Qimmatli qogʻozlar bozorida anderrayting faoliyati toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida
(order, 2025-02-28)

Oʻzbekiston Respublikasining “Qimmatli qogʻozlar bozori toʻgʻrisida”gi hamda “Aksiyadorlik jamiyatlari va aksiyadorlarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisida”gi qonunlariga muvofiq buyuraman: 1. Qimmatli qogʻozlar bozorida anderrayting faoliyati toʻgʻrisidagi nizom 1-ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Ayrim idoraviy normativ-huquqiy hujjatlar 2-ilovaga muvofiq oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin. 3. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha vakil hamda Oʻzbekiston Respublikasi Savdo-sanoat palatasi bilan kelishilgan. 4. Mazkur buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi. Mazkur Nizom qimmatli qogʻozlar bozorida anderrayting faoliyatini amalga oshirish tartibini, shuningdek qimmatli qogʻozlarni chiqarish va (yoki) joylashtirishda emitent va anderrayter oʻrtasidagi munosabatlarning asoslarini belgilaydi. 1. Mazkur Nizomda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi: emitent — emissiyaviy qimmatli qogʻozlar chiqaruvchi va ular yuzasidan qimmatli qogʻozlarning egalari oldida majburiyatlari boʻlgan yuridik shaxs; anderrayter — anderrayting faoliyatini amalga oshiruvchi investitsiya vositachisi yoki tijorat banki; anderrayting faoliyati (anderrayting) — emitent va anderrayter (anderrayterlar) oʻrtasidagi shartnomada belgilangan shartlar asosida emitentning qimmatli qogʻozlarini chiqarilishini tashkillashtirish va/yoki kafolatli joylashtirish boʻyicha xizmatlar koʻrsatish faoliyati; anderrayting xizmatini koʻrsatish toʻgʻrisidagi shartnoma — bir tomondan, maʼlum bir narxda joylashtirilishi kerak boʻlgan qimmatli qogʻozlarni chiqarayotgan emitent va boshqa tomondan anderrayter (anderrayterlar) oʻrtasidagi shartnoma; qimmatli qogʻozlar — hujjatlar boʻlib, ular mazkur hujjatlarni chiqargan yuridik shaxs bilan ularning egasi oʻrtasidagi mulkiy huquqlarni yoki qarz munosabatlarini tasdiqlaydi, dividendlar yoki foizlar tarzida daromad toʻlashni hamda ushbu hujjatlardan kelib chiqadigan huquqlarni boshqa shaxslarga oʻtkazish imkoniyatini nazarda tutadi; investitsiya memorandumi — emitent haqida barcha zarur maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan hamda qimmatli qogʻozlarni joylashtirish narxi toʻgʻrisidagi axborotlarni va bitim tafsilotlarini koʻrsatmaydigan investorlarga taqdim etish uchun oldindan tayyorlangan hujjatlar toʻplami; qimmatli qogʻozlar bozorini tartibga solish boʻyicha vakolatli davlat organi — Oʻzbekiston Respublikasi Istiqbolli loyihalar milliy agentligi. 2. Anderrayting faoliyatini amalga oshirish uchun: investitsiya vositachilari qimmatli qogʻozlar bozorini tartibga solish boʻyicha vakolatli davlat organi tomonidan investitsiya vositachisi sifatida faoliyatni amalga oshirish huquqini beruvchi litsenziyaga; tijorat banklari esa Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan bank faoliyatini amalga oshirish huquqini beruvchi litsenziyaga ega boʻlishi lozim. Kapital bozori sohasida “Tartibga solish qumdoni” maxsus huquqiy rejimini taqdim qilish tartibi toʻgʻrisidagi nizom (roʻyxat raqami 3493, 2024-yil 29-yanvar) hamda mazkur Nizom talablariga muvofiq kapital bozori sohasida “Tartibga solish qumdoni” maxsus huquqiy rejimi ishtirokchilari boʻlgan investitsiya vositachilari anderrayting faoliyatini amalga oshirishi mumkin. 