Tovar xom ashyo birjalari faoliyatini takomillashtirishga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida
(resolution, 2026-02-07)

Tovarlarni ulgurji sotishning bozor metodlarini kengaytirish, tovar-xom ashyo birjalari faoliyatini zamonaviy talablarga muvofiq tubdan yaxshilash, mamlakatimiz tovar ishlab chiqaruvchilari mahsulotlariga narx belgilashning bozor mexanizmini shakllantirish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Belgilab qoʻyilsinki: tovar-xom ashyo birjalarida birja, auksion, koʻrgazma-yarmarka savdolari: muayyan turdagi va sifatdagi tovarlar, shu jumladan, belgilangan tartibda birja savdolariga qoʻyilgan hosila moliyaviy vositalar (derivativlar) elektron birja savdolari natijalari boʻyicha birja bitimlari; tovarlar (ishlar, xizmatlar), shu jumladan, oʻziga xos xususiyatlarga ega boʻlgan tovarlar auksion savdolari (shu jumladan, davlat xaridlarini tashkil etish boʻyicha elektron savdolar) natijalari boʻyicha auksion bitimlari; birja tovariga qoʻyilgan talablarga javob bermaydigan hamda xaridorlarga ularning namunalari va modellarini, elektron kataloglarini, prospektlarini, reklama byulletenlarini yoki boshqa tavsiflovchi hujjatlarini koʻrib chiqish imkoni berilishini talab qiladigan har qanday tovar bilan koʻrgazma-yarmarka bitimlari tuzish vositasida tashkil etilishi mumkin. 2. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari qurilish materiallari sotiladigan savdo komplekslarida: birjalar tomonidan qurilish materiallarining koʻrgazma-yarmarka ulgurji savdosini tashkil etish uchun bepul asosda maydonlar va xonalar; tovar-xom ashyo birjalari aʼzolariga — koʻrgazma-yarmarka savdolarida sotishga moʻljallangan tovarlarni saqlash uchun ijara shartlarida maydonlar va xonalar ajratsinlar. 3. Belgilab qoʻyilsinki: birja savdolarining ishtirokchilari faqat birja aʼzolari — birja tomonidan belgilangan tartibda birja savdolarida ishtirok etish va birja bitimlarini tuzish huquqini olgan yuridik shaxslar hisoblanadi. Birja aʼzolari birja savdolarida ular nomidan birja bitimlarini tuzish vakolati berilgan oʻz xodimlari orqali ishtirok etadilar; mijozlar yoki ularning manfaatlarini ifodalaydigan, birjada akkreditatsiya qilingan agentlar koʻrgazma-yarmarka savdolari va kimoshdi savdolari ishtirokchilari hisoblanadilar; birja aʼzolari-dilerlar birja savdolarida ulgurji savdoni faqat ularda ulgurji savdoni amalga oshirish huquqiga litsenziya mavjud boʻlganda amalga oshiradilar; tovar-xom ashyo birjalari aʼzolari tomonidan import boʻyicha keltirilgan hamda sotish uchun moʻljallangan qurilish materiallari namunalari va guruhlarini sotuvga qoʻyish faqat ularning respublika hududiga belgilangan tartibda qonuniy keltirilganligini tasdiqlovchi hujjatlar mavjud boʻlgan taqdirda amalga oshirilishi mumkin; tovar-xom ashyo birjalarining auksion va koʻrgazma-yarmarka savdoni tashkil etishga xarajatlari bitishuvlar ishtirokchilaridan vositachilik yigʻimi olish hisobiga, shuningdek auksion va koʻrgazma-yarmarka savdo qatnashchilariga koʻrsatiladigan qoʻshimcha xizmatlar (reklama, axborot, maslahat berish, oʻquv, noshirlik xizmatlari va shu kabilar) hisobiga qoplanadi. jismoniy shaxslar, shuningdek birja aʼzolari boʻlmagan yuridik shaxslar koʻrgazma-yarmarka savdolarida brokerlar orqali yoki birja tomonidan tasdiqlanadigan qoidalarga muvofiq mustaqil ravishda ishtirok etishi mumkin. tovar-xom ashyo birjalarining ochiq elektron savdolarida isteʼmol tovarlarini sotish (sotib olish) uchun ulgurji savdoni amalga oshirishga litsenziya mavjud ekanligi talab etilmaydi. 