REFERENDUM YAKUNLARI HAMDA DAVLAT HOKIMIYATI TAShKIL ETILIShINING ASOSIY PRINSIPLARI TOʻGʻRISIDA
(law, 2024-02-19)

1. Qonunning asosiy vazifalari
Ushbu Qonun “Oʻzbekiston Respublikasining referendumi toʻgʻrisida”gi Qonunga muvofiq holda 2002-yil 27-yanvar kuni oʻtkazilgan hamda ikki palatali parlament tuzish va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining konstitutsiyaviy vakolat muddatini oʻzgartirish toʻgʻrisidagi ikki muhim masala boʻyicha qaror qabul qilgan, shuningdek, demokratik va bozor islohotlarini yanada chuqurlashtirish yoʻlini tasdiqlagan umumxalq ovoz berishi natijalaridan kelib chiqadigan asosiy yangi qoidalarni va amaldagi qonunchilikka kiritiladigan oʻzgartishlarni belgilaydi. Ushbu Qonun Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining moddalariga, shuningdek, amaldagi qonunchilikka tegishli oʻzgartishlar va qoʻshimchalar kiritish uchun asos hisoblanadi.

2. Demokratik islohotlarni chuqurlashtirish hamda fuqarolik jamiyatini shakllantirishga doir qonunchilikni takomillashtirishning asosiy prinsiplari
Bozor iqtisodiyotiga asoslangan huquqiy, ochiq demokratik davlat barpo etishni hamda fuqarolik jamiyatini shakllantirishni bosh maqsad qilib belgilagan Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasiga muvofiq, shuningdek referendumda bildirilgan xalq irodasiga asoslangan holda qonunchilikni takomillashtirishga doir ishlarning asosiy prinsiplari quyidagilardan iborat: qonun ustuvorligini, hokimiyat qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi, sud tarmoqlari oʻrtasida muvozanatni, ulardan har birining haqiqiy mustaqilligini taʼminlash; xalqaro huquqning umum eʼtirof etilgan prinsiplari va normalari asosida inson huquqlari va erkinliklari kafolatlarini taʼminlash; siyosiy hayotning, davlat va jamiyat qurilishining barcha jabhalarini izchil erkinlashtirish; nodavlat notijorat, jamoat tashkilotlari va fuqarolik jamiyatining boshqa demokratik institutlari yanada mustahkamlanishi hamda rivojlantirilishi uchun kafolat va sharoitlarni taʼminlash; fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlarini har tomonlama mustahkamlash va davlat hokimiyati markaziy organlarining vakolatlarini joylardagi boshqaruv organlariga bosqichma-bosqich oʻtkazish, ijro etuvchi hokimiyat organlari, shu jumladan, mudofaa va xavfsizlikni taʼminlovchi tuzilmalar faoliyati ustidan jamoat nazorati mexanizmini shakllantirish va kuchaytirish.

3. Oʻzbekiston Respublikasida saylovlarni oʻtkazish muddatlari
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti saylovi, Oliy Majlis Qonunchilik palatasiga hamda Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesiga, viloyatlar, tumanlar, shaharlar davlat hokimiyati vakillik organlariga saylov tegishincha ularning konstitutsiyaviy vakolat muddati tugaydigan yilda — oktyabr oyi uchinchi oʻn kunligining birinchi yakshanbasida oʻtkaziladi.

4. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi — qonun chiqaruvchi hokimiyatni amalga oshiruvchi Oʻzbekiston Respublikasining oliy davlat vakillik organi boʻlib, ikki palatadan — Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi (quyi palata)dan hamda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati (yuqori palata)dan iborat boʻladi (bundan buyon matnda tegishli ravishda Qonunchilik palatasi va Senat deb yuritiladi).

5. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi
Qonunchilik palatasi koʻppartiyaviylik asosida umumiy, teng va toʻgʻridan-toʻgʻri saylov huquqi asosida yashirin ovoz berish yoʻli bilan saylanadigan bir yuz ellik nafar deputatdan iborat. Saylov kuni yigirma besh yoshga toʻlgan hamda kamida besh yil Oʻzbekiston Respublikasi hududida muqim yashayotgan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarosi Qonunchilik palatasining deputati boʻlishi mumkin. Qonunchilik palatasining vakolatlari muddati — besh yil.

6. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati
Senat hududiy vakillik palatasi boʻlib, Senat aʼzolaridan (senatorlardan) tarkib topadi. Senat aʼzolari Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahridan teng miqdorda — toʻrt kishidan saylanadilar. Senatga saylov Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi, viloyatlar, tumanlar va shaharlar davlat hokimiyati vakillik organlari deputatlarining tegishli qoʻshma majlislarida mazkur deputatlar saylanganidan soʻng bir oy ichida ular orasidan yashirin ovoz berish yoʻli bilan oʻtkaziladi. Senatning toʻqqiz nafar aʼzosi fan, sanʼat, adabiyot, ishlab chiqarish sohasida hamda davlat va jamiyat faoliyatining boshqa tarmoqlarida katta amaliy tajribaga ega boʻlgan va alohida xizmat koʻrsatgan eng obroʻli fuqarolar orasidan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tayinlanadi. Saylov kuni yigirma besh yoshga toʻlgan hamda kamida besh yil Oʻzbekiston Respublikasi hududida muqim yashagan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarosi Senat aʼzosi boʻlishi mumkin. Senatning vakolat muddati — besh yil.

7. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining ishini tashkil etish
Qonunchilik palatasining ishi palata barcha deputatlarining professional, doimiy faoliyat koʻrsatishiga asoslanadi. Qonunchilik palatasining deputatlari oʻz vakolatlari davrida ilmiy, pedagogik va ijodiy faoliyatdan tashqari boshqa turdagi haq toʻlanadigan faoliyat bilan shugʻullanishlari mumkin emas. Senat ishi vaqti-vaqti bilan chaqiriladigan Senatning yalpi majlislari hamda qoʻmitalari (komissiyalari) majlislaridagi senatorlarning faoliyatiga asoslanadi. Ayni bir shaxs bir paytning oʻzida Qonunchilik palatasining deputati va Senat aʼzosi boʻlishi mumkin emas. Qonunchilik palatasining deputati bir vaqtning oʻzida Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesining, viloyatlar, tumanlar, shaharlar davlat hokimiyati vakillik organlarining deputati boʻlishi mumkin emas. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining vakolatlari hamda faoliyat koʻrsatish tartibi, shuningdek Qonunchilik palatasi deputatlarining va Senat aʼzolarining maqomi qonun hujjatlari bilan belgilanadi.

8. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining vakolat muddati
Umumiy, teng va toʻgʻridan-toʻgʻri saylov huquqi asosida yashirin ovoz berish yoʻli bilan saylanadigan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining konstitutsiyaviy vakolat muddati yetti yil.

9. Qonunni qabul qilish
Qonun Qonunchilik palatasi tomonidan qabul qilinib, Senat tomonidan maʼqullangach, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan imzolanib, qonunda belgilangan tartibda rasmiy nashrlarda eʼlon qilingan taqdirda yuridik kuchga ega boʻladi. Qonun loyihasi Qonunchilik palatasiga kiritiladi. Qonunchilik palatasi qonun loyihasini, qoida tariqasida, bir necha oʻqishda koʻrib chiqadi. Qonunchilik palatasi tomonidan qabul qilingan qonun Senatga qabul qilingan kundan eʼtiboran oʻn kundan kechiktirmay yuboriladi. Qonun Senat tomonidan oltmish kun ichida koʻrib chiqiladi va maʼqullangan taqdirda, imzolanishi va eʼlon qilinishi uchun Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentiga oʻn kundan kechiktirmay yuboriladi. Agar Senat qonunni maʼqullash yoki rad etish toʻgʻrisida u Senatga kelib tushgan kundan eʼtiboran oltmish kun ichida qaror qabul qilmasa, Qonunchilik palatasi tomonidan qonun imzolanishi va eʼlon qilinishi uchun Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentiga yuboriladi. Senat tomonidan rad etilgan qonun Qonunchilik palatasiga qaytariladi. Agar Qonunchilik palatasi deputatlar umumiy sonining uchdan ikki qismidan iborat koʻpchilik ovozi bilan qonunni yana maʼqullasa, qonun Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi tomonidan qabul qilingan hisoblanadi. Qonunchilik palatasi va Senat yuzaga kelgan kelishmovchiliklarni bartaraf etish uchun kelishuv komissiyasini tuzishlari mumkin. Komissiyada kelishuvga erishilsa, qonun Qonunchilik palatasi tomