalga oshirilishini (agrotexnik reglament) huquqiy jihatdan tartibga solish. Iqtisodiy jihatdan samarasiz, kam hosilli bogʻ va uzumzorlarni yaroqsiz deb topish va ekin yerlar toifasiga oʻtkazish tartibini belgilash. Har 5 yilda bir marotaba davlat budjeti mablagʻlari hisobidan qishloq xoʻjaligi ekin maydonlarida tuproqning agrokimyoviy tahlillari asosida agrokimyoviy xaritalarni ishlab chiqish. Shahar va shahar atrofidan chiqayotgan oziq-ovqat, xoʻjalik, chorva hamda boshqa organik chiqindilarni toʻplash hamda zamonaviy texnologiyalarni qoʻllagan holda organik oʻgʻitlar ishlab chiqarishni yoʻlga qoʻyish va qishloq xoʻjaligi mahsulotlari yetishtiruvchilariga yetkazib berish. Oʻrmon fondi yerlaridan foydalanishda davlat-xususiy sheriklik mexanizmini yoʻlga qoʻyish. Har bir hududning qishloq xoʻjaligi imkoniyatlaridan kelib chiqib, mahalliy va xorijiy kompaniyalarga taqdimot qilish maqsadida “qishloq xoʻjaligi boʻyicha investitsiya xab”larini yaratish. Rentabelligi past boʻlgan paxta va gʻalla maydonlari 50 foizdan yuqori boʻlgan tumanlardagi barcha ekin maydonlarini irrigatsiya va melioratsiya tarmoqlarini qurish, rekonstruksiya qilish shartlari bilan paxta va gʻallani toʻliq qayta ishlashni tashkil etuvchi klasterlarga berish. Davlat geologiya va mineral resurslar qoʻmitasi tomonidan qishloq xoʻjaligi ekinlarini sugʻorishga yaroqli boʻlgan yer osti suvlari zaxirasini aniqlash ishlarini amalga oshirish uchun davlat budjeti hisobidan zarur mablagʻlarni ajratish. Foydalanilmayotgan oʻrmon fondi yerlarida yangi oʻrmonzorlar va dorivor oʻsimliklar plantatsiyalarini barpo etish maqsadida foydalanish uchun Oʻzbekiston Respublikasining fuqarolariga davlat-xususiy sheriklik shartlari asosida oʻrmon xoʻjaligi organlari tomonidan 50 yilgacha muddatga ijaraga berishni nazarda tutuvchi qonun hujjatlariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish. Tuproq eroziyasi va degradatsiyasi, shamol va garmseldan muhofaza qilish maqsadida biomeliorotiv tadbirlar qoʻllashni kengaytirish, ixotazorlar barpo etish va qayta tiklash hamda oʻrmon fondi yerlarida choʻl-ozuqabop oʻsimliklar plantatsiyalari va ularni tashqi ekologik omillardan muhofaza qiluvchi yaylovlarni yaratish. Qayta tiklanadigan va foydalanishga kiritiladigan yer maydonlarining manzilli roʻyxatini shakllantirish. 2. Suv va gidroinshootlardan foydalanish samaradorligini oshirish, yerlarning meliorativ holatini yaxshilash 2020 — 2030-yillarda suv xoʻjaligini rivojlantirish konsepsiyasini ishlab chiqish. Suv resurslarini boshqarish va irrigatsiya sektorini rivojlantirish strategiyasini ishlab chiqish. Suv va suvdan foydalanish sohasidagi qonun hujjatlarini tizimlashtirish va kodifikatsiyalashtirish. Bunda suv resurslarini boshqarish, suvdan foydalanish va uni isteʼmol qilish boʻyicha samarali mexanizmlarni joriy etish. Qishloq xoʻjaligi ekinlarini sugʻorishda tomchilatib, yomgʻirlatib sugʻorish va boshqa suv tejovchi texnologiyalarni keng qoʻllash, bu borada yer egalari va suv isteʼmolchilarini ragʻbatlantirish mexanizmini kengaytirish. Qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan suv resurslarini boshqarish va xizmat koʻrsatish tizimini takomillashtirish. Bunda suv isteʼmolchilari uyushmalari faoliyatini qayta koʻrib chiqish. Sugʻoriladigan yerlarning meliorativ holatini yaxshilash va barqaror saqlash maqsadida irrigatsiya va melioratsiya obyektlarini qurish va rekonstruksiya qilish hamda taʼmirlash-tiklash ishlarini amalga oshirib borish. 