GIYOHVANDLIK VOSITALARI YOKI PSIXOTROP MODDALARNI NOTIBBIY ISTEʼMOL QILUVCHI SHAXSLARNI, GIYOHVANDLIK YOKI ZAHARVANDLIK BILAN KASALLANGAN BEMORLARNI HISOBGA OLISH VA KUZATIB BORISH TARTIBI TOʻGʻRISIDA YOʻRIQNOMANI TASDIQLASH HAQIDA
(order, 2021-07-28)

Oʻzbekiston Respublikasining 1999-yil 19-avgustdagi “Giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalar toʻgʻrisida”gi Qonuni 35 va 46-moddalarining ijrosini taʼminlash maqsadida buyuraman: 1. “Giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni notibbiy istyemol qiluvchi shaxslarni, giyohvandlik yoki zaharvandlik bilan kasallangan bemorlarni hisobga olish va kuzatib borish tartibi toʻgʻrisida”gi yoʻriqnoma ilovaga asosan tasdiqlansin. 2. Ushbu Yoʻriqnoma Adliya vazirligida davlat roʻyxatiga olingandan soʻng oʻn kundan keyin amalga kiritilsin. Ushbu Yoʻriqnoma Oʻzbekiston Respublikasining “Giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalar toʻgʻrisidagi Qonuni 35 va 46-moddalarining ijrosini taʼminlash maqsadida ishlab chiqilgan boʻlib, giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni notibbiy isteʼmol qiluvchi shaxslarni aniqlash, koʻrikdan oʻtkazish va hisobga olishni amalga oshirishda sogʻliqni saqlash idoralarining faoliyatini belgilaydi. 1. Giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni notibbiy isteʼmol qilib turishi toʻgʻrisida ishonchli maʼlumotlar boʻlgan shaxslarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tashhis qoʻyish maqsadida amalga oshiriladi. 2. Giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni notibbiy isteʼmol qiluvchi shaxslar surishtiruv, tergov organlari, sud va sogʻliqni saqlash muassasalari tomonidan davlat sogʻliqni saqlash tizimining narkologiya muassasasiga tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uchun yuboriladilar. Narkologiya markazlari, narkologiya dispanserlari, psixonevrologiya muassasalari huzuridagi narkologiya xonalari (va narkologiya boʻlimlari) hamda tuman markaziy poliklinikalari, hududiy tibbiyot birlashmalari huzuridagi narkologiya xonalari (bundan buyon matnda — tibbiyot muassasalari) shunday muassasalar hisoblanadi. Koʻrsatilgan shaxslarni hisobga olish uchun tibbiyot muassasasi shifokor psixiatr-narkologining “giyohvandlik” yoki “zaharvandlik” tashhisi yohud giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni isteʼmol qilish dalilining aniqlanganligini tasdiqlovchi xulosasi asos boʻladi. 21. Ushbu Yoʻriqnoma giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni notibbiy isteʼmol qiluvchi, shuningdek giyohvandlik yoki zaharvandlik bilan kasallangan voyaga yetmagan bemorlarni hisobga olish va kuzatib borishga tatbiq etilmaydi. 3. Quyidagi holatlar fuqarolarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazishga yuborish uchun asos hisoblanadi: shaxs giyohvandlik bilan kasallangan, giyohvandlik vositalari taʼsirida mast holatda yoxud shifokor koʻrsatmasi boʻlmagani holda giyohvandlik vositasi yoki psixotrop modda isteʼmol etgan deb hisoblashga yetarli asoslar boʻlsa; shaxs oʻz tanasida giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarni olib oʻtayotir deb hisoblashga asoslar boʻlsa; fuqarolarning iltimosiga yoki ularning roziligiga koʻra; ushbu bandning ikkinchi va uchinchi xatboshisida koʻrsatilgan shaxslar tibbiy koʻrikdan va tekshiruvdan oʻtkazish uchun surishtiruv, tergov organlari va sudning qaroriga muvofiq qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda yuboriladi. 