OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI MEHNAT VA AHOLINI IJTIMOIY MUHOFAZA QILISh VAZIRLIGINING DAVLAT MEHNAT HUQUQ INSPEKSIYASI TOʻGʻRISIDAGI NIZOMINI VA MEHNAT ShART-ShAROITLARI DAVLAT EKSPERTIZASI TOʻGʻRISIDAGI NIZOMNI TASDIQLASh HAQIDA
(resolution, 2010-02-19)

Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligining Davlat mehnat huquq inspeksiyasi toʻgʻrisidagi va Mehnat shart-sharoitlari davlat ekspertizasi toʻgʻrisidagi ilova qilinayotgan nizomlar tasdiqlansin. 1. Davlat mehnat huquq inspeksiyasi (bundan keyin “inspeksiya” deb ataladi) Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligining tarkibiy boʻlinmasi, joylardagi davlat mehnat huquq inspeksiyalari esa Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi Davlat mehnat huquq inspeksiyasining quyi boʻlinmalari hisoblanadilar. 2. Inspeksiya va uning joylardagi boʻlinmalari vazirliklar, idoralar, hokimliklar, shuningdek, qaysi idoraga qarashliligi, mulkchilik va xoʻjalik yuritish shaklidan qatʼi nazar, barcha korporatsiyalar, konsernlar, uyushmalar, korxonalar, tashkilotlar, muassasalar va mulkdorlar tomonidan mehnat va aholini ish bilan taʼminlash toʻgʻrisidagi qonunlarga qanday rioya qilinayotganligi ustidan davlat nazoratini amalga oshiradilar. 3. Inspeksiya va uning joylardagi boʻlinmalari oʻz faoliyatlarida Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga va Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining boshqa qarorlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlariga, Vazirlar Mahkamasining qarorlari va farmoyishlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligining buyruqlari va farmoyishlariga, shuningdek, boshqa meʼyoriy hujjatlarga, shuningdek, ushbu Nizomga amal qiladilar. 4. Davlat mehnat inspektorlari lavozimida oliy yuridik maʼlumotga va mazkur mutaxassislik boʻyicha kamida uch yil ish tajribasiga ega boʻlgan shaxslar ishlashi mumkin. 5. Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi, viloyatlar va Toshkent shahar mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish bosh boshqarmalarining davlat huquq mehnat inspektorlariga xizmat guvohnomalari Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi tomonidan beriladi. 6. Tuman (shahar) bandlikka koʻmaklashish markazlarining davlat huquq mehnat inspektorlariga xizmat guvohnomalari Qoraqalpogʻiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi, viloyatlar va Toshkent shahar mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish bosh boshqarmalari tomonidan beriladi. 1. Idoraviy boʻysunishidan, mulkchilik va xoʻjalik yuritish shaklidan qatʼi nazar, barcha korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, vazirliklar, hokimliklar, konsernlar, uyushmalarda maʼmuriyat, mulkdor tomonidan mehnat qonunlari va “Aholini ish bilan taʼminlash toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasining Qonuniga qanday rioya qilinayotganligi ustidan davlat nazoratini amalga oshirish. 2. Mehnat qonunlari va “Aholini ish bilan taʼminlash toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasining Qonunini buzishlarni maʼmuriyat tomonidan bartaraf etish haqidagi davlat mehnat huquq inspeksiyasi yozma koʻrsatmalarining huquqiy vositalar bilan bajarilishini taʼminlash. 3. Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligining tarkibiy boʻlinmalariga mehnat qonunlari va “Aholini ish bilan taʼminlash toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining bajarilishini nazorat qilish va huquqiy yordam koʻrsatishda koʻmaklashish. 4. Mehnat qonunlari va “Aholini ish bilan taʼminlash toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni boʻyicha aholi oʻrtasida axborot-tushuntirish ishlarini olib borish. 5. Mehnat qonunlari va “Aholini ish bilan taʼminlash toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasining Qonunini bajarish boʻyicha vazirliklar, idoralar, uyushmalar, konsernlar, korxonalar va muassasalarning ish tajribasini oʻrganish, ularga amaliy va uslubiy yordam koʻrsatish. Davlat huquq inspektori quyidagi xuquqlarga egadir: 1. Mehnat haqidagi qonunlarga hamda “Aholini ish bilan taʼminlash toʻgʻrisida”gi Qonunga rioya qilinishini, shuningdek maʼmuriyat tomonidan jamoa shartnomasi shartlari, mehnat bitimlarining bajarilishini va ularning amaldagi qonun hujjatlariga muvofiqligini nazorat qilish maqsadida vazirliklar, davlat qoʻmitalari, idoralar, uyushmalar, konsernlar, birlashmalar, korxonalar, muassasalar, tashkilotlarni belgilangan tartibda tekshirish. 2. Tekshirish jarayonida paydo boʻladigan masalalar yuzasidan mulkdorlar va mansabdor shaxslardan tegishli maʼlumotlar, hujjatlar va tushuntirishlar olish. 3. Nazorat qilish maqsadidagi barcha hujjatlar va boshqa maʼlumotlar bilan tanishish. 4. Mulkdorlardan va boshqa mansabdor shaxslardan Oʻzbekiston Respublikasining mehnat haqidagi va aholini ish bilan taʼminlash toʻgʻrisidagi qonunlar buzilishlari aniqlangan hollarda ularni bartaraf etishni talab qilish. 5. Mehnat haqidagi va aholini ish bilan taʼminlash toʻgʻrisidagi qonunlarning yoʻl qoʻyilgan buzilishlarini bartaraf etish uchun vakolatli mansabdor shaxslar bajarishlari majburiy boʻlgan yozma koʻrsatmalar berish (1-ilova)*. 6. Mehnat haqidagi va aholini ish bilan taʼminlash toʻgʻrisidagi qonunlarning buzilishida aybdor boʻlgan mansabdor shaxslarga amaldagi qonunlarda belgilangan miqdorda jarima solish (2 va 3-ilovalar)*. 7. Mehnat haqidagi va aholini ish bilan taʼminlash toʻgʻrisidagi qonunlarning qoʻpol ravishda buzilishida aybdor boʻlgan mansabdor shaxslarga nisbatan chora koʻrish uchun korxonalar va tashkilotlarning yuqori organlariga yoki huquqni muhofaza qilish organlariga taqdimnomalar kiritish. 8. Vazirliklar, davlat qoʻmitalari, idoralar, korporatsiyalar, konsernlar, uyushmalar, birlashmalar, korxonalar, tashkilotlar, muassasalarning mehnat haqidagi va aholini ish bilan taʼminlanish toʻgʻrisidagi qonunlarga zid boʻlgan buyruqlari va boshqa meʼyoriy aktlarining amal qilishini toʻxtatib qoʻyish, zarur boʻlgan hollarda esa belgilangan tartibda ularni bekor qilish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligiga takliflar kiritish. 1. Inspeksiyaga Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vaziri tomonidan tayinlanadigan va lavozimidan ozod qilinadigan boshliq rahbarlik qiladi. 2. Inspeksiyaning tuzilmasi va xodimlari soni Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vaziri tomonidan tasdiqlanadi. 3. Inspeksiya oʻz faoliyatini Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vaziri tomonidan tasdiqlanadigan ish rejasi asosida amalga oshiradi. 