2020 — 2022-yillarga moʻljallangan irrigatsiyani rivojlantirish va sugʻoriladigan yerlarning meliorativ holatini yaxshilashga doir davlat dasturini puxta ishlab chiqish va tasdiqlash. Yengil konstruksiyali plastik lotok va quvurlar ishlab chiqarish sanoatini tashkil etish hamda nasos agregatlari ishlab chiqarishni rivojlantirish. Tuman irrigatsiya boʻlimlari xodimlari va fermer xoʻjaliklari rahbarlarini sugʻorishda va shoʻr yuvishda suvdan samarali foydalanish hamda suvni tejovchi texnologiyalarni qoʻllash boʻyicha koʻnikma va bilimlarini oshirish. Suv omborlari tarmogʻini kengaytirish hisobidan lalmi yerlarni foydalanishga kiritish. Bunda asosiy eʼtiborni sel suv omborlari va sunʼiy suv havzalarini qurishga qaratish. Suv xoʻjaligi vazirligi tizimidagi nasos stansiyalarida elektr energiyasidan foydalanish samaradorligini oshirish. Suv isteʼmoli sohasida bozor mexanizmlarini hamda suv xoʻjaligi obyektlarini ekspluatatsiya qilishda davlat-xususiy sheriklik tamoyillarini bosqichma-bosqich joriy etish. Suvni yetkazib berish boʻyicha davlat tomonidan qilinayotgan xarajatlarni suv isteʼmolchilari tomonidan qoplash tartibini belgilash. Suv resurslarini boshqarish, suvdan tejamkorlik bilan foydalanish va gidrotexnik inshootlarning texnik holatini yaxshilash va xavfsizligini taʼminlashga qaratilgan istiqbolli loyihalar roʻyxatini shakllantirish va ularni xalqaro moliya institutlarining mablagʻlari hamda xorijiy grantlar hisobidan amalga oshirish. Suv isteʼmolchilarining suvdan foydalanish joylarida suvni boshqarish va hisobga olish vositalari bilan bosqichma-bosqich jihozlanishini tashkil etish. Yer osti zaxira suv resurslaridan samarali foydalanish boʻyicha texnologiyalarni ishlab chiqish va joriy etish. Qishloq xoʻjaligida yer osti suvlaridan oʻzboshimchalik bilan suv olish va undan isrofgarchilik bilan foydalanish holatlarining oldini olish. Hozirgi zamon talablaridan kelib chiqib, ilmiy asoslangan tarzda sugʻoriladigan yerlarni gidromodul rayonlarga qayta boʻlish va tasdiqlash. Suv va yer resurslaridan tejovchi va ulardan oqilona foydalanishga imkon yaratib beruvchi sugʻorish va meliorativ texnika, mashina va qurilmalarni ishlab chiqarishni tashkil qilish. Belgilangan suv olish limitlaridan tejab foydalangan, sugʻorishda suvni iqtisod qiluvchi sugʻorish texnologiyalari joriy qilib, suv isteʼmol qilayotgan suvdan foydalanuvchilar va suv isteʼmolchilarini ragʻbatlantirish tartibini ishlab chiqish. Suv isteʼmolchilari va suvdan foydalanuvchilar tomonidan suv olish tartibini buzganlik uchun javobgarlikni kuchaytirish. Qishloq xoʻjaligi ekinlarini sugʻorishga yaroqli yer osti suvlari zaxirasini koʻpaytirish uchun izlash, baholash gidrogeologik ishlarini oʻtkazish va sugʻoriladigan yerlarning meliorativ holatini yaxshilash uchun izlanishlar olib borish. Yer osti suvi isteʼmolchilarining yagona Davlat statistik hisobot yuritish tartibini tatbiq etish hamda yer osti suvlaridan foydalanishning monitoring tizimini rivojlantirish. 3. Qishloq xoʻjaligi ekinlari seleksiyasi va urugʻchiligini rivojlantirish Qishloq xoʻjaligi ekinlari seleksiyasi va urugʻchiligi hamda urugʻshunosligi sohasidagi ilmiy tadqiqot ishlari koʻlamini kengaytirish. Urugʻchilik sohasida zamonaviy milliy, shu jumladan import oʻrnini bosuvchi hamda yuqori daromadli va eksportbop ekinlar navlarini yaratish mexanizmini takomillashtirish. Qishloq xoʻjaligi ekinlari urugʻlarini yetishtirish tizimini takomillashtirish, shu jumladan sabzavot, poliz, dukkakli, ozuqa va moyli ekinlar urugʻlarini yetishtirish va yetkazib berishning samarali mexanizmini yaratish. Yaratilayotgan mahalliy navlar va xorijiy davlatlardan import qilinayotgan nav va duragaylarni sinov va davlat reyestriga kiritish ishlarini tubdan takomillashtirish. Jahon bozori konyunkturasini