Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (23-sonli BHMS) “Qayta tashkil etishni amalga oshirishda moliyaviy hisobotni shakllantirish”ni tasdiqlash haqida
(order, 2024-08-01)

Oʻzbekiston Respublikasining “Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq buyuraman: 1. Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (23-sonli BHMS) “Qayta tashkil etishni amalga oshirishda moliyaviy hisobotni shakllantirish” 1-ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Ayrim idoraviy normativ-huquqiy hujjatlar 2-ilovaga muvofiq oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin. 3. Mazkur buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi. 1. Mazkur Buxgalteriya hisobining milliy standarti (bundan buyon matnda BHMS deb yuritiladi) “Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga asosan ishlab chiqilgan va Oʻzbekiston Respublikasida buxgalteriya hisobini normativ tartibga solish elementi boʻlib hisoblanadi. 2. Mazkur BHMSning maqsadi qayta tashkil etishni amalga oshirish haqidagi maʼlumotni moliyaviy hisobotda yoritib berish tartibini belgilash hisoblanadi. 3. Mazkur BHMSning amal qilishi budjet tashkilotlari, banklar va nobank kredit tashkilotlaridan tashqari Oʻzbekiston Respublikasida faoliyat yuritayotgan yuridik shaxslarga (bundan buyon matnda tashkilotlar deb yuritiladi) nisbatan tatbiq qilinadi. 4. Mazkur BHMS davlat ishtirokidagi korxonalarni xususiylashtirish bilan bogʻliq xoʻjalik operatsiyalariga nisbatan qoʻllanilmaydi. 5. Tashkilotni qayta tashkil etish uning taʼsischilari (ishtirokchilari) yoki taʼsis hujjatlarida shunga vakil qilingan yuridik shaxs organining qaroriga muvofiq quyidagi shakllarda amalga oshirilishi mumkin: a) qoʻshib yuborish; b) qoʻshib olish; v) boʻlish; g) ajratib chiqarish; d) oʻzgartirish. 6. Mazkur BHMSda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi: qoʻshib yuborish — oʻz faoliyatlarini tugatish orqali ikki yoki bir nechta tashkilotlarning barcha huquqlari va majburiyatlarini bergan holda yangi tashkilotni vujudga keltirilishi; qoʻshib olish — bir yoki bir nechta tashkilot faoliyatini toʻxtatib, ularning huquqlari va majburiyatlarini boshqa tashkilotga berish; boʻlish — tashkilot faoliyatini toʻxtatib, uning huquqlari va majburiyatlarini yangi tuzilayotgan tashkilotlarga berish; ajratib chiqarish — tashkilotlarning huquq va majburiyatlari bir qismini unga berish yoʻli bilan yangi tashkilotni vujudga keltirish; oʻzgartirish — yangi vujudga kelgan yuridik shaxsga qayta tashkil etilgan yuridik shaxsning barcha huquqlari va majburiyatlarini berish yoʻli bilan tashkilotning tashkiliy-huquqiy shaklini oʻzgartirish; qayta tashkil etilayotgan tashkilotlarning joriy faoliyati bilan bogʻliq operatsiyalar — tovar-moddiy qiymatliklarni sotish, kreditorlar bilan hisob-kitob qilish, topshirilayotgan mulk boʻyicha amortizatsiyani hisoblash, xodimlarga mehnat haqini hisoblash, tegishli budjetlar bilan soliqlar, yigʻimlar va toʻlovlar boʻyicha hamda davlat maqsadli jamgʻarmalariga majburiy toʻlovlar boʻyicha hisob-kitoblarni amalga oshirish, topshirish dalolatnomasiga kiritilishi lozim boʻlmagan kelgusi davr xarajatlarini, masalan, huquqlari huquqiy vorislik tartibida berilishi mumkin boʻlmagan faoliyatni amalga oshirish uchun litsenziya olish xarajatlarini va boshqa shunga oʻxshagan xarajatlarni hisobdan chiqarish; aksiyalarni konvertatsiya qilish — buning natijasida bir yoki bir nechta aksiyadorlik jamiyati tashkil topadigan qayta tashkil etishda bir aksiyadorlik jamiyatining aksiyalarini boshqa aksiyadorlik jamiyati (aksiyadorlik jamiyatlari)ning aksiyalariga yoki boshqa tashkilotlarning ulushlari (paylari)ga ayirboshlash operatsiyasi; ayirboshlash — buning natijasida boshqa tashkiliy-huquqiy shaklidagi tashkilot (aksiyadorlik jamiyatidan tashqari) tashkil topadigan qayta tashkil etishda bir yoki bir nechta aksiyadorlik jamiyatining aksiyalari, tashkilotlarning ulushlari (paylari)ni boshqa tashkilotlarning ulushlari (paylari)ga ayirboshlash operatsiyasi. 7. Tashkilotlarni qayta tashkil etish haqidagi maʼlumotlarni moliyaviy hisobotlarda aks ettirish quyidagilarga asosan amalga oshiriladi: a) Oʻzbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksiga muvofiq tashkilotlarni boʻlish yoki ularning tarkibidan bir yoxud bir nechta tashkilotni ajratib chiqarish shaklida tashkilotlarni qayta tashkil etishda tashkilotning taʼsischilari (ishtirokchilari) yoki taʼsis hujjatlarida shunga vakil qilingan yuridik shaxs organi yoki vakolatli davlat organlarining (bundan buyon matnda taʼsischilar deb yuritiladi) qaroriga yoxud qonunda belgilangan hollarda sud qaroriga asosan; b) qonunchilik hujjatlarida belgilangan hollarda tashkilotlarni qoʻshib yuborish, qoʻshib olish yoki oʻzgartirish shaklida qaytadan tashkil etishda vakolatli davlat organlarining roziligiga asosan. 8. Tashkilotlarni qayta tashkil etish haqidagi maʼlumotni moliyaviy hisobotda shakllantirish uchun taʼsischilar qarorida quyidagilar nazarda tutilishi mumkin: a) aktivlar va majburiyatlarni inventarizatsiya qilish muddatlari; b) huquqiy vorislik tartibida topshiriluvchi (qabul qilinuvchi) aktivlar va majburiyatlarni baholash usuli; v) topshirish dalolatnomasi yoki taqsimlash balansi tasdiqlanganidan keyin qayta tashkil etilayotgan tashkilotning joriy faoliyati natijasida yuzaga kelishi mumkin boʻlgan aktivlar va majburiyatlarning oʻzgarishi munosabati bilan huquqiy vorislik tartibi, shuningdek muayyan xoʻjalik operatsiyalarini amalga oshirish (kreditlar va qarzlar olish yoki berish, investitsiyalarni amalga oshirish va boshqalar)ning alohida tartibi; g) yangi vujudga kelgan yoki qayta tashkil etilayotgan tashkilotlarning taʼsis hujjatlarida aks ettirish uchun ustav kapitalini shakllantirish tartibi va uning miqdori; d) aksiyadorlardan aksiyalarni sotib olishga (xarid qilishga) yoʻnaltirish zaruriyati yuzaga kelishi mumkinligini hisobga olgan holda, qayta tashkil etilayotgan tashkilot hisobot davrida va oʻtgan yillarda olgan sof foydani yoʻnaltirish (taqsimlash), shartli va kafolatlangan majburiyatlarni hisobdan chiqarish (oqibatlarni baholagan holda tan olish) va boshqalar. 9. Qayta tashkil etish natijasida yuzaga kelgan tashkilotlar davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan paytdan boshlab tashkilot qayta tashkil etilgan hisoblanadi bundan qoʻshib olish shaklida qayta tashkil etish hollari mustasno. Tashkilot unga boshqa tashkilotni qoʻshib olish shaklida qayta tashkil etilganida qoʻshib olingan tashkilotning faoliyati toʻxtatilgani haqidagi yozuv yuridik shaxslarning yagona davlat reyestriga (bundan buyon matnda Reyestr deb yuritiladi) kiritilgan paytdan boshlab bu tashkilot qayta tashkil etilgan hisoblanadi. 