Elektr energiyasi va tabiiy gazdan foydalanish qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida
(resolution, 2026-07-31)

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Yoqilgʻi-energiya resurslaridan foydalanish sohasida davlat nazorati samaradorligini oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2023-yil 13-fevraldagi PQ-54-son qarori ijrosini taʼminlash hamda yoqilgʻi-energiya resurslaridan samarali va oqilona foydalanish orqali iqtisodiyot tarmoqlari va ijtimoiy sohaning energiya samaradorligini oshirish, isteʼmolchilar tomonidan elektr energiyasi va tabiiy gazdan foydalanish qoidalariga rioya etilishi ustidan nazoratni yanada kuchaytirish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Quyidagilar: elektr energiyasi isteʼmolchilari va taʼminotchi korxonalarning huquq va majburiyatlari hamda ularning javobgarligi; elektr energiyasini ishlab chiqarish, uzatish, taqsimlash va isteʼmol qilish ustidan davlat nazorati; isteʼmolchilarni elektr tarmoqlariga ulash tartibi; elektr energiyasi uchun hisob-kitoblarni amalga oshirish tartibini nazarda tutuvchi Elektr energiyasidan foydalanish qoidalari 1-ilovaga muvofiq; tabiiy gaz isteʼmolchilari va taʼminotchi korxonalarning huquq va majburiyatlari hamda ularning javobgarligi; tabiiy gazga boʻlgan yillik ehtiyojni aniqlash tartibi; isteʼmolchilarni tabiiy gaz tarmoqlariga ulash tartibi; tabiiy gaz uchun hisob-kitoblarni amalga oshirish tartibi; tabiiy gazdan oqilona, xavfsiz foydalanish va uni normalashni nazarda tutuvchi Tabiiy gazdan foydalanish qoidalari 2-ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Energetika vazirligi Oʻzbekiston Milliy teleradiokompaniyasi, Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahri hokimliklari hamda sohadagi tegishli tashkilotlar bilan birgalikda ushbu qarorning ommaviy axborot vositalari va ijtimoiy tarmoqlarda keng yoritilishini tashkil etsin. 3. Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining 3-ilovaga muvofiq ayrim qarorlari oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin. 4. Oʻzbekiston Respublikasi Energetika vazirligi manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda oʻzlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarni ikki oy muddatda ushbu qarorga muvofiqlashtirsin. 5. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari A.J. Ramatov hamda energetika vaziri J.T. Mirzamahmudov zimmasiga yuklansin. 1. Ushbu Qoidalar elektr energiyasini ishlab chiqarish, yetkazib berish va isteʼmol qilish sohasidagi talablarni belgilaydi. 2. Mazkur Qoidalarda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi: avariya rejimi — elektr energetika obyektlarining ishlash texnologik parametrlarining yagona elektr energetika tizimi ishonchli ishlashining izdan chiqishiga va isteʼmolchilarga elektr energiyasini yetkazib berish cheklanishiga olib kelishi mumkinligiga yoʻl qoʻyib boʻlmaydigan tarzda chetga chiqishi; blok-stansiyalar — isteʼmolchilarning yagona elektr energetika tizimiga bevosita yoki isteʼmolchilar tarmogʻi orqali ulangan hamda operativ-dispetcherlik boshqaruvi tizimiga kiradigan elektr stansiyalari; illyuminatsiya va lampalar shodasi — restoran, kafe, bar, savdo va xizmat koʻrsatish korxonalari tomonidan yon atrofidagi daraxtlarga, konstruksiyalarga osilgan illyuminatsiya va lampalar shodasi; isteʼmolchining ulangan quvvati — isteʼmolchining elektr energiyasini ishchi kuchlanishga aylantiruvchi transformatorlarining va 1000 V dan yuqori kuchlanishli elektr dvigatellarning elektr tarmoqlariga ulangan jami quvvati; koʻrsatkichlarni nazorat tartibida tekshirish (aylanib chiqish) — HETKning vakolatli xodimi tomonidan hisoblagichdan elektr energiyasining haqiqiy sarfi koʻrsatkichlarini olish va oʻrnatilgan plombalarning butligini koʻzdan kechirish hamda bir vaqtning oʻzida tegishli elektron dalolatnoma rasmiylashtirib, uni tegishli dasturiy taʼminot bazasiga kiritish. Elektr energiyasini hisobga olish va nazorat qilishning avtomatlashtirilgan tizimi (keyingi oʻrinlarda — EHNAT) dasturi orqali olingan maʼlumotlar — aylanib chiqish deb hisoblanmaydi; maishiy isteʼmolchilar — elektr energiyasidan maishiy ehtiyojlar uchun foydalanuvchi aholi; mayning — hisoblash operatsiyalarini bajarish orqali maʼlumotlarning taqsimlangan reyestrini yuritish, bloklarning yaxlitligini yaratish va tasdiqlash faoliyatidir; maxsus tartibga koʻra elektr energiyasi yetkazib beriladigan isteʼmolchilar — alohida xavfli hamda elektr energiyasining uzib qoʻyilishi texnogen va avariya oqibatlariga olib kelishi mumkin boʻlgan uzluksiz texnologik jarayonga ega boʻlgan sanoat korxonalari, davlat hokimiyati oliy organlari uylari (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati va Qonunchilik palatasi, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi, Oliy sud va boshqalar), mintaqaviy suv quvurlari boshqarmalari, issiqlik va ichimlik suvi bilan taʼminlash tashkilotlari, sudlar va huquqni muhofaza qiluvchi organlar, harbiy qismlar, shoshilinch tibbiy yordam markazlari va davlat tibbiyot muassasalarining reanimatsiya boʻlinmalari, metro va aeroport; nazorat hisoblagichlari — elektr energiyasi sarfini nazorat qilish uchun foydalaniladigan va koʻrsatkichlari asosida alohida sexlar, texnologik liniyalar, koʻp energiya sarflaydigan uskunalar va bir necha oilalar yashaydigan xonadonlardagi alohida bir oila sarfini aniqlash imkonini beradigan hisoblash uskunasi; nooqilona sarflash — elektr energiyasi sarfini kamaytirish imkoniyati boʻla turib, ushbu imkoniyatdan foydalanmasdan elektr energiyasi sarflanishi, shu jumladan, reaktiv quvvatni kompensatsiya qilmaslik; reaktiv energiyaning iqtisodiy qiymati — oshib ketishi elektr energiyasi sifatining yomonlashuviga va elektr taʼminoti korxonasi tarmoqlarida energiya yoʻqotish ortishiga olib keladigan reaktiv energiyaning eng maqbul qiymati; reaktiv energiyasi — elektromagnit maydon hosil qilish uchun sarflanadigan energiya; Regulator — Oʻzbekiston Respublikasi Energetika bozorini rivojlantirish va tartibga solish agentligi; samarasiz sarflash — elektr qurilmalarni hamda dvigatellarni ishlab chiqarish zarurati boʻlmagan holda jihozlarning unumsiz yoki behuda ishlashi oqibatida energiyaning toʻgʻridan-toʻgʻri isrof qilinishi; subisteʼmolchi — HETK roziligi bilan isteʼmolchining elektr tarmoqlariga bevosita ulangan va isteʼmolchi bilan elektr taʼminoti shartnomasini tuzgan yuridik yoki jismoniy shaxs. Elektr energiyasi subisteʼmolchiga berilganda, isteʼmolchi mazkur Qoidalarga rioya qilish boʻyicha javobgar boʻladi; tashqi reklama va axborot obyektlari konstruksiyalari — ochiq maydonlarda joylashtirilgan maxsus, vaqtincha yoki statsionar inshootlarga, shuningdek, binolar, inshootlarning tashqi yuzalariga, devorlarga, tomlarga, panjaralarga, koʻcha jihozlari elementlariga, koʻchalar va yoʻllarning qatnov qismida, avtomobil yoqilgʻi quyish shoxobchalarida joylashtirilgan videoekranlar, elektron displeylar, media fasad va reklama koʻrinishidagi maʼlumotlarni aks ettiruvchi qurilmalar; tizim operatori — yagona elektr energetika tizimi, magistral elektr tarmoqlari faoliyati texnologik rejimining tezkor-dispetcherlik boshqaruvini, shuningdek, uning boshqa davlatlar elektr energetika tizimlari bilan oʻzaro hamkorligini taʼminlovchi vakolatli tuzilma (“Milliy dispetcherlik markazi” davlat unitar korxonasi); toʻlov hujjati — toʻlov tizimining qoidalari bilan belgilangan tarkibga, rekvizitlar formatiga ega boʻlgan hamda elektron toʻlovni amalga oshirish uchun zarur axborotni oʻz ichiga olgan, elektron raqamli imzo bilan tasdiqlangan toʻlov talabnomasi, toʻlov topshiriqnomasi yoki elektron toʻlov hujjati boʻlib, uning asosida HETKning hisobvaragʻiga mablagʻlar oʻtkaziladi. Elektron toʻlov hujjatlari orqali naqd pulsiz hisob-kitoblarni amalga oshirishda ularning elektron toʻlovni amalga oshirish uchun zarur rekvizitlarni saqlagan holda qogʻozdagi shakli ham taʼminlanishi kerak; cheklash — shartnomada nazarda tutilgan tadbirlarni amalga oshirish oqibatida muayyan vaqt oraligʻi davomida, shuningdek, HETKning elektr tarmoqlarida fors-major holatlar tufayli paydo boʻlgan avariya rejimlari vaqtida isteʼmolchiga shartnomada belgilangan elektr energiyasini yetkazib berish miqdorining kamayishi; elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlari — elektr energiyasini uzatish va yetkazib berish uchun moʻljallangan elektr energiyasi uzatish liniyalari, transformator podstansiyalari, taqsimlash punktlari; elektr tarmogʻining balans boʻyicha mansublik chegarasi — elektr tarmogʻining balans boʻyicha mansubligi bilan aniqlanadigan, HETK va isteʼmolchi oʻrtasidagi elektr tarmogʻining boʻlinish nuqtasi; elektr taʼminoti korxonasi — HETKning tuman, shahar, iqtisodiy zona (sanoat zonasi) doirasida elektr energiyasini taqsimlash va sotish boʻlinmasi yoki mazkur funksiyalarni bajaruvchi xususiy korxona; elektr taʼminoti shartnomasi — isteʼmolchida kerakli uskunalar va elektr energiyasi isteʼmolini hisoblagichlar mavjud boʻlgan taqdirda, HETKga elektr tarmogʻi orqali elektr energiyasini yetkazib berish majburiyatini yuklaydigan, isteʼmolchiga esa elektr energiyasi haqini toʻlash, shuningdek, elektr energiyasi isteʼmolining shartnomada nazarda tutilgan rejimiga rioya qilish, oʻz tasarrufida boʻlgan elektr tarmoqlarini ekspluatatsiya qilish, xavfsizligini hamda elektr energiyasi isteʼmoli bilan bogʻliq boʻlgan oʻzi foydalanadigan uskunalar va asboblarning soz holatda boʻlishini taʼminlashga doir chora-tadbirlarni bajarish majburiyatini yuklaydigan bitim; elektr taʼminotining texnologik broni — texnologik jarayonni, ishlab chiqarish siklini tugallash uchun zarur boʻlgan elektr energiyasi yoki quvvati hajmi; elektr energiyasi isteʼmolining shartnomadagi miqdori — elektr taʼminoti shartnomasida belgilangan va tegishli hisob-kitob davrida texnik shartlarga koʻra ruxsat etilgan quvvat, elektr qurilmalaridan foydalanilgan eng maqbul ish soatlari soni va ish kunlaridan kelib chiqqan holda hisoblangan elektr energiyasi (aktiv, reaktiv) miqdori; elektr energiyasi isteʼmolchisi — elektr taʼminoti shartnomasiga muvofiq ishlab chiqarish va (yoki) maishiy ehtiyojlar uchun elektr energiyasidan foydalanuvchi yuridik yoki jismoniy shaxs; elektr energiyasi sarfi hajmini hisobga olish uskunasi (keyingi oʻrinlarda — hisoblagich) — isteʼmol qilingan elektr energiyasining haq toʻlanishi lozim boʻlgan hajmni koʻrsatuvchi texnik vosita; elektr energiyasi sifati — elektr energiyasi parametrlarining milliy standartlari boʻyicha belgilangan talablarga muvofiqligi; elektr energiyasi taʼminotidagi tanaffus (uzib qoʻyish) — isteʼmolchiga elektr energiyasi yetkazib berishni toʻxtatish, avtomatika qurilmalarining muvaffaqiyatli ishlashi tufayli yoki elektr energiyasi isteʼmol qilishning cheklanishiga olib kelmaydigan, bir vaqtning oʻzida bir nechta liniyalar boʻyicha elektr energiyasini oluvchi isteʼmolchilar uchun bitta yoki bir nechta elektr energiyasi yetkazib berish liniyalarining uzib qoʻyilishi tufayli sodir boʻladigan tanaffuslar bundan mustasno; elektr energiyasini isteʼmol qilish rejimi — ruxsat etilgan quvvat koeffitsiyentini ushlab turish, meʼyoriy kuchlanishni saqlab turish, tarmoqda elektr energiyasi yoʻqotishlarini meʼyordan oshirib ketmasligini taʼminlash; elektr energiyasini qabul qilgich (elektr qabul qilgich) — elektr energiyasini boshqa turdagi energiyaga aylantiradigan uskuna (elektr jihozlar). Kuch transformatorlari elektr qabul qilgich hisoblanmaydi; elektr qurilmasi — elektr energiyasini ishlab chiqarish, transformatsiya qilish (transformator), uzatish, taqsimlash hamda uni energiyaning boshqa turiga aylantirish uchun moʻljallangan mashinalar, apparatlar, elektr uzatish liniyalari va yordamchi uskunalar yigʻindisi (ular oʻrnatilgan inshootlar va binolar bilan birga); energiya taʼminoti boʻyicha avariya broni — isteʼmolchilar faoliyati qisman yoki toʻliq toʻxtatilgan holda uskunalarni saqlash, insonlar hayotining xavfsizligini taʼminlash, avariya va qoʻriqlash yoritgichlari, shamollatish, suv haydash, suv taʼminoti, isitish, yongʻin xavfsizligi vositalari uchun zarur boʻlgan eng kam elektr quvvati miqdori yoki elektr energiyasi hajmi; EHNATga mos keladigan hisoblagichlar — respublikaning har bir hududlarida joriy qilingan yagona CAS (Central AMI Systems — markaziy takomillashtirilgan oʻlchash infratuzilmasi tizimi) tizimiga mos keladigan hisoblagichlar; EHNAT tizimi qurilmalari — aloqa modullari, antenna, modem, sim-kartalar, konsentratorlardan iborat uskunalar majmui; yagona elektr energetika tizimi — elektr energiyasini hosil qiluvchi korxonalar, magistral elektr tarmoqlari, hududiy elektr tarmoqlari majmui va tezkor-dispetcherlik markazi; hisobga olish nuqtasi — elektr taʼminoti sxemasidagi nuqta, unda oʻlchash asbobi (yoki hisobga olish tizimi) yordamida elektr energiyasi sarfining hajmi aniqlanadi; hisobga olish tizimi — oʻlchov transformatorlari, ikkilamchi zanjirlar, sinov bloklari, oʻtuvchi klemmniklar va hisoblagichlardan tashkil topgan uskunalar majmui; hisob-kitob davri — elektr energiyasi isteʼmolining sarfi (hajmi) aniqlanishi, isteʼmol qilingan elektr energiyasi uchun isteʼmolchi va HETK oʻrtasida oʻzaro hisob-kitob qilinishi kerak boʻlgan vaqt davri (oy); hisoblagichni ulanish sxemasini tekshirish — HETK va (yoki) Oʻzenergoinspeksiya vakolatli xodimi tomonidan instrumental usul bilan isteʼmolchining hisoblagich va oʻlchov transformatorlarining ulanish sxemasi toʻgʻriligini tekshirish hamda bir vaqtning oʻzida tegishli elektron dalolatnoma rasmiylashtirilib, uni tegishli dasturiy taʼminot bazalariga kiritish, dalolatnoma Oʻzenergoinspeksiya xodimi tomonidan rasmiylashtirilganda tegishli dasturiy taʼminot bazalariga kiritish uchun uni HETKga taqdim etish; hisoblagich yoki EHNAT bazasi xotira maʼlumotlari — hisoblagichning xotirasida hamda EHNAT maʼlumotlarni saqlash bazasida (serveri) saqlab turiladigan barcha maʼlumotlar majmui; HETK — viloyat, tuman (shahar), iqtisodiy zona (sanoat zonasi) doirasida elektr taʼminoti shartnomasi asosida isteʼmolchilarga elektr energiyasini sotish va taqsimlash huquqiga ega boʻlgan yuridik shaxs. 3. Isteʼmol qilingan elektr energiyasini hisobga olish uchun oʻlchash vositasi metrologik qiyoslashdan oʻtganligi toʻgʻrisida sertifikatga ega boʻlgan EHNATga mos keladigan hisoblagichlar qoʻllaniladi. “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ va HETKlar vakolatli xodimi isteʼmolchilar bilan birgalikda zarur hollarda, isteʼmol qilingan elektr energiyasining amaldagi miqdorini aniqlash uchun ulardagi hisoblagich (maishiy isteʼmolchilardan tashqari) koʻrsatkichlarini va hisoblagichlarning ulanish sxemasini tekshirib koʻradi. Isteʼmolchi tomonidan elektr energiyasi sarfi toʻgʻrisida HETKga belgilangan shakl boʻyicha bevosita oʻzi, faks, elektron yoki pochta aloqasi orqali taqdim etilgan hisobot yuridik shaxslar hamda tadbirkorlik faoliyatini amalga oshiruvchi jismoniy shaxslar uchun isteʼmol qilingan elektr energiyasining amaldagi hajmini aniqlash uchun asos boʻlib xizmat qiladi. EHNATning joriy etilishi munosabati bilan isteʼmolchilarning hisoblagichlaridagi koʻrsatkichlari avtomatlashtirilgan tizimning texnik parametrlariga muvofiq yoki isteʼmolchining buyurtmasi boʻyicha yozib olinadi. HETK shaxsiy hisobvaraq va hisoblagichlarning holati haqida batafsil maʼlumotlar doimiy asosda shakllantirilishini va idoralararo elektron hamkorlik qilish tizimiga real vaqt rejimida yuborilishini taʼminlaydi. 4. Isteʼmolchi oʻziga tegishli elektr tarmoqlariga kuchlanishi 1 000 V gacha boʻlgan qoʻshimcha elektr qurilmalarini ruxsat etilgan quvvat miqdori doirasida ulashi mumkin. 5. Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Elektr energiyasi, neft mahsulotlari va gazdan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasining (keyingi oʻrinlarda — Oʻzenergoinspeksiya) xodimlari elektr energiyasidan samarasiz va nooqilona foydalanish, elektr energiyasini isteʼmol qilish rejimiga rioya qilmaslik va elektr qurilmalarining avariya xavfini tugʻdiradigan yoki odamlar hayotiga xavf soladigan qoniqarsiz texnik holati hamda elektr tarmoqlariga noqonuniy ulanish, shuningdek, hisoblagichlarga qasddan shikast yetkazganlik, hisoblagichlar koʻrsatkichlarini oʻzgartirish maqsadida ularga tashqaridan aralashish holatlari aniqlanganda, tegishli HETKga yoki isteʼmolchiga ushbu elektr qurilmalar elektr energiyasi taʼminotini toʻxtatib qoʻyish toʻgʻrisida majburiy koʻrsatma berish huquqiga ega. Oʻzenergoinspeksiya tomonidan isteʼmolchida elektr energiyasidan nooqilona foydalanganlik, elektr energiyasini tejash boʻyicha tashkiliy-texnik tadbirlarni bajarmaslik, texnik shart talablari boʻyicha qayta tiklanuvchi energiyasi manbalarni joriy etmaslik holatlari aniqlangan taqdirda (tegishli imzolangan dalolatnomaga muvofiq), HETK ushbu holatdan kelib chiqqan holda elektr energiyasi isteʼmolining shartnomadagi miqdorini kamaytirishga haqli. 6. HETKga elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlaridagi avariyalarning oldini olish va bartaraf etish yoki odamlar xavfsizligini taʼminlash ishlari bilan bogʻliq kechiktirib boʻlmaydigan chora-tadbirlarni amalga oshirish zarur boʻlganda, isteʼmolchi bilan kelishmasdan va uni ogohlantirmasdan, biroq uni darhol xabardor qilgan holda elektr energiyasini uzatishni uzib qoʻyish yoki cheklashga ruxsat etiladi. 7. Obyektning elektr taʼminoti loyihasida koʻzda tutilgan zaxira manbaini avtomatik ishga tushirish, taʼminot manbaini qayta ulash yoki chastotali avtomatik yuksizlantirish vaqtida elektr energiyasining uzib qoʻyilishi (sabablaridan qatʼi nazar) elektr taʼminotida tanaffus deb hisoblanmaydi. 8. Vakolatli davlat organlari maxsus qoidalar boʻyicha foydalaniladigan elektr qurilmalarini qonunchilik hujjatlariga muvofiq energetika nazoratidan oʻtkazadi. Elektr tarmoqlari, qurilmalar, asboblar va uskunalarning texnik holatiga va ularni ekspluatatsiya qilishga qoʻyiladigan talablar, shuningdek, ularga rioya etilishini nazorat qilish tartibi elektr energetika sohasidagi qonunchilik hujjatlari bilan belgilanadi. 9. Oʻzenergoinspeksiya va uning hududiy boshqarmalari tomonidan davlat nazoratining amalga oshirilishi isteʼmolchilarni oʻzlari ekspluatatsiya qilayotgan elektr tarmoqlari, asboblar va uskunalarning zarur texnik holati va xavfsizligi taʼminlanishi, elektr energiyasi isteʼmolining belgilangan rejimiga rioya etilishi uchun javobgarlikdan, shuningdek, elektr energiyasidan foydalanish paytida paydo boʻladigan avariyalar, yongʻinlar, hisoblagichlarning nosozliklari va boshqa qoida buzarliklar toʻgʻrisida HETKni darhol xabardor qilish majburiyatidan ozod qilmaydi. 10. Umumiy foydalanishdagi elektr tarmoqlariga oʻzboshimchalik bilan ulanish yoxud hisoblagichlarga, shu jumladan ularning plombalariga qasddan zarar yetkazish yoxud hisoblagichlarning koʻrsatkichlarini oʻzgartirish maqsadida ularga tashqaridan aralashish yoʻli bilan oʻgʻrilik sodir etgan, elektr energiyasining behuda sarflanishiga yoʻl qoʻygan va Oʻzenergoinspeksiya koʻrsatmalarini bajarmagan isteʼmolchilar qonunchilikda belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladilar. 11. Elektr energiyasi isteʼmolchilari quyidagi huquqlarga ega: oʻz elektr qurilmalarini texnik shartlarga muvofiq elektr tarmoqlariga ulash; sifat koʻrsatkichlari davlat standartlariga muvofiq boʻlgan elektr energiyasini olish; elektr energiyasini yetkazib berishning toʻxtatib qoʻyilishi sabablari toʻgʻrisida belgilangan tartibda axborot olish; HETKga ular isteʼmol qiladigan elektr energiyasi hajmlarining oʻzgartirilishi toʻgʻrisida belgilangan tartibda takliflar kiritish. Bunda elektr energiyasining shartnomadagi hajmini oʻzgartirish boʻyicha taklif moʻljallanayotgan hisobot oyi boshlanishidan 10 kun oldin berilishi kerak; elektr energiyasi toʻliq hajmda yetkazib berilmasligi yoki sifat koʻrsatkichlari milliy standartlariga muvofiq boʻlmagan elektr energiyasi yetkazib berilishi oqibatida HETK yoki elektr taʼminoti korxonasi tomonidan yetkazilgan zararlarni belgilangan tartibda qoplashni talab qilish; elektr taʼminoti shartnomasi bekor qilinganda foydalanilmay qolgan elektr energiyasi miqdori uchun toʻlangan mablagʻni qaytarishni talab qilish; qonunchilik hujjatlariga muvofiq bir taraflama tartibda elektr taʼminoti shartnomasini bekor qilish; elektr energiyasi yetkazib berilishi asossiz ravishda toʻxtatilganda, yetkazilgan zararni qoplashni talab qilish; elektr taʼminoti shartnomalarini tuzish va bajarishda yuzaga kelayotgan nizolarni hal etish uchun sudga yoki boʻysunishi boʻyicha yuqori tashkilotga, mansabdor shaxsga murojaat qilish. Elektr energiyasi isteʼmolchilari qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin. 12. Elektr energiyasi isteʼmolchilari quyidagilarga majbur: HETK tomonidan belgilangan elektr energiyasini isteʼmol qilish rejimiga rioya etish; foydalanilgan elektr energiyasi uchun oʻz vaqtida haq toʻlash; ishlatilayotgan elektr qurilmalari, asboblar va asbob-uskunalarning zarur texnik holatini va isteʼmolchilarning elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik texnikasi qoidalariga rioya qilinishini taʼminlashga, HETK yoki elektr taʼminoti korxonasiga elektr asbob-uskunalari, hisoblagich va oʻlchov transformatorlarining nosoz holati, ulardagi oʻrnatilgan plombalarning buzilganlik holatini koʻrganda, elektr taʼminoti korxonasiga xabar qilish; ishlab chiqarilayotgan mahsulot va koʻrsatilayotgan xizmat birligiga elektr energiyasi sarfi meʼyorlarini ishlab chiqish va belgilangan tartibda tasdiqlash (maishiy isteʼmolchilardan tashqari); elektr energiyasini iqtisod qilish boʻyicha yillik tashkiliy-texnik chora-tadbirlarni tasdiqlash hamda ularni ijrosini taʼminlash (maishiy isteʼmolchilardan tashqari); elektr energiyasidan oqilona foydalanish chora-tadbirlarini amalga oshirish; Oʻzenergoinspeksiyaning koʻrsatmalarini oʻz vaqtida bajarish; Elektr qurilmalarining tuzilish qoidalari talablariga rioya etish; belgilangan tartibda HETK va Oʻzenergoinspeksiya xodimiga xizmat guvohnomalari boʻlgan taqdirda, sutkaning istalgan vaqtida hisoblagich koʻrsatkichlarini yozib olish va ularning holati, ulanish sxemalari va qurilmalarini koʻrikdan oʻtkazish uchun toʻsqinliksiz borib koʻrish imkonini berish (maishiy isteʼmolchilardan tashqari); yil mobaynida yangi ishga tushiriladigan elektr qurilmalaridan foydalanish boshlanishidan kamida bir oy oldin (maishiy isteʼmolchilardan tashqari) elektr energiyasining zarur miqdori uchun HETKga buyurtmanoma berish; kelgusi yil uchun elektr energiyasiga boʻlgan ehtiyojni aniqlashda elektr energiyasini elektr tarmoqlaridan uzatishda, ishlab chiqariladigan mahsulotning (ishlar turlarining) texnologik jarayoni ishlab chiqarish ehtiyojlariga, ishlab chiqarish binolari va maʼmuriy binolarni yoritishga, isitishga, shamollatishga elektr energiyasi sarfini, shuningdek, ushbu elektr tarmoqlariga ulangan subisteʼmolchilarning ehtiyojini hisobga olish (maishiy isteʼmolchilardan tashqari); ruxsat etilgan quvvati 50 kVt va undan ortiqni tashkil etgan barcha isteʼmolchilar (maishiy isteʼmolchilardan tashqari) reaktiv energiyani kompensatsiyalovchi qurilmalarni oʻrnatishga va ushbu qurilmalarni soz holatda ishlab turishini taʼminlash; ishlab chiqariladigan mahsulot va koʻrsatiladigan xizmatlar birligiga sarflanadigan elektr energiyasining belgilangan meʼyorlardan oshmaslik; qonunchilikda belgilangan tartibda va muddatda majburiy energetika tekshiruvi (energoaudit) va ekspertizani oʻtkazish; ishlab chiqariladigan mahsulot va koʻrsatiladigan xizmatlar birligiga sarflanadigan elektr energiyasi meʼyorlari taʼminlanishi uchun yillik elektr energiyasini iqtisod qilish boʻyicha tashkiliy-texnik tadbirlar ishlab chiqilishi va ularning bajarilishini taʼminlash. Ulangan quvvati 5 megavatt va undan ortiq boʻlgan elektr energiyasi isteʼmolchilari HETK talabiga koʻra quyidagilarni hisobga olishi va bu haqida HETKni xabardor qilishi shart: isteʼmol qilinayotgan quvvatning har sutkalik, har oylik sarfi va amaldagi miqdorini; yagona elektr energetika tizimining eng koʻp va eng kam yuklamali davrlarida reaktiv energiya va quvvatning har sutkalik sarfini; yagona elektr energetika tizimining eng koʻp yuklamasining oʻtish davrida aktiv energiya (quvvat)ning har 30 daqiqadagi sarfini. 13. Obyektlaridan magistral elektr tarmoqlari sifatida foydalaniladigan isteʼmolchilar HETK bilan elektr energiyasi uzatish xizmatlarini koʻrsatish yuzasidan shartnomalar tuzish huquqiga ega emas. 14. Ulangan quvvati 250 kVA va undan ortiq boʻlgan isteʼmolchilar mazkur Qoidalarning 12-bandida koʻrsatilgan majburiyatlar bilan birgalikda quyidagilarga majbur: mahsulot birligini ishlab chiqarish (ishlarni amalga oshirish) uchun elektr energiyasi sarfining texnik va iqtisodiy jihatdan asoslangan ilgʻor normalarini ishlab chiqish — umumiy ishlab chiqarish va texnologik; yakka tartibdagi va guruh boʻyicha; yillik, choraklik va oylik — ularni ishlab chiqarishni tashkil etish texnologiyasi takomillashtirilishi (oʻzgartirilishi) va yangi texnika joriy etilishiga qarab qayta koʻrib chiqish; ishlab chiqarish korxonalari tomonidan har bir ishlab chiqarish sexlarida ishlab chiqarilgan mahsulot birligiga sarflangan elektr energiyasi miqdorini aniqlash uchun nazorat hisoblagichlarini oʻrnatish; mahsulot (ish, xizmatlar) birligiga elektr energiyasi sarfining tasdiqlangan meʼyorlariga rioya qilish va ularni kamaytirish boʻyicha belgilangan tadbirlarning bajarilishini taʼminlash; korxona boʻyicha, shu jumladan, koʻp energiya sarflaydigan uskunalar, sexlar va isteʼmolchilar guruhlari boʻyicha elektr energiyasi ishlab chiqarish va isteʼmol qilish balansini tuzish hamda ular asosida ishlab chiqarish jarayonlarida elektr energiyasidan foydalanish samaradorligini tahlil qilish, elektr energiyasining samarasiz sarflanishi va isrof boʻlishini aniqlash, ularni kamaytirish va bartaraf etish boʻyicha chora-tadbirlarni ishlab chiqish va amalga oshirish; kelgusi davr uchun elektr energiyasiga boʻlgan ehtiyojni va elektr tarmoqlarining energiya oʻtkazish qobiliyatini oshirish, elektr taʼminoti sxemalarini takomillashtirish zaruratini aniqlash maqsadida (mahsulot ishlab chiqarishning, bajariladigan ish turlarining moʻljallanayotgan prognoz hajmlaridan va elektr energiyasi sarfi meʼyorlaridan kelib chiqib, ularni kamaytirish va elektr energiyasini tejashni hisobga olgan holda) bir yil va kelgusi davr uchun elektr energiyasi ishlab chiqarish va isteʼmol qilish balanslarini tuzish; elektr energiyasini tejash boʻyicha (yillik va uzoq istiqbol uchun) tashkiliy-texnik tadbirlarni ishlab chiqish va amalga oshirish. 15. HETK quyidagi huquqlarga ega: isteʼmolchilardan ushbu Qoidalarda va elektr taʼminoti shartnomasida belgilangan majburiyatlarni tegishli darajada bajarishni talab etish; isteʼmolchilar tomonidan elektr taʼminoti shartnomasi shartlari uzrli sabablarsiz bajarilmasligi yoki buzilishi oqibatida unga yetkazilgan zararning belgilangan tartibda qoplanishini talab etish; Oʻzenergoinspeksiya koʻrsatmasi yoki energiya resurslaridan foydalanish talablariga amal qilinishini tekshirish, shu jumladan, hisoblagichlarni koʻzdan kechirish uchun hududga kirishga qarshilik qilganda, texnik nosoz va avariya keltirib chiqarish mumkin boʻlgan qurilmalardan foydalanilganda, elektr taʼminoti yetkazib berish toʻxtatib qoʻyish (oʻchirish); isteʼmol qilingan elektr energiyasi uchun toʻlov elektr taʼminoti shartnomasida belgilangan miqdorlarda va muddatlarda amalga oshirilmagan taqdirda, shuningdek, EHNATga ulangan va oldindan toʻlangan mablagʻ tugagandan soʻng elektr energiyasi uchun oldindan toʻlovni amalga oshirish qurilmasiga ega hisoblagich mavjud boʻlgan isteʼmolchilarni elektr tarmoqlaridan uzish, elektr energiyasi maxsus tartibga koʻra yetkazib beriladigan isteʼmolchilar bundan mustasno; metall prokatini ishlab chiqaruvchi va (yoki) qayta ishlovchi korxonalar tomonidan induksion pechlardan foydalangan holda, qurilish uchun ishlab chiqarilgan metall prokati Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligining belgilangan talablarga nomuvofiq deb topilgan xulosasiga asosan elektr taʼminoti shartnomasini bir tomonlama bekor qilish; kelishilgan elektr taʼminoti loyihasida nazarda tutilgan reaktiv energiyani kompensatsiyalovchi qurilmalarni oʻrnatmagan yoki soz holda ishlab turishini taʼminlamagan isteʼmolchilarni elektr tarmoqlaridan uzish; elektr energiyasini maxsus tartibga koʻra yetkazib beriladigan isteʼmolchilarda qarzdorlik vujudga kelgan taqdirda, haq toʻlanmaganligi uchun elektr energiyasi yetkazib berilishini belgilangan tartibda elektr taʼminotining avariya bronigacha, toʻliq uzib qoʻyish esa — faqat qonuniy kuchga kirgan sud qaroriga koʻra cheklash; elektr tarmogʻidan uzishga elektr taʼminoti korxonasi xodimini hududga kiritmagan taqdirda, qarzdor isteʼmolchini elektr tarmogʻining asosiy ulanish nuqtasidan uzish; HETK vakolatli xodimining shaxsiy guvohnomasi boʻlgan taqdirda, sutkaning istalgan vaqtida hisoblagichlarning koʻrsatkichlarini yozib olish va koʻrikdan oʻtkazish uchun isteʼmolchilarning hisoblagichlar va ularning ulanish sxemalarini toʻsqinliksiz borib koʻrish. HETK qonunchilikda belgilangan boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin. HETK mazkur Qoidalar va boshqa normativ-huquqiy hujjatlarda nazarda tutilgan holatlarda isteʼmolchilarni elektr tarmoqlaridan uzish oqibatlari uchun javobgar boʻlmaydilar. 16. HETK quyidagilarga majbur: elektr energiyasini elektr tarmoqlarining balans boʻyicha mansublik chegarasiga elektr taʼminoti shartnomasida koʻrsatilgan hajmda uzluksiz yetkazib berish; uskunalarni, elektr uzatish tarmoqlarini, hisoblagichlarni ekspluatatsiya qilish, ularga xizmat koʻrsatish va uskunalarni taʼmirlash, shuningdek, oʻz elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlarida nosozliklarni bartaraf etish; oʻz elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlarida elektr energiyasi sifat koʻrsatkichlarini davlat standartlarida belgilangan darajada saqlab turish; elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlarining rejali taʼmirlanishi tufayli elektr energiyasi bilan taʼminlashdagi mumkin boʻlgan uzilishlar toʻgʻrisida kamida 3 kun oldin ogohlantirish; isteʼmolchilarga elektr energiyasi yetkazib berishning toʻxtatib turilishi va buning sabablari toʻgʻrisida maʼlumot berish; joriy etiladigan cheklashlar haqida cheklashning hajmi va vaqtini koʻrsatgan holda oʻz vaqtida xabar qilish; Oʻzenergoinspeksiyaning koʻrsatmalariga muvofiq isteʼmolchilarga elektr energiyasi yetkazib berilishini qisman yoki toʻliq toʻxtatib qoʻyish; elektr energiyasining oʻz elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlari boʻylab uzatilishidagi texnologik yoʻqotishlarning ruxsat etilgan meʼyorlarini hisoblab chiqish va Regulatorga tasdiqlash uchun kiritish; isteʼmolchilarning elektr energiyasi toʻliq yetkazib berilmaganligi yoki elektr taʼminotida boshqa qoida buzilishlar toʻgʻrisidagi arizalarini isteʼmolchidan ariza olingan kundan boshlab oʻn kundan kechikmay koʻrib chiqish, ushbu qoida buzilishlarini bartaraf etish va isteʼmolchilarga ushbu Qoidalarga muvofiq batafsil javob yuborish; Oʻzenergoinspeksiyaning mazkur Qoidalar talablari buzilishi toʻgʻrisidagi dalolatnomalari boʻyicha undirilgan toʻlovlar toʻgʻrisida maʼlumotni har oy Oʻzenergoinspeksiyaga taqdim etib borish; oʻz elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlarida elektr energiyasining texnologik sarflarini qisqartirish boʻyicha tashkiliy-texnik tadbirlarni ishlab chiqish va amalga oshirish; elektr energiyasining elektr tarmoqlari mansublik chegarasida hisobga olinmagan isteʼmolini aniqlash; har oyda bevosita isteʼmolchilar tomonidan foydalanilgan energiya resurslari hajmi va tegishli hududlar chegarasidagi tarmoqlarga yetkazib berilgan hajm oʻrtasida tafovut mavjudligi haqidagi maʼlumotlarni rasmiylashtirish hamda Oʻzenergoinspeksiyaga taqdim qilish; isteʼmolchilar tomonidan buyurtma berilgan elektr energiyasi hajmini yetkazib berishning texnik imkoniyatlarini va ulardagi hisoblagichlarni mazkur Qoidalar talablariga muvofiqligini baholash boʻyicha xulosa berish; isteʼmolchilarning elektr tarmoqlari va qurilmalarini oʻz hududiy elektr tarmoqlariga ulash yuzasidan texnik shartlar berish; isteʼmolchilarga yetkazib berilgan elektr energiyasini belgilangan tartibda hisobga olib borish; yuridik shaxs hisoblangan isteʼmolchilardagi muddati oʻtgan debitor qarzdorliklarni kamaytirish yuzasidan tegishli choralar koʻrish; isteʼmolchining belgilangan tartibda kiritilgan takliflariga muvofiq besh kun muddatda elektr energiyasining oylik shartnomaviy hajmiga oʻzgartirishlar kiritish, elektr energiyasining oylik shartnomaviy miqdorini koʻpaytirish (kamaytirish) mumkin boʻlmagan taqdirda — bu haqda rad etish sababini koʻrsatgan holda isteʼmolchiga xabar qilish; har yili isteʼmolchilarning barcha toifalari buyurtmanomalarini umumlashtirish asosida elektr energiyasi isteʼmolining prognoz koʻrsatkichlarini, shu jumladan, aholi isteʼmolini, oʻz ehtiyojlariga va kelgusi yilda uni uzatishga texnologik sarfni shakllantirish, yil mobaynida yangi ishga tushiriladigan obyektlar uchun zaxiralarni nazarda tutish va 1-oktabrgacha “Hududiy elektr tarmoqlari” AJga taqdim etish; kelgusi yil uchun elektr energiyasi isteʼmoli miqdorlarini mahalliy davlat hokimiyati organlari bilan kelishish; maishiy isteʼmolchining arizasiga asosan ariza berilgan paytning oʻzida toʻlovlarning holati va isteʼmol qilingan elektr energiyasi uchun qarzdorlikning mavjud emasligi (mavjudligi) toʻgʻrisida maʼlumotnomalar taqdim etish; isteʼmolchilarga oʻrnatilgan hisoblagichlarni belgilangan tartibda almashtirish, oʻrnatish va ularni plombalash; isteʼmolchilarning hisoblagichlarini belgilangan tartibda oʻz vaqtida qiyoslovdan oʻtkazish. HETK: Oʻzenergoinspeksiya tomonidan elektr energiyasining nooqilona sarflanishi, elektr qurilmalarining avariya xavfini tugʻdiradigan yoki insonlar hayoti va sogʻligʻiga xavf soladigan qoniqarsiz texnik holati, shuningdek, boshqa qoidabuzarliklar aniqlanib, qoidabuzarlarni elektr tarmoqlaridan uzib qoʻyish boʻyicha topshiriq berilganda, ushbu topshiriqni zudlik bilan bajaradi va ijro etilganligi toʻgʻrisida Oʻzenergoinspeksiyaga xabar beradi; Oʻzenergoinspeksiyaga elektr energiyasi isteʼmoli yuzasidan davlat nazorat tadbirlarini amalga oshirishda tafovutlarni aniqlash maqsadida elektr energiyasini nazorat qilish hamda hisobga olishning avtomatlashtirilgan tizimlaridagi elektr energiyasi isteʼmoli toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni monitoring qilish imkoniyatini taʼminlash uchun soʻralgan zarur maʼlumotlarni taqdim etib boradi. Elektr energiyasini isteʼmol qilish rejimiga rioya qilmay, elektr energiyasi isteʼmoli yoki quvvatining shartnomaviy miqdoridan oshib ketishiga yoʻl qoʻygan va belgilangan elektr energiyasi isteʼmolini cheklash jadvalini bajarmagan kunlarda sifati past elektr energiyasi yetkazib berilganligi, shuningdek, zaxira manbaini avtomatik ulash, taʼminot manbaini avtomatik qayta ulash va avtomatik chastotali yuksizlantirish vaqtida elektr taʼminotidagi tanaffuslar uchun HETK isteʼmolchi oldida moddiy javobgar boʻlmaydi. Elektr taʼminoti shartnomasi boʻyicha majburiyatlar bajarilmagan yoki zarur tarzda bajarilmagan hollarda, HETK buning natijasida isteʼmolchiga yetkazilgan zararni qoplashga, isteʼmolchi esa HETKga yetkazilgan zararni qoplashga majbur. 17. Elektr energiyasini ishlab chiqarish, uzatish, taqsimlash, isteʼmol qilish sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlar, shuningdek, texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablariga rioya qilinishi yuzasidan davlat nazorati (maishiy isteʼmolchilar bundan mustasno) qonunchilik hujjatlariga muvofiq Oʻzenergoinspeksiya tomonidan amalga oshiriladi. 18. Oʻzenergoinspeksiya quyidagi huquqlarga ega: xodimlari xizmat guvohnomalari boʻlgan taqdirda, sutkaning istalgan vaqtida (maishiy isteʼmolchilardan tashqari) isteʼmolchilarning hisoblagich koʻrsatgichlarini yozib olish va ularning holati, ulanish sxemalari va qurilmalarini koʻrikdan oʻtkazish uchun hisoblagichlar, sxemalar hamda qurilmalarni toʻsqinliksiz borib koʻrish; xoʻjalik yurituvchi subyektlar faoliyatini tekshirmagan holda elektr energiyasini behuda sarflash va ulardan noqonuniy foydalanish holatlarini aniqlash borasida davlat nazoratini amalga oshirish bilan bogʻliq nazorat tadbirlarini oʻtkazish; elektr energiyasidan behuda foydalanganligi uchun yuridik shaxslarga nisbatan qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda iqtisodiy va (yoki) maʼmuriy jazo choralarini belgilangan tartibda qoʻllanilishini taʼminlash; tekshirishlarga HETKning xodimini jalb etish; Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti va Vazirlar Mahkamasi qarorlari hamda topshiriqlariga muvofiq respublika va mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari, xoʻjalik birlashmalari hamda ijtimoiy soha tashkilotlari tomonidan qayta tiklanuvchi energiya manbalari qurilmalari joriy etilishini nazorat qilish va belgilangan koʻrsatkichlarning bajarilishi taʼminlanmagan taqdirda, ularning mansabdor shaxslariga nisbatan choralar koʻrish boʻyicha Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritib borish; Oʻzenergoinspeksiya tomonidan qonunchilik hujjatlari talablariga rioya etmaslik holatlari aniqlangan taqdirda, HETKning xodimlari bilan birgalikda isteʼmolchilarga elektr energiyasi yetkazib berishni toʻxtatish boʻyicha plombalar oʻrnatish va dalolatnoma bilan isteʼmolchi ishtirokida rasmiylashtirish; Oʻzenergoinspeksiya tomonidan isteʼmolchilarning elektr uskunalarida reaktiv quvvat kompensatsiyasining maqbul darajasi taʼminlanishi yuzasidan nazoratni amalga oshirish. 19. Isteʼmolchilarning yangi va qoʻshimcha quvvatlarini yagona elektr energetika tizimi tarmoqlariga ulash uchun texnik shartlarni berish tartibi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi. 20. Texnik shartlar soʻralayotgan quvvatga qarab, “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ yoki uning hududiy filiallari tomonidan davlat xizmatlari markazlari (keyingi oʻrinlarda — DXM) yoki Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali (keyingi oʻrinlarda — YIDXP) orqali beriladi. “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ elektr tarmogʻiga ulashi mumkin boʻlgan zaxira quvvati va manbalari toʻgʻrisida bir yilda ikki marotaba yangilagan holda oʻz veb-saytida maʼlumot berib boradi. Bunda, agar soʻralayotgan quvvatning ulanishi toʻgʻridan-toʻgʻri: “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ tarmoqlariga moʻljallanayotgan boʻlsa, texnik shartlar “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ yoki uning hududiy filiallari tomonidan ishlab chiqiladi va beriladi; bunda Toshkent shahrida ruxsat etilgan quvvati 500 kVt va undan yuqori boʻlgan isteʼmolchilarga texnik shartlar Energetika vazirligi bilan kelishilgan holda, “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ tomonidan ishlab chiqiladi va beriladi; “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ, “Issiqlik elektr stansiyalari” AJ, “Oʻzbekgidroenergo” AJ yoki isteʼmolchi tarmoqlariga moʻljallanayotgan boʻlsa, texnik shartlar ushbu tarmoqlar egasi tomonidan ishlab chiqiladi va “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ orqali belgilangan tartibda beriladi. “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ, “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ, “Issiqlik elektr stansiyalari” AJ, “Oʻzbekgidroenergo” AJ yoki isteʼmolchi oʻrtasidagi oʻzaro munosabatlar Vazirlar Mahkamasining hujjatlari bilan tartibga solinadi. 21. Texnik shartlarning bajarilishi barcha isteʼmolchilar, loyihalashtirish, qurilish-montaj va ishga tushirish-sozlash tashkilotlari uchun majburiy hisoblanadi. 22. Isteʼmolchilar uchun texnik shartlar toʻlov undirilmasdan beriladi. 23. Texnik shartlar boʻyicha ishlab chiqilgan elektr taʼminoti loyihalarini kelishish va isteʼmolchilarning yangi va qoʻshimcha quvvati yagona elektr energetika tizimi tarmoqlariga DXM yoki YIDXP orqali qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda ulanadi. 24. Elektr qurilmalarining qoʻshimcha quvvati ulanganda, zaxira elektr taʼminotini talab etadigan toifaga oʻtish munosabati bilan elektr qurilmalarining elektr taʼminoti ishonchliligi boʻyicha toifasi oʻzgarganda hamda tashqi elektr taʼminoti sxemasi oʻzgargan taqdirda, isteʼmolchi qoʻshimcha texnik shartlar olishga majburdir. 25. Isteʼmolchining ulangan quvvati texnik shartlar va elektr taʼminoti shartnomasida belgilangan miqdordan oshirib yuborilganda, isteʼmolchining elektr tarmoqlari toʻgʻridan-toʻgʻri ulangan tashkilot (“Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ, “Issiqlik elektr stansiyalari” AJ, “Oʻzbekgidroenergo” AJ yoki taʼminlovchi isteʼmolchi) tomonidan qoʻshimcha ulangan quvvat uzib qoʻyiladi. Bunda isteʼmolchi tomonidan isteʼmol qilishga ruxsat etilgan quvvatning oshirilishi tufayli avariya holati yuzaga kelganda va/yoki yagona elektr energetika tizimi tarmoqlariga zarar yetkazilganda, isteʼmolchidan qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda yetkazilgan haqiqiy zarar summasi undiriladi. 26. Subisteʼmolchilar texnik shartlarni HETKning ruxsati bilan isteʼmolchidan oladi va elektr taʼminoti loyihasini Oʻzenergoinspeksiya va isteʼmolchi bilan kelishadi. 27. Subisteʼmolchining yuklamasi ortishi sababli isteʼmolchining tashqi elektr taʼminoti sxemasini oʻzgartirish yoki elektr taʼminoti shartnomasida qayd etilgan transformatorlar va yuqori kuchlanishli dvigatellar quvvatini oshirish zarurati yuzaga kelsa, isteʼmolchi yuklamani oshirish boʻyicha texnik shartlarni oladi. 28. Isteʼmolchi, agar unda texnik imkoniyat mavjud boʻlsa, HETKning talabi boʻyicha oʻz elektr tarmoqlariga boshqa isteʼmolchilarning elektr qurilmalarini ulashi shart. 29. Isteʼmolchilarning elektr qurilmalari tarmoq transformatorlardan yoki HETK past kuchlanishli tarmoqlaridan taʼminlanganda, isteʼmolchining ulangan quvvati uchun foydalanishga ruxsat etilgan quvvat qabul qilinadi, uning miqdori HETK tomonidan belgilanadi hamda elektr taʼminoti shartnomasida koʻrsatiladi. Kuchlanishi 1000 V va undan yuqori boʻlgan transformatorlar yoki dvigatellarning yangi yoki qoʻshimcha quvvatlarini ulashga, HETKning tarmoq transformatorlariga past kuchlanishli qurilmalarning yangi quvvatini ulashga yoki ularning ruxsat berilgan quvvatini oshirish uchun texnik shartlar HETK tomonidan isteʼmolchi-buyurtmachidan (quruvchidan) yoki uning topshirigʻi boʻyicha bosh loyiha tashkilotidan buyurtma olingandan soʻng belgilangan tartibda beriladi. 30. Tadbirkorlik subyektlariga texnik shartlar DXM yoki YIDXP orqali qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda beriladi. Bunda isteʼmolchilarning xohishiga koʻra ularni elektr tarmoqlariga “tayyor holda” ulash mumkin. 31. Isteʼmolchi texnik shartlarni olish boʻyicha buyurtmanomada loyihalashtirilayotgan obyektni tavsiflovchi quyidagi maʼlumotlarni qisqacha shaklda koʻrsatadi: yuklama miqdori; isteʼmolchining elektr taʼminoti ishonchliligi boʻyicha toifasi; joylashgan joyi; obyektni loyihalashtirish va qurish muddatlari. 32. Isteʼmolchi quyidagi hollarda qoʻshimcha texnik shart olishga majbur: elektr taʼminotining ishonchliligi zaxira taʼminot talab etadigan toifaga oʻtganda; elektr qurilmalarning qoʻshimcha quvvati ulanganda; tashqi elektr taʼminoti sxemasi oʻzgarganda. Belgilangan quvvat texnik shartlar va elektr taʼminoti shartnomasida belgilangan miqdordan oshirib yuborilganda, HETK tomonidan qoʻshimcha ulangan quvvat uzib qoʻyiladi. Ushbu holat takroriy aniqlanganda isteʼmolchi elektr tarmogʻidan toʻliq uziladi. Bunda isteʼmolchi tomonidan isteʼmol qilishga ruxsat etilgan quvvatning oshirilishi tufayli avariya holati yuzaga kelganda va (yoki) HETKning elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlariga zarar yetkazilganda, isteʼmolchidan qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda yetkazilgan haqiqiy zarar summasi ham undiriladi. 33. Obyektni elektr tarmoqlariga ulash uchun texnik shartlar mavjud texnik imkoniyatlaridan kelib chiqib, eng yaqin elektr tarmoq xoʻjaligi obyektlaridan, ularning istiqbolda rivojlanishi va bandlik darajasi hisobga olingan holda beriladi va ushbu shartlarda quyidagilar koʻrsatiladi: isteʼmol qilishga ruxsat etilgan elektr qurilmalarining quvvati; ulanish nuqtasi (podstansiya, elektr stansiyasi yoki elektr uzatish liniyasi), obyekt ulanadigan tarmoq kuchlanishi, alohida holatlarda tashqi elektr energiyasi taʼminoti sxemasi variantlarini ishlab chiqish zarurati koʻrsatiladi; yangi isteʼmolchining ulanishi tufayli mavjud tarmoqni kuchaytirish boʻyicha asoslangan talablar (simlar kesimlarini oshirish, transformatorlarni almashtirish, zaxira yacheykalar oʻrnatish va shu kabilar); qisqa tutashish toklarining hisoblangan miqdori, releli himoya, avtomatika, aloqa, izolyatsiya va oʻta kuchlanishdan himoyaga qoʻyiladigan talablar; quvvati 50 kVt va undan yuqori boʻlgan isteʼmolchilar uchun reaktiv quvvat oʻrnini toʻldirishga qoʻyiladigan talablar; elektr energiyasini hisobga olish boʻyicha qoʻyiladigan talablar; isteʼmolchining hududiy elektr tarmoqlari taʼminlovchi liniyalari ulanadigan elektr qurilmalariga qoʻyiladigan oʻziga xos talablar (yagona elektr energetika tizimida quvvat tanqisligi paydo boʻlganda, bunday elektr qabul qilgichlarning elektr taʼminotini saqlash maqsadida zaxira energiya manbaining, kuchlanish beriladigan joylarni avtomatik himoya qilishning zarurligi, taʼminlovchi liniyalarning parallel ishlashiga yoʻl qoʻyilishi, ayrim zaxira taʼminlovchi liniyalarga yuklamalarni ajratish va boshqalar); isteʼmolchi tarmogʻiga ulanadigan subisteʼmolchilar roʻyxati (ularning yuklamalari va elektr energiyasi isteʼmoli toʻgʻrisidagi asosiy istiqbol maʼlumotlarini koʻrsatgan holda); bino va inshootlar loyihasida (ishchi loyihasida) elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishni tashkil etish boʻyicha loyiha yechimlarini ishlab chiqish boʻyicha talablar; texnik shartlarning amal qilish muddati va boshqa texnik talablar. Ayrim holatlarda texnik shartlarda yaqin joylashgan aholi va ijtimoiy obyektlarning quvvatini inobatga olish va energotizim ehtiyojlari uchun alohida yacheykalar oʻrnatilishi talab etilishi mumkin. 34. Bino va inshootlar, ularning navbatlari yoki alohida ishlab chiqarish quvvatlarning texnik shartlarga muvofiq ishlab chiqilgan elektr taʼminoti loyihalari (ishchi loyihalari) qonunchilikda belgilangan tartibda HETK tomonidan koʻrib chiqilishi va Oʻzenergoinspeksiya bilan kelishilishi kerak. 35. Isteʼmolchilarning yuklamalarini ulash bilan bogʻliq yangi elektr qurilmalarini va elektr tarmogʻi xoʻjaligining obyektlarini loyihalashtirish va qurish, ishlab turganlarini kengaytirish va rekonstruksiya qilish isteʼmolchilarning mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi. 36. Respublikada elektr energiyasi isteʼmolining prognozi HETK tomonidan iqtisodiy rivojlanish, aholi va tadbirkorlik subyektlari sonining oʻsishi va uy-joy qurilishini hisobga olgan holda har bir isteʼmolchi bilan tuzilgan elektr taʼminoti shartnomalarida koʻrsatilgan ehtiyoj miqdorlari asosida aniqlanadi. Navbatdagi yil uchun elektr energiyasi isteʼmolining shartnomaviy miqdori amaldagi yillik elektr energiyasi isteʼmol hajmidan kelib chiqqan holda (qayta tiklanuvchi energiyasi manbalari joriy etilganligi, energiyani tejash chora-tadbirlari rejasi inobatga olingan, shuningdek, yangi obyektlarni ishga tushirish, ishlab chiqarish quvvatining oshirilishi boʻyicha aniq hisob-kitoblarga asoslangan holda) belgilanadi. 37. Elektr energetika obyektlarining ichki elektr energiyasi isteʼmolining prognozi (korxonalarning elektr energiyasi ishlab chiqarish uchun oʻzining va ishlab chiqarish ehtiyojlari), belgilangan tartibda tasdiqlangan elektr energiyasini elektr tarmogʻi boʻylab uzatishda uning texnologik sarfi har yili 15-sentabrgacha umumlashtiriladi hamda kelgusi yil uchun elektr energiyasi ishlab chiqarish va isteʼmol qilish balansi tarkibiga kiritiladi. 38. Elektr energiyasini ishlab chiqaruvchi korxona har yili 15-sentabrgacha Energetika vazirligi, Oʻzenergoinspeksiya, “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ, “Oʻzenergosotish” AJ va “Hududiy elektr tarmoqlari” AJga kelgusi yilga elektr energiyasi ishlab chiqarish boʻyicha mavjud quvvat va prognoz toʻgʻrisida maʼlum qiladi. 39. “Oʻzenergosotish” AJ “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ, “Issiqlik elektr stansiyalari” AJ, “Oʻzbekgidroenergo” AJ va “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ bilan birgalikda choraklar kesimida kelgusi yilgi elektr energiyasini ishlab chiqarish va isteʼmol qilish balansining prognoz koʻrsatkichlarini shakllantiradi va joriy yilning 1-oktabriga qadar uni Iqtisodiyot va moliya vazirligiga taqdim etish uchun Energetika vazirligiga kiritadi. “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ, “Oʻzenergosotish” AJ, “Issiqlik elektr stansiyalari” AJ, “Oʻzbekgidroenergo” AJ va “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ tasdiqlangan elektr energiyasi ishlab chiqarish va isteʼmol qilish balansining prognoz koʻrsatkichlariga muvofiq oʻz tasarruflaridagi tashkilotlarga elektr energiyasi ishlab chiqarilishi va isteʼmol qilinishining choraklarga taqsimlangan koʻrsatkichlarini prognoz yil uchun belgilangan muddatlarda yetkazadilar. 40. Elektr energiyasi bir vaqtning oʻzida ishlab chiqarilishi va isteʼmol qilinishi bilan tavsiflanadigan alohida tovar turi sifatida, HETK va energiya qurilmalari shu tashkilot tarmogʻiga bevosita ulangan isteʼmolchi oʻrtasida tuzilgan elektr taʼminoti shartnomasi asosida mazkur Qoidalarga muvofiq yetkazib beriladi. Yuridik shaxsning nomi yoki elektr qurilmalar mulkdori oʻzgarganda isteʼmol qilinadigan quvvat va (yoki) elektr taʼminotining ishonchlilik toifasi oʻzgarmasa, HETK va isteʼmolchi — elektr qurilmalarining huquqiy vorisi oʻrtasida elektr taʼminoti shartnomasi ommaviy oferta asosida elektr taʼminoti shartnomasini kelishish (qabul qilish) va uni axborot-kommunikatsiya tizimlari orqali yangi mulkdor tomonidan tasdiqlash yoʻli bilan tuziladi. Bunda isteʼmolchilarda abonentning shaxsiy raqami shakllantirilishi talab etilsa, HETK tomonidan yangi isteʼmolchi raqami elektr taʼminoti shartnomasida koʻrsatiladi. Isteʼmolchilar shakllantirilgan abonentning shaxsiy raqami toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni YIDXP orqali yuridik shaxslar uchun — soliq toʻlovchi identifikatsiya raqamini (STIR), jismoniy shaxslar uchun — pasport yoki identifikatsiya ID-kartaga oid maʼlumotlarni (pasport seriyasi va raqami), jismoniy shaxsning shaxsiy identifikatsiya raqamini yoki kadastr raqamlaridan birini kiritish yoʻli bilan aniqlanishi mumkin. 41. HETK va isteʼmolchi oʻrtasidagi elektr taʼminoti shartnomasi elektr taʼminotining namunaviy shartnomasiga muvofiq tayyorlangan shaklda tuziladi. Elektr taʼminotining namunaviy shartnomasi “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ tomonidan ishlab chiqiladi, Oʻzenergoinspeksiya, Raqobatni rivojlantirish va isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish qoʻmitasi bilan kelishiladi va Energetika vazirligi tomonidan tasdiqlanadi. 42. Elektr taʼminoti shartnomasi 2 nusxada tuziladi. Bir nusxasi isteʼmolchiga taqdim etiladi, ikkinchisi HETKda qoladi. Shartnomani rasmiylashtirish va isteʼmolchiga taqdim etish elektr energiyasi yetkazib beruvchi zimmasida boʻladi. 43. Subisteʼmolchilar isteʼmolchilar bilan elektr taʼminoti shartnomasini tuzishi, bunda HETKdan texnik shartda ruxsat etilgan quvvatdan ortiqcha quvvat ulanishi koʻzda tutilganda yoki ishonchlilik toifasi oʻzgargan holatlarda, isteʼmolchi oʻz tarmogʻiga subisteʼmolchilarni ulash uchun HETK roziligini olish shart hisoblanadi. Subisteʼmolchilar toʻgʻridan-toʻgʻri elektr taʼminoti korxonasi bilan shartnoma tuzganda, isteʼmolchilar va subisteʼmolchilar oʻrtasidagi har xil nizoli holatlar, jumladan, ekspluatatsiya xarajatlari, oʻzaro boshqa turdagi toʻlovlar bilan bogʻliq yoki ichki elektr tarmoqdagi nosozliklar natijasida isteʼmolchi tomonidan subisteʼmolchi elektr tarmoqdan ajratilganda, yetkazilgan zararga elektr taʼminoti korxonasi javobgar hisoblanmaydi, HETKning aybi boʻlgan holatlar bundan mustasno. 44. Subisteʼmolchilarga oʻz tarmoqlari orqali elektr energiyasini yetkazib beruvchi isteʼmolchilar subisteʼmolchilarning elektr energiyasi isteʼmolini hisobga olgan holda, HETK bilan elektr energiyasining umumiy (jami) miqdori boʻyicha elektr taʼminoti shartnomasini tuzadi. 45. Isteʼmolchilarning elektr qurilmalari ekspluatatsiya qilishga tayyorligini aniqlash va ularga kuchlanish berish qonunchilikda belgilangan tartibda amalga oshiriladi. Isteʼmolchilarning quvvati 20 kVtdan yuqori boʻlgan elektr qurilmalari yagona elektr energetika tizimi elektr tarmoqlariga ularning ekspluatatsiya qilishga tayyorligi aniqlanmasdan va Oʻzenergoinspeksiya tomonidan isteʼmolchilarning elektr qurilmalarini elektr tarmoqlariga ulash toʻgʻrisidagi dalolatnoma imzolanmasdan ulanganligi aniqlanganda, ushbu elektr qurilmalari qoidabuzarliklar bartaraf etilgunicha va mazkur buzilishlarga yoʻl qoʻygan shaxslarga nisbatan tegishli choralar koʻrilgunicha elektr tarmoqlaridan darhol uziladi. 46. Quvvati 20 kVtdan yuqori boʻlgan isteʼmolchilarning yangi yoki rekonstruksiya qilingan elektr qurilmalarida sinov-sozlash ishlarini amalga oshirish uchun 1 oygacha boʻlgan muddatga kuchlanish berish, Oʻzenergoinspeksiya tomonidan ularning sinov-sozlash ishlarini amalga oshirishga tayyorligi aniqlangani, HETK tomonidan hisoblagich va hisobga olish tizimi tekshirib plombalangach, vaqtincha elektr taʼminoti shartnomasi tuzilgandan va maʼlumotlar HETKning dasturiy taʼminot bazasiga kiritilgandan keyin ruxsat beriladi. Sinov-sozlash ishlari tugaganidan keyin HETK tomonidan isteʼmolchining elektr qurilmalari elektr tarmoqdan darhol oʻchiriladi. 47. Quvvati 20 kVtdan yuqori boʻlgan isteʼmolchilarning yangi yoki rekonstruksiya qilingan elektr qurilmalariga kuchlanish berish, Oʻzenergoinspeksiya tomonidan ularning ekspluatatsiya qilishga tayyorligi aniqlangani, hisoblagich va hisobga olish tizimi tekshirilib plombalangach, elektr taʼminoti shartnomasi tuzilgandan va isteʼmolchi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar HETKning tegishli dasturiy taʼminot bazalariga kiritilgandan keyingina amalga oshiriladi. Quvvati 20 kVtgacha boʻlgan yangi yoki rekonstruksiya qilingan isteʼmolchilarning elektr qurilmalariga kuchlanish berish uchun Oʻzenergoinspeksiyaning ushbu elektr qurilmalari ekspluatatsiya qilishga tayyorligi toʻgʻrisida xulosasi talab etilmaydi. Bunda tadbirkorlik subyektlarining elektr qurilmalari elektr tarmoqlariga qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda ulanadi. 48. Isteʼmolchilarning elektr qurilmalari ekspluatatsiya qilishga tayyorligini aniqlaydigan Oʻzenergoinspeksiya va uning hududiy boshqarmalari xodimlari, shuningdek, HETK ekspluatatsiya qilish jarayonida ularning normal ishlashi uchun javobgar boʻlmaydi. 49. Elektr qurilmalarining texnik holati va ekspluatatsiya qilinishi yuzasidan isteʼmolchilar bilan HETK oʻrtasidagi javobgarlik ushbu elektr qurilmalarining balans boʻyicha mansubligi bilan belgilanadi va elektr taʼminoti shartnomasiga ilova qilinadigan elektr tarmoqlarining balans boʻyicha mansubligini va tomonlarning ekspluatatsiya qilish boʻyicha javobgarligini chegaralash dalolatnomasida qayd etiladi. Elektr tarmoqlarining balans boʻyicha mansubligi chegarasini va ularni ekspluatatsiya qilish boʻyicha javobgarligini belgilash dalolatnomasi HETK va isteʼmolchi vakillari tomonidan imzolanadi. Kuchlanishi 1000 V va undan yuqori boʻlgan elektr qurilmalarining holati va ularga xizmat koʻrsatish yuzasidan javobgarlik chegaralari: yopiq taqsimlash qurilmalarining tashqi tomonidan elektr uzatish havo liniyasining oʻtish izolyatori ulangan joyda va simning ochiq taqsimlash qurilmalari izolyatorlari portal tizmasining taranglovchi qisqichidan chiqish joyida; elektr uzatishning taʼminlovchi yoki chiquvchi liniyalarining kabel yoki havodagi kirish simlari ulangan joylarida belgilanadi. Bunda ulanmalarning holati uchun podstansiyadan foydalanuvchi korxona javob beradi. Turli isteʼmolchilarga tegishli, tarmoqlangan simlarga (yopiq yoki ajratkichlar orqali) ega boʻlgan kuchlanishi 1000 V va undan yuqori boʻlgan elektr uzatish liniyalarining holati va ularga xizmat koʻrsatish yuzasidan javobgarlikning mansublik chegarasi asosiy liniyaning tarmoqlanish amalga oshirilgan tayanch nuqtasida belgilanadi. Tarmoqlangan simlarni ulovchi qisqichlarning holati uchun javobgarlik asosiy elektr uzatish liniyasi egasiga yuklanadi. Kuchlanishi 1000 V gacha boʻlgan elektr qurilmalarining holati va ularga xizmat koʻrsatish boʻyicha isteʼmolchi va HETK oʻrtasidagi javobgarlik chegarasi: havodagi tarmoqlanishda — bino yoki quvur tayanchida oʻrnatilgan birinchi izolyatorlarda; kabel bilan kiritishda — binoga kirish joyida taʼminlovchi kabelning ulanish joylarida belgilanadi. Bunda uy-joy mulkdorlari shirkatlariga, boshqaruv tashkilotlariga, muassasalarga va ishlab chiqarish bilan shugʻullanmaydigan boshqa isteʼmolchilarga tegishli uylardagi elektr tarmogʻining balans boʻyicha mansublik chegarasidagi ulanmalarning holati uchun HETK javob beradi. Elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilish xususiyatlariga koʻra javobgarlikning boshqa asoslangan chegaralari ham belgilanishi mumkin. 50. Ekspluatatsiya jarayonida elektr qurilmalarning ulanmalari holati uchun balansda saqlovchi tashkilot javobgar hisoblanadi. Isteʼmolchi oʻz tasarrufidagi elektr qurilmalarning texnik holati va elektr xavfsizligi, isteʼmolchilar elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik texnikasi qoidalariga rioya etilishi, elektr energiyasi oqilona sarflanishi, elektr energiyasi isteʼmolining belgilangan rejimlari bajarilishi, elektr energiyasi sifatining taʼminlanishi va Oʻzenergoinspeksiyaning koʻrsatmalari oʻz vaqtida bajarilishi uchun javob beradi. 51. Isteʼmolchilar elektr qurilmalarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalari hamda Isteʼmolchilar elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik texnikasi qoidalarida hisobga olinmagan ishlab chiqarishning va elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishning oʻziga xos (yer osti, portlash xavfi boʻlgan ishlab chiqarishlar, elektr tortish kuchi va boshqa) shartlari mavjud boʻlganda, isteʼmolchilar ushbu elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilish va ularga xizmat koʻrsatish boʻyicha maxsus yoʻriqnomalarga ega boʻlishlari shart. 52. Maishiy isteʼmolchilar tomonidan oʻz ehtiyojlari uchun montaj qilingan kuchlanishi 1000 V dan yuqori kuchlanishdagi elektr tarmoqlarini (elektr energiyasi uzatish liniyalari, transformator punktlari (keyingi oʻrinlarda — TP) va boshqalar) foydalanishga topshirilishidan oldin texnik xizmat koʻrsatish uchun alohida shartnoma boʻyicha belgilangan tartibda elektr taʼminoti korxonalariga berilishi kerak. Isteʼmolchi tomonidan texnik xizmat koʻrsatish shartnomasi bekor qilinganda yoki texnik xizmat uchun oʻz vaqtida toʻlov oʻtkazilmaganda, ushbu elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlariga elektr energiyasini yetkazib berish toʻxtatiladi. 53. Maishiy isteʼmolchi tomonidan oʻz ehtiyojlari uchun kuchlanishi 1000 V dan yuqori elektr tarmoqlari montaj qilingan hollarda: hisoblagich TPning 0,4 kVli taqsimlash qurilmasida oʻrnatiladi; elektr tarmoqlari maishiy isteʼmolchining uyga egalik qilish hududidan tashqarida joylashtiriladi. 54. Maishiy isteʼmolchi 1000 V dan yuqori kuchlanishdagi elektr tarmogʻiga ega boʻlgan holda, maishiy isteʼmolchiga tegishli boʻlgan ushbu elektr tarmogʻidagi (liniyalar, TP) elektr energiyasining texnologik sarflari hisob-kitob yoʻli bilan aniqlanadi va uning isteʼmoliga qoʻshiladi hamda bu haqida elektr taʼminoti shartnomasida tegishli yozuv qayd etiladi. 55. Maishiy isteʼmolchilarga 1000 V gacha kuchlanishdagi bitta tarmoqdan zaxira manba sifatida qoʻshimcha fazaga ega boʻlish taqiqlanadi. 56. Isteʼmolchi elektr tarmoqlarining texnik holatini taʼminlash boʻyicha ekspluatatsiya xarajatlari uchun subisteʼmolchilar, isteʼmolchi bilan subisteʼmolchi oʻrtasida tuzilgan alohida shartnoma boʻyicha elektr energiyasining umumiy hajmidan olinadigan ulushga mutanosib ravishda haq toʻlaydi. Ekspluatatsiya xarajatlarini subisteʼmolchiga beriladigan elektr energiyasi tarifiga qoʻshishga ruxsat etilmaydi. 57. Elektr energiyasi uchun HETK bilan hisob-kitob qilish maqsadida isteʼmolchilar majburiy tartibda EHNATga mos keladigan hisoblagichlar bilan taʼminlangan boʻlishi kerak. 58. EHNAT koʻrsatkichlar buzilishidan va inson omilining taʼsirini mumkin qadar kamaytirgan holda, axborotlardan ruxsatsiz foydalanishdan kompleks himoya bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. 59. EHNATga mos keladigan hisoblagichlar boʻlmaganda isteʼmolchilar va subisteʼmolchilarni elektr tarmoqlariga ulanishi taqiqlanadi. 60. Turli xil tarif guruhlariga mansub isteʼmolchilarning har bir tarif guruhi uchun alohida hisoblagich oʻrnatiladi. Mazkur Qoidalarning 81-bandida belgilangan holatlar bundan mustasno. 61. Hisoblagichlar, oʻlchash vositalari va oʻlchov transformatorlari, shuningdek, EHNAT tizimi qurilmalari mazkur Qoidalarga muvofiq oʻrnatiladi va Elektr qurilmalarning tuzilishi qoidalari talablariga javob berishi kerak. Hududiy elektr tarmoqlari korxonalari va isteʼmolchilar tomonidan ishga tushirilgan EHNAT belgilangan tartibda metrologik qiyoslashdan oʻtkazilishi kerak. Hisoblagich oʻlchov (tok, kuchlanish) transformatori orqali ulangan boʻlsa, isteʼmol qilingan elektr energiyasi hajmi transformatsiya koeffitsiyentlari inobatga olingan holda aniqlanadi. 62. Nazorat hisoblagichlari alohida sexlarda, koʻp energiya sarflaydigan agregatlarda, texnologik liniyalarida, binolarda, bir necha oila yashaydigan xonadonlarda oʻz hisobidan oʻrnatiladi. Ushbu hisoblagichlar boʻyicha HETK bilan pullik hisob-kitob amalga oshirilmaydi. 63. Koʻp kvartirali uylardagi xonadonlarda sarflanadigan elektr energiyasini hisoblash maqsadida hisoblagichlar har bir xonadon uchun maxsus ajratilgan joylarda, shuningdek, yakka tartibdagi uy-joylarning bino-inshootlarida va foydalanish hududidan tashqarida (tayanch, tashqi fasad va boshqalar), elektr taʼminoti korxonasining xodimlari tomonidan toʻsiqsiz koʻrish imkoniyatini beradigan joyga oʻrnatiladi. Koʻp kvartirali uyda uyning umumiy ehtiyojlari (zinapoyalarni yoritish, liftlar, nasoslarning ishlashi va hokazolar) uchun sarflanadigan elektr energiyasini hisob-kitob qilish maqsadida alohida umumiy hisoblagich oʻrnatiladi. 64. Isteʼmolchilarning (maishiy isteʼmolchilardan tashqari) elektr energiyasi hisoblagichlari, oʻlchash vositalari, oʻlchov transformatorlari, EHNAT tizimi qurilmalari, shuningdek, ularni oʻrnatish uchun zarur boʻlgan boshqa vositalar isteʼmolchilarning mablagʻlari hisobiga sotib olinadi va oʻrnatiladi, HETK masʼul xodimi tomonidan bepul plombalanadi va roʻyxatdan oʻtkaziladi. Elektr energiyasi hisoblagichlari, oʻlchash vositalari, oʻlchov transformatorlari HETK tomonidan plombalanmagan isteʼmolchilarga elektr energiyasi yetkazib berish taqiqlanadi. 65. Maishiy isteʼmolchilarda oʻrnatilgan hisoblagichlarni sotib olish (elektr tarmoqlariga yangi ulanadigan yakka tartibdagi uy-joylar va koʻp kvartirali uylardagi xonadonlar), oʻrnatish, roʻyxatga olish, davriy qiyoslovdan oʻtkazish va plombalash, shuningdek, mavjud (jumladan, EHNATga mos kelmaydigan) hisoblagichlarni almashtirish HETK mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi. Bunda quruvchi tashkilotlar tomonidan yangi quriladigan koʻp kvartirali uylardagi xonadonlarga hisoblagichlarni sotib olish va oʻrnatish quruvchi tashkilot mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi. Hisoblagich yakka tartibdagi uy-joylar yoki koʻp kvartirali uylardagi xonadon egasining buyurtmanomasiga binoan bir hafta muddatda uning ishtirokida HETK xodimi tomonidan oʻrnatiladi. 66. Hisobga olish tizimi isteʼmolchining aybi bilan buzilgan taqdirda (oʻlchov transformatorlarining ulanish sxemasi buzilganda yoki uning oʻzi yoki yorligʻi ruxsatsiz almashtirilganda, shuningdek, hisobga olinayotgan elektr energiyasi sarfini kamaytirish maqsadida hisoblagichni yoki uning plombasi buzilganda, unga tashqaridan taʼsir koʻrsatilganda), ushbu tizim qurilmalarini almashtirish, taʼmirlash, qiyoslovdan oʻtkazish va oʻrnatish ishlari isteʼmolchi hisobidan ularning qiymati va koʻrsatilgan xizmatlar uchun haq toʻlangan holda, HETK tomonidan amalga oshiriladi. Isteʼmolchining aybi tasdiqlanmasa, HETK mablagʻi evaziga hisoblagich, modul qurilmasi taʼmirlanadi yoki yangisiga almashtiriladi. 67. Hisoblagichlar, oʻlchov transformatorlari, ikkilamchi zanjirlar, aloqa liniyalarining, shu jumladan, ularga oʻrnatilgan plombalarning saqlanishi va butunligi uchun javobgarlik binosida (inshootida) ushbu qurilmalar oʻrnatilgan tashkilotga (elektr taʼminoti korxonasi yoki isteʼmolchiga), ularning ekspluatatsiyasi va texnik holati uchun javobgarlik esa — qurilma egasiga yuklanadi. Agar hisoblagichlar, oʻlchov transformatorlari, ikkilamchi zanjirlar, aloqa liniyalari uchinchi tashkilot binosida (inshootida) oʻrnatilgan boʻlsa, javobgarlik masalasiga holatdan kelib chiqib, manfaatdor tomonlar ishtirokida, lozim boʻlganda xolis ekspertlar jalb etilgan holda aniqlik kiritiladi. 68. Hisoblagichlarning: qobiq (korpus) qismida, dasturlash tugmasida, modul aloqa qismida — hisoblagichni ishlab chiqaruvchi zavodning; tashqi qobigʻi (korpus) mahkamlanadigan joylarida, oʻlchov transformatorlarida esa — alohida ajratilgan joylarda “Oʻzbekiston milliy metrologiya instituti” davlat muassasasining yoki uning hududiy boʻlinmalari yoki tegishli tartibda akkreditatsiyadan oʻtgan laboratoriyaning; klemmnik qopqoqlarida, tok transformatorlarning klemmniklarida, xotira va sinov blokida, hisoblagich dasturlashdan foydalanish tugmasida (boʻlmasida), oʻtuvchi klemmniklarda, kuchlanish transformatorlari ajratgichlari yuritmalari va himoya avtomatlarida, modul qurilmalarida (HETK tomonidan almashtirilganda) — HETKning belgilangan namunadagi plombalari boʻlishi kerak. Hisoblagichlar va oʻlchov transformatorlari ishlab chiqaruvchi zavodda belgilangan tartibda birlamchi qiyoslovdan oʻtkaziladi. Oʻlchov transformatorlari isteʼmolchi hisobidan akkreditatsiyadan oʻtgan metrologiya xizmati tomonidan belgilangan tartibda va muddatlarda davriy qiyoslovdan oʻtkaziladi. 69. Agar maishiy isteʼmolchida hisoblagichning qiyoslovdan oʻtkazish oraligʻi tugashi bilan elektr taʼminoti korxonasi tomonidan belgilangan tartibda qiyoslov tadbirlari oʻtkazilmagan boʻlsa, unda ushbu isteʼmolchi qiyoslovdan oʻtkazish muddati tugagan hisoblagichning koʻrsatkichlariga koʻra elektr energiyasi haqini toʻlaydi. Bunda elektr taʼminoti korxonasi maishiy isteʼmolchi tomonidan qiyoslovdan oʻtkazish muddati tugagan hisoblagichdan foydalangan elektr energiyasi uchun qaytadan hisob-kitob qilish huquqiga ega emas. Isteʼmolchilarda hisoblagichlarning sifat va sarf koʻrsatkichlari hamda ishlash mexanizmlariga shubha tugʻilganda, akkreditatsiyadan oʻtgan metrologik xizmatida oʻz hisobidan mustaqil qiyoslovni oʻtkazish huquqiga ega. Hisoblagichda belgilangan standartlarga nomutanosiblik aniqlangan taqdirda, qayta hisob-kitob amalga oshiriladi. Bunda elektr taʼminoti korxonasi isteʼmolchining birinchi talabiga koʻra hisoblagichlarni bepul yechish, oʻrnatish, plombalash va roʻyxatdan oʻtkazishga majbur. 70. HETK va Oʻzenergoinspeksiyaning vakolatli xodimini hisoblagichni tekshirishga qoʻymaslik dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi. Isteʼmolchi HETKlari va (yoki) Oʻzenergoinspeksiya xodimi tomonidan tuzilgan dalolatnoma bilan tanishib, uni imzolashi zarur. Isteʼmolchi dalolatnomani imzolashni rad etgan taqdirda, bu haqda tegishli belgi qoʻyiladi. Rad etish ikki nafar guvoh yoki fuqarolarning oʻzini-oʻzi boshqarish organi vakili tomonidan tasdiqlangan boʻlishi kerak. Dalolatnomani imzolashni rad etgan isteʼmolchi buning sababini tushuntirishga haqli va u dalolatnomaga kiritilgan boʻlishi lozim. Isteʼmolchining dalolatnomani imzolashni rad etishi, uni elektr tarmoqlardan uzishga asos boʻladi va bu haqda u xabardor qilingan boʻlishi lozim. 71. Hisoblagichlar va oʻlchov transformatorlarini boshqa joyga oʻrnatish va almashtirish HETK bilan kelishilgan holda amalga oshiriladi va koʻrsatilgan xizmatlar haqi isteʼmolchi tomonidan toʻlanadi. Hisoblagichlar va oʻlchov transformatorlarini oʻzboshimchalik bilan boshqa joyga oʻrnatish va (yoki) almashtirish holatlari aniqlangan taqdirda, HETK isteʼmolchini elektr tarmogʻidan uzib qoʻyadi, HETK tomonidan mazkur Qoidalarga muvofiq qaytadan hisob-kitob qilinadi. Yuridik shaxs boʻlgan isteʼmolchilarga oʻrnatilgan hisoblagich va oʻlchov transformatorlarini almashtirishda dalolatnoma foto va (yoki) video materiallarni ilova qilgan holda rasmiylashtiriladi. 72. Hisoblagich ulanish sxemasini oʻzgartirish bilan bogʻliq boʻlgan har qanday ishlar faqat HETK tomonidan isteʼmolchi ishtirokida, bu haqida ularni xabardor qilingandan soʻng amalga oshiriladi. Ishlarni bajarish davrida foydalanilgan elektr energiyasini hisobga olish va hisob-kitob qilish HETK tomonidan belgilangan vaqtincha sxemalar boʻyicha amalga oshiriladi. 73. Isteʼmolchilar elektr energiyasi uchun hisob-kitob qilish boʻyicha uchta tarif (I, II, III va IV) guruhiga boʻlinadi. I tarif guruhiga asosiy va zaxira elektr taʼminoti uchun ulangan quvvati yigʻindisi 750 kVA va undan ortiq boʻlgan elektr energiyasi uchun tabaqalashtirilgan tarif boʻyicha hisob-kitob qilinadigan isteʼmolchilar kiradi. Budjet tashkilotlari, suv taʼminoti tashkilotlari, fermer xoʻjaliklari va suv isteʼmolchilari uyushmalarining nasos stansiyalari, shuningdek, Davlat budjetidan moliyalashtiriladigan nasos stansiyalari bundan mustasno. 