POChTA ALOQASI TOʻGʻRISIDA
(law, 2022-06-10)

1. Ushbu Qonunning maqsadi
Ushbu Qonunning maqsadi pochta aloqasini tashkil etish, uning faoliyati va rivojlanishi sohasidagi ijtimoiy munosabatlarni tartibga solishdan iboratdir.

2. Pochta aloqasi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari
Pochta aloqasi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari ushbu Qonun va boshqa qonun hujjatlaridan iboratdir. Agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida Oʻzbekiston Respublikasining pochta aloqasi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan boʻlsa, xalqaro shartnoma qoidalari qoʻllaniladi.

3. Asosiy tushunchalar
Ushbu Qonunda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi: abonentlik pochta javoni — turar joy binosining kirish yoʻlagi (vestibyuli)da, shuningdek xat-xabarlar va davriy nashrlar yetkaziladigan uchastkada adresatlarning yozma xat-xabarlar va davriy nashrlarni olishlari uchun oʻrnatiladigan, qulflanadigan qutichalardan iborat maxsus javon; adresat — pochta joʻnatmasi, pul mablagʻlarining pochta oʻtkazmasi, telegraf xabarlari va boshqa xabarlar yoʻllangan yuridik yoki jismoniy shaxs; yozma xat-xabarlar — oddiy, buyurtma va qimmatli xatlar, banderollar, oddiy va buyurtma pochta varaqchalari hamda sekogrammalari (koʻzi ojizlar uchun), shuningdek mayda paketlar; milliy operator — pochta aloqasi milliy operatori, yaʼni Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan zimmasiga Oʻzbekiston Respublikasining butun hududida universal xizmatlarni majburiy ravishda koʻrsatish vazifasi yuklatilgan operator; nomli buyum — hujjatlar va pochta joʻnatmalariga pochta aloqasi obyektining nomi, pochta joʻnatmasi qabul qilingan va yetkazilgan sana hamda boshqa maʼlumotlardan iborat tamgʻa tushiruvchi qurilma; operator — pochta aloqasi operatori, yaʼni mulk huquqi yoki boshqa ashyoviy huquqlar asosida pochta aloqasi tarmogʻiga egalik qiluvchi va pochta aloqasi xizmatlarini koʻrsatish huquqiga ega boʻlgan yuridik yoki jismoniy shaxs; pochta aloqasi — pochta joʻnatmalarini, shuningdek pul mablagʻlarining pochta oʻtkazmalarini joʻnatish (qabul qilish, ishlov berish, tashish, oʻtkazish)ni va yetkazib berish (topshirish)ni taʼminlovchi texnik va transport vositalarining yagona ishlab chiqarish-texnologiya majmuini oʻzida mujassamlashtirgan aloqa turi; pochta aloqasi vositalari — pochta aloqasi xizmatlarini koʻrsatish uchun foydalaniladigan asbob-uskunalar, texnika va transport vositalari, shuningdek, pochta konvertlari, varaqchalari va idishlar; pochta aloqasi obyektlari — pochta aloqasi operatorlarining alohida boʻlinmalari, yaʼni pochtamtlar, pochta aloqasi uzellari, boʻlimlari va punktlari, shuningdek, temir yoʻl stansiyalari va aeroportlar qoshidagi pochta almashish punktlari; pochta aloqasi tarmogʻi — pochta aloqasi obyektlari va pochta yoʻnalishlari majmui; pochta aloqasi xizmatlari — operator yoki provayderning pochta joʻnatmalarini, shuningdek pul mablagʻlarining pochta oʻtkazmalarini joʻnatish boʻyicha faoliyati; pochta joʻnatmalari — manzili koʻrsatilgan yozma xat-xabarlar, posilkalar, toʻgʻri joʻnatiluvchi pochta konteynerlari va tegishlicha oʻrovdagi bosma nashrlar; pochta indeksi — pochta aloqasi obyekti manzilining shartli belgisi; pochta toʻlovining davlat belgilari — pochta joʻnatmalaridagi pochta aloqasi xizmatlari haqi toʻlanganligini tasdiqlovchi pochta markasi va frankirlash mashinasining tamgʻa izi; pochta qutisi — oddiy xatlar va pochta varaqchalarini yigʻishga moʻljallangan, belgilangan shakl va oʻlchamdagi, operator yoki provayderning qulflanadigan maxsus qutisi; provayder — pochta aloqasi xizmatlari provayderi, yaʼni foydalanuvchilarga pochta aloqasi xizmatlarini tijorat asosida pochta aloqasi operatorining tarmogʻi orqali koʻrsatuvchi yuridik yoki jismoniy shaxs; pul mablagʻlarining pochta oʻtkazmasi — pochta aloqasi operatori yoki provayderining pochta aloqasi va telekommunikatsiya tarmoqlaridan foydalangan holda pul mablagʻlarini joʻnatishdan iborat xizmati; tayanch punktining pochta javoni — pochta joʻnatmalarini yetkazish uchastkasida pochta joʻnatmalarini vaqtincha saqlash yoki adresat pochta joʻnatmalarini olishi uchun moʻljallangan, qulflanadigan maxsus javon; umumiy foydalanishdagi pochta aloqasi — barcha yuridik va jismoniy shaxslar foydalanishi uchun ommaviy shartnoma shartlari asosida ochiq boʻlgan pochta aloqasining turi; universal xizmatlar — pochta aloqasining universal xizmatlari, yaʼni Oʻzbekiston Respublikasi hududida umumiy foydalanishdagi pochta aloqasining yozma xat-xabarlarni joʻnatish boʻyicha barcha foydalanuvchilarga koʻrsatiladigan xizmatlari; foydalanuvchi — pochta aloqasi xizmatidan foydalanuvchi, yaʼni pochta aloqasi xizmatlarining isteʼmolchisi hisoblangan yuridik yoki jismoniy shaxs; frankirlash mashinasi — yozma xat-xabarlarga pochta aloqasi xizmatlari uchun haq toʻlanganligini tasdiqlovchi pochta toʻlovining davlat belgilarini, ushbu xat-xabarlarni qabul qilish sanasini va boshqa maʼlumotlarni tushirishga moʻljallangan mashina; qimmatli pochta joʻnatmalari — foydalanuvchi tomonidan joʻnatish vaqtida joylanma qiymati eʼlon qilingan pochta joʻnatmalari.

4. Pochta aloqasi faoliyatining asosiy prinsiplari
Pochta aloqasi sohasidagi asosiy prinsiplar quyidagilardan iborat: hamma foydalanuvchilar uchun ochiqligi; Oʻzbekiston Respublikasining butun hududida pochta joʻnatmalari tranzitining erkinligi; umumiy foydalanishdagi pochta aloqasi faoliyatida ishtirok etishda yuridik va jismoniy shaxslarning teng huquqliligi; har bir shaxsning yozishmalari va pochta joʻnatmalari sir tutilishi huquqini taʼminlash; pochta aloqasi sohasida standartlar, qoidalar va normalarning yagonaligi.

5. Pochta aloqasi mulki
Pochta aloqasining mol-mulki ommaviy yoki xususiy boʻlishi mumkin. Pochta aloqasining mulqdorlari qonun bilan kafolatlangan teng huquqlarga egadir.

6. Pochta aloqasi turlari
Oʻzbekiston Respublikasida pochta aloqasi umumiy foydalanishdagi pochta aloqasi va maxsus moʻljallangan pochta aloqasiga boʻlinadi. Umumiy foydalanishdagi pochta aloqasi operator va provayderlar tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi hududida pochta aloqasi faoliyatining yagona prinsiplari asosida amalga oshiriladi. Maxsus moʻljallangan pochta aloqasi quyidagilarga boʻlinadi: pochta aloqasi sohasida maxsus vakolatli organning maxsus aloqasi; davlat feldyegerlik aloqasi; Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligining feldyegerlik-pochta aloqasi. Maxsus moʻljallangan pochta aloqasining faoliyati qonun hujjatlari bilan tartibga solinadi.

7. Pochta aloqasi sohasini davlat tomonidan tartibga solish va boshqarish
Pochta aloqasi sohasini davlat tomonidan tartibga solish yagona ilmiy-texnikaviy siyosatni shakllantirish, litsenziyalash, sertifikatlashtirish, soliq solish yoʻli bilan, shuningdek qonun hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa vositalar bilan amalga oshiriladi. Pochta aloqasi sohasidagi davlat boshqaruvi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan maxsus vakolatli organ (bundan buyon — maxsus vakolatli organ deb yuritiladi) tomonidan amalga oshiriladi.

8. Maxsus vakolatli organ
Maxsus vakolatli organ: pochta aloqasini rivojlantirish milliy dasturlarini amalga oshiradi; umumiy foydalanishdagi pochta aloqasi xizmatlarini koʻrsatish qoidalarini (bundan buyon — pochta qoidalari deb yuritiladi) tasdiqlaydi; universal xizmatlar tarifini tartibga soladi; pochta aloqasining texnik vositalarini belgilangan talablarga muvofiqligiga doir sertifikatlashtirish ishlarini tashkil etadi; davlat pochta toʻlov belgilarining namunalarini tasdiqlaydi va ularni nashr etish, muomalaga kiritish va muomaladan chiqarish tartibini belgilaydi; operatorlar va provayderlar uchun majburiy boʻlgan pochta indekslarini, yozma xat-xabarlarning olib ketish davriyligi normativlarini, shuningdek, pochta joʻnatmalari oʻtishining nazorat muddatlarini tasdiqlaydi; pochta aloqasi tarmoqlari va xizmatlarini rivojlantirish, shuningdek, pochta va axborot xavfsizligini taʼminlash masalalari boʻyicha operator va provayderlarning faoliyatini muvofiqlashtirib turadi; koʻrsatilayotgan xizmatlar sifatini nazorat qiladi, foydalanuvchilarning huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qiladi, operatorlar, provayderlar va foydalanuvchilar oʻrtasidagi oʻzaro munosabatlar masalalarini qarab chiqadi; kadrlarni oʻqitish va ularning malakasini oshirishni tashkil etadi; xalqaro hamkorlikni amalga oshiradi; qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vakolatlarni amalga oshiradi.

9. Universal xizmatlar
Oʻzbekiston Respublikasi hududida universal xizmatlar milliy operator tomonidan koʻrsatiladi. Universal xizmatlarni koʻrsatish qoidalari va ularning sifatiga boʻlgan talablar maxsus vakolatli organ tomonidan qonun hujjatlariga muvofiq belgilanadi.

10. Pochta aloqasi xizmatlari uchun toʻlov
Pochta aloqasi xizmatlari uchun toʻlov, operator yoki provayder tomonidan shartnoma asosida belgilab qoʻyiladigan tariflar boʻyicha aniqlanadi, universal xizmatlar bundan mustasno. Universal xizmatlar uchun toʻlov qonun hujjatlarida belgilangan tartibda maxsus vakolatli organ tomonidan tasdiqlanuvchi tarif asosida aniqlanadi. Yozma xat-xabar joʻnatganlik uchun toʻlov yozma xat-xabarga pochta toʻlovining davlat belgisini tushirish orqali tasdiqlanadi.

11. Yozishmalar va pochta joʻnatmalari siri
Yozishmalar va pochta joʻnatmalari sirini saqlash maqsadida operator va provayderlarga, qonun hujjatlarida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno, quyidagilar taqiqlanadi: joʻnatuvchining yoki adresatning qonuniy vakilidan boshqa uchinchi shaxsga pochta joʻnatmalari va foydalanuvchilarning manzillari haqidagi maʼlumotlarni oshkor etish; pochta joʻnatmasini ochish yoki ochmasdan uning joylanmasiga doir maʼlumotlarni bilib olish; pochta joʻnatmalarining joylanmasidan boshqa shaxsni xabardor qilish.

12. Operator va provayderlarning huquqlari
Operator va provayderlar quyidagi huquqlarga ega: foydalanuvchilarga pochta aloqasi xizmatlarini va shartnoma asosidagi boshqa xizmatlarni koʻrsatish; foydalanuvchi pochta qoidalarida belgilangan talablarni buzgan taqdirda unga pochta aloqasi xizmatlari koʻrsatishni toʻxtatib qoʻyish; xalqaro pochta aloqasi xizmatlarini koʻrsatganlik uchun chet el mamlakatlarining pochta maʼmurlari va operatorlari bilan oʻzaro hisob-kitoblarni yuritish; oʻz belgisiga ega boʻlish va undan qonun hujjatlariga muvofiq oʻz faoliyatida foydalanish. Operatorlar va provayderlar qonun hujjatlariga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishlari mumkin.

13. Milliy operatorning mutlaq huquqlari
Milliy operator quyidagi mutlaq huquqlarga ega: pochta vagonlari va pochta qutilariga Oʻzbekiston Respublikasining Davlat gerbi tasvirini tushirish; boshqa davlatlarning pochta maʼmurlari bilan pochta aloqasi sohasidagi oʻzaro munosabatlarda va xalqaro tashkilotlarda oʻz vakolatlari doirasida Oʻzbekiston Respublikasining manfaatlarini ifodalash va himoya qilish; oddiy xatlar va pochta varaqchalarini joʻnatish, davlat pensiya va nafaqalarini yetkazib berish (topshirish) boʻyicha xizmatlar koʻrsatish.

14. Operator va provayderlarning majburiyatlari
Operator va provayderlar quyidagilarga majburdir: pochta aloqasi sohasidagi faoliyatni pochta qoidalariga muvofiq amalga oshirish; foydalanuvchilarning pochta aloqasi xizmatlaridan erkin foydalana olishini taʼminlash; pochta aloqasi koʻrsatayotgan xizmatlar sifatli boʻlishini taʼminlash; pochta joʻnatmalari va pul mablagʻlarining butligini taʼminlash; pochta aloqasi xizmatlarini koʻrsatish uchun zarur boʻlgan texnologik uskunalar, mexanizatsiyalashtirish, avtomatlashtirish va axborotlashtirish vositalariga ega boʻlish; foydalanuvchilarga pochta aloqasi xizmatlarini koʻrsatish shartlari va tartibi toʻgʻrisidagi, shuningdek pochta aloqasi xizmatlari tariflarining oʻzgarganligi haqidagi axborotni taqdim etish; pochta aloqasi xizmatlarining bajarilmaganligi yoki lozim darajada bajarilmaganligi uchun foydalanuvchilarga yetkazilgan zararlarni qonun hujjatlariga muvofiq qoplash. Operator va provayderlar zimmasida qonun hujjatlariga muvofiq boshqa majburiyatlar ham boʻlishi mumkin.

