BOZORLAR, SAVDO KOMPLEKSLARI VA ULARNING FILIALLARIDA BIR MARTALIK YIGʻIMLAR, IJARA TOʻLOVLARI HAMDA KOʻRSATILGAN XIZMATLAR UCHUN TOʻLOVLARNI OʻZ VAQTIDA VA TOʻLIQ UNDIRILISHINI TASHKIL ETISH VA NAZORAT QILISH TARTIBI TOʻGʻRISIDAGI NIZOMNI TASDIQLASH HAQIDA
(resolution, 2026-05-08)

Oʻzbekiston Respublikasining Soliq kodeksi, Oʻzbekiston Respublikasi “Davlat soliq xizmati toʻgʻrisida”gi Qonunining 7-moddasi, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2010-yil 8-yanvardagi PQ–1257-son “Respublika soliq organlari tizimini yanada modernizatsiya qilish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi, 2010-yil 26-apreldagi PQ–1326-son “Dehqon bozorlari va savdo komplekslari faoliyatini tashkil qilishni yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi, 2017-yil 27-martdagi PQ–2853-son “2017–2019-yillar davrida dehqon bozorlarini rekonstruksiya qilish va ularning hududida zamonaviy savdo majmualari qurish dasturini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi qarorlari, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2012-yil 28-avgustdagi 253-son “Bozorlar va savdo komplekslari faoliyatini tartibga solishga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi va Davlat soliq qoʻmitasi qaror qiladi: 1. Bozorlar, savdo komplekslari va ularning filiallarida bir martalik yigʻimlar, ijara toʻlovlari hamda koʻrsatilgan xizmatlar uchun toʻlovlarni oʻz vaqtida va toʻliq undirilishini tashkil etish va nazorat qilish tartibi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi va Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan 2000-yil 18-sentabrda 102, 2000-119-son bilan tasdiqlangan “Bozorlarda savdo qilish joyi berilganligi va koʻrsatilgan xizmatlar uchun bir martalik yigʻim toʻlanganligi toʻgʻrisidagi qatʼiy hisobotdagi pattalarni tayyorlash, ishlatish va hisobini yuritish tartibi toʻgʻrisida”gi Yoʻriqnoma (2000-yil 21-sentabr, roʻyxat raqami 971) oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin. 3. Mazkur qaror Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kundan boshlab oʻn kun oʻtgandan keyin kuchga kiradi. Mazkur Nizom bozorlar, savdo komplekslari va ularning filiallarida bir martalik yigʻimlar, ijara toʻlovlari hamda koʻrsatilgan xizmatlar uchun toʻlovlarning oʻz vaqtida va toʻliq undirilishini tashkil etish va nazorat qilish tartibini belgilaydi. 1. Ushbu Nizom bozorlar, savdo komplekslari va ularning filiallari hamda ularning hududida savdo faoliyatini amalga oshiruvchi yuridik va jismoniy shaxslarga tatbiq etiladi. 2. Quyidagilar bozorlar va ularning filiallari daromadlarining manbalari hisoblanadi: bir martalik yigʻimdan tushumlar; ijara toʻlovidan olingan daromadlar; sotuvchilar va xaridorlarga xizmatlar koʻrsatishdan olingan daromadlar; avtotransport vositalarining vaqtincha saqlash xizmatlari koʻrsatishdan tushgan daromadlar; bozor maʼmuriyati tomonidan amalga oshiriladigan qishloq xoʻjaligi tovarlarini tayyorlash, xarid qilish va sotishdan (dehqon bozorlari uchun) olingan daromadlar; qonunchilik hujjatlariga zid boʻlmagan boshqa tushumlar. 21. Quyidagilar savdo komplekslari va ularning filiallari daromadlarining manbalari hisoblanadi: ijara toʻlovidan olingan daromadlar; sotuvchilar va xaridorlarga xizmatlar koʻrsatishdan olingan daromadlar; qonunchilik hujjatlariga zid boʻlmagan boshqa tushumlar. 