hisobga olgan holda, respublika tuproq-iqlim sharoitlariga mos boʻlgan noanʼanaviy qishloq xoʻjaligi ekinlari seleksiyasi va urugʻchiligini yoʻlga qoʻyish. Qishloq xoʻjaligi urugʻchiligi yoʻnalishidagi barcha ilmiy tadqiqot muassasalarida yoʻqolib ketish xavfi ostida boʻlgan mahalliy navlarni qayta tiklash va ular asosida organik (ekologik toza) urugʻchilikni tashkil etish va rivojlantirish boʻyicha ilmiy-tadqiqot va amaliy ishlarni kengaytirish hamda davlat-xususiy sheriklik shartlari asosida ushbu ishlar natijalarini realizatsiya qilish tadbirlarini amalga oshirish. Qurgʻoqchilik va shoʻrlanishga bardoshli ekinlar seleksiyasi hamda urugʻchiligini yoʻlga qoʻyish. Azotni toʻplash texnologiyalarini takomillashtirish, donli ekinlarda dukkaklilar genini joriy etish hisobiga azotlashish xususiyatini yaratish, azotni toʻplovchi mikroblar va tashuvchilarni genetik jihatdan yaxshilash. “In vitro” laboratoriyalari va koʻchatchilik xoʻjaliklarida yuqori sifat koʻrsatkichli, suvsizlikka chidamli mevali daraxt hamda tok koʻchatlari navlarini koʻpaytirish. Urugʻchilik boʻyicha xalqaro tashkilotlarga (ISTA, OECD, ISF va h.k.) bosqichma-bosqich aʼzo boʻlish, urugʻchilik sohasida faoliyat yuritayotgan yirik xorijiy kompaniyalar bilan hamkorlik qilish hamda urugʻliklar boʻyicha taqdim etilayotgan muvofiqlik sertifikatlarining xalqaro darajada tan olinishiga erishish. Davlat-xususiy sheriklik shartlari asosida urugʻchilik klasterlarini tashkil qilish, ularni davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlashning samarali mexanizmlarini joriy etish. 4. Qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini chuqur qayta ishlash va sotish, logistika va marketing tizimlarini rivojlantirish. Hududlar ixtisoslashuvi, ichki va tashqi bozorlardagi mahsulotlarga boʻlgan talabni hisobga olgan holda investitsiyalar, shu jumladan toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalar ishtirokida zamonaviy ulgurji-taqsimot markazlarini (ORS) tashkil etish. Qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini yetishtirish, qayta ishlash va tayyor mahsulotlarni ishlab chiqarish jarayonini oʻz ichiga oladigan klasterlarni jadal rivojlantirish. Qishloq xoʻjaligi va oziq-ovqat mahsulotlarining sifati, xavfsizligi, yetkazib berish shartlari darajasini oshirishni taʼminlash. Qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini yetishtirish, qayta ishlash va eksport qilishda logistika markazlari, agrosanoat komplekslari faoliyatini rivojlantirish. Rivojlangan xorijiy mamlakatlar tajribasi, sohada tatbiq etilgan zamonaviy texnika va texnologiyalar asosida xalqaro talablarga mos keladigan qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini yigʻib olish, saqlash, tashish va kutilmagan ziyonlarni qoplash boʻyicha davlat standartlarini ishlab chiqish. Qishloq xoʻjaligi mahsulotlari eksport hajmini oshirishning samarali mexanizmini joriy etish. Yuqori malakali marketologlar tayyorlash sifatini oshirish, qishloq xoʻjaligi mahsulotlari ichki va tashqi bozorlarida marketing tadqiqotlari olib borish koʻlamini kengaytirishni qoʻllab-quvvatlash choralarini qoʻllash. 