15. Operator va provayderlarning oʻz majburiyatlarini buzganlik uchun javobgarligi
Operator va provayderlar pochta aloqasi xizmatlarini koʻrsatish boʻyicha majburiyatlarni bajarmaganlik yoxud lozim darajada bajarmaganlik uchun foydalanuvchilar oldida qonun hujjatlariga muvofiq javobgar boʻladilar. Operator va provayderlarning javobgarligi pochta joʻnatmalarini yoʻqotish, buzish (shikastlash), joylanmalarning kam chiqishi, pochta joʻnatmalarini yetkazib bermaslik (topshirmaslik) yoki pul mablagʻlarining pochta oʻtkazmalarini amalga oshirishning nazorat muddatlarini buzish hamda pochta aloqasi xizmatlarini koʻrsatishning belgilangan talablari boshqacha tarzda buzilgan hollarda yuzaga keladi. Pochta aloqasi xizmatlarini koʻrsatishda foydalanuvchilarga yetkazilgan zararlar operator yoki provayder tomonidan quyidagi miqdorlarda toʻlanadi: pochta joʻnatmalari: buyurtma xat, buyurtma pochta varaqchasi, buyurtma banderol yoki pochta joʻnatmasini topshirganlik toʻgʻrisidagi buyurtma xabar qogʻozi yoʻqotilgan hollarda — pochta aloqasi xizmatlariga toʻlangan summa miqdorida neustoyka; posilka, qimmatli banderol yoki qimmatli xat uchun — eʼlon qilingan qiymatning ikki barobari va pochta aloqasi xizmati uchun toʻlangan summa miqdorida neustoyka (eʼlon qilingan qiymat uchun tarif toʻlovi bundan mustasno); qimmatli pochta joʻnatmasini joylanma roʻyxati bilan joʻnatganda joylanmaning bir qismi yetishmagan yoki buzilgan (shikastlangan) hollarda — joʻnatuvchi roʻyxatda koʻrsatgan joylanmaning yetishmayotgan yoki buzilgan (shikastlangan) qismi eʼlon qilingan qiymatining ikki barobari miqdorida; qimmatli pochta joʻnatmasini joylanma roʻyxatisiz joʻnatganda joylanmaning bir qismi yoʻqolgan yoki buzilgan (shikastlangan) hollarda — joylanmaning yetishmayotgan yoki buzilgan (shikastlangan) qismining yuborilgan joylanma ogʻirligiga (pochta joʻnatmasi ustki oʻramini istisno etganda) nisbati bilan mutanosib tarzda aniqlanadigan pochta joʻnatmasi qiymati eʼlon qilingan qismining ikki barobari miqdorida; adresatga pul mablagʻlarining pochta yoki telegraf oʻtkazmasi toʻlanmaganda yoki notoʻgʻri toʻlanganda, agar oʻtkazilgan pullarni adresatga berishning imkoni boʻlmay, u joʻnatuvchiga ham toʻlanmagan boʻlsa — oʻtkazmaning toʻlanmagan yoki yetarlicha toʻlanmagan qismi summasi miqdorida hamda pochta aloqasi xizmatlariga toʻlangan summa miqdorida neustoyka; adresatdan ustama toʻlov miqdorini yetarlicha olmagan yoki ustama toʻlovni notoʻgʻri toʻlaganda — kam olingan yoki notoʻgʻri toʻlangan ustama toʻlov summasi miqdorida; posilkalar, qimmatli xatlar, qimmatli banderollar, shuningdek, pul mablagʻlarining pochta va telegraf oʻtkazmalarini belgilangan muddatlardan koʻproq ushlab qolgan hollarda — ushlanib qolingan har bir kun uchun pochta xizmatlariga toʻlangan summaning bir foizi miqdorida, lekin ushbu xizmatga toʻlangan summadan koʻp boʻlmagan miqdorda neustoyka. Zararlar joʻnatuvchilarning yoki adresatlarning talabiga binoan toʻlanadi; aviajoʻnatmalarni (banderol, posilkalarni) joʻnatish yoki yetkazib berish (topshirish)ning belgilangan muddatlaridan koʻproq ushlab qolgan hollarda — avia- va yer usti transportida joʻnatish oʻrtasidagi toʻlov farqi miqdorida va bundan tashqari yer usti transporti orqali joʻnatishning belgilangan muddatlaridan koʻproq ushlanganlik uchun har bir kechiktirilgan kun uchun — ushbu modda ikkinchi qismining yettinchi xatboshisiga muvofiq; sogʻlomlashtirish muassasalariga yoʻllanmalar, avia- va yer usti transporti yoʻl chiptalari solingan qimmatli xatlarni joʻnatish yoki yetkazib berish (topshirish)ning belgilangan muddatlaridan kechikkanligi tufayli ulardan foydalanish muddatlari oʻtib ketgan hollarda — yetkazilgan zararning ikki barobari miqdorida, lekin joylanma roʻyxatida eʼlon qilingan qiymatning ikki barobaridan koʻp boʻlmagan miqdorda hamda pochta aloqasi xizmati uchun toʻlangan summa miqdorida neustoyka. Pochta joʻnatmalarining yoʻqolishi, buzilishi (shikastlanishi), yetkazib berilmagani (topshirilmagani) yoki ularning joʻnatilishi nazorat muddatidan kechikkani yengib boʻlmas kuch yoki pochta joʻnatmasi joylanmasining xususiyatlari tufayli sodir boʻlganligi isbotlansa, operator va provayderlar javobgar boʻlmaydilar.