10. Qayta tashkil etishni amalga oshirishda moliyaviy hisobotni shakllantirish quyidagilar mavjud boʻlgan holda amalga oshiriladi: a) qayta tashkil etish natijasida vujudga kelgan tashkilotlarning taʼsis hujjatlari; b) Oʻzbekiston Respublikasining qonunchilik hujjatlari bilan belgilangan va mazkur BHMSning 7-bandida koʻrsatilgan taʼsischilar qarori yoki tegishli organlarning qayta tashkil etishga roziligi; v) Oʻzbekiston Respublikasining qonunchilik hujjatlariga muvofiq tuzilgan qoʻshib yuborish yoki qoʻshib olish toʻgʻrisidagi shartnomalar; g) topshirish dalolatnomasi yoki taqsimlash balansi; d) Oʻzbekiston Respublikasining qonunchilik hujjatlariga muvofiq, roʻyxatga oluvchi organning quyidagilar haqida yozuvni Reyestrga kiritganini tasdiqlovchi hujjat: qoʻshib yuborish, boʻlish, ajratib chiqarish va oʻzgartirish shaklida qayta tashkil etishda yangi vujudga kelgan tashkilotlar haqida; qoʻshib olish shaklidagi qayta tashkil etishda qoʻshib olingan tashkilotlarning oxirgisi faoliyati toʻxtatilgani haqida va boshqalar. 11. Taʼsischilar qarori (shartnomasi)ga asosan topshirish dalolatnomasi yoki taqsimlash balansiga quyidagi ilovalar qoʻshiladi: a) qayta tashkil etilayotgan tashkilot aktivlari va majburiyatlari tarkibi, shuningdek qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda aktivlar va majburiyatlarni topshirishni rasmiylashtirish sanasidan oldingi oxirgi hisobot sanasiga boʻlgan ularning bahosi aks ettirilgan, “Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida”gi Qonunida nazarda tutilgan tarkibda moliyaviy hisobot; b) topshirish dalolatnomasi yoki taqsimlash balansini tuzish oldidan oʻtkazilgan inventarizatsiya muvofiq qayta tashkil etilayotgan tashkilotning aktivlari va majburiyatlarini inventarizatsiya qilish dalolatnomalari (xatlash hujjatlari); v) moddiy va nomoddiy aktivlar boʻyicha boshlangʻich hujjatlar (asosiy vositalar, nomoddiy aktivlar, tovar-moddiy zaxiralar va boshqalarni qabul qilish-topshirish dalolatnomalari (yukxatlari), tashkilotlarni qayta tashkil etishda qabul qilinishi-topshirilishi lozim boʻlgan boshqa aktivlarning roʻyxatlari (xatlash hujjatlari); g) qayta tashkil etilayotgan tashkilotlar davlat roʻyxatidan oʻtgan paytdan boshlab mol-mulki va tegishli shartnomalar boʻyicha majburiyatlari, tegishli budjetlar, davlat maqsadli jamgʻarmalari va boshqalar bilan hisob-kitoblar huquqiy vorisga oʻtganligi haqida ularning kreditorlari va debitorlariga belgilangan muddatda (qayta tashkil etish haqida qaror qabul qilingan sanadan eʼtiboran 30 kundan kechiktirmay) yozma ravishda xabardor etganligi toʻgʻrisidagi maʼlumot koʻrsatilgan kreditorlik va debitorlik qarzlari rasshifrovkasi (ularni xatlash hujjatlari) va boshqalar. 12. Topshirish dalolatnomasi va taqsimlash balansi qayta tashkil etilgan tashkilotning barcha kreditorlari va qarzdorlariga nisbatan barcha majburiyatlari boʻyicha, shu jumladan taraflar nizolashayotgan majburiyatlar boʻyicha ham, huquqiy vorislik toʻgʻrisidagi qoidalarni oʻz ichiga olgan boʻlishi kerak. Topshirish dalolatnomasi va taqsimlash balansi yuridik shaxs taʼsischilari (ishtirokchilari) tomonidan yoki yuridik shaxslarni qayta tashkil etish toʻgʻrisida qaror qabul qilgan organ tomonidan tasdiqlanadi hamda taʼsis hujjatlari bilan birga yangi vujudga kelgan tashkilotlarni davlat roʻyxatidan oʻtkazish yoki mavjud tashkilotlarning taʼsis hujjatlariga oʻzgartishlar kiritish uchun taqdim etiladi. 13. Topshirish dalolatnomasi yoki taqsimlash balansini belgilangan tartibda tasdiqlash sanasi taʼsischilar yoki qayta tashkil etish haqidagi qarorni qabul qilgan organ tomonidan taʼsischilarning qayta tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnomasi (qarori)da nazarda tutilgan qayta tashkil etishni amalga oshirish muddati doirasida, qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan talablardan (qayta tashkil etish toʻgʻrisida qaror qabul qilingani haqida kreditorlar, aksiyadorlar va ishtirokchilarni xabardor etish, ularning majburiyatlarni tugatish yoki muddatidan ilgari bajarish va zararlarni qoplash haqida talablar qoʻyishi, aktivlar va majburiyatlarni inventarizatsiya qilish va boshqalar) kelib chiqib belgilanadi. 14. Topshirish dalolatnomasi yoki taqsimlash balansini tuzishni hisobot davri (yili)ning oxiriga yoki qayta tashkil etilayotgan tashkilotning berilayotgan aktivlari va majburiyatlarini tavsiflash va baholash uchun asos boʻlgan oraliq (choraklik) moliyaviy hisobot tuzish sanasiga moʻljallash tavsiya etiladi. 15. Tashkilotlarni qayta tashkil etishda topshiriluvchi (qabul qilinuvchi) aktivlar va majburiyatlarni baholash taʼsischilarning qayta tashkil etish toʻgʻrisidagi qarori (shartnoma)da belgilangan tartibga muvofiq amalga oshiriladi. Aktivlar va majburiyatlarning har bir turi uchun aktivlarning boshqa turlariga qoʻllanadigan baholash usullaridan farqli alohida baholash usuli belgilanishi mumkin. 16. Yuridik shaxsni qayta tashkil etishda topshiriladigan aktivlar quyidagi qiymatlar boʻyicha baholanishi mumkin: a) xarid qilish tannarxi boʻyicha; b) boshlangʻich qiymati boʻyicha; v) qoldiq qiymati boʻyicha; g) qayta tiklanish qiymati boʻyicha; d) nominal qiymati boʻyicha; e) ishlab chiqarishning haqiqiy toʻla tannarxi boʻyicha; j) bevosita xarajatlarga koʻra ishlab chiqarishning haqiqiy tannarxi boʻyicha; z) rejali, meʼyoriy tannarxi boʻyicha; i) bozor bahosi boʻyicha. Mazkur BHMSga ilovada tashkilotlarni qayta tashkil etishda qoʻllash tavsiya etiladigan baholash turlari jadvali keltirilgan. Bunda topshirish dalolatnomasi yoki taqsimlash balansida aks ettirilgan aktivlar qiymati ularga ilovalarda (xatlash hujjatlari, rasshifrovkalar) keltirilgan maʼlumotlar bilan tegishli qiymat bahosida mos kelishi lozim. 17. Qayta tashkil etish vaqtida taʼsischilar qarori (shartnomasi)ga muvofiq ushbu BHMS 16-bandining “a” — “z”-kichik bandlarida koʻrsatilgan qiymatlar boʻyicha topshiriluvchi aktivlarni baholashda qayta tashkil etilayotgan tashkilotning topshirish dalolatnomasi yoki taqsimlash balansida topshirilayotgan aktivni aks ettirish mazkur hujjatlarni tuzish uchun asos boʻlgan moliyaviy hisobotda aks ettirilgan summada amalga oshiriladi. Taʼsischilar qarori (shartnomasi)ga muvofiq qayta tashkil etishda topshiriluvchi mol-mulkni joriy bozor bahosi boʻyicha baholash qayta tashkil etilayotgan tashkilot tomonidan topshirish dalolatnomasi yoki taqsimlash balansini tuzish chogʻida amalga oshirilishi mumkin. 18. Topshirish dalolatnomasi yoki taqsimlash balansida qayta tashkil etilayotgan tashkilot majburiyatlarining bahosi kreditorlik qarzi inventarizatsiya natijalariga koʻra buxgalteriya hisobi hisobvaraqlarida ifodalangan summada aks ettiriladi, bunda tashkilot qayta tashkil etilishi munosabati bilan Oʻzbekiston Respublikasining qonunchilik hujjatlariga muvofiq kreditorlarga qoplanishi kerak boʻlgan zararlar summasi hisobga olinishi lozim. 