74. II tarif guruhi isteʼmolchilariga I tarif isteʼmolchilaridan boshqa barcha yuridik shaxs boʻlgan isteʼmolchilar hamda “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ, “Issiqlik elektr stansiyalari” AJ, “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ va “Oʻzbekgidroenergo” AJ tarkibiga kiradigan, hududiy elektr taʼminoti korxonalari, shu jumladan, HETKdan elektr quvvati oladigan korxona va tashkilotlarning, shuningdek, elektr energiyasi ishlab chiqaruvchi korxonalarning ushbu korxonalar hududidan tashqarida alohida joylashgan obyektlarining xoʻjalik ehtiyojlari kiradi. Bunda “Issiqlik elektr stansiyalari” AJ va “Oʻzbekgidroenergo” AJ tarkibiga kiradigan hamda elektr energiyasi ishlab chiqaruvchi korxonalar tomonidan xoʻjalik ehtiyojlari uchun oʻziga tegishli tarmoqlarda elektr energiyasi ishlab chiqarish boʻyicha foydalanilgan elektr energiyasi amaldagi tannarx boʻyicha hisob-kitob qilinadi. 75. III tarif guruhiga maishiy isteʼmolchilar kiradi. Ushbu tarif guruhi boʻyicha aholi tomonidan turmush ehtiyojlari uchun uy-joylarda, xonadonlarda, yotoqxonalarda, yordamchi xoʻjaliklarda, shaxsiy foydalaniladigan tomorqa bogʻ obyektlarida, shu jumladan, bogʻ shirkatlari va dala hovlilar sugʻorish nasoslari, shaxsiy avtomashinalar uchun garajlarda sarflanadigan elektr energiyasi haqi tok qabul qilgichlarning quvvati hamda hisoblagichlar oʻrnatilgan joyidan qatʼi nazar toʻlanadi. 76. Bevosita “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ, “Issiqlik elektr stansiyalari” AJ, “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ, “Oʻzbekgidroenergo” AJ va elektr energiyasini ishlab chiqaruvchi boshqa korxonalarning elektr tarmoqlaridan hamda isteʼmolchilar yoki subisteʼmolchilar elektr tarmoqlari orqali uzatiladigan elektr energiyasi uchun isteʼmolchilar bilan hisob-kitoblar belgilangan tartibda tasdiqlangan tegishli tariflar boʻyicha elektr taʼminoti shartnomasiga muvofiq amalga oshiriladi. Yuridik shaxslar tomonidan muqobil energiya manbalarini oʻrnatib yoki rekuperatsiya usulida (elektropoyezdlar, elektromobillar orqali va boshqalar) elektr energiyasini tarmoqqa uzatilsa, hisobot oyi yakuni boʻyicha tarmoqqa uzatilgan elektr energiyasi hajmi tarmoqdan isteʼmol qilingan elektr energiyasi hajmidan chegirib hisob-kitob qilinadi. Isteʼmolchilar tomonidan tarmoqqa uzatilgan energiya miqdori isteʼmol qilingan miqdordan koʻp boʻlsa, isteʼmolchi xohishiga (tanloviga) koʻra ortiqcha qismi mablagʻ koʻrinishida isteʼmolchiga toʻlab beriladi yoki keyingi davr isteʼmol qilinishi kutilayotgan energiyasi uchun avans mablagʻ sifatida aks ettiriladi. Barcha elektr energiyasi isteʼmolchilarining (maishiy isteʼmolchilardan tashqari) oylik elektr energiyasi isteʼmoli hisoblangandan keyin HETK tomonidan isteʼmolchilarga aktiv elektr energiyasi boʻyicha elektron hisob-faktura joʻnatadi. Mazkur elektron hisob-faktura joʻnatilganligi isteʼmolchini toʻlash toʻgʻrisida ogohlantirish hisoblanadi. Reaktiv energiya tovar hisoblanmaydi va isteʼmol hajmi dalolatnoma koʻrinishida isteʼmolchiga elektron tarzda joʻnatiladi. Barcha elektr energiyasi isteʼmolchilari (maishiy isteʼmolchilardan tashqari) HETK bilan birgalikda hisob-kitob davri tamom boʻlgandan keyin har oyning 5-sanasiga qadar foydalanilgan elektr energiyasi uchun oʻzaro hisob-kitoblarning taqqoslash dalolatnomasini tuzadi. 77. Elektr energiyasi uchun hisob-kitob qilish maqsadida isteʼmolchilarni tarif guruhlari boʻyicha taqsimlanishi mazkur Qoidalarga muvofiq belgilanadi. HETK bilan elektr taʼminoti shartnomasi tuzilgandan keyin isteʼmolchining aybi bilan isteʼmolchini tegishli boʻlmagan tarif guruhiga kiritish holati aniqlanganda, HETK tomonidan shartnoma tuzilgan paytdan, biroq daʼvo muddatidan ortiq boʻlmagan davr uchun qayta hisob-kitob qilinadi. Bunda qayta hisob-kitoblar amaldagi tarifga asosan tariflar farqi boʻyicha jami isteʼmol qilingan elektr energiyasi miqdori uchun amalga oshiriladi. 78. I tarif guruhi isteʼmolchilari uchun tabaqalashtirilgan tarif qoʻllaniladi. Tabaqalashtirilgan tarif sutkaning vaqt zonasi boʻyicha isteʼmol qilingan har 1 kVt soat elektr energiyasi uchun toʻlovdan iborat. Bunda: yarim tigʻiz davr — sutkaning yorugʻ vaqti (soat 9-00 dan 17-00 gacha); tigʻiz davr — ertalabki va kechki maksimum (yagona elektr energetika tizimining maksimal yuklamalar soatlari soat 6-00 dan 9-00 gacha va soat 17-00 dan 22-00 gacha); tungi davr — sutkaning qorongʻi davri (yagona elektr energetika tizimining minimal yuklamalar soatlari soat 22-00 dan 24-00 gacha va soat 00-00 dan 06-00 gacha). Bunda foydalanilgan elektr energiyasi uchun hisob-kitoblar yagona elektr energetika tizimining: tigʻiz davr soatlarida — belgilangan tarifga nisbatan 1,5 baravar miqdorda oʻsuvchi koeffitsiyent; tungi davr soatlarida — belgilangan tarifga nisbatan 1,5 baravar miqdorda kamayuvchi koeffitsiyent; yarim tigʻiz davr soatlarida — belgilangan tarif qoʻllab amalga oshiriladi. 79. II va III tarif guruhlari isteʼmolchilari bilan belgilangan tarif boʻyicha hisob-kitoblar amalga oshiriladi. 80. Mayning faqat yuridik shaxs tomonidan quyosh fotoelektr stansiyalari orqali ishlab chiqarilgan elektr energiyasidan foydalangan holda amalga oshiriladi. Bunda “Besqala Mining Valley” maxsus mayning zonasida barcha qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanishga ruxsat etiladi. Mayning uchun yagona elektr energetika tizimiga belgilangan tartibda ruxsat olib ulangan holda elektr energiyasidan foydalangan taqdirda: isteʼmolchilar isteʼmol qilingan elektr energiyasi uchun toʻlovlarni II tarif guruhiga nisbatan ikki baravar oʻsuvchi koeffitsiyentga muvofiq toʻlaydilar. Bundan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 22-oktabrdagi “Sunʼiy intellekt texnologiyalarini yanada rivojlantirishga oid qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi PF-189-son Farmoniga 1-ilovada belgilangan holatlar bundan mustasno; isteʼmol qilingan elektr energiyasining hisobi alohida hisoblagich oʻrnatilgan holda yuritiladi; belgilangan tartibda ruxsat olmasdan mayning bilan shugʻullanuvchi shaxslarning yagona elektr energetika tizimiga ulanish holatlari aniqlanganda, ularga II tarif guruhiga nisbatan amaldagi tarifga besh baravar oʻsuvchi koeffitsiyent qoʻllaniladi. 81. Tashqi reklama va axborot obyektlari konstruksiyalari (konstruksiyasi, videoekranlar, elektron displeylar, media fasad va boshqa texnik vositalar), illyuminatsiyalar va lampalar shodasi uchun foydalanilgan elektr energiyasi II tarif guruhiga asosan belgilangan tarifga uch baravar oshirilgan koeffitsiyentga muvofiq Tashqi reklama va axborot obyektlari konstruksiyalari oʻrnatilgan quvvati miqdorini 24 soat foydalanishi hisobidan yoki alohida hisoblagich oʻrnatish orqali hisob-kitob amalga oshiriladi (budjet va budjetdan mablagʻ oluvchi tashkilotlar bundan mustasno). 82. Bir necha tarif guruhiga mansub isteʼmolchilar bilan hisob-kitoblar har bir tarif guruhiga alohida oʻrnatilgan hisoblagichlar koʻrsatkichlari boʻyicha amalga oshiriladi. 83. Elektr energiyasi uchun HETK yoki isteʼmolchi tomonidan yoziladigan toʻlov hujjatlari boʻyicha elektr taʼminoti shartnomasiga muvofiq haq toʻlanadi. 84. EHNATga ulangan hisoblagichga ega boʻlgan isteʼmolchilarga elektr energiyasi oldindan toʻlangan toʻlov doirasida yetkazib beriladi. 85. Hisob-kitob davrida isteʼmolchilar tomonidan (maishiy isteʼmolchilardan tashqari) elektr energiyasi isteʼmoli shartnomaviy miqdordan 20 foiz va undan ortishiga yoʻl qoʻyilgan taqdirda, mazkur miqdordan ortiq isteʼmol qilingan elektr energiyasi uchun belgilangan tarifning 1,2 baravari miqdorida toʻlov undiriladi. 86. Isteʼmolchi yuridik shaxs sifatida tugatilgan taqdirda, uning elektr qurilmasiga HETK tomonidan elektr energiyasini yetkazib berish taqiqlanadi. Agar, isteʼmolchi faoliyati tugatilganligi yoki tugatilayotganligi toʻgʻrisida HETKga murojaat qilgandan soʻng elektr energiyasini yetkazib berish toʻxtatilmagan boʻlsa, u holda buning oqibati uchun HETK qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javob beradi. 87. Hisoblagich koʻrsatkichlari yozib olinmagan yoki elektr energiyasi sarfi toʻgʻrisidagi hisobot isteʼmolchi tomonidan taqdim etilmagan taqdirda, HETK tomonidan elektr energiyasi (shu jumladan aktiv va reaktiv energiya) isteʼmolchining shartnomaviy miqdori boʻyicha yoki oʻtgan hisob-kitob davr uchun elektr energiyasi isteʼmolining oʻrtacha sutkalik amaldagi miqdori toʻgʻrisidagi maʼlumotlar asosida hisob-kitob qilinadi. Bunda hisoblagich koʻrsatkichlari nazorat tartibida HETK tomonidan yozib olingandan keyin amalda isteʼmol qilingan elektr energiyasi uchun qayta hisob-kitob qilinadi. Qayta hisob-kitob isteʼmolchi yoki uning vakili ishtirokida yoxud uning ishtirokisiz belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 88. Elektr energiyasi uchun toʻlov quyidagi tartibda amalga oshiriladi: maishiy isteʼmolchilar har oyning 10-sanasiga qadar oʻtgan oyda isteʼmol qilingan elektr energiyasi uchun toʻliq hisob-kitob qilishlari shart, EHNATga ulangan maishiy isteʼmolchilar bundan mustasno; EHNATga ulangan maishiy isteʼmolchilar qarzdorligi mavjud boʻlganda, dastur orqali darhol tarmoqdan uziladi; isteʼmolchilarga (maishiy isteʼmolchilardan tashqari) elektr energiyasi 100 foiz oldindan haq toʻlash asosida yetkazib beriladi; isteʼmol qilingan elektr energiyasi uchun elektr taʼminoti shartnomasida belgilangan muddatlarda toʻlanmagan qarzi boʻlgan yuridik shaxslarga elektr energiyasi yetkazib berish toʻxtatib qoʻyiladi (maxsus tartibga koʻra elektr energiyasi yetkazib beriladigan isteʼmolchilar bundan mustasno). Bunda tadbirkorlik reytingida “yuqori” va “oʻrta” toifadagi korxonalarga oldindan toʻlov summasining 50 foizini hisobot oyining birinchi sanasigacha va qolgan qismini hisobot oyining oʻn beshinchi sanasigacha boʻlib toʻlashga ruxsat beriladi. 89. Toʻlov hujjatida xatolar yoki hisob-kitoblarda noaniqliklar aniqlangan taqdirda, isteʼmolchi HETKga darhol murojaat qilishi kerak. HETK isteʼmolchi bilan birga murojaat qilgan kundan boshlab oʻn sutkadan kechiktirmay, hisob-kitobni tekshirishi, zarurat boʻlganda esa hisoblagichlarni ham koʻrikdan oʻtkazishi kerak. Hisoblagichlarni koʻrikdan oʻtkazish yoki toʻlov hujjatidagi xatolar toʻgʻrisidagi murojaat isteʼmolchini toʻlovni belgilangan muddatda va tartibda toʻlash majburiyatidan ozod etmaydi. Agar hisoblagich va oʻlchov transformatoridagi chetga chiqish ushbu hisoblagichlar va oʻlchov transformatorlari uchun belgilangan aniqlik doirasidan oshmasa, bunday chetga chiqishlar yoʻl qoʻyilishi mumkin boʻlgan chetga chiqish deb hisoblanadi. Agar toʻlov hujjatini tekshirish yoki hisoblagichni koʻrikdan oʻtkazishdan keyin (shu jumladan isteʼmolchi murojaat qilmasa ham) elektr energiyasi miqdorini qayta hisob-kitob qilish zarurati aniqlansa, bunda HETK tomonidan haqiqiy (aniq) isteʼmol qilingan elektr energiyasi miqdori boʻyicha hisob-kitob amalga oshiriladi va keyingi oy hisobotida inobatga olinadi. 90. Hisoblagichlar elektr tarmoqlarining qaysi nuqtasida oʻrnatilganligidan qatʼi nazar, HETK va isteʼmolchi oʻrtasida hisob-kitob qilish uchun aktiv va reaktiv energiya HETK va isteʼmolchi tarmoqlarining balans boʻyicha mansublik chegarasida hisobga olinishi shart. 91. Hisob-kitob davrida isteʼmolchilarga yetkazib berilgan elektr energiyasi miqdori va xuddi shu davrda hududiy elektr tarmoqlari korxonasi tomonidan qabul qilingan elektr energiyasi miqdori oʻrtasidagi tafovut (shu jumladan, elektr energiyasining amaldagi texnologik sarfi normativ sarfdan oshishi hisobidan paydo boʻlayotgani), meʼyorlar doirasida ushbu elektr tarmoqlari orqali elektr energiyasini uzatishdagi uning texnologik sarfining belgilangan tartibda tasdiqlangan normativi hajmi chiqarib tashlangan holda, hududiy elektr tarmoqlarining kelgusi davr balansiga oʻtkaziladi. 92. Hisoblagichlar elektr tarmogʻining balans boʻyicha mansublik chegarasida oʻrnatilmaganda, elektr tarmogʻining chegarasidan hisoblagich oʻrnatilgan joyigacha boʻlgan uchastkadagi aktiv va reaktiv energiya texnologik sarfining hajmi isteʼmolchi bilan birgalikda hisoblash yoki taraflar kelishuvi asosida shartnomada qayd qilish orqali aniqlanadi va elektr tarmogʻining balans boʻyicha mansubligiga qarab, HETKning yoki isteʼmolchining hisobiga oʻtkaziladi. 93. Elektr energiyasi yagona elektr energetika tizimidan tranzit boʻyicha isteʼmolchining elektr tarmogʻi orqali HETKning elektr tarmogʻiga uzatilganda, isteʼmolchi tarmoqlaridagi elektr energiyasi texnologik sarfining bir qismi, isteʼmolchining elektr tarmogʻiga kelib tushgan elektr energiyasining umumiy miqdoriga nisbatan HETKning elektr tarmogʻiga isteʼmolchi tomonidan uzatilgan elektr energiyasi miqdoriga mutanosib ravishda, yagona elektr energetika tizimining elektr tarmoqlaridagi texnologik sarflarga oʻtkaziladi. 94. Isteʼmolchining aybi bilan elektr taʼminoti shartnomasida koʻrsatilgan elektr energiyasi hajmi toʻliq isteʼmol qilinmagan taqdirda, avans tariqasida toʻlangan mablagʻlar qaytarib berilmaydi va elektr energiyasi uchun keyingi hisob-kitoblarda hisobga olinadi. Isteʼmolchi oʻz faoliyatini toʻxtatgan (tugatgan) taqdirda, avans tariqasida toʻlangan mablagʻlar qaytarib beriladi. 95. Isteʼmolchilarning (maishiy isteʼmolchilardan tashqari) hisob-kitob oyidan keyingi kalendar oy tugagach, qarz toʻlov muddati oʻtgan hisoblanadi va toʻlov muddati oʻtgan har bir kun uchun toʻlov muddati oʻtgan summaning 0,1 foizi miqdorida, lekin muddati oʻtgan toʻlov summasining 50 foizidan koʻp boʻlmagan miqdorda penya hisoblanadi. Qoidabuzarlik dalolatnomasiga asosan hisoblangan hisobga olinmagan elektr energiyasi miqdori boʻyicha oʻzaro nizo isteʼmolchi bilan sud tartibida koʻrilganda sud hujjatlariga asosan penya isteʼmolchi yoki taʼminotchi korxona foydasiga qayta hisoblanadi. Isteʼmolchining elektr energiyasi haqini toʻlash, reaktiv energiya kompensatsiyasi uchun tarifga ustamalar, shuningdek, noqonuniy foydalanilgan elektr energiyasi qayta hisob-kitobi, quvvat koeffitsiyenti qiymatining isteʼmolchilar tomonidan elektr taʼminoti shartnomasida koʻrsatilganiga nisbatan pasaytirilgani uchun hisoblangan mablagʻ va penya boʻyicha qarzi boʻlgan taqdirda, uning avans toʻlovi hisobiga oʻtkazilgan mablagʻlari qarzni qoplashga yoʻnaltiriladi va avans toʻlovi (oldindan haq toʻlash) sifatida hisobga olinmaydi. 96. Isteʼmolchi tomonidan foydalanilgan elektr energiyasi (quvvati) uchun hisob-kitob boʻyicha oʻzaro hisob-kitoblarni solishtirish dalolatnomasini imzolash rad etilgan taqdirda, qarz tuzilgan elektr taʼminoti shartnomasiga muvofiq shartnomaviy hajmdan kelib chiqqan holda, isteʼmolchining bankdagi hisobvaragʻiga HETK tomonidan toʻlov talabnomasi qoʻyish yoʻli bilan undiriladi. 97. Isteʼmolchi (maishiy isteʼmolchilardan tashqari) egallab turgan binodan uning topshirilishi, sotilishi yoki boshqa sabablarga koʻra koʻchib ketgan taqdirda, u bu haqida HETKni yozma shaklda xabardor qilishi hamda elektr energiyasi uchun koʻchib ketish kunigacha toʻliq hisob-kitob qilishi shart, shundan soʻng HETK obyektga elektr energiyasi yetkazib berishni toʻxtatadi. Yangi isteʼmolchini rasmiylashtirish va elektr qurilmalarini elektr tarmogʻiga ulash belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 98. Tomonlar ularning xohish va harakatlariga bogʻliq boʻlmagan tabiiy ofatlar sababli ushbu sharoitlarda qaytarib boʻlmaydigan va oldindan bilib boʻlmaydigan favqulodda vaziyatlarni oʻz ichiga olgan yengib boʻlmas kuch (fors-major) oqibatida oʻz zimmasiga olingan majburiyatlarni bajara olmasa, tomonlardan hech biri oʻz majburiyatlarini toʻliq yoki qisman bajarmagani uchun javob bermaydi. 99. Agar koʻrsatilgan fors-major holatlari majburiyatlarning shartnomada belgilangan muddatlarda bajarilishiga taʼsir qilsa, u holda ushbu muddatlar fors-major holatlarining amal qilish vaqtiga, ammo elektr taʼminoti shartnomasining amal qilish muddatidan koʻp boʻlmagan vaqtga uzaytiriladi. 100. HETK tuman, shahar, iqtisodiy zona (sanoat zonasi) doirasida elektr energiyasi uchun toʻlovni yigʻish funksiyalarini belgilangan tartibda xususiy operatorga oʻtkazishi mumkin. Elektr energiyasi uchun toʻlovni yigʻish funksiyalarini bajaruvchi xususiy operatorlar oʻz faoliyatini belgilangan tartibda amalga oshiradilar. 101. Elektr energiyasi uchun amaldagi tariflar oʻzgargan taqdirda, HETK ularning kuchga kirishidan kamida oʻn besh kun oldin qarorni ommaviy axborot vositalarida eʼlon qiladi. Bunda elektr energiyasi uchun tariflar oʻzgargan sanadan qatʼi nazar, elektr taʼminoti shartnomasi oʻz kuchida qoladi va isteʼmolchi foydalanilgan elektr energiyasi uchun yangi tarif kuchga kirgan kundan boshlab amalga kiritilgan tarif boʻyicha haq toʻlashga majburdir. Tarif oʻzgargan taqdirda, elektr energiyasi (shu jumladan, aktiv va reaktiv energiya)ning tarifi oʻzgargan kundan boshlab: maishiy isteʼmolchilar — ikki oydan ortiq boʻlmagan; boshqa isteʼmolchilar — bir oydan ortiq boʻlmagan muddatga avans tariqasida toʻlangan hajm uchun qoʻshimcha toʻlov toʻlashdan ozod etiladilar. 102. Asosiy va zaxira elektr taʼminoti uchun ulangan quvvati yigʻindisi 750 kVA va undan yuqori boʻlgan isteʼmolchilar elektr energiyasi uchun tabaqalashtirilgan tarif boʻyicha hisob-kitob qiladi (budjet tashkilotlari, suv taʼminoti tashkilotlari, fermer xoʻjaliklari va suv isteʼmolchilari uyushmalarining nasos stansiyalari, shuningdek, Davlat budjetidan moliyalashtiriladigan nasos stansiyalari bundan mustasno). Zaxira elektr taʼminoti uchun oʻrnatilgan quvvat elektr tarmoqdan ajratilganligi toʻgʻrisida dalolatnoma rasmiylashtirilib, ulangan quvvat 750 kVA dan kam boʻlganda isteʼmolchi tabaqalashtirilgan tarif boʻyicha hisob-kitob qilinmaydi. Ulangan quvvati 750 kVA va undan ortiq boʻlgan isteʼmolchi uning elektr qurilmalari “Hududiy elektr tarmoqlari” AJning ikki yoki undan ortiq alohida filiallari yoki elektr taʼminoti korxonalari tarmoqlaridan taʼminlanayotgan boʻlsa, ushbu isteʼmolchi oʻzi joylashgan hudud filiali bilan bitta elektr taʼminoti shartnomasini tuzib, elektr energiyasi uchun tabaqalashtirilgan tarif boʻyicha haq toʻlaydi, mazkur Qoidalarning 103-bandi bundan mustasno. 103. Bitta elektr taʼminoti korxonasi tarmogʻiga ulangan isteʼmolchining sexlari yoki obyektlari alohida-alohida har xil hududda yoki yondosh (qoʻshni) hududda joylashgan boʻlib, bitta taqsimlovchi umumiy tarmoqqa ega boʻlmasa, bunda bu sexlar yoki boshqa alohida obyektlar boʻyicha hisob-kitoblar tegishli tarif guruhlari boʻyicha amalga oshiriladi. 104. Uy-joy mulkdorlari shirkatlari, boshqaruv tashkilotlari va kommunal-ekspluatatsiya tashkilotlari tomonidan umumiy uy-joy ehtiyojlariga foydalaniladigan elektr energiyasi uchun HETK bilan hisob-kitoblar elektr taʼminoti shartnomasiga muvofiq elektr tarmoqlarining balans boʻyicha mansublik chegarasida oʻrnatilgan hisoblagichlarning koʻrsatkichlari va maishiy isteʼmolchilar uchun belgilangan bazaviy meʼyorda belgilangan tarif boʻyicha amalga oshiriladi. 1041. Tramvay hamda trolleybus transportlari tomonidan foydalaniladigan elektr energiyasi uchun HETK bilan hisob-kitoblar isteʼmolchilarning II tarif guruhi uchun belgilangan tarifning 50 foizi miqdorida amalga oshiriladi. 105. HETK bilan koʻp kvartirali uylar elektr tarmoqlarining mansublik chegarasidan maishiy isteʼmolchilarning elektr energiyasini hisoblagichlarigacha boʻlgan, umumiy foydalanishdagi elektr tarmoqlaridagi elektr energiyasining texnologik sarflari HETKning texnologik sarflari hisob-kitobida inobatga olinib hisoblanadi. 106. Koʻp kvartirali uylarni boshqarganda, uy-joy egalarining umumiy yigʻilishi bilan vakil qilingan shaxs uyning umumiy ehtiyojlari uchun sarflanadigan elektr energiyasi uchun hisob-kitob qilish boʻyicha HETK bilan elektr taʼminoti shartnomasi tuzish huquqiga ega. Bunda uy-joy egalarining umumiy yigʻilishi bilan vakil qilingan shaxs HETK bilan oʻzaro munosabatlarda uy-joy mulkdorlari nomidan harakat qilishga haqlidir. 107. Koʻp kvartirali uylarning elektr uskunalari va elektr tarmoqlaridan foydalanishga ekspluatatsiya tashkiloti tomonidan ular belgilangan tartibda qabul qilinib, tegishli hujjatlar rasmiylashtirilgandan keyin ruxsat etiladi. 108. HETK turar joy va noturar joy fondi binolarining egalari va ijarachilar (yuridik shaxslar yoki yuridik shaxs tashkil etmasdan tadbirkorlik faoliyatini amalga oshiruvchi jismoniy shaxslar) bilan elektr taʼminoti shartnomasini tuzadi va ularga shaxsiy hisobvaraqlari ochadi. Bitta uy-joy mulkdorlari shirkati bir necha shirkatlarga boʻlinganda yoki vaqtincha turar joy va noturar joy fondining uy-joylarini kimningdir mol-mulkiga oʻtkazish masalasi vaqtincha hal etilmagan taqdirda, HETK mahalliy davlat hokimiyati organlari bilan kelishgan holda, maʼlum bir uy-joylarning umumiy ehtiyojlari uchun foydalaniladigan elektr energiyasini yetkazib berishni toʻxtatadi. Boshqaruv tashkilotlari yoki uy-joy mulkdorlari shirkati tarkibidan uy-joy egalarining umumiy yigʻilishi qarori bilan yangi shirkat tuzib ajralib chiqqanda, elektr energiyasidan mavjud qarzdorligi boʻlgan shirkatlar oʻrtasida oʻzaro taqsimlangan dalolatnoma tuzilishi shart. Boshqaruv servis kompaniyalari yoki xususiy uy-joy mulkdorlari shirkati oʻz tarkibiga boshqa shirkatlarni qoʻshib olganda, elektr energiyasidan mavjud qarzdorligi bilan qabul qilib oladi. 109. Shaxsiy hisobvaraq boshqa isteʼmolchiga HETK tomonidan turar joy va noturar joy fondining yangi mulkdorining kadastr hujjatlari maʼlumotlariga muvofiq qayta rasmiylashtiriladi. Qarzdorligi mavjud koʻchmas mulk obyektlari boshqa bir yuridik yoki jismoniy shaxsga onlayn auksion savdolari orqali sotilganda, mavjud qarzdorlikni bartaraf qilish majburiyati, agar oldi-sotdi shartnomasida boshqacha shartlar belgilanmagan boʻlsa, yangi sotib olgan yuridik yoki jismoniy shaxs zimmasida boʻladi. Bunda Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi Kadastr agentligi va uning hududiy boshqarmalari koʻchmas mulkka egalik huquqi davlat roʻyxatidan oʻtkazilgandan keyin uch kun muddatda HETKga koʻchmas mulk egasi haqida maʼlumot yuboradi va unga muvofiq isteʼmolchilar bilan shartnomalar qayta rasmiylashtiriladi. Turar joy va noturar joy fondi binosiga koʻchib kirgan yangi mulkdor elektr tarmogʻiga ulanishi uchun 30 kun mobaynida HETK bilan elektr taʼminoti shartnomasini tuzishi va oʻz nomiga shaxsiy hisobvaraqni rasmiylashtirishi shart (maishiy isteʼmolchilar bundan mustasno). Shaxsiy hisobvaragʻi koʻrsatilgan muddatda rasmiylashtirilmasa, mavjud qarzdorlik boʻyicha javobgarlik turar joy va noturar joy fondi binosining yangi mulkdori zimmasiga yuklanadi. Koʻchmas mulk oldi-sotdi bitimi davlat roʻyxatidan oʻtkazish organi tomonidan davlat roʻyxatiga olingandan soʻng mulkdorning familiyasi, ismi, otasining ismi, doimiy yashash joyi, notarial harakat amalga oshirilgan kun va qayd etilgan raqam, koʻchmas mulk kadastr raqami va koʻchmas mulkning umumiy (turar joy) maydoni, shuningdek, mobil telefon raqami va elektron pochta manzili (mavjud boʻlsa) koʻrsatilgan maʼlumot yuboriladi. Bunda HETK maʼlumot tushgandan keyin bir oy muddatda mulkdor bilan elektr taʼminoti shartnomasini tuzishi shart (maishiy isteʼmolchilar bundan mustasno). 110. HETK turar joy va noturar joy fondi binolarining egalari bilan elektr energiyasi uchun hisob-kitoblar, turar joy va noturar joy binolarining ijarachilariga (yuridik shaxs boʻlgan ijarachilar bundan mustasno) yoki yollovchilarga topshirilishidan qatʼiy nazar, umumiy hisoblagichlar boʻyicha amalga oshiradi. Turar joy va noturar joy fondi binolarining egalari bilan ijarachilar oʻrtasidagi hisob-kitoblar nazorat hisoblagichlari boʻyicha olib borilib, HETK hech qanday hisob-kitoblarni amalga oshirmaydi. Turar joy va noturar joy fondi binolarining egalari bilan ijarachilar oʻrtasidagi oʻzaro hisob-kitoblar boʻyicha nizolar belgilangan tartibda koʻrib chiqiladi. 111. Xonadonda, shuningdek, yotoqxonalarda bir nechta oila yashaganda, hisob-kitob davrida isteʼmol qilingan elektr energiyasi alohida oilalar oʻrtasida nazorat hisoblagichlar koʻrsatkichlari boʻyicha taqsimlanadi. Nazorat hisoblagichlarini oʻrnatish uchun HETKning ruxsati talab qilinmaydi. Nazorat hisoblagichlarining toʻgʻri ishlashini nazorat qilish, ularning koʻrsatkichlarini yozib olish va elektr energiyasi uchun oʻzaro hisob-kitoblarni amalga oshirish majburiyatlari yashovchilarning zimmasiga yuklanadi. Umumiy foydalaniladigan joylarda isteʼmol qilingan elektr energiyasi miqdori alohida oilalar oʻrtasida amalda yashovchilarning soni boʻyicha taqsimlanadi. HETK elektr energiyasidan umumiy hisoblagichlar orqali foydalanuvchi fuqarolar bilan hech qanday hisob-kitoblarni amalga oshirmaydi. 112. Elektr energiyasi uchun oʻz vaqtida haq toʻlash boʻyicha mazkur Qoidalarga rioya qilish, turar joy va noturar joy fondi binosidagi hisoblagichlarning saqlanishi va butligini taʼminlash uchun javobgarlik turar joy va noturar joy fondi binosining egasi zimmasiga yuklanadi. 113. Hisoblagichlar zinapoya maydonchalarida oʻrnatilgan taqdirda ularning saqlanishi va butligi uchun uy-joy mulkdorlari shirkati yoki tasarrufida uy-joy boʻlgan idora, tashkilot javob beradi. Koʻp kvartirali uylar zinapoya maydonchalarida oʻrnatilgan hisoblagichlarga zarar yetkazilganda yoki oʻgʻirlangan taqdirda, uy-joy mulkdorlari shirkati yoki idora, tashkilot ularni oʻz hisobidan tiklashi shart. Koʻp kvartirali uylardagi xonadonlar va yakka tartibdagi uy-joylar ichida oʻrnatilgan hisoblagichlarning saqlanishi va butunligi uchun isteʼmolchi javob beradi. Agar hisoblagichlar, oʻlchov transformatorlari, ikkilamchi zanjirlar koʻp qavatli uylar zinapoya maydonchalarida yoki yakka tartibdagi uy-joylarning bino va inshootlari foydalanish hududidan tashqarida (transformator punkti, tayanch, tashqi fasad va boshqalar) oʻrnatilgan boʻlib, hisoblagich oʻlchov tizimiga tashqi aralashuvlar qilinishi natijasida isteʼmol qilingan elektr energiyasi miqdori kamaytirilganligi hisoblagich yoki EHNAT bazasi xotira maʼlumotlari bilan oʻz tasdigʻini topganda, isteʼmolchi javobgar hisoblanadi. 114. Uy-joy mulkdorlari shirkati, boshqaruv tashkiloti, uy-joy mulkdorlari va turar joylardagi hamda boshqa binolardagi xonalarni ijarachilarga (yuridik shaxslarga yoki yuridik shaxs tashkil etmasdan tadbirkorlik faoliyatini amalga oshiruvchi jismoniy shaxslarga) ijaraga beruvchi boshqa tashkilotlar HETKning ruxsatisiz ijarachilarga tegishli boʻlgan elektr qurilmalarini (elektr energiyasidan foydalanish maqsadlaridan qatʼi nazar) uyning ichki elektr tarmoqlariga ulash huquqiga ega emas. 115. Ijarachilar (yuridik shaxslar yoki yuridik shaxs tashkil etmasdan tadbirkorlik faoliyatini amalga oshiruvchi jismoniy shaxslar) turar joy va noturar joy fondi binosining egasi bilan shartnoma tuzgandan keyin uch kun muddatda ijaraga olingan binoda elektr energiyasidan foydalanish bilan bogʻliq masalalarni hal etish uchun HETKga murojaat qilishi shart. Ijarachi binodan koʻchib ketadigan boʻlsa, turar joy va noturar joy fondi binosining egasi ijarachidan HETKning u koʻchib ketish kunigacha elektr energiyasi uchun hisob-kitob amalga oshirganligi haqidagi maʼlumotnomani talab qilishi shart. Koʻchib ketgan ijarachilarning elektr energiyasi uchun qarzlari boʻyicha javobgarlik ijaraga beruvchi zimmasida boʻladi. 116. HETK bilan koʻp kvartirali uylar elektr tarmoqlarining mansublik chegarasidan alohida xonadonlar elektr hisoblagichigacha boʻlgan umumiy foydalanishdagi elektr tarmoqlari (oʻtkazgichlar, kommutatsiya apparatlari, taqsimlovchi shchitlar) texnik holati va ularga xizmat koʻrsatish uchun uy-joy mulkdorlari shirkatlari, boshqaruv tashkilotlari va tasarrufida turar joylar boʻlgan tashkilotlar javob beradi. 117. Maishiy isteʼmolchilar xonadonlarda, shaxsiy uy-joylarda, yordamchi xoʻjaliklar, shaxsiy foydalaniladigan tomorqa bogʻ obyektlarida foydalanilgan elektr energiyasi uchun maishiy ehtiyojlarda qoʻllaniladigan tok qabul qilgichlar quvvati va vazifasidan qatʼi nazar, aholi uchun belgilangan tarif va shartlar boʻyicha haq toʻlaydilar. Shaxsiy elektromobillarni quvvatlash uskunalari uchun isteʼmolchilar mablagʻlari hisobidan alohida hisoblagich oʻrnatiladi hamda alohida hisobvaraq orqali II tarif guruhi isteʼmolchilari uchun belgilangan tarif asosida hisob-kitob qilinadi. 118. Ovqat tayyorlash uchun markazlashgan holda elektr plitalari bilan jihozlangan koʻp kvartirali uylar va yotoqxonalarda yashaydigan maishiy isteʼmolchilar tomonidan foydalaniladigan elektr energiyasi haqi III tarif guruhiga kiradigan amaldagi tarifning 50 foizi miqdorida toʻlanadi. Bunda ushbu uy-joylarni tarmoqqa ulash uchun berilgan texnik shartlarda, loyiha hujjatlarida va taʼminlovchi tarmoqlarda (transformatorlar, kabellar, taqsimlovchi shchitlar, kommutatsiya apparatlari, elektr uzatgichlarda) elektr plitalarning quvvati avvaldan inobatga olingan boʻlishi shart. Loyiha boʻyicha ovqat tayyorlash uchun markazlashmagan holda gaz plitalari bilan jihozlangan koʻp kvartirali uylar va yotoqxonalarga mazkur bandning birinchi xatboshisi tatbiq etilmaydi. Bunday uy-joylar va yotoqxonalarda gaz plitalarni oʻzboshimchalik bilan elektr plitalarga almashtirish taqiqlanadi. Elektr energiyasidan aholiga elektr energiyasini yetkazib berish maqsadida foydalanuvchi diniy tashkilotlar, oilaviy korxonalar, oilaviy tadbirkorlar, Uy mehmonxonalari (xostellar), “Hunarmand” uyushmasi aʼzolari, shuningdek, elektr energiyasidan aholi ehtiyojlari uchun foydalanadigan lokal qozonxonalarga uy-joy mulkdorlari shirkati hamda koʻp kvartirali uyni boshqaruvchi tashkilotlarga maishiy isteʼmolchilarga belgilangan tarif va shartlar qoʻllaniladi. Bunda diniy tashkilotlar, yotoqxonalar va aholi ehtiyojlari uchun foydalanadigan lokal qozonxonalar tomonidan foydalanilgan elektr energiyasi uchun tariflar maishiy isteʼmolchilarga bazaviy meʼyor uchun belgilangan tarif boʻyicha amalga oshiriladi. EHNATga ulangan hisoblagichlarga ega maishiy isteʼmolchilarga elektr energiyasi elektr taʼminoti shartnomasi asosida va oldindan toʻlangan toʻlov doirasida yetkazib beriladi. Oilaviy korxona va hunarmandlarga ularning ixtiyoriga koʻra energiya uchun toʻlovlarni II yoki III tarif guruhi tariflarida amalga oshirishga ruxsat beriladi. Bunda isteʼmolchilar hisobot oyi boshlangunga qadar elektr taʼminoti korxonasiga murojaat qilishlari zarur. 119. Muqobil energiya manbalari orqali ishlab chiqarilib, energetika tizimiga uzatilgan elektr energiyasi hajmi tarmoqdan isteʼmol qilingan elektr energiyasi hajmidan chegirib hisob-kitob qilinadi, orttirilgan hajm esa HETK yoki isteʼmolchi foydasiga “0” kVt soatdan boshlab hisob-kitob qilinadi. Isteʼmol qilinadigan elektr energiyasidan oqilona foydalanish maqsadida maishiy isteʼmolchilarning elektr energiyasi isteʼmoli yuklama orqali chegaralanadi. Bunda HETK tomonidan EHNAT doirasida isteʼmolchilarga ehtiyojlari uchun zarur boʻlgan qurilmalarning minimal quvvatidan hamda joylashgan hududidan kelib chiqib, hisoblagich orqali 10 — 15 kVt quvvat doirasida cheklov kiritiladi. 120. Biror-bir sababga koʻra hisoblagichga ega boʻlmagan va (yoki) mazkur turar joyda vaqtincha yashamayotgan maishiy isteʼmolchi elektr energiyasi uchun notoʻgʻri toʻlov hisoblanishining oldini olish uchun HETKni bu toʻgʻrida yozma ravishda xabardor qilishi shart. 121. Tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish uchun xonadonlar, xususiy uy-joylar, bogʻ uchastkalari va boshqa shaxsiy obyektlardan foydalanilgan isteʼmolchilar ishlatilgan elektr energiyasi uchun tadbirkorlik faoliyatining (savdo, xizmatlar koʻrsatish, tovarlar ishlab chiqarish, elektromobillarni quvvatlash xizmatlari va boshqalar) turi boʻyicha elektr energiyasi isteʼmolchilarining tarif guruhiga muvofiq haq toʻlanadi. Bunda tadbirkorlik faoliyati uchun foydalaniladigan elektr energiyasi boʻyicha hisob-kitoblar uchun alohida hisoblagich oʻrnatilishi zarur. 122. HETK har bir maishiy isteʼmolchi bilan elektr taʼminoti shartnomasini tuzadi va zarur hollarda elektr energiyasi haqini toʻlash uchun unga belgilangan namunadagi hisob-kitob daftarchasini beradi. Bunda maishiy isteʼmolchi tarmoqqa belgilangan tartibda amalda birinchi marta ulangan paytdan boshlab u bilan shartnoma tuzilgan hisoblanadi. Hisob-kitob daftarchasining har bir varagʻi kvitansiya va bildirishnomadan iborat boʻlib, ularda maishiy isteʼmolchining shaxsiy hisobvaragʻi tushirilgan boʻlishi kerak. Toʻlov hujjatining har ikkala qismi (bildirishnoma va kvitansiya) bir xilda, aniq, oʻchirib yozishlarsiz toʻldirilishi kerak. Toʻlov hujjatlarida familiya, manzil, toʻlovning joriy va oldingi sanasi hamda sanalarga muvofiq hisoblagich koʻrsatkichlari va toʻlov summasi koʻrsatilishi kerak. 123. Maishiy isteʼmolchi tomonidan hisob-kitob davrida amalda isteʼmol qilingan elektr energiyasi miqdori isteʼmolchining hisoblagich koʻrsatkichlari boʻyicha aniqlanadi. Agar hisoblagich oʻlchov transformatorlari (tok, kuchlanish) orqali ulangan boʻlsa, amalda isteʼmol qilingan elektr energiyasi miqdori ushbu oʻlchov transformator transformatsiya koeffitsiyenti inobatga olingan holda aniqlanadi. 124. Hisoblagichlardan koʻrsatkichlarni yozib olish va toʻlov hujjatini yozib berish HETKning xodimi yoki isteʼmolchining oʻzi tomonidan amalga oshiriladi. HETK xodimi tomonidan yozib berilgan toʻlov hujjati (bildirishnoma) maishiy isteʼmolchiga imzo qoʻydirib topshiriladi, u boʻlmagan taqdirda esa — u bilan birga bir xonadonda (xususiy uyda) yashovchi voyaga yetgan shaxsga topshiriladi yoki bildirishnoma bilan birga buyurtma xat orqali joʻnatiladi. 125. Agar navbatdagi aylanib chiqish davomida hisoblagich oʻrnatilgan xona yopiq boʻlsa, bu haqda maishiy isteʼmolchining shaxsiy hisobvaragʻida tegishli belgi qayd etiladi. Hisoblagich koʻrsatkichlarini nazorat tartibida yozib olish boʻyicha maʼlumotlar mavjud boʻlmagan taqdirda, HETK elektr energiyasi isteʼmolining shartnomadagi miqdori boʻyicha yoki oldingi davr uchun amaldagi elektr energiyasi isteʼmolining hajmi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarga asosan toʻlov yozish huquqiga ega boʻlib, bu haqida maishiy isteʼmolchining hisobvaragʻida tegishli belgi qoʻyiladi. Bunda hisoblagichlardan nazorat koʻrsatkichlari yozib olingandan keyin amalda isteʼmol qilingan elektr energiyasi uchun qayta hisob-kitob qilinadi. 126. HETKning xodimi guvohnomasini koʻrsatgan taqdirda, xonadondagi hisoblagich koʻrsatkichlarini va ulanish sxemalarini soat 08-00 dan 20-00 gacha hech qanday qarshiliklarsiz koʻrish huquqiga egadir. Hisoblagichlarni koʻzdan kechirish uchun HETK xodimini qoʻymaslik mazkur Qoidalarning 70-bandida belgilangan choralar koʻrilishiga sabab boʻladi. 127. Toʻlov hujjatlarini yozish va haq toʻlash paytida yoʻl qoʻyilgan xatolar HETK tomonidan daʼvo muddati mobaynida ushbu xatoliklar aniqlanguniga qadar hisobga olinadi. 128. Toʻlov tegishli tashkilot tomonidan qabul qilib olingan sana toʻlov amalga oshirilgan sana hisoblanadi. Toʻlov elektron toʻlov tizimlari orqali amalga oshirilgan taqdirda, mablagʻlar isteʼmolchining shaxsiy hisobvaragʻiga oʻtkazilgan (tranzaksiya) sana toʻlov amalga oshirilgan vaqt deb hisoblanadi. 129. Aholidan toʻlovlarni qabul qiladigan tashkilot (tijorat banklarining boʻlimlari, “Oʻzbekiston pochtasi” aksiyadorlik jamiyatining boʻlimlari va aholidan toʻlovni qabul qilib olish punktlari) toʻlov hujjatlarini oʻram, banderollar va elektron reyestrlarga jamlaydilar. Har qaysi banderolda (bank boʻlimi tomonidan maʼlum davrda qabul qilib olingan maishiy isteʼmolchilarning toʻlov hujjatlari toʻplamida) ularni HETKga berish vaqtida yorliq boʻlishi lozim, yorliqda quyidagilar koʻrsatilgan boʻlishi kerak: banderolni shakllantirish boshlangan va tugallangan sana; banderoldagi hujjatlar soni; qabul qilib olingan toʻlovlarning umumiy summasi; kassa xizmati koʻrsatilganligi uchun toʻlov sifatida ushlab qolingan summa; HETK hisobvaragʻiga oʻtkaziladigan summa. Bunda aholidan toʻlovni qabul qilib oluvchi tashkilotlar elektr energiyasi uchun toʻlov sifatida kelib tushgan mablagʻlar shartnomada belgilangan muddatlarda HETKga oʻtkazilishini taʼminlashi shart. 