16. Foydalanuvchilarning huquqlari
Foydalanuvchilar quyidagi huquqlarga ega: Oʻzbekiston Respublikasining butun hududida umumiy foydalanishdagi pochta aloqasi xizmatlaridan foydalanish; oʻz huquq va majburiyatlari, pochta qoidalari, koʻrsatilayotgan xizmatlar va ularga doir tariflar haqidagi axborotlardan erkin foydalana olish; oʻz pochta manzili boʻyicha, yoʻqlab olish tarzida yoki abonentlik pochta javoni qutilaridan foydalangan holda pochta joʻnatmalarini va pul mablagʻlarining pochta oʻtkazmalarini olish; kelgan pochta joʻnatmalari yoki pul mablagʻlarining pochta oʻtkazmalarini olishdan bosh tortish; qiymati eʼlon qilingan pochta joʻnatmasi joylanmasining bahosini mustaqil ravishda belgilash; operator va provayderlar tomonidan oʻz vaqtida hamda sifatli xizmat koʻrsatilishi; xizmat koʻrsatilmaganligi yoki lozim darajada sifatli xizmat koʻrsatilmaganligi natijasida yetkazilgan zararlarning toʻlanishi, maʼnaviy ziyonning qoplanishiga erishish; oʻz huquqlari va qonuniy manfaatlari buzilgan taqdirda vakolatli davlat organlariga yoki sudga murojaat qilish. Foydalanuvchilar qonun hujjatlariga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishlari mumkin.

17. Foydalanuvchilarning majburiyatlari
Foydalanuvchilar quyidagilarga majburdir: pochta qoidalari talablariga rioya etish; oʻzlariga koʻrsatilgan xizmatlar uchun haq toʻlash; operator va provayderlarning ish sifati pasayishiga qaratilgan xatti-harakatlar qilmaslik. Foydalanuvchilar zimmasida qonun hujjatlariga muvofiq boshqa majburiyatlar ham boʻlishi mumkin.

18. Daʼvolarni taqdim etish tartibi va muddati
Pochta aloqasi xizmatlarini koʻrsatish boʻyicha majburiyatlarni bajarmagan yoki lozim darajada bajarmagan hollarda foydalanuvchi operator yoki provayderga daʼvo taqdim etishi, shu jumladan yetkazilgan zarar qoplanishini talab qilishga haqli. Pochta joʻnatmasini yetkazmaganlik (topshirmaganlik), oʻz vaqtida yetkazmaganlik yoki yoʻqotganlik (shikastlaganlik) yoxud oʻtkazilgan pul mablagʻlarini toʻlamaganlik toʻgʻrisidagi daʼvolar pochta joʻnatmasi yoki pul mablagʻlarining pochta oʻtkazmasi topshirilgan kundan eʼtiboran oʻn ikki oy davomida taqdim etiladi. Daʼvolar yozma tarzda bayon etiladi va belgilangan tartibda roʻyxatdan oʻtkazilishi shart. Daʼvolarga yozma javoblar quyidagi muddatlarda berilishi kerak: bir aholi punkti doirasida yuborilgan (oʻtkazilgan) pochta joʻnatmalari va pul mablagʻlarining pochta oʻtkazmasiga doir daʼvolarga — besh kun davomida; boshqa barcha pochta joʻnatmalari va pul mablagʻlarining pochta oʻtkazmasiga doir daʼvolarga — bir oy davomida. Operator yoki provayderlarga pochta joʻnatmasi qabul qilingan manzil boʻyicha ham, pochta joʻnatmasi yuborilishi belgilangan manzil boʻyicha ham daʼvolar taqdim etilishi mumkin. Xalqaro pochta joʻnatmalarini qidirib topish boʻyicha daʼvolar Oʻzbekiston Respublikasining qonun hujjatlari hamda xalqaro shartnomalarida nazarda tutilgan tartib va muddatlarda qabul qilinadi va koʻrib chiqiladi.