19. Aksiyadorlik jamiyatlarining tashkilotlar ustav kapitalidagi aksiyadorlarning talabiga binoan sotib olinishi lozim boʻlgan aksiyalarini baholash ularning Oʻzbekiston Respublikasining “Aksiyadorlik jamiyatlari va aksiyadorlarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq aniqlangan joriy bozor qiymatidan past boʻlmagan narxda belgilangan tartibda aksiyadorlik jamiyatlari tomonidan amalga oshiriladi. Nazarda tutilgan barcha tartib-taomillar bajarilganidan keyin, belgilangan tartibda sotib olingan, qayta tashkil etilayotgan tashkilotlarga tegishli aksiyalar bekor qilinayotganida buxgalteriya hisobida ustav kapitalining aksiyalar nominal qiymatiga kamayishi aks ettiriladi. Agar aksiyalarni sotib olishga amaldagi xarajatlar miqdori aksiyalar nominal qiymatidan katta boʻlsa, yuzaga keluvchi farq qoʻshilgan kapitalning kamayishi hisobiga, qoʻshilgan kapital miqdori yetarli boʻlmagan taqdirda esa, moliyaviy natijalarga (moliya faoliyati boʻyicha xarajatlarga) qayta tashkil etilayotgan tashkilot koʻrgan zarar sifatida kiritiladi. Agar aksiyalarni sotib olishga amaldagi xarajatlar aksiyalar nominal qiymatidan kam boʻlsa, yuzaga keluvchi farq moliyaviy natijalarga (moliya faoliyati boʻyicha daromadlarga) qayta tashkil etilayotgan tashkilot olgan daromad sifatida kiritiladi. 20. Oʻz faoliyatini toʻxtatayotgan qayta tashkil etilayotgan tashkilot Reyestrga tegishli yozuv kiritilgan sanadan oldingi kungacha boʻlgan holatga koʻra yakuniy moliyaviy hisobot tuzadi. Yakuniy moliyaviy hisobot Oʻzbekiston Respublikasining “Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida”gi Qonuni, Buxgalteriya hisobi milliy standartlariga muvofiq, tashkilot ilgari qabul qilgan yillik moliyaviy hisobot shakllari hajmida, hisobot yili boshidan to Reyestrga yangi vujudga kelgan tashkilotlar haqidagi (qoʻshib olingan oxirgi tashkilot faoliyatini toʻxtatishi haqidagi) yozuv kiritilgan vaqtga qadar boʻlgan davr uchun tuziladi. 21. Qayta tashkil etilayotgan tashkilotlar buxgalteriya hisobi hisobvaraqlari boʻyicha emas, balki oʻz huquqlari va majburiyatlari haqida maʼlumotlarni berishlari lozim. Bunda, buxgalteriya hisobining barcha tartibga soluvchi (kontr-aktiv va kontr-passiv) va baholash hisobvaraqlari yopilgan boʻlishi kerak. Yakuniy moliyaviy hisobot tuzish uchun faqat mol-mulk va majburiyatlarni hisobga olish hisobvaraqlari boʻyicha qoldiqqa ega boʻlish lozim. 22. Agar qayta tashkil etish natijasida yangi tuzilgan tashkilot muayyan obyektga nisbatan oʻz huquqlarini tasdiqlash va amalga oshirish imkoniyatini yoʻqotgan boʻlsa, mazkur mol-mulkni qayta tashkil etilgan tashkilot zararlarga hisobdan chiqarishi lozim. 23. Topshirish dalolatnomasi yoki taqsimlash balansiga asosan qayta tashkil etilayotgan tashkilotning aktivlari va majburiyatlarini topshirish sanasi bilan vujudga kelgan tashkilotlar haqidagi (qoʻshib olingan tashkilotlarning oxirgisi oʻz faoliyatini toʻxtatganligi haqidagi) yozuv Reyestrga kiritilgan sana mos kelmaganligi sababli mazkur sanalar oraligʻidagi davrda qayta tashkil etilayotgan tashkilot tomonidan belgilangan tartibda yillik (yoki oraliq) moliyaviy hisobot tuziladi va taqdim etiladi. Bunda, oraliq va yillik, keyinchalik esa yakunlovchi moliyaviy hisobotning koʻrsatkichlari topshirish dalolatnomasi yoki taqsimlash balansi maʼlumotlari bilan mos kelmasligi mumkin. Oraliq va (yoki) yillik moliyaviy hisobotga, yakuniy moliyaviy hisobotga izohlarda yoxud topshirish dalolatnomasi yoki taqsimlash balansiga izohlarda shu davrda topshirilayotgan aktivlar va majburiyatlar qiymatida sodir boʻlgan oʻzgarishlar yoritib berilishi lozim. Agar, topshirish dalolatnomasi yoki taqsimlash balansi qayta tashkil etish natijasida vujudga kelgan (faoliyati tugatilayotgan) tashkilotlarni davlat roʻyxatidan oʻtkazish uchun tegishli hujjatlar taqdim etilishidan bevosita oldin tuzilgan boʻlsa, oraliq va (yoki) yillik hamda yakunlovchi moliyaviy hisobotning koʻrsatkichlari topshirish dalolatnomasi yoki taqsimlash balansi maʼlumotlari bilan mos kelishi mumkin. Bunda topshirilayotgan aktivlar balans qiymati (amaldagi tannarxi, dastlabki qiymati) boʻyicha, majburiyatlar esa qarz buxgalteriya hisobida aks ettirilgan summa boʻyicha baholanadi hamda shu davrda aktivlar va majburiyatlarda oʻzgarish sodir boʻlmaydi. 24. Qayta tashkil etishda aktivlar va majburiyatlarning topshirish dalolatnomasi yoki taqsimlash balansi boʻyicha bir tashkilotdan boshqa tashkilotga huquqiy vorislik tartibida topshirilishiga buxgalteriya hisobi maqsadlarida aktivlar va majburiyatlarning chiqib ketishi sifatida qaralmaydi. 25. Qayta tashkil etish bilan bogʻliq xarajatlar (vujudga kelgan tashkilotlarni davlat roʻyxatidan oʻtkazish, taʼsis hujjatlariga tegishli oʻzgartishlar kiritish, qimmatli qogʻozlarni roʻyxatdan oʻtkazish, yuridik xizmatlarga haq toʻlash va boshqalar) qayta tashkil etishda qatnashayotgan tashkilotlar tomonidan tegishli davrning boshqa operatsion xarajatlari deb eʼtirof etiladi va ushbu xarajatlarni amalga oshirgan tashkilotning buxgalteriya hisobida aks ettiriladi. Mazkur xarajatlarni amalga oshirgan tashkilotning moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobotida yuqorida keltirilgan xarajatlar, ularning muhimligidan qatʼi nazar, “boshqa operatsion xarajatlar” satrida aks ettiriladi. 26. Qayta tashkil etish natijasida vujudga kelgan tashkilotning hisobot davrining boshiga (davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan sanaga) qadar boʻlgan holatga koʻra dastlabki moliyaviy hisobotida aktivlar, majburiyatlar va boshqa koʻrsatkichlar haqidagi maʼlumotlar belgilangan tartibda tasdiqlangan topshirish dalolatnomasi yoki taqsimlash balansiga, shuningdek qayta tashkil etilgan tashkilotlarning topshirilayotgan aktivlari va majburiyatlari tarkibidagi va qiymatidagi oʻzgarishlardan kelib chiqib tuzilgan yakuniy moliyaviy hisoboti maʼlumotlariga asosan toʻldiriladi. Qayta tashkil etilayotgan tashkilotlarning joriy xoʻjalik operatsiyalari buxgalteriya hisobini yuritishda va qayta tashkil etishda qoʻllanuvchi aktivlarni baholash usullari har xil boʻlsa, yakuniy moliyaviy hisobot koʻrsatkichlari bahosini topshirilayotgan aktivlar bahosi bilan muvofiq holatga keltirish lozim. Topshirilayotgan aktivlar qiymatidagi barcha tafovutlar qayta tashkil etilayotgan tashkilotlarning boshqa daromadlari va xarajatlari hisobvaraqlarida aks ettirilishi lozim. 27. Majburiyat tugatilgan, qarzdor va kreditor bir shaxs boʻlgan taqdirda, yaʼni qoʻshib yuborish (qoʻshib olish) shaklidagi qayta tashkil etishda qatnashayotgan taraflar oʻrtasida qoʻshib yuborish (qoʻshib olish) shaklidagi qayta tashkil etish natijasida vujudga kelgan tashkilotning dastlabki buxgalteriya balansiga quyidagilar kiritilmaydi: a) qayta tashkil etilayotgan tashkilotlar oʻrtasidagi debitorlik va kreditorlik qarzlarini, shu jumladan dividendlar boʻyicha hisob-kitoblarni aks ettiruvchi koʻrsatkichlar; b) qayta tashkil etilayotgan baʼzi tashkilotlarning qayta tashkil etilayotgan boshqa tashkilotlar ustav kapitaliga joylashtirgan mablagʻlari; v) qayta tashkil etilayotgan tashkilotlarning oʻzaro hisob-kitoblarini, shu jumladan oʻzaro operatsiyalar natijasida olingan daromad va koʻrilgan zararlarni tavsiflovchi boshqa aktivlar va majburiyatlar. 