OTLAR BILAN TASHISH VA BOSHQA ISHLARNI BAJARISHDA MEHNATNI MUHOFAZA QILISH QOIDALARINI TASDIQLASH HAQIDA
(order, 2025-08-12)

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 12-iyuldagi 267-son qarori bilan tasdiqlangan “Mehnatni muhofaza qilishga doir qoida va normalarni qayta koʻrib chiqish, ishlab chiqish va joriy etish Dasturi” (Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining qarorlari toʻplami, 2000-y., 7-son, 39-modda) ijrosini taʼminlash maqsadida buyuraman: 1. Otlar bilan tashish va boshqa ishlarni bajarishda mehnatni muhofaza qilish qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatiga olingan kundan boshlab oʻn kun oʻtgach kuchga kiradi. Mazkur Qoidalar otlar bilan tashish va boshqa ishlarni bajarish bilan shugʻullanadigan xodimlar uchun mehnatni muhofaza qilish tartibini belgilaydi. 1. Mazkur Qoidalar mulkchilik shaklidan qatʼi nazar, otlar bilan tashish va boshqa ishlarni bajarish bilan shugʻullanadigan korxona va tashkilotlar (bundan keyingi oʻrinlarda korxonalar deb yuritiladi) tomonidan qoʻllanishi shart. 2. Ushbu Qoidalar texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar, shaharsozlik normalari va qoidalari, sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari hamda veterinariya, veterinariya-sanitariya qoidalari va normalari talablari bajarilishi shart ekanligini istisno etmaydi. 3. Korxonalarda mehnatni muhofaza qilishga doir qonunchilik hujjatlariga va mazkur Qoidalarga rioya etilishi ustidan davlat nazorati bunga maxsus vakolat berilgan davlat idoralari tomonidan, jamoatchilik nazorati esa mehnat jamoalari va kasaba uyushmalari tomonidan saylanadigan mehnatni muhofaza qilish boʻyicha vakillar tomonidan amalga oshiriladi. 4. Mazkur Qoidalarning bajarilishini nazorat qilish korxonaning xavfsizlik texnikasi boʻyicha xizmati (muhandisi) zimmasiga yuklatiladi. 5. Oʻzbekiston Respublikasi “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Qonunining 12-moddasiga muvofiq, ishlab chiqarish faoliyatini amalga oshiruvchi, xodimlarining soni ellik kishi va undan ortiq boʻlgan har bir tashkilotda mehnatni muhofaza qilish talablariga rioya etilishini taʼminlash, ularning bajarilishi ustidan nazoratni amalga oshirish maqsadida mehnatni muhofaza qilish xizmati tashkil etiladi yoki mehnatni muhofaza qilish boʻyicha tegishli tayyorgarlikka ega boʻlgan mutaxassis lavozimi joriy etiladi. Ellikta va undan ortiq transport vositasi mavjud boʻlgan tashkilotda yoʻl harakati xavfsizligi xizmati ham tashkil etiladi yoki yoʻl harakati xavfsizligi boʻyicha mutaxassis lavozimi joriy etiladi. Xodimlarining soni ellik nafardan kam boʻlgan tashkilotda mehnatni muhofaza qilish xizmatini tashkil etish yoki mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassis lavozimini joriy etish toʻgʻrisidagi qaror ish beruvchi tomonidan mazkur tashkilot faoliyatining oʻziga xos xususiyati hisobga olingan holda qabul qilinadi. 6. Mehnatni muhofaza qilish xizmati va yoʻl harakati xavfsizligi xizmati korxonaning mustaqil tarkibiy boʻlinmalari boʻlib, ular bevosita korxona rahbariga boʻysunadi. 9. Korxonalarda mehnat faoliyati bilan bogʻliq ravishda sodir boʻlgan baxtsiz hodisalar va boshqa jarohatlanishlarni tekshirish va hisobini yuritish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 6-iyundagi 286-son qarori bilan tasdiqlangan Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni va xodimlar salomatligining mehnat vazifalarini bajarish bilan bogʻliq boshqa xil zararlanishini tekshirish va hisobga olish toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq amalga oshirilishi lozim. 