3. Bozorlarda va ustav fondida davlat ulushi kamida 51 foizni tashkil etadigan savdo komplekslarida miqdori har yili hududiy iqtisodiyot va moliya organlari hamda davlat soliq xizmati hududiy organlari bilan kelishgan holda, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari tomonidan tasdiqlanadigan bir martalik yigʻim toʻlovi, ijara toʻlovlari hamda koʻrsatilgan xizmatlar uchun toʻlovlar undiriladi. 4. Bozorlarda tovarlar, buyumlar va qishloq xoʻjalik mahsulotlarini sotuvchi jismoniy shaxslar bir martalik yigʻimni toʻlaydilar. Bir martalik yigʻim har bir sotish joyidan savdo qilingan har bir kun uchun yoki har bir tovar, buyum, chorva mol uchun undiriladi. 5. Bir martalik yigʻim toʻlovi toʻlovchilar tomonidan naqd pul yoki naqd pulsiz shaklda avtomatlashtirilgan bank tizimi orqali nazorat-kassa texnikalari yoki toʻlov terminalining chekini berish orqali amalga oshiriladi. 6. Bir martalik yigʻim toʻlanganligi toʻgʻrisida berilgan chekda bozor nomi, chek berilgan vaqti va sanasi, toʻlov nomi (bir martalik yigʻim toʻlovi), toʻlov summasi, joy raqami, sotiladigan tovar nomi, nazorat-kassa texnikasining yoki toʻlov terminalining raqami toʻgʻrisidagi maʼlumotlar mavjud boʻlishi kerak. 7. Bir martalik yigʻim toʻlanganligini tasdiqlovchi chek sotuvchida kunlik savdoning yakuniga qadar saqlanadi va uni boshqa shaxsga berish man etiladi. 8. Bozorlar, savdo komplekslari va ularning filiallarining maʼmuriyati (bundan keyingi oʻrinlarda maʼmuriyat deb yuritiladi) tasarrufida boʻlgan binolar, inshootlar hamda boshqa mol-mulkdan va ularning xizmatlaridan belgilangan tartibda foydalanuvchi yuridik va jismoniy shaxslar ijara toʻlovlari va koʻrsatilgan xizmatlar uchun toʻlovlar toʻlovchilari hisoblanadi. 9. Binolar, inshootlar hamda boshqa mol-mulkni ijaraga berish faqat: yuridik shaxslarga; yakka tartibdagi tadbirkor sifatida davlat roʻyxatidan oʻtganligi toʻgʻrisida guvohnomaga ega boʻlgan jismoniy shaxslarga tatbiq etiladi. 10. Ijara toʻlovlari undirilishi maʼmuriyat va ijarachi oʻrtasida qonunchilik hujjatlariga muvofiq tuziladigan ijara shartnomasiga asosan amalga oshiriladi. Ijara toʻlovi ijarachi tomonidan har oyning 25-sanasiga qadar bozor yoki savdo kompleksining hisob raqamiga toʻlanadi. 11. Bozorlar, savdo komplekslari va ularning filiallarida koʻrsatilgan xizmatlar uchun toʻlovlar xizmatlar koʻrsatish boshlangunga qadar, naqd pul yoki naqd pulsiz shaklda avtomatlashtirilgan bank tizimi orqali nazorat-kassa texnikalari yoki toʻlov terminalining chekini berish orqali undiriladi. 12. Bozorni boshqarish bozor maʼmuriyati tomonidan amalga oshiriladi, unga Vazirlar Mahkamasining 2012-yil 28-avgustdagi 253-son qarori bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasi bozorlarida savdo faoliyatini tashkil etish qoidalari (bundan buyon matnda Bozorlarda savdo faoliyatini tashkil etish qoidalari deb yuritiladi) va boshqa qonunchilik hujjatlari talablariga rioya qilish uchun javobgarlik yuklanadi. 