19. Pochta aloqasini davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash
Pochta aloqasi davlat tomonidan quyidagi yoʻllar bilan qoʻllab-quvvatlanishi mumkin: pochta aloqasi va uning infratuzilmasini rivojlantirishga investitsiyalar jalb qilish; pochta aloqasining barqaror faoliyat koʻrsatishini taʼminlash uchun moliyaviy va moddiy-texnikaviy yordam berish; belgilangan tartibda soliqqa doir va boshqa imtiyozlar berish.

20. Pochta aloqasi tarmoqlari va vositalarini rivojlantirish hamda qayta taʼmirlash
Pochta aloqasi tarmoqlari va vositalarini rivojlantirish hamda qayta taʼmirlash ularning mulkdorlari (egalari) tomonidan oʻz mablagʻlari, manfaatdor yuridik va jismoniy shaxslarning mablagʻlari hamda qonun hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan amalga oshiriladi. Shaharlar, shaharchalar va boshqa aholi punktlari, turar joy dahalari va majmualari, alohida binolar va inshootlar loyihalashtirilayotgan hamda rivojlantirilayotganda mahalliy davlat hokimiyati organlari belgilangan normativlarga muvofiq pochta aloqasi obyektlarini joylashtirish uchun binolar qurilishini yoki alohida xonalar boʻlishini nazarda tutishlari kerak. Pochta aloqasi obyektlarini avtomobil va temir yoʻl vokzallari, aeroportlar, bozorlar va mehmonxonalarda joylashtirish belgilangan tartibda amalga oshiriladi. Avtomobil, temir yoʻl vokzallari, aeroportlar qoshida pochta aloqasi obyektlarining binolari va inshootlari qurilishi uchun yer uchastkalari bevosita ularga yaqin joylardan ajratilishi, shaharlarda pochtamtlar qurilishi uchun esa — shaharning markaziy qismidan, pochta almashinuvi uchun sharoitlar taʼminlangan holda ajratilishi kerak. Aholi punktlari va ayrim binolarni yangidan qurish, kengaytirish, qayta taʼmirlash, foydali qazilmalarni qazib olish tufayli pochta aloqasi obyektlarini koʻchirish (qayta qurish) buyurtmachi tomonidan oʻz mablagʻlari hisobiga, operator yoki provayderlarning texnik shartlari boʻyicha amalga oshiriladi. Pochta qutilari foydalanuvchilar uchun hamda xat va pochta varaqchalarini olib ketish uchun qulay boʻlgan yerlarga joylashtirilishi lozim. Abonentlik pochta javonlari qurilish tashkilotlari tomonidan koʻp qavatli binolarning birinchi qavatlariga oʻrnatiladi. Abonentlik pochta javonlarini xarid qilish va oʻrnatish xarajatlari ushbu uylarning qurilish smetalariga kiritiladi. Abonentlik pochta javonlarini soz holda saqlab turish taʼmirlash-foydalanish korxonalari tomonidan, uylarning egalari yoki mulkdorlari bilan tuzilgan shartnomalar asosida amalga oshiriladi. Koʻp qavatli binolarda joylashgan tashkilotlarga pochta joʻnatmalari shu tashkilotlar tomonidan binolarning birinchi qavatlariga oʻrnatilgan tayanch punktlarining pochta javonlari orqali yetkazib beriladi. Javonlarni oʻrnatish va soz holda saqlab turish pochta joʻnatmalarini oluvchilar tomonidan amalga oshiriladi.

21. Pochta aloqasining transport vositalaridan foydalanish
Operator va provayderlar pochta joʻnatmalari va pul mablagʻlarini tashish uchun oʻzlariga tegishli boʻlgan transport — pochta vagonlari, avtomobillardan, shuningdek shartnoma asosida yuridik va jismoniy shaxslarga tegishli boʻlgan transportdan foydalanadi. Operator va provayderlar pochta joʻnatmalari va pul mablagʻlarini tashish uchun foydalanadigan transport vositalari qonun hujjatlariga muvofiq maxsus farqlash belgilariga ega boʻlishi mumkin. Operator va provayderlarning pochta joʻnatmalari va pul mablagʻlarini tashish uchun foydalanadigan transport vositalari ularning roziligisiz boshqa ishlarni bajarish uchun foydalanilishi va olib qoʻyilishi mumkin emas. Shaharlararo va xalqaro yoʻnalishlarda yoʻlovchi hamda yuklarni muntazam tashuvchi temir yoʻl, havo va avtomobil transportining xoʻjalik yurituvchi subyektlari operator va provayderlar bilan pochta joʻnatmalari va pul mablagʻlarini tashish yuzasidan shartnomalar tuzishni rad etishga haqli emaslar. Operator va provayderlarning pochta joʻnatmalari va pul mablagʻlarini tashish uchun foydalanadigan transport vositalari shaharlar, shaharchalar, qishloqlar va boshqa aholi punktlarining barcha koʻchalari boʻylab, avtomobil yoʻllarida hech qanday cheklanishsiz yurish hamda avtomobil, temir yoʻl vokzallari va aeroportlar qoshida joylashgan pochta aloqasi obyektlariga, yuk (bagaj) majmualariga kirish huquqiga ega.