4. Tibbiy koʻrikdan oʻtkazish natijasida giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni notibbiy isteʼmol qilish holati aniqlangan taqdirda, dispanser kuzatuvi nazorat kartasi toʻldiriladi va mazkur shaxs tibbiyot muassasasining profilaktika hisobiga olinadi. 5. Tibbiy koʻrikdan oʻtkazish natijasida shaxsga “giyohvandlik” yoki “zaharvandlik” tashhisi qoʻyilganda unga “dispanser kuzatuvidagi narkologik bemorning nazorat kartasi” toʻldiriladi. 6. Giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni notibbiy isteʼmol qilganlik holatini aniqlash, “giyohvandlik” yoki “zaharvandlik” tashhisini qoʻyish, shifokor narkolog tomonidan hisobga olish masalasini hal etish, tekshiruvdan oʻtkazish maʼlumotlari mavjud haqqoniy materiallarning butun majmuiga bogʻliq boʻladi; bunda tekshiruvdan oʻtkazish paytida badanda giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalar yoʻqligi, boshqa yetarlicha asoslangan maʼlumotlar boʻlgani taqdirda, hisobga olmaslik uchun asos boʻla olmaydi. 7. Giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni notibbiy epizodik isteʼmol qilganlik holatini aniqlash, shifokor narkolog tomonidan hisobga olish masalasini hal etish tekshiruvdan oʻtkazish maʼlumotlari va mavjud haqqoniy materiallarning butun majmuiga bogʻliq boʻladi; bunda tekshiruvdan oʻtkazish paytida yetarlicha asoslangan maʼlumotlar boʻla turib badanda giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni isteʼmol qilish dalilining yoʻqligi profilaktik hisobga olmaslik uchun asos boʻla olmaydi. 8. Giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni notibbiy epizodik isteʼmol qiluvchi giyohvandlik yoki zaharvandlik bilan kasallangan va ayni chogʻda ruhiy kasalliklarga chalingan shaxslar shifokor psixiatrlarning va shifokor narkologlarning hisobida turishlari kerak. Bunday bemorlarni kuzatib turish va davolash psixonevrologiya muassasalarida (boʻlinmalarida) amalga oshiriladi. 9. Giyohvandlik yoki zaharvandlik bilan kasallangan bemorlarga ixtiyoriy tibbiy yordam, davlatning yoxud xususiy mulk shaklidagi narkologiya muassasalaridagi shifokor-narkologlar tomonidan koʻrsatiladi. 10. Oʻziga “giyohvandlik” yoki “zaharvandlik” tashhisi qoʻyilganiga norozi boʻlgan shaxs qoʻyilgan tashhisning asosliligi ustidan yuqori sogʻliqni saqlash idoralariga yoki sudga shikoyat qilishi mumkin. 11. Tibbiyot muassasasi hisobidan chiqarilgan shaxslarning nazorat kartalarida chiqarish sanasi va sababi koʻrsatiladi, kartalar ularda dinamik kuzatuv kartotekasining tegishli boʻlimlarida alohida saqlanadi va statistika hisobotlarini tuzishda foydalaniladi. Kalendar yil tugaganidan keyin ular tibbiyot muassasasining arxiviga topshirilib, u yerda tibbiy hujjatlar uchun belgilangan umumiy tartibda saqlanadi. 12. Giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni notibbiy isteʼmol qiluvchi shaxslarni, giyohvandlik yoki zaharvandlik bilan kasallangan bemorlarni koʻrikdan oʻtkazish, ularning holatini nazorat qilish, dinamik kuzatuv davomida davolash va tibbiy profilaktik ishlarni olib borish maqsadida oʻtkaziladi. Bunda giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni notibbiy isteʼmol qiluvchi shaxslarni, giyohvandlik yoki zaharvandlik bilan kasallangan bemorlarni koʻrikdan oʻtkazish deb, faqat bu bemorlar bilan ularning uchastka psixiatr-narkolog shifokori, uchastka hamshirasi yoki ijtimoiy koʻmak feldsheri bilan shaxsan muloqotda boʻlishi nazarda tutiladi. 