Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining faoliyatini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida
(decree, 2022-06-10)

Jahon moliya tizimida yuz berayotgan jiddiy oʻzgarishlar, shuningdek mamlakatda milliy iqtisodiyotni keng koʻlamli isloh qilish boʻyicha amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar pul-kredit siyosatini shakllantirish, amalga oshirishda hamda bank tizimini yanada rivojlantirishda yangicha yondashuv va prinsiplar qoʻllanilishini taqozo qilmoqda. Xolis tan olish kerakki, bugungi kunda pul-kredit siyosati va banklarni tartibga solishdagi imkoniyatlardan amalda toʻlaqonli foydalanilmayapti, pul-kredit instrumentlarining lozim darajada ishlashi va samaradorligini taʼminlovchi transmission mexanizmlarning rivojlanmaganligi qoʻyilgan maqsadlarga erishishni qiyinlashtiradi. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki (keyingi oʻrinlarda — Markaziy bank) tomonidan tijorat banklarining boshqaruv va risk-menejmenti sifatiga taʼsir qilish mexanizmlarining takomillashmaganligi, banklar faoliyatiga maʼmuriy aralashuv amaliyotining davom etayotganligi, ayniqsa, banklar tomonidan oʻz faoliyatiga xos boʻlmagan korxonalar tashkil etilishi, shuningdek ularning faoliyat yoʻnalishiga muvofiq boʻlmagan vazifalarning yuklatilishi bank nazoratini taʼsirchan amalga oshirishni qiyinlashtirmoqda. 2017 — 2021-yillarda Oʻzbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yoʻnalishi boʻyicha Harakatlar strategiyasiga muvofiq, shuningdek pul-kredit siyosati, umuman bank tizimining barqaror faoliyat koʻrsatishi ustidan samarali nazoratni va Markaziy bank faoliyatini yanada takomillashtirishni taʼminlash maqsadida: 1. Quyidagilarni taʼminlash Markaziy bank faoliyatining strategik maqsadli yoʻnalishlari deb hisoblansin: narxlar barqarorligi; bank tizimi barqarorligi va rivojlanishi; toʻlov tizimi barqarorligi va rivojlanishi. 2. Amalga oshirilayotgan islohotlar doirasida Markaziy bank faoliyatining ustuvor yoʻnalishlari etib kuyidagilar belgilansin: birinchidan, asossiz inflatsion kutilmalarni oldini olish maqsadida inflatsion targetlashning prinsip va mexanizmlarini bosqichma-bosqich tatbiq qilish bilan pul-kredit siyosati va uning instrumentlarini tubdan takomillashtirish, ushbu usulga oʻrta muddatli istiqbolda toʻliq oʻtish va pul-kredit sohasida amalga oshirilayotgan siyosat va choralarning shaffofligini oshirish; ikkinchidan, inflatsiya omillarini chuqur oʻrganish va toʻlov balansini hisobini yuritish va tahlil qilish tizimini toʻliq shakllantirish asosida pul-kredit siyosatini shakllantirish, qabul qilish va amalga oshirish uslublarini takomillashtirish maqsadida statistik, tahliliy va tadqiqot bazasini rivojlantirish; uchinchidan, bank tizimini tartibga solish va nazorat qilish mexanizmlarini, shu jumladan tijorat banklar faoliyatida yuzaga keladigan muammolarni dastlabki bosqichlarida aniqlash va ularni bartaraf etuvchi choralar koʻrish imkonini beruvchi tijorat banklar tavakkalchiligini boshqarish va baholash tizimini takomillashtirish; toʻrtinchidan, oʻrta va uzoq muddat istiqbollarda iqtisodiyotni barqaror oʻsishini taʼminlovchi muhim tarkibiy qism sifatida bank tizimini rivojlantirish, tijorat banklar va tadbirkorlik subyektlarining oʻzaro toʻliq sheriklik munosabatlarini shakllantirish, aholining bank tizimiga ishonchli institutsional sherik sifatida ishonchini mustahkamlash uchun raqobat sharoitlarni yaratish; beshinchidan, toʻlov tizimini yanada rivojlantirish, shu jumladan real vaqt rejimida tezkorlik bilan hisob raqamlarni boshqarish va bank operatsiyalarini oʻtkazish imkonini beruvchi masofadan bank xizmatlari koʻrsatgan holda tijorat banklarining samarali axborot almashinuvi tizimini tashkil etish; oltinchidan, nobank kredit tashkilotlarining moliyaviy barqarorligini kuchaytirish, shuningdek ularning faoliyati ustidan nazoratni kuchaytirish boʻyicha kompleks chora-tadbirlarni amalga oshirish; yettinchidan, bank xizmatlari isteʼmolchilari huquqi va qonuniy manfaatlari himoyasini taʼminlash, aholi va tadbirkorlik subyektlariga moliyaviy ochiqlikni va ularning savodxonlik darajasini oshirish. 