130. Maishiy isteʼmolchilar toʻlov boʻyicha qarzdor boʻlganda, toʻlov muddati oʻtgan har bir kun uchun toʻlov muddati oʻtgan summaning 0,1 foizi miqdorida, lekin muddati oʻtgan toʻlov summasining 50 foizidan koʻp boʻlmagan miqdorda penya toʻlaydilar. Penya hisoblagich koʻrsatkichlari yozib olingandan keyin va amalga oshirilgan qayta hisob-kitoblardan soʻng, shuningdek, belgilangan tartibda kiritilgan oldindan toʻlov hisobga olingan holda, hisob-kitob davridan keyingi oyning 11-kunidan boshlab maishiy isteʼmolchining aniqlashtirilgan qarzdorlik (toʻlanmagan qarz) summasidan undiriladi. Penyani hisoblash uchun qarzdorlik hosil boʻlgan oy aniqlanadi va toʻlov muddati oʻtkazib yuborilgan har bir kun uchun penya shu oydan boshlab hisoblanadi. Isteʼmol qilingan elektr energiyasi boʻyicha qarzdorlik mavjud boʻlganda, maishiy isteʼmolchiga tegishli boʻlgan doimiy yashash yoki vaqtincha turgan joyi boʻyicha roʻyxatga olingan voyaga yetgan jismoniy shaxslar qarzdorlikni toʻlash boʻyicha solidar javobgar boʻladilar. Voyaga yetgan jismoniy shaxsning solidar javobgarligi u maishiy isteʼmolchiga tegishli boʻlgan doimiy yashash joyi boʻyicha roʻyxatga olingan vaqtdan boshlab vujudga keladi va roʻyxatdan chiqarilgan vaqtgacha amal qiladi. 131. Arifmetik xatoliklar, tariflarni notoʻgʻri qoʻllash tufayli paydo boʻladigan kam va ortiqcha toʻlovlar tegishli tarif boʻyicha kVt soatlarda mazkur Qoidalar asosida qayta hisoblanadi. 132. Tarif oʻzgarganda, tarif oʻzgargan sanagacha isteʼmol qilingan elektr energiyasi hajmi oldingi toʻlov vaqtidan boshlab oʻrtacha sutkalik isteʼmol boʻyicha aniqlanadi va unga eski tarif boʻyicha haq toʻlanadi. Hisoblagichlarning koʻrsatkichlari toʻlov kunida yozib olingan deb hisoblanadi. Tariflar oʻzgargandan keyin isteʼmol qilingan elektr energiyasi miqdori uchun yangi tarif boʻyicha haq toʻlanadi. 133. Quyidagi holatlar isteʼmolchilar tomonidan elektr energiyasidan foydalanish qoidalarini buzish (noqonuniy foydalanish) holatlari deb hisoblanadi: a) elektr taʼminoti shartnomasini tuzmasdan, elektr tarmogʻiga oʻzboshimchalik bilan ulanish. Agar isteʼmolchi energiya taʼminoti korxonasi xodimi bilan til biriktirib, ulanishda normativ-huquqiy hujjatlar talablarini bajarmasdan, shartnomasiz va hisoblagichi HETKning tegishli dasturiy taʼminoti bazalariga kiritilmasdan elektr tarmogʻiga ulanib, elektr energiyasidan foydalangan taqdirda oʻzboshimchalik bilan foydalanishga tenglashtiriladi (isteʼmolchining elektr tarmogʻiga ulanish uchun tegishli hujjatlari mavjud boʻlib, lekin hisoblagich HETKning tegishli dasturiy taʼminoti bazasiga oydan-oyga oʻtish jarayonida dasturga kirmay qolgan holatlar bundan mustasno); b) hisoblagich koʻrsatkichlarini qasddan kamaytirish maqsadida unga tashqi taʼsir koʻrsatish; v) hisoblagich va oʻlchov transformatorlarining plombalarini oʻzboshimchalik bilan buzish; g) I tarif guruhi isteʼmolchilarida oʻrnatilgan hisoblagichda sutkaning vaqt zonasini oʻzboshimchalik bilan tashqi taʼsir koʻrsatish orqali oʻzgartirish; d) oʻzboshimchalik bilan hisoblagich yoki oʻlchov transformatorlarini almashtirish; e) hisoblagichning ulanish sxemasini oʻzboshimchalik bilan oʻzgartirish; j) hisoblagich xotirasidagi koʻrsatkichlarni yoʻq qilish maqsadida hisoblagichni qasddan yoʻq qilish (yoqib yuborish, sindirib maydalash va shu kabilar). Isteʼmolchining aybisiz hisoblagichga yuqori kuchlanish/tok kelishi natijasida erib ketishi yoki boshqa tabiiy sabablarga koʻra yaroqsiz holga kelishi bundan mustasno; z) hisoblagichdan tashqari ulanish; i) hisobga olinadigan elektr energiyasi miqdorini kamaytirish maqsadida oʻlchov transformatorlariga biriktirilgan pasport maʼlumotlarini qasddan oʻzgartirib qoʻyish; k) yuridik shaxs isteʼmolchilar tomonidan (maishiy isteʼmolchilar bundan mustasno) elektr energiyasini yoʻq qilish maqsadida elektr hisoblagichni EHNAT tizimidan qasddan uzib (texnik uzilishlar bundan mustasno), haqiqiy koʻrsatgich boʻyicha hisobot bermasdan elektr hisoblagich koʻrsatkichini yashirish (bunda yashirilgan elektr energiyasi miqdori ikki oylik isteʼmolidan kam boʻlmaganda). Mazkur bandning barcha kichik bandlarida keltirilgan holatlarda isteʼmol qilingan elektr energiyasi qayta hisob-kitob qilinadi va isteʼmolchidan undiriladi. Agar isteʼmolchilarning hisoblagichlari, oʻlchov transformatorlari energetika obyekti korxonasiga tegishli hududda (podstansiya, transformator punkti va boshqalar) oʻrnatilgan boʻlib, hisoblagich oʻlchov tizimiga tashqi aralashuvlar natijasida isteʼmol qilingan elektr energiyasi miqdori kamaytirilganligi hisoblagich yoki EHNAT bazasi xotira maʼlumotlari bilan oʻz tasdigʻini topganda, isteʼmolchi javobgar hisoblanadi. Qoidalarning ushbu bandida nazarda tutilgan qoida buzilishlari Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksiga va Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat kodeksiga muvofiq tegishli javobgarlikka tortishga sabab boʻladi. 134. Quyidagi holatlar isteʼmolchilar tomonidan toʻlovlar amalga oshiriladigan elektr energiyasi hajmiga taʼsir qilmagan holda, texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar va normalarga rioya etmaslik holatlari hisoblanadi: a) texnik shartlarda ruxsat etilgan quvvatdan ortiqcha quvvatni ulab foydalanish; b) elektr energiyasidan nooqilona va samarasiz foydalanish. Bunda elektr energiyasidan nooqilona va samarasiz foydalanganlik uchun qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda iqtisodiy va (yoki) maʼmuriy jazo chorasi qoʻllanilishi mumkin; v) isteʼmol qilingan elektr energiyasini hisoblash tizimiga taʼsir qilmaydigan usullarda EHNAT tizimi muqobil ishlashiga taʼsir koʻrsatish. Ushbu bandda keltirilgan holatlarda isteʼmol qilingan elektr energiyasi uchun qayta hisob-kitoblar amalga oshirilmaydi. 135. Quyidagi holatlar texnik xato va kamchiliklar yoki elektr energiyasidan foydalanish qoidalarining isteʼmolchining aybisiz buzilishi deb hisoblanadi: a) isteʼmolchilar bilan hisob-kitoblarda notoʻgʻri tarif guruhi qoʻllanilishi (mayning sohasi bundan mustasno); b) isteʼmolchiga mansub boʻlgan tarmoqlardagi texnologik sarflar hamda quvvat koeffitsiyentining (cos φ) iqtisodiy qiymati hisob-kitob qilinmasligi; v) arifmetik va texnik xatoliklar natijasida kam yoki koʻp hisoblanishi; g) hisoblash tizimiga taʼsir qilmagan holda, ikkilamchi tok zanjirida kirish va chiqish simlar oʻzaro oʻrni almashtirib ulangan holatlar (“berish” / “qabul” rejimi). Quyosh panellari oʻrnatilganligi bundan mustasno; d) hisoblagich yoki oʻlchov transformatorlari navbatdan tashqari yoki davriy qiyoslov koʻrigidan oʻtkazilganda davlat standartlarida ruxsat etilgan xatolik meʼyorlaridan kam yoki koʻp koʻrsatkichlarda ishlaganligi aniqlanganda; e) hisoblagich ikkilamchi zanjir simlarining mexanik taʼsirdan uzilishi (tabiiy uzilish) hamda hisoblagich yoki oʻlchov transformatorlarining isteʼmolchining aybisiz buzilishi; j) hisobga olinadigan elektr energiyasi miqdorini kamaytirish maqsadida dasturga qoʻshimcha kamayuvchi koeffitsiyentlarni kiritish; Ushbu holatlarda isteʼmolchiga isteʼmol qilingan haqiqiy elektr energiyasi sarfi boʻyicha HETK yoki isteʼmolchi manfaatiga qayta hisob-kitoblar amalga oshiriladi. 136. Qoidalarning buzilish holatlari aniqlanganda, “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ va (yoki) Oʻzenergoinspeksiya vakolatli xodimlari tomonidan tegishli elektron tizimlar (E-dalolatnoma) orqali mazkur Qoidalarga 1-ilovaga muvofiq elektr energiyasidan foydalanish qoidalarini buzilganligi toʻgʻrisida dalolatnoma (keyingi oʻrinlarda — dalolatnoma) rasmiylashtiriladi. Zarurat boʻlganda, dalolatnomaga holat yuzasidan fotosuratlar va boshqa ashyoviy dalillar ilova qilinishi mumkin. Dalolatnomani elektron shaklda rasmiylashtirishni imkoni boʻlmaganda, 24 soat ichida tegishli elektron tizimlarga kiritilishini taʼminlash sharti bilan dalolatnoma erkin shaklda qogʻozda rasmiylashtirilishiga ruxsat beriladi. Dalolatnoma vakolatli xodimlar va isteʼmolchi tomonidan imzolanadi. Isteʼmolchi dalolatnomaga imzo qoʻyishdan bosh tortgan taqdirda, ikki nafar xolis va (yoki) mahalla fuqarolar yigʻini masʼul xodimlari jalb etilib, holat ularga maʼlum qilinadi hamda ularning dalolatnomaga imzo qoʻyishi taʼminlanadi. HETK xodimlari darhol mazkur isteʼmolchini elektr tarmogʻidan uzib qoʻyadi. Isteʼmolchining elektr qurilmalari elektr tarmogʻidan ajratilgandan soʻng “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ va/yoki Oʻzenergoinspeksiya vakolatli xodimlari tomonidan belgilangan namunadagi plomba bilan qayta elektr tarmogʻiga oʻzboshimcha ulanishning oldini olish maqsadida plombalanadi. Elektr qabul qilgichlar quvvatini aniqlash imkoni boʻlmagan holatlarda, elektr qabul qilgichlarning umumiy quvvati oʻlchov vositalari yordamida aniqlanadi. Mazkur Qoidalarning buzilish holatlarini aniqlash va rasmiylashtirishga masʼul xodimlar dalolatnomani rasmiylashtirishda, mazkur bandda keltirilgan talablarga amal qilmagan holatlarda, ular qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladilar. HETKning boshqa xodimlari tomonidan mazkur Qoidalarni buzish holatlari aniqlanganda, ular bu haqda oʻz rahbari hamda dalolatnoma rasmiylashtirishga vakolatli boʻlgan xodimlarga maʼlum qiladi. 137. Koʻrikdan oʻtkazish va dalolatnomani rasmiylashtirish jarayonida hisoblagich yoki oʻlchov transformatorlariga tashqi taʼsir, yaʼni inson aralashuvi mavjud deb hisoblashga asos boʻlganda, oʻlchov vositalarini (hisoblagich va boshqa zarur uskunalar) alohida idishga (quti, idish, polietilen qopcha va boshqalar) solib, isteʼmolchi bilan birgalikda muhrlab ish hujjatlariga qoʻshish maqsadida olib qoʻyiladi. Hisoblagichni olib qoʻyish toʻgʻrisida HETK yoki Oʻzenergoinspeksiya xodimi tomonidan bu toʻgʻrisida ikki nusxada tegishli dalolatnoma rasmiylashtirilib, unga tomonlar imzo qoʻyadilar hamda uning bir nusxasi isteʼmolchiga topshiriladi. Mazkur dalolatnomada sana, hisoblagich rusumi, davlat raqami, koʻrsatkichlari, plombalari raqamlari toʻliq qayd etiladi. 138. Mazkur Qoidalarni buzganlik holatlari natijasida hisobga olinmagan elektr energiyasi miqdori elektr taʼminoti korxonasida tuzilgan maxsus komissiya tomonidan isteʼmolchi ishtirokida yoki uning ishtirokisiz (xohishiga koʻra) uch ish kunida aniqlanadi. Isteʼmolchi tomonidan asosli hujjatlar taqdim qilingan taqdirda, elektr taʼminoti korxonasi maxsus komissiya aʼzolari tomonidan qayta koʻrib chiqilishi mumkin. 139. Maxsus komissiya aʼzolari isteʼmolchi yoki uning ishonchli vakili ishtirokida (xohishiga koʻra) hisobga olinmagan elektr energiyasini hisoblashda, uning haqiqiy (aniq) miqdorini aniqlash imkoniyati mavjud boʻlsa, u holda ushbu miqdor hisoblanishi kerak. Huquqni muhofaza qiluvchi yoki sud organlari tomonidan qoidabuzarlik boʻyicha hisoblangan elektr energiyasi miqdorini qayta hisoblash zarur deb topilsa, u holda toʻplangan hujjatlarga asosan HETK, Oʻzenergoinspeksiya, shuningdek, xulosa berish vakolatiga ega boʻlgan ekspert/mutaxassislar bilan birgalikda komissiya tuzgan holda qayta hisob-kitob amalga oshirilishi mumkin. 140. Mazkur Qoidalarning 133 va 135-bandlarida keltirilgan qoida buzilishlar boʻyicha qayta hisob-kitoblar umumiy daʼvo muddati davridan (uch yil) oshmagan holda amalga oshiriladi. 141. Avval aniqlanib dalolatnoma rasmiylashtirilgan va dasturiy taʼminotga kiritilgan qoidabuzarlik yoki xato-kamchiliklar isteʼmolchi tomonidan takroran sodir etilganda, avvalgi rasmiylashtirilgan dalolatnoma boʻyicha hisoblangan davr uchun takroran hisob-kitob qilinishi mumkin emas. Elektr energiyasi sarfining qayta hisob-kitobi boʻyicha amalga oshirilgan toʻlovlar isteʼmolchini mazkur Qoidalarni buzganlik uchun qonunchilik hujjatlarida belgilangan javobgarliklardan ozod etmaydi. 142. Mazkur Qoidalarning 133-bandida nazarda tutilgan qoidabuzarliklar aniqlanganda, hisobga olinmagan elektr energiyasi miqdori daʼvo muddatini inobatga olgan holda amaldagi tarif miqdori (maishiy isteʼmolchilarga amaldagi bazaviy meʼyorlari uchun belgilangan tarifda) boʻyicha quyidagi mezonlar asosida qayta hisob-kitob qilinadi. Bunda 133-bandning: “a” kichik bandidagi qoidabuzarlik sodir etilganda — qoidabuzarlik aniqlangan bino yoki obyektga mulk huquqi vujudga kelgan yoxud faoliyatini boshlagan kundan yoki tarmoqqa ulangan kundan (asosli hujjatlarga koʻra) dalolatnoma rasmiylashtirilgan kunga qadar, dalolatnomada qayd etilgan elektr qabul qilgichlarning umumiy quvvati boʻyicha sutkasiga 24 soat ishlashi hisobidan. Bunda tasdiqlovchi hujjatlar sifatida faqatgina rasmiy ravishda davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kun toʻgʻrisida soliq organlaridan olingan maʼlumot, kadastr, mahalliy hokimiyat organlarining tegishli qarorlari, yer maydonidan ijarada foydalanayotgan boʻlsa ijara shartnomasi asos boʻladi; “b”, “d”, “e” va “j” kichik bandlaridagi qoidabuzarlik sodir etilganda — hisoblagich xotirasi yoki EHNAT bazasi maʼlumot bazasi maʼlumotlari yordamida hisoblagichga tashqi taʼsir qilinganligi aniqlangan kundan, aniqlash imkoni boʻlmaganda isteʼmolchi elektr hisoblagichining sxemasi tekshirilgan kundan dalolatnoma rasmiylashtirilgan kunga qadar dalolatnomada qayd etilgan elektr qabul qilgichlarning umumiy quvvati boʻyicha yuridik shaxs boʻlgan isteʼmolchilarga shartnomadagi ish soatiga asosan (maishiy isteʼmolchilarga sutkasiga 24 soat ishlashi hisobidan) toʻlovlarni inobatga olgan holda hisoblanadi; “v” kichik bandidagi qoidabuzarlik sodir etilganda — hisoblagich oʻrnatilgan kundan yoki hisoblagich xotirasidan (EHNAT maʼlumotlarni saqlash bazasida) aniqlangan tashqi taʼsir qilingan kundan boshlab, dalolatnoma rasmiylashtirilgan kunga qadar dalolatnomada qayd etilgan elektr qabul qilgichlarning umumiy quvvati boʻyicha, yuridik shaxs boʻlgan isteʼmolchilarga shartnomadagi ish soatiga asosan (maishiy isteʼmolchilarga sutkasiga 24 soat ishlashi hisobidan) toʻlovlarni inobatga olgan holda hisoblanadi (hisoblagichning elektron plombasi buzilmagan holatlar bundan mustasno). Hisoblagichning plombalari buzilganda, hisoblagich elektron plombalari buzilishi boʻyicha hisoblagichni ishlab chiqaruvchi zavod xulosasiga asosan hisob-kitob qilinadi; “g” kichik bandidagi qoidabuzarlik sodir etilganda — hisoblagich oʻrnatilgan kundan yoki hisoblagich xotirasiga (EHNAT maʼlumotlarni saqlash bazasiga) tabaqalashtirilgan tarif sutkaning vaqt zonasi oʻzgartirilgan kundan boshlab, dalolatnoma rasmiylashtirilgan kunga qadar hisobga olinmagan elektr energiyasi sarfidan kelib chiqib, tigʻiz davr soatlarida belgilangan tarifga asosan toʻlovlarni inobatga olgan holda, hisoblanadi; “z” kichik bandidagi qoidabuzarlik sodir etilganda — elektr taʼminoti shartnomasi rasmiylashtirilgan kundan yoki koʻchmas mulk oldi-sotdi qilingan yoxud hisoblagich oʻrnatilgan kundan dalolatnoma rasmiylashtirilgan kunga qadar, biroq daʼvo muddatidan ortiq boʻlmagan muddatda hisoblagichdan tashqari tarmoqqa ulangan elektr qabul qilgichlar quvvatidan kelib chiqib, yuridik shaxs boʻlgan isteʼmolchilarga shartnomadagi ish soatiga asosan (maishiy isteʼmolchilariga sutkasiga 24 soat ishlashi hisobidan) hisoblanadi; “i” kichik bandidagi qoidabuzarlik sodir etilganda — oʻlchov transformatori oʻrnatilgan kundan boshlab dalolatnoma rasmiylashtirilgan kunga qadar hisoblagich qayd etgan elektr energiyasi sarfiga nisbatan oʻlchov koeffitsiyentlari orasidagi tafovut miqdoridan kelib chiqib hisoblanadi; “k” kichik bandidagi qoidabuzarlik sodir etilganda — hisoblagich qayd etgan koʻrsatkichlar tafovut miqdoridan kelib chiqib hisoblanadi. Isteʼmolchi bir paytning oʻzida mazkur Qoidalarning 133-bandida nazarda tutilgan qoidabuzarliklarning bir nechtasini sodir etganda, hisobga olinmagan elektr energiyasi miqdori qayta hisoblash mezonlarining eng yuqori miqdoridan kelib chiqib hisoblanadi. Mazkur Qoidalarning 133-bandi “a” va “z” kichik bandida nazarda tutilgan qoidabuzarlik sodir etilganligi aniqlanganda, hisobga olinmagan elektr energiyasi miqdori amaldagi tarifga uch baravar oʻsuvchi koeffitsiyent qoʻllanilgan holda qayta hisob-kitob qilinadi. 143. Mazkur Qoidalarning 135-bandida nazarda tutilgan qoidalar isteʼmolchining aybisiz buzilishi aniqlanganda, sarflangan elektr energiyasi miqdori har bir davrdagi tarifda va daʼvo muddatini inobatga olgan holda quyidagi mezonlar asosida qayta hisob-kitob qilinadi. Bunda mazkur Qoidalar 135-bandning: “a” kichik bandidagi texnik xato va kamchiliklar aniqlanganda — tarif guruhi notoʻgʻri qoʻllanilgan kundan boshlab dalolatnoma rasmiylashtirilgan kunga qadar isteʼmol qilingan haqiqiy elektr energiyasi sarfidan kelib chiqib, tariflar orasidagi tafovut miqdori boʻyicha; “b” kichik bandidagi xatolik aniqlanganda — hisobga olinmay qolgan texnologik sarf (aktiv va reaktiv) miqdoridan hamda reaktiv quvvatning iqtisodiy qiymatining (cos φ) har bir davrdagi tarif miqdori boʻyicha; “v” kichik bandidagi xatolik aniqlanganda — hisob-kitoblardagi arifmetik yoki texnik xatoliklar tufayli hisoblangan barcha notoʻgʻri (kam yoki koʻp) xatoliklar, qayta tahlil qilinib isteʼmolchi yoki HETK foydasiga; “g” kichik bandidagi texnik xato va kamchiliklar aniqlanganda — hisoblagichning ikkilamchi tok zanjirlari kirish va chiqish simlari oʻrni almashtirib ulanishi natijasida kelib chiqqan elektr energiyasi miqdoridagi tafovutni hisobotlarga qoʻshish orqali hisob-kitob qilinadi. Bunda isteʼmolchining muqobil energiya manbalari oʻrnatilganligi tahlil qilinishi lozim; “d” kichik bandidagi xatolik aniqlanganda — hisoblagich yoki oʻlchov transformatorlari xatolik bilan ishlashni boshlagan kundan dalolatnoma rasmiylashtirilgan kunga qadar, haqiqiy hisobga olinmagan elektr energiyasi miqdori boʻyicha hisoblanadi. Xatolik bilan ishlashni boshlagan kunni aniqlash imkoni boʻlmasa, hisoblagich oʻrnatilgan kundan dalolatnoma rasmiylashtirilgan kunga qadar hisob-kitob qilinadi; “e” kichik bandidagi texnik xato va kamchiliklar aniqlanganda — hisoblagich xotirasidan (EHNAT maʼlumotlarni saqlash bazasidan) hisoblagich ishdan chiqqan yoki kuchlanish va/yoki tok simlari uzilgan kundan yoxud hisoblagichni ishlab chiqaruvchi zavod xulosasiga asosan ishdan chiqqani aniqlangan kundan dalolatnoma rasmiylashtirilgan kunga qadar haqiqiy isteʼmol qilingan elektr energiyasi sarfi hisoblanadi. Agar haqiqiy isteʼmolni aniqlash imkoni boʻlmasa, hisobga olish buzilishiga qadar boʻlgan oldingi hisob-kitob davridagi yoki hisobga olish tiklangandan keyingi davrdagi oʻrtacha sutkalik sarf boʻyicha amalga oshiriladi. “j” kichik bandidagi xatolik aniqlanganda — barcha notoʻgʻri hisob-kitoblar tahlil qilinib hisobga olinmagan miqdor hisob-kitob qilinadi. Bunda elektr energiyasining oʻrtacha sutkalik sarfini aniqlash boʻyicha hisob-kitob qilish davri bir oydan oshmasligi hamda shu davrda hisoblagich oʻrnatilishi lozim. Isteʼmol qilingan energiya (aktiv, reaktiv) sarfi HETK tomonidan aniqlangan qoidabuzarlik natijasida hisobga olinmagan elektr energiyasi (aktiv, reaktiv) miqdorlari, penya va boshqa jarimalar hududiy elektr tarmoqlari hisobvaragʻiga undiriladi. Oʻzenergoinspeksiya ishtirokida aniqlangan elektr energiyasidan foydalanish qoidalarini buzish holati boʻyicha rasmiylashtirilgan qoidabuzarlik dalolatnomasiga asosan: isteʼmolchiga elektr energiyasini yetkazib berish toʻxtatiladi va Oʻzenergoinspeksiya mutaxassislari tomonidan plomba oʻrnatiladi; amalga oshirilgan qayta hisob-kitob boʻyicha toʻlovlar Vazirlar Mahkamasining “Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Elektr energiyasi, neft mahsulotlari va gazdan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasini moliyalashtirishni tartibga solish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2023-yil 28-sentabrdagi 512-son qaroriga muvofiq elektr energetika tashkilotlarining alohida hisobvaragʻiga (22636) undiriladi va toʻlovlar amalga oshirilgandan soʻng tarmoqqa qayta ulashga ruxsat beriladi. Bunda, ruxsatsiz plombani buzganlik uchun belgilangan tartibda maʼmuriy javobgarlikka tortiladi. 144. Mazkur Qoidalarda nazarda tutilgan qoida buzilishi holatlarida isteʼmolchilarni elektr tarmoqlaridan uzib qoʻyish va qayta ulash qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 145. Elektr taʼminoti shartnomasida koʻrsatilgan ruxsat etilgan quvvati 50 kVt va undan ortiqni tashkil etgan barcha isteʼmolchilar reaktiv quvvatni kompensatsiya qilishga majburdirlar. 146. Reaktiv energiya kompensatsiyasi uchun chegirmalar (ustamalar) HETK tomonidan berilgan texnik shartlar boʻyicha yoki elektr taʼminoti shartnomasida koʻrsatilgan ruxsat etilgan quvvat 50 kVt va undan ortiqni tashkil etgan I va II tarif guruhlari isteʼmolchilariga nisbatan amalga oshiriladi (budjet va budjetdan mablagʻ oluvchi tashkilotlar, fermer xoʻjaliklari va suv isteʼmolchilari uyushmalarining nasos stansiyalari, shuningdek, Davlat budjetidan moliyalashtiriladigan nasos stansiyalari bundan mustasno). 147. Isteʼmolchi tomonidan reaktiv quvvat yetarli darajada kompensatsiya qilinmaganligi oqibatida yagona elektr energetika tizimi tarmoqlarida hosil boʻlgan yoʻqotishlar isteʼmolchi tomonidan energiyadan nooqilona sarflangan hisoblanadi. 148. Reaktiv energiya kompensatsiyasi uchun chegirmalar (ustamalar) reaktiv energiya hisoblagichlarining koʻrsatkichlari asosida aniqlanadi hamda tegishli ravishda isteʼmol qilingan (hosil qilgan) reaktiv energiyaning 1 kVar.soat uchun toʻlov tarzida undiriladi. HETK tomonidan ulangan quvvati 50 kVt va undan ortiq boʻlgan I va II tarif guruhlari isteʼmolchilariga isteʼmol qilingan reaktiv energiya uchun toʻlovlar undiriladi, lekin budjet va budjetdan mablagʻ oluvchi tashkilotlar, fermer xoʻjaliklari va suv isteʼmolchilari uyushmalarining nasos stansiyalari, shuningdek, Davlat budjetidan moliyalashtiriladigan nasos stansiyalari isteʼmol qilingan reaktiv energiya hamda reaktiv energiya oʻrni yetarlicha qoplanmaganligi hisobiga hosil boʻlgan quvvat koeffitsiyenti (cos φ) hisobotlarda koʻrsatib oʻtiladi, lekin mablagʻ koʻrinishida hisoblanmaydi va toʻlovlar undirilmaydi. Reaktiv energiyaning shartnomaviy miqdori reaktiv energiyaning iqtisodiy qiymatidan kelib chiqqan holda aniqlanadi. Reaktiv energiyaning har bir hisobot davri uchun iqtisodiy qiymati, shartnomada koʻrsatilgan va belgilangan tartibda aniqlanadigan quvvat koeffitsiyentining optimal miqdori hisobga olinib, ushbu davr uchun aktiv energiyaning shartnomadagi miqdoridan kelib chiqqan holda aniqlanadi. Bir necha tarif guruhlariga mansub boʻlgan isteʼmolchilar uchun reaktiv energiyaning shartnomaviy miqdori har bir tarif guruhi boʻyicha aniqlanadi va elektr taʼminoti shartnomasida koʻrsatiladi. Hisobot davrining yakuni boʻyicha reaktiv energiya iqtisodiy qiymatining amaldagi miqdori isteʼmol qilingan aktiv energiya va quvvat koeffitsiyentining shartnomaviy miqdoridan kelib chiqqan holda aniqlanadi. Ikki va undan ortiq alohida obyektlarga (hudud) ega boʻlgan isteʼmolchiga nisbatan reaktiv energiya iqtisodiy qiymatining amaldagi miqdori va reaktiv energiyaning amaldagi isteʼmoli har bir obyekt boʻyicha aniqlanadi. Bunda barcha obyektlar boʻyicha reaktiv energiya iqtisodiy qiymatining amaldagi miqdori va reaktiv energiya boʻyicha oʻzaro hisob-kitoblarni amalga oshirish uchun foydalanilgan reaktiv energiya miqdori yigʻindisi aniqlanadi. Quvvati 50 MVt va undan ortiq boʻlgan quyosh fotoelektr stansiyasi hamda elektr energiyasini saqlash tizimi tashkilotlari reaktiv energiya kompensatsiyasi uchun ustamalar hududiy elektr tarmoqlari korxonasi tomonidan har oy yakuni bilan isteʼmol qilingan reaktiv energiya miqdori hosil qilingan reaktiv energiya miqdoridan ortiq boʻlganda qoʻllaniladi. 149. Ustamalar HETK tomonidan isteʼmolchi ulangan elektr tarmogʻining katta yuklama soatlarida reaktiv energiya isteʼmol qilinganda va yagona elektr energetika tizimining kam yuklama soatlarida isteʼmolchi reaktiv energiya hosil qilganda qoʻllanadi. Reaktiv energiya uchun ustama aktiv energiyaning amaldagi tarifidan qoʻshilgan qiymat soligʻini hisobga olmagan holda quyidagi miqdorda belgilanadi: 5 foiz — reaktiv energiya mazkur Qoidalarning 148-bandi oltinchi xatboshisiga muvofiq aniqlangan iqtisodiy qiymatning amaldagi miqdori doirasida isteʼmol qilinganda; 10 foiz — reaktiv energiya mazkur Qoidalarning 148-bandi oltinchi xatboshisiga muvofiq aniqlangan iqtisodiy qiymatning amaldagi miqdoridan ortiq isteʼmol qilinganda. Reaktiv energiya kompensatsiyasi uchun elektr energiyasi tarifiga ustamalar jarima sanksiyasi hisoblanmaydi va elektr taʼminoti shartnomasiga asosan undiriladi. Reaktiv energiya oʻrni yetarlicha qoplanmagani hisobiga quvvat koeffitsiyenti qiymatining isteʼmolchilar tomonidan elektr taʼminoti shartnomasida koʻrsatilganiga nisbatan pasaytirilgani aniqlanganda, HETK elektr energiyasi yoʻqolishi qiymatining texnik-iqtisodiy hisob-kitoblarini amalga oshiradi, shuningdek, quvvat koeffitsiyenti koʻrsatkichlari belgilangan normativlarga nisbatan pasaytirilgani uchun isteʼmolchilardan qoʻshimcha mablagʻlar Vazirlar Mahkamasining “Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Elektr energiyasi, neft mahsulotlari va gazdan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasini moliyalashtirishni tartibga solish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2023-yil 28-sentabrdagi 512-son qaroriga muvofiq HETKning alohida hisobvaragʻiga (22636) undiriladi. Bunda HETK tomonidan isteʼmolchilarga quvvat koeffitsiyenti koʻrsatkichlari pasaytirilgani uchun toʻlovni amalga oshirishga alohida hisob-faktura taqdim etiladi. 150. Isteʼmolchilar reaktiv quvvatni yetarli darajada kompensatsiya qilmaganligi natijasida tarmoqlarda aktiv energiyaning qoʻshimcha yoʻqotishlari uchun qayta hisob-kitoblar amaldagi tarifga nisbatan uch baravar miqdorda hisoblanadi. 151. Tarif chegirmalari isteʼmolchi yagona elektr energetika tizimi tarmogʻida elektr tarmogʻining katta yuklamali soatlarida reaktiv energiya hosil qilganda va elektr tarmogʻining kichik yuklamali soatlarida yagona elektr energetika tizimi tarmogʻidan reaktiv energiya isteʼmol qilinganda, agar isteʼmolchining bunday rejimda ishlash zarurati shartnomada koʻrsatilgan boʻlsa, taqdim etiladi. Reaktiv energiya uchun taqdim etiladigan chegirma aktiv energiyaning amaldagi tarifidan qoʻshilgan qiymat soligʻini hisobga olmagan holda 15 foiz miqdorida belgilanadi. 152. Elektr tarmogʻining katta va kichik yuklamali soatlari — bu sutkaning isteʼmolchi tomonidan reaktiv quvvatning isteʼmol qilinishi (hosil qilinishi) tufayli yagona elektr energetika tizimining elektr tarmoqlarida elektr energiyasining qoʻshimcha ravishda yoʻqotilishiga olib keladigan vaqtlaridir. HETK elektr tarmogʻining katta va kichik yuklamali soatlarini, isteʼmolchining va u foydalanadigan tarmoqning reaktiv yuklamasi jadvallarini tahlil qilgan holda, har qaysi isteʼmolchi uchun alohida belgilashi mumkin. Har bir sutkadagi katta va kichik yuklamali soatlar yigʻindisi 24 soatga teng, shu jumladan: katta yuklamali soatlar — soat 06-00 dan 22-00 gacha; kichik yuklamali soatlar — soat 22-00 dan 06-00 gacha. 153. Reaktiv energiyaning isteʼmol qilinishi hamda hosil qilinishi hisoblagichlar yordamida qayd etiladi. 154. “Milliy dispetcherlik markazi” DUK isteʼmolchi tomonidan yagona elektr energetika tizimi tarmogʻida katta yuklamali soatlarda reaktiv energiyani hosil qilish va (yoki) kichik yuklamali soatlarda uni majburiy isteʼmol qilish belgilagan boʻlsa, energiyani hisobga olish usuli HETK va isteʼmolchi oʻrtasida kelishiladi va elektr taʼminoti shartnomasida qayd etiladi. 155. HETK tomonidan berilgan texnik shartlar boʻyicha yoki elektr taʼminoti shartnomasida koʻrsatilgan hamda foydalanishga ruxsat etilgan quvvat 50 kVt va undan ortiqni tashkil etadigan I va II tarif guruhlari isteʼmolchilari bilan tuzilgan elektr taʼminoti shartnomasida quyidagilar koʻrsatiladi: yagona elektr energetika tizimi tarmogʻidan hisobot davri uchun isteʼmol qilinadigan reaktiv energiyaning iqtisodiy qiymati; talab etiladigan quvvat koeffitsiyenti (cos φ); yagona elektr energetika tizimining eng katta yuklamalarining nazorat soatlari (yilning har bir oyi boʻyicha boʻlib chiqish orqali); elektr tarmoqlarning katta yuklama soatlarida oylik reaktiv energiya isteʼmolini texnik chegaralari. Ushbu chegaralardan oshib ketganda, HETK elektr energiyasining hisoblash nuqtasida kuchlanishni elektr tarmogʻining eng katta yuklamali soatlari uchun elektr taʼminoti shartnomasida belgilangan darajasidan pasayib ketishi uchun javob bermaydi; elektr tarmogʻining katta yuklamali soatlarida yagona elektr energetika tizimining elektr tarmogʻiga bir oyda hosil qilinadigan va (yoki) bir oyda kichik yuklamali soatlarda majburiy isteʼmol qilinadigan reaktiv energiyaning chegaraviy qiymatlari. Hisobot davri uchun reaktiv energiya isteʼmolining iqtisodiy qiymati texnik chegara hisoblanib, uning ortishida HETK elektr energiyasining hisobga olish nuqtasidagi kuchlanish elektr taʼminoti shartnomasida belgilangan darajadan kamayib ketishi uchun javob bermaydi. 156. Elektr energiyasi sifati uchun tarifga chegirmalar (ustamalar) amaldagi tariflar boʻyicha belgilanadi. 157. Elektr energiyasi uchun hisob-kitoblarda qoʻllanadigan elektr energiyasining sifat koʻrsatkichlari (keyingi oʻrinlarda — ESK) roʻyxati milliy standartlari asosida elektr taʼminoti shartnomasida belgilanadi. 158. Agar isteʼmolchining (maishiy isteʼmolchilardan tashqari) elektr energiyasi sifati yomonlashuvidagi ulushi elektr taʼminoti shartnomasida belgilangan yoʻl qoʻyilishi mumkin boʻlgan darajadan oshsa, belgilangan qiymat tarifga ustama yoki aks holda — tarifga chegirma hisoblanadi. 159. Har bir ESK boʻyicha chegirmalar (ustamalar) miqdori koʻrib chiqilayotgan ESKning hisob-kitob davridagi jami nisbiy davomiyligi koʻrsatkichlariga (T1 va T2) koʻra yoʻl qoʻyilishi mumkin boʻlgan normal va maksimal qiymatlar sifatida hisoblanadi. T1 va T2 qiymatlari oʻlchash vaqti davomida aniqlanadi, oʻlchash vaqtining davomiyligi har bir ESK boʻyicha shartnomada belgilanadi, lekin u bir ish sutkasidan kam boʻlmasligi kerak. Avtomatlashtirilgan oʻlchov vositalari mavjud boʻlganda T1 va T2 qiymatlari uzluksiz ravishda oʻlchanishi lozim. Hisob-kitob qilinadigan vaqt oraligʻini muntazam oʻlchash elektr taʼminoti shartnomasida (lekin bir chorakda bir martadan kam emas) belgilanadi. 160. Isteʼmolchining elektr taʼminoti shartnomasida qayd etilgan har qaysi ESK boʻyicha elektr energiyasi sifatining yomonlashuvidagi ulushining qiymati har zamonda oʻlchashlar asosida belgilanadi va oʻlchash bayonnomasida qayd etiladi. Amaldagi ulushlarning ushbu qiymatlaridan tomonlardan biri ularni qayta koʻrib chiqishni taklif etmagunicha foydalaniladi. 161. ESKni oʻlchash ishlari akkreditatsiyadan oʻtgan sinov laboratoriyasi tomonidan HETK va isteʼmolchi bilan birgalikda elektr taʼminoti shartnomasida belgilangan muddatlarda oʻtkaziladi. Elektr taʼminoti shartnomasida oʻlchashlar davriyligi toʻgʻrisida koʻrsatmalar boʻlmaganda, shuningdek, isteʼmolchi yoki yagona elektr energetika tizimining ish sharoitlari keskin oʻzgarganda, oʻlchashlar tomonlardan birining tashabbusiga koʻra akkreditatsiyadan oʻtgan sinov laboratoriyasi tomonidan oʻtkazilishi mumkin. Ikkinchi tomon oʻlchashlarni oʻtkazishning aniq sanasini uch kun muddatda kelishib olishi kerak va bu ishlar tashabbus koʻrsatgan tomonning murojaatidan keyin oʻn kun muddatda bajarilishi lozim. 162. Kuchlanishdagi tafovutlar, nomutanosibliklar koeffitsiyentlari va kuchlanishdagi oʻzgarishlar HETK va isteʼmolchi oʻrtasidagi kelishuv asosida fazalardan birida yoki barcha fazalarda aniqlanadi. Barcha fazalarda oʻlchashda T1 va T2 oʻrtacha qiymat sifatida aniqlanadi. 163. Isteʼmolchining elektr energiyasi sifati yomonlashuvidagi ulushini aniqlash tartibi elektr taʼminoti shartnomasida koʻrsatiladi. 164. Yuridik isteʼmolchilarga tasarrufidagi mavjud eski elektr qurilmalarini yangi energiyatejamkor qurilmalarga almashtirish natijasida iqtisod qilingan elektr energiyasi hajmiga uch yil davomida amaldagi tarifga nisbatan 15 foiz chegirma beriladi. Bunda: isteʼmolchilar elektr qurilmalarni almashtirish jadvali va uning natijasida erishiladigan iqtisodni nazarda tutuvchi dasturni tasdiqlash uchun Oʻzenergoinspeksiyaga kiritadi; Oʻzenergoinspeksiya oʻn kun muddatda taqdim etilgan dasturni asoslanganligini koʻrib chiqadi va natijasi boʻyicha kelishadi yoki asoslantirgan holda kelishishni rad etadi; tasdiqlangan dasturga asosan amalga oshirilgan ishlar natijasida iqtisod qilingan elektr energiyasi hajmi energiya auditor tomonidan oʻrganiladi va ushbu hajmlar boʻyicha xulosa beriladi; energiya auditor xulosasi Oʻzenergoinspreksiya va HETKga taqdim etiladi va ijobiy xulosa taqdim etilgan kundan boshlab chegirmalar qoʻllaniladi. 165. Elektr energiyasi isteʼmolini cheklash, shuningdek, isteʼmolchilar yuklamalari jadvallarini tartibga solish chora-tadbirlari, belgilangan tartibda tasdiqlangan yagona elektr energetika tizimida elektr quvvati va energiyasi tanqisligida isteʼmolchilarni cheklash va uzib qoʻyish jadvallariga (keyingi oʻrinlarda — cheklash va uzib qoʻyish jadvallari) muvofiq amalga oshiriladi. 166. Quvvat va elektr energiyasi isteʼmoli boʻyicha Cheklash va uzib qoʻyish jadvallari “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ tomonidan isteʼmolchilar bilan birga ishlab chiqiladi va mahalliy ijro hokimiyati organlari, “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ va “Milliy dispetcherlik markazi” DUK bilan kelishilib, tasdiqlash uchun “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ tomonidan Energetika vazirligiga kiritiladi. Energetika vazirligi tomonidan tasdiqlangan cheklash va uzib qoʻyish jadvallari yagona elektr energetika tizimida elektr quvvati va energiya tanqisligi paydo boʻlganda qoʻllaniladi. 167. Elektr energiyasini Cheklash va uzib qoʻyish jadvallari elektr stansiyalari va elektr tarmoqlari uskunalarining yoʻl qoʻyib boʻlmaydigan sharoitlarda ishlashining oldini olish, yagona elektr energetika tizimining barqaror parallel ishlashini taʼminlash, avariyalar yuzaga kelishining oldini olish hamda isteʼmolchilarning tartibsiz uzib qoʻyilishini bartaraf etish maqsadida yagona elektr energetika tizimida elektr energiyasi va quvvat tanqis boʻlgan holatlar uchun tuziladi. 