13. Bozorda sotuvchilar quyidagi huquqlarga ega: Bozorlarda savdo faoliyatini tashkil etish qoidalari talablariga muvofiq savdo faoliyatini amalga oshirish; bozor maʼmuriyatidan Bozorlarda savdo faoliyatini tashkil etish qoidalariga muvofiq ishlash uchun shart-sharoitlar bilan taʼminlashni talab qilish; bozor maʼmuriyatidan bozorning ish tartibi va rejimi boʻyicha zarur tushuntirishlar olish; bozor maʼmuriyati tomonidan koʻrsatiladigan pulli xizmatlardan foydalanish; oʻzlarining faoliyati nazorat qiluvchi organlar tomonidan tekshirilayotganda bozor maʼmuriyati xodimlarini taklif etish; bozor maʼmuriyatiga bozor faoliyatini yaxshilash boʻyicha takliflar kiritish. 14. Bozorda sotuvchilar quyidagilarga majbur: bozorda savdo faoliyatini amalga oshirishda shaxsini tasdiqlovchi hujjatga, bir martalik yigʻim toʻlanganligi toʻgʻrisidagi chekka, xususiy tadbirkor sifatida davlat roʻyxatidan oʻtkazilganligi toʻgʻrisidagi guvohnomaga (oʻzi yetishtirgan qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini, chorva mollari, parrandalar va boshqa hayvonlarni, shuningdek ilgari foydalanishda boʻlgan tovarlarni sotish holatlaridan tashqari) va qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa hujjatlarga ega boʻlish; faqat bozor maʼmuriyati tomonidan belgilangan joylardagina savdo qilish; faqat bozor maʼmuriyati tomonidan taqdim etilgan tarozilar va boshqa oʻlchov asboblaridan foydalanish (turgʻun savdo shoxobchalaridan tashqari); savdo oʻrinlarini toza va tartibli saqlash; bozor maʼmuriyati va nazorat qiluvchi organlarning qonuniy talablarini bajarish; Bozorlarda savdo faoliyatini tashkil etish qoidalariga va qonunchilik hujjatlarida belgilangan boshqa talablarga rioya etish. 15. Bozor maʼmuriyati quyidagi huquqlarga ega: yuridik shaxslarga va yuridik shaxs tashkil etmagan yakka tartibdagi tadbirkorlarga bozorda savdo faoliyatini amalga oshirish hamda xizmatlar koʻrsatish uchun shartnoma asosida turgʻun savdo shoxobchalari berish; bozorlarda jismoniy shaxslarga faqat ularda yakka tartibdagi tadbirkor sifatida davlat roʻyxatidan oʻtkazilganligi toʻgʻrisidagi guvohnoma mavjud boʻlganda, ular bir martalik toʻlovni toʻlagan taqdirda yozma shartnomalar tuzmasdan savdo oʻrinlari berish (oʻzlari yetishtirgan qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini, chorva mollarini, parrandalar va boshqa hayvonlarni, shuningdek ilgari foydalanishda boʻlgan tovarlarni sotish bundan mustasno); shartnoma asosida qoʻshimcha xizmatlar koʻrsatish; nazorat qiluvchi organlar vakillari bozorlarda oʻz funksiyalarini amalga oshirayotganda ularga hamrohlik qilish; ijarachilar tomonidan ijara toʻlovi toʻlanmaganda, shuningdek bozorda savdo faoliyatini amalga oshirishga qonunda belgilangan talablar bir necha marta buzilganligi holatlari hujjatlar bilan tasdiqlangan taqdirda savdo oʻrinlari taqdim etish, turgʻun savdo shoxobchalarini ijaraga berish yuzasidan ular bilan tuzilgan shartnomalarni muddatidan oldin bekor qilish. Bozor hududida tarozilar va boshqa oʻlchov anjomlarini ijaraga berish, yuk saqlash joylarini tashkil etish, yuklarni tashish uchun aravachalarni ijaraga berish boʻyicha xizmatlar faqat belgilangan tariflarga muvofiq bozor maʼmuriyati tomonidan koʻrsatilishi mumkin. 