3. Quyidagilar: asosiy vazifalari tegishlicha bank tizimining barqarorligini taʼminlash, omonatchilar va kreditorlar manfaatlarini himoya qilish va Markaziy bankning pul-kredit operatsiyalarini oʻtkazish boʻyicha chora-tadbirlarni amalga oshirish boʻlib hisoblangan Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining Bank nazorati qoʻmitasi va Kredit qoʻmitasi; Jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari bilan ishlash departamenti negizida asosiy vazifasi bank xizmatlari isteʼmolchilarining huquq va qonuniy manfaatlarini himoyalash, aholi va tadbirkorlik subyektlariga moliyaviy ochiqlikni va ularning savodxonlik darajasini oshirish boʻlib hisoblangan Markaziy bankning Bank xizmatlari isteʼmolchilarining huquqlarini himoya qilish xizmati tashkil etilsin. 4. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki, Moliya vazirligi hamda Davlat soliq qoʻmitasining: Respublika bank kengashini tugatish; Respublika pul-kredit siyosati komissiyasini tugatish; Muddati oʻtkazib yuborilgan debitorlik va kreditorlik qarzlarni qisqartirish va budjetga toʻlovlar intizomini mustahkamlash boʻyicha Respublika komissiyasini tugatish; Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki huzuridagi “Oʻzbekiston Respublikasi moliya sektorini rivojlantirish boʻyicha agentligi” davlat unitar korxonasini tugatish; Markaziy bank raisi oʻrinbosariga Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki huzuridagi Respublika inkassatsiya xizmati faoliyatiga bevosita rahbarlik qilishni yuklash amaliyotini bekor qilish; toʻgʻrisidagi takliflariga rozilik berilsin. 5. Markaziy bank faoliyatining tasdiqlangan ustuvor yoʻnalishlarini va boshqaruv tizimi optimallashganini hisobga olgan holda: Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining tashkiliy tuzilmasi hamda uning markaziy apparatining tuzilmasi 1- va 2-ilovalarga muvofiq; Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar boʻyicha bosh boshqarmalarining namunaviy tuzilmasi 3-ilovaga muvofiq maʼqullansin. 6. Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq: Markaziy bank boshqaruvi zarur hollarda Markaziy bankning shtatlar jadvaliga, tashkiliy tuzilmasiga, uning markaziy apparati hamda Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar boʻyicha bosh boshqarmalari tuzilmalariga oʻzgartirishlar kiritish huquqiga ega ekanligi; Markaziy bank Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senatiga hisobdorligi maʼlumot uchun qabul qilinsin. Markaziy bank Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan mutasaddilik qiladigan davlat organlari roʻyxatidan chiqarilsin. 7. Markaziy bank 2018-2019-yillarda xodimlarning oqilona tanlovini, joy-joyiga kuyish va rotatsiyasini, kadrlar zaxirasini sifatli shakllantirishni, shuningdek xodimlarning mehnati samaradorligi va motivatsiyasini oshirishni taʼminlovchi zamonaviy kadrlar xizmatini bosqichma-bosqich joriy qilsin. 8. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 12-sentabrdagi PQ-3270-son “Respublika bank tizimini yanada rivojlantirish va barqarorligini oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi va 2017-yil 13-sentabrdagi PQ-3272-son “Pul-kredit siyosatini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qarorlariga muvofiq: a) kuyidagilar: 2017 — 2021-yillarda ilgʻor bank amaliyoti asosida bank-moliya tizimini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari kompleksi; 2017 — 2021-yillarda pul-kredit siyosatini yanada takomillashtirish hamda inflatsiyaviy targetlash rejimiga bosqichma-bosqich oʻtish chora-tadbirlari kompleksi tasdiqlanganligi; b) Markaziy bank, tijorat banklari, masalaga aloqador vazirlik va idoralar zimmasiga mazkur chora-tadbirlar komplekslarida koʻzda tutilgan vazifalarni oʻz vaqtida va sifatli bajarilishi yuzasidan shaxsan javobgarlik yuklatilganligi maʼlumot uchun qabul qilinsin. 