168. Elektr energiyasining cheklash va uzib qoʻyish jadvallari isteʼmolchining texnologik va avariya bronini aniqlash dalolatnomasiga asosan joriy yilning 1-oktabridan keyingi yilning 1-oktabrigacha boʻlgan davr uchun tuziladi hamda jadvallarga kiritilgan barcha isteʼmolchilar uchun ularni bajarish majburiy hisoblanadi. Jadvallarning quyidagi turlari tuziladi: yagona elektr energetika tizimida yoqilgʻi yoki gidroresurslar yetishmaganda, elektr energiyasini (kVt.soatda) cheklash jadvali. Jadvalda elektr energiyasi isteʼmolini isteʼmolchilarning texnologik bronigacha, keyinchalik esa avariya bronigacha (cheklashga mansub boʻlmagan obyektlardan tashqari) va bunda isteʼmolni beshta navbatga boʻlgan holda qisqartirish nazarda tutilishi lozim; yagona elektr energetika tizimida quvvat yetishmaganda, quvvatni (kVtda) cheklash jadvali. Jadvalda yagona elektr energetika tizimining ertalabki va kechki eng katta yuklamalari yuzaga keladigan soatlarda isteʼmol qilinadigan quvvatni isteʼmolchilarning avariya bronigacha kamaytirish va bunda isteʼmol qilinadigan quvvatni 5 ta navbatga boʻlish nazarda tutilishi lozim; quvvat taqchilligi yuzaga kelishi natijasida avariya xavfi paydo boʻlganda va cheklash jadvallarini joriy qilish imkoniyati boʻlmaganda, quvvatni cheklash jadvali. Jadvalda uzib qoʻyilishi mumkin boʻlmagan obyektlardan tashqari yagona elektr energetika tizimi isteʼmolchilarini toʻliq uzib qoʻyish va uzib qoʻyiladigan quvvatni 5 navbatga boʻlish nazarda tutilishi lozim. 169. Isteʼmolchilarni uzib qoʻyishning maxsus jadvali ishlab chiqiladi va tasdiqlanadi. Elektr energiyasini uzib qoʻyish jadvali va maxsus jadvalga asosan avtomatika, teleboshqaruv qurilmalariga yoki doimiy xizmat koʻrsatuvchi xodimlar va ishonchli telefon aloqasiga ega boʻlgan podstansiyalar kiritilishi lozim. Isteʼmolchilarga elektr energiyasi yetkazib berilishi elektr taʼminotining avariya bronigacha cheklab qoʻyilishi mumkin. 170. Yagona elektr energetika tizimida cheklash va uzib qoʻyish jadvallarini amalga kiritish tartibi quyidagilar: cheklash va uzib qoʻyish jadvallari Energetika vazirini va mutasaddilik qiluvchi uning oʻrinbosarini darhol xabardor qilgan holda, “Milliy dispetcherlik markazi” DUK tomonidan tezkor jurnalga yozgan holda amalga kiritiladi; dispetcherlik boshqaruvining barcha darajalarida elektr energiyasi va quvvati isteʼmoli cheklanishini joriy etish farmoyishi tezkor jurnalda cheklash hajmi, cheklash boshlanadigan va tugaydigan vaqt qayd etilgan holda beriladi; HETK isteʼmolchilarga keyingi sutkalarda elektr energiyasini cheklash jadvallarining amalga kiritilishi toʻgʻrisida joriy sutkaning soat 14-00 dan kechiktirmay, cheklash hajmi, cheklash boshlanadigan va tugaydigan vaqtini koʻrsatgan holda maʼlum qiladi; “Milliy dispetcherlik markazi” DUK, “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ, “Issiqlik elektr stansiyalari” AJ, “Oʻzbekgidroenergo” AJ va boshqa elektr stansiyalari tomonidan cheklovlar (avariya, tabiiy ofat, taʼmirlash tufayli) kiritilganda, HETK elektr energiyasini yetkazib berishdagi tanaffuslar uchun javobgar boʻlmaydi; cheklash va uzib qoʻyish jadvallarini zudlik bilan joriy etish zarur boʻlganda, bu haqidagi bildirishnoma sutkaning vaqtidan qatʼi nazar, cheklashning amal qilishi boshlanishidan bir soat oldin isteʼmolchilarga yetkaziladi; cheklash va uzib qoʻyish jadvallarini isteʼmolchilar tomonidan HETKdan cheklash va uzib qoʻyish jadvallarini joriy etilishi toʻgʻrisidagi bildirishnoma olingandan keyin darhol joriy etiladi; elektr energiyasi isteʼmolini uzoq vaqtga kamaytirish zarur boʻlganda, quvvatni cheklash va uzib qoʻyish jadvaliga teng boʻlgan elektr energiyasi va quvvatni cheklash jadvali amalga kiritiladi. cheklash va uzib qoʻyish jadvaliga kiritilgan yuridik shaxslar, shu jumladan, uzluksiz ishlab chiqarish texnologik jarayoniga ega korxonalar, tashkilotlar va muassasalar (cheklash va uzib qoʻyilishi mumkin boʻlmagan obyektlardan tashqari) cheklash va uzib qoʻyish jadvallarining HETK tomonidan koʻrsatilgan muddatda soʻzsiz bajarilishini tashkil etishi shart. Aks holda, ular uzib qoʻyish va cheklash jadvallari bajarilmaganligi tufayli yagona elektr energetika tizimi markazlaridan majburiy uzib qoʻyish natijasida yuzaga keladigan oqibatlar uchun qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javob beradi. HETK elektr energiyasi va quvvatini cheklash jadvallarini amalga kiritish toʻgʻrisidagi farmoyish isteʼmolchilar tomonidan bajarilmaganda, ularni ogohlantirgandan soʻng elektr energiyasi va quvvat isteʼmolining belgilangan darajada kamayishini taʼminlovchi miqdorda elektr energiyasi yetkazib berilishini majburiy ravishda cheklaydi yoxud belgilangan tartibda taʼsir choralarini koʻradi. Bunda texnologik jarayonlar buzilishining oqibatlari uchun javobgarlik isteʼmolchilar korxonalarining rahbarlari zimmasiga yuklanadi. 171. Yagona elektr energetika tizimida elektr energiyasi va quvvatda tanqislik vujudga kelganda, avariyalarga yoʻl qoʻymaslik va isteʼmolchilarning tartibsiz uzib qoʻyilishining oldini olish maqsadida HETK oʻchirish vaqtini koʻrsatgan holda, isteʼmolchilardan tashqi reklama va axborot obyektlari konstruksiyalari, illyuminatsiya va lampalar shodasi, bino va inshootlarni yoritgichlarni, elektr isitish va issiq suv bilan taʼminlash qurilmalarini oʻchirib qoʻyishni talab qilishga haqli. 172. Mazkur Qoidalarning 6, 15, 16, 25, 32, 45, 71, 88, 136, 165, 169, 170 va 171-bandlarida nazarda tutilmagan sabablarga koʻra elektr energiyasidan oʻchirganlik uchun HETKka nisbatan qonun hujjatlariga muvofiq iqtisodiy choralar qoʻllaniladi. 173. Blok-stansiyalar “Milliy dispetcherlik markazi” DUK va yuqori turuvchi operativ-dispetcherlik xizmatlari bilan oʻzaro kelishilgan ish rejimiga rioya qilishlari hamda ularning koʻrsatmalari va farmoyishlariga boʻysunishlari shart. Blok-stansiyalar tomonidan elektr energiyasini ishlab chiqarish va yagona elektr energetika tizimiga yetkazib berishning yillik hajmlari “Milliy dispetcherlik markazi” DUK bilan kelishilgan holda elektr energiyaning ulgurji va chakana savdosi boʻyicha faoliyatni amalga oshirish uchun litsenziyaga ega tadbirkorlik subyektlari va blok-stansiya oʻrtasida tuziladigan shartnoma bilan rasmiylashtiriladi. 174 “Milliy dispetcherlik markazi” DUK elektr energiyaning ulgurji va chakana savdosi boʻyicha faoliyatni amalga oshirish uchun litsenziyaga ega tadbirkorlik subyektlari va blok-stansiya oʻrtasida yagona elektr energetika tizimiga elektr energiyasini yetkazib berish boʻyicha tuzilgan shartnomada nazarda tutilgan elektr energiyasi yetkazib berishning oylik miqdoriga muvofiq blok-stansiyalarning yagona elektr energetika tizimiga har bir sutka uchun yuklama va elektr energiyasi yetkazib berish jadvalini belgilaydi. Blok-stansiya tomonidan yuklama dispetcherlik jadvalida belgilangan miqdordan kamaytirilsa, “Milliy dispetcherlik markazi” DUK, “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ, “Oʻzenergosotish” AJ yoki “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ blok-stansiya tegishli boʻlgan sanoat va idoraviy mansub isteʼmolchilar boʻyicha quvvatni blok-stansiya yuklamasini kamaytirgan miqdorda cheklash joriy qilish huquqiga ega, blok-stansiya yuklamasining kamayishiga fors-major holatlar sabab boʻlgan holatlar bundan mustasno. 175. Yagona elektr energetika tizimiga yetkazib beriladigan, shuningdek, HETKdan olinadigan aktiv elektr energiyasi blok-stansiya tomonidan balans boʻyicha mansublik chegarasida oʻrnatilgan, aktiv elektr energiyasini qabul qilish va yetkazib berishning alohida qayd etadigan hisoblagichlari yordamida hisobga olinadi. Blok-stansiyaga tegishli boʻlgan elektr tarmogʻi xoʻjaligining obyektlaridagi elektr energiyasining texnologik sarflari blok-stansiyaga tegishli boʻladi. 176. Blok-stansiyaga ega boʻlgan isteʼmolchi: elektr energiyaning ulgurji va chakana savdosi boʻyicha faoliyatni amalga oshirish uchun litsenziyaga ega tadbirkorlik subyektlari bilan — yagona elektr energetika tizimiga yetkazib berilgan elektr energiyasi uchun; hududiy elektr tarmoqlari bilan — HETK va blok-stansiyaga ega isteʼmolchi oʻrtasida tuzilgan elektr taʼminoti shartnomasi asosida olingan elektr energiyasi uchun hisob-kitob qiladi. Hisob-kitob davrida elektr energetika tizimiga elektr energiyasi yetkazib berilgan va elektr energetika tizimidan elektr energiyasi isteʼmol qilingan hollarda, “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ filiali bilan hisob-kitob yetkazib berilgan va isteʼmol qilingan elektr energiyasi hajmlarining saldosi boʻyicha amalga oshiriladi. 177. Yetkazib beriladigan va isteʼmol qilinadigan elektr energiyasi uchun blok-stansiyalar bilan hisob-kitob belgilangan tartibda tasdiqlangan tariflar boʻyicha amalga oshiriladi. 178. Hisob-kitob davrida yagona elektr energetika tizimiga blok-stansiya aybi bilan toʻliq yetkazib berilmagan elektr energiyasi shartnomada belgilangan elektr energiyasi hajmi va yagona elektr energetika tarmogʻiga amalda yetkazib berilgan elektr energiyasi hajmi oʻrtasidagi tafovut boʻyicha aniqlanadi. 179. Blok-stansiya fors-major holatlar tufayli elektr energiyasi yetkazib berishdagi tanaffuslar uchun javob bermaydi. 180. Elektr energiyasi isteʼmolchilari, HETK, Oʻzenergoinspeksiya, Energetika bozorini rivojlantirish va tartibga solish agentligi, “Oʻzenergosotish” AJ, “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ, “Oʻzbekgidroenergo” AJ va “Issiqlik elektr stansiyalari” AJ elektr energiyasi uchun toʻlovlarni yigʻish funksiyalarini amalga oshiruvchi xususiy operatorlarning mansabdor shaxslari mazkur Qoidalarni buzganlik uchun qonunchilik hujjatlariga muvofiq javobgar boʻladi. 1. Ushbu Qoidalar tabiiy gazni yetkazib berish va isteʼmol qilish sohasidagi talablarni belgilaydi. 2. Mazkur Qoidalarda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi: avariya holatlarida gaz yetkazib berish jadvallari — avariya holatlarida yoki gaz quvurlari va tarmoqlarining texnologik ish rejimi buzilgan holatlarda, isteʼmolchilarni gaz tarmoqlaridan (qisman yoki toʻliq) uzib qoʻyish navbatini hisobga olgan holda, ularga tabiiy gazni yetkazib berish jadvallari; aralashish holati va sanasini tasdiqlaydigan hujjatlar — hisoblagich yoki oʻlchov qismlarining ishlashiga aralashish holati va sanasini aniqlash imkonini beradigan maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan hujjatlar yoki materiallar; boshqa isteʼmolchilar — maishiy isteʼmolchilar toifasiga kirmagan tabiiy gazdan foydalanuvchi isteʼmolchilar; gazdan foydalanish uskunasi — energiya samaradorligi, energiyani tejash va xavfsizlik talablariga javob beradigan, markazlashtirilgan isitish va issiq suv taʼminoti tizimlarida issiqlik energiyasi ishlab chiqarish uchun turli ishlab chiqarishlarning texnologik jarayonlarida tabiiy gazdan yoqilgʻi sifatida foydalanadigan qozonlar, ishlab chiqarish pechlari, utilizatorlar, texnologik liniyalar, kompressor hamda gazdan xomashyo sifatida foydalanadigan qurilmalar, shuningdek, koʻp kvartirali va turar joy binolarida oʻrnatilgan hamda gazdan maishiy ehtiyoj uchun yoqilgʻi sifatida foydalaniladigan uskunalar; gaz uzatish tashkiloti — tabiiy gazni tashish, saqlash va tranzit qilishga ixtisoslashgan magistral gaz uzatish tizimi operatori; gaz taʼminoti tashkiloti — tabiiy gazni gaz uzatish tashkilotidan qabul qiluvchi va taqsimlash tarmoqlari orqali isteʼmolchilarga shartnoma asosida yetkazib beruvchi (sotuvchi) tashkilot; gaz xoʻjaligi — isteʼmolchilarga tegishli hududdagi barcha gazdan foydalanish uskunalari, tarmoqlar, zulfinlar, joʻmraklar, elektr kimyoviy yemirilishdan himoyalash vositalari, gaz taqsimlash punktlari (keyingi oʻrinlarda — GTP) va gaz taqsimlash qurilmalari (keyingi oʻrinlarda — GTQ); gaz tarmogʻining boʻlinish chegarasi — gaz uzatish tashkiloti, gaz taʼminoti tashkiloti va isteʼmolchilar oʻrtasidagi gaz tarmogʻining hisoblagich oʻrnatilishi lozim boʻlgan va tegishliligi boʻyicha aniqlanadigan boʻlinish nuqtasi; Bunda agar hisoblagichlar isteʼmolchiga tegishli va isteʼmolchining hududida boʻlsa, tashqi (uzib qoʻyadigan) zulfin yoki joʻmrak, agar hisoblagichlar gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkilotga tegishli boʻlib, isteʼmolchi hududidan tashqari boʻlsa — hisoblagich gaz tarmogʻining boʻlinish chegarasi hisoblanadi; gaz hisoblash uskunasi (keyingi oʻrinlarda — hisoblagich) — bir yoki bir nechta funksiyalarni, xususan tabiiy gaz sarfini (hajmini), haroratini va bosimini oʻlchash, hisoblagichning ishlash vaqtini hisobga olish, oʻlchov koʻrsatkichlari toʻgʻrisidagi axborotlarni toʻplash, saqlash va aks ettirish, masofadan onlayn rejimda avtomatik tarzda oʻchirib-yoqish klapaniga hamda tabiiy gaz nazorati va hisobining avtomatlashtirilgan tizimiga (keyingi oʻrinlarda — TGNHAT) ulanish imkoniyatiga ega boʻlgan oʻlchov — texnik vositasi; gazlashtirish texnik shartlari — isteʼmolchining yangi va qoʻshimcha gazdan foydalanish uskunalarini gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkilotining gaz quvurlariga yoki tarmoqlariga ulashning texnik imkoniyatini yaratadigan va gazlashtirish loyiha-texnik hujjatlarini (keyingi oʻrinlarda — LTH) ishlab chiqish uchun asos hisoblanadigan dastlabki hujjat; gaz taqsimlash tarmoqlari (keyingi oʻrinlarda — gaz tarmoqlari) — gaz taʼminoti tashkilotining yoki isteʼmolchining tasarrufida (balansida) boʻlgan tabiiy gazni yetkazib beruvchi hamda taqsimlovchi koʻcha va uy ichida joylashgan gaz tarmoqlari kompleksi. zaxira yoqilgʻi — tabiiy gazni yetkazib berish qisqaradigan yoki toʻxtatiladigan davrda tabiiy gazga muqobil manba sifatida foydalanish uchun moʻljallangan boshqa turdagi yoqilgʻi; zaxira yoqilgʻi xoʻjaligi — zaxira yoqilgʻini saqlash, uzatish va undan foydalanish uchun moʻljallangan uskunalar va qurilmalar kompleksi; ishlab chiqarish faoliyati bilan shugʻullanuvchi isteʼmolchilar — umumiy hisob quvvati soatiga 100 kVt va undan yuqori boʻlgan tabiiy gazdan foydalanish uskunalarida maishiy va ishlab chiqarish (tijorat) maqsadida foydalanuvchi tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanuvchi yuridik va jismoniy shaxslar; ijtimoiy ahamiyatga ega boʻlgan isteʼmolchilar — tabiiy gazni yetkazib berish shartlari va roʻyxati mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari tomonidan belgilanadigan ijtimoiy soha muassasalari va budjet tashkilotlari; ishga tushirish-sozlash ishlari (keyingi oʻrinlarda — ITSI) — texnik kommunikatsiyalar va armaturalarga ega gazdan foydalanish uskunasini ishlashga tayyorlash va ishga tushirish, gazdan foydalanish uskunasi yuklamasini uning egasi hisoblangan tashkilot bilan kelishilgan darajagacha yetkazish, shuningdek, foydali ish koeffitsiyentini maqbullashtirmasdan gazdan foydalanish uskunasining isitish rejimini sozlashdan iborat boʻlgan ishlar kompleksi; kommunal-maishiy isteʼmolchilar — umumiy hisob quvvati soatiga 100 kVtgacha boʻlgan tabiiy gazdan foydalanish uskunalarida maishiy va ishlab chiqarish (tijorat) maqsadida foydalanuvchi tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanuvchi yuridik va jismoniy shaxslar; koʻrsatkichlarni nazorat uchun olish — masʼul xodim tomonidan hisoblagich koʻrsatkichlarini yozib olish va oʻrnatilgan plombalar butunligini koʻzdan kechirish; qisman oʻchiriladigan isteʼmolchilar — tabiiy gazni yetkazib berish shartlari va roʻyxati mahalliy ijro hokimiyati organlari tomonidan belgilanadigan, kuz-qish mavsumida havo harorati pasayib ketgan davrlarda aholi va ijtimoiy soha obyektlarini tabiiy gaz bilan uzluksiz taʼminlash maqsadida faqatgina ishlab chiqarish faoliyati oʻchiriladigan, lekin isitish tizimidagi gazdan foydalanish uskunalari oʻchirilmaydigan (ijtimoiy ahamiyatga ega boʻlmagan) isteʼmolchilar; mavsumiy isteʼmolchilar — gazlashtirish texnik shartlariga muvofiq tabiiy gazdan asosiy yoqilgʻi sifatida maʼlum bir davr mobaynida foydalanuvchi isteʼmolchilar; maishiy isteʼmolchilar — turar joylarda maishiy (ovqat tayyorlash, issiq suv va isitish) ehtiyojlar uchun tabiiy gazdan yoqilgʻi sifatida foydalanuvchi aholi; maishiy maqsadlarda gazdan foydalanish — turar va noturar joylarda, ishlab chiqarish obyektlarida, tashkilotlarda ovqat tayyorlash, issiq suv va isitish uchun tabiiy gazdan yoqilgʻi sifatida foydalanish; magistral gaz quvuri (keyingi oʻrinlarda — gaz quvurlari) — tarkibida halqalari (lupinglari) va tarmoqlari boʻlgan, gazni uzoq masofaga yetkazib berishga moʻljallangan quvur; tabiiy gazda ishlaydigan isitish jihozlari va dudburonlarni davriy koʻrikdan oʻtkazish xizmati — tegishli dalolatnoma tuzgan holda taʼmirlash, shuningdek, dudburonlar va shamollatish tizimlarini koʻrikdan oʻtkazish, tozalash va nosozliklarni bartaraf etish ishlari bilan shugʻullanuvchi ixtisoslashgan tashkilot; rejim-sozlash ishlari (keyingi oʻrinlarda — RSI) — uskunalarni ishlab chiqaruvchi zavod tomonidan belgilangan texnik parametrlarida (pasportida) koʻrsatilgan ish yuklamalari oraligʻida foydali ish koeffitsiyentiga erishish maqsadida gazdan foydalanish uskunalarini sozlash, yoqilgʻi yoqish jarayonlarini tartibga solish vositalarini, issiqlikni utilizatsiya qiluvchi va yordamchi uskunalarni sozlashni oʻz ichiga oladigan ishlar kompleksi; soʻnggi koʻrik dalolatnomasi — gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkiloti va treyderlar vakolatli xodimlari tomonidan oʻzlariga biriktirilgan hududlarda zimmasiga yuklangan vazifalari doirasida oʻtkazilgan nazorat tadbirlari, gaz isteʼmoli hajmini aniqlashga taʼsir koʻrsatadigan barcha zarur maʼlumotlarni aks ettiruvchi oxirgi elektron yoki qogʻoz shaklda rasmiylashtirilgan hujjat; strategik ahamiyatga ega boʻlgan isteʼmolchilar — uzluksiz faoliyat koʻrsatuvchi ishlab chiqarish-texnologik obyektlarga ega boʻlgan hamda tabiiy gazni yetkazib berish shartlari va roʻyxati Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadigan isteʼmolchilar; tabiiy gaz — gaz yoki neft xomashyosini qayta ishlovchi tashkilotlar tomonidan ishlab chiqariladigan, shuningdek respublikaga import qilinadigan, yoqilgʻi yoki xomashyo sifatida foydalanish uchun moʻljallangan hamda fizik-kimyoviy koʻrsatkichlari texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar bilan belgilanadigan gazi; tabiiy gaz ishlab chiqaruvchilar — tabiiy gazni qabul qilish, qayta ishlash, ishlab chiqarish va yetkazib berishni, shuningdek uglevodorod xomashyosini qabul qilish va qayta ishlash orqali tabiiy gazni yetkazib berish faoliyatini amalga oshiradigan tashkilotlar; tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasi — gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkilotlari yoki treyder tashkilotiga tabiiy gazni isteʼmolchiga oʻzining gaz quvurlari (tarmoqlari) orqali yetkazish, isteʼmolchiga esa qabul qilingan tabiiy gaz uchun toʻlovni amalga oshirish, shuningdek, mazkur Qoidalar talablariga rioya qilinishi majburiyatini yuklaydigan bitim; toʻliq oʻchiriladigan isteʼmolchilar — tabiiy gazni yetkazib berish shartlari va roʻyxati mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari tomonidan belgilanadigan, kuz-qish mavsumida havo harorati pasayib ketgan davrlarda aholi va ijtimoiy soha obyektlarini uzluksiz tabiiy gaz bilan taʼminlash maqsadida gaz tarmoqlaridan toʻliq oʻchirilishi belgilanadigan (ijtimoiy ahamiyatga ega boʻlmagan) isteʼmolchilar; treyder — tabiiy gazning ulgurji va chakana savdosi boʻyicha faoliyatni amalga oshirish uchun litsenziyaga ega tadbirkorlik subyekti (gaz uzatish va gaz taʼminoti tashkilotlari bundan mustasno); hisob-kitob davri — tabiiy gaz isteʼmolining sarfi (hajmi) aniqlanishi, isteʼmol qilingan tabiiy gaz uchun isteʼmolchi va gaz taʼminoti tashkiloti oʻrtasida oʻzaro hisob-kitob amalga oshirilishi zarur boʻlgan vaqt oraligʻi (oy); xatlov dalolatnomasi — vakolatli xodimlar tomonidan isteʼmolchi ishtirokida isteʼmolchining tabiiy gaz isteʼmoli hajmini aniqlashga taʼsir koʻrsatadigan barcha maʼlumotlari (nomlanishi, manzili va rekvizitlari, hisoblagichlar va ularning koʻrsatkichlari, hisoblagichlar va boshqa qurilmalarga oʻrnatilgan plombalarning butligi va gazdan foydalanish uskunasining texnik tavsiflari, gaz xoʻjaligining loyiha maʼlumotlari, rasmiylashtirish sanasidagi hisob-kitoblar holati, vakolatli organlar tomonidan tabiiy gazdan oqilona foydalanish boʻyicha berilgan xulosalarning mavjudligi, shuningdek, maishiy isteʼmolchilar boʻyicha yashovchilar, uy hayvonlar soni va isitiladigan binolar hajmi) aks ettirilgan hujjat; cheklov kiritiladigan isteʼmolchilar — tabiiy gazni yetkazib berish shartlari va roʻyxati mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari tomonidan belgilanadigan, kuz-qish mavsumida havo harorati pasayib ketgan davrlarda aholi va ijtimoiy soha obyektlarini uzluksiz tabiiy gaz bilan taʼminlash maqsadida sutkaning maʼlum bir vaqtlarida vaqtincha tabiiy gazni yetkazib berilishi toʻxtatiladigan (ijtimoiy ahamiyatga ega boʻlmagan) isteʼmolchilar; 3. Maishiy isteʼmolchilar quyidagi huquqlarga ega: tabiiy gazning texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarda belgilangan hajmlarda va sifatda, uzatish (yetkazish) rejimiga rioya qilgan holda uzluksiz yetkazib berilishini talab qilish; tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasi bekor qilinganda, foydalanilmagan gaz hajmi uchun toʻlangan summani qaytarishni talab qilish; tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasini qonunchilik hujjatlariga muvofiq bir tomonlama bekor qilish; tabiiy gazni uzatilishi toʻxtatilishi natijasida vujudga kelgan (belgilangan tartibda tegishli hujjatlar asosida tasdiqlanadigan) zararni qoplashni talab etish; gaz taʼminoti tashkiloti vakilini va qayta ulanish uchun qoʻshimcha haq toʻlamasdan, gazdan foydalanish uskunalarini gaz taʼminotidan vaqtincha yoki toʻliq uzib qoʻyish maqsadida chaqirish. Maishiy isteʼmolchilar qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin. 4. Maishiy isteʼmolchilarning majburiyatlari quyidagilardan iborat: yangi turar joylarga koʻchib oʻtilganda hamda mavjud uy-joy fondini gazlashtirish davomida gaz xoʻjaligida xavfsizlik qoidalari boʻyicha gaz taʼminoti tashkiloti xodimi tomonidan berilgan zarur koʻrsatmalar bilan tanishish; oʻz tasarrufidagi gaz tarmoqlari, gazdan foydalanish uskunalari, shuningdek, foydalanilayotgan yertoʻlalar, texnik yoʻlaklar va boshqalarda elektr yoritish va shamollatish tizimining doimiy ishlashini taʼminlash, binolarning yertoʻlalaridagi yer osti gaz tarmoqlarini binoga kirgan qismining mustahkamligi va zichligini taʼminlash. Bunda: koʻp kvartirali va turar joy binolaridagi gaz plitalar — ikki yilda bir marta; boshqa gazdan foydalanish uskunalarini — buyurtma asosida bir yilda bir marta gaz taʼminoti tashkiloti yoki tegishli vakolatga ega boʻlgan tashkilotlarni jalb qilgan holda texnik taftishdan oʻtkazilishini taʼminlash; favqulodda vaziyat va avariya holatlarida, kunning istalgan vaqtida oʻz xizmat guvohnomalarini koʻrsatgan vakolatli xodimlarini gaz sizib chiqish holatini tekshirish uchun barcha yertoʻlalar, texnik yoʻlaklar, xonalarga kirishini taʼminlash; belgilangan tartibda dudburonlar va shamollatish tizimlarining holatini oʻz vaqtida tekshirilishini tashkil qilish; dudburonlar va shamollatish tizimlaridagi nosozliklar toʻgʻrisida tabiiy gazda ishlaydigan isitish jihozlari hamda dudburonlarni koʻrikdan oʻtkazish xizmatlariga nosozliklarni tuzatish uchun zudlik bilan xabar berish va xavfsizligini taʼminlash uchun zarur choralarni koʻrish; gaz taʼminoti tashkilotini gaz taʼminotini vaqtincha toʻxtatish maqsadida turar joylarning buzilishi va (yoki) qurilishi haqida yozma yoki elektron shaklda xabardor qilish; gaz taʼminoti tashkilotining texnika xavfsizligi va gaz xavfsizligini taʼminlash masalalarida majburiy koʻrsatmalarini bajarish; uy ichi gaz tarmogʻini korroziya va boshqa taʼsirdan himoya qilish choralarini koʻrish, muntazam ravishda boʻyab turish; tabiiy gazdan oqilona foydalanish, tabiiy gazdan foydalanishda sertifikatlangan gazdan foydalanish uskunalarini oʻrnatish, ularni xavfsizlik avtomatika tizimlari bilan jihozlash; foydalanilgan tabiiy gaz va gazdan foydalanish uskunasi hamda uy ichi gaz tarmoqlariga xizmat koʻrsatish doirasida bajarilgan ishlar uchun gaz taʼminoti tashkiloti bilan belgilangan xizmat koʻrsatish tariflari boʻyicha oʻz vaqtida hisob-kitoblarni amalga oshirish; gazdan foydalanish uskunasini toza saqlash, ovqat tayyorlash jarayonida gaz yondirgichlarni ifloslanishdan saqlash; gazlashtirish loyihasi — LTH saqlanishini taʼminlash hamda uni gaz taʼminoti tashkiloti va boshqa vakolatli davlat organlari vakili talabi bilan taqdim qilish; yertoʻla, yoʻlak, hovli, koʻchada tabiiy gaz hidi sezilgan taqdirda, avariya xizmatiga “104” yoki “112” telefoni orqali xabar berish; gaz bilan toʻlgan (toʻplanib qolgan) joylardan odamlarni olib chiqish, elektr yoritish tizimlarini yonib yoki oʻchib qolishi, ochiq olov yoki uchqun paydo boʻlishining oldini olish boʻyicha amaliy choralar koʻrish; gaz taʼminoti tashkiloti vakolatli xodimlariga soat 08:00 dan 20:00 gacha hisoblagichlarni koʻzdan kechirish, ichki gaz tarmoqlari va gazdan foydalanish uskunalariga texnik hamda profilaktika xizmatlarini koʻrsatish uchun qarshiliksiz kirishini taʼminlash; hisoblagichlar koʻrsatkichlarini oʻzgartirish maqsadida ularning ishlashiga toʻsqinlik qiluvchi harakatlarni amalga oshirmaslik, ularga qasddan shikast yetkazishning oldini olish va oʻrnatilgan plombalarning butunligini taʼminlash; odamlar uxlaydigan va dam oladigan xonalarda ochiq olovda ishlaydigan gazdan foydalanish uskunalaridan (tabiiy gazda ishlaydigan isitish jihozlari, qozonlari) foydalanmaslik, bunday uskunalarni gazlashtirish loyihasi asosida oʻrnatish, odamlar uxlaydigan va dam oladigan xonalarni isitish tizimlarida faqatgina suv isitish qozonlaridan foydalanishni taʼminlash. 5. Boshqa isteʼmolchilar quyidagi huquqlarga ega: shartnoma asosida yetkazib berilgan tabiiy gazning aniqlangan hajmiga va boshqa parametrlarga norozi boʻlgan taqdirda, gaz yetkazib beruvchi tashkilot hisoblagichlarining ishlash ishonchliligini tekshirish uchun ishchi komissiyani tashkil etish; tabiiy gazning texnik jihatdan tartibga solish hujjatlarida belgilangan koʻrsatkichlarda va yetkazib berish rejimiga rioya qilgan holda uzatilishini talab qilish; tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasini qonunchilik hujjatlariga muvofiq bir tomonlama bekor qilish; tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasi bekor qilinganda, foydalanilmagan gaz hajmi uchun toʻlangan summani qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda qaytarib olish; tabiiy gazni yetkazib berilishini toʻxtatilishi natijasida vujudga kelgan (belgilangan tartibda tegishli hujjatlar asosida tasdiqlanadigan) zarar qoplanishini; tabiiy gazni yetkazib berish vaqtincha toʻxtatilishini talab etish. Boshqa isteʼmolchilar qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin. 6. Boshqa isteʼmolchilarning majburiyatlari: tabiiy gazdan oqilona va samarali foydalanish; oʻz tasarrufidagi gaz quvurlari va gaz xoʻjaligi uskunalarini texnik soz holatda saqlash, binolar yertoʻlalardagi yer osti kommunikatsiyalarining binoga kirgan qismining mustahkamligi va zichligini taʼminlash, shuningdek binolarning qurilish elementlari bilan gaz tarmoqlarining oʻzaro kesishgan joylarini kuzatib borish; gaz tarmoqlarida yoki gazdan foydalanish uskunalarida vujudga kelgan tabiiy gazning sizib chiqishi holati haqida gaz taʼminoti tashkilotini zudlik bilan xabardor qilish; oʻzining gaz tarmoqlari daxlsizligini taʼminlash va ehtimoli boʻlgan ruxsatsiz ulanishlarni aniqlash maqsadida tarmoqlarni va ulardagi uskunalarni muntazam ravishda koʻzdan kechirib chiqish; gaz taʼminoti tashkilotlarining gaz tarmoqlariga sertifikatlanmagan, LTHga muvofiq boʻlmagan gazdan foydalanish uskunasining ulanishiga yoʻl qoʻymaslik; vakolatli xodimlarni (tegishli xizmat guvohnomasi koʻrsatilgan taqdirda) hisoblagichlarni va/yoki gazdan foydalanish uskunalarini, davlat yongʻindan saqlash xizmati xodimlarini dudburon va shamollatish tizimlarini kunning istalgan vaqtida erkin koʻzdan kechirishlarini taʼminlash; gazdan foydalanish uskunasidagi nosozliklarni (bunday turdagi ishlarni bajarish huquqiga ega boʻlgan ixtisoslashtirilgan brigadalar yoki xodim yordamida) bartaraf etish; hisoblagich koʻrsatkichlarini oʻzgartirish maqsadida ularning ishlashiga toʻsqinlik qiluvchi harakatlarni amalga oshirmaslik, ularning qasddan buzilishiga yoʻl qoʻymaslik va oʻrnatilgan plombalarning butunligini taʼminlash; hisoblagich ishidagi nosozlik aniqlangan taqdirda, gaz taʼminoti tashkilotini oʻzi uchun qulay shaklda darhol xabardor qilish; oʻzining gaz xoʻjaligidagi hisoblagichlaridan gaz taʼminoti tashkilotining TGNHATga onlayn tarzda maʼlumotlar uzatilishini taʼminlash; gaz tarmogʻi tranzit sifatida tashkilot hududidan oʻtkazilgan hollarda ushbu hudud egasi gaz taʼminoti tashkilotining gaz tarmogʻini tekshirib turish va unga texnik xizmat koʻrsatish va taʼmirlash, avariya hollarining oldini olish hamda ular yuzaga kelganda bartaraf etish uchun gaz taʼminoti tashkiloti vakilini ushbu tashkilot hududiga kirishi uchun zarur sharoit yaratishi; hisoblagichni gaz tarmogʻining boʻlinish chegarasiga (kuzatuv moslamalari hamda kirish eshigi ochilganda signal beruvchi qurilmalar bilan taʼminlangan binoga (konteynerga) oʻrnatish hamda uni gaz taʼminoti tashkiloti vakolatli xodimi tomonidan doimiy nazorat qilinishi uchun zarur sharoit yaratish; gaz tarmoqlari bino va inshootlarning tom, devor va pol osti qismidan yopiq holda oʻtkazmaslikni (montaj qilinmasligini) taʼminlash; oʻzining gaz xoʻjaligidagi yer ostidan oʻtkazilgan gaz quvurlarining trassasi boʻylab zarur ogohlantiruvchi belgilarni oʻrnatish; gazdan foydalanish uskunalarining ulanish joylarida metan va is gazi sizib chiqishini barvaqt aniqlaydigan, xabar (signal) beradigan va gaz sizib chiqish holatlarida gazni tarmoqdan klapan orqali avtomatik tarzda oʻchirib qoʻyadigan gaz analizatorlari bilan taʼminlash; Oʻzenergoinspeksiya va gaz taʼminoti tashkiloti oʻzlarining vakolatlari doirasida (tabiiy gazdan noqonuniy va samarasiz foydalanishni oldini olish, xavfsizlikni taʼminlash va boshqa yoʻnalishlarda) berilgan koʻrsatmalarni bajarish; tabiiy gazdan foydalanishda sertifikatlangan, energiya tejamkor boʻlgan gazdan foydalanish uskunalarini oʻrnatish, xavfsizlik avtomatikasi bilan jihozlash. 7. Tabiiy gazdan foydalanishda quyidagilar taqiqlanadi: oʻzboshimchalik bilan gazlashtirish, gazdan foydalanish uskunasini mustaqil ravishda koʻchirish, almashtirish va taʼmirlashga; gazdan foydalanish uskunasi joylashgan xonalarda texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarda belgilangan talablarga nomuvofiq tarzda qayta rejalashtirish va qurilish-montaj ishlarini bajarishga; gazdan foydalanish uskunasi, dudburon va shamollatish tizimlarining konstruksiyalari va oʻrnatilgan elementlariga (qismlariga) oʻzboshimchalik bilan oʻzgartirish kiritishga, shuningdek, dudburonlarni tozalashga moʻljallangan shamollatish tizimlarini va lyuklarni yopib qoʻyishga; xavfsizlik va tartibga solish avtomatika tizimlarini oʻzboshimchalik bilan oʻchirishga, gazdan foydalanish uskunalari, avtomatika va berkitish armaturalari yaroqsiz holga kelgan taqdirda gazdan foydalanishga; tabiiy gazda ishlaydigan isitish jihozlari hamda dudburonlarda sinch zichligi, suvoqdagi (yoriqlar) buzilishi holatlari yuzaga kelganda, dudburon va shamollatish tizimlari yaroqliligi haqidagi dalolatnoma mavjud boʻlmaganda yoki uning muddati oʻtganda, shuningdek, gazdan foydalanish uskunalari texnik taftishdan oʻtkazilmaganda hamda darchalar (framugalar), jalyuza panjaralari, shamollatish tizimi panjaralari, hammom va oshxona eshiklari ostidagi tirqishlarning yopiq holatlarida, dudburon va shamollatish tizimlarida tortish kuchi yoʻq boʻlganda, gazdan foydalanish uskunalaridan foydalanishga; dudburon va shamollatish tizimlarini oʻzboshimchalik bilan tozalashga; ishlab turgan gazdan foydalanish uskunalarini qarovsiz qoldirishga (uzluksiz ishlab turishni nazarda tutadigan va buning uchun tegishli avtomatlashtirilgan tizimga ega gazdan foydalanish uskunalari bundan mustasno); gazdan foydalanish uskunalaridan oʻn ikki yoshgacha boʻlgan bolalar va oʻz xatti-harakatlarini nazorat qila olmaydigan shaxslarni foydalanishiga yoʻl qoʻyishga; gaz quvurlariga (tarmoqlariga) yuklarni osish va ogʻir vaznli buyumlarni ustiga qoʻyishga; tabiiy gaz va gazdan foydalanish uskunalaridan boshqa maqsadlarda, shuningdek, gaz plitalaridan hamda ochiq olovda ishlatiladigan gazdan foydalanish uskunalaridan xonalarni isitish uchun foydalanishga; gazdan foydalanish uskunasi oʻrnatilgan xonalarda uxlash va dam olish maqsadida foydalanishga; tabiiy gaz sizib chiqish joylarini aniqlash uchun ochiq olovdan foydalanishga; TGNHATga ulangan hisoblagichlarga oʻrnatilgan modem qurilmasini gaz taʼminoti tashkiloti vakolatli xodimini xabardor qilmasdan oʻchirib qoʻyishga yoki almashtirishga. 8. Favqulodda vaziyatlar vazirligining hududiy davlat yongʻin nazorat organlari va (yoki) gaz taʼminoti korxonalari har yili isitish mavsumi boshlanishidan oldin aholi xonadonlari hamda turar joylardagi dudburon va shamollatish kanallarining texnik holatini taftishdan oʻtkazadi. Taftish natijalari boʻyicha aniqlangan nosozliklarni bartaraf etadi hamda ushbu sohada davlat, idoraviy va koʻngilli yongʻindan saqlash xizmatlari va (yoki) gaz taʼminoti korxonalari tomonidan dudburonlarni tekshirish, profilaktik xizmat koʻrsatish va taʼmirlash ishlari bajariladi va nazoratga olinadi. Gaz xoʻjaligida xavfsizlik qoidalari va mazkur Qoidalarga rioya etmaslik natijasida sodir boʻladigan salbiy oqibatlar uchun javobgarlik gaz tarmogʻining boʻlinish chegarasiga muvofiq ravishda tegishli gaz tarmogʻi egasining zimmasiga yuklatiladi. 9. Gaz taʼminoti tashkiloti quyidagi huquqlarga ega: texnik zaruratga koʻra isteʼmolchini mazkur Qoidalarga muvofiq belgilangan tartibda xabardor qilgan holda, isteʼmolchiga yetkazib beriladigan tabiiy gazni qisqartirish yoki toʻxtatish; gaz tarmoqlariga oʻzboshimchalik bilan ulanish holatlari aniqlanganda va isteʼmolchilar tomonidan mazkur Qoidalarning 129, 133 va 134-bandlarida belgilangan majburiyatlarni bajarmasdan oʻzi va oʻzgalarning xavfsizligi uchun xavf tugʻdirganda, ushbu isteʼmolchilarni darhol gaz tarmogʻidan uzish; isteʼmolchilardan mazkur Qoidalarni va tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasi shartlarini bajarilishini talab qilish; tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasini qonunchilik hujjatlarida belgilangan talablarga muvofiq bir tomonlama bekor qilish; gaz tarmoqlarida avariyaning oldini olish yoki bartaraf etish yuzasidan kechiktirib boʻlmaydigan choralarni koʻrish zarurati yuzaga kelganda, isteʼmolchi bilan kelishmasdan va uni ogohlantirmasdan, lekin zudlik bilan xabardor qilgan holda, tabiiy gazni yetkazib berishni toʻxtatish yoki cheklash; mazkur Qoidalarning 129, 130 va 134-bandlarida nazarda tutilgan holatlarda, aniqlangan qoidabuzarliklar bartaraf etilguniga qadar avvaldan ogohlantirmagan holda gaz yetkazib berishni toʻxtatish; hisoblagichlarga ularning koʻrsatkichlarini oʻzgartirish maqsadida tashqaridan aralashilganda, oʻrnatilgan plombalarning butunligi buzilganda va plombalar uzilgan holatlarda gaz tarmoqlariga ruxsatsiz ulanganda, mazkur Qoidalarning 127, 129, 130 va 134-bandlarida belgilangan choralarni qoʻllash; isteʼmolchilarning gazdan foydalanish uskunalari belgilangan muddatda texnik koʻrikdan oʻtkazilmaganligi yoki isteʼmolchi tomonidan ushbu uskunalarni texnik koʻrikdan oʻtkazishdan bosh tortishi, ushbu isteʼmolchilarni vaqtincha tabiiy gaz tarmogʻidan uzib qoʻyish; isteʼmolchilarning eskirgan va yaroqsiz holga kelgan gazdan foydalanish uskunalari, taʼmirtalab gaz tarmoqlari va gaz taqsimlash punktlariga tabiiy gazni yetkazib berishni toʻxtatish; metall prokati ishlab chiqaruvchi korxonalar tomonidan induksion pechlardan foydalangan holda qurilish ishlari uchun ishlab chiqarilgan metall prokati qonunchilik hamda texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarda belgilangan talablarga nomuvofiq deb topilgan taqdirda, ular bilan tuzilgan tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasini bir taraflama bekor qilish. 