16. Bozor maʼmuriyati quyidagilarga majbur: sotuvchilar va oʻz xodimlari tomonidan Bozorlarda savdo faoliyatini tashkil etish qoidalariga va belgilangan savdo qoidalariga rioya etilishini nazorat qilish; dehqon bozorlarida sotuvchilarni qatʼiy ajratilgan savdo oʻrinlari boʻyicha joylashtirish; savdo oʻrinlari berishda bir martalik yigʻim undirilishini taʼminlash; qonunchilik hujjatlariga muvofiq maʼmuriyat bilan ijaraga oluvchi oʻrtasida tuziladigan ijara shartnomasi asosida har oylik ijara toʻlovining oʻz vaqtida toʻlanishini nazorat qilish; koʻrsatilayotgan majburiy va boshqa xizmatlar uchun bir martalik yigʻim, ijara toʻlovlari va boshqa tushumlarning bank tizimi orqali avtomatlashtirilgan hisobga olish yoʻli bilan bank kassalari orqali qabul qilinishini taʼminlash; mahalliy budjetlarga, shuningdek budjetdan tashqari maqsadli jamgʻarmalarga toʻlovlarning oʻz vaqtida ajratilishini taʼminlash; bozor ishlarini va bozor faoliyati bilan bogʻliq jarayonlarni savdo faoliyatini amalga oshirish tartibini belgilovchi va atrof muhitni muhofaza qilishni, bozor joylashgan hududdagi epidemiologik, epizootik va ekologik xavfsizlikni taʼminlovchi veterinariya-sanitariya qoidalari va normalariga qatʼiy muvofiq holda tashkil etish; bozorga olib kiriladigan oziq-ovqat mahsulotlari sifatining ekspress analiz laboratoriyasini tashkil etib, tegishli sertifikat berish va tegishli sertifikatga ega boʻlmagan mahsulotlarni sotishni taqiqlash; jamoat tartibini saqlash, qoʻriqlashni tashkil etish boʻyicha zarur chora-tadbirlar koʻrish, bozorning normal faoliyat koʻrsatishi uchun, shu jumladan uning energiya, issiqlik va suv taʼminoti boʻyicha zarur sharoitlarni taʼminlash; sotuvchilar va xaridorlar uchun aravachalar ijarasi punktlari ishi, oʻlchash vositalari va saqlash kameralari uchun masʼullarni tegishli buyruq bilan tayinlash; 300 ta va undan ortiq turgʻun savdo shoxobchalari va savdo oʻrinlari mavjud boʻlgan bozor hududlarida va bozorga tutash hududlardagi avtotransport vositalarini vaqtincha saqlash joylarini fiskal xotirali nazorat-kassa texnikalari, qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan hollarda esa onlayn nazorat-kassa texnikalari yoki virtual kassalar va toʻlovlarni bank plastik kartochkalaridan qabul qilish boʻyicha toʻlov terminallari bilan jihozlashni taʼminlash, avtotransport vositalarining kirishi va chiqishi vaqtini qayd etish funksiyasiga ega boʻlgan elektron hisoblagichlarni majburiy tartibda oʻrnatish; bozor maydonini, maʼmuriy-xoʻjalik binolarini, umumiy ravishda foydalaniladigan joylarni zarur sanitariya-texnik holatda saqlash; yondosh hududlarning oʻz vaqtida yigʻishtirilishi va obodonlashtirilishini taʼminlash; qattiq maishiy chiqindilar, yirik hajmli axlatlar, turli xil idishlar va shu kabilarning tashib ketilishini taʼminlash. 161. Bozor maʼmuriyati quyidagilarni taʼminlaydi: sotuvchilarning tegishli texnik talablarga, sanitariya normalari va qoidalariga muvofiq boʻlgan anjomlarga ehtiyojini qondirish; xaridorlarga xizmat koʻrsatish chogʻida paydo boʻladigan nizoli vaziyatlarning sabablarini bartaraf etish boʻyicha chora-tadbirlar koʻrish; sotuvchilarning minimal kasbiy tayyorgarligi boʻyicha tadbirlar amalga oshirish; tuman (shahar) hokimligida roʻyxatdan oʻtkazilgan mulohazalar va takliflar daftarlarining mavjud boʻlishi va ularni xaridorlarning birinchi talabiga binoan taqdim etish; banklarning inkassatsiya punktlari va kassalari ishi uchun eng qulay shart-sharoitlar yaratish, bir martalik yigʻim, ijara toʻlovlari va koʻrsatilayotgan xizmatlar uchun tushumlarning banklar kassalariga topshirilishini taʼminlashga koʻmaklashish, bozorlar va ularning filiallari hududida oʻz faoliyatini amalga oshiruvchi xoʻjalik yurituvchi subyektlar naqd tushumining har kuni inkassatsiya qilish (topshirish). 