4. Inspeksiya: quyi turuvchi barcha mehnat inspeksiyalari (inspektorlari)ga uslubiy rahbarlikni amalga oshiradi, yordam beradi, ularning faoliyatini muvofiqlashtiradi va yoʻnaltiradi; vazirliklar, idoralar, korxonalar, shuningdek, ayrim fuqarolardan tushgan arizalar, takliflar va shikoyatlarni koʻrib chiqadi; quyi turuvchi barcha mehnat inspektorlari tomonidan berilgan yozma koʻrsatmalarni, jarima solish toʻgʻrisidagi qarorlarni koʻrib chiqadi, oʻzgartiradi va bekor qiladi; mehnat haqidagi va aholini ish bilan taʼminlash toʻgʻrisidagi qonunlarni takomillashtirish boʻyicha takliflar ishlab chiqadi; mehnat haqidagi va aholini ish bilan taʼminlash toʻgʻrisidagi qonunlarni qoʻllashga doir muhim masalalarni Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi hayʼatiga koʻrib chiqish uchun kiritadi; quyi turuvchi mehnat inspeksiyalari (inspektorlari)ga va Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligining tarkibiy tuzilmalariga bajarilishi majburiy boʻlgan koʻrsatmalar va topshiriqlar beradi. 1. Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar (bundan keyin viloyatlar deb ataladi) Davlat mehnat huquq inspeksiyalari (inspektorlari) tegishli viloyatlar hududida Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi tomonidan tasdiqlangan Nizomda belgilangan tartibda mehnat haqidagi va aholini ish bilan taʼminlash toʻgʻrisidagi qonunlarga qanday rioya qilinayotganligi ustidan davlat nazoratini amalga oshiradilar. 2. Viloyat inspeksiyalari viloyat mehnat boshqarmalarining tarkibiy boʻlinmalari (sektorlari) hisoblanadilar va ularga viloyat boshqarmasi boshligʻi tomonidan lavozimga tayinlanadigan bosh inspektor rahbarlik qiladi. 3. Viloyat boshqarmalari davlat mehnat huquq (bosh) inspektorlari lavozimlarga Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi inspeksiyasi boshligʻi bilan kelishilgan holda viloyat boshqarmasi boshligʻi tomonidan tayinlanadilar. 4. Viloyat mehnat inspeksiyalari (inspektorlari) tuman (shahar) bandlikka koʻmaklashish markazlari davlat huquq inspektorlari tomonidan qabul qilingan normativ hujjatlarni koʻrib chiqadilar, bekor qiladilar, oʻzgartirishlar kiritadilar, shuningdek, ularga uslubiy yordam koʻrsatadilar va ular faoliyatini yoʻnaltiradilar. 5. Viloyat mehnat inspektorlari Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligining davlat huquq inspeksiyasiga belgilangan tartibda yarim yillik va yillik hisobotlarni taqdim etadilar. 1. Tuman (shahar) bandlikka koʻmaklashish markazlarining davlat huquq inspektorlari tegishli tuman doirasida mehnat haqidagi va aholini ish bilan taʼminlash toʻgʻrisidagi qonunlarga qanday rioya qilinayotganligi ustidan davlat nazoratini amalga oshiradilar. 2. Tuman (shahar) bandlikka koʻmaklashish markazlarining davlat huquq inspektorlari lavozimga viloyat boshqarmasi bosh huquq inspektori bilan kelishilgan holda bandlikka koʻmaklashish Markazi direktori tomonidan tayinlanadilar va bevosita bandlikka koʻmaklashish Markazi direktorining maʼmuriy boʻysunuvida boʻladilar. 3. Tuman (shahar) bandlikka koʻmaklashish markazlarining davlat huquq inspektorlari yuqori turuvchi mehnat huquq inspektorlari topshiriqlarining oʻz vaqtida va sifatli bajarilishini taʼminlaydilar. 4. Tuman (shahar) bandlikka koʻmaklashish markazlarining davlat huquq inspektorlari mehnat haqidagi va aholini ish bilan taʼminlash toʻgʻrisidagi qonunlarni qoʻllash va ularni takomillashtirish yuzasidan takliflar kiritadilar, shuningdek, yilning har choragida yuqori turuvchi mehnat inspeksiyasiga qilingan ishlar toʻgʻrisida hisobot taqdim etadilar. 1. Davlat mehnat huquq inspektorining yozma koʻrsatmasini olgan mansabdor shaxs uning koʻrsatilgan muddatda bajarilganligi haqida inspektorni xabardor qilishi shart. 2. Davlat mehnat huquq inspektorlarining yozma koʻrsatmalari ustidan yozma koʻrsatma berilgan kundan boshlab 10 kun muddat ichida yuqori turuvchi davlat mehnat huquq inspeksiyasi (inspektori)ga yoki xalq sudiga shikoyat qilinishi mumkin. 3. Shikoyat qilingan yozma koʻrsatmalar yuzasidan Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligining Davlat mehnat huquq inspeksiyasi (inspektori)ning xulosalari qatʼiy hisoblanadi va bajarilishi majburiydir. Xulosalar boʻyicha shikoyatlar sud tartibida koʻrib chiqiladi. 1. Mehnat shart-sharoitlari davlat ekspertizasi Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligining tarkibiy boʻlinmasi hisoblanadi va oʻz faoliyatida Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga va qonunlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining qarorlari va boshqa xil qarorlariga, Vazirlar Mahkamasining qarorlari va farmoyishlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligining buyruqlari va farmoyishlariga, boshqa meʼyoriy hujjatlariga, shuningdek, ushbu Nizomga amal qiladi, Oʻzbekiston Respublikasining davlat nazorat organlari bilan oʻzaro hamkorlikda ishlaydi. 2. Mehnat shart-sharoitlari davlat ekspertizasining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat: idoraviy boʻysunishidan va mulkchilik shaklidan qatʼi nazar, korxonalar, tashkilotlar va muassasalarda noqulay mehnat sharoitlarida ishlaydigan mehnatkashlarni ijtimoiy himoya qilish choralarini ishlab chiqish va amalga oshirish; ishlab chiqarishda mehnat sharoitlari, noqulay mehnat sharoitlarida ishlaganlik uchun imtiyozlar va kompensatsiyalar berilishi ustidan davlat nazoratini amalga oshirish; noqulay mehnat sharoitlari uchun beriladigan imtiyoz va kompensatsiyalarni tartibga soluvchi meʼyoriy-uslubiy asoslarni ishlab chiqish va mukammallashtirish. 3. Mehnat shart-sharoitlari davlat ekspertizasi oʻziga yuklatilgan vazifalarga muvofiq: mehnat shart-sharoitlari boʻyicha ish joylarini attestatsiya qilishning sifati hamda imtiyozli nafaqa, qoʻshimcha taʼtil va qisqartirilgan ish kuni belgilanadigan roʻyxatlar va koʻrsatkichlarning toʻgʻri qoʻllanilishi ustidan davlat nazoratini amalga oshiradi; korxonalar, vazirliklar va idoralarning takliflari asosida imtiyozli nafaqa, qoʻshimcha taʼtil va qisqartirilgan ish kuni belgilanadigan roʻyxatlarga oʻzgartirishlar kiritish haqida xulosalar tayyorlaydi; korxonalarning buyurtmalariga koʻra, attestatsiya asosida ish joylaridagi mehnat shart-sharoitlarini ekspertiza qiladi; oʻz vakolati doirasiga kiruvchi masalalar boʻyicha maʼmuriyat va korxonalar xodimlari oʻrtasidagi nizolarni koʻrib chiqadi; mehnat sharoitlarini baholash ish oʻrinlarini attestatsiyadan oʻtkazish usullarini va mehnat sharoitlarini ekspertiza qilish uchun meʼyoriy asoslarni ishlab chiqadi va yangilaydi; mehnat xavfsizligi va mehnatning boshqa shart-sharoitlari masalalari boʻyicha ilmiy-tadqiqot ishlari oʻtkazilishini tashkil etadi. 