10. Xodimlar oʻz kasblari va ish turlari boʻyicha belgilangan tartibda oʻqishlari, yoʻl-yoʻriqlar olishlari, bilimlarini tekshiruvdan oʻtkazishlari hamda kasbiy-texnik tayyorgarlikdan oʻtgan boʻlishlari shart. 12. Korxona maʼmuriyati barcha ishga kirayotganlar, shuningdek boshqa ishga oʻtkazilayotgan xodimlar uchun ishlarni bajarishning xavfsiz usullarini tashkil etishlari hamda ularga mehnatni muhofaza qilish va baxtsiz hodisalarda jabrlanganlarga yordam koʻrsatish boʻyicha yoʻl-yoʻriqlar berishlari shart. 13. Korxonalarda mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻriqnomalar ishlab chiqiladi. Xodimlarni ushbu yoʻriqnomalar bilan taʼminlash korxona rahbariyatining zimmasiga yuklatiladi. 14. Korxonalarda kasbga koʻra tanlash oʻtkazilishi lozim boʻlgan kasblar va mutaxassislar roʻyxati boʻlishi lozim. 15. Otlar bilan tashish va boshqa ishlarni bajarish bilan shugʻullanadigan xodimlar tegishli kasbiy maʼlumotga va zarur ish tajribasiga hamda ushbu ishlarni bajarishda qoʻyilgan talablarga javob beradigan darajada ishlarni tashkil qilish qobiliyatiga ega boʻlishi lozim. 16. Xodimlar otlar bilan tashish va boshqa ishlarni bajarishga kirishish oldidan bunday ishlarni amalga oshirish boʻyicha yoʻl-yoʻriqlar olishlari, oʻrnatilgan talablar bilan tanishishlari hamda ularni bajarishning xavfsiz usullarini oʻzlashtirib olgan boʻlishlari lozim. 17. Kasbiy tanlovdan soʻng ishga qabul qilingan xodimlarning kasbiy mahorati yuqori ekanligiga ishonch hosil qilish maqsadida nazorat oʻrnatish, zarur boʻlganda qayta yoʻl-yoʻriqdan oʻtkazish lozim. 18. Homilador, emizikli ayollar va 18 yoshga toʻlmagan shaxslar tomonidan, otlar bilan tashish va boshqa ishlarni bajarishga ruxsat etilmaydi. 19. Xodimlar yakka tartibdagi himoya vositalari bilan korxona tomonidan bepul taʼminlanishi lozim. 20. Yakka tartibda himoya vositalaridan foydalanishda, xodimlar ularning qoʻllanilish usullari, himoya xususiyatlari va amal qilish muddatlari toʻgʻrisida toʻliq maʼlumotlarga ega boʻlishi hamda ulardan foydalanishga oʻrgatilishi lozim. 21. Korxona rahbariyati quyidagilarni taʼminlashi shart: amaldagi meʼyorlar boʻyicha mazkur ishlab chiqarish uchun talab qilinadigan barcha shaxsiy himoya vositalarining zarur miqdori va nomenklaturasini; himoya vositalarini qoʻllash va toʻgʻri foydalanish ustidan doimiy nazoratni amalga oshirishni; qoʻllanilayotgan himoya vositalarining samaradorligi va sozligini tekshirishni; shaxsiy himoya vositalaridan xavfli va zaharli moddalar muhitida foydalanilganda ularni degazatsiya va dezinfeksiya qilishni (bir marta qoʻllaniladigan himoya vositalari bundan mustasno). 22. Shaxsiy himoya vositalarini saqlash, berish va qabul qilish oʻrnatilgan tartibda amalga oshiriladi. 23. Xodimlar otlarning harakatini cheklovchi asbob-uskunalardan foydalanishi shart. 24. Otlar bilan tashish va boshqa ishlarni bajarishga belgilangan tartibda dastlabki (mehnat shartnomasini tuzayotganda) va davriy (mehnat faoliyati davomida) majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtgan hamda tibbiy jihatdan sogʻlom boʻlgan shaxslar qoʻyiladi. 