162. Bozor maʼmuriyati nazorat qiluvchi organlar vakillariga qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda oʻtkaziladigan tekshirishlarni amalga oshirishda koʻmaklashadi, aniqlangan qoida buzilishlarini bartaraf etish boʻyicha taʼsirchan chora-tadbirlar koʻradi. Zarurat boʻlganda, bozor maʼmuriyati nazorat qiluvchi organlar xodimlariga tekshirishlarni oʻtkazish davri uchun xonalar ajratadi. 163. Bozor maʼmuriyati isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlari talablarining bajarilishi, bozorlarning faoliyati, belgilangan savdo qoidalarining bajarilishi yuzasidan qonunchilik hujjatlariga muvofiq javob beradi. Bozor hududida yer uchastkalari ajratishga (dehqon (oziq-ovqat) bozorlari hududida qonunchilik hujjatlariga muvofiq zamonaviy savdo majmualari qurish uchun yer uchastkalari ajratish bundan mustasno), shuningdek bozorga tegishli koʻchmas mulk obyektlarining jismoniy va yuridik shaxslarga mulk qilib berilishiga yoʻl qoʻyilmaydi. 164. Bozor maʼmuriyati rahbariyati Bozorlarda savdo faoliyatini tashkil etish qoidalariga rioya qilinmaganligi yoki bozor maʼmuriyati xodimlari va sotuvchilar tomonidan ularga rioya etilishi yuzasidan zarur nazoratning yoʻqligi uchun javob beradi. Bozor maʼmuriyati rahbarlari bir martalik yigʻimlarning, ijara toʻlovlarining va koʻrsatiladigan xizmatlar uchun toʻlovlarning oʻz vaqtida va toʻliq undirilishi taʼminlanmaganligi, shuningdek savdo oʻrinlarining jismoniy shaxslarga ularning yakka tartibdagi tadbirkor sifatida davlat roʻyxatidan oʻtkazilganligi toʻgʻrisidagi guvohnomasiz berilganligi uchun qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgarlikka tortilishi mumkin, oʻzi yetishtirgan qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini, chorva mollarini, parrandalar va boshqa hayvonlarni, shuningdek ilgari foydalanishda boʻlgan tovarlarni sotish holatlari bundan mustasno. 165. Savdo oʻrnini yoki uning bir qismini uchinchi shaxsga berish taqiqlanadi. 166. Savdo kompleksini boshqarish savdo kompleksi maʼmuriyati tomonidan amalga oshiriladi, unga Vazirlar Mahkamasining 2012-yil 28-avgustdagi 253-son qarori bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasi savdo komplekslari faoliyatini tashkil etish qoidalariga (bundan buyon matnda Savdo komplekslari faoliyatini tashkil etish qoidalari deb yuritiladi) hamda savdo faoliyatini tartibga soluvchi boshqa qonunchilik hujjatlariga rioya etilishi yuzasidan javobgarlik yuklanadi. 167. Oʻz faoliyatini savdo kompleksida joylashgan turgʻun savdo shoxobchalari orqali amalga oshiruvchi yuridik shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlar (bundan buyon matnda savdo subyektlari deb yuritiladi) quyidagi huquqlarga ega: Savdo komplekslari faoliyatini tashkil etish qoidalariga muvofiq savdo faoliyatini amalga oshirish; savdo kompleksi maʼmuriyatidan Savdo komplekslari faoliyatini tashkil etish qoidalariga muvofiq ishlash uchun shart-sharoitlar bilan taʼminlashni talab qilish; savdo kompleksi maʼmuriyatidan savdo kompleksining ish tartibi va rejimi boʻyicha zarur tushuntirishlar olish; savdo kompleksi maʼmuriyati tomonidan koʻrsatiladigan pulli xizmatlardan foydalanish; oʻzlarining faoliyati nazorat qiluvchi organlar tomonidan tekshirilgan taqdirda savdo kompleksi maʼmuriyati xodimlarini taklif etish; savdo kompleksi maʼmuriyatiga savdo kompleksi faoliyatini yaxshilash boʻyicha takliflar kiritish. 