5. Yer va suv resurslaridan samarali foydalanishda ilm-fan va amaliyot integratsiyasini jadallashtirish. Yer va suv munosabatlari boʻyicha tor ixtisoslikdagi mutaxassislar tayyorlash boʻyicha yangi oʻquv yoʻnalishlari (geodeziya, kartografiya va h.k.) va fakultetlar, shu jumladan yetakchi xorijiy oliy taʼlim muassasalari bilan qoʻshma fakultetlar ochish. Ilmiy tadqiqot mavzularini hududlar va qishloq xoʻjaligining muammolari yechimlaridan kelib chiqqan holda shakllantirish va natijalarini tijoratlashtirish. Tuproq unumdorligini oshirish, tuproq eroziyasi va degradatsiyasining oldini olishga qaratilgan ilmiy tadqiqotlarni olib borishni jadallashtirish. Qishloq xoʻjaligi yoʻnalishidagi ilmiy tadqiqotlarni olib borish, innovatsion ishlanmalarni ishlab chiqish va joriy etishda davlat-xususiy sheriklik mexanizmini, xususiy sektorning ishtirokini ragʻbatlantirishning samarali mexanizmlarini keng joriy qilish. Xorijiy davlatlarning qishloq xoʻjaligi ekinlari serhosil navlari va chorva mollarining mahsuldor zotlari hamda turlarini mahalliylashtirish borasidagi ilmiy-amaliy faoliyat hamda hamkorlikni tizimli tashkil etish. Soha boʻyicha doktorantura va tayanch doktorantura orqali ilmiy darajali yuksak malakali ilmiy xodimlarni tayyorlashni kengaytirish, ularga muammoli va dolzarb mavzular boʻyicha ilmiy tadqiqot ishlarini olib borishlari uchun barcha shart-sharoitlarni yaratish. Ilmiy tadqiqotlar natijasida “Aqlli va raqamli qishloq xoʻjaligi” texnologiyasini joriy etishga, uning texnik vositalari va texnologiya uskunalarini ishlab chiqarishda mahalliylashtirishga erishish. Bunda: “Aqlli va raqamli qishloq xoʻjaligi” texnologiyasini joriy etishda xalqaro moliya institutlarining mablagʻlari va grantlarini jalb etish; “Aqlli va raqamli qishloq xoʻjaligi” texnologiyalarini joriy etish vazifalaridan kelib chiqqan holda qishloq xoʻjaligi yoʻnalishidagi oliy taʼlim muassasalarida mutaxassis kadrlarni tayyorlashni yoʻlga qoʻyish. Ilmiy-tadqiqot institutlarining moddiy-texnika bazasini mustahkamlash, ilmiy laboratoriyalarini modernizatsiya qilish, zamonaviy jihozlar bilan taʼminlash va taʼmirlash. Sugʻorish zonalarini, mintaqaning suv bilan taʼminlanganligini hisobga olgan holda qishloq xoʻjaligi ekinlarining sugʻorish texnika va texnologiyalarini takomillashtirish boʻyicha tavsiyalar ishlab chiqish. Jahon amaliyotini oʻrgangan holda noanʼanaviy sugʻorish texnologiyalarini ishlab chiqish va tatbiq etish. T/rTadbirlar nomlanishiAmalga oshirish shakliIjro muddatiMasʼul ijrochilarI. Qishloq xoʻjaligi yerlaridan foydalanish samaradorligini oshirish2.Qishloq xoʻjaligi ekinlarini yetishtirish agrotexnikasi,yer va suv resurslaridan foydalanish holatini geoaxborot tizimi orqali monitoring qilish, yerni masofadan zondlash tizimlaridan keng foydalanish.Komplekschora-tadbirlar2019 — 2021-yillar,doimiyQishloq xoʻjaligi vazirligi “Davergeodezkadastr” qoʻmitasi, Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi, Innovatsion rivojlanish vazirligi12.Qishloq xoʻjaligi yerlari degradatsiyasining oldini olish va uni keskin kamaytirish hisobiga tuproq unumdorligini oshirish. Bunda: yerlarning ball boniteti pasayishi sababini oʻrganish va uni bartaraf etish; shoʻrlangan sugʻoriladigan yerlardan shoʻrga chidamli ekinlarni ekish uchun foydalanish;degradatsiyaning oldini olish uchun zamonaviy texnologiyalarni keng joriy etish.Kompleks chora-tadbirlarDoimiy2021-yil martdoimiy2022-yil may“Davergeodezkadastr” qoʻmitasi,Qishloq xoʻjaligi vazirligi, Suv xoʻjaligi vazirligi,Innovatsion rivojlanish vazirligi, Iqtisodiyot va sanoat vazirligi, Oʻzbekiston fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalari kengashi,manfaatdor vazirlik va idoralar16.Qishloq xoʻjaligida tuproqdan unumli foydalanish texnologiyalarini joriy etish. Bunda: noorganik oʻgʻitlar va pestitsidlar qoʻllanilishini minimallashtirish, mavjud zaxiralardan keng foydalanish;yerga ishlov berish va ekinlarni parvarishlashning ilgʻor innovatsion (Mini till, No till va boshq.) texnologiyalarini amaliyotga tatbiq etish hisobiga agrotexnik tadbirlar sonini minimallashtirish; tuproqning toksik elementlar bilan