10. Gaz taʼminoti tashkiloti quyidagilarga majbur: oʻzining tasarrufidagi gaz tarmoqlarini soz holatda saqlash va ularda oʻz hisobidan zarur taʼmirlash-tiklash ishlarini bajarish; oʻz gaz tarmoqlarining texnik holatini va ularga ruxsatsiz ulanish holatlarini aniqlash uchun tarmoqlarni davriy koʻzdan kechirish; tabiiy gazni yetkazib berish qisqargan yoki toʻxtagan taqdirda, bu toʻgʻrisida isteʼmolchilarni oʻz vaqtida xabardor qilish; tabiiy gazning ruxsatsiz isteʼmol qilinganligi, gaz tarmoqlari moddiy boyliklarining talon-toroj qilinganligi toʻgʻrisida huquqni muhofaza qilish organlarini kechiktirmasdan oʻz vaqtida xabardor qilish; hisoblagich koʻrsatkichlarini har oyda kiritib borish va interaktiv xizmatlarning boshqa imkoniyatlaridan foydalanish uchun isteʼmolchilarga haq undirmasdan shaxsiy kabinet ochish imkonini berish; maishiy isteʼmolchining arizasiga asosan isteʼmol qilingan tabiiy gaz boʻyicha hisob-kitob holati hamda qarzdorlik mavjud emasligi (mavjudligi) haqida maʼlumotnomani ikki ish kuni ichida haq undirmagan holda taqdim etish; isteʼmolchiga tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasida koʻrsatilgan shartlarga muvofiq gaz yetkazib berish. Bahor-yoz davrida barcha isteʼmolchilarga gaz yetkazib berish uchun resurslar va quvvatlar yetarli boʻlmagan holatlarda, isteʼmolchilar oʻrtasida gaz resurslarining taqsimotini Energetika vazirligi bilan kelishilgan koʻrsatkichlarga muvofiq amalga oshirish; isteʼmolchilarga zarur yoʻriqnomalarni berish (oʻtkazish) va gaz xoʻjaligida oʻrnatilgan gazdan foydalanish uskunalaridan va hisoblagichlardan xavfsiz foydalanish boʻyicha eslatmalarni topshirish. Bunda yoʻriqnomalar vakolatli xodim tomonidan oʻtkazilib, tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasi ilovasiga belgi qoʻyilishi va isteʼmolchi tomonidan imzolanishi shart. Eslatmada esa gaz taʼminoti tashkilotining avariya xizmati telefon raqamlari koʻrsatiladi; vakolatli davlat organlarining, shu jumladan, Oʻzenergoinspeksiyaning majburiy koʻrsatmalarini bajarish; isteʼmolchining yozma, ogʻzaki va elektron buyurtmasi asosida uch ish kunida gazdan foydalanish uskunalariga texnik xizmat koʻrsatish; oldindan toʻlovni amalga oshirmagan hamda isteʼmol qilingan tabiiy gaz uchun qarzdorlik mavjud boʻlgan hollarda isteʼmolchilarning gaz taʼminotini toʻxtatish (uzish); hisoblagichga va boshqa qurilmalarga (jumladan, hisoblagichdan oldingi va keyingi monometrlarga) plomba qoʻyish; hisoblagich va boshqa qurilmalarga oʻrnatilgan QR-kodli plombalarni elektron dasturi (Billing tizimi) orqali yuritish; hisoblagichning ichki konfiguratsiya maʼlumotlarini oʻzgartirishning oldini olish maqsadida hisoblagich klaviaturasi va portini uzib qoʻyish; Gaz taʼminoti tashkiloti qonunchilik hujjatlarida belgilangan boshqa majburiyatlarga ham ega boʻlishi mumkin. 11. Isteʼmolchi tomonidan berilgan yozma, ogʻzaki va elektron buyurtmasi asosida belgilangan tariflar boʻyicha gazdan foydalanish uskunalariga texnik xizmat koʻrsatish ishlari quyidagi muddatlarda amalga oshiriladi: ovqat tayyorlash uchun moʻljallangan gazdan foydalanish uskunalarining nosozligida — bir kun davomida; tabiiy gaz sizib chiqishida — darhol. Bunday holatlar gaz taʼminoti tashkilotining avariya xizmati tomonidan bartaraf etiladi; isitish mavsumida isitish uchun moʻljallangan gazdan foydalanish uskunalarining nosozligida — bir kun davomida; issiq suv va isitish uchun moʻljallangan gazdan foydalanish uskunalarining nosozligida (isitish mavsumidan tashqari vaqtda) — ikki kun davomida; gazdan foydalanish uskunalarini almashtirishda — besh kun davomida. 12. Qonunchilik hujjatlarida belgilangan talablar asosida tegishli faoliyatni olib borish uchun ruxsat etish hususiyatiga ega hujjatlari mavjud boʻlgan yuridik shaxslar isteʼmolchilardan kelib tushgan yozma, ogʻzaki va elektron buyurtmalar asosida gazdan foydalanish uskunalari va gaz tarmoqlariga belgilangan tariflar va tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasi asosida belgilangan muddatlarda texnik xizmat koʻrsatadi. Isteʼmolchilarga koʻrsatilayotgan texnik xizmatlar raqamlashtirilgan dasturiy taʼminot orqali roʻyxatga olinadi, koʻrsatilgan xizmatlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar isteʼmolchilarga SMS-xabar orqali yuboriladi. 13. Tabiiy gazni ishlab chiqarish, uzatish, taqsimlash, isteʼmol qilish sohasidagi normativ-huquqiy, texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablariga rioya qilinishi ustidan davlat nazorati qonunchilik hujjatlariga muvofiq Oʻzenergoinspeksiya tomonidan amalga oshiriladi. Oʻzenergoinspeksiyaning huquq va majburiyatlari uning faoliyatini tartibga soluvchi qonunchilik hujjatlariga muvofiq belgilanadi. Oʻzenergoinspeksiyaning vakolatli xodimlari tomonidan tabiiy gazdan samarasiz va nooqilona foydalanish, tabiiy gazni isteʼmol qilish rejimiga rioya qilmaslik va tabiiy gaz qurilmalarining avariya xavfini tugʻdiradigan yoki odamlar hayotiga xavf soladigan qoniqarsiz texnik holati, gaz tarmoqlariga noqonuniy ulanish, hisoblagichlarga qasddan shikast yetkazganlik, hisoblagichlar koʻrsatkichlarini oʻzgartirish maqsadida ularga tashqaridan aralashish holatlari aniqlanganda, tegishli gaz taʼminoti tashkilotiga yoki isteʼmolchiga ushbu qurilmalarga gaz yetkazib berishni toʻxtatilishi toʻgʻrisida majburiy koʻrsatma berish huquqiga ega. Oʻzenergoinspeksiya tomonidan isteʼmolchida tabiiy gazdan nooqilona foydalanganlik, tabiiy gazni tejash boʻyicha tashkiliy-texnik tadbirlarni bajarmaslik, texnik shart talablariga muvofiq qayta tiklanuvchi energiya manbalarini joriy etmaslik holatlari aniqlanganda (tegishli rasmiylashtirilgan dalolatnomaga muvofiq), gaz taʼminoti tashkiloti ushbu holatdan kelib chiqqan holda, tabiiy gaz isteʼmolining shartnomada belgilangan miqdorlarini kamaytirishga haqli. 14. Isteʼmolchilar (maishiy isteʼmolchilardan tashqari) har yili 15-iyulgacha gaz taʼminoti (treyder) tashkilotiga kelgusi yil uchun oylar kesimida taqsimlangan tabiiy gaz isteʼmolining prognoz hajmlari boʻyicha buyurtma beradi. 15. Tabiiy gazni ishlab chiqaruvchilar har yili 1-avgustga qadar kelgusi yil uchun tabiiy gazni qazib olish, qayta ishlash hamda gaz uzatish tashkilotning magistral gaz quvurlarigacha yetkazib beriladigan hajmlarni, oʻzining gazga boʻlgan ehtiyojlari va texnologik yoʻqotishlarini aniqlaydi. 16. Kelgusi yil uchun tabiiy gazga boʻlgan ehtiyoj ishlab chiqariladigan mahsulot (ishlar, xizmatlar) birligi uchun texnik va ilmiy asoslangan meʼyorlarga muvofiq mahsulot ishlab chiqarishning prognoz hajmlarini hisobga olgan holda, tabiiy gazning ikki yillik (har choraklik) amaldagi sarfi va mahsulot ishlab chiqarish hajmlariga bogʻliq ravishda isteʼmolchi tomonidan tegishli hisob-kitoblar bilan asoslangan boʻlishi kerak. Maishiy va kommunal-maishiy isteʼmolchilarning kelgusi yilda tabiiy gazga boʻlgan ehtiyoji tabiiy gazni belgilangan isteʼmol qilish meʼyorlari va (yoki) ikki yillik (har choraklik) amaldagi sarfi asosida gaz taʼminoti tashkilotlari tomonidan aniqlanadi. 17. Gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkilotlari har yili 1-sentabrgacha gaz transport tizimi texnik jihatdan barqaror ishlashini taʼminlash maqsadida oʻz ehtiyojlari va texnologik yoʻqotishlarga sarflanadigan hamda isteʼmolchilarga yetkazib beriladigan gaz hajmlariga boʻlgan ehtiyojni (oylar kesimida) taqsimlagan holda (kelgusi yilda yangi ishga tushiriladigan obyektlar uchun zaxira hajmlarini nazarda tutgan holda), kelgusi yil uchun tabiiy gaz ehtiyojining prognozini shakllantiradi hamda Energetika vazirligiga taqdim etadi. 18. Energetika vazirligi taqdim etilgan buyurtmalar asosida resurs va gaz uzatish imkoniyatlari, shuningdek, respublikadagi isteʼmolchilarning ehtiyojlari va tabiiy gaz eksporti hajmlarini hisobga olib, tabiiy gaz resursiga boʻlgan ehtiyojni oylar kesimida taqsimlagan holda, respublika boʻyicha kelgusi yil uchun tabiiy gaz resurslari va isteʼmoli balansini ishlab chiqadi hamda kelgusi yil uchun respublika boʻyicha tabiiy gaz resurslari va isteʼmoli balansi loyihasini tayyorlash uchun Iqtisodiyot va moliya vazirligiga 1-oktabrga qadar taqdim etadi. 19. Energetika vazirligi kelgusi yil uchun respublika boʻyicha tabiiy gaz resurslari va isteʼmolining tasdiqlangan balansiga muvofiq har yili 1-dekabrga qadar treyder va gaz taʼminoti tashkilotlariga tabiiy gazni yetkazib beriladigan yillik va oylik hajmlarini taqdim etadi. Treyder tashkiloti tomonidan oʻz navbatida magistral gaz quvurlariga ulangan isteʼmolchilarga tabiiy gazni yetkazib berishning yillik va oylik hajmlarini gaz uzatish tashkilotiga yuboradi. Gaz taʼminoti tashkilotlari isteʼmolchilarning (maishiy isteʼmolchilardan tashqari) buyurtmalarini tabiiy gaz resurslari va isteʼmolining tasdiqlangan balansiga muvofiq belgilangan hajmlar doirasida qayta koʻrib chiqishga haqlidir. 20. Quyidagi isteʼmolchilarga tabiiy gazni yetkazib berishda ustuvorlik beriladi: maishiy isteʼmolchilarga; idoraviy va munitsipal uy-joy fondiga, yuridik shaxslar yotoqxonalariga va uy-joy mulkdorlari shirkatlariga — aholini gaz bilan taʼminlash maqsadida hamda lokal qozonxonalarga — aholining maishiy ehtiyojlari uchun; qonunchilik hujjatlarida belgilangan strategik va ijtimoiy ahamiyatga ega boʻlgan isteʼmolchilarga. 21. Isteʼmolchilar (shu jumladan, umumiy hisob quvvati soatiga 100 kVt.gacha boʻlgan gazdan foydalanish uskunalariga ega oilaviy korxonalar) amaldagi normativ-huquqiy hujjatlarda va texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarda belgilangan talablar asosida gazlashtirish ishlarini bajarish huquqiga ega tashkilotlar tomonidan shaharsozlik normalari va qoidalariga rioya etilgan holda, ishlab chiqilgan gazlashtirish loyihalariga asosan tabiiy gaz bilan taʼminlanadi. 22. Isteʼmolchilarni quyidagi tartibda tabiiy gaz bilan taʼminlashning texnik imkoniyatlari koʻrib chiqiladi: isteʼmolchi davlat xizmatlari markazi (keyingi oʻrinlarda — DXM) yoki Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali (keyingi oʻrinlarda — YIDXP) orqali gaz taʼminoti tashkilotiga gazlashtirish haqidagi arizani taqdim etadi; tabiiy gaz resurslari va isteʼmoli balansi hamda gaz taqsimlash tizimining texnik imkoniyatlaridan kelib chiqqan holda, isteʼmolchi obyektini gazlashtirish boʻyicha texnik imkoniyatlar mavjud yoki mavjud emasligini aniqlash maqsadida gaz taqsimlash tarmoqlariga ulanadigan isteʼmolchilarning obyektlari gaz taʼminoti tashkilotining mutaxassislari tomonidan uch ish kuni mobaynida oʻrganiladi. Isteʼmolchining obyekti joylashgan hududda gaz taʼminoti tashkiloti tomonidan tegishli parametrlarda isteʼmolchiga tabiiy gazni yetkazish imkoni mavjud quvvatga (bosim, hajm) ega boʻlgan gazni taqsimlash tarmogʻi hamda tabiiy gaz resurslari mavjud boʻlganda, isteʼmolchini gaz bilan taʼminlash boʻyicha texnik imkoniyat mavjud deb hisoblanadi. Oʻrganish natijasi boʻyicha gaz taʼminoti tashkiloti tomonidan ijobiy qaror qabul qilingandan soʻng isteʼmolchiga ichki gaz quvurlari, gazdan foydalanish uskunalari (turi va soni), gazdan foydalanish davri va hisoblagichlarga nisbatan qoʻyilgan talablarni oʻz ichiga olgan gazlashtirish texnik shartlari beriladi. Gazlashtirilgan uy-joylar maishiy isteʼmolchi va oilaviy korxonaga ajratilganda, ularning har biri boʻyicha alohida texnik shart va LTH ishlab chiqish hamda isteʼmolchi hisobidan alohida hisoblagichlarni oʻrnatish sharti bilan hamda uy-joyga nisbatan egalik huquqini belgilovchi hujjatlarga (kadastr hujjati) asoslanib gaz bilan taʼminlanadi. Gazlashtirilgan uy-joylar ikki va undan ortiq maishiy isteʼmolchiga ajratilgan taqdirda, isteʼmolchilarning mablagʻlari hisobidan har bir maishiy isteʼmolchi (oila) uchun LTHlarga oʻzgartirish kiritish (gazlashtirish uchun qoʻshimcha texnik shartlarni olmasdan) hamda alohida hisoblagichni oʻrnatish sharti bilan uy-joyga nisbatan egalik huquqini belgilovchi hujjatlarga (kadastr hujjati) asoslanib gaz bilan taʼminlanadi. 23. Gazlashtirish (gazdan foydalanish uskunalari, qurilma va uy ichi gaz quvurlari) LTHlari qonunchilik hujjatlariga muvofiq mazkur faoliyat bilan shugʻullanish huquqiga ega boʻlgan loyiha tashkilotlari tomonidan gazlashtirish texnik shartlari asosida ishlab chiqiladi. 24. LTHda quyidagi yechimlar nazarda tutilishi kerak: belgilangan standartlarga muvofiq samarali gazdan foydalanish uskunasini oʻrnatish; isteʼmol qilinayotgan tabiiy gaz sarfining hisoblangan diapazonida hisobga olishning ishonchliligini taʼminlaydigan, gaz hajmini standart shartlarga muvofiqlashtirish uchun zarur qurilmalar bilan jihozlangan hamda tabiiy gaz isteʼmolini TGNHATga mos keladigan hisoblagichlarni (ularni joylashuv nuqtalarini koʻrsatgan holda) oʻrnatish; gaz quvuri va undagi qurilmalarni texnik nazorat qilishda shaffoflikni taʼminlash maqsadida gaz quvurlarini burchaksimon temir tirgaklar (ustunlar)ga oʻrnatish. 25. Gaz taʼminoti tashkiloti tomonidan gazlashtirish loyihasi qurilish-montaj ishlari (keyingi oʻrinlarda — QMI) boshlanishidan avval, biroq gazlashtirish uchun texnik shartlar berilgan kundan boshlab 12 oydan kechikmasdan, roʻyxatdan oʻtkazilishi lozim. Ushbu muddat yakunlangandan soʻng berilgan texnik shart oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblanadi. 26. QMI LTHga hamda qurilish meʼyorlari va qoidalariga muvofiq mazkur ishlarni bajarish huquqiga ega tashkilot tomonidan ijro-texnik hujjatlari asosida va yertoʻla inshootlaridagi boshqa kommunikatsiyalarning yertoʻla inshootiga kirish joylarini mustahkam va zich yopilganligini taʼminlagan (ushbu ishlarni bajarilganligi toʻgʻrisida dalolatnoma rasmiylashtirib) holda, tabiiy gaz isteʼmolchisining (tashabbuskor) mablagʻlari hisobidan bajariladi. 27. QMIni amalga oshirgan tashkilot gaz taʼminoti tashkilotiga dudburon va kanallarini tekshirish ishlarini, shuningdek, yertoʻla inshootlaridagi boshqa kommunikatsiyalarning kirish joylarini mustahkam va zich (germetik) yopilganligini taʼminlagan holda, amalga oshirilganligi toʻgʻrisida tegishli dalolatnomalarni taqdim etadi. 28. Isteʼmolchining obyektini gaz tarmogʻiga ulash jarayonida mavjud gaz tarmoqlaridagi bosimni nolgacha pasaytirishda atmosferaga chiqarilgan, past, oʻrta va yuqori bosim ostidagi gaz quvurlarining uzib qoʻyiladigan qismlarini gaz bilan tozalash va keyingi toʻldirish hamda tashqi gaz quvurlarini ishga tushirish ishlarini amalga oshirish uchun sarflangan gaz hajmi boʻyicha toʻlovlar isteʼmolchining hisobidan qoplanadi. Isteʼmolchining obyektini gaz tarmoqlariga ulanishida keltiruvchi gaz tarmoqlarini (yangi gaz qurilmalarini va gaz tarmogʻi xoʻjaligi obyektlarini) loyihalashtirish, qurish va rekonstruksiya qilish ishlari gaz taʼminoti tashkiloti mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi. 29. ITSI yakunlangach, gaz taʼminoti tashkiloti tomonidan ishga tushirish dalolatnomasi tuziladi va isteʼmolchiga mazkur Qoidalarga muvofiq zarur koʻrsatmalar beriladi. Shundan soʻng isteʼmolchi ishga tushirish dalolatnomasiga imzo chekadi va tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasi tuziladi (ishga tushirish dalolatnomasining bir nusxasi gaz taʼminoti tashkilotida saqlanadi). Isteʼmolchilar bilan tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasi DXM, YIDXP yoki gaz taʼminoti tashkilotining elektron dasturiy taʼminoti tizimi orqali elektron raqamli imzodan (keyingi oʻrinlarda — ERI) foydalangan holda amalga oshiriladi. 30. Isteʼmolchilar (shu jumladan umumiy hisob quvvati soatiga 100 kVt va undan yuqori yoki yillik gaz sarfi 100 000 kub metrdan yuqori boʻlgan gazdan foydalanish uskunalariga ega oilaviy korxonalar) amaldagi normativ-huquqiy hujjatlar va texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi hujjatlardagi talablarga koʻra gazlashtirish ishlarini bajarish huquqiga ega tashkilotlar tomonidan shaharsozlik normalari va qoidalariga rioya etilgan holda ishlab chiqilgan LTHga asosan tabiiy gaz bilan taʼminlanadi. 31. Yangi turdagi gazdan foydalanish uskunalarini ishga tushirish va (yoki) foydalanilayotgan quvvatlarni rekonstruksiya qilish yoki texnik jihatdan qayta jihozlashni moʻljallayotgan isteʼmolchi gaz tarmoqlariga ulanishning texnik imkoniyatlarini kelishish va texnik shartni olish uchun DXM yoki YIDXP orqali belgilangan tartibda tabiiy gaz isteʼmoli boʻyicha asoslangan hisob-kitoblarga ega buyurtmani gaz taʼminoti tashkilotiga (yirik strategik korxonalar gaz transport tizimiga ulanish boʻyicha gaz uzatish tashkilotiga toʻgʻridan toʻgʻri murojaat qiladi) taqdim etadi. Buyurtmada tabiiy gazdan foydalanish davri, gazdan foydalanish uskunasining turi va texnik tavsiflari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar zaxira yoqilgʻisidan foydalanishni hisobga olgan holda, gaz isteʼmolining rejalashtirilayotgan hajmlari koʻrsatiladi va ishlab chiqarish quvvatlarining joylashish rejasi buyurtmaga ilova qilinadi. 32. Buyurtma yangi gazlashtirish texnik shartlarini olishda yoki muddatini uzaytirishda ham isteʼmolchi tomonidan gaz taʼminoti tashkilotiga taqdim etiladi. Buyurtmani koʻrib chiqish muddati uch ish kunini tashkil qiladi. 33. Gaz taʼminoti tashkiloti tomonidan buyurtmani koʻrib chiqish natijasi boʻyicha ijobiy qaror qabul qilgan taqdirda, isteʼmolchiga quyidagilar koʻrsatilgan gazlashtirish texnik shartlari beriladi: gaz quvuriga ulanish joyi; boʻlinish chegaralari va tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish priborlarining joylashuv sxemasi; ulanish nuqtasidagi tabiiy gazning maksimal soatlik, kunlik, yillik sarfi va ishchi bosimi, shuningdek, ushbu bosimning oʻzgarish chegaralari; gaz taqsimlash shoxobchasi (keyingi oʻrinlarda — GTSH) inshootini qurish zarurligi, GTSHga boʻlgan texnik talablar, avtomatika turi, gaz quvurlari soni va ularning har biridagi tabiiy gaz bosimi, gaz xoʻjaligidagi qurilmalar, jihozlar va quvurlarni korroziyadan himoyalash chora-tadbirlari va boshqalar; qoʻshimcha gaz quvurlarini qurish ishlari; gazdan foydalanish uskunasi va gaz gorelkali qurilmalarga qoʻyiladigan talablar (turi va soni), muvofiqlik sertifikatining mavjudligi; hisoblagichga qoʻyiladigan talablar; tabiiy gazdan asosiy yoqilgʻi turi sifatida foydalanishning aniq davri (oylar boʻyicha); zaxira yoqilgʻidan foydalanish davrini koʻrsatgan holda, zaxira yoqilgʻi xoʻjaligini qurish zarurligi; gazdan foydalanish uskunalari ulanish joyida metan va is gazini barvaqt aniqlaydigan, xabar (signal) beradigan va gazni klapan orqali avtomatik tarzda oʻchirib qoʻyadigan gaz analizatorlarini oʻrnatish. Gazlashtirish texnik shartlarining amal qilish muddati ular berilgan kundan boshlab bir yilni tashkil qiladi. Belgilangan muddat oʻtgach, agar isteʼmolchi loyihalashtirish ishlarini tugatmagan boʻlsa, gazlashtirish uchun yangi texnik shartlar olinishi lozim. 34. Tabiiy gaz resurslari va isteʼmoli balansi hamda qurilmalarning texnik imkoniyatlaridan kelib chiqqan holda, gazlashtirish uchun texnik shartlarni berish imkoniyati mavjud boʻlmagan taqdirda, gaz taʼminoti tashkiloti mazkur Qoidalarning 32-bandi ikkinchi xatboshisida koʻrsatilgan muddatda isteʼmolchiga rad etish sabablarini asoslagan holda, tegishli yozma xabarnoma yuboradi va taqdim qilingan hujjatlarni qaytaradi. 35. Isteʼmolchilar va gazlashtirish LTHlarini ishlab chiqqan loyihalashtirish tashkilotlari uchun gazlashtirish texnik shartlari talablarini bajarish majburiy hisoblanadi. Texnik shartlarda koʻrsatilgan talablarni rad etishga faqat gaz taʼminoti tashkiloti bilan kelishilgan taqdirda yoʻl qoʻyiladi. Mazkur kelishish gaz taʼminoti tashkiloti tomonidan isteʼmolchining murojaati (buyurtmasi) berilgan kundan keyin uch ish kuni davomida amalga oshiriladi va yozma shaklda rasmiylashtiriladi. Isteʼmolchilarning (maishiy isteʼmolchilardan tashqari) gaz tarmoqlariga ulanishlari bilan bogʻliq yangi gaz qurilmalarini va gaz tarmogʻi xoʻjaligi obyektlarini loyihalash va qurish, ishlab turgan obyektlar (qurilmalar)ni kengaytirish va rekonstruksiya qilish ishlari isteʼmolchilarning mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi. 36. Isteʼmolchi, koʻchmas mulk egasi oʻzgargan hollarda, texnik shartlarda koʻrsatib oʻtilgan talablarni oʻzgartirishga ehtiyoj boʻlmaganda, tabiiy gazni yetkazib berish toʻgʻrisidagi shartnoma yangi isteʼmolchi bilan qayta tuziladi. Bunda gazlashtirish texnik shartlarini takroriy rasmiylashtirish talab qilinmaydi. 37. Tadbirkorlik subyektlariga gazlashtirish texnik shartlari DXM yoki YIDXP orqali qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda toʻlov undirilmasdan beriladi. Bunda isteʼmolchilarning xohishi bilan gaz tarmoqlariga “tayyor holda” bajarish shartlarida obyektlar loyihalashtiriladi va quriladi. 38. Gazlashtirish LTHlari quyidagi qismlardan iborat boʻladi: tushuntirish xati; issiqlik-mexanika qismi; texnologiya qismi; nazorat-oʻlchov priborlari va avtomatika qismi; gaz taʼminoti qismi; zaxira yoqilgʻi xoʻjaligi qismi; uskunalar va materiallar tavsifi (spetsifikatsiyasi) qismi; elektr taʼminoti qismi. 39. LTH mazkur turdagi faoliyatni amalga oshirish huquqiga ega boʻlgan loyihalashtirish tashkilotlari tomonidan ishlab chiqiladi. Loyihalashtirish tashkiloti gaz taʼminoti tizimi boʻyicha ishlab chiqilgan loyihaning amaldagi texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlardagi talablarga muvofiqligi yuzasidan javobgar hisoblanadi. 40. LTH quyidagilarni nazarda tutishi kerak: yuqori energiya samaradorligiga va tejamkorlikka ega texnologik sxemalar, jarayonlar va sertifikatga ega gazdan foydalanish uskunalarini va gaz yondirgichlarning qoʻllanilishi; isteʼmol qilinayotgan tabiiy gaz sarfining hisoblangan oraligʻida (diapazonida) hisobga olishning ishonchliligini taʼminlaydigan, gaz hajmini belgilangan standart sharoitlarga keltirish uchun zarur qurilmalar bilan jihozlangan hamda TGNHATga mos boʻlgan hisoblagichlarni qoʻllash; ishlab chiqarish jarayonlarida hosil boʻladigan ikkilamchi energiya resurslaridan iqtisodiy asoslangan va texnik jihatdan imkoniyati mavjud boʻlgan tarzda foydalanish; xavfsizlik avtomatikasi qurilmalarining mavjudligi; issiqlik almashinuvi jarayonlarini avtomatik tarzda tartibga solish va nazorat qilish tizimlarini qoʻllash; tabiiy gazni va undan foydalangan holda ishlab chiqarilayotgan mahsulot hisobga olinishini taʼminlash; ishlab chiqarilayotgan mahsulot (ishlar, xizmatlar) birligiga yoqilgʻi-energiya resurslarining belgilangan normativ koʻrsatkichlari boʻyicha sarflanish meʼyorlarini; amaldagi loyihalashtirish normalariga muvofiq agregatlarni va issiqlik quvurlarining qizish yuzasini himoyalovchi issiqlik izolyatsiya qoplamalarini qoʻllash; yonuvchi mahsulotlarning tarkibi va haroratini nazorat qilinishini taʼminlash; binolar va inshootlarning isitiladigan hajmlari, shuningdek, ushbu obyektlardan gaz quvurlarigacha boʻlgan masofalar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar. 41. LTH belgilangan tartibda sanoat xavfsizligi ekspertizasidan oʻtkazilishi kerak. 42. LTH gaz taʼminoti tashkiloti tomonidan QMI boshlanishiga qadar texnik shartlar berilgan kundan boshlab 12 oydan kechiktirilmasdan roʻyxatdan oʻtkazilishi kerak. LTH qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda sanoat xavfsizligi ekspertizasidan oʻtkazilgandan soʻng isteʼmolchining yozma shakldagi murojaati asosida LTH gaz taʼminoti tashkilotida besh ish kunidan kechikmay toʻlov undirilmasdan roʻyxatdan oʻtkaziladi. Agar QMI roʻyxatdan oʻtkazish kunidan buyon 12 oy mobaynida boshlanmagan yoxud gazlashtirishda texnik shartlardan cheklanish holatlari aniqlangan boʻlsa, LTH gaz taʼminoti tashkilotida qayta roʻyxatdan oʻtkazilishi shart. LTHni roʻyxatdan oʻtkazish rad etilgan taqdirda, gaz taʼminoti tashkiloti besh ish kuni mobaynida isteʼmolchiga rad etish sabablarini va bartaraf etilishi kerak boʻlgan kamchiliklarni asoslagan holda, tegishli yozma xabarnoma yuboradi. 43. LTHga muvofiq QMI ushbu ishlarni amalga oshirish huquqiga ega tashkilot tomonidan tegishli ijro-texnik hujjatlarini tuzgan (ishlab chiqqan) holda bajariladi. 44. Gaz taʼminotidagi mavjud tizimlarni kengaytirish, rekonstruksiya qilish va texnik jihatdan qayta jihozlashda ularni qurish va foydalanishga topshirish talablari yangi qurilish obyektlariga nisbatan belgilangan talablar asosida amalga oshiriladi. 45. QMI tugallanganidan soʻng mazkur ishlarni bajarish huquqiga ega tashkilot tomonidan gazdan foydalanish uskunasida ITSI va RSI amalga oshiriladi. RSI bir yilda 100 000 kub metr va undan koʻp tabiiy gazdan foydalanadigan korxonalar va texnologik neft-gaz obyektlari (qurilmalari) uchun majburiy hisoblanadi. 46. ITSI va RSI tugallanganligi tegishli dalolatnomalar bilan rasmiylashtiriladi. Bundan tashqari, texnik hisobot tuziladi va unda gazdan foydalanish uskunasining turli ish rejimlarida gazdan oqilona foydalanish, xavfsizlikni taʼminlash hamda yoqilgʻining yonish jarayonlarini avtomatik boshqarish jihozlari va vositalari, issiqlikni utilizatsiya qilish hamda yordamchi uskunalar, qozonxonalar uchun suv tayyorlash tizimlaridagi uskunalarni sozlashga taʼsir koʻrsatuvchi energiya samaradorlik koʻrsatkichlari qayd etiladi. 47. ITSI va RSI natijalari asosida ularni bajargan tashkilot isteʼmolchi tomonidan tasdiqlanadigan vaqtincha rejim (texnologiya) xaritalarini ishlab chiqadi va isteʼmolchiga topshiradi. 48. Vaqtincha rejim (texnologiya) xaritalari isteʼmolchi tomonidan tasdiqlanadi va uning asl nusxalari isteʼmolchida saqlanadi, ish joylarida (obyektlarda) esa ularning nusxalari koʻrinadigan joylarga oʻrnatilgan boʻlishi kerak. 49. Ekspluatatsiya qilinadigan tabiiy gazdan foydalanish va yordamchi uskunalarda har uch yilda kamida bir marotaba, gazdan energiya sifatida foydalanuvchi tashkilotlarda esa (mukammal va joriy taʼmirlashni oʻtkazish xususiyatini hisobga olgan holda) har toʻrt yilda bir marotaba RSIning quyidagi turlarini oʻtkazish nazarda tutilishi kerak: gazdan foydalanish uskunasini issiqlik texnikasi (rejimlari) jihatidan sozlash; yonish jarayonini nazorat qilish va avtomatik boshqarish vositalarini sozlash; gazdan foydalanish uskunasini ishlatishda xavfsizlikni taʼminlovchi avtomatika vositalarini sozlash; issiqlikni utilizatsiya qiluvchi va yordamchi uskunalarni sozlash; suvni tayyorlash tizimlarini sozlash; zaxira yonilgʻisi xoʻjaligini ekspluatatsiya qilish jarayonlarini sozlash; tabiiy gaz va zaxira yoqilgʻisini birgalikda yondirishda yonish jarayonini sozlash. 50. Gazdan foydalanish uskunasida va yordamchi uskunada RSI quyidagi holatlarda amalga oshiriladi: gazdan foydalanish uskunasini mukammal yoki rejadan tashqari taʼmirlashdan keyin; gazdan foydalanish samaradorligiga taʼsir koʻrsatadigan konstruktiv oʻzgarishlar kiritilgandan keyin; gazdan foydalanish uskunasi rejim (texnologiya) xaritalari talablaridan muntazam ravishda chetlanish holatlarida ishlaganda; foydalanilayotgan yoqilgʻining turi va tavsiflari oʻzgarganda. 51. Yangi qurilgan, rekonstruksiya qilingan yoki texnik jihatdan qayta jihozlanayotgan gazdan foydalanish uskunasini, gaz quvurlarini va ulardagi uskunalarni foydalanishga qabul qilish ishlari qabul qilish komissiyasi tomonidan qonunchilik hujjatlarida belgilangan talablarga, texnik tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarga hamda mazkur Qoidalarga muvofiq qonunchilik hujjatlarida belgilangan maxsus axborot tizimlari orqali ERIdan foydalangan holda amalga oshiriladi. 52. Gazdan foydalanish uskunasini koʻrikdan oʻtkazish va tabiiy gaz uzatishga ruxsatnoma berish isteʼmolchining arizasi tushgan kundan boshlab, oʻn ish kuni mobaynida gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkiloti tomonidan amalga oshiriladi. Isteʼmolchining obyektini koʻrikdan oʻtkazish uchun isteʼmolchi tomonidan gaz taʼminoti tashkilotiga loyiha va ijro-texnik hujjatlari bilan birgalikda quyidagi ruxsatnomalar taqdim etilishi kerak: Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasi tomonidan ITSIni oʻtkazish uchun berilgan ruxsatnoma; Oʻzenergoinspeksiya hududiy boshqarmalarining isteʼmolchi (bir yilda 100 000 kub metr va undan koʻp tabiiy gazdan foydalanadigan) obyektida qoʻllaniladigan texnologiyalar va asbob-uskunalarning energiya jihatidan samaradorlik koʻrsatkichlariga muvofiqligi hamda yoqilgʻining muqobil turlaridan foydalanish yoʻlga qoʻyilganligi toʻgʻrisida xulosasi. 53. Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasining tegishli ruxsatnomasisiz hamda Oʻzenergoinspeksiya hududiy boshqarmalarining isteʼmolchining (bir yilda 100 000 kub metr va undan koʻp tabiiy gazdan foydalanadigan) obyektida qoʻllaniladigan texnologiyalar va asbob-uskunalarning energiya jihatidan samaradorlik koʻrsatkichlariga muvofiqligi hamda yoqilgʻining muqobil turlaridan foydalanish yoʻlga qoʻyilganligi toʻgʻrisidagi xulosasisiz tabiiy gazdan foydalanish uskunalariga tabiiy gazni yetkazib berish taqiqlanadi. Yuridik shaxslarga tegishli tashkilot yoki ishlab chiqarish obyektlari sotilganda yoki ijaraga berilganda, ushbu tashkilotdagi tabiiy gazdan foydalanish uskunalari oʻzgarmaganda, mazkur tashkilotga ilgari berilgan ruxsatnoma va xulosalarning amal qilish muddati saqlanib qoladi. 54. Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasining tegishli ruxsatnomasisiz va Oʻzenergoinspeksiya hududiy boshqarmasining qoʻllaniladigan texnologiyalar va asbob-uskunalarning energiya jihatidan samaradorlik koʻrsatkichlariga muvofiqligi hamda yoqilgʻining muqobil turlaridan foydalanish yoʻlga qoʻyilganligi toʻgʻrisidagi xulosasisiz gaz sarflovchi uskunalarga tabiiy gazni yetkazib berish holatlari aniqlanganda, tegishli mutasaddi organlar (tashkilotlar)ning taqdimnomalariga asosan tabiiy gazni yetkazib berish toʻxtatiladi. Gazdan foydalanish uskunalariga tabiiy gazni yetkazib berish aniqlangan kamchiliklar bartaraf etilganidan soʻng qayta tiklanadi. 55. Yangi qurilgan, rekonstruksiya qilingan yoki texnik jihatdan qayta jihozlangan gazdan foydalanish uskunasiga, gaz quvurlari va yordamchi uskunalarga gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkiloti tabiiy gaz mazkur Qoidalarning 52-bandi talablari bajarilgan taqdirda uzatiladi. 56. Isteʼmolchida mazkur Qoidalarning 52-bandida koʻrsatilgan hujjatlar mavjud boʻlgan taqdirda, ITSI va RSIni amalga oshirish uchun koʻrsatilgan hajmda gaz berilishini taʼminlash uchun gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkiloti va isteʼmolchi oʻrtasida tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasi tuziladi. 57. Isteʼmolchi tomonidan RSI tugatilgandan soʻng bajarilgan ishlarning sifatini baholash uchun isteʼmolchi Oʻzenergoinspeksiyaning hududiy boshqarmalariga yozma shaklda murojaat qilishi va texnik hisobotni ilova qilishi lozim. Bajarilgan sozlash ishlarining sifati belgilangan talablarga muvofiq boʻlmagan taqdirda, Oʻzenergoinspeksiya hududiy boshqarmalarining koʻrsatmasiga asosan sozlash ishlarini bajargan tashkilot hisobidan (isteʼmolchi va tashkilot oʻrtasida tuziladigan shartnomada belgilanishi tavsiya qilinadi) gazdan foydalanish uskunasi takroran sozlanadi. 58. Yuridik shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlar bilan tabiiy gazni yetkazib berish shartnomalari gaz taʼminoti tashkilotining dasturiy taʼminoti yoxud qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibga asosan tashkil etilgan maxsus axborot tizimlari orqali ERIdan foydalangan holda tuziladi. Bunda: gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkiloti va isteʼmolchi oʻrtasida tabiiy gaz yetkazib berish boʻyicha shartnoma gaz taʼminotining namunaviy shartnomasiga muvofiq tayyorlangan shaklda tuziladi; gaz taʼminotining namunaviy shartnomasi “Hududgaztaʼminot” AJ tomonidan ishlab chiqiladi, “Oʻzenergoinspeksiya”, Oʻzbekiston Respublikasi Raqobatni rivojlantirish va isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish qoʻmitasi bilan kelishiladi va Energetika vazirligi tomonidan tasdiqlanadi; mazkur tartib yuridik shaxs va yakka tartibdagi tadbirkorlar uchun yoqilgʻi-energiya resurslari isteʼmoli boʻyicha limitlarni belgilash va ularga oʻzgartirishlar kiritilishida ham tatbiq etiladi; davlat tashkilotlari (buyurtmachilari) bilan tuzilgan shartnomalar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar davlat xaridlari boʻyicha maxsus axborot portaliga avtomatik ravishda yuborilishi taʼminlanadi; budjet buyurtmachilari bilan tuzilgan shartnomalar tuman (shahar) gʻaznachilik boʻlinmalarida elektron shaklda (inson omilisiz) roʻyxatdan oʻtkaziladi. 59. Maishiy isteʼmolchilar bilan tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasi tuzilmagan taqdirda, shartnoma isteʼmolchi gaz tarmogʻiga belgilangan tartibda amalda ulangan vaqtdan boshlab tuzilgan hisoblanadi. Bunda gaz taʼminoti tashkiloti mazkur isteʼmolchi bilan tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasini tuzishi hamda mazkur Qoidalardagi talablar taʼminlanishi yuzasidan zarur choralarni koʻrishi shart. Kadastr agentligi va uning hududiy boʻlinmalari isteʼmolchining koʻchmas mulkka boʻlgan huquqlarini davlat roʻyxatidan oʻtkazgandan soʻng uch kun muddatda isteʼmolchi bilan tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasini qayta rasmiylashtirish uchun gaz taʼminoti tashkilotiga koʻchmas mulk egasi toʻgʻrisida maʼlumot yuboradi. 60. Tabiiy gaz isteʼmolchilarining boshqa toifalariga tabiiy gaz faqat belgilangan tartibda tuziladigan shartnomalar asosida yetkazib beriladi. 61. Isteʼmolchilarga shartnomada belgilangan hajmda tabiiy gaz (maishiy isteʼmolchilardan tashqari) mazkur Qoidalarning 14 va 19-bandlarida belgilangan talablarga muvofiq yetkazib beriladi. 62. Tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasida gazdan foydalanish uskunalari va hisoblagichlarga texnik xizmat koʻrsatish davriyligi hamda tartibi qonunchilik hujjatlari talablariga va texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi hujjatlarga muvofiq koʻrsatilishi shart. 63. Tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasi elektron shaklda tuziladi va uni gaz taʼminoti tashkilotining raqamlashtirilgan dasturiy taʼminoti yoki qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibga asosan tashkil etilgan maxsus axborot tizimlaridan isteʼmolchi yoki nazorat qiluvchi organlarning soʻrovlariga asosan olish imkoniyati yaratiladi. 64. Isteʼmolchilarga tabiiy gaz treyder va gaz taʼminoti tashkilotlari tomonidan mazkur Qoidalarga muvofiq yetkazib beriladi. 65. Isteʼmolchi tomonidan unga yetkazib berilayotgan tabiiy gazdan faqat tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasida koʻrsatilgan maqsadlarda foydalanishga yoʻl qoʻyiladi. Yetkazib berilgan tabiiy gaz hajmidan bir qismini uchinchi shaxslarga oʻtkazish yoki sotish faqat gaz taʼminoti tashkiloti bilan uchinchi shaxs oʻrtasida tegishli shartnomani tuzish hamda uchinchi shaxs obyektiga alohida hisoblagich oʻrnatish asosida amalga oshirilishi shart. Bunda isteʼmolchiga (bitta yuridik shaxsga) tegishli boʻlgan bir nechta hududlarda joylashgan obyektlarda gaz sarfi hisobini alohida yuritish uchun ushbu obyektlarning har biri alohida hisoblagichlar bilan taʼminlanishi kerak. Bunda gaz taʼminoti tashkiloti va isteʼmolchi oʻrtasida yetkazib berilgan tabiiy gaz uchun hisob-kitoblar gaz quvurlarining boʻlinish chegarasida oʻrnatilgan hisoblagich orqali amalga oshiriladi. 