3. Anderrayting faoliyatining asosiy yoʻnalishlari quyidagilardan iborat: emitent bilan birgalikda qimmatli qogʻozlarni chiqarish va joylashtirishning maqbul tuzilmasini shakllantirish; qimmatli qogʻozlarni chiqarishning kutilayotgan hajmidan qimmatli qogʻozlarni sotib olish huquqiga oldindan obuna oʻtkazish; marketing tadqiqotlarini oʻtkazish, shu jumladan potensial investorlar tomonidan chiqarilishi kutilayotgan qimmatli qogʻozlar hajmidan ularni sotib olish huquqiga amalga oshirilgan dastlabki obunalardan kelib chiqib bozor konyunkturasi va imkoniyatlarini oʻrganish; qimmatli qogʻozlarni chiqarish va joylashtirish bilan bogʻliq hujjatlarni tuzish; zaruratga koʻra, anderrayterlarning vaqtinchalik birlashmasini shakllantirish va uning faoliyatini taʼminlash uchun investitsiya vositachilari va tijorat banklarini tanlash; anderrayting xizmatlarini koʻrsatish toʻgʻrisidagi shartnomada nazarda tutilgan, qabul qilingan majburiyatlar va muddatlarga muvofiq emitentning qimmatli qogʻozlarining kafolatli joylashtirilishini oʻtkazish (qimmatli qogʻozlarning chiqarilishlarini muayyan minimal narxda joylashtirish); anderrayting xizmatlarini koʻrsatganlik uchun anderrayterlarning vaqtinchalik birlashmasi aʼzolari (ishtirokchilari) oʻrtasida (agar mavjud boʻlsa) sotib olish va sotish farqidan olingan daromad yoki xizmat haqini (mukofotini) taqsimlash; emitentga qimmatli qogʻozlarni joylashtirishdan tushgan mablagʻlarni toʻlash; investitsiya memorandumini tuzish va investorlarga taqdim etish. 4. Anderrayter tomonidan qimmatli qogʻozlarni kafolatli joylashtirish turlari quyidagilardan iborat: toʻliq kafolatli joylashtirish — chiqarilgan barcha qimmatli qogʻozlarni joylashtirilishi; qisman kafolatli joylashtirish — chiqarilgan qimmatli qogʻozlarning 10 foizidan kam boʻlmagan qismining joylashtirilishi. 5. Anderrayting faoliyatini amalga oshirish jarayonida anderrayter quyidagi huquqlarga ega: qimmatli qogʻozlarni toʻliq yoki qisman kafolatli dastlabki joylashtirishga shartnoma tuzishda emitentdan qimmatli qogʻozlarning nominal qiymatidan chegirma taqdim etishni shartnoma bilan belgilanadigan miqdorda talab qilish; qimmatli qogʻozlarni joylashtirish shartlarini bajarmagan taqdirda emitent oldida javobgarlik tavakkalchiligini sugʻurta qilish; emitent aksiyadorlarining qonuniy manfaatlarini himoya qilish uchun barcha mumkin boʻlgan choralarni koʻrish; qimmatli qogʻozlarni joylashtirishda shartnomada belgilangan miqdorda emitentdan xizmat haqi olish. 6. Emitent anderrayterga investitsiya memorandumini tuzish va investorlarga berish uchun zarur boʻlgan maʼlumotlarni taqdim etishi shart. Investitsiya memorandumida quyidagilar koʻrsatilishi kerak: taʼsis hujjatlariga muvofiq emitent tomonidan qoʻyilgan maqsadlarga erishish uchun emitentning kelgusi yil uchun strategiyasi; emitentning boshqaruv tizimini tavsiflash (kasbiy tayyorgarlik, boshqaruv xodimlarining ish tajribasi, soʻnggi uch yil ichida ish joylari va egallab turgan lavozimlarni koʻrsatgan holda); bozordagi raqobat muhitini va emitentning ulushini tahlil qilish, shuningdek emitent va tarmoq faoliyatining tavsifi; emitentning oxirgi uch moliya yilidagi moliyaviy natijalarining (choraklar boʻyicha) tahlili, daromadlarning pasayishi yoki oshishi sabablari, moliyaviy qoʻyilmalar olinganidan (emissiyani amalga oshirishdan) keyingi moliyaviy natijalar prognozi; emitentning moliyaviy kamomadini (daromadini) vaqtinchalik oraliq muddatda aniqlash; qimmatli qogʻozlar chiqarilishidan (emissiyasidan) olingan mablagʻlarni sarflash smetasi xarajatlari. Emitent va anderrayterlar har bir potensial xaridorga joylashtirilgan qimmatli qogʻozlarni sotib olish paytiga qadar sotish shartlari va emissiya risolasi bilan tanishish imkoniyatini berishlari shart. Emitent va anderrayterlar emissiya risolasida eʼlon qilingan axborotning ishonchliligi va toʻliqligi uchun qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda birgalikda javobgar boʻladilar. 