ifloslanish darajasini aks ettiruvchi 3D formatdagi tuproq ekologik xaritalarini ishlab chiqish;tuproq unumdorligini tiklovchi hamda toksik elementlarni parchalovchi mikroorganizm guruhlarini tanlab olish va kompleks ravishda tuproq tarkibiga innokulyatsiya qilish.Kompleks chora-tadbirlarDoimiy2021-yil mart2021-yil avgust, doimiy“Davergeodezkadastr” qoʻmitasi, Qishloq xoʻjaligi vazirligi,Suv xoʻjaligi vazirligi,Innovatsion rivojlanish vazirligi, Fanlar akademiyasi,Oʻzbekiston fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqayer egalari kengashi, manfaatdor vazirlikva idoralar34.Sugʻoriladigan yerlarning meliorativ holatini yaxshilash va barqaror saqlash maqsadida irrigatsiya va melioratsiya obyektlarini qurish va rekonstruksiya qilish hamda taʼmirlash-tiklash ishlarini amalga oshirib borish.Yengil konstruksiyali plastik lotok va quvurlar ishlab chiqarish sanoatini tashkil etish hamda nasos agregatlari ishlab chiqarishni rivojlantirish.Kompleks chora-tadbirlarDoimiySuv xoʻjaligi vazirligi, Iqtisodiyot va sanoat vazirligi, Moliya vazirligi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va tumanlar hokimliklari36.Suv omborlari tarmogʻini kengaytirish hisobidan lalmi yerlarni foydalanishga kiritish.Bunda asosiy eʼtiborni sel suv omborlari va sunʼiy suv havzalarini qurishga qaratish.Kompleks chora-tadbirlardoimiySuv xoʻjaligi vazirligi, Iqtisodiyot va sanoat vazirligi, Moliya vazirligi,Qishloq xoʻjaligi vazirligi47.Qishloq xoʻjaligi ekinlarini sugʻorishga yaroqli yer osti suvlari zaxirasini koʻpaytirish uchun izlash, baholash gidrogeologik ishlarini oʻtkazish va sugʻoriladigan yerlarning meliorativ holatini yaxshilash uchun izlanishlar olib borish.Kompleks chora-tadbirlarhar yiliDavlat geologiya va mineral resurslar qoʻmitasi, Moliya vazirligi, Suv xoʻjaligi vazirligi,Qishloq xoʻjaligi vazirligi49.Qayta tiklanadigan va foydalanishga kiritiladigan yer maydonlarining manzilli roʻyxatini shakllantirib, Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritib borish.Manzilli roʻyxathar yili 1-noyabrga qadarQoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi va viloyatlar hokimliklari,Qishloq xoʻjaligi vazirligi, Suv xoʻjaligi vazirligi, “Davergeodezkadastr” davlat qoʻmitasi, Davlat geologiya va mineral resurslar qoʻmitasiIII. Qishloq xoʻjaligi ekinlari seleksiyasi va urugʻchiligini rivojlantirish60.“In vitro” laboratoriyalari va koʻchatchilik xoʻjaliklarida yuqori sifat koʻrsatkichli, suvsizlikka chidamli mevali daraxt hamda tok koʻchatlarining navlarini koʻpaytirish.Komplekschora-tadbirlarDoimiyQishloq xoʻjaligi vazirligi,Fanlar akademiyasi,manfaatdor idoralarIV. Qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini chuqur qayta ishlash va sotish, logistika va marketing tizimlarini rivojlantirish66.Qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini yetishtirish, qayta ishlash va eksport qilishda logistika markazlari, agrosanoat komplekslari faoliyatini rivojlantirish. Bunda:qishloq xoʻjaligi va oziq-ovqat mahsulotlari “daladan ishlab chiqaruvchiga”, “ishlab chiqaruvchidan isteʼmolchiga” yetkazish boʻyicha logistika tizimini joriy etish;hududlarda ishlab chiqarilayotgan meva-sabzavotlar miqdori asosida sovutgichli sigʻimlarni koʻpaytirish;eksport qilishning yangi istiqbolli yoʻnalishlarini joriy etish;jahon bozorlaridagi Oʻzbekiston savdo uylariga keng turdagi mahsulotlarni yetkazib berish ishlarini tizimli tashkil etish.Kompleks chora-tadbirlarDoimiyInvestitsiyalar va tashqi savdo vazirligi,Iqtisodiyot va sanoat vazirligi,Qishloq xoʻjaligi vazirligi,“Oʻzagroeksport” AJ,manfaatdor vazirlikva idoralar68.Qishloq xoʻjaligi mahsulotlari