168. Savdo subyektlari quyidagilarga majbur: tegishli peshlavha shaklida oʻz tashkilotining firma nomini (nomi, ramzi yoki tovar belgisini), yakka tartibdagi tadbirkorning nomini, joylashgan joyini (pochta manzilini) va ish rejimini (ishning boshlanish va tugash vaqtini, tushlik paytini, dam olish kunlarini) isteʼmolchiga maʼlum qilish; savdo faoliyatini amalga oshirishda turgʻun savdo shoxobchasi ijarasi toʻgʻrisidagi shartnomaga va ijara toʻlovi toʻlanganligi toʻgʻrisidagi hujjatga, yuridik shaxs yoxud yakka tartibdagi tadbirkorning davlat roʻyxatidan oʻtkazilganligi toʻgʻrisidagi guvohnomaga, shuningdek qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa hujjatlarga ega boʻlishi kerak. Ushbu hujjatlar davlat soliq xizmati organlari masʼul xodimlarining birinchi talabiga koʻra koʻrsatiladi; kunlik oʻrtacha naqd pul tushumi eng kam oylik ish haqining 20 baravaridan ortiq miqdorda boʻlganda bank kassalariga inkassatsiya xizmatlari orqali yoki mustaqil ravishda kunlik topshirish; kunlik oʻrtacha naqd pul tushumi eng kam oylik ish haqining 20 baravaridan kam miqdorda boʻlganda bank kassalariga inkassatsiya xizmatlari orqali oʻzlari belgilagan davrlarda yoki mustaqil ravishda topshirish; ijara toʻlovini oʻz vaqtida toʻlash; faqat savdo kompleksi maʼmuriyati tomonidan belgilangan joylarda savdo qilish; savdo shoxobchalarini toza va tartibli saqlash; yongʻin xavfsizligi talablariga rioya qilish, texnik va yongʻin signalizatsiyasi vositalari (asboblari) mavjud boʻlishini taʼminlash; savdo kompleksi maʼmuriyati va nazorat qiluvchi organlarning qonuniy talablarini bajarish; Savdo komplekslari faoliyatini tashkil etish qoidalari normalariga va qonunchilik hujjatlarida belgilangan boshqa talablarga rioya etish. Turgʻun savdo shoxobchasining ijara huquqlarini uchinchi shaxsga berish taqiqlanadi. 169. Savdo kompleksi maʼmuriyati quyidagi huquqlarga ega: savdo kompleksida savdo faoliyatini amalga oshirish va xizmatlar koʻrsatish uchun yuridik shaxslarga va yuridik shaxs tashkil qilmagan yakka tartibdagi tadbirkorlarga shartnoma asosida turgʻun savdo shoxobchalari berish. Turgʻun savdo shoxobchalarining ijara huquqi yuridik shaxslarga va yuridik shaxs tashkil qilmagan yakka tartibdagi tadbirkorlarga ochiq tanlov savdolari oʻtkazish natijalari boʻyicha beriladi; shartnoma asosida qoʻshimcha xizmatlar koʻrsatish; nazorat qiluvchi organlar vakillariga ular savdo komplekslarida oʻz funksiyalarini amalga oshirayotganda hamrohlik qilish; ijaraga oluvchilar bilan tuzilgan turgʻun savdo shoxobchalarining ijara shartnomasini qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda bekor qilish va unga oʻzgartirishlar kiritish. Tarozilar va boshqa oʻlchov asboblarini ijaraga berish, yuk saqlash joylarini tashkil etish, sotuvchilar va xaridorlar uchun aravachalarni ijaraga berish boʻyicha xizmatlar faqat savdo kompleksi maʼmuriyati tomonidan koʻrsatilishi mumkin. 