28. Qoʻshib yuborishda qatnashayotgan tashkilotlar qoʻshib yuborish tartibi va shartlari, har bir tashkilot aksiyalari (ulushlari)ni yangi tashkilot aksiyalari (ulushlari)ga konvertatsiya qilish tartibi belgilanadigan qoʻshib yuborish toʻgʻrisida shartnoma tuzadilar. Qoʻshib yuborishda qatnashayotgan har bir tashkilot qoʻshib yuborish shaklida qayta tashkil etish (bundan buyon matnda qoʻshib yuborish deb yuritiladi), qoʻshib yuborish toʻgʻrisidagi shartnoma va topshirish dalolatnomasini tasdiqlash toʻgʻrisidagi masalalarni aksiyadorlar (ishtirokchilar) umumiy yigʻilishining muhokamasiga kiritadi. 29. Qoʻshib yuborishda oʻz faoliyatini toʻxtatayotgan barcha qayta tashkil etilayotgan tashkilotlar vujudga kelgan tashkilot haqidagi yozuv Reyestrga kiritilishidan oldingi kungacha boʻlgan holatga koʻra yakuniy moliyaviy hisobot tuzadilar. Bunda yakuniy moliyaviy hisobot tuzilgunga qadar daromadlar va xarajatlar hisobini yuritish hisobvaragʻi yopiladi va sof foyda summasi taʼsischilarning qoʻshib yuborish toʻgʻrisidagi qarori (shartnomasi)da belgilangan maqsadlarga yoʻnaltiriladi (taqsimlanadi). 30. Qoʻshib yuborishda ushbu tashkilotlarning joriy faoliyati bilan bogʻliq barcha operatsiyalar, shuningdek topshirish dalolatnomasi tasdiqlangan sanadan boshlab oʻtgan davrda amalga oshirilgan qayta tashkil etish bilan bogʻliq xarajatlar vujudga kelgan tashkilot haqidagi yozuvni Reyestrga kiritish sanasiga qadar qoʻshib yuborish munosabati bilan oʻz faoliyatini toʻxtatayotgan tashkilotlarning buxgalteriya hisobida va yakuniy moliyaviy hisobotida aks ettiriladi. 31. Qoʻshib yuborish natijasida vujudga kelgan tashkilotning davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan sanaga boʻlgan holatga koʻra dastlabki moliyaviy hisoboti topshirish dalolatnomasi maʼlumotlari hamda qayta tashkil etilgan tashkilotlarning buxgalteriya hisobida aks ettirilgan mazkur BHMSning 30-bandida sanab oʻtilgan operatsiyalarni hisobga olgan holda tuzilgan yakuniy moliyaviy hisobot koʻrsatkichlarini (bundan mazkur BHMSning 27-bandida keltirilgan koʻrsatkichlar boʻyicha oʻzaro hisob-kitoblar mustasno) satrma-satr birlashtirish (qoʻshish yoki oʻtgan yillarning qoplanmagan zararlari boʻlgan taqdirda, ayirish) asosida, shuningdek mazkur BHMSning 33 va 34-bandlarida nazarda tutilgan holatlardan kelib chiqib tuziladi. Bunda, qoʻshib yuborish natijasida tashkil etilayotgan tashkilotlarning moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobotlarining koʻrsatkichlarini qoʻshish qoʻshib yuborish natijasida vujudga kelgan tashkilotning dastlabki moliyaviy hisobotida amalga oshirilmaydi. 32. Vujudga kelgan tashkilot davlat roʻyxatidan oʻtish sanasiga dastlabki moliyaviy hisobotni tuzishda qayta tashkil etish jarayonida olingan aktivlar, majburiyatlar va boshqa koʻrsatkichlar haqidagi maʼlumotlarni ular topshirish dalolatnomasida aks ettirilgan bahoda, qoʻshib yuborish natijasida tashkil etilayotgan tashkilotlarning yakuniy moliyaviy hisobotidagi koʻrsatkichlardan kelib chiqib toʻldiradi. 33. Qoʻshib yuborish toʻgʻrisidagi shartnomaga va unda nazarda tutilgan taʼsischilarning qoʻshib yuborish shaklida qayta tashkil etilayotgan tashkilotlarning aksiyalari (ulushlari, paylari)ni vujudga kelgan tashkilotning aksiyalari (ulushlari, paylari)ga konvertatsiya qilish (ayirboshlash) tartibi toʻgʻrisidagi qaroriga muvofiq, vujudga kelgan tashkilotning dastlabki moliyaviy hisobotida qoʻshib yuborish natijasida tashkil etilayotgan tashkilotlarning shakllangan ustav kapitali aks ettiriladi. Agar qoʻshib yuborish toʻgʻrisidagi shartnomada vujudga kelgan tashkilotning ustav kapitali miqdorini qayta tashkil etilayotgan tashkilotlarning ustav kapitallari summasidan, shu jumladan qoʻshib yuborishda qatnashayotgan tashkilotlarning oʻz manbalari (qoʻshilgan va zaxira kapitali, taqsimlanmagan foydasi va boshqalar) hisobiga koʻpaytirish nazarda tutilgan boʻlsa, vujudga kelgan tashkilotning dastlabki moliyaviy hisobotida qoʻshib yuborish toʻgʻrisidagi shartnomada qayd etilgan ustav kapitali miqdori aks ettiriladi. Agar qoʻshib yuborish toʻgʻrisidagi shartnomada vujudga kelgan tashkilotning ustav kapitali miqdorini qayta tashkil etilayotgan tashkilotlarning ustav kapitallari umumiy summasidan kamaytirish nazarda tutilgan boʻlsa, vujudga kelgan tashkilotning dastlabki moliyaviy hisobotida qoʻshib yuborish toʻgʻrisidagi shartnomada qayd etilgan ustav kapitali miqdori aks ettiriladi, oʻrtadagi farq esa huquqiy vorisning dastlabki buxgalteriya balansida “Oʻz mablagʻlari manbalari” boʻlimida “Qoʻshilgan kapital” satrida aks ettirilishi lozim. 34. Agar qoʻshib yuborish toʻgʻrisidagi shartnomada nazarda tutilgan ustav kapitalining miqdori vujudga kelgan tashkilotning sof aktivlari qiymatiga mos boʻlmasa, dastlabki buxgalteriya balansi “Oʻz mablagʻlari manbalari” boʻlimining koʻrsatkichlari quyidagi tartibda shakllantiriladi: aksiyalarni konvertatsiya qilishda qoʻshib yuborish shaklida vujudga kelgan tashkilotning sof aktivlari qiymati ustav kapitali miqdoridan koʻp boʻlsa, dastlabki buxgalteriya balansi “Oʻz mablagʻlari manbalari” boʻlimining koʻrsatkichlari sof aktivlar qiymati miqdorida, ustav kapitaliga va qoʻshilgan kapitalga ajratgan holda shakllantiriladi (sof aktivlar qiymatining aksiyalarning jami nominal qiymatidan oshishi); agar (aksiyalarni konvertatsiya qilish hollarini istisno qilganda) vujudga kelgan tashkilotning sof aktivlari qiymati ustav kapitali miqdoridan koʻp boʻlib qolsa, oʻrtadagi farq dastlabki buxgalteriya balansi “Majburiyatlar” boʻlimida “Uzoq muddatli kechiktirilgan daromadlar” va “Kechiktirilgan daromadlar” satrlarida aks ettirilishi lozim; agar qoʻshib yuborish natijasida vujudga kelgan tashkilotning sof aktivlari qiymati ustav kapitali miqdoridan kam boʻlib qolsa, oʻrtadagi farq dastlabki buxgalteriya balansi “Uzoq muddatli aktivlar” boʻlimida “Nomoddiy aktivlar” satrida gudvill tarzida aks ettirilishi lozim. 35. Qoʻshib olinayotgan tashkilotlar va ular qoʻshilayotgan tashkilot qoʻshib olish tartibi va shartlari, shuningdek qoʻshib olinayotgan tashkilotlarning aksiyalari (ulushlari)ni ular qoʻshilayotgan tashkilotning aksiyalari (ulushlari)ga konvertatsiya qilish tartibi belgilanadigan qoʻshib olish toʻgʻrisida shartnoma tuzadilar. Har bir tashkilot qoʻshib olish shaklida qayta tashkil etish (bundan buyon matnda qoʻshib olish deb yuritiladi), qoʻshib olish toʻgʻrisidagi shartnoma va topshirish dalolatnomasini tasdiqlash toʻgʻrisidagi masalalarni qoʻshib olishda ishtirok etuvchi tashkilot taʼsischilari (aksiyadorlari) umumiy yigʻilishining muhokamasiga kiritadi. 