eksport hajmini oshirishning samarali mexanizmini joriy etish. Bunda:yetishtirilayotgan mavjud mahsulotlarni eksport qilishni tizimli tashkil etish;mahsulotlarni dunyo mamlakatlari ehtiyoji, talabi, yetkazish shartlaridan kelib chiqib, yetishtirishni hamda eksportini yoʻlga qoʻyish;qishloq xoʻjaligi mahsulotlariga boʻlgan dunyo bozoridagi talabni prognoz, tahlil qilishni tizimli yoʻlga qoʻyish va shu orqali mahsulot yetishtiruvchilarga buyurtmalar portfelini shakllantirish.Kompleks chora-tadbirlar Doimiy Iqtisodiyot va sanoat vazirligi, Investitsiyalarva tashqi savdo vazirligi, Qishloq xoʻjaligi vazirligi,Tashqi ishlar vazirligi,Suv xoʻjaligi vazirligi,Innovatsion rivojlanish vazirligi, Fanlar akademiyasi,“Oʻzstandart” agentligi,Oʻsimliklar karantini va himoyasi agentligiV. Yer va suv resurslaridan samarali foydalanishda ilm-fan va amaliyot integratsiyasini jadallashtirish72.Tuproq unumdorligini oshirish, tuproq eroziyasi va degradatsiyasining oldini olishga qaratilgan ilmiy-tadqiqotlarni olib borishni jadallashtirish.Kompleks chora-tadbirlarDoimiy Innovatsion rivojlanish vazirligi, “Davergeodez-kadastr” davlat qoʻmitasi, Qishloq xoʻjaligi vazirligi, Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi, Fanlar akademiyasi74.Xorijiy davlatlarning qishloq xoʻjaligi ekinlari serhosil navlari va chorva mollarining mahsuldor zotlari hamda turlarini mahalliylashtirish borasidagi ilmiy-amaliy faoliyat hamda hamkorligini tizimli tashkil etish. Bunda:xorijdagi yetakchi oliy oʻquv yurtlari bilan birga qoʻshma fakultetlar tashkil etish;mutaxassislarni, yosh kadrlarni rivojlangan xorijiy mamlakatlarda oʻqitish;qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini respublikaga olib kirish uchun ishlab chiqarish maqsadida xorijiy davlatlar hududidagi yer maydonlaridan ijara asosida foydalanish masalasini oʻrganishga alohida eʼtibor qaratish.Kompleks chora-tadbirlar Doimiy Qishloq xoʻjaligi vazirligi,Veterinariya va chorvachilikni rivojlantirish qoʻmitasi, Fanlar akademiyasi, Innovatsion rivojlanish vazirligi, Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi,Tashqi ishlar vazirligi,Suv xoʻjaligi vazirligi,Iqtisodiyot va sanoat vazirligi, “El-yurt umidi” jamgʻarmasi, “Oʻzstandart” agentligi Hudud nomi Jami Shu jumladan Qishloq xoʻjaligida foydalanilmayotgan sugʻoriladigan yerlarni foydalanishga kiritish hisobidan Shundan irrigatsiya-melioratsiya tadbirlari Yer osti suvidan foydalanish hisobidan Boshqa suv manbalari hisobidan Lalmi, yaylov va boshqa yerlarga suv talab qilmaydigan ekin turlarini joylashtirish hisobidan Oʻrmon yerlarini foydalanishga kiritish hisobidan 1-bosqich 2019 — 2021 yillar 2-bosqich 2022 — 2024 yillar Respublika boʻyicha jami 1 111 723 298 563 147 703 150 859 155 057 50 000 535 632 72 472 Qoraqalpogʻiston Respublikasi Amudaryo 1 050 1 050 Beruniy 3 154 2 054 1 255 799 1 100 Qoraoʻzak 5 880 3 761 3 761 149 920 1 050 Kegeyli 17 433 15 790 3 482 12 308 75 468 1 100 Qoʻngʻirot 9 855 9 395 3 675 5 720 460 Qonlikoʻl 9 157 8 416 3 434 4 982 141 600 Moʻynoq 5 528 4 710 272 4 438 536 282 Nukus 10 017 7 557 2 568 4 989 2 460 Taxtakoʻpir 12 860 12 360 3 643 8 717 23 477 Toʻrtkoʻl 2 161 501 501 560 1 100 Xoʻjayli 8 328 7 228 3 716 3 512 1 100 Chimboy 17 195 13 642 3 964 9 678 427 2 026 1 100 Shumanay 4 214 3 614 3 614 600 Ellikqalʼa 3 820 2 340 763 1 577 380 1 100 Taxiatosh 352 352 352 Jami 111 004 91 720 35 000 56 720 1 210 8 174 9 900 Andijon viloyati Oltinkoʻl 85 85 Andijon 1032,7 369,7 369,7 663 Asaka 2891,3 300 300 2491,3 100 Baliqchi 10 10 Boʻz 20 20 Buloqboshi 130 40 40 70 20 Jalaquduq 2152 320 320 51 1781 Izboskan 10 10 Qoʻrgʻontepa 