66. Gaz taʼminoti tashkiloti tabiiy gazni belgilangan oʻrtacha sutkalik meʼyor doirasida oy mobaynida bir xil miqdorda, isteʼmol qilishning sutkalik meʼyoridan kamaytirish orqali cheklash zarurati yuzaga kelgan holatlarda esa — tomonlar oʻrtasida kelishilgan reja-jadvallar boʻyicha tabiiy gazni yetkazib berishi, isteʼmolchi esa (maishiy isteʼmolchilar va umumiy hisob quvvati soatiga 100 kVt.dan koʻp boʻlmagan gazdan foydalanish uskunasiga ega oilaviy korxonalardan tashqari) boʻlinish chegarasida oʻrnatilgan masofadan turib, oʻchirib-yoqish klapaniga ega boʻlgan hisoblagich orqali olishi shart. Gaz taʼminoti tashkilotining tarmoqlariga va gaz taqsimlash stansiyasiga toʻgʻridan-toʻgʻri ulangan isteʼmolchilarga tabiiy gaz gaz uzatish tashkilotining gaz taqsimlash stansiyasi (keyingi oʻrinlarda — GTS) orqali yetkazib beriladi va uning sarfi faqat GTSda oʻrnatilgan hisoblagich koʻrsatkichlari asosida aniqlanadi. GTSlardan keyin oʻrnatilgan boshqa hisoblagichlar gaz uzatish va gaz taʼminoti tashkilotlari oʻrtasida oʻzaro hisob-kitoblar uchun qoʻllanilmaydi. GTSda isteʼmolchilar tabiiy gaz bilan aholi va sanoat tarmogʻi orqali taʼminlanadi. Bunda GTSda aholi tarmogʻi, sanoat tarmogʻi va alohida tartib bilan belgilangan strategik tashkilotlar tarmogʻi boʻlishi talab etiladi. Magistral gaz quvurlari va GTSlarning meʼyoriy hujjatlarda belgilangan himoya hududida tabiiy gaz isteʼmolchilari joylashuvi qatʼiyan man etiladi. Egalik huquqidan qatʼi nazar, barcha gaz taqsimlash stansiyalari qurilishi uchun moʻljallangan yer maydonlari doimiy foydalanish huquqi asosida Energetika vazirligiga ajratiladi va keyinchalik gaz uzatish tashkilotiga ijara huquqi asosida foydalanishga beriladi. Tadbirkorlik subyektlari tomonidan qurilgan barcha GTS gaz uzatish tashkiloti tasarrufiga hamda GTS ichida va (yoki) tashqarisiga qurilgan sanoat tugunlari gaz taʼminoti tashkiloti tasarrufiga (agar qonunchilik hujjatlarida boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa) begʻaraz oʻtkaziladi. Mazkur Qoidalarga ilovada keltirilgan tabiiy gazni yetkazib berishning alohida tartibi belgilanadigan strategik tashkilotlarga haqi toʻlanmagani uchun tabiiy gazni yetkazib berish belgilangan tartibda energiya bilan taʼminlashning texnologik va avariya broni darajasigacha kamaytiriladi, ularni tabiiy gazdan toʻliq uzib qoʻyish esa — faqat sud qaroriga binoan amalga oshirilishi mumkin. 67. Gaz uzatish tashkiloti tabiiy gazning GTSdan chiqish bosimini texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarda belgilangan parametrlarga mos ravishda boʻlishini taʼminlaydi. 68. Mazkur Qoidalarning 20-bandida keltirilgan isteʼmolchilarni (maishiy va kommunal-maishiy isteʼmolchilar hamda oilaviy korxonalardan tashqari) ob-havo sovib ketishi davrida tabiiy gaz bilan uzluksiz taʼminlash maqsadida Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari Oʻzenergoinspeksiya, tabiiy gaz ishlab chiqaruvchi, gaz taʼminoti, gaz uzatish tashkilotlari bilan kelishilgan holda toʻliq oʻchiriladigan, qisman oʻchiriladigan va cheklov kiritiladigan isteʼmolchilar roʻyxatini tasdiqlab, Energetika vazirligiga kiritadi. 69. Tasdiqlangan roʻyxat barcha manfaatdor tashkilotlarga yuboriladi. Mazkur roʻyxatni qoʻllashda tabiiy gazni yetkazib berish prognoz koʻrsatkichlari Qoidalarning 20-bandida keltirilgan isteʼmolchilarni tabiiy gaz bilan uzluksiz taʼminlash imkonini bermagan taqdirda, Energetika vazirligining qarorlari bilan qayta tuzilgan (tasdiqlangan) roʻyxatlar gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkilotlari tomonidan joriy etiladi. Roʻyxatlarga kiritilgan isteʼmolchilar zarur miqdorda (ehtiyojni qoplaydigan) muqobil yoqilgʻi zaxirasiga ega boʻlishi zarur va havo harorati pasayib ketgan davrlarda ushbu yoqilgʻidan foydalanishga oʻtadilar. Shuningdek, zaxira yoqilgʻisining yaratilmaganligi va isteʼmolchini mavsumga tayyor emasligi ushbu isteʼmolchilar bilan tuzilgan tabiiy gazni yetkazib berish shartnomalarini belgilangan tartibda bekor qilishga asos boʻlishi mumkin. Isitish mavsumi boshlanishidan oldin muqobil yoqilgʻi zaxirasiga ega boʻlmagan (maishiy, kommunal-maishiy isteʼmolchilar va oilaviy korxonalar bundan mustasno), yoqilgʻining va zarur zaxirasini yaratish choralarini koʻrmagan isteʼmolchilarga tabiiy gazni yetkazib berilmasligi mumkin. Havo harorati pasayib ketgan davrda yoki kuz-qish mavsumida zaxira yoqilgʻisiga oʻtkazish jadvaliga kiritilgan alohida isteʼmolchilarga tabiiy gaz Energetika vazirligining tegishli qarorlari bilan qaytadan yetkazib beriladi, bunda isteʼmolchilarni zaxira yoqilgʻi turlariga oʻtkazish boʻyicha tasdiqlangan jadvallarga zarur oʻzgartishlar kiritiladi. 70. Treyder, gaz uzatish va gaz taʼminoti tashkiloti tomonidan ishlab chiqilib, taqdim qilingan jadvallarga asosan Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari isteʼmolchilarga (maishiy va kommunal-maishiy isteʼmolchilari, shuningdek, oilaviy korxonalar bundan mustasno) tabiiy gazni yetkazib berish jadvallarini va avariyalar roʻy berishi ehtimolini inobatga olib yoki magistral gaz uzatish tizimi va gaz taqsimlash tarmoqlari ishida tabiiy gazni uzatish texnologiyasi va gidravlik balansga rioya etgan holda, ularni tarmoqlardan toʻliq oʻchirish, qisman oʻchirish va vaqtincha cheklov kiritish navbatini tasdiqlaydilar. Avariyalar roʻy berishi mumkin boʻlgan paytdagi tasdiqlangan gaz yetkazib berish jadvallari tegishli tashkilotlarga yuboriladi va magistral gaz quvurlari, gaz taqsimlash tarmoqlarida avariyaviy vaziyatlarda gaz taʼminoti tashkiloti tomonidan qoʻllaniladi. Avariyalar natijasida obyektlar, magistral gaz quvurlari va gaz taqsimlash tarmoqlarining texnologik ish rejimlari buzilgan taqdirda, gaz taʼminoti tashkilotlarining dispetcherlik xizmatlari isteʼmolchilarga avariyalar paytida qoʻllaniladigan jadvallarni amalda joriy etish toʻgʻrisida isteʼmolchilarga sutkalik gaz yetkazib berish hajmlaridagi tegishli oʻzgarishlar bilan birga zarur koʻrsatmalarni beradilar, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarini hamda maishiy isteʼmolchilarini bu haqida ommaviy axborot vositalari orqali xabardor qiladilar. Gaz yetkazib berishning rejalashtirilayotgan qisqarishi (toʻxtatilishi) toʻgʻrisida: tabiiy gaz ishlab chiqaruvchilar gaz uzatish tashkilotini — 2 soat mobaynida; gaz uzatish tashkiloti gaz taʼminoti tashkiloti va treyderlarni — 2 soat mobaynida; gaz taʼminoti tashkiloti (joylardagi mahalliy davlat hokimiyati organlari orqali) isteʼmolchilarni — 1 soat mobaynida xabardor qilishi shart. 71. Tabiiy gazni qazib olish, qayta ishlash, uzatish, taqsimlash va isteʼmol qilishning respublika miqyosida yagona uzluksiz texnologik jarayonini va rejimlarini hisobga olgan holda, isteʼmolchilar tabiiy gazni ishlab chiqaruvchi, gaz uzatish va gaz taʼminoti tashkilotining tegishli koʻrsatmalarini bajarishlari majburiy hisoblanadi. 72. Gazni uzatishda tabiiy gazni ishlab chiqaruvchilar, gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkiloti va isteʼmolchilar gaz qazib chiqarish obyektlarida, gazni qayta ishlash zavodlarida, magistral gaz quvurlari, shuningdek, isteʼmolchilarning gazdan foydalanish uskunalari va gaz tarmoqlaridan foydalanishda texnika xavfsizligi qoidalari va texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarda belgilangan talablarga qatʼiy rioya etishlari shart. 73. Gaz uzatish tashkiloti tabiiy gazni: magistral gaz quvurlariga toʻgʻridan-toʻgʻri chiqish (ulanish) joyiga ega isteʼmolchilarga treyder tomonidan bevosita tuzilgan shartnomalar asosida boʻlinish chegarasida oʻrnatilgan hisoblagichlar orqali; magistral gaz quvurlari va gaz tarmoqlari boʻlinishi chegarasidagi gaz taʼminoti tashkilotiga — keyinchalik isteʼmolchilarga sotish uchun xoʻjalik hisobidagi hisoblagichlar orqali yetkazib beradi. 74. Tabiiy gazni isteʼmolchilarga yetkazib berishning boshqa shartlari tabiiy gazni yetkazib berish shartnomalarida belgilanadi. 75. Isteʼmolchilarga masofadan turib oʻchirib-yoqish klapaniga hamda TGNHATga ulanish imkoniyatiga ega boʻlmagan hisoblagichlarsiz tabiiy gazni isteʼmolchilarga yetkazib berishga yoʻl qoʻyilmaydi. 76. Isteʼmolchilarga (maishiy isteʼmolchilardan tashqari) yetkazib berilayotgan tabiiy gaz miqdori gaz tarmoqlarining boʻlinish chegarasida oʻrnatilgan hisoblagich koʻrsatkichlari boʻyicha aniqlanadi. Yetkazib berilgan tabiiy gaz uchun hisob-kitob standart sharoitlarga (t = 20 °C, R = 760 mm simob ustuni) keltirgan gaz hajmini kub metrlarda oʻlchash asosida amalga oshiriladi. Gaz taqsimlash tarmoqlariga ulangan isteʼmolchilar boʻyicha tabiiy gaz sarfini hisob-kitob qilishda quyidagi jihatlar hisobga olinadi: manometrlar va termometrlarning sozligi, qiyoslovdan oʻtkazilganligi va amal qilish muddatlariga muvofiqligi; GTSHni sozlash (tartibga solish) muddati, shuningdek, amaldagi ishchi bosimining, GTSHning sozlanganligi toʻgʻrisidagi dalolatnomada qayd etilgan parametrlarga muvofiqligi. Yuqoridagi koʻrsatkichlarga rioya qilinmaganida, hisob-kitoblar amalga oshirilishida Rortiqcha = 1,0 kg/sm2 bosimga mos ravishda standart sharoitiga keltiriladi. Gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkiloti isteʼmolchi bilan birgalikda hisoblagichga gaz uzatish tashkilotining sifat laboratoriyasi tomonidan taqdim etiladigan tabiiy gazning fizik-kimyoviy koʻrsatkichlari boʻyicha zarur tuzatuvchi oʻzgartirishlarni ularni taqdim etilgan vaqtdan 12 soatdan kechiktirmasdan kiritishi zarur. Tabiiy gazning fizik-kimyoviy koʻrsatkichlari hisoblagichlarga oʻz vaqtida va haqqoniy kiritilishi uchun javobgarlik gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkilotining zimmasida boʻladi. 77. Hisoblagichlardan olingan koʻrsatkichlarning elektron arxiv maʼlumotlari oxirgi uch yil davomida gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkiloti va isteʼmolchida saqlanishi lozim. 78. Maishiy isteʼmolchilar tomonidan isteʼmol qilinayotgan tabiiy gaz hajmi hisoblagichlar boʻyicha, ular mavjud boʻlmagan taqdirda esa — Iqtisodiyot va moliya vazirligi tomonidan tasdiqlanadigan, hisoblagich mavjud boʻlmagan hollarda aholiga maishiy ehtiyojlari uchun beriladigan tabiiy gazning bir oylik sarf meʼyorlari boʻyicha aniqlanadi. 79. Hisoblagichlarni montaj qilish, ulardan foydalanish va ularni tekshirish amaldagi qonunchilik va texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarga muvofiq amalga oshiriladi. Yangi gazlashtirilayotgan xonadonlarga (TGNHATga ulanish va avtomatik oʻchirib-yoqish klapaniga ega boʻlgan) hisoblagichlar (tegishli davlat dasturlari asosida oʻrnatiladigan hisoblagichlar bundan mustasno) isteʼmolchining oʻz hisobidan sotib olinishi va gaz taʼminoti tashkiloti tomonidan oʻrnatilib, plombalanishi lozim. 80. Tabiiy gaz sarfini (hajmini) hisoblashda faqatgina Oʻzbekiston Respublikasi Oʻlchov vositalarining davlat reyestriga kiritilgan turdagi, masofadan turib oʻchirib-yoqish klapaniga ega va TGNHATga ulanish imkoniyati mavjud hisoblagichlardan foydalanilishi shart. 81. Hisoblagichlar ularning foydalanish uchun yaroqli ekanligini tasdiqlovchi hujjat, qonunchilik hujjatlarida belgilangan talablarga muvofiq qiyoslov sertifikatiga hamda ishlab chiqaruvchi korxona tomonidan belgilangan shakldagi amal qiluvchi belgilari va plombalariga ega boʻlishi shart. 82. TGNHATni joriy qilish loyihasi doirasida oʻrnatilgan zamonaviy hisoblagichlar gaz taʼminoti tashkilotining mulki hisoblanadi. 83. Mavjud hisoblagichlarning zamonaviy hisoblagichlarga almashtirilishiga qadar davriy qiyoslovdan oʻz vaqtida oʻtkazishni tashkil etish uchun javobgarlik gaz taʼminoti tashkiloti zimmasiga yuklanadi. Qiyoslovdan oʻtkazish vaqtida hisoblagichlarning yaroqsizligi (taʼmirlash imkoniyati boʻlmaganda) aniqlangan taqdirda, ular akkreditatsiyadan oʻtkazilgan metrologiya tashkiloti yoki qonunchilik hujjatlarida belgilangan boshqa vakolatli organning tegishli xulosasi bilan mulkdorga qaytariladi. 84. Hisoblagichlarning almashtirish, taʼmirlash, xizmat koʻrsatish, qiyoslovdan oʻtkazish va sozligini monitoring qilish uchun yechib olinishi tegishli sarf-xarajatlar hisoblagichning mulkdori hisobidan qoplangan holda hamda gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkilotining vakillari tomonidan isteʼmolchi ishtirokida amalga oshiriladi. 85. Hisoblagichga va boshqa qurilmalarga plomba quyidagi tartibda qoʻyiladi: treyder bilan tabiiy gaz ishlab chiqaruvchi oʻrtasidagi tabiiy gaz sotib olish shartnomasiga asosan gaz uzatish tashkilotining gaz transporti tizimi boʻlinish chegarasida oʻrnatilgan hisoblagichda tabiiy gaz ishlab chiqaruvchi va gaz uzatish tashkilotining vakolatli xodimlari tomonidan plomba oʻrnatiladi va tegishli dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi; treyder bilan gaz uzatish tashkiloti oʻrtasidagi gazni tashish shartnomasiga asosan tabiiy gazni isteʼmolchilarga yetkazib berishda isteʼmolchilarning gaz tarmoqlari bilan gaz uzatish tashkilotining boʻlinish chegarasida oʻrnatilgan hisoblagichlarda gaz uzatish tashkiloti va isteʼmolchining plombalari oʻrnatiladi va tegishli dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi; gaz taʼminoti tashkilotining gaz taqsimlash tarmoqlari bilan isteʼmolchining gaz tarmoqlari boʻlinish chegarasida oʻrnatilgan hisoblagichlarda gaz taʼminoti tashkilotining plombalari oʻrnatiladi va dalolatnoma bilan isteʼmolchi ishtirokida rasmiylashtiriladi; gaz taʼminoti tashkilotidan tabiiy gaz sotib olish shartnomasiga asosan gazdan foydalanuvchi isteʼmolchilarning GTS hududida joylashgan hisoblagichlarda gaz taʼminoti va gaz uzatish tashkilotining plombalari oʻrnatiladi va tegishli dalolatnoma bilan isteʼmolchi ishtirokida rasmiylashtiriladi; gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkiloti vakolatli xodimi tomonidan hisoblagich va oʻlchov uzel (manifold joʻmraklari, kalibrlash boltlari, impulsli tarmoq joʻmraklari va hokazo)larga simlarni tarang tortgan holda belgilangan tartibda plombalarni oʻrnatishi shart; Oʻzenergoinspeksiya tomonidan amaldagi qonunchilik hujjatlari talablariga rioya etmaslik holatlari aniqlangan taqdirda gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkiloti vakillari bilan birgalikda isteʼmolchilarning gaz jihozlariga tabiiy gazni yetkazib berishni toʻxtatish boʻyicha plombalar oʻrnatiladi va tegishli dalolatnoma bilan isteʼmolchi ishtirokida rasmiylashtiriladi. 86. Hisoblagich, shu jumladan, oʻrnatilgan plombalarning saqlanishi va butunligi uchun javobgarlik isteʼmolchi zimmasiga yuklanadi. 87. Hisoblagich oʻrnatilgandan soʻng gaz taʼminoti tashkiloti tomonidan hisoblagich roʻyxatga olinadi va TGNHATning platformasiga kiritiladi. 88. Hisoblagichlar belgilangan tartibda akkreditatsiyadan oʻtkazilgan metrologiya tashkiloti yoki qonunchilik hujjatlarida belgilangan boshqa vakolatli organlar tomonidan qiyoslovdan oʻtkaziladi. 89. Hisoblagichlarni qiyoslovdan oʻtkazish davriyligi Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi tomonidan belgilanadi. 90. Hisoblagichlarni oʻrnatish, ularga texnik xizmat koʻrsatish, taʼmirlash va qiyoslovdan oʻtkazishni tashkil etish ishlari gaz uzatish (gaz taʼminoti) tashkiloti tomonidan tasdiqlanadigan hisoblagichlarga texnik xizmat koʻrsatish reglamentiga muvofiq gaz taʼminoti tashkiloti va treyderlar tomonidan amalga oshiriladi. 91. Hisoblagichlarni almashtirish, taʼmirlash, texnik xizmat koʻrsatish va qiyoslovdan oʻtkazish maqsadlarida yechib olish gaz taʼminoti tashkilotining vakolatli xodimlar tomonidan isteʼmolchi ishtirokida amalga oshiriladi. Bunday holatda maishiy isteʼmolchilariga (boshqa isteʼmolchilar esa oʻz hisobidan) hisoblagich oʻrniga tekshirilgan boshqa hisoblagich gaz taʼminoti tashkiloti hisobidan darhol oʻrnatiladi. Hisoblagichlarning qiyoslovdan oʻtkazish uchun yechib olinishi tegishli dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi. Yuridik shaxslarga tegishli tashkilot yoki ishlab chiqarish obyektlari sotilganda yoki ijaraga berilganida, ushbu obyektlardagi hisoblagichni qiyoslovdan oʻtganligi toʻgʻrisida berilgan sertifikatning amal qilish muddati saqlanib qoladi. 92. Almashtirish, taʼmirlash, texnik xizmat koʻrsatish, qiyoslovdan oʻtkazish va sozligini monitoring qilish uchun yechib olingan hisoblagichlar gaz uzatish (gaz taʼminoti) tashkiloti vakolatli xodimlari tomonidan oʻrnatiladi va shu vaqtning oʻzida plombalanadi. Zaruratga koʻra avtomobillarga gaz toʻldirish kompressor shoxobchalarida hisoblagichning impuls tarmoqlari va toraytiruvchi qurilmani (shayba) oʻrnatish va almashtirish jarayonida komission tartibda Oʻzenergoinspeksiya, Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi va boshqa mutaxassislar ishtirok etadi. 93. Xizmat koʻrsatish, taʼmirlash va qiyoslovdan oʻtkazish uchun hisoblagichlarni yechib olish va oʻrnatish shartlari tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasida koʻrsatiladi. 94. Hisoblagichlarni qiyoslovdan oʻtkazish natijalaridan norozi boʻlgan isteʼmolchilar belgilangan tartibda yuqori turuvchi organga (tashkilot) yoki sudga murojaat qilishlari mumkin. 95. Isteʼmolchi (maishiy isteʼmolchilardan tashqari) vakolatli xodimlar tomonidan xizmat guvohnomalarini koʻrsatib, oʻzlarini tanishtirgan taqdirda sutkaning istalgan vaqtida hisoblagichlarni, gaz tarmoqlarini, gazdan foydalanish uskunalarini, ularning ulanish sxemalarini hamda gazdan foydalanish holatini koʻzdan kechirish uchun toʻsqinliksiz oʻzlariga tegishli hududga kirish imkoniyatini taʼminlashi shart. Maishiy isteʼmolchilarning hisoblagichi, gazdan foydalanish uskunalari va gazdan foydalanish holatlarini koʻzdan kechirish soat 08:00 dan 20:00 gacha amalga oshiriladi. Koʻzdan kechirish va qayta nazorat ishlarining natijalari vakolatli xodimlar tomonidan dalolatnoma asosida rasmiylashtirilishi lozim. 96. Isteʼmolchi gaz taʼminoti tashkiloti, Oʻzenergoinspeksiya vakolatli xodimlarini hisoblagichlar, gazdan foydalanish uskunalari va ularning ulanish sxemalarini koʻzdan kechirish imkoniyatini taʼminlamagan taqdirda, vakolatli xodimlar ushbu holatni dalolatnoma bilan rasmiylashtiradi va uning bir nusxasini isteʼmolchiga taqdim etgan holda uni tabiiy gaz tarmogʻidan uzib qoʻyish huquqiga ega boʻladi. Isteʼmolchi mazkur dalolatnoma bilan tanishishi lozim. Isteʼmolchi dalolatnomani imzolashni rad etgan taqdirda, dalolatnomada bu holat qayd etiladi. Rad etish holati ikki guvoh yoki fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organi vakili tomonidan yoxud tegishli dalillar (fotosurat yoki video tasvir) bilan tasdiqlanishi kerak. Isteʼmolchi dalolatnomani imzolashni rad etish sababini bayon qilish huquqiga ega va bu toʻgʻrisida dalolatnomada zarur qaydlar koʻrsatilishi shart. Dalolatnomaga imzo qoʻyishni rad etish isteʼmolchini gaz tarmogʻidan uzib qoʻyish uchun asos boʻladi va bu haqida isteʼmolchi darhol ogohlantiriladi. Gaz uzatish, gaz taʼminoti va treyder tashkiloti oʻrtasida har oy yakuni boʻyicha keyingi oyning 10-sanasiga qadar uch nusxada Mahsulotni yetkazib berish-qabul qilish toʻgʻrisidagi tovar transport yuk xati rasmiylashtiriladi va uch tomonlama imzolanadi. Xatlov dalolatnomasini rasmiylashtirishda shaffoflikni taʼminlash uchun xatlov natijalari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni kunlik kiritib borish maqsadida gaz taʼminoti tashkiloti va treyder tomonidan belgilangan tartibda (vakolatli organlar tomonidan monitoring qilish imkonini beruvchi hamda kiberxavfsizlik talablariga mos keluvchi) elektron baza yaratiladi; mazkur elektron baza Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi, Energetika vazirligi, Oʻzenergoinspeksiya va boshqa manfaatdor tashkilotlarning elektron tizimlariga integratsiya qilinadi yoki undan foydalanish imkoniyati yaratiladi; ishlab chiqarish faoliyati bilan shugʻullanuvchi va kommunal-maishiy isteʼmolchilar boʻyicha xatlov dalolatnomalarini rasmiylashtirish gaz taʼminoti (gaz uzatish, treyder) tashkilotlari tomonidan yoki Oʻzenergoinspeksiya vakolatli xodimlari bilan birgalikda oʻtkaziladigan xatlov natijalari boʻyicha amalga oshiriladi. 97. Hisob-kitob oyida isteʼmolchilarga yetkazib berilgan tabiiy gaz hajmi isteʼmolchilarda oʻrnatilgan Oʻzbekiston Respublikasi Oʻlchov vositalari davlat reyestriga kiritilgan turdagi TGNHATga ulanish imkonini beruvchi hisoblagichlar orqali gaz taʼminoti tashkiloti yoki treyderlarning elektron dasturlariga onlayn ravishda kelib tushadigan maʼlumotlar asosida aniqlanadi. Hisobot oyida hisoblagichlardan gaz taʼminoti tashkiloti yoki treyderlarning dasturlariga maʼlumotlar toʻliq kelib tushmagan taqdirda yoki TGNHATga ulanmagan hisoblagichning koʻrsatkichlari gaz taʼminoti tashkiloti yoki treyderlarning vakolatli xodimlar tomonidan joyiga chiqqan holda bevosita hisoblagichdan yozib olish asosida aniqlanadi. 98. Hisob-kitob oyida hisoblagichlardan koʻrsatkichlar toʻliq kelib tushishi taʼminlanmagan yoki TGNHATda hisoblagichning nosozliklari kuzatilgan taqdirda, ushbu isteʼmolchilar bilan hisob-kitob faqatgina joriy oyda tabiiy gazni isteʼmol qilishning amaldagi meʼyorlaridan kelib chiqib amalga oshiriladi. Keyingi oyda hisob-kitoblar haqiqatda isteʼmol qilingan hajmga (zaruriyat tugʻilganida, joyiga chiqqan xolda) aniqlik kiritilgan tarzda amalga oshiriladi. Bunda tegishli koʻrsatkichlarga aniqlik kiritilgandan soʻng haqiqatda isteʼmol qilingan gaz hajmi boʻyicha qayta hisob-kitoblar amalga oshiriladi. TGNHATga ulangan isteʼmolchilarga tabiiy gazni gaz taʼminoti tashkilotining billing tizimiga oxirgi marta haqiqiy koʻrsatgich kelib tushgan davrdan (sana, oy) boshlab xatlovda aniqlangan maʼlumotlar boʻyicha isteʼmol qilish meʼyorlarini inobatga olib, hisob-kitoblar amalga oshiriladi. 99. TGNHATga ulangan va belgilangan meʼyorlar asosida hisob-kitob qilinadigan isteʼmolchilarga hisob-kitob oyida yetkazib berilgan tabiiy gaz hajmi billing tizimi orqali avtomatlashtirilgan rejimda aniqlanadi. 100. Gaz taʼminoti tashkilotining vakili yoki isteʼmolchi tomonidan billing tizimiga kiritilgan koʻrsatkichlar asosida yetkazib berilgan tabiiy gaz hajmi, debitor va kreditor qarzdorliklar boʻyicha toʻlaqonli (yakuniy) hisob-kitoblar har bir isteʼmolchining shaxsiy hisobvaragʻlari boʻyicha amalga oshiriladi. 101. Isteʼmolchining telefon raqami mavjud boʻlgan taqdirda, gaz taʼminoti tashkiloti isteʼmolchilarni tabiiy gaz uchun toʻlovni amalga oshirish zarurligi haqida avtomatik tarzda (ovozli qoʻngʻiroq yoki SMS xabar yordamida) xabardor qilishni taʼminlaydi. Bunda billing tizimidagi isteʼmolchi mobil telefon raqamining toʻgʻriligiga va mobil telefon raqami oʻzgargan taqdirda, bu haqidagi maʼlumotni joriy oy yakuniga qadar gaz taʼminoti tashkilotiga taqdim qilishga yoki oʻzining shaxsiy kabinet orqali oʻzgartirishga masʼul hisoblanadi. Ushbu yuborilgan xabarnomalar gaz taʼminoti tashkilotining rasmiy ogohlantirishi hisoblanadi. 102. Isteʼmolchilar isteʼmol qilinadigan tabiiy gaz uchun toʻlovlarni oldindan amalga oshiradilar. 103. Isteʼmol qilingan tabiiy gaz haqi oʻz vaqtida toʻlanmagan taqdirda, isteʼmolchi gaz taʼminoti tashkilotiga qonunchilik hujjatlarida belgilangan miqdorda penya toʻlaydi. Isteʼmol qilingan tabiiy gaz boʻyicha qarzdorlik mavjud boʻlganda, maishiy isteʼmolchiga tegishli boʻlgan doimiy yashash joyi boʻyicha roʻyxatga olingan voyaga yetgan jismoniy shaxslar qarzdorlikni toʻlash boʻyicha solidar javobgar boʻladilar. Voyaga yetgan jismoniy shaxsning solidar javobgarligi u maishiy isteʼmolchiga tegishli boʻlgan doimiy yashash joyi boʻyicha roʻyxatga olingan vaqtdan boshlab vujudga keladi va roʻyxatdan chiqarilgan vaqtgacha amal qiladi. 104. Tabiiy gaz uchun toʻlov bank muassasalari va kommunal toʻlovlarni qabul qilish kassalari, shuningdek, elektron toʻlov tizimlari orqali amalga oshirilishi mumkin. 105. Gaz taʼminoti tashkiloti tomonidan ogohlantirilgan isteʼmolchilar xabardor qilingan vaqtdan boshlab isteʼmol qilingan tabiiy gaz boʻyicha qarzdorlikni qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda majburiy undirish uchun tegishli hujjatlar sudga taqdim qilinadi va isteʼmolchilarni gaz tarmoqlaridan uzish choralarini koʻradi. 106. Isteʼmolchilarni debitor qarzdorlik uchun gaz tarmoqlaridan uzish va ularni qaytadan ulash qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 107. Qayta ulanishda isteʼmolchidan toʻlov kuni amalda boʻlgan bazaviy hisoblash miqdorining ikki baravari miqdorida haq undiriladi (TGNHATga ulangan isteʼmolchilar bundan mustasno). 108. Gaz taʼminoti tashkiloti maʼlumotlar bazasida belgilangan tariflarning oʻzgarish (ortish) vaqtiga qadar isteʼmolchi tomonidan amalga oshirilgan toʻlovlar haqidagi hisobga olinmagan hujjatlar aniqlangan taqdirda, ushbu isteʼmolchi boʻyicha hisob-kitoblar (qayta hisob-kitoblar) toʻlov vaqtida (sanasida) amalda boʻlgan tariflar asosida amalga oshiriladi, keyinchalik billing tizimidagi shaxsiy hisobvaragʻidagi koʻrsatkichlarga zarur tuzatishlar kiritiladi. 109. Foydalanilgan tabiiy gaz uchun toʻlov summasi hisoblagichlardan koʻrsatgichlarni olish vaqtida amalda boʻlgan tariflar asosida hisoblanadi. Tariflar oʻzgarganda, avval hisoblangan summa boʻyicha tariflar oʻzgarishiga qadar toʻlov amalga oshirilmagan boʻlsa, qayta hisob-kitob qilinmaydigan qarzdorlik vujudga kelgan deb tan olinadi. 110. Tariflar oʻzgargan hollarda, tabiiy gaz hajmi uchun avans tariqasida toʻlovni amalga oshirgan isteʼmolchi ikki oydan ortiq boʻlmagan muddatga qoʻshimcha toʻlovlarni amalga oshirishdan (ushbu davr mobaynida avans toʻloviga teng miqdordagi gaz hajmidan ortiq isteʼmol qilmagan hollarda) ozod qilinadi. 111. Isteʼmolchi tomonidan tabiiy gazni yetkazib berish uchun tuzilgan shartnoma asosida yetkazib beriladigan tabiiy gaz uchun 100 foiz oldindan toʻlov amalga oshirilishi shart, issiqxona xoʻjaliklari bundan mustasno. Issiqxona xoʻjaliklariga hosil yilining dastlabki 3 oyida (oktabr, noyabr va dekabr) yetkazib beriladigan tabiiy gaz uchun oldindan toʻlov 50 foiz miqdorida, qolgan qismi oy yakuniga qadar, keyingi oylardan boshlab esa har oyda 100 foiz oldindan toʻlov amalga oshiriladi. Bunda mazkur xatboshidagi qoida tegishli oyda oldingi davr uchun qarzdorligi boʻlmagan issiqxona xoʻjaliklariga tatbiq qilinadi. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining yoki Hukumatining qarorlariga asosan tabiiy gazni sotishda narxni shakllantirishning alohida tartibi belgilanadigan isteʼmolchilar uchun yetkazib berilgan tabiiy gaz toʻlovlari alohida tariflar asosida amalga oshiriladi. Maishiy isteʼmolchilarni issiqlik energiyasi bilan taʼminlash uchun tabiiy gazdan foydalanadigan idoraviy va munitsipal uy-joy fondidagi, yuridik shaxslar yotoqxonalaridagi, koʻp kvartirali uylarni boshqarish organlaridagi lokal qozonxonalarga yetkazib beriladigan tabiiy gaz boʻyicha toʻlovlar va hisob-kitoblar maishiy isteʼmolchilar uchun bazaviy meʼyor boʻyicha belgilangan tarif asosida amalga oshiriladi. 112. Isteʼmolchilar tomonidan shartnomada koʻrsatilgan hajmdan kam tabiiy gaz foydalanilgan taqdirda, ular tomonidan tabiiy gaz uchun avans tarzida toʻlangan mablagʻlar qaytarilmaydi va ushbu mablagʻlar kelgusi oylarda tabiiy gazdan foydalanishda hisobga olinadi. 113. Hisob-kitob davrida isteʼmolchilar tomonidan (ushbu Qoidalarga ilovada koʻrsatilgan tabiiy gazni yetkazib berishning alohida tartibi belgilanadigan strategik tashkilotlar, gaz uzatish tashkiloti va avtomobillarga gaz toʻldirish kompressor shoxobchalari hamda maishiy isteʼmolchilardan tashqari) tabiiy gaz isteʼmoli shartnomaviy miqdordan 20 foiz va undan ortishiga yoʻl qoʻyilgan taqdirda, mazkur miqdordan ortiqcha isteʼmol qilingan tabiiy gaz uchun belgilangan tarifning 1,2 baravari miqdorida toʻlov undiriladi. Shartnomada koʻrsatib oʻtilgan muddatlarda yetkazib berilgan gaz haqi oʻz vaqtida toʻlanmagan taqdirda, isteʼmolchi (tabiiy gazni yetkazib berishning alohida tartibi belgilanadigan strategik tashkilotlar bundan mustasno) muddati oʻtgan har bir kun uchun muddati oʻtgan toʻlov summasining 0,1 foizi miqdorida, biroq muddati oʻtgan toʻlov summaning 50 foizidan oshmaydigan miqdorda penya toʻlaydi. Isteʼmolchilarga oʻzlarining tasarrufidagi mavjud maʼnan eskirgan va foydali ish koeffitsiyenti past boʻlgan gazdan foydalanish uskunasini yangi energiya tejamkor uskunalarga almashtirish natijasida iqtisod qilingan tabiiy gaz hajmiga 3 yil davomida amaldagi tarifga nisbatan 15 foiz chegirma beriladi. Bunda: isteʼmolchilar gazdan foydalanish uskunasini almashtirish jadvali va uning natijasida erishiladigan iqtisodni nazarda tutuvchi dasturni tasdiqlash uchun Oʻzenergoinspeksiyaga kiritadi; Oʻzenergoinspeksiya oʻn kun muddatda taqdim etilgan dasturni asoslanganligini koʻrib chiqadi va natijasi boʻyicha kelishadi yoki asoslantirgan holda kelishishni rad etadi; tasdiqlangan dasturga asosan amalga oshirilgan ishlar natijasida iqtisod qilingan tabiiy gaz hajmi energiya auditori tomonidan oʻrganiladi va ushbu hajmlar boʻyicha xulosa beriladi; energiya auditor xulosasi Oʻzenergoinspeksiya va gaz taʼminoti tashkilotiga taqdim etiladi va ijobiy xulosa taqdim etilgan kundan boshlab chegirmalar qoʻllaniladi. 114. Navbatdagi oy (chorak) uchun shartnomada koʻrsatilgan tabiiy gaz hajmlari boʻyicha tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasini oʻzgartirishdan avval isteʼmolchi tomonidan gaz taʼminoti tashkilotiga bu haqida oʻn kundan kechikmay xabar berilgan taqdirda, bunday holatlar ortiqcha olingan tabiiy gaz miqdori deb hisoblanmaydi. 115. Tabiiy gaz uchun isteʼmolchining toʻlov muddati oʻtgan qarzi mavjud boʻlgan taqdirda, uning avans toʻlovi hisobiga oʻtkazilgan mablagʻlari isteʼmolchini xabardor qilgan holda, uning toʻlov muddati oʻtgan qarzini toʻlashga yoʻnaltiriladi va avans toʻlovi sifatida hisobga olinmaydi. 116. Vakolatli organ tomonidan tabiiy gaz uchun amaldagi tariflar (narxlar) oʻzgarishlari toʻgʻrisida belgilangan tartibda qaror qabul qilingandan keyin ushbu oʻzgarishlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar gaz taʼminoti tashkiloti tomonidan oʻzgarishlarning kuchga kirishidan oldin kamida oʻn besh kun avval ommaviy-axborot vositalari orqali eʼlon qilinadi. Bunda tabiiy gaz uchun tariflarning oʻzgargan sanasidan qatʼi nazar, tabiiy gazni yetkazib berish boʻyicha shartnoma oʻz kuchida qoladi, isteʼmolchi esa isteʼmol qilingan tabiiy gaz uchun qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda tariflarning oʻzgarishi toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlari kuchga kirgan kundan boshlab yangi tarif boʻyicha toʻlovlarni amalga oshirishi shart. 117. Isteʼmolchilarni debitor qarzdorlik uchun gaz tarmoqlaridan uzib qoʻyish va ularni qaytadan ulash qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi. Foydalanilgan tabiiy gazdan qarzdorligi bartaraf etilmagan holatlarda, isteʼmolchini gaz tarmoqlariga qayta ulab bergan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladi. 118. Isteʼmolchi gaz tarmoqlariga qayta ulanishda isteʼmolchidan toʻlov kuni amalda boʻlgan bazaviy hisoblash miqdorining oʻn baravari miqdorida haq undiriladi (hisoblagichda masofadan avtomatik tarzda oʻchirib-yoqish klapaniga ega boʻlgan isteʼmolchilar bundan mustasno). 119. Isteʼmolchilar hisob-kitob davri boshlanishidan kamida besh kun oldin tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasida koʻrsatilgan oylik tabiiy gaz hajmi qiymati summasining 100 foizi miqdorida gaz taʼminoti tashkilotining hisob-varagʻiga toʻlovlarni oldindan amalga oshirishi shart, issiqxona xoʻjaliklari bundan mustasno. 120. Oldindan toʻlov summasi oʻtkazilmagan taqdirda, isteʼmolchilarga (strategik va ijtimoiy ahamiyatga ega isteʼmolchilardan tashqari) tabiiy gazni yetkazib berilmaydi. 121. Isteʼmolchilar tomonidan isteʼmol qilingan tabiiy gaz uchun uzil-kesil hisob-kitob hisob-kitob oyidan keyingi oyning 10-sanasiga qadar amalga oshiriladi. 122. Strategik va ijtimoiy ahamiyatga ega boʻlgan isteʼmolchilar tomonidan isteʼmol qilingan tabiiy gaz uchun uzil-kesil hisob-kitob hisob-kitob oyi tugaganidan soʻng keyingi oyning yakuniga qadar amalga oshiriladi. 123. Hisoblagichlardan isteʼmol qilingan tabiiy gaz hajmlari boʻyicha koʻrsatkichlar yozib olinganidan soʻng keyingi oyning 10-sanasiga qadar gaz taʼminoti tashkiloti tomonidan hisob-kitob oyi uchun elektron shaklda hisobvaraq-faktura rasmiylashtiriladi va isteʼmolchiga yuboriladi. Jumladan: gaz uzatish tashkiloti treyder bilan imzolangan tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasiga asosan isteʼmolchilarga tabiiy gazni yetkazib berilganligi toʻgʻrisidagi dalolatnomani (tovar transport yuk xatini) hisob-kitob oyidan keyingi oyning 7-sanasiga qadar treyderga taqdim qiladi; treyder tomonidan isteʼmolchilarga tabiiy gazni yetkazib berilganligi toʻgʻrisidagi elektron shaklda tovar-transport yuk xatiga asosan hisobot davridan keyingi oyning 10-sanasiga qadar hisob-kitob oyi uchun elektron shaklda hisobvaraq-faktura rasmiylashtiriladi va isteʼmolchiga yuboriladi; gaz taʼminoti tashkiloti tomonidan hisobot davridan keyingi oyning 10-sanasiga qadar hisob-kitob oyi uchun isteʼmolchilarga tabiiy gazni yetkazib berilganligi toʻgʻrisidagi elektron shaklda hisobvaraq-faktura rasmiylashtiriladi va isteʼmolchiga yuboriladi; gaz uzatish tashkiloti tomonidan tovar transport yuk xatlari asosida tabiiy gazni yetkazib berish boʻyicha koʻrsatilgan xizmat uchun hisobot davridan keyingi oyning 10-sanasiga qadar hisob-kitob oyi uchun elektron shaklda hisobvaraq-faktura rasmiylashtiriladi va treyderga yuboriladi. 124. Isteʼmolchi gaz taʼminoti tashkiloti tomonidan yuborilgan elektron hisobvaraq-fakturani ikki kundan kechiktirmasdan, gaz taʼminoti tashkilotidan hisob-kitob oyi uchun qabul qilib oladi va eʼtirozlari boʻlmasa, ERI yordamida imzolaydi hamda uning bir nusxasini gaz taʼminoti tashkilotiga yuborilgan manzil orqali joʻnatadi. 125. Hisobvaraq-fakturani imzolamaslik yoki uni eʼtirozlar bilan imzolash isteʼmolchiga taqdim etilgan isteʼmol qilingan tabiiy gaz hajmlari uchun toʻlovlardan ozod qilmaydi. Uzatilgan yoki qabul qilingan gaz miqdorini aniqlashdan norozi boʻlgan tomon norozilik sabablarini majburiy aks ettirish yoʻli bilan hisob-kitob qilish oyi tugagandan keyin 10-kungacha boshqa tomonga bu toʻgʻrisida maʼlum qiladi. Ushbu masalani oʻzaro hal etish imkoniyati boʻlmaganda, kelishmovchilik sabablari qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda koʻrib chiqilishi kerak. 126. Isteʼmolchilardan tabiiy gaz boʻyicha debitorlik qarzlar gaz taʼminoti tashkiloti va treyderlar tomonidan qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda undiriladi. 127. Isteʼmolchi tabiiy gazdan uzib qoʻyilganidan soʻng yana oʻzboshimchalik bilan ulangan holda, isteʼmol qilingan tabiiy gaz hajmlari, uning qiymati, gaz tarmogʻidan uzib qoʻyilgan vaqtdan boshlab gazdan foydalanish uskunasining toʻliq sutka davomida (24 soat) toʻliq quvvat bilan ishlashi hisobidan kelib chiqqan holda aniqlanadi (hisob-kitob qilinadi). Bunda, isteʼmolchi tomonidan foydalanilgan tabiiy gaz hajmlarining hisobotga olingan miqdori inobatga olinadi. 