7. Emitent tomonidan anderrayterni tanlash: nomzodlar bilan anderrayting boʻyicha xizmatlar koʻrsatish uchun dastlabki muzokaralar asosida; anderrayting boʻyicha xizmatlar koʻrsatish huquqi uchun ommaviy (yoxud yopiq) tanlov (tender) oʻtkazish yoʻli bilan amalga oshirilishi mumkin. 8. Qimmatli qogʻozlarni joylashtirishda ehtimoliy zarar koʻrish tavakkalchiligini taqsimlash maqsadida birgalikda faoliyat yuritish uchun anderrayterlarning vaqtinchalik birlashmasi (bundan buyon matnda birlashma deb yuritiladi) tashkil etilishi mumkin. 9. Birlashmani tashkil etish tashabbuskori emitent tomonidan tanlangan anderrayter hisoblanadi. Anderrayting xizmatlarini koʻrsatish toʻgʻrisidagi shartnoma emitent bilan birlashma oʻrtasida qonunchilik hujjatlari va mazkur Nizomning 15-bandiga muvofiq tuziladi. 10. Birlashma aʼzolarining (ishtirokchilarining) oʻzaro munosabatlari oʻzaro hamkorlik shartnomasi bilan tartibga solinadi. 11. Oʻzaro hamkorlik shartnomasida: birlashma aʼzolarining (ishtirokchilarining) roʻyxati, ularning birlashmadagi hissasi miqdori; qaror qabul qilish tartibi; birlashma aʼzolarining (ishtirokchilarining) huquqlari va majburiyatlari; qonunchilikka muvofiq boshqa shartlar kelishilgan boʻlishi kerak. 12. Emitent tomonidan tanlangan anderrayter emitentdan qoʻshimcha haq olmagan holda birlashma ichki ishlarini yuritish va ularni tashkillashtirishni amalga oshiradi. Birlashma tomonidan amalga oshirilgan joylashtirish boʻyicha xarajatlar birlashma aʼzolarining (ishtirokchilarining) ulushlariga mutanosib ravishda taqsimlanadi. Anderrayting xizmatlarini koʻrsatganlik uchun xizmat haqi (mukofot) emitent va birlashma oʻrtasida shartnomada belgilangan miqdorda toʻlanadi va qimmatli qogʻozlarni kafolatli joylashtirish boʻyicha qabul qilingan majburiyatlarga mutanosib ravishda birlashma aʼzolari (ishtirokchilari) oʻrtasida emitent tomonidan tanlangan anderrayter tomonidan taqsimlanadi. 13. Qimmatli qogʻozlarni joylashtirish tugallanganidan soʻng birlashma oʻz faoliyatini tugatadi. 14. Emitent va anderrayter oʻrtasidagi qimmatli qogʻozlarni joylashtirish jarayonidagi oʻzaro munosabatlar ular oʻrtasida tuzilgan anderrayting xizmatlarini koʻrsatish toʻgʻrisidagi shartnoma bilan belgilanadi. 15. Anderrayting xizmatlarini koʻrsatish toʻgʻrisidagi shartnoma anderrayter tomonidan qonunchilikka muvofiq tayyorlanadi va quyidagi majburiy (muhim) shartlarni oʻz ichiga oladi: qimmatli qogʻozlarni joylashtirish shartlari va anderrayting xizmatining xususiyati; emitent va anderrayter (birlashma) oʻrtasida qimmatli qogʻozlarni joylashtirish jarayonida oʻzaro munosabatlarning shartlari va tartibi; emitent bilan anderrayter (birlashma) oʻrtasida qimmatli qogʻozlarni joylashtirishdan keyingi oʻzaro munosabatlarning shartlari va tartibi (ikkilamchi bozorda joylashtirilgan qimmatli qogʻozlarni anderrayter (birlashma) tomonidan qoʻllab-quvvatlash); anderrayting xizmatlari uchun haq toʻlash miqdori va tartibi; qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa shartlar. 16. Anderrayterlar faoliyatini nazorat qilish qimmatli qogʻozlar bozorini tartibga solish boʻyicha vakolatli davlat organi tomonidan amalga oshiriladi. 