1576 326 1250 Marhamat 757 300 300 357 100 Paxtaobod Ulugʻnor 2349,85 900 900 808,5 641,35 Xoʻjaobod 1441,3 260,3 260,3 1181 Shahrixon 62 62 Jami 12517,15 2490 2490 859,5 7657,65 1510 Buxoro viloyati Olot 2 593 693 693 1 300 600 Buxoro 3 100 1 050 1 050 2 050 Vobkent 100 100 Gʻijduvon 5 242 422 422 4 420 400 Kogon 1 500 250 250 1 250 Qorakoʻl 4 192 1 172 1 172 1 670 1 350 Peshku 4 236 1 006 1 006 2 580 650 Romitan 3 367 147 147 2 520 700 Jondor 6 105 1 605 1 605 3 600 900 Shofirkon 6 339 639 639 5 000 700 Qorovulbozor 2 290 320 320 970 1 000 Jami 39 063 7 304 7 304 25 360 100 6 300 Jizzax viloyati Arnasoy 4 055 4 055 1 139 2 916 Baxmal 27 199 5 050 20 149 2 000 Gʻallaorol 56 805 10 452 45 353 1 000 Sh.Rashidov 14 968 400 200 200 2 239 12 329 Zomin 35 989 317 317 5 000 26 622 4 050 Zarbdor 3 691 2 675 1 337 1 338 1 016 Mirzachoʻl 2 162 1 661 830 831 501 Zafarobod 1 851 1 291 646 645 560 Paxtakor 262 262 262 Forish 24 995 195 195 617 20 000 3 183 1 000 Yangiobod 21 547 1 313 1 118 195 583 17 651 2 000 Jizzax sh. 1 081 31 31 1 050 Jami 194 605 12 200 6 075 6 125 23 942 20 000 128 413 10 050 Qashqadaryo viloyati Gʻuzor 34 467 7 600 5 470 2 130 2 690 24 077 100 Dehqonobod 40 248 452 100 352 1 600 37 396 800 Qamashi 32 946 4 075 1 965 2 110 3 190 24 181 1 500 Qarshi 9 468 5 427 2 800 2 627 1 070 2 821 150 Koson 28 838 14 383 4 370 10 013 1 980 12 425 50 Kasbi 2 638 2 638 688 1 950 Kitob 10 497 574 574 1 380 7 543 1 000 Mirishkor 8 863 6 960 3 725 3 235 1 873 30 Muborak 13 947 11 767 4 917 6 850 1 980 200 Nishon 9 760 9 710 5 949 3 761 50 Chiroqchi 78 065 3 730 1 797 1 933 19 408 4 900 49 627 400 Shahrisabz 5 287 2 284 2 603 400 Yakkabogʻ 14 349 2 180 1 120 1 060 6 930 400 4 539 300 Jami 289 373 69 496 33 475 36 021 38 932 6 900 169 065 4 980 Navoiy viloyati Konimex 1 943 1 542 1 542 401 Qiziltepa 6 868 1 855 1 855 537 4 376 100 Navbahor 1 556 791 791 264 451 50 Karmana 1 767 704 704 237 726 100 Nurota 43 726 928 928 10 000 22 798 10 000 Xatirchi 6 671 517 517 3 463 2 691 Jami 62 531 6 337 6 337 11 038 32 215 12 941 Namangan viloyati Kosonsoy 1 431 336 250 86 45 250 800 Mingbuloq 5 425 3 990 1 494 2 496 1 091 244 100 Namangan 3 820 465 238 227 3 355 Norin 145 45 45 100 Pop 7 048 1 395 350 1 045 1 704 549 3 400 Toʻraqoʻrgʻon 3 241 1 105 513 592 2 001 35 100 Uychi 162 62 100 Uchqoʻrgʻon 70 20 20 50 Chortoq 1 806 1 325 606 719 281 200 Chust 2 500 1 659 249 1 410 541 200 100 Yangiqoʻrgʻon 4 581 1 161 1 161 3 262 58 100 Jami 30 231 11 503 3 700 7 803 8 644 5 034 5 050 Samarqand viloyati Oqdaryo 628 127 401 100 Bulungʻur 13 184 206 206 1 882 11 000 96 Jomboy 2 290 1 100 1 090 100 Ishtixon 9 600 1 875 7 725 Kattaqoʻrgʻon 19 920 1 206 1 206 1 895 16 578 241 Qoʻshrabot 28 664 3 300 20 364 5 000 Narpay 1 950 712 712 660 578 Nurobod 44 874 1 036 1 036 3 700 38 038 2 100 Payariq 23 679 3 251 3 251 2 450 17 978 Pastdargʻom 3 272 615 615 1 265 1 392 Paxtachi 5 620 2 937 2 937 700 1 783 200 Samarqand 1 023 950 73 Toyloq 460 60 400 Urgut 4 571 1 055 1 055 1 275 1 241 1 000 Jami 159 736 11 019 11 019 21 179 11 000 107 397 9 141 Surxondaryo viloyati Angor 756 656 213 443 100 Boysun 24 101 568 61 507 1 000 21 533 1 000 Denov 2 859 2 859 Jarqoʻrgʻon 1 328 1 228 380 848 100 Muzrabot 1 330 1 330 414 916 Oltinsoy 3 089 321 29 292 2 768 Sariosiyo 9 678 178 178 6 000 500 3 000 Termiz 706 606 145 461 100 Uzun 7 743 477 57 420 5 266 2 000 Sherobod 9 188 1 775 711 1 064 7 213 200 Shoʻrchi 878 506 145 361 272 100 Qiziriq 3 167 2 967 482 2 485 200 Qumqoʻrgʻon 1 857 1 215 113 1 102 542 100 Jami 66 680 11 827 2 751 9 076 7 000 40 953 6 900 Sirdaryo viloyati Oqoltin 2 831 1 831 