25. Korxona rahbariyati (yoki ish beruvchi) har yili davriy majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtishi lozim boʻlgan xodimlarning roʻyxatini tuzishi hamda ularning tibbiy koʻrikdan oʻtishini taʼminlashi lozim. 26. Majburiy tibbiy koʻriklar davolash-sogʻlomlashtirish tadbirlari belgilangan tekshirish dalolatnomasi bilan yakunlanishi lozim. 27. Korxona rahbariyati majburiy tibbiy koʻrik dalolatnomasi bilan tanishib chiqishi, hamda dalolatnomada koʻzda tutilgan barcha tadbirlar va koʻrsatmalarni bajarishi lozim. 28. Davriy majburiy tibbiy koʻriklarni oʻz vaqtida, sifatli oʻtkazilishi va ularning natijalariga koʻra berilgan tavsiyalarning bajarilishi uchun javobgarlik korxona maʼmuriyati zimmasiga yuklanadi. 29. Ish beruvchi majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtmagan yoxud majburiy tibbiy koʻrik natijalariga koʻra tibbiy komissiyalar tomonidan berilgan tavsiyalarni bajarishdan boʻyin tovlagan shaxslarni ishdan chetlashtirishi shart. 30. Korxonalarda xodimlarning salomatligini nazorat qilish Xodimlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizom (roʻyxat raqami 2387, 2012-yil 29-avgust) asosida amalga oshirilishi lozim. Xodimlar majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtishdan boʻyin tovlashga haqli emas. 31. Har bir korxona, amaldagi tarmoqqa mos keladigan xavfi yuqori sharoitlarda bajariladigan ishlar roʻyxatini tuzib chiqishi zarur. 32. Otlar bilan tashish va boshqa ishlarni bajarishda xavfli va zararli omillar inson organizmiga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin. 33. Otlar bilan tashish va boshqa ishlarni bajarishda xavfli va zararli omillarga quyidagilar kiradi: a) asov va asabiy otlar; b) nosoz ulov vositalari; v) yoʻllarda xavfli past-balandliklar; g) daryo va yoʻllardagi qalinligi 15 sm dan kam boʻlgan muzlar; d) yoʻllarni temir yoʻl oʻtish joylari bilan kesishishi; e) yuqumli kasalliklar bilan zararlanishlar. 34. Otlar bilan tashish va boshqa ishlarni bajarishda insonlar va hayvonlarga xos kasalliklar (tuberkulyoz, brutsellyoz, leptospiroz va boshqalar) bilan kasallangan shaxslarning ishlashlari taqiqlanadi. 35. Otlar bilan tashish va boshqa ishlarni bajarishda teri kasalliklari bilan kasallangan, shilingan va mayda yaralari bor xodimlar faqat shifokor ruxsati bilan ishga qoʻyiladi. 36. Otlar saqlanadigan korxona hududidagi yoʻllar, yoʻlaklar va oʻtish joylari boʻsh, tekis va yetarlicha yoritilgan boʻlishi kerak. Qish vaqtida oʻtish joylari va yoʻlaklar qordan tozalanishi lozim. 37. Ozuqa yoʻlaklari har xil jihoz va materiallar bilan berkitilmasligi kerak. 38. Qish mavsumida muzlagan yoʻlaklarga qum, shlak va qirindi sepilishi lozim. 39. Korxona hududida transport va kishilarning harakatini boshqaruvchi yoʻl belgilari va koʻrsatkichlari boʻlishi kerak. 40. Korxona hududi tungi paytda talablarga mos holda yoritilishi lozim. 41. Ishchi otlar har bir otboqarga maxsus biriktiriladi. 42. Qishloq xoʻjalik moslamalari otga faqat soz holda qoʻshilishi lozim. 43. Ot arava va otga qoʻshib ishlatiladigan moslamalar har bir otga alohida boʻlishi kerak. 44. Qishloq xoʻjalik moslamalariga qoʻshilgan otlarni yolgʻiz qoldirish taqiqlanadi. 45. Ishga chiqishdan oldin brigadir va otboqar ishga taalluqli barcha inventarlarning sozligini tekshirish hamda gʻildiraklarning mahkamligiga alohida eʼtibor qaratishi kerak. 