17. Qimmatli qogʻozlarni joylashtirish jarayonida anderrayter tomonidan quyidagilarga yoʻl qoʻyilmaydi: investorlar uchun ahamiyatga ega boʻlgan axborotni lozim darajada oshkor qilmasdan turib anderrayting xizmatlarini amalga oshirish; qimmatli qogʻozlar bozorining alohida bir ishtirokchilariga yoki investorlarga boshqalarga nisbatan imtiyozli huquqlarni taqdim etish, bundan qonunchilikda nazarda tutilgan hollar mustasno; emitent bilan tuzilgan shartnomaning shartlarini bajarmaslik, lozim darajada bajarmaslik va (yoki) oʻz vaqtida bajarmaslik; emitentga, birlashma boʻyicha hamkorlariga yoki investorlarga zarar yetkazishi mumkin boʻlgan har qanday harakatlar. 18. Anderrayter emitentning qimmatli qogʻozlarini joylashtirishda aksiyadorlik jamiyatining foydasini va qimmatli qogʻozlarning likvidliligini yanada oshishini hisobga olishi kerak. 19. Anderrayter mazkur Nizom talablarini bajarmaganligi uchun qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgar boʻladi. 1. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mulki qoʻmitasi Qimmatli qogʻozlar bozori faoliyatini muvofiqlashtirish va nazorat qilish markazi tomonidan 1999-yil 21-dekabrda tasdiqlangan Qimmatli qogʻozlar bozorida anderrayting faoliyati toʻgʻrisidagi nizom (roʻyxat raqami 860, 1999-yil 28-dekabr). 2. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mulki qoʻmitasi huzuridagi Qimmatli qogʻozlar bozori faoliyatini muvofiqlashtirish va nazorat qilish markazi bosh direktorining 2004-yil 3-iyundagi 2004-10-son “Qimmatli qogʻozlar bozorida anderrayting faoliyati toʻgʻrisidagi nizomga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi buyrugʻi (roʻyxat raqami 860-1, 2004-yil 14-iyun) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami 2004-y., 24-son, 281-modda). 3. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mulki qoʻmitasi huzuridagi Qimmatli qogʻozlar bozori faoliyatini muvofiqlashtirish va nazorat qilish markazi bosh direktorining 2008-yil 24-sentabrdagi 2008-19-son “Qimmatli qogʻozlar bozorida anderrayting faoliyati toʻgʻrisidagi nizomga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish haqida”gi buyrugʻi (roʻyxat raqami 860-2, 2008-yil 13-oktabr) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2008-y., 42-son, 427-modda). 4. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mulki qoʻmitasi huzuridagi Qimmatli qogʻozlar bozori faoliyatini muvofiqlashtirish va nazorat qilish markazi bosh direktorining 2013-yil 11-dekabrdagi 2013-14-son “Qimmatli qogʻozlar bozorida anderrayting faoliyati toʻgʻrisidagi nizomga oʻzgartirish kiritish haqida”gi buyrugʻi (roʻyxat raqami 860-3, 2013-yil 19-dekabr) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2013-y., 51-son, 680-modda). 5. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mulki qoʻmitasi huzuridagi Qimmatli qogʻozlar bozori faoliyatini muvofiqlashtirish va nazorat qilish markazi bosh direktorining 2019-yil 15-martdagi 2019-19-son “Qimmatli qogʻozlar bozorida anderrayting faoliyati toʻgʻrisidagi nizomning 1.3-bandiga oʻzgartirish kiritish toʻgʻrisida”gi buyrugʻi (roʻyxat raqami 860-4, 2019-yil 9-aprel) (Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 09.04.2019-y., 10/19/860-4/2908-son). 6. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mulki qoʻmitasi huzuridagi Qimmatli qogʻozlar bozori faoliyatini muvofiqlashtirish va nazorat qilish markazi bosh direktorining 2019-yil 14-oktabrdagi 2019-59-son “Qimmatli qogʻozlar bozorida anderrayting faoliyati toʻgʻrisidagi nizomning 2.1-bandiga oʻzgartirish kiritish toʻgʻrisida”gi buyrugʻi (Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 31.10.2019-y., 10/19/860-5/3982-son).