4. Mehnat shart-sharoitlari davlat ekspertizasiga quyidagi huquqlar beriladi: oʻz xizmat vazifalarini bajarayotganda korxonalarga, ularning qaysi idoraga boʻysunishidan va mulkchilik shaklidan qatʼi nazar, belgilangan namunadagi guvohnomani koʻrsatib qonun hujjatlarida belgilangan tartibda kirish (1-ilova)*. korxonalardagi mehnat sharoitlarini ekspertiza qilish va maʼmuriyatga MShE-1 shaklida xulosa berish (2-ilova)*; ekspertiza oʻtkazish uchun olim va mutaxassislarni belgilangan tartibda haq toʻlab jalb etish; korxonalardagi xodimlarga imtiyozli nafaqalar, qoʻshimcha taʼtillar va qisqartirilgan ish kuni belgilash hujjatlarini, shuningdek, jamoa shartnomalarida koʻzda tutilgan mehnat shart-sharoitlarini yaxshilash boʻyicha tadbirlarning bajarilishini tekshirish, aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish uchun MShE-2 shaklida yozma koʻrsatma berish (3-ilova)*; korxona maʼmuriyatiga uning imtiyozli nafaqalar, qoʻshimcha taʼtillar va qisqartirilgan ish kuni belgilash boʻyicha amaldagi qonunlarga muvofiq kelmaydigan qarorlarini toʻxtatish toʻgʻrisida MShE-3 shaklida taqdimnoma berish (4-ilova)*; korxonalar va tashkilotlarning mansabdor shaxslarini mehnat meʼyorlari va qoidalarini buzganlik uchun amaldagi qonunlarga muvofiq javobgarlikka tortish; vazirliklar, idoralar, korxonalar va tashkilotlardan mehnat shart-sharoitlari boʻyicha zarur maʼlumotlarni olish; mehnat shart-sharoitlari boʻyicha ish joylarini nazorat tariqasida attestatsiyadan oʻtkazishni tashkil etish, buning uchun shartnoma asosida zarur boʻlgan tashkilotlar va mutaxassislarni jalb etish; Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasida koʻrib chiqishga taqdim etish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi imtiyozli nafaqalar, qoʻshimcha taʼtillar va qisqartirilgan ish kuni belgilanadigan roʻyxatlarni toʻldirish, aniqlash boʻyicha takliflar kiritish; davlat, jamoat va xalqaro tashkilotlarda oʻz vakolatiga kiruvchi masalalar boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi nomidan vakillik qilish. Mehnat shart-sharoitlari davlat ekspertizasi oʻz vazifalarini bajarayotgan paytda tekshirilayotgan korxona maʼmuriyati unga yordam berishga majburdir. 5. Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligining mehnat shart-sharoitlari davlat ekspertizasi tarkibiga quyidagilar kiradi: Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi markaziy apparatining mehnat shart-sharoitlari davlat ekspertizasi organi; Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi huzuridagi mehnat shart-sharoitlari davlat ekspertizasi respublika markaziy laboratoriyasi; mehnat shart-sharoitlari davlat ekspertizasining hududiy (Qoraqalpogʻiston Respublikasi, Toshkent shahri va viloyatlar) organlari oʻz laboratoriyalari bilan, shuningdek, rayon va shahar bandlikka koʻmaklashish markazlari huzuridagi organlar; mehnat shart-sharoitlari davlat ekspertizasi boʻlinmalarining tuzilmasi va xodimlari soni, tegishli ravishda, Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi, viloyatlar va Toshkent shahar, tumanlar va shaharlar hokimliklari tomonidan tasdiqlanadi. Mehnat shart-sharoitlari davlat ekspertizasini moliyaviy taʼminlash respublika va mahalliy budjetlar hisobidan amalga oshiriladi. 6. Mehnat shart-sharoitlari davlat ekspertizasiga rahbarlik qilish, tegishli ravishda Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi, Qopaqalpogʻicton Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi, hududiy bosh boshqarmalar, mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish, tuman (shahar) bandlikka koʻmaklashish markazlari tomonidan amalga oshiriladi. Mehnat shart-sharoitlari davlat ekspertizasi oʻz nomi yozilgan shtampga ega boʻladi.