9. Markaziy bank: narxlar barqarorligini taʼminlash maqsadida likvidlik berish va qaytarishning zamonaviy turlari, mexanizmlari va usullarini joriy qilgan holda pul-kredit siyosati instrumentlarining taʼsirchanligini oshirish choralari koʻrilishini; jamoatchilik va biznes muhitining pul-kredit siyosatidan xabardorligi va tushunish darajasini oshirishga yoʻnaltirilgan aniq axborot-kommunikatsion siyosat olib borilishini; Oʻzbekiston Respublikasi toʻlov balansining Xalqaro valyuta fondi metodologiyasiga muvofiq hisobi va tahlili tizimli asosda yuritilishini; bank tizimidagi maʼlumotlarni yigʻish va tahlil qilish tizimining samaradorligini oshirish maqsadida innovatsion texnologiyalardan keng foydalanilishini; banklar tomonidan iqtisodiy normativlar bajarilishi ustidan, shu jumladan kapital yetarliligi, bank nazoratining xalqaro tamoyillari talablari doirasida belgilangan likvidlilik boʻyicha taʼsirchan nazorat amalga oshirilishini; bank tavakkalchiliklarini baholashning zamonaviy tizimlari joriy qilinishini; normativ-huquqiy hujjatlarni zamonaviy bank xizmatlarini koʻrsatish uchun toʻsiqlarni bartaraf etish va sharoit yaratish, shu jumladan chakana xizmatlarga ixtisoslashgan “raqamli” banklar va bank boʻlinmalarini tashkil etish, innovatsion bank texnologiyalaridan faol foydalangan holda masofaviy bank xizmatlari koʻrsatishni takomillashtirish maqsadida tanqidiy qayta koʻrib chiqilishini taʼminlasin. 10. Shunday tartib belgilansinki, unga muvofiq: bankrot deb eʼlon qilingan yoki kredit boʻyicha uzilmagan qarzdorligi mavjud korxonalarni tijorat banklari mulkiga oʻtkazish tartibi bekor qilinadi; boshqaruv kompaniyalari, investitsion kompaniya va fondlar, shuningdek bank faoliyatiga xos boʻlmagan xoʻjalik yurituvchi subyektlar ustav fondlarida banklarning ishtiroki taqiqlanadi. 11. Markaziy bank 2018-yilning 1-sentabriga qadar ilgʻor xorijiy tajriba va umumeʼtirof etilgan normalar va standartlarni chuqur oʻrganish, ixtisoslashgan xalqaro moliya institutlarining tegishli ekspert xulosalari asosida Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”gi xamda “Bank va banklar faoliyati toʻgʻrisida”gi qonunlari loyihalarini yangi tahrirda ishlab chiqsin va Vazirlar Mahkamasiga kiritsin. 12. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki va Moliya vazirligining: Oʻzbekiston Respublikasi aksiyadorlik tijorat Xalq banki va “Mikrokreditbank” aksiyadorlik tijorat banki ustav kapitalidagi Markaziy bank ulushini Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligiga operativ boshqaruv huquqi asosida bepul berish; Markaziy bank xodimlarini tijorat banklari, xoʻjalik boshqaruv organlari va boshqa xoʻjalik yurituvchi subyektlarning kuzatuv kengashlari tarkibiga kiritilishini taqiqlashni nazarda tutuvchi tartibni joriy qilish; Markaziy bankning faoliyat yuritishini taʼminlovchi oʻz idoraviy boʻysunuvidagi korxona va tashkilotlarning tegishli tuzilmaviy boʻlinmalarini Markaziy bank, shuningdek uning Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar boʻyicha bosh boshqarmalari hududi va binolarida bepul joylashtirish toʻgʻrisidagi takliflari maʼqullansin. 13. Markaziy banki bir oy muddatda: Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining Bank nazorati qoʻmitasi va Kredit qoʻmitasi toʻgʻrisidagi nizomlar hamda ularning tarkibini; Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining Bank xizmatlari isteʼmolchilarining huquqlarini himoya qilish boʻyicha xizmati toʻgʻrisidagi nizomni; Markaziy bankning faoliyat yuritishini taʼminlovchi oʻz idoraviy boʻysunuvidagi korxona va tashkilotlar faoliyati va boshqaruv tizimini takomillashtirish boʻyicha chora-tadbirlar dasturini tasdiqlasin. 14. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining ayrim hujjatlariga 4-ilovaga muvofiq oʻzgartirishlar kiritilsin. 15. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining ayrim hujjatlari 5-ilovaga muvofiq oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin. 16. Markaziy bank Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi, boshqa manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda ikki oy muddatda qonun hujjatlariga ushbu Farmondan kelib chiqadigan oʻzgartirish va qoʻshimchalar toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritsin. 