408 1 423 950 50 Boyovut 1 911 1 077 529 548 734 100 Sayxunobod 252 252 Guliston 717 145 145 472 100 Sardoba 6 553 4 901 2 408 2 494 1 352 300 Mirzaobod 12 010 8 012 4 427 3 585 3 498 500 Sirdaryo 1 293 154 154 339 800 Xovos 8 717 4 075 2 002 2 073 2 156 1 936 550 Jami 34 284 20 195 10 073 10 122 2 156 9 533 2 400 Toshkent viloyati Oqqoʻrgʻon 1 881 1 390 653 736 442 50 Ohangaron 13 255 3 579 1 360 2 219 1 939 2 000 5 437 300 Bekobod 5 064 3 085 1 080 2 005 1 160 518 300 Boʻstonliq 5 464 364 123 240 433 4 268 400 Boʻka 3 452 1 599 480 1 119 1 538 315 Quyichirchiq 4 367 3 886 1 166 2 720 298 34 150 Zangiota 203 179 24 155 24 Yuqorichirchiq 6 535 1 250 400 850 5 186 100 Qibray 1 143 424 91 333 192 427 100 Parkent 6 682 429 129 300 1 744 3 100 1 209 200 Piskent 2 570 807 242 565 1 169 294 300 Oʻrtachirchiq 1 807 1 273 357 917 284 200 50 Chinoz 760 395 83 312 366 Yangiyoʻl 1 571 1 177 530 647 213 81 100 Jami 54 757 19 837 6 716 13 120 14 989 5 100 12 781 2 050 Fargʻona viloyati Beshariq 3 417 947 75 872 704 1 616 150 Bogʻdod 3 120 1 081 410 671 19 2 020 Buvayda 1 546 317 122 195 322 907 Dangʻara 2 681 821 125 696 1 710 150 Yozyovon 1 004 716 86 630 88 200 Quva 1 023 960 289 671 63 Oltiariq 227 160 30 130 17 50 Qoʻshtepa 1 440 1 174 456 718 216 50 Rishton 3 002 412 119 293 53 2 437 100 Soʻx 1 490 1 490 Toshloq 680 426 194 232 204 50 Oʻzbekiston 2 335 406 48 358 1 578 201 150 Uchkoʻprik 2 747 804 156 648 1 943 Fargʻona 1 884 1 460 104 1 356 374 50 Furqat 1 614 254 56 198 31 1 269 60 Quvasoy sh 1 299 1 299 194 1 105 Jami 29 507 11 235 2 464 8 771 5 159 12 103 1 010 Xorazm viloyati Bogʻot 1 848 1 406 1 230 176 257 135 50 Gurlan 1 237 1 091 950 141 96 50 Qoʻshkoʻpir 4 621 3 883 3 349 534 322 416 Urganch 1 582 1 341 1 130 211 80 161 Hazorasp 5 745 4 705 4 093 612 657 383 Xonqa 1 394 1 311 1 140 171 71 12 Xiva 1 085 527 450 77 92 416 50 Shovot 5 066 4 661 3 978 683 77 328 Yangiariq 2 907 2 823 2 450 373 34 50 Yangibozor 1 267 972 850 122 255 40 Xiva sh. 683 680 680 3 Jami 27 435 23 400 20 300 3 100 1 590 2 205 240 1. J.A. Qoʻchqarov Bosh vazir oʻrinbosari — moliya vaziri, Ishchi guruh rahbari 2. A.J.Vaxabov Bosh vazir maslahatchisi — Ishchi guruhi rahbarining oʻrinbosari 3. J.A. Xodjayev qishloq xoʻjaligi vaziri — Ishchi guruhi rahbarining oʻrinbosari 4. Sh.A. Vafoyev investitsiyalar va tashqi savdo vazirining oʻrinbosari 5. R.A. Gʻulomov iqtisodiyot va sanoat vazirining birinchi oʻrinbosari 6. B.Q. Roʻziboyev suv xoʻjaligi vazirining birinchi oʻrinbosari 7. D.Sh. Sultonov moliya vazirining oʻrinbosari 8. A.E. Ergashev qishloq xoʻjaligi vazirining oʻrinbosari 9. M.M. Mirzayev Davlat soliq qoʻmitasi raisining birinchi oʻrinbosari 10. Sh.A.Jabborov Veterinariya va chorvachilikni rivojlantirish qoʻmitasi raisining birinchi oʻrinbosari 11. I. Karimov Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi raisining birinchi oʻrinbosari 12. I.A. Xakimov Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi raisining birinchi oʻrinbosari 13. M.I. Roʻzmetov Yer resurslari, geodeziya, kartografiya va davlat kadastri boʻyicha Davlat qoʻmitasi raisining oʻrinbosari 14. A.A. Kadirxodjayev Davlat geologiya va mineral resurslar qoʻmitasi raisining birinchi oʻrinbosari 15. Gʻ.A. Xoljigitov Moliya vazirligi huzuridagi Davlat-xususiy sheriklikni rivojlantirish agentligi direktori 16. Lavozimiga koʻra Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi raisining Iqtisodiyot va tadbirkorlikni rivojlantirish masalalari boʻyicha birinchi oʻrinbosari 17. Lavozimiga koʻra Viloyat hokimlarining Iqtisodiyot va tadbirkorlikni rivojlantirish masalalari boʻyicha birinchi oʻrinbosarlari