4. Tovar-xom ashyo birjalariga: birja tovarlari ishlab chiqaruvchi tadbirkorlarga oʻzlari ishlab chiqargan mahsulotlarni sotuvga qoʻyish uchun bepul asosda birja aʼzosi maqomi berish; ixtisoslashtirilgan va mintaqaviy savdo maydonlari tarmogʻini kengaytirish, shu jumladan koʻrsatib oʻtilgan savdo maydonlarini birja, koʻrgazma-yarmarka va auksion savdolarining elektron tizimiga ulagan holda yuridik shaxslarni akkreditatsiya qilish yoʻli bilan kengaytirish boʻyicha choralar koʻrish. birja aʼzolarini birja, kimoshdi va koʻrgazma-yarmarka savdolari qoidalariga kasb boʻyicha oʻqitishni tashkil qilish tavsiya etilsin. ishlab chiqaruvchilarga va birinchi navbatda, kichik biznes va xususiy tadbirkorlik subyektlariga mahsulotlarni sotish, shuningdek bitimlar boʻyicha elektron hisob-kitoblarni elektron toʻlov tizimi orqali amalga oshirish imkonini beradigan Internet orqali savdo tizimiga toʻgʻridan-toʻgʻri kirish rejimida koʻrgazma-yarmarka savdolarida ishtirok etish imkoniyatini taʼminlash; birja aʼzolariga ixtisoslashtirilgan savdo maydonchalari orqali birja savdolari tizimiga kirish, savdolar natijalariga koʻra tuzilgan bitimlarni roʻyxatdan oʻtkazish va qonun hujjatlarida belgilangan tartibda ular boʻyicha elektron hisob-kitoblarni amalga oshirish imkonini berish; birja aʼzolariga koʻrgazma-yarmarka savdolari tizimiga Internet orqali toʻgʻridan-toʻgʻri kirish rejimida belgilangan tartibda birja savdolariga kirish imkonini nazarda tutish tavsiya etilsin. 5. Belgilansinki: birja tovarlari kotirovkalari doimiy ravishda (bir haftada kamida bir marta) birjaning rasmiy veb-saytida eʼlon qilinadi. tovar-xom ashyo birjalari aʼzolari ular tomonidan koʻrgazma-yarmarka savdolarida sotiladigan tovarlar narxlarini ommaviy ravishda eʼlon qilishlari shart. 6. 2004-yil 1-iyundan boshlab birja faoliyatini amalga oshirishda qoʻshimcha ravishda quyidagi litsenziya talablari va shartlari joriy etilsin: birja savdolarida faqat oldindan eʼlon qilinadigan, mahsulotlar isteʼmolchilari va ishlab chiqaruvchilari keng koʻlamda foydalanadigan birja axborotnomasiga kiritilgan tovarlarni sotish, ayni bir vaqtda oldindan eʼlon qilingan listinglarga kiritilmagan tovarlarni sotish taqiqlanadi; birja axborotnomalariga faqat bir xil standart xossalarga ega boʻlgan, ulgurji guruhlar bilan sotiladigan va oldindan koʻzdan kechirishni talab qilmaydigan birja tovarlarini kiritish; 7. Oʻzbekiston Respublikasi Monopoliyaga qarshi kurashish qoʻmitasi: ikki hafta muddatda tovar-xom ashyo birjalari bilan litsenziya bitimlarini qaytadan tuzsin, bunda litsenziya bitimlariga ushbu qarorda belgilangan litsenziya talablari va shartlari kiritilishini nazarda tutsin; boshqaruv raisiga, hisob-kitob-kliring palatasi rahbariga hamda birjalarning bosh maklyoriga qoʻyiladigan malaka talablarini bir oy muddatda ishlab chiqsin va belgilangan tartibda tasdiqlasin hamda ularni attestatsiyadan oʻtkazsin; birja bitishuvlarida qatnashuvchi birjalar aʼzolarini uch oy muddatda, belgilangan tartibda attestatsiyadan oʻtkazsin; barcha ommaviy axborot vositalarida keng reklama kompaniyasini va tushuntirish ishlarini, shuningdek potensial sotuvchilar, xaridorlar, birjalar aʼzolari oʻrtasida tovarlarni birja savdolarida sotish va xarid qilish qoidalari va afzalliklari boʻyicha maqsadli seminarlar va davra suhbatlari oʻtkazilishini taʼminlasin. 8. Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi va Davlat mulki qoʻmitasi Oʻzbekiston respublika tovar-xom ashyo birjasi bilan birgalikda ikki hafta muddatda: brokerlar va brokerlik idoralari faoliyatini moddiy ragʻbatlantirish mexanizmini ishlab chiqsinlar va belgilangan tartibda joriy qilsinlar, bunda vositachilik yigʻimlarining zarur malaka sifatiga, brokerlik faoliyatini yuritish tajribasiga ega boʻlgan brokerlarning yuqori daromad olishini taʼminlovchi hamda birja savdolari tovar aylanmasiga qarab cheklangan miqdorlari belgilanishini nazarda tutsinlar; birja bitishuvlaridan undiriladigan birjalar vositachilik yigʻimlari cheklangan miqdorlarining deklaratsiya qilinishini taʼminlasinlar; Belgilansinki, “Oʻzbekiston respublika tovar-xom ashyo birjasi” AJning birja bitishuvlaridan undiriladigan vositachilik yigʻimlarining miqdorlarini belgilashda, “Oʻzbekiston respublika tovar-xom ashyo birjasi” AJ uchun foyda soligʻini hisoblashda xarajatlar bilan chegiriladigan monopolist korxonalar hamda ustav fondida (kapitalida) davlat ulushi 50 foiz va undan ortiq boʻlgan yuridik shaxslar yoki ustav fondining (kapitalining) 50 foizi va undan ortigʻi 50 foiz va undan ortiq miqdorda davlat ulushiga ega yuridik shaxsga tegishli boʻlgan yuridik shaxslar tomonidan sotiladigan mahalliy yuqori likvidli va monopol turdagi mahsulotlar, xom ashyo va materiallarni sotish boʻyicha “Oʻzbekiston respublika tovar-xom ashyo birjasi” AJ xizmatlariga 0,1 foiz miqdordagi vositachilik yigʻimlari hisobga olinadi va ular quyidagi ulushlarda oʻtkaziladi: Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligining budjetdan tashqari jamgʻarmasiga — 0,05 foiz; Oʻzbekiston Respublikasi Sanoat kooperatsiyasi va davlat xaridlari agentligining budjetdan tashqari jamgʻarmasiga — 0,01 foiz; Oʻzbekiston Respublikasi Raqobatni rivojlantirish va isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish qoʻmitasining budjetdan tashqari jamgʻarmasiga — 0,04 foiz; Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi birjalar va ularning aʼzolari tomonidan vositachilik yigʻimlarining cheklangan miqdorlariga rioya etilishini nazorat qilsin. 9. “Oʻzbekiston respublika tovar-xomashyo birjasi” AJning Kuzatuv kengashiga mustaqil ravishda birjaning tashkiliy tuzilmasini tasdiqlash va xodimlar sonini belgilash huquqi berilsin. 10. Oʻzbekiston respublika tovar-xom ashyo birjasi daromad (foyda) soligʻi toʻlashdan uch yil muddatga istisno tariqasida ozod qilinsin, boʻshaydigan mablagʻlar yagona elektron savdo tizimi texnika va texnologiya dasturiy kompleksini zamonaviylashtirishga maqsadli yoʻnaltirilsin. 11. Hukumatning 2-ilovaga muvofiq ayrim qarorlariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilsin. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mulki qoʻmitasi Adliya vazirligi, Monopoliyadan chiqarish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasi, boshqa manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda bir oy muddatda qonun hujjatlariga ushbu qarordan kelib chiqadigan oʻzgartirish va qoʻshimchalar toʻgʻrisida Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritsin. 12. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari R.S. Azimov zimmasiga yuklansin. 1. Vazirlar Mahkamasining “Ulgurji va birja savdosini tashkil etish tizimini takomillashtirish toʻgʻrisida” 2001-yil 1-maydagi 198-son qarori (Oʻzbekiston Respublikasi QT, 2001-y., 5-son, 24-modda) 8-bandining toʻrtinchi xatboshidagi “foizsiz qaytarish asosida” soʻzlari chiqarib tashlansin, “sarflangan mablagʻlar 5 yil mobaynida qaytariladi” soʻzlari “ajratilgan mablagʻlar hisobiga Oʻzbekiston tovar-xom ashyo birjasi hududiy filiallarining binolari Davlat mulki qoʻmitasiga beriladi” soʻzlari bilan almashtirilsin.