36. Qoʻshib olishda yakuniy moliyaviy hisobot faqat qoʻshib olinayotgan tashkilot tomonidan uning faoliyati toʻxtatilgani haqidagi yozuv Reyestrga kiritilishidan oldingi kungacha boʻlgan holatga koʻra tuziladi. Bunda yakuniy moliyaviy hisobot tuzilgunga qadar daromadlar va xarajatlar hisobini yuritish hisobvaragʻi yopiladi va sof foyda summasi taʼsischilarning qoʻshib olish toʻgʻrisidagi qarori (shartnomasi)da belgilangan maqsadlarga yoʻnaltiriladi (taqsimlanadi). 37. Boshqa tashkilot (tashkilotlar)ni unga qoʻshish jarayonida taʼsischilarning qaroriga asosan faqat aktivlar va majburiyatlar hajmi oʻzgargan va joriy hisobot yili uzilib qolmagan tashkilotda daromadlar va xarajatlar hisobini yuritish hisobvaragʻi yopilmaydi va qoʻshib olinayotgan tashkilot faoliyatini toʻxtatish davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan sanaga boʻlgan holatga koʻra yakuniy moliyaviy hisobot tuzilmaydi. 38. Qoʻshib olishda qayta tashkil etilayotgan tashkilotning joriy faoliyati bilan bogʻliq barcha operatsiyalar, shuningdek topshirish dalolatnomasi tasdiqlangan sanadan boshlab oʻtgan davrda amalga oshirilgan qayta tashkil etish bilan bogʻliq xarajatlar qoʻshib olinayotgan tashkilot faoliyatining toʻxtatilishi haqidagi yozuvni Reyestrga kiritish sanasiga qadar oʻz faoliyatini toʻxtatayotgan tashkilotning buxgalteriya hisobida va yakuniy moliyaviy hisobotida aks ettiriladi. 39. Qoʻshib olishda qoʻshib olingan oxirgi tashkilotning faoliyatini toʻxtatish haqidagi yozuv Reyestrga kiritilgan sanaga koʻra huquqiy vorisning moliyaviy hisoboti topshirish dalolatnomasi maʼlumotlari hamda qoʻshib olinayotgan tashkilotning buxgalteriya hisobida aks ettirilgan, ushbu BHMSning 38-bandida sanab oʻtilgan operatsiyalarni hisobga olgan holda tuzilgan yakuniy moliyaviy hisobot koʻrsatkichlarini va huquqiy vorisning qoʻshib olinayotgan tashkilot faoliyati toʻxtatilganini davlat roʻyxatidan oʻtkazish sanasiga tuzilgan moliyaviy hisoboti koʻrsatkichlarini (bundan mazkur BHMSning 27-bandida keltirilgan va oʻzaro hisob-kitoblarni aks ettiruvchi koʻrsatkichlari mustasno) satrma-satr birlashtirish (qoʻshish yoki, oʻtgan yillarning qoplanmagan zararlari boʻlgan taqdirda, ayirish) asosida, shuningdek mazkur BHMSning 41 va 42-bandlarida nazarda tutilgan holatlardan kelib chiqib tuziladi. Bunda, huquqiy voris va qoʻshib olinayotgan tashkilotning qoʻshib olinayotgan tashkilot faoliyati toʻxtatilganini davlat roʻyxatidan oʻtkazish sanasiga qadar boʻlgan hisobot davrlaridagi moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobotlar koʻrsatkichlarini qoʻshish amalga oshirilmaydi. Qoʻshib olishda huquqiy vorisning qoʻshib olinayotgan tashkilot faoliyati toʻxtatilganini davlat roʻyxatidan oʻtkazish sanasidan keyingi davrdagi moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobotining koʻrsatkichlari qoʻshib olishda qayta tashkil etilgan tashkilotning daromadlari va xarajatlarini aks ettiradi. 40. Huquqiy voris qoʻshib olingan oxirgi tashkilot faoliyati toʻxtatilgani haqidagi yozuv Reyestrga kiritilgan sanaga moliyaviy hisobotni tuzishda qayta tashkil etish jarayonida olingan aktivlar, majburiyatlar va boshqa koʻrsatkichlar haqidagi maʼlumotlarni ular topshirish dalolatnomasida aks ettirilgan bahoda, qoʻshib olish shaklida qayta tashkil etilayotgan tashkilotning qoʻshib olinayotgan tashkilot tomonidan tuzilgan yakuniy moliyaviy hisobotidagi koʻrsatkichlardan kelib chiqib toʻldiradi. 41. Qoʻshib olish toʻgʻrisidagi shartnomaga va unda nazarda tutilgan taʼsischilarning qoʻshib olish shaklida qayta tashkil etilayotgan tashkilotlarning aksiyalari (ulushlari, paylari)ni huquqiy vorisning aksiyalari (ulushlari, paylari)ga konvertatsiya qilish (ayirboshlash) tartibi toʻgʻrisidagi qaroriga muvofiq, huquqiy vorisning qoʻshib olingan oxirgi tashkilotning faoliyati toʻxtatilgani haqidagi yozuv Reyestrga kiritilgan sanaga moliyaviy hisobotida ustav kapitali aks ettiriladi. Agar qoʻshib olish toʻgʻrisidagi shartnomada huquqiy vorisning ustav kapitali miqdorini qayta tashkil etilayotgan tashkilotlarning ustav kapitallari umumiy summasidan, shu jumladan qoʻshib olishda qatnashayotgan tashkilotlarning oʻz mablagʻlari manbalari (qoʻshilgan va zaxira kapitali, taqsimlanmagan foydasi va boshqalar) hisobiga koʻpaytirish nazarda tutilgan boʻlsa, huquqiy vorisning qoʻshib olingan oxirgi tashkilotning faoliyati toʻxtatilgani haqidagi yozuv Reyestrga kiritilgan sanaga tuzilgan moliyaviy hisobotida qoʻshib olish toʻgʻrisidagi shartnomada qayd etilgan ustav kapitali miqdori aks ettiriladi. Agar qoʻshib olish toʻgʻrisidagi shartnomada huquqiy vorisning ustav kapitali miqdorini qayta tashkil etilayotgan tashkilotlarning ustav kapitallari umumiy summasidan kamaytirish nazarda tutilgan boʻlsa, huquqiy vorisning qoʻshib olingan oxirgi tashkilotning faoliyati toʻxtatilgani haqidagi yozuv Reyestrga kiritilgan sanaga tuzilgan moliyaviy hisobotida qoʻshib olish toʻgʻrisidagi shartnomada qayd etilgan ustav kapitali miqdori aks ettiriladi, oʻrtadagi farq esa huquqiy vorisning buxgalteriya balansi “Oʻz mablagʻlari manbalari” boʻlimida “Qoʻshilgan kapital” satrida aks ettirilishi lozim. 42. Agar qoʻshib olish toʻgʻrisidagi shartnomada nazarda tutilgan ustav kapitalining miqdori huquqiy vorisning sof aktivlari qiymatiga mos boʻlmasa, huquqiy vorisning qoʻshib olingan oxirgi tashkilotning faoliyati toʻxtatilgani haqidagi yozuv Reyestrga kiritilgan sanaga tuzilgan buxgalteriya balansi “Oʻz mablagʻlari manbalari” boʻlimining koʻrsatkichlari quyidagi tartibda shakllantiriladi. Aksiyalarni konvertatsiya qilish vaqtida huquqiy vorisning sof aktivlari qiymati ustav kapitali miqdoridan koʻp boʻlsa, huquqiy vorisning qoʻshib olingan oxirgi tashkilotning faoliyati toʻxtatilgani haqidagi yozuv Reyestrga kiritilgan sanaga tuzilgan buxgalteriya balansi “Oʻz mablagʻlari manbalari” boʻlimining koʻrsatkichlari sof aktivlar qiymati miqdorida, ustav kapitaliga va qoʻshilgan kapitalga ajratgan holda shakllantiriladi (sof aktivlar qiymatining aksiyalarning jami nominal qiymatidan oshishi). Qolgan hollarda, agar huquqiy vorisning sof aktivlari qiymati ustav kapitali miqdoridan koʻp boʻlib qolsa, oʻrtadagi farq huquqiy vorisning qoʻshib olingan oxirgi tashkilotning faoliyati toʻxtatilgan sanaga tuzilgan buxgalteriya balansi “Majburiyatlar” boʻlimida “Uzoq muddatli kechiktirilgan daromadlar” va “Kechiktirilgan daromadlar” satrlarida aks ettirilishi lozim. Agar huquqiy vorisning sof aktivlari qiymati ustav kapitali miqdoridan kam boʻlib qolsa, oʻrtadagi farq huquqiy vorisning qoʻshib olingan oxirgi tashkilotning faoliyati toʻxtatilgani haqidagi yozuv Reyestrga kiritilgan sanaga tuzilgan buxgalteriya balansi “Uzoq muddatli aktivlar” boʻlimida “Nomoddiy aktivlar” satrida gudvill tarzida aks ettirilishi lozim. 