17. Mazkur Farmonning ijrosini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki raisi M.B. Nurmuratov zimmasiga yuklatilsin. 1. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 1997-yil 28-oktabrdagi PF-1875-son “Kapital qurilishni tashkil etishni tartibga solish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” Farmonining 2-bandidan “(Pul-kredit siyosati boʻyicha respublika komissiyasi)” degan soʻzlar chiqarib tashlansin. 4. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 15-noyabrdagi PQ-3388-son “2018 — 2020-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi zargarlik sanoatini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qarori 5-ilovasining toʻrtinchi xatboshi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Sabirov B.B. — Qimmatbaho metallar agentligi bosh direktori”. 3. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 1996-yil 11-iyuldagi PF-1492-son “Respublika pul-kredit siyosati komissiyasi tarkibi toʻgʻrisida”gi Farmoni. 4. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 1997-yil 18-fevraldagi PF-1710-son “Oʻzbekinvest” eksport-import milliy sugʻurta kompaniyasini tashkil etish toʻgʻrisida”gi Farmonining 4-bandi. 5. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 1997-yil 1-avgustdagi PF-1827-son “Respublika pul-kredit siyosati komissiyasi tarkibini oʻzgartirish toʻgʻrisida”gi Farmoni. 6. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2000-yil 29-sentabrdagi PF-2720-son “Ayrim komissiyalarning tarkibini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi Farmoniga 9-ilova. 7. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2000-yil 5-dekabrdagi PF-2772-son “Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti farmonlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi Farmoniga ilovaning 2-bandini “b” kichik bandi. 8. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2002-yil 2-oktabrdagi PF-3143-son “Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining baʼzi farmonlariga oʻzgartirishlar kiritish toʻgʻrisida”gi Farmoni. 9. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2002-yil 15-noyabrdagi PF-3162-son “Respublika bank kengashini tuzish toʻgʻrisida”gi Farmoni. 10. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2003-yil 1-oktabrdagi PF-3323-son “Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining baʼzi farmonlariga oʻzgartishlar kiritish va oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblash toʻgʻrisida”gi Farmonining 1-bandi toʻrtinchi xatboshi. 11. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2009-yil 27-fevraldagi PF-4087-son “Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining ayrim farmonlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi Farmoniga ilovaning 1 va 2-bandlari. 12. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2010-yil 28-apreldagi PF-4215-son “Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining ayrim hujjatlariga va Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining baʼzi qarorlariga oʻzgartishlar kiritish toʻgʻrisida”gi Farmoniga 2-ilovaning 31 va 33-bandlari. 14. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2005-yil 13-iyundagi PQ-97-son “2005-yilda Toshkent shahrida qurilish va rekonstruksiya qilish obyektlarini qoʻshimcha moliyalashtirish manbalari toʻgʻrisida”gi qarorining 7-bandi. 15. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2005-yil 5-avgustdagi PQ-147-son “Banklardagi depozit hisobvaraqlardan naqd pul toʻlovlarini uzluksiz taʼminlash kafolatlari toʻgʻrisida”gi qaroriga ilovaning 7-bandi. 17. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2014-yil 3-martdagi PQ-2137-son “Qurilish tashkilotlarini yanada rivojlantirish va ularning moddiy-texnika bazasini mustahkamlash chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qarorining 8-bandi. 18. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 4-oktabrdagi PQ-3309-son “Avtomobil yoʻllari koʻpriklarini, yoʻl oʻtkazgichlar va boshqa sunʼiy inshootlarni qurish hamda foydalanishni tashkil etish tizimini takomillashtirish toʻgʻrisida”gi qarorining 12-bandi.