1610. Savdo kompleksi maʼmuriyati quyidagilarga majbur: savdo subyektlari va oʻz xodimlari tomonidan Savdo komplekslari faoliyatini tashkil etish qoidalariga va belgilangan savdo qoidalariga rioya etilishini nazorat qilish; savdo kompleksi ishlarini va uning faoliyati bilan bogʻliq jarayonlarni savdo faoliyatini amalga oshirishni belgilovchi va savdo kompleksi joylashgan hududda atrof muhitni muhofaza qilishni, epidemik va ekologik xavfsizlikni taʼminlovchi qoidalar va normalarga qatʼiy muvofiq ravishda tashkil etish; savdo kompleksining normal faoliyat koʻrsatishi uchun jamoat tartibini saqlash, qoʻriqlashni tashkil etish, shu jumladan uning energiya, issiqlik va suv taʼminoti yuzasidan zarur sharoitlarni taʼminlash boʻyicha zarur chora-tadbirlar koʻrish; buyumlarni saqlash joylari hamda sotuvchilar va xaridorlarga aravachalarni ijaraga berish punktlari ishlari uchun masʼullarni buyruq bilan tayinlash; buyumlarni saqlash joylari, aravachalar berilganligi uchun toʻlovlarni fiskal xotirali nazorat-kassa texnikalarini, qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan hollarda esa onlayn nazorat-kassa texnikalarini yoki virtual kassalarni va toʻlovlarni bank plastik kartochkalaridan qabul qilish boʻyicha toʻlov terminallarini majburiy qoʻllagan holda qabul qilish; savdo kompleksi va unga tutash hududni, maʼmuriy-xoʻjalik binolarini, umumiy ravishda foydalaniladigan joylarni zarur sanitariya-texnik holatda saqlash; yondosh hududlarning oʻz vaqtida yigʻishtirilishi va obodonlashtirilishini taʼminlash; qattiq maishiy chiqindilar, yirik hajmli axlatlar, turli xil idishlar va shu kabilarning tashib ketilishini taʼminlash. 1611. Savdo kompleksi maʼmuriyati quyidagilarni taʼminlaydi: xaridorlarga xizmat koʻrsatishda yuzaga keladigan nizoli vaziyatlarning sabablarini bartaraf etish chora-tadbirlarini koʻrish; belgilangan tartibda roʻyxatdan oʻtkazilgan mulohazalar va takliflar daftari mavjud boʻlishini taʼminlash hamda uni xaridorlarning birinchi talabiga koʻra taqdim etish; banklar kassalari va inkassatsiya punktlari ishlari uchun eng qulay shart-sharoitlar yaratish, oʻz faoliyatini savdo kompleksida joylashgan turgʻun savdo shoxobchalari orqali amalga oshiruvchi yuridik shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlarning naqd tushumi har kuni inkassatsiya punktlariga (banklar kassalariga) inkassatsiya qilinishiga (topshirilishiga) koʻmaklashish. 1612. Savdo kompleksi maʼmuriyati nazorat qiluvchi organlar vakillariga qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda oʻtkaziladigan tekshirishlarni amalga oshirishda koʻmaklashadi, aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish boʻyicha taʼsirchan chora-tadbirlar koʻradi. Zarurat boʻlganda, nazorat qiluvchi organlar xodimlariga tekshirishlarni oʻtkazish davri uchun xonalar ajratadi. 1613. Savdo kompleksi maʼmuriyati isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlari talablari, belgilangan savdo qoidalari bajarilishi yuzasidan qonunchilik hujjatlariga muvofiq javob beradi. Savdo kompleksi maʼmuriyati rahbariyati Savdo komplekslari faoliyatini tashkil etish qoidalari normalariga rioya qilinmaganligi va ularga rioya etilishi boʻyicha savdo kompleksi maʼmuriyati xodimlari tomonidan zarur nazoratning yoʻqligi yuzasidan javob beradi. Savdo kompleksi maʼmuriyati rahbarlari ijara toʻlovlari hamda koʻrsatiladigan xizmatlar uchun toʻlovlarning oʻz vaqtida va toʻliq undirilishi taʼminlanganligi, shuningdek turgʻun savdo shoxobchalarining jismoniy shaxslarga ular yakka tartibdagi tadbirkor sifatida davlat roʻyxatidan oʻtkazilganligi toʻgʻrisidagi guvohnomasiz berilganligi uchun qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladilar. 