43. Tashkilotni boʻlish shaklida qayta tashkil etishda taʼsischilarning qayta tashkil etish toʻgʻrisidagi qaroriga asosan qayta tashkil etilayotgan tashkilot mol-mulki va majburiyatlarining huquqiy vorisligi haqidagi qoida ifodalangan taqsimlash balansini tuzish uchun qayta tashkil etilayotgan tashkilot moliyaviy hisobotining koʻrsatkichlarini boʻlish amalga oshiriladi. Moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobotning koʻrsatkichlarini boʻlish qayta tashkil etilayotgan tashkilot tomonidan amalga oshirilmaydi. 44. Oʻz faoliyatini toʻxtatayotgan tashkilot tomonidan vujudga kelgan tashkilotlar haqidagi yozuv Reyestrga kiritilishidan oldingi sanaga koʻra daromadlar va xarajatlar hisobi hisobvaraqlari boʻyicha oxirgi hisobot yilining moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisoboti elementlari kesimida yopish bilan bogʻliq hisobga olish yozuvlari qayd etiladi va taqsimlash balansiga asosan, vujudga kelgan tashkilotlar kesimida tegishli koʻrsatkichlarni boʻlgan holda yakuniy moliyaviy hisobotni tuzish uchun taqsimlanmagan foyda (qoplanmagan zarar) aniqlanadi. 45. Boʻlish shaklida qayta tashkil etishda qayta tashkil etilayotgan tashkilotning joriy faoliyati bilan bogʻliq barcha operatsiyalar, shuningdek taqsimlash balansi tasdiqlangan sanadan boshlab oʻtgan davrda amalga oshirilgan qayta tashkil etish bilan bogʻliq xarajatlar vujudga kelgan tashkilotlar haqidagi yozuvni Reyestrga kiritish sanasiga qadar qayta tashkil etilayotgan tashkilotning buxgalteriya hisobida va yakuniy moliyaviy hisobotida aks ettiriladi. 46. Boʻlish shaklida qayta tashkil etilgan tashkilotning taqsimlash balansi va yakuniy moliyaviy hisobotiga asosan, ushbu BHMSning 45-bandiga muvofiq aks ettirilgan operatsiyalarni hisobga olgan holda, davlat roʻyxatidan oʻtish sanasiga har bir yangi tashkilotning dastlabki moliyaviy hisoboti tuziladi. 47. Huquqiy vorislar oʻzlari davlat roʻyxatidan oʻtgan sanaga dastlabki moliyaviy hisobotni tuzishda boʻlish shaklida qayta tashkil etish jarayonida olingan aktivlar, majburiyatlar va boshqa koʻrsatkichlar haqidagi maʼlumotlarni huquqiy vorislik tartibida olingan mol-mulk taʼsischilarning qayta tashkil etish toʻgʻrisidagi qaroriga muvofiq taqsimlash balansida aks ettirilgan bahoda, qayta tashkil etilayotgan tashkilotning yakuniy moliyaviy hisobotidagi koʻrsatkichlardan kelib chiqib qayd etadilar. 48. Tashkilotlarni boʻlish chogʻida shakllantirilgan ustav kapitali dastlabki buxgalteriya balansida taʼsischilarning boʻlish shaklida qayta tashkil etish toʻgʻrisidagi qaroriga va unda nazarda tutilgan qayta tashkil etilayotgan tashkilotning aksiyalari (ulushlari, paylari)ni vujudga kelgan tashkilotlarning aksiyalari (ulushlari, paylari)ga konvertatsiya qilish (ayirboshlash) tartibiga muvofiq aks ettiriladi. Agar taʼsischilarning boʻlish shaklida qayta tashkil etish toʻgʻrisidagi qarorida vujudga kelgan tashkilotlarning ustav kapitali miqdorini qayta tashkil etilayotgan tashkilotning ustav kapitali summasidan, shu jumladan boʻlish shaklida qayta tashkil etilayotgan tashkilotning oʻz mablagʻlari manbalari (qoʻshilgan kapitali, taqsimlanmagan foydasi va boshqalar) hisobiga koʻpaytirish nazarda tutilgan boʻlsa, boʻlish shaklida qayta tashkil etish natijasida vujudga kelgan tashkilotlarning dastlabki moliyaviy hisobotida taʼsischilarning boʻlish toʻgʻrisidagi qarorida qayd etilgan ustav kapitali miqdori aks ettiriladi. Agar taʼsischilarning boʻlish toʻgʻrisidagi qarorida boʻlish shaklida qayta tashkil etish natijasida vujudga kelgan tashkilotlarning ustav kapitali miqdorini qayta tashkil etilayotgan tashkilotning ustav kapitali summasidan kamaytirish nazarda tutilgan boʻlsa, vujudga kelgan tashkilotlarning dastlabki moliyaviy hisobotida taʼsischilarning boʻlish toʻgʻrisidagi qarorida qayd etilgan ustav kapitali miqdori aks ettiriladi, oʻrtadagi farq esa huquqiy vorislarning dastlabki buxgalteriya balansi “Oʻz mablagʻlari manbalari” boʻlimida “Qoʻshilgan kapital” koʻrsatkichi bilan yangi vujudga kelgan tashkilotlarning ustav kapitali miqdoriga mutanosib ravishda tartibga solinishi lozim. 49. Agar taʼsischilarning boʻlish toʻgʻrisidagi qarorida nazarda tutilgan ustav kapitalining miqdori tashkilotlarni boʻlish natijasida vujudga kelgan sof aktivlar qiymatiga mos boʻlmasa, boʻlish natijasida vujudga kelgan tashkilotlarning dastlabki buxgalteriya balansi “Oʻz mablagʻlari manbalari” boʻlimining koʻrsatkichlari quyidagi tartibda shakllantiriladi. Aksiyalarni konvertatsiya qilish vaqtida boʻlish shaklida qayta tashkil etish natijasida vujudga kelgan tashkilotlarning sof aktivlari qiymati ustav kapitali miqdoridan koʻp boʻlsa, dastlabki buxgalteriya balansi “Oʻz mablagʻlari manbalari” boʻlimining koʻrsatkichlari sof aktivlar qiymati miqdorida, ustav kapitaliga va qoʻshilgan kapitalga ajratgan holda shakllantiriladi (sof aktivlar qiymatining aksiyalarning jami nominal qiymatidan oshishi). Agar vujudga kelgan tashkilotlarning sof aktivlari qiymati taʼsis hujjatlarida qayd etilgan ustav kapitali miqdoridan koʻp boʻlsa, oʻrtadagi farq dastlabki buxgalteriya balansi “Majburiyatlar” boʻlimida “Uzoq muddatli kechiktirilgan daromadlar” va “Kechiktirilgan daromadlar” satrlarida aks ettirilishi lozim. Agar boʻlish shaklida qayta tashkil etish natijasida vujudga kelgan tashkilotlarning sof aktivlari qiymati ustav kapitali miqdoridan kam boʻlsa, oʻrtadagi farq dastlabki buxgalteriya balansi “Uzoq muddatli aktivlar” boʻlimida “Nomoddiy aktivlar” satrida gudvill tarzida aks ettirilishi lozim. 50. Ajratib chiqarish shaklida qayta tashkil etishda (bundan buyon matnda ajratib chiqarish deb yuritiladi) tarkibidan boshqa tashkilot ajralib chiqayotgan tashkilotda taʼsischilar qaroriga asosan faqat mol-mulk va majburiyatlar hajmi oʻzgaradi, joriy hisobot davrida uzilish roʻy bermaydi, daromadlar va xarajatlar hisobini yuritish hisobvaraqlari yopilmaydi, shuningdek yakuniy moliyaviy hisobot tuzilmaydi. 51. Tashkilotni ajratib chiqarishda taʼsischilarning qaroriga asosan qayta tashkil etilayotgan tashkilot aktivlari va majburiyatlarining huquqiy vorisligi haqidagi qoida ifodalangan taqsimlash balansini tuzish uchun qayta tashkil etilayotgan tashkilot moliyaviy hisobotining koʻrsatkichlarini ajratish amalga oshiriladi. Bunda qayta tashkil etilayotgan tashkilotning moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisoboti koʻrsatkichlarini ajratish amalga oshirilmaydi. 52. Qayta tashkil etilayotgan tashkilot ajratib chiqarilayotgan tarkibiy boʻlimining daromadlari va ayrim xarajatlari summasini tan olish (topshirilayotgan mol-mulk boʻyicha amortizatsiyani hisoblash, bu mulkni saqlash xarajatlari, xodimlarga mehnat haqini hisoblash va sh.k.), shuningdek ajratib chiqarilayotgan tarkibiy boʻlim boʻyicha moliyaviy hisobot tuzilgan sanadagi holatga koʻra tegishli budjetlar bilan soliqlar, yigʻimlar va toʻlovlar boʻyicha hamda davlat maqsadli jamgʻarmalariga toʻlovlar boʻyicha hisob-kitoblarni amalga oshirish bilan bogʻliq maʼlumotlarni yoritishda qayta tashkil etilayotgan tashkilot Buxgalteriya hisobining milliy standartlariga amal qilishi mumkin. 53. Ajratib chiqarishda qayta tashkil etilayotgan tashkilotning joriy faoliyati bilan bogʻliq barcha operatsiyalar, shuningdek taqsimlash balansi tasdiqlangan sanadan boshlab oʻtgan davrda amalga oshirilgan qayta tashkil etish bilan bogʻliq xarajatlar vujudga kelgan tashkilotlar haqidagi yozuvni Reyestrga kiritish sanasiga qadar qayta tashkil etilayotgan tashkilotning buxgalteriya hisobida va moliyaviy hisobotida aks ettiriladi. 54. Taqsimlash balansiga asosan, mazkur BHMSning 53-bandida koʻrsatilgan, qayta tashkil etilayotgan tashkilot tomonidan aks ettirilgan operatsiyalarni hisobga olgan holda, davlat roʻyxatidan oʻtish sanasiga vujudga kelgan tashkilotlarning dastlabki moliyaviy hisoboti tuziladi. 55. Huquqiy voris oʻzi davlat roʻyxatidan oʻtgan sanaga dastlabki moliyaviy hisobotni tuzishda qayta tashkil etish jarayonida olingan aktivlar, majburiyatlar va boshqa koʻrsatkichlar haqidagi maʼlumotlarni ular taqsimlash balansida aks ettirilgan bahoda, vujudga kelgan tashkilot haqidagi yozuv Reyestrga kiritilgan sanaga qayta tashkil etilayotgan tashkilotning moliyaviy hisobotidagi koʻrsatkichlardan kelib chiqib qayd etadi. 56. Tashkilotni ajratib chiqarishda tarkib toptirilgan ustav kapitali dastlabki moliyaviy hisobotda taʼsischilarning ajratib chiqarish toʻgʻrisidagi qaroriga va qonunchilikka muvofiq unda nazarda tutilgan qayta tashkil etilayotgan tashkilotning aksiyalari (ulushlari, paylarining miqdorini aniqlash)ni vujudga kelgan tashkilotning aksiyalari (ulushlari, paylari)ga konvertatsiya qilish (ayirboshlash) tartibiga muvofiq aks ettiriladi. Agar taʼsischilar qaroriga binoan ajratib chiqarilayotgan tashkilot ustav kapitalini shakllantirish uchun foydalanilayotgan mol-mulkka doir huquqlar qayta tashkil etilayotgan tashkilot ustav kapitalini oʻzgartirmasdan, ajratib chiqarilayotgan tashkilot ustav kapitaliga ulush tariqasida oʻtkazilayotgan boʻlsa, mol-mulkning bunday tarzda oʻtkazilishi qayta tashkil etilayotgan tashkilotning moliyaviy hisobotida moliyaviy qoʻyilmalar tarzida, ajratib chiqarilayotgan tashkilotning moliyaviy hisobotida esa ustav kapitaliga ulush tarzida aks ettiriladi. Agar taʼsischilarning qaroriga binoan qayta tashkil etilayotgan tashkilotning ustav kapitalini ajratish Oʻzbekiston Respublikasining qonunchilik hujjatlariga muvofiq aksiyalarni konvertatsiya qilish orqali amalga oshirilayotgan boʻlsa, qayta tashkil etilayotgan tashkilot buxgalteriya balansining “Oʻz mablagʻlari manbalari” boʻlimida ajratib chiqarish natijasida vujudga kelgan tashkilotni davlat roʻyxatidan oʻtkazish sanasiga va Reyestrga yozuv kiritilgan sanaga koʻrsatkichlarga sof aktivlar qiymati ustav kapitaliga va qoʻshilgan kapitalga ajratilgan holda kiritiladi (sof aktivlar qiymatining aksiyalarning jami nominal qiymatidan oshishi). Agar ajratib chiqarish natijasida vujudga kelgan tashkilotning sof aktivlari qiymati taʼsischilar qarorida qayd etilgan ustav kapitali miqdoridan koʻp boʻlsa, oʻrtadagi farq dastlabki buxgalteriya balansi “Majburiyatlar” boʻlimida “Uzoq muddatli kechiktirilgan daromadlar” va “Kechiktirilgan daromadlar” satrlarida aks ettirilishi lozim. Agar ajratib chiqarish natijasida vujudga kelgan tashkilotning sof aktivlari qiymati taʼsischilar qarorida qayd etilgan ustav kapitali miqdoridan kam boʻlsa, oʻrtadagi farq dastlabki buxgalteriya balansi “Uzoq muddatli aktivlar” boʻlimida “Nomoddiy aktivlar” satrida gudvill tarzida aks ettirilishi lozim. Mazkur farq ajratib chiqarish natijasida vujudga kelgan tashkilotni davlat roʻyxatidan oʻtkazish sanasiga qayta tashkil etilayotgan tashkilotning buxgalteriya balansida ham ayni shu yoʻsinda tartibga solinishi lozim. 57. Oʻzbekiston Respublikasining qonunchilik hujjatlariga muvofiq tashkilotni tegishli tashkiliy-huquqiy shakliga oʻzgartirish shaklida qayta tashkil etish tartibi va shartlari taʼsischilarning oʻzgartirish toʻgʻrisidagi qarori bilan belgilanadi. 58. Oʻzgartirish shaklida qayta tashkil etish natijasida tashkiliy-huquqiy shakli oʻzgargan taqdirda, mol-mulk va majburiyatlarni huquqiy vorisga oʻtkazish bilan bogʻliq masalalar topshirish dalolatnomasida tartibga solinishi lozim. Taʼsischilarning oʻzgartirish shaklida qayta tashkil etish toʻgʻrisidagi qaroriga muvofiq, hujjatlarni qayta rasmiylashtirish bilan bogʻliq xarajatlar taʼsischilar hisobidan amalga oshirilishi mumkin. 59. Oʻzgartirish shaklida qayta tashkil etilayotgan tashkilot vujudga kelgan tashkilot haqidagi yozuv Reyestrga kiritilishidan oldingi kunda yakuniy moliyaviy hisobot tuzishi chogʻida daromadlar va xarajatlar hisobini yuritish hisobvaragʻini yopish va oʻzgartirilayotgan tashkilotning sof foydasi summasini taʼsischilarning oʻzgartirish shaklida qayta tashkil etish toʻgʻrisidagi qarori (shartnomasi)da belgilangan maqsadlarga yoʻnaltirish (taqsimlash) amalga oshiriladi. 60. Oʻzgartirish shaklida qayta tashkil etish natijasida vujudga kelgan tashkilotning dastlabki moliyaviy hisoboti oʻzgartirish shaklida qayta tashkil etilayotgan tashkilotning yakuniy moliyaviy hisoboti koʻrsatkichlarini mazkur BHMSning61 va 62-bandlarida nazarda tutilgan xususiyatlardan kelib chiqib oʻtkazish yoʻli bilan tuziladi. 61. Oʻzgartirish shaklida qayta tashkil etilayotgan tashkilotlarning aksiyalari (ulushlari, paylari)ni vujudga kelgan tashkilotning aksiyalari (ulushlari, paylari)ga konvertatsiya qilish (ayirboshlash) tartibi toʻgʻrisidagi qaroriga muvofiq, vujudga kelgan tashkilotning dastlabki moliyaviy hisobotida shakllantirilgan ustav kapitali aks ettiriladi. Agar taʼsischilar qarorida vujudga kelgan tashkilotning ustav kapitali miqdorini qayta tashkil etilayotgan tashkilotning ustav kapitaliga nisbatan, shu jumladan oʻz mablagʻlari manbalari (qoʻshilgan va zaxira kapitali, taqsimlanmagan foydasi va boshqalar) hisobiga koʻpaytirish nazarda tutilgan boʻlsa, oʻzgartirish shaklida qayta tashkil etish natijasida vujudga kelgan tashkilotning dastlabki moliyaviy hisobotida taʼsischilar qarorida qayd etilgan ustav kapitali miqdori aks ettiriladi. Agar taʼsischilar qarorida oʻzgartirish shaklida qayta tashkil etish natijasida vujudga kelgan tashkilotning ustav kapitali miqdorini kamaytirish nazarda tutilgan boʻlsa, vujudga kelgan tashkilotning dastlabki moliyaviy hisobotida taʼsis hujjatlarida qayd etilgan ustav kapitali miqdori aks ettiriladi, oʻrtadagi farq esa huquqiy vorisning dastlabki buxgalteriya balansi “Oʻz mablagʻlari manbalari” boʻlimida “Qoʻshilgan kapital” satrida aks ettirilishi lozim. 