13. Har bir keluvchi bemorning bir yil ichida koʻrikdan oʻtish soni bemorni kuzatish uchun kiritilgan dinamik kuzatish guruhiga va shu bilan bir qatorda kasalning individual xususiyatlari va kasallikning kechishiga bogʻliq. Giyohvandlik yoki zaharvandlik bilan kasallangan bemorlar ushbu uch dinamik guruhidan biriga kiritiladi: — tibbiy yordam uchun hayotida birinchi marta kelgan kasallar (dispanser kuzatishga qayta olinganlar); — remissiyasi bir yilgacha boʻlgan bemorlar. — remissiya bir yildan oshganda bemorlar II guruhga oʻtkaziladi — remissiyasi bir yildan ikki yilgacha boʻlgan bemorlar — remissiya ikki yildan oshganda bemorlar III guruhga oʻtkaziladi — remissiyasi ikki yildan ortiq boʻlgan bemorlar. I guruh bemorlarini kuzatish davomiyligi bir oyda bir martadan kam boʻlmasligi kerak (bemor kasalxonada yotmagan holda), II guruh — 2 oyda bir marta, III guruh — 3 oyda bir marta. Giyohvandlik yoki zaharvandlik bilan kasallangan bemorlar majburiy davolash uchun ixtisoslashgan narkologik boʻlimlarda davolanib chiqqan kasallar remissiyasi ularning narkologik shifoxonadan chiqqan vaqtidan yoki ozodlikdan mahrum etish joylaridan qaytgach yangidan xisobga olingan vaqtidan aniqlanadi. 14. Profilaktik kuzatuv guruhiga giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni notibbiy isteʼmol qilib, giyohvandlik yoki zaharvandlik belgilari boʻlmagan shaxslar kiradi. Ushbu guruhdagilarni kuzatish davomiyligi bir oyda bir martadan kam boʻlmasligi kerak. 15. Qabul qilingan ushbu davomiyligi, har bir guruhda uni tashkil qiluvchilarni shaxslarning individual xususiyatlaridan kelib chiqqan holda oʻzgarishi mumkin. Dinamik kuzatish kartatekasini tuzish uchun yuqorida qayd etilgan koʻrsatmalar hisobga olinishi maqsadga muvofiq. Kuzatilayotgan kontingentni guruhlarga boʻlish qoidasiga guruhchalardan foydalanish, rangli markirovka kabi va boshqa ish olib borishni yengillatuvchi usullar kirmaydi. 16. Giyohvandlik yoki zaharvandlik bilan kasallangan, tibbiyot muassasasiga murojaat etgan bemorlarga oʻzlarining iltimoslariga koʻra nomlarini oshkor qilmasdan davolash taʼminlanadi. Nomini oshkor etmasdan davolash ambulatoriya va statsionar sharoitlarida amalga oshirilishi mumkin. 17. Nomini oshkor qilmasdan ambulatoriya sharoitida davolanish uchun tibbiyot muassasasiga murojaat etgan shaxslar uchun qatnab davolanuvchi bemorning tibbiy kartasi (shakl 025/u) ochiladi, bunda anketa maʼlumotlari shaxsni tasdiqlovchi biron-bir hujjat asosida toʻldiriladi, biroq qatnab davo oluvchi bemorning tibbiy kartasida tartib raqami koʻrsatiladi. Bemorning yoshi, jinsi, ijtimoiy holati va u isteʼmol qiladigan giyohvandlik vositasi yoki psixotrop moddaning turi aniqlashtirilishi shart. 18. Statsionar sharoitda nomini oshkor qilmasdan davolanish uchun murojaat etilganda, yotib davolanuvchi bemorning tibbiy kartasi (shakl 001/u) yuritiladi, anketa maʼlumotlari esa qatnab davolanuvchi bemorning kartasi singari toʻldiriladi. Nomini oshkor qilmasdan (anonim) davolanayotgan bemor haqidagi maʼlumotlarning maxfiyligi saqlanadi. 19. Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligining mazkur faoliyat turi bilan shugʻullanish uchun litsenziyasini olgan xususiy mulk shaklidagi tibbiyot muassasasiga nomini oshkor qilmasdan davolanish uchun murojaat etilganda, ambulatoriya sharoitida qatnab davolanuvchi bemorning tibbiy kartasi, statsionar sharoitda esa — yotib davolanuvchi bemorning tibbiy kartasi toʻldiriladi. Anketa maʼlumotlarini toʻldirish tartibi tibbiyot muassasalaridagi singaridir. 20. Har qanday mulk shaklidagi narkologiya muassasalariga nomini oshkor qilmasdan davolanish uchun murojaat etgan bemorlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar “giyohvandlik” va “zaharvandlik” bilan kasallangan bemorlar toʻgʻrisidagi statistika maʼlumotlarida belgilangan tartibda aks ettiriladi. Hayotida birinchi marta “giyohvandlik” yoki “zaharvandlik” tashhisi qoʻyilgan bemor toʻgʻrisida statistika taloni toʻldirilib, unda anketa maʼlumotlari oʻrniga qatnab davolanuvchi bemorning kartasi yoki kasallik tarixida aks ettirilgan maʼlumotlar koʻrsatiladi. 21. Giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni notibbiy isteʼmol qiluvchi shaxslarni hisobdan chiqarish tartibi: giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni notibbiy isteʼmol qiluvchi shaxslar oʻzini tiygan paytdan eʼtiboran bir yil oʻtgandan keyin hisobdan chiqariladilar; giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni notibbiy isteʼmol qiluvchi shaxs tomonidan ushbu moddalarni yana isteʼmol qilish holati aniqlanib, u dispanser hisobiga olinishi munosabati bilan; giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni notibbiy isteʼmol qiluvchi shaxs ustidan profilaktik kuzatuvning toʻxtatilishi uchun asos boʻlib tibbiy-vrachlik komissiyasining xulosasi bilan; 22. “Giyohvandlik” yoki “zaharvandlik” bilan kasallangan bemorlarni tibbiyot muassasalarida hisobdan chiqarish tartibi: “Giyohvandlik” yoki “zaharvandlik” tashhisi bilan hisobda turgan shaxslar giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni isteʼmol qilishdan oʻzini tiygan paytdan eʼtiboran 3 yil oʻtgandan keyin barqaror remissiya munosabati bilan ular kuzatuvda turgan muassasaning tibbiy-vrachlik komissiyasini xulosasiga muvofiq; hisobda turgan shaxsning vafot etishi munosabati bilan FXDYO yoki shahar, tuman IIBning rasmiy xabarnomasiga asosan; sodir etilgan jinoyat uchun shaxsni bir yildan ortiq muddatga ozodlikdan mahrum etishga hukm qilinsa. Ozodlikdan mahrum etish joylaridan qaytgach, bemor shahar, tuman IIB yoʻllanmasi bilan qayta dispanser hisobiga olinadi; yashash joyini oʻzgartirishi, narkologik muassasa xizmati qamrab oladigan hududdan tashqariga koʻchib ketishi, shuningdek bemor boshqa narkologik muassasa kuzatuvi ostiga olinishi munosabati bilan. Bemor yashash joyini oʻzgartirganligi toʻgʻrisida tuman IIB dan aniq maʼlumot olinishi lozim; alohida holatlarda barcha koʻrilgan choralar (jumladan, joylardagi IIBlariga murojaat qilish)ga qaramay, narkologik muassasa bir yil davomida bemorni koʻrikdan oʻtkazishni taʼminlay olmasa va shaxsning qayerdaligi toʻgʻrisida aniq obyektiv maʼlumotlarga ega boʻlmasa. 23. Ushbu Yoʻriqnoma Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi va Ichki ishlar vazirligi bilan kelishilgan.