17. Bir martalik yigʻimlar, ijara toʻlovlari va koʻrsatilgan xizmatlar uchun toʻlovlarning undirilishini nazorat qilish davlat soliq xizmati organlari tomonidan amalga oshiriladi. 18. Maʼmuriyat har kuni davlat soliq xizmati organining biriktirilgan xodimi bilan birgalikda, savdo oʻrinlarini haqiqatda toʻldirilishi, bir martalik yigʻim, ijara toʻlovlari va koʻrsatilgan xizmatlar uchun toʻlovlarning tushumi hisobini olib boradi. 19. Bir martalik yigʻim, ijara toʻlovini undirish, shuningdek aholi bilan naqd pul hisob-kitoblarini amalga oshirishda avtomatlashtirilgan bank tizimi hamda nazorat-kassa texnikalari va toʻlov terminallarining ishlatilishining hisobini toʻliq yuritilishi uchun davlat soliq xizmati organlarining xodimlari aniq bir bozor, savdo kompleksi va ularning filiallariga tegishli buyruq bilan biriktiriladilar. Davlat soliq xizmati organlarining biriktirilgan xodimi maʼmuriyat xodimi bilan birgalikda har kuni quyidagilarni amalga oshiradi: kuzatish va sanash orqali savdo oʻrinlarining haqiqatdagi toʻldirilganligi yuzasidan hisob olib boradi. Hisobga olish natijasiga koʻra, savdo oʻrinlari haqiqatda toʻldirilganligini hamda tushum va toʻlovlar boʻyicha maʼlumotnoma tayyorlab, ushbu Nizomga ilovaga muvofiq oʻtkazilgan hisobga olish natijalari toʻgʻrisidagi maʼlumot toʻldiradi. Maʼlumotnoma va oʻtkazilgan hisobga olish natijalari toʻgʻrisidagi maʼlumot maʼmuriyat tomonidan imzolanganidan keyin, unga imzolangan maʼlumotnoma va oʻtkazilgan hisobga olish natijalari toʻgʻrisidagi maʼlumotning nusxasini taqdim etadi. maʼmuriyat tomonidan bir martalik yigʻim, ijara toʻlovi va boshqa toʻlovlarni bank orqali undirishning avtomatlashtirilgan tizimi qoʻllanilishini oʻrganadi; bozor, savdo komplekslari va ularning filiallarida savdo oʻrinlarining haqiqatdagi toʻldirilganligini bozorlar daromadlari manbalari kesimida avtomatlashtirilgan bank tizimi orqali undirilgan tushumlarga mos kelishini tahlil etadi. 20. Oʻtkazilgan hisobga olish natijasiga koʻra tuzilgan maʼlumotnomalar maxsus kitobga qayd etiladi va alohida ish jildiga tikiladi, ulardagi mavjud boʻlgan maʼlumotlar tahlil qilinadi va umumlashtiriladi. Tahlil maʼlumotlaridan bozorlar va savdo komplekslarining daromadlari (manbalar kesimida) toʻgʻrisida elektron baza yaratish va yuritishda, shuningdek bozorlar, savdo komplekslari va ularning filiallarida qisqa muddatli tekshirishlarni oʻtkazishda foydalaniladi. 21. Maʼmuriyat tomonidan bir martalik yigʻimlar, ijara toʻlovlari va koʻrsatilgan xizmatlar uchun toʻlovlarni oʻz vaqtida va toʻliq undirilishini taʼminlamaslik, shuningdek oʻzi yetishtirgan qishloq xoʻjalik mahsulotlarini sotish hollaridan tashqari, belgilangan tartibda davlat roʻyxatidan oʻtmagan shaxslarga savdo oʻrinlari berilganligi holatlarida, maʼmuriyatning rahbar va boshqa masʼul xodimlari qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladilar. 22. Bir martalik yigʻimlar va ijara toʻlovlarini toʻlamasdan faoliyat yuritayotgan shaxslar qonunchilik hujjatlariga muvofiq javob beradilar.