62. Agar taʼsischilar qarorida nazarda tutilgan ustav kapitalining miqdori vujudga kelgan tashkilotning sof aktivlari qiymatiga mos boʻlmasa, dastlabki buxgalteriya balansi “Oʻz mablagʻlari manbalari” boʻlimining koʻrsatkichlari quyidagi tartibda shakllantiriladi. Agar aksiyalarni konvertatsiya qilish vaqtida oʻzgartirish shaklida qayta tashkil etish natijasida vujudga kelgan tashkilotning sof aktivlari qiymati qayta tashkil etilayotgan tashkilotning ustav kapitali miqdoridan koʻp boʻlsa, dastlabki buxgalteriya balansi “Oʻz mablagʻlari manbalari” boʻlimining koʻrsatkichlari sof aktivlar qiymati miqdorida, ustav kapitaliga va qoʻshilgan kapitalga ajratgan holda shakllantiriladi (sof aktivlar qiymatining aksiyalarning jami nominal qiymatidan oshishi). Qolgan hollarda, agar vujudga kelgan tashkilotning sof aktivlari qiymati ustav kapitali miqdoridan koʻp boʻlsa, oʻrtadagi farq dastlabki buxgalteriya balansi “Majburiyatlar” boʻlimida “Uzoq muddatli kechiktirilgan daromadlar” va “Kechiktirilgan daromadlar” satrlarida aks ettirilishi lozim. Agar oʻzgartirish shaklida qayta tashkil etish natijasida vujudga kelgan tashkilotning sof aktivlari qiymati ustav kapitali miqdoridan kam boʻlsa, oʻrtadagi farq dastlabki buxgalteriya balansi “Uzoq muddatli aktivlar” boʻlimida “Nomoddiy aktivlar” satrida gudvill tarzida aks ettirilishi lozim. 63. Asosiy vositalar va nomoddiy aktivlar boʻyicha amortizatsiyani hisoblash oʻzgartirish shaklida qayta tashkil etish natijasida vujudga kelgan tashkilot tomonidan qayta tashkil etilgan tashkilot (huquqni oʻtkazuvchi) belgilagan foydali xizmat muddatlaridan kelib chiqib, ushbu obyektlarni qonunchilik hujjatlariga muvofiq buxgalteriya hisobiga qabul qilish vaqtida amalga oshiriladi. 64. Taʼsischilar qayta tashkil etishni amalga oshirish toʻgʻrisida qaror qabul qilgan sanadan eʼtiboran, qayta tashkil etishda qatnashayotgan tashkilotlar tomonidan qayta tashkil etish amalga oshiriladigan davrda belgilangan tartibda tuziluvchi va taqdim etiluvchi moliyaviy hisobotda amalga oshirilayotgan qayta tashkil etish haqidagi quyidagi maʼlumotlar qoʻshimcha tarzda yoritib berilishi lozim: a) qayta tashkil etishni amalga oshirish asosi; qayta tashkil etishda qatnashayotgan tashkilotlar va huquqiy vorislar haqidagi maʼlumotlar; b) topshirish dalolatnomasi yoki taqsimlash balansi tuzilgan sana; v) topshirish dalolatnomasi yoki taqsimlash balansi tuzilgan sanadan eʼtiboran mol-mulk tarkibi va qiymatida sodir boʻlgan oʻzgarishlar (tugallanmagan qurilish tarkibidagi asosiy vositalarning foydalanishga topshirilishi, ularning amortizatsiyasi, chiqib ketishi va boshqalar) hamda majburiyatlar tarkibi va qiymatidagi oʻzgarishlar (Oʻzbekiston Respublikasi qonunchilik hujjatlariga muvofiq soʻndirilishi yoki koʻpayishi), shuningdek aktivlar va majburiyatlarda tegishli oʻzgarishlarni keltirib chiqargan hodisalar; g) qayta tashkil etish bilan bogʻliq xarajatlar; vujudga kelgan tashkilotlar ustav kapitalining shakllantirilishi; d) topshirish dalolatnomasi yoki taqsimlash balansi maʼlumotlarining yakuniy moliyaviy hisobot koʻrsatkichlariga nomuvofiqligi (aniqlashtirish); e) yakuniy moliyaviy hisobot maʼlumotlarining dastlabki buxgalteriya balansi koʻrsatkichlariga nomuvofiqligi; j) bajarilmagan shartlar hamda tan olingan qayta tashkil etish bilan bogʻliq boshqa hodisalar va boshqalar. 65. Qayta tashkil etish natijasida oʻz faoliyatini toʻxtatgan tashkilotlar topshirish dalolatnomasi yoki taqsimlash balansiga asosan yakuniy moliyaviy hisobotning buxgalteriya balansida “Hisobot davri oxiriga” ustunining koʻrsatkichlarini toʻldiradilar. Oʻz faoliyatini toʻxtatgan tashkilotning yakuniy moliyaviy hisobotiga izohlarda amalga oshirilgan qayta tashkil etish va tashkilot faoliyatining toʻxtatilishi haqida quyidagi maʼlumotlar yoritib berilishi mumkin: a) qayta tashkil etishni amalga oshirish uchun asoslar; b) mol-mulk va majburiyatlarning huquqiy vorisga oʻtkazilishi haqidagi hujjatlar; v) qayta tashkil etilayotgan tashkilotlarning hisob-kitob va boshqa bank hisobvaraqlari yopilgani, qayta rasmiylashtirilganini tasdiqlovchi hujjatlar; g) qayta tashkil etilayotgan tashkilotning davlat soliq organlari, davlat maqsadli jamgʻarmalari, hududiy statistika organlari hisobidan chiqarilishi haqidagi maʼlumotlar va boshqalar. 66. Qoʻshib olish yoki ajratib chiqarish shaklida amalga oshirilgan qayta tashkil etishdan keyin oʻz faoliyatini davom ettirayotgan tashkilotlar olingan (topshirilgan) mol-mulk va majburiyatlardan kelib chiqqan holda moliyaviy hisobot tuzadilar. Topshirish dalolatnomasi yoki taqsimlash balansi maʼlumotlari, ustav kapitali, qoʻshilgan kapital miqdori hamda buxgalteriya balansining boshqa koʻrsatkichlaridagi oʻzgarishlar moliyaviy hisobotga izohlarda yoritib beriladi. Ajratib chiqarish shaklida qayta tashkil etilayotgan tashkilot daromadlari, xarajatlari, olgan foydalari (koʻrgan zararlari)ning summalari, shuningdek foyda soligʻi haqidagi, shu jumladan ajratib chiqarilayotgan tarkibiy boʻlimga taalluqli maʼlumotlarni Oʻzbekiston Respublikasi Buxgalteriya hisobining milliy standartlariga muvofiq moliyaviy hisobotga izohlarda yoritib berilishi mumkin. Moliyaviy hisobot koʻrsatkichlarining qiyosiyligini taʼminlash maqsadida, tashkilotlarni qoʻshib olish (ajratib chiqarish) amalga oshirilgan qayta tashkil etish jarayoni yakunlanganidan keyin, qayta tashkil etishdan oldingi davrlarga tegishli maʼlumotlarga belgilangan tartibda tuzatishlar kiritilishi lozim. Bunda buxgalteriya hisobida hech qanday yozuvlar qayd etilmaydi. 67. Qayta tashkil etish natijasida vujudga kelgan tashkilotlar oʻzlari davlat roʻyxatiga olingan sanadan boshlab oʻtgan hisobot davri uchun qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda moliyaviy hisobot tuzadilar va taqdim etadilar. 68. Agar amalga oshirilgan qayta tashkil etish natijasida qayta tashkil etilgan tashkilotning shoʻba va tobe xoʻjalik jamiyatlariga nisbatan huquqlari huquqiy vorisga oʻtgan boʻlsa, huquqiy voris, oʻz tashkilotining dastlabki moliyaviy hisoboti bilan bir qatorda, Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (8-sonli BHMS) “Konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobotlar va shuʼba xoʻjalik jamiyatlariga investitsiyalar hisobi”ga (roʻyxat raqami 3537, 2024-yil 26-iyul) muvofiq oʻzaro bogʻliq tashkilotlar guruhining konsolidatsiya qilingan moliyaviy hisobotini tuzishi va konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobotga izohlarda maʼlumotlarni yoritib berishi lozim. 1. Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi tomonidan 2005-yil 12-apreldagi 37-son bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti 23-son BHMS “Qayta tashkil etishni amalga oshirishda moliyaviy hisobotni shakllantirish” (2005-yil 27-iyun, roʻyxat raqami 1484) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2005-yil, 25-26-son, 187-modda). 2. Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirining 2013-yil 24-iyuldagi 72-sonli “Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti 23-son BHMS “Qayta tashkil etishni amalga oshirishda moliyaviy hisobotni shakllantirish” ga oʻzgartirishlar kiritish haqidagi buyrugʻi (2013-yil 7-avgust, roʻyxat raqami 1484-1) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2013-yil 12-avgust, 32-son, 432-modda).