128. Ruxsatsiz foydalanilgan gaz hajmlari qiymatining undirilishi oʻz navbatida isteʼmolchini mazkur Qoidalarni buzganlik uchun qonunchilik hujjatlarida belgilangan boshqa javobgarliklardan ozod qilmaydi. 129. Quyidagi holatlar isteʼmolchilar tomonidan tabiiy gazdan foydalanish qoidalarining buzish (noqonuniy foydalanish) deb hisoblanadi: vakolatli tashkilotlardan ruxsat olmasdan, LTHsiz, shartnoma rasmiylashtirmasdan tabiiy gazdan foydalanish; hisoblagichga va masofadan turib oʻchirib-yoqish klapaniga qasddan shikast yetkazish; oʻchirish qurilmalari, gazdan foydalanish uskunalari yoki hisoblagichga oʻrnatilgan plombalarni qasddan buzish; tabiiy gaz hisobini yuritmasdan yoki oʻrnatilgan hisoblagichdan foydalanmasdan tabiiy gazni ishlatish (oylik meʼyorlar boʻyicha aholi maishiy ehtiyojlar uchun tabiiy gazni yetkazib berish boʻyicha xizmat koʻrsatish holatlari bundan mustasno); gaz quvurlari yoki GTSHlarda, gaz taqsimlash tarmoqlarini texnologik ish rejimini buzishga olib keladigan qurilmalarni oʻrnatish; hisobga olishni notoʻgʻri koʻrsatish maqsadida hisoblagichning ishlab chiqaruvchi tomonidan oʻrnatilgan ichki ehtiyot qismlarini oʻzboshimchalik bilan oʻzgartirish, hisoblagichning konfiguratsiyasi va sozligini oʻzgartirish, ruxsat etilmagan modem yoki boshqa aloqa vositalarini ruxsatsiz ulash yoxud boshqacha tarzda tashqi taʼsir koʻrsatish; hisoblagichning xotirasidagi maʼlumotlar isteʼmolchining xatti-harakati bilan qisman yoki toʻliq yoʻq qilinishi; hisoblagichni oʻrnatish tartibi va sxemasini oʻzboshimchalik bilan oʻzgartirish (davlat standarti talablariga amal qilmaslik); hisoblagich oʻrnatilgan joydan tashqari vizual aniqlab boʻlmaydigan yashirin yoʻllar bilan, jumladan gaz quvurlari (tarmoqlari), baypas liniyalari va boshqa texnik vositalarni yashirincha montaj qilish orqali isteʼmolchining gaz tarmoqlariga (quvurlariga) ulanish; hisoblagich oʻrnatilgan joydan tashqari vizual aniqlab boʻladigan yoʻllar bilan, jumladan gaz quvurlari (tarmoqlari), baypas liniyalari va boshqa texnik vositalarni yashirincha montaj qilish orqali isteʼmolchini gaz tarmoqlariga (quvurlariga) ulanish; hisoblagichning qiyoslovdan oʻtkazish muddati oʻtib ketganda (maishiy isteʼmolchilardan tashqari), bunda ushbu hisoblagich akkreditatsiyadan oʻtkazilgan metrologiya tashkiloti yoki qonunchilik hujjatlarida belgilangan boshqa vakolatli organlar tomonidan foydalanish uchun yaroqsiz deb topilganda; hisoblagichning ruxsat etilgan maksimal soatlik oʻtkazish quvvatidan ortib ketishi; oʻzboshimchalik bilan hisoblagichning ruxsat etilgan maksimal oʻlchash chegarasidan (diapazoni) chetga chiqqan holda LTHdan tashqari ortiqcha gaz anjomlarini oʻrnatish; hisoblagichning manifold qurilmasi joʻmraklariga tashqi taʼsir koʻrsatish, harorat oʻlchagichiga har xil isitish moslamalarini oʻrnatish; gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkiloti vakolatli xodimi tomonidan hisoblagich va oʻlchov uzellariga belgilangan tartibda plombalar oʻrnatilmaganligi (simlarning tarang tortilmaganligi, yaʼni simni uzmagan yoki plombalarni buzmagan holda ularni yechish orqali manifold joʻmraklari, kalibrlash boltlari, impulsli tarmoq joʻmraklariga taʼsir koʻrsatish imkonini beradigan holatda oʻrnatilganligi). Isteʼmolchilar tomonidan quyidagi texnik qoidalarga rioya etmaslik holatlari ham gazdan foydalanish qoidalarini buzish hisoblanadi: oʻzboshimchalik bilan hisoblagichning ruxsat etilgan maksimal oʻlchash chegarasidan (diapazoni) chetga chiqmagan holda LTHdan tashqari ortiqcha gaz anjomlarini oʻrnatish; oʻrnatilgan gazdan foydalanish uskunalarining oʻrnini oʻzboshimchalik bilan oʻzgartirish; texnik shartlarda va gaz yetkazib berish shartnomasida koʻrsatilmagan boshqa gazdan foydalanish uskunalarini (hisoblagichning ruxsat etilgan maksimal oʻlchash chegarasidan chetga chiqmagan holda) oʻzboshimchalik bilan oʻrnatish; gazdan foydalanish uskunasiga gazni ruxsatsiz ochib berish yoki gaz isteʼmol qilishning belgilangan tartibiga rioya qilmaslik yoxud gazdan foydalanish uskunalarida gaz sarflashning tasdiqlangan solishtirma meʼyorlarisiz gaz sarflash yoki bunday meʼyorlardan ortiqcha sarflash; gaz yonish jarayonini avtomat tarzda boshqarib turuvchi qurilmalarning boʻlmasligi yoki ularni yaroqsizligi; tabiiy gazni isteʼmol qiluvchi tashkilotlar uchun nazarda tutilgan zaxira yoqilgʻi xoʻjaligining yaratilmaganligi yoki gazdan foydalanish uskunalarining belgilangan zaxira yoqilgʻi turlarida ishlashga tayyor emasligi; gaz hisoblagichni, modem aloqa vositasini elektr manbalardan oʻchirib qoʻyish (modemni masofadan turib pult orqali boshqarish) yoki boshqa usullar bilan foydalanilgan tabiiy gaz hajmlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar TGNHATga onlayn ravishda uzatilishini toʻxtatib qoʻyish. tabiiy gazdan shartnoma va loyiha hujjatlarida nazarda tutilmagan boshqa maqsadlarda foydalanish; Qoidalarning ushbu bandida nazarda tutilgan qoida buzilishlari Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksiga va Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat kodeksiga muvofiq tegishli javobgarlikka tortishga sabab boʻladi. Mazkur Qoidalarni buzish holatlarida maʼmuriy huquqbuzarlik alomatlari mavjud boʻlganda, maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisida bayonnoma tuzishga vakolati boʻlgan shaxslar tomonidan belgilangan tartibda maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisida bayonnoma tuziladi. Oʻzenergoinspeksiya ishtirokida aniqlangan tabiiy gazdan foydalanish qoidalarini buzish holatlari boʻyicha rasmiylashtirilgan qoidabuzarlik dalolatnomasiga asosan: isteʼmolchiga tabiiy gazni yetkazib berish toʻxtatiladi va Oʻzenergoinspeksiya mutaxassislari tomonidan hisoblagichlar va oʻchirib-yoqish jihozlariga plomba oʻrnatiladi; amalga oshirilgan qayta hisob-kitob boʻyicha toʻlovlar Vazirlar Mahkamasining “Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Elektr energiyasi, neft mahsulotlari va gazdan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasini moliyalashtirishni tartibga solish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2023-yil 28-sentabrdagi 512-son qaroriga muvofiq gaz taʼminoti tashkilotining alohida hisobvaragʻiga (22634) undiriladi va toʻlovlar amalga oshirilgandan soʻng tarmoqqa qayta ulanishga ruxsat beriladi. Bunda isteʼmolchi ruxsatsiz plombani buzganligi uchun belgilangan tartibda maʼmuriy javobgarlikka tortiladi. 130. Isteʼmolchilar tomonidan mazkur Qoidalarga rioya etilishini nazorat qilish va tegishli hujjatlarni rasmiylashtirish gaz taʼminoti (gaz uzatish, treyder) tashkilotining vakolatli mutaxassislari va Oʻzenergoinspeksiya xodimlari tomonidan amalga oshiriladi. Isteʼmolchilarning aybisiz quyidagi holatlar vujudga kelganda, isteʼmolchi javobgarlikka tortilmaydi, biroq gaz hajmining amaldagi sarfi boʻyicha hisob-kitoblar amalga oshiriladi: hisoblagich texnik jihatdan nosoz holga kelishi (toʻxtab qolishi); hisoblagichning xotirasidan unga tashqi taʼsir koʻrsatmagan holda maʼlumotlarning toʻliq yoki qisman yoʻqolishi. 131. Mazkur Qoidalarning buzilish holatlari aniqlanganda, gaz taʼminoti tashkiloti va (yoki) Oʻzenergoinspeksiya vakolatli xodimlari tomonidan tegishli elektron tizimlar (E-dalolatnoma) orqali tabiiy gazdan foydalanish qoidalari buzilganligi toʻgʻrisida dalolatnoma (keyingi oʻrinlarda — dalolatnoma) rasmiylashtiriladi. Zarurat boʻlganda, dalolatnomaga holat yuzasidan fotosuratlar va boshqa ashyoviy dalillar ilova qilinishi mumkin. Dalolatnomani elektron shaklda rasmiylashtirishni imkoni boʻlmaganda, 24 soat ichida tegishli elektron tizimlarga kiritilishini taʼminlash sharti bilan dalolatnoma erkin shaklda qogʻozda rasmiylashtirilishiga ruxsat beriladi. Dalolatnoma vakolatli xodimlar va isteʼmolchi tomonidan imzolanadi. Isteʼmolchi dalolatnomaga imzo qoʻyishdan bosh tortgan taqdirda, ikki nafar xolis va (yoki) mahalla fuqarolar yigʻini masʼul xodimlari jalb etilib, holat ularga maʼlum qilinadi hamda ularning dalolatnomaga imzo qoʻyishi taʼminlanadi. Gaz taʼminoti tashkiloti xodimlari darhol mazkur isteʼmolchini tabiiy gaz tarmogʻidan uzib qoʻyadi. Isteʼmolchining tabiiy gaz qurilmalari tarmoqdan ajratilgandan soʻng gaz taʼminoti tashkiloti va/yoki Oʻzenergoinspeksiyaning vakolatli xodimlari tomonidan belgilangan namunadagi plomba bilan qayta tabiiy gaz tarmogʻiga oʻzboshimcha ulanishning oldini olish maqsadida plombalanadi. Tabiiy gazdan foydalanish qurilmalarining soatlik gaz isteʼmolini aniqlash imkoni boʻlmagan holatlarda, ushbu hajm eksperiment tariqasida aniqlanadi. 132. Tabiiy gazni qazib chiqarish, qayta ishlash va sotish faoliyatini amalga oshiruvchi yuridik shaxslar tomonidan gaz uzatish (gaz taʼminoti) tashkilotining gaz quvurlariga (tarmoqlariga) oʻzboshimchalik bilan ulanish, hisoblagichlarga, shu jumladan, ularning plombalariga qasddan shikast yetkazish, shuningdek, hisoblagichlarning koʻrsatkichlarini oʻzgartirish maqsadida ularga va boshqa qurilmalarga tashqi taʼsir koʻrsatish litsenziya bitimi talablari hamda shartlarini bir marotaba qoʻpol ravishda buzish hisoblanadi hamda ushbu faoliyat turlari amalga oshirilishini litsenziyalovchi vakolatli organ tomonidan qonunchilikda belgilangan tartibda litsenziyaning bekor qilinishiga olib keladi. 133. Gaz taʼminoti tashkiloti, Oʻzenergoinspeksiya yoki treyderning vakolatli xodimlar dalolatnomani rasmiylashtirish jarayonida gazdan noqonuniy foydalanishda qoʻllanilgan quyidagi (ishga aloqador boʻlgan) ashyolar va buyumlarni muhrlagan holda olib qoʻyib, holat yuzasidan toʻplangan hujjatlarga qoʻshish choralarini koʻradi: hisoblagichlar; modem va boshqa aloqa vositalari; gaz yondirgich (gorelka)lar; gaz tortish (soʻrish) moslamalari; rezina, polietilen va temir quvurlar; qoʻlbola usulda yasalgan boshqa qurilmalar; zaruratdan kelib chiqib, regulator, zulfin va GTSHlar; uzilgan sim va plombalar; noqonuniy foydalanishni tasdiqlovchi boshqa ashyolar, dalillar va buyumlar. Dalolatnomada mazkur Qoidalarni buzgan isteʼmolchi, foydalanilgan gaz hajmi, hisoblagich koʻrsatkichlari toʻgʻrisidagi va boshqa zarur maʼlumotlar keltiriladi. Bunda gaz hajmi quyidagi holatlarga aniqlik kiritish orqali mazkur Qoidalarning 134-bandida keltirilgan mezonlar asosida hisoblanadi: isteʼmolchining gaz tarmoqlariga ulangan vaqti va tabiiy gazdan foydalanilgan davr; boʻlinish chegarasidagi gaz bosimi koʻrsatkichi (yaroqlilik sertifikatiga ega boʻlgan oʻlchov vositalari yordamida aniqlanadi); noqonuniy foydalanish holatida aniqlangan gazdan foydalanish uskunalarining soni, turi va soatlik gaz sarfi; hisoblagichdan olingan elektron arxiv maʼlumotlari; elektron tizimlardan olingan maʼlumotlar; gazdan foydalanish maqsadi (faoliyat turi). Tabiiy gazdan noqonuniy foydalanish holatlarini aniqlash va tegishli dalolatnomani rasmiylashtirishda ishtirok etgan gaz taʼminoti tashkiloti, treyder yoki Oʻzenergoinspeksiyaning vakolatli xodimlar mazkur Qoidalarning ushbu bandida keltirilgan talablarga amal qilmaganliklari uchun qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgar boʻladilar. Gaz taʼminoti tashkiloti, treyder yoki Oʻzenergoinspeksiyaning vakolatli xodimlar tomonidan mazkur Qoidalarni buzish holati aniqlanganda bu haqida zudlik bilan oʻz rahbariga xabar beriladi. Gaz taʼminoti tashkilotining boshqa xodimlari tomonidan mazkur Qoidalarni buzish holatlari aniqlanganda, ular bu haqda oʻz rahbari hamda dalolatnoma rasmiylashtirishga vakolatli boʻlgan xodimlarga maʼlum qiladilar. 134. Mazkur Qoidalarni buzganlik holatlarida gaz hajmi isteʼmolchi bilan tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasini tuzgan tashkilotning vakolatli xodimlari (muhandis-texnik va boshqa vakolatli xodimlar) yoki Oʻzenergoinspeksiya mutaxassislari tomonidan aniqlanadi. Tabiiy gazning sarflangan (foydalanilgan) hajmi mazkur Qoidalarni buzganlik holatlari doirasida toʻplangan hujjatlar (foto, video tasvir, ashyoviy dalillar va boshqa taalluqli hujjatlar) asosida toʻliq sutka davomida (24 soat) toʻliq quvvat bilan ishlashi hisobidan kelib chiqqan holda, shuningdek, qoʻshimcha oʻrganish va vakolatli mutaxassislar xulosalarini olish zarurati yuzaga kelganda, ushbu xulosalar olingandan soʻng hisob-kitob qilinadi. Surishtiruvchi, tergovchi, prokuror va sud tomonidan tabiiy gazning sarflangan (foydalanilgan) hajmini qayta hisob-kitob qilish zarur deb topilganda, ushbu vakolatli shaxslar va organlarning qarorlari (hujjatlari)ga asosan komissiyaviy tarkibda gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkiloti, Oʻzenergoinspeksiya va zaruratga qarab boshqa malakali mutaxassislar, shuningdek, xulosa berish vakolatiga ega boʻlgan ekspertlar tomonidan amalga oshiriladi. Isteʼmolchi tomonidan tabiiy gazdan noqonuniy foydalanganligi uchun gaz hajmlari va narxi hisob-kitob kunida amalda boʻlgan eng yuqori tarif boʻyicha taʼminotchi tashkilotning vakolatli xodimi yoki Oʻzenergoinspeksiya mutaxassislari tomonidan gazdan foydalanish uskunasining toʻliq sutka davomida (24 soat) toʻliq quvvat boʻyicha (amalda aniqlangan maʼlumotlar asosida maishiy isteʼmolchilarga belgilangan oylik isteʼmol meʼyori boʻyicha) ishlashi hisobidan (yoki standart gazdan foydalanish uskunasi mavjud emasligida gaz tarmogʻiga ulangan quvurning oʻtkazish imkoniyati hisobidan) kelib chiqib, quyidagi davrlardan boshlab mazkur Qoidalar buzilganligi aniqlangan kunga qadar hisoblanadi: vakolatli tashkilotlardan ruxsat olmasdan, LTHlarisiz, shartnomasiz tabiiy gazdan foydalanish aniqlanganda — gaz hajmlarining qiymati isteʼmolchi davlat roʻyxatidan rasmiy oʻtkazilgan kundan boshlab (tegishli tasdiqlovchi hujjatlar mavjud boʻlganda) hisoblangan vaqt mobaynida, biroq daʼvo muddatidan koʻp boʻlmagan davrda; hisoblagichga va/yoki masofadan turib oʻchirib-yoqish klapaniga qasddan shikast yetkazish aniqlanganda — TGNHATda soʻnggi maʼlumot mavjud boʻlgan kundan, ushbu maʼlumotlar mavjud boʻlmaganda gaz taʼminoti tashkiloti vakolatli xodimlar tomonidan soʻnggi koʻrikdan oʻtkazilgan davrdan boshlab; oʻchirish qurilmalari, gazdan foydalanish uskunalari yoki hisoblagichga oʻrnatilgan plombalarni buzilishi aniqlanganda — gaz taʼminoti tashkilotining vakolatli xodimi tomonidan soʻnggi koʻrikdan oʻtkazilgan davrdan, biroq ushbu plomba oʻrnatilgan kundan koʻp boʻlmagan davrdan boshlab; tabiiy gaz hisobini yuritmasdan yoki oʻrnatilgan hisoblagichdan foydalanmasdan tabiiy gazni ishlatish aniqlanganda — gaz taʼminoti tashkilotining vakolatli xodimi tomonidan soʻnggi koʻrikdan oʻtkazilgan vaqt mobaynida, biroq daʼvo muddatidan koʻp boʻlmagan davrdan boshlab; gaz quvurlari yoki GTSHlarda, gaz taqsimlash tarmoqlarini texnologik ish rejimini buzishga olib keladigan qurilmalar oʻrnatilganda — gaz taʼminoti tashkilotining vakolatli xodimi tomonidan soʻnggi koʻrikdan oʻtkazilgan vaqtdan boshlab; hisoblagichlarda gaz hajmlarini hisobga olishni notoʻgʻri koʻrsatish maqsadida hisoblagichning ishlab chiqaruvchi tomonidan oʻrnatilgan ichki qismlarini oʻzboshimchalik bilan oʻzgartirish, hisoblagichning konfiguratsiyasi va sozligini oʻzgartirish, ruxsat etilmagan modem yoki boshqa aloqa vositalarini ruxsatsiz ulanganda — ruxsatsiz aralashilgan kundan boshlab (aralashish holati va sanasini tasdiqlovchi hujjatlar (maʼlumotlar) mavjud boʻlganda), lekin oxirgi qiyoslovdan oʻtkazilgan kundan oshmagan davrdan boshlab; hisoblagichning xotirasidagi maʼlumotlarni isteʼmolchining aybi bilan qisman yoki toʻliq yoʻq qilinganda — maʼlumotlar yoʻqolgan davrdan boshlab; hisoblagichni ulash tartibi va sxemasi oʻzboshimchalik bilan oʻzgartirilganda — gaz taʼminoti tashkilotining vakolatli xodimi tomonidan hisoblagich soʻnggi xatlovdan oʻtkazilgan vaqtdan boshlab hisoblanadigan davr mobaynida, lekin oxirgi qiyoslovdan oʻtkazilgan kundan oshmagan davrdan boshlab; hisoblagichdan tashqari vizual aniqlab boʻlmaydigan yashirin yoʻllar bilan, jumladan, gaz quvurlari (tarmoqlari), baypas liniyalari va boshqalarni yashirincha montaj qilish orqali ulanganda — korxona faoliyat boshlagan (roʻyxatdan oʻtgan kundan) yoki oxirgi xatlovdan oʻtkazilgan kundan boshlab, biroq daʼvo muddatidan koʻp boʻlmagan davrdan boshlab; tabiiy gazdan noqonuniy foydalanish maqsadida isteʼmolchi tomonidan hisoblagichdan tashqari vizual aniqlab boʻladigan yoʻllar bilan, jumladan gaz quvurlari (tarmoqlari), baypas liniyalari va boshqa jihozlarni montaj qilish orqali ulanish aniqlanganda — gaz taʼminoti tashkilotining vakolatli xodimi tomonidan soʻnggi xatlov oʻtkazilgan vaqtdan boshlab hisoblanadigan davr mobaynida, biroq uch oydan kam boʻlmagan davrdan boshlab; gaz isteʼmoli hajmiga taʼsir koʻrsatadigan boshqa noqonuniy xatti-harakatlar aniqlanganda — hisoblagichga ruxsatsiz aralashilgan kundan boshlab (aralashish holati va sanasini tasdiqlovchi hujjatlar (maʼlumotlar) mavjud boʻlganda), biroq daʼvo muddatidan koʻp boʻlmagan davrdan boshlab; hisoblagichning qiyoslovdan oʻtkazish muddati oʻtib ketganda, bunda ushbu hisoblagich nosoz deb topilgan taqdirda — hisoblagichning qiyoslov muddati oʻtib ketgan davrdan boshlab; hisoblagichning ruxsat etilgan maksimal soatlik oʻtkazish quvvatidan ortib ketishi aniqlanganda — plombalanmagan gaz jihozlarining toʻla quvvati boʻyicha toʻliq ishlagan vaqt uchun (daqiqalar soatga tenglashtirilgan holda) hisobga olinmagan davrlar uchun, biroq daʼvo muddatidan koʻp boʻlmagan davrga; oʻzboshimchalik bilan hisoblagichning ruxsat etilgan maksimal oʻlchash chegarasidan (diapazonidan) chetga chiqqan holda LTHdan tashqari ortiqcha gazdan foydalanish uskunasini oʻrnatish aniqlanganda — gazdan foydalanish uskunasi oʻrnatilgan (tegishli tasdiqlovchi hujjatlar mavjud boʻlganda) kundan boshlab hisoblangan vaqt mobaynida, biroq uch oydan koʻp boʻlmagan davrda; hisoblagichning manifold qurilmasi joʻmraklariga tashqi taʼsir koʻrsatish, harorat oʻlchagichiga har xil isitish moslamalarini oʻrnatish holatlari aniqlanganda — gaz taʼminoti tashkilotining vakolatli xodimi tomonidan plomba oʻrnatilgan kundan boshlab, biroq uch oydan kam boʻlmagan davrdan boshlab. Bunda isteʼmolchi tomonidan foydalanilgan tabiiy gaz hajmlarining hisobotga olingan miqdorlari, shuningdek muayyan davrlarda Hukumatning tegishli topshiriqlari, yuqori turuvchi vazirlik va idoralarning koʻrsatmalariga asosan isteʼmolchilarga tabiiy gazni yetkazib berilishi cheklangan davrlar (tegishli tasdiqlovchi hujjatlar mavjud boʻlgan taqdirda) inobatga olinadi. Mazkur Qoidalarni buzganlik holatlari aniqlanganda gaz hajmini hisoblash jarayoniga vakolati boʻlgan xodimlardan tashqari boshqa shaxslarning aralashuviga qatʼiyan yoʻl qoʻyilmaydi. Mazkur Qoidalarning 129-bandi ikkinchi qismida keltirilgan qoidabuzarliklar uchun qoʻshimcha gaz hajmi hisoblanmaydi, biroq ushbu holatlar isteʼmolchini maʼmuriy javobgarlikka tortishga asos boʻladi. Vakolatli tashkilotlardan ruxsat olmasdan, LTHlarisiz, tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasiz va hisoblagichsiz tabiiy gazdan foydalanish — yuridik shaxslardan sarflangan tabiiy gaz qiymatining uch baravari miqdorida oʻsuvchi koeffitsiyent qoʻllaniladi. Gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkiloti vakolatli xodimi tomonidan hisoblagich va oʻlchov uzellariga belgilangan tartibda plombalar oʻrnatilmaganligi (simlarning tarang tortilmaganligi, yaʼni simni uzmagan yoki plombalarni buzmagan holda ularni yechish orqali manifold joʻmraklari, kalibrlash boltlari, impulsli tarmoq joʻmraklarga taʼsir koʻrsatish imkonini beradigan holatda oʻrnatilganligi) natijasida isteʼmolchi tomonidan tabiiy gazdan noqonuniy foydalanish holati aniqlangan taqdirda, gaz taʼminoti tashkiloti masʼul xodimi qonunchilikda belgilangan tartibda javobgarlikka tortilishiga sabab boʻladi. 135. Mazkur Qoidalarning 130-bandida keltirilgan holatlar boʻyicha hisob-kitoblar quyidagi tartibda amalga oshiriladi: isteʼmolchilarning aybisiz hisoblagich texnik jihatdan nosoz holatga kelganligi aniqlanganda (toʻxtab qolganda) — TGNHATda soʻnggi maʼlumot mavjud boʻlgan kundan, ushbu maʼlumotlar mavjud boʻlmaganda esa gaz taʼminoti tashkilotining vakolatli xodimi tomonidan soʻnggi koʻrikdan oʻtkazilgan davr uchun oxirgi gaz sarfi hisoboti koʻrsatkichlarning oʻrtacha miqdoridan kelib chiqqan holda hisoblanadi; hisoblagichning xotirasidan unga tashqi taʼsir koʻrsatmagan holda maʼlumotlar toʻliq yoki qisman yoʻqolib qolganda — TGNHATda mavjud maʼlumotlar boʻyicha (bunda yozgi va qishki mavsumdagi isteʼmol hajmlari inobatga olinishi lozim), TGNHATda maʼlumotlar mavjud boʻlmagan taqdirda, soʻnggi maʼlumotlar tahlili asosida gaz sarfi hisoboti koʻrsatkichlarining oʻrtacha miqdoridan kelib chiqqan holda hisoblanadi. 136. Mazkur Qoidalarning 129, 130 va 134-bandlarida qayd etilgan qoidabuzarlik holatlari aniqlanganda, foydalanilgan gaz hajmlari qiymatining qoplanishi isteʼmolchilarni qonunchilik hujjatlarida belgilangan boshqa javobgarliklardan ozod qilmaydi. 137. Aniqlangan qoidabuzarlik holati yuzasidan rasmiylashtirilgan dalolatnoma, gaz hajmini hisoblash dalolatnomasi va holatga aloqador boshqa hujjatlar hamda olingan ashyolar, dalillar va buyumlar qonuniy choralarni koʻrish uchun tegishliligiga koʻra oʻn ish kuni ichida vakolatli organlarga taqdim etilishi kerak. 138. Isteʼmolchilar tomonidan tabiiy gazdan foydalanilgan holda ishlab chiqarilayotgan mahsulot yoki bajarilayotgan ishlar (xizmatlar) birligiga natura holida va shartli ravishda hisoblangan gaz sarfining tasdiqlangan meʼyorlariga ega boʻlishlari kerak. 139. Ishlab chiqarishning barcha darajalarida gaz sarfini meʼyorlash qonunchilik hujjatlarida hamda texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarda belgilangan meʼyorlar va qoidalarga muvofiq amalga meʼyorlanadi. 140. Gazdan foydalanish uskunalarini ishlatadigan tashkilotlar ushbu uskuna uchun gaz sarfining individual meʼyorlariga ega boʻlishi, ular mavjud boʻlmaganda esa, loyihalashtirish yoki ixtisoslashtirilgan tashkilotlarni jalb etgan holda ularning texnik asoslangan meʼyorlarini ishlab chiqishi kerak. 141. Yoqilgʻi-energiya resurslarini ishlatadigan isteʼmolchilarni energetika tekshiruvidan va ekspertizadan oʻtkazish qoidalariga muvofiq isteʼmolchilar ixtisoslashgan tashkilotlarni (energiya auditorlarini) jalb etgan holda yoqilgʻi-energiya resurslaridan oqilona va samarali foydalanish maqsadida energetika tekshiruvini oʻtkazishi kerak. Yoqilgʻi-energiya resurslaridan yoki ularning turlaridan har birining jami isteʼmoli yiliga besh yuz tonnadan ortiq shartli yoqilgʻini tashkil qiladigan isteʼmolchilar energetika tekshiruvlaridan majburiy oʻtkazilishi kerak. Yoqilgʻi-energiya resurslarini energetika tekshiruvi natijalari boʻyicha energiya auditorlari tomonidan yoqilgʻi-energiya resurslaridan foydalanishda qoida buzilishlarni bartaraf etishga doir tavsiyalar hamda ulardan foydalanish samaradorligini oshirish boʻyicha tashkiliy-texnik tadbirlar roʻyxati isteʼmolchining obyektlarida texnik imkoniyatlar mavjud boʻlganda ikkilamchi energiya resurslaridan foydalanishni nazarda tutilgan holda beriladi. 142. Tabiiy gazni sarflash meʼyorlari isteʼmolchi tomonidan tasdiqlanadi va gazdan samarali va oqilona foydalanishni hisobga olgan holda qayta koʻrib chiqilishi, takomillashtirilishi kerak. 143. Yil mobaynida tasdiqlangan meʼyorlar uskunalar almashtirilgan yoki rekonstruksiya qilingan jihozlarning turlari, foydalanadigan xomashyoning tarkibi oʻzgargan hollarda gaz sarfining oʻzgarishiga sabab boʻlgan yoqilgʻi-energiya resurslarini tejash boʻyicha zarur tashkiliy-texnik tadbirlar bajarilishini hisobga olgan holda qayta koʻrib chiqilishi mumkin. 144. Tabiiy gazni sarflash meʼyorlariga rioya qilinishi hamda undan samarali va oqilona foydalanish yuzasidan ichki nazorat tabiiy gazni isteʼmol qiluvchi tashkilot rahbarlari tomonidan amalga oshiriladi. 145. Gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkiloti gaz taqsimlash tarmoqlari orqali olingan tabiiy gazning qabul qilingan va taqsimlangan hajmi boʻyicha hisobot balansini (keyingi oʻrinlarda — tabiiy gaz balansi) tuzadi. 146. Hisobot davri uchun tabiiy gaz balansi olingan tabiiy gaz umumiy hajmini uning taqsimlangan hajmlari yigʻindisiga tengligi asosida quyidagilar boʻyicha aniqlanadi: isteʼmolchilarga sotilgan tabiiy gaz hajmi (shu jumladan, noqonuniy foydalanish holatlarida isteʼmolchilar tomonidan sarf qilingan gaz hajmi); foydalanish va texnologik ehtiyojlar uchun sarflangan tabiiy gaz hajmi (qonunchilik hujjatlarida hamda texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar asosida tartibga solinadi); tabiiy gazni yoʻqotish hajmlari (qonunchilik hujjatlarida hamda texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar asosida tartibga solinadi); tabiiy gazning gaz tarmoqlaridagi texnologik qoldiqlari; qabul qilingan va taqsimlangan tabiiy gaz hajmlari orasidagi musbat va manfiy farqlar. 147. Musbat farq vujudga kelganda, yaʼni taqsimlangan tabiiy gaz hajmi qabul qilingan tabiiy gaz hajmidan ortiq boʻlganda, mazkur farq hisobotda maʼlumot oʻrnida koʻrsatilib, yetkazib berilgan tabiiy gaz hajmiga (hajm oshmagan holda) taʼsir qilmaydi. 148. Manfiy farq vujudga kelganda, yaʼni taqsimlangan tabiiy gaz hajmi qabul qilingan tabiiy gaz hajmidan kam boʻlganda, mazkur farq hisobotda tabiiy gaz tannarxiga qoʻshib hisoblanadi. Bunda uzoq vaqt davomida tabiiy gazning talon-toroj qilinishi oqibatida aniqlangan tabiiy gaz hajmlari hisobot davri yakunida tabiiy gaz hajmida vujudga kelgan manfiy farq hisobidan chiqariladi. 149. “Oʻztransgaz” AJ va “Hududgaztaʼminot” AJ (keyingi oʻrinlarda — jamiyatlar) boshqaruv organlari tomonidan har bir hisobot yili yakunida qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda tabiiy gaz balansida vujudga kelgan farqlar yuzasidan quyidagi qarorlardan biri qabul qilinadi: manfiy farqning qoldiq hajmi keyingi hisobot oylari yakuni bilan asoslangan holda texnik hisobotlarda qayd etiladi, asoslanmagan gaz hajmlari esa gaz taʼminoti tashkilotining kelgusi davr tabiiy gaz balansiga oʻtkaziladi; musbat farqning qoldiq summasi jamiyatning daromadi deb tan olinadi. Jamiyatlar ularning boshqaruv organlari tomonidan hisobot yili yakuni boʻyicha qabul qilingan va taqsimlangan tabiiy gaz hajmlari boʻyicha vujudga kelgan farqlar yuzasidan qabul qilingan qarorlarini Energetika vazirligiga taqdim etadi. 150. Gaz taʼminoti tashkiloti qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda har oyda manfiy farqning vujudga kelish sabablarini aniqlashi va bunda: aniqlangan va asoslangan manfiy farq boʻyicha hisoblangan gaz hajmlari asosida qarzdorlik keyingi hisobot oyi yakuniga qadar qoidabuzarlik sodir etgan isteʼmolchilar roʻyxatini shakllantirib, gazni belgilangan sotish narxlarida undirish choralarini koʻrishi, tabiiy gazning gaz taqsimlash tarmoqlari orqali yetkazib berishda yoʻqotishlarni ruxsat etilgan meʼyorlarini ishlab chiqishi va tasdiqlash uchun tabiiy gaz bozorini rivojlantirish va tartibga solish boʻyicha vakolatli organga kiritishi; aniqlangan, lekin asoslanmagan manfiy farq boʻyicha hisoblangan gaz hajmlari boʻyicha keyingi hisobot oyiga qadar ushbu asossiz yoʻqotishlarga yoʻl qoʻygan gaz taʼminot tashkilotlarining aybdor xodimlari yoki isteʼmolchilarga nisbatan qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda zarur choralarni (shu jumladan hisoblangan gaz hajmlari boʻyicha qarzdorlikni gazni sotib olish narxlarida undirish) koʻrishi shart. 151. “Oʻztransgaz” AJ va “Hududgaztaʼminot” AJlarda tabiiy gaz hajmlari boʻyicha yuzaga kelgan manfiy farqning qoldiq summasi faqatgina Vazirlar Mahkamasining tegishli qarorlari asosida ushbu jamiyatlarning “davriy xarajatlari”ga oʻtkaziladi. 152. Gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkiloti va isteʼmolchilar mazkur Qoidalarda belgilangan talablarni buzilishiga yoʻl qoʻyilganlik uchun qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgar boʻladilar. 1. “Navoiy IES” AJ 2. “Sirdaryo IES” filiali 3. “Toshkent IES” AJ 4. “Yangi Angren IES” AJ 5. “Toshkent IEM” filiali 6. “Fargʻona IEM” filiali 7. “Tolimarjon IES” AJ 8. “Muborak IEM” filiali 9. “Taxiatosh IES” AJ 10. “Toʻraqoʻrgʻon IES” filiali 11. Aksa Enerji Toshkent — 1 IES 12. Aksa Enerji Toshkent — 2 IES 13. Aksa Enerji Buxoro IES 14. Jengiz Enerji Toshkent IES 15. Jengiz Enerji Sirdaryo IES 16. Odash Enerji Xorazm IES 17. Akva Sirdaryo — 2 IES 18. EDF Sirdaryo — 3 IES 19. Stoun Siti Enerji Surxondaryo IES 1. “Navoiyazot” AJ 2. “Maksam-Chirchiq” AJ 3. “Fargʻonaazot” AJ 1. Vazirlar Mahkamasining “Elektr energiyasi va tabiiy gazdan foydalanish tartibini takomillashtirishga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2018-yil 12-yanvardagi 22-son qarori; 2. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish, shuningdek, baʼzi qarorlarini oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblash toʻgʻrisida (Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Prokuratura organlarining qabul qilinayotgan normativ-huquqiy hujjatlar ijrosini taʼminlashdagi faoliyati samaradorligini oshirish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2018-yil 15-fevraldagi PF-5343-son Farmoni)” 2018-yil 30-martdagi 252-son qaroriga 1-ilovaning 3-bandi. 3. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga oʻzgartirishlar va qoʻshimcha kiritish, shuningdek baʼzi qarorlarini oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblash toʻgʻrisida” 2018-yil 6-iyundagi 428-son qaroriga 1-ilovaning 3-bandi. 4. Vazirlar Mahkamasining “Neft-gaz tarmogʻida litsenziyalash tartibotlarini qisqartirish va soddalashtirish, shuningdek, biznesni yuritishni yaxshilash chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2018-yil 12-iyundagi 444-son qaroriga 6-ilovaning 3-bandi. 5. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Elektr energiyasi va tabiiy gazdan foydalanish tartibini takomillashtirishga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2018-yil 12-yanvardagi 22-son qaroriga oʻzgartirishlar va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida” 2018-yil 20-oktabrdagi 838-son qarori. 6. Vazirlar Mahkamasining “Elektr energiyasi va tabiiy gazdan foydalanish tartibini takomillashtirishga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2018-yil 12-yanvardagi 22-son qaroriga oʻzgartirishlar kiritish toʻgʻrisida” 2019-yil 28-fevraldagi 182-son qarori. 7. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga kiritilayotgan oʻzgartirish va qoʻshimchalar (Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi sohasida davlat boshqaruvi va nazorati tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2018-yil 12-dekabrdagi PF-5594-son Farmoni va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Oʻzbekiston Respublikasi Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasi faoliyatini tashkil etish toʻgʻrisida” 2018-yil 12-dekabrdagi PQ-4058-son qarori)” 2019-yil 6-martdagi 195-son qaroriga ilovaning 45-bandi. 8. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida” 2019-yil 24-martdagi 243-son qarori. 9. Vazirlar Mahkamasining “Yoqilgʻi-energetika resurslarining ayrim turlari uchun tarif siyosatini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2019-yil 31-maydagi 452-son qaroriga ilovaning 2-bandi. 10. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish, shuningdek, baʼzilarini oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblash toʻgʻrisida (Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Axborot sohasi va ommaviy kommunikatsiyalarni yanada rivojlantirishga oid qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2019-yil 2-fevraldagi PF-5653-son Farmoni va “Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi faoliyatini tashkil etish toʻgʻrisida” 2019-yil 2-fevraldagi PQ-4151-son qarori)” 2019-yil 3-iyundagi 457-son qaroriga 1-ilovaning 32-bandi. 12. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga oʻzgartirishlar va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida (Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Jahon banki va Xalqaro moliya korporatsiyasining “Biznes yuritish” yillik hisobotida Oʻzbekiston Respublikasining reytingini yaxshilashga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2019-yil 5-fevraldagi PQ-4160-son qarori)” 2019-yil 9-iyuldagi 567-son qaroriga ilovaning 4-bandi. 13. Vazirlar Mahkamasining “Yoqilgʻi-energetika resurslarining narxlari va tariflarini oʻzgartirish toʻgʻrisida” 2019-yil 30-iyuldagi 633-son qaroriga 2-ilovaning 3-bandi. 14. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2018-yil 12-yanvardagi 22-son qarori bilan tasdiqlangan Elektr energiyasidan foydalanish qoidalariga qoʻshimcha kiritish toʻgʻrisida” 2019-yil 9-dekabrdagi 979-son qarori. 15. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish, shuningdek, baʼzilarini oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblash toʻgʻrisida (Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Oʻzbekiston Respublikasi Monopoliyaga qarshi kurashish qoʻmitasi faoliyatini tashkil etish toʻgʻrisida” 2019-yil 24-yanvardagi PQ-4126-son qarori)” 2019-yil 19-dekabrdagi 1014-son qaroriga ilovaning 58-bandi. 16. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga oʻzgartirishlar kiritish toʻgʻrisida (Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Mehnatga haq toʻlash, pensiyalar va boshqa toʻlovlar miqdorlarini aniqlash tartibini takomillashtirish toʻgʻrisida” 2019-yil 21-maydagi PF-5723-son Farmoni)” 2019-yil 28-dekabrdagi 1046-son qaroriga ilovaning 196-bandi. 17. Vazirlar Mahkamasining “Tovar xom ashyo birjalari faoliyatiga ilgʻor axborot texnologiyalarini keng joriy etish va elektron tijorat faoliyatini izchil rivojlantirish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2020-yil 18-martdagi 170-son qaroriga 4-ilovaning 3-bandi. 18. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga oʻzgartirishlar va qoʻshimchalar kiritish, shuningdek, baʼzilarini oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblash toʻgʻrisida” 2020-yil 3-iyundagi 348-son qaroriga 1-ilovaning 10-bandi. 19. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasida chet el fuqarolari va fuqaroligi boʻlmagan shaxslarni roʻyxatga olish tartibini soddalashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2020-yil 28-sentabrdagi 593-son qaroriga 4-ilovaning 50-bandi. 20. Vazirlar Mahkamasining “Strategik tashkilotlarni moliyaviy qoʻllab-quvvatlash va ularda qoʻshimcha mahsulot ishlab chiqarish uchun qulay shart-sharoit yaratish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2021-yil 1-iyuldagi 412-son qarorining 3-bandi. 21. Vazirlar Mahkamasining “Koʻchma savdo faoliyatiga zamonaviy axborot texnologiyalarini yanada keng joriy etish hamda savdo avtomati orqali chakana savdo faoliyatini tartibga solish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2021-yil 3-avgustdagi 485-son qaroriga 5-ilovaning 4-bandi. 22. Vazirlar Mahkamasining “Yaratilgan yangi ish oʻrinlarini hisobga olish tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida” 2022-yil 21-dekabrdagi 717-son qaroriga 2-ilovaning 7-bandi. 23. Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 15-iyuldagi 294-son qaroriga 4-ilovaning 1-bandi. 24. Vazirlar Mahkamasining “Yoqilgʻi-energetika sohasida bozor mexanizmlarini joriy etishning qoʻshimcha chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2023-yil 15 sentabrdagi 475-son qaroriga 4-ilovaning 1-bandi.