OʻZBEKISTON RESPUBLIKASIDA BIRJA VA koʻrgazma-yarmarka savdosini YANADA TAKOMILLASHTIRISH CHORA-TADBIRLARI TOʻGʻRISIDA
(resolution, 2024-09-13)

Mahsulot ishlab chiqaruvchilar bilan isteʼmolchilar oʻrtasidagi bogʻlovchi boʻgʻin hamda bozor infratuzilmasining taʼsirchan mexanizmi sifatida tovar-xom ashyo birjalari faoliyati samaradorligini yanada oshirish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Oʻzbekiston Respublikasi Tovar-xom ashyo birjalari savdolarida import kontraktlar tuzish tartibi 1-ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda Respublika tovar-xom ashyo birjalarining hisob-kitob (kliring) palatalari toʻgʻrisida Nizomni bir oy muddatda ishlab chiqsin va Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida roʻyxatdan oʻtkazsin. 3. Vazirliklar va idoralarning korxonalari hamda ixtisoslashtirilgan tashqi savdo birlashmalari va firmalariga, Oʻzbekiston Respublikasi Savdo-sanoat palatasi aʼzolariga, Oʻzbekiston fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalari kengashi aʼzolariga bitishuvlarni, qoidaga koʻra, birjalar va yarmarkalarda tuzish tavsiya qilinsin, bunda raqobat, qulaylik va bitishuvlarning oshkoraligi taʼminlansin. 4. Oʻzbekiston Milliy axborot agentligi tovarlar va xom ashyolarning asosiy turlari uchun Birjalar kengashi tomonidan taqdim etilgan birja kotirovkalari ommaviy axborot vositalarida muntazam eʼlon qilib borilishini taʼminlasin. 5. Oʻzbekiston Respublikasi vazirliklari va idoralari oʻzlarining meʼyoriy-huquqiy hujjatlarini bir oy muddatda belgilangan tartibda mazkur qarorga muvofiqlashtirsinlar. 6. Hukumat qarorlariga 2-ilovaga muvofiq oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilsin. 7. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari V.A. Chjen zimmasiga yuklansin. 1. Mazkur Tartib “Birjalar va birja faoliyati toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq ishlab chiqilgan va u toʻlov hamda hisob-kitob Oʻzbekiston Respublikasining milliy valyutasi — “soʻm”da nazarda tutiladigan birja savdolarida tuziladigan tovarlar va xom ashyo xarid qilish boʻyicha import kontraktlarga joriy etiladi. 2. Import tovarlarni birja va koʻrgazma-yarmarka savdolarida, shu jumladan ixtisoslashtirilgan savdo maydonchalari orqali sotuvga qoʻyishda sotuvchi yoki sotuvchining brokeri birjaga: sotuvga qoʻyilayotgan tovarga uning mijozining mulk huquqini, tovarning mavjudligini yoki ishlab chiqaruvchi korxona tomonidan uning tayyorlanishini tasdiqlovchi — kafolat taʼminoti mablagʻlarini toʻlagan holda birja bitishuvlari amalga oshirilgan taqdirda, shuningdek tovarning qonunchilikda belgilangan sifat talablariga muvofiqligini tasdiqlovchi sotuvchi tomonidan imzolangan kafolat xatini; kafolat taʼminoti mablagʻlari toʻlanmagan holda birja bitishuvlari amalga oshirilgan taqdirda — ombor maʼlumotnomasini; Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligida nazarda tutilgan hollarda boshqa hujjatlarni taqdim etadi. 3. Banklar, boshqa kredit muassasalari va sugʻurta tashkilotlarining belgilangan tartibdagi shartnoma-kafolatnomalari, kafolatlari soʻm asosida birjalarda tuzilgan import kontraktlarni taʼminlash shakllari hisoblanadi. 4. Birja savdolarida tuzilgan import kontraktlarida konsalting xizmatlarining narxlar darajasi haqidagi ekspert xulosasi talab qilinmaydi. 5. Birjaning barcha qatnashchilari uchun real vaqt rejimida tashkil etilib oʻtkazilgan birja savdolari natijalariga koʻra tuzilgan import kontrakti: tovar-xom ashyo birjalarining birja savdolarida tuziladigan kontraktlarga identifikatsiya raqamlari berishning tasdiqlangan Tartibiga muvofiq birjada yoki uning filialida (ixtisoslashtirilgan savdo maydonchasida) roʻyxatdan oʻtkaziladi; birjada yoki uning filialida (ixtisoslashtirilgan savdo maydonchasida) rasmiylashtiriladi hamda ularning muhri bilan tasdiqlanadi. Import kontraktida: real vaqt rejimida birja savdosi oʻtkazilgan sana; birja savdosi protokolining tartib raqami koʻrsatilishi shart. Mazkur Tartibning 2-bandida sanab oʻtilgan hujjatlardagi maʼlumotlarning haqqoniyligi uchun ushbu maʼlumotlarni imzolagan mansabdor shaxslar javob beradi. Import kontraktlarining toʻgʻri rasmiylashtirilishi uchun ularni imzolagan tomonlar javob beradi. Import kontraktlarining birjada roʻyxatdan oʻtkazilishi uchun birja javob beradi; 8. Import kontraktlari birjada roʻyxatdan oʻtkazilgandan soʻng tegishli bank muassasalari tomonidan ijro etishga qabul qilinadi. Birjada tuzilgan import kontraktlari boʻyicha haq toʻlash kontrakt asosida amalga oshiriladi. Faksimil aloqa boʻyicha olingan va birja muhri bilan tasdiqlangan shartnomalar — topshiriqlar, kafolat xatlaridan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi, keyinchalik asl nusxalari navbatdagi oʻn kalendar kun davomida taqdim etiladi. 10. Import kontrakti tuzilgandan keyin xaridor uch bank kuni davomida kontraktda koʻrsatilgan toʻlov shartlariga muvofiq, birja hisob-kitob (kliring) palatasining maxsus schyotiga pul mablagʻlari oʻtkazadi. 11. Birja import kontraktlari boʻyicha tovarni olib kelishda tovarning kelib tushish joyidagi bojxona boʻlinmalariga quyidagi hujjatlar ham taqdim etiladi: tovarning kelib chiqishini tasdiqlovchi sertifikat; yuk bojxona deklaratsiyasi. Oʻzbekiston Respublikasi bojxona organlariga taqdim etilgan hujjatlarning haqqoniyligi uchun tegishli hujjatlarni taqdim etgan shaxs javob beradi. 12. Tovar birja import kontraktlari boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasiga kelib tushgandan va xaridor tomonidan belgilangan tartibda qabul qilingandan keyin birjaning hisob-kitob-kliring palatasi mablagʻlarni Oʻzbekiston Respublikasi milliy valyutasi — soʻmda sotuvchi-norezidentning birjaning hisob-kitob (kliring) palatasidagi hisob raqamiga oʻtkazadi, sotuvchi ulardan faqat birjalar va birjalarning koʻrgazma-yarmarka savdolarida tuzilgan eksport shartnomalari, bojxona bojlari, sud xarajatlari hamda birja shartnomalarini tuzish va ijro etish bilan bevosita bogʻliq xizmatlar (vositachilik yigʻimlari, brokerlik haqlari, tashish xarajatlari va qonunchilikka muvofiq boshqa xarajatlar) toʻlovlari uchun ishlatishi mumkin. Mahsulotlarni tovar-xom ashyo birjalarining ochiq elektron savdolarida sotishdan norezidentlar tomonidan olingan mablagʻlardan birja brokerlari Oʻzbekiston Respublikasining tijorat banklari orqali ichki valyuta bozorida xorijiy valyutani sotib olish (sotish) uchun norezidentlar bilan tuzilgan shartnomalar asosida foydalanishi mumkin. Birjalar va yarmarkalarning hisob-kitob-kliring palatalari hisob raqamlarida boʻlgan mablagʻlardan foydalangan holda, pul talabnomasidan voz kechish boʻyicha operatsiyalarni amalga oshirish taqiqlanadi. Birja brokerlari mahsulotlarni tovar-xom ashyo birjalarining ochiq elektron savdolarida sotishdan olingan mablagʻlar hisobiga mijoz-norezident nomidan xorijiy valyutani sotib olishga (sotishga) tijorat banklariga buyurtmanomalar berish, norezidentlar — yuridik shaxslar esa — Oʻzbekiston Respublikasining tijorat banklarida hisob raqamlari ochish va mahsulotlarni tovar-xom ashyo birjalarining ochiq elektron savdolarida sotishdan olingan mablagʻlar hisobiga xorijiy valyutani sotib olish (sotish) huquqiga egadir. 2. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Tashqi savdo operatsiyalarini amalga oshirishda xorijiy valyutadagi mablagʻlardan foydalanish ustidan nazoratni takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 1996-yil 13-martdagi 95-son qarorida: 2-bandning uchinchi xat boshi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “import kontraktlarini hisobga qoʻyish (tovar-xom ashyo birjalarida tuzilganlari bundan mustasno) vakolatli banklarda ikki ish kunida, import qiluvchi xoʻjalik yurituvchi subyekt davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan joydagi Davlat bojxona qoʻmitasi hududiy boshqarmalarining valyutani nazorat qilish boʻlimlarida — ikki ish kunida, hujjatlar topshirilgan kundan tashqari amalga oshiriladi”; 1-ilovaning 1-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Mazkur nizom Oʻzbekiston Respublikasi hududiga tovarlar olib kelinishi yoki rezidentlarga xizmatlar koʻrsatilishini nazarda tutuvchi barcha bitishuvlarga (tovar-xom ashyo birjalarida tuzilganlari bundan mustasno) tadbiq etiladi”.