46. Ot-ulov vositalari va boshqa moslamalar har doim soz holda boʻlishi kerak. 47. Ot-ulov vositalari otboqarga otning orqa oyogʻi yetmaydigan holda, maxsus oʻrindiqlar bilan jihozlanishi kerak. 48. Hurkak va yagʻir otlarda koʻzpanasiz va yuganlanmagan holda yurishga ruxsat etilmaydi. 49. Tashish ishlari bilan band boʻlgan otlarning hamma tuyoqlari taqalangan boʻlishi kerak. 50. Avtotransport va boshqa transport vositalari tez harakatlanadigan yoʻllarda yoʻl harakati qoidalariga rioya qiladigan otboqar va yuvosh hamda oʻrgatilgan otlardan foydalaniladi. 51. Yuqori tepaliklardan pastga tushishda aravalar oraligʻida maʼlum masofa boʻlishi, ularda tormoz tizimi qoʻllanilishi talab etiladi va bunday paytda odamlar aravada boʻlishi taqiqlanadi. 52. Ot-ulovlarini karvon yoki guruhlab tuproq yoki qor yoʻllarda hamda biroz qiya yoʻllarda olib borishda 1,5 — 2 m, muz yoʻllarda 5 m oraliq masofa saqlanishi kerak. 53. Ot-ulovlar oraligʻi keskin pastliklarda pastlik uzunligicha boʻlishi kerak. Keskin pastliklarda albatta harakatni toʻxtatuvchi moslamani (tormoz) qoʻllash kerak. Bunday holatlarda ot ulovlarda odam boʻlishi taqiqlanadi. 54. Ot-ulovlarini daryo va koʻllarda muz qalinligi yetarli boʻlmaganda hamda bahor vaqtida muzlarda yoriq paydo boʻlganda va muz suv bilan qoplanganda olib yurish taqiqlanadi. 55. Pastqamlik, qumloq yoʻllarda, temir yoʻl oʻtish joylarida va boshqa xavfli joylarda otlarni boshqaruvsiz qoldirishga ruxsat etilmaydi. 56. Donali ogʻir, hamda katta hajmdagi yuklar aravaga zanjir, tros yoki arqon bilan yaxshilab bogʻlanib, maxsus ustuncha va ponalar bilan mahkamlanishi lozim. 57. Yosh otlarni yuk tashishga oʻrgatish malakali xodimlarga yuklatiladi. 58. Ot-ulovlarda xavfsiz harakatlanish uchun: jilovni ikki qoʻllab ushlash va jilovni yerga osilib qolishiga yoʻl qoʻymaslik; aravani harakatga keltirishda jilovni sekin silkitish bilan otlarni yurgizish; aravani toʻxtatishda jilovni sekin tortish, kerak boʻlganda sal kuchliroq tortish, lekin keskin silkitmaslik; aravani burishda jilovni qaytariladigan tomoni tortilishi, lekin qarama-qarshi tomoni qoʻyib yuborilmasligi kerak. 59. Aravakash oʻtiradigan joyda haydovchining oyogʻini tiraydigan qattiq asos boʻlishi kerak. 60. Ot aravada ozuqani tarqatishda aravani toʻxtatib yerga tushiladi, soʻngra ozuqa tarqatiladi. 61. Yaylovda otlar bilan ishlaganda oldin egarining mustahkamligi va toʻgʻri bogʻlanishi hamda uzangini mustahkamligi tekshiriladi. Uzangilar tortilgandan soʻng ayil uzunligi aniqlanadi. Egar ustida oʻtirganda oyoq kiyim uzangiga toʻgʻri kelishi lozim. 62. Egarlangan otni yuganidan tutib otxonadan chiqarish lozim. Otxonadan yoki boshqa yopiq imoratlardan chiqishda yoki u yerlarga kirishda otlarga minilmaydi. 63. Egar ustida oʻtirganda yuganni qoʻlga oʻrash, qoʻyib yuborish mumkin emas, otni toʻgʻri boshqarish kerak. 64. Mehnatni muhofaza qilish qoidalariga rioya qilmagan shaxslar qonunchilik hujjatlariga muvofiq javobgarlikka tortiladilar. 65. Ishlab chiqarish bilan bogʻliq holda xodimlarning salomatligiga yetkazilgan zararlar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda qoplanadi. Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi, Sogʻliqni saqlash vazirligi, Ichki ishlar vazirligi, Oʻzbekiston kasaba uyushmalari Federatsiyasi kengashi bilan kelishilgan.