22. Pochta joʻnatmalari va pul mablagʻlari butligini taʼminlash
Operator va provayderlar pochta joʻnatmalari va pul mablagʻlarining butligini taʼminlaydilar. Operatorlar bilan provayderlar oʻrtasidagi pochta joʻnatmalari va pul mablagʻlarini qabul qilish va topshirish pochta qoidalarida belgilangan tartibda, beriladigan va qabul qilinadigan pochta joʻnatmalari hamda pul mablagʻlarining hujjatlashtirib qayd etilishi taʼminlangan holda amalga oshiriladi. Pochta joʻnatmalari va pul mablagʻlari tashiladigan transport vositalari belgilangan norma va qoidalarga muvofiq jihozlangan boʻlishi kerak. Pochta joʻnatmalariga ishlov beriladigan va pul mablagʻlari saqlanadigan binolar, xonalar zarur asbob-uskunalar, qoʻriqlash-yongʻinga qarshi signalizatsiya vositalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Qimmatli pochta joʻnatmalari sugʻurtalanishi shart. Qimmatli pochta joʻnatmalarini sugʻurtalash tartibi qonun hujjatlari bilan belgilanadi.

23. Pochta aloqasi xizmatlari koʻrsatishning alohida shartlari
Pochta joʻnatmasini yoki oʻtkazilgan pul mablagʻlarini foydalanuvchining manziliga doir zarur maʼlumotlar aniq emasligi yoki yoʻqligi, adresatning koʻchib ketganligi tufayli yetkazish (topshirish) imkoni boʻlmasa yoki operator va provayderlar pochta aloqasi xizmatlarini koʻrsatish shartnomasidagi oʻz majburiyatlarini bajara olish imkoniyatini istisno etadigan boshqa holatlarda ular joʻnatuvchiga pochta qoidalarida belgilangan muddatlarda qaytariladi. Joʻnatuvchi qaytarilgan pochta joʻnatmasi yoki qaytarilgan mablagʻlarini olishdan bosh tortgan taqdirda, ular operator yoki provayder tomonidan vaqtinchalik saqlash uchun qabul qilinadi. Agar foydalanuvchining manziliga doir zarur maʼlumotlarning yoʻqligi tufayli yetkazilmagan (topshirilmagan) pochta joʻnatmalari yoki pul mablagʻlarini joʻnatuvchiga qaytarishning ham imkoni boʻlmay qolsa, ular operator yoki provayder tomonidan vaqtinchalik saqlash uchun qabul qilinadi. Tarqatilmay qolgan pochta joʻnatmalari va talab qilib olinmagan pul mablagʻlari bilan ishlash tartibi pochta qoidalari bilan belgilanadi.

24. Topshirilmay qolgan pochta joʻnatmalaridan foydalanish tartibi
Topshirilmay qolgan pochta joʻnatmalarini vaqtinchalik saqlash qonun hujjatlarida belgilangan tartibda operator yoki provayder tomonidan olti oy davomida amalga oshiriladi. Ushbu moddaning birinchi qismida belgilangan muddat oʻtganidan soʻng: pullar davlat budjeti foydasiga oʻtkaziladi; qimmatli qogʻozlar fond birjasi orqali, qimmatbaho metallar, boshqa buyumlar savdo tarmoqlari orqali sotiladi, tushgan mablagʻlar esa operator yoki provayderlarning xarajatlari qoplanganidan soʻng davlat budjeti foydasiga oʻtkaziladi; hujjatlar (pasport, diplom, shahodatnoma, guvohnoma va boshqalar) kim tomonidan berilgan boʻlsa, shu korxona, muassasa va tashkilotlarga topshiriladi; xatlar tegishli dalolatnoma tuzilib, yoʻq qilib tashlanadi. Oluvchisini, joʻnatuvchisini qidirishning iloji boʻlmaganda, topshirilmay qolgan pul mablagʻlarining pochta oʻtkazmalari pochta aloqasi operatori tomonidan oʻn sakkiz oy davomida saqlanadi, shundan soʻng pul mablagʻlari mahalliy budjet foydasiga oʻtkaziladi.

25. Umumiy foydalanishdagi pochta aloqasi tarmogʻi orqali pochta joʻnatmalarini yuborishdagi cheklovlar
Umumiy foydalanishdagi pochta aloqasi tarmogʻi orqali pochta joʻnatmalari yuborishda cheklovlar belgilanishi mumkin boʻlib, ularning roʻyxati qonun hujjatlari bilan belgilanadi. Operator va provayderlar joʻnatilishi taqiqlangan joylanmasi bor pochta joʻnatmalarini ushlab qolish, shuningdek, joylanmasi boshqa pochta joʻnatmalarining buzilishi (shikastlanishi)ga olib keluvchi, operator va provayderlarning xizmatchilari yoki uchinchi shaxslarning hayoti va sogʻligʻiga xavf soladigan (bu xavfni boshqa yoʻl bilan bartaraf etib boʻlmaydigan) hollarda, pochta joʻnatmalarini yoʻq qilib tashlash yoki yoʻq qilib tashlashga ruxsat berish huquqiga egadir. Umumiy foydalanishdagi pochta aloqasi tarmoqlari orqali joʻnatish taqiqlangan buyum, ashyo va materiallarni Oʻzbekiston Respublikasi hududi doirasida yuborilayotgan pochta joʻnatmalaridan olib qoʻyish, shuningdek ularni yoʻq qilib tashlash tartibi maxsus vakolatli organ tomonidan belgilanadi. Qonun hujjatlarida belgilangan vakolat doirasida faoliyat yuritadigan yuridik shaxslardan joylanmasi davlat siriga taalluqli boʻlgan maʼlumotlar va buyumlar, qimmatbaho metallar va qimmatbaho toshlar, ulardan yasalgan buyumlar, Oʻzbekiston Respublikasi pul belgilari, chet el valyutasidan iborat pochta joʻnatmalarini qabul qilish, shuningdek ularni tashish va yetkazib berish maxsus moʻljallangan pochta aloqasi korxonasi tomonidan amalga oshiriladi.

26. Favqulodda holatlarda pochta aloqasi xizmatlari koʻrsatish
Favqulodda holatlarda (harbiy harakatlar, zilzilalar, suv toshqinlari, yongʻinlar, epidemiyalar va boshqalarda) pochta aloqasi xizmatlari koʻrsatish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

27. Pochta obyektlarida roʻy bergan hodisalar, avariyalar oqibatlarini bartaraf etish
Pochta aloqasi obyektlarida roʻy bergan hodisalar, avariyalar oqibatlarini bartaraf qilish ularning mulkdorlari (egalari) tomonidan amalga oshiriladi. Davlat boshqaruvi organlari va mahalliy davlat hokimiyati organlari pochta aloqasi obyektlarida roʻy bergan hodisalar, avariyalar oqibatlarini bartaraf etishda operatorlarga koʻmaklashadilar. Pochta aloqasi obyektlarida yuridik va jismoniy shaxslarning aybi bilan roʻy bergan hodisalar oqibatida operator yoki provayderlarga yetkazilgan zararlar qonun hujjatlarida belgilangan tartibda qoplanadi.

28. Milliy operator xizmatchisining formali kiyimi va koʻkrak nishoni
Milliy operator xizmatchisi oʻz xizmat vazifalarini bajarishi uchun formali kiyim va koʻkrak nishoni bilan taʼminlanadi. Formali kiyim va koʻkrak nishonini tasdiqlash hamda ulardan foydalanish tartibi maxsus vakolatli organ tomonidan belgilanadi.

29. Pochta aloqasi xizmatlaridan foydalanishdagi imtiyozlar
Qonun hujjatlarida foydalanuvchilarning ayrim toifalari uchun pochta aloqasi xizmatlaridan foydalanishda imtiyozlar belgilanishi mumkin. Foydalanuvchilarning ayrim toifalariga pochta aloqasi xizmatlaridan foydalanishda belgilangan imtiyozlar berilishi munosabati bilan operator yoki provayderlarning mablagʻlarini qoplash qonun hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi. Foydalanuvchilarning ayrim toifalariga pochta aloqasi xizmatlaridan foydalanishda ustunliklar belgilanishi mumkin. Pochta aloqasi xizmatlaridan foydalanishda ustunliklar beriladigan foydalanuvchilar ayrim toifalarining roʻyxati hamda bu xizmatlarni koʻrsatish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

30. Nizolarni hal etish
Operatorlar, provayderlar va foydalanuvchilar oʻrtasida yuzaga keladigan nizolar qonun hujjatlarida belgilangan tartibda hal etiladi.

31. Pochta aloqasi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarini buzganlik uchun javobgarlik
Pochta aloqasi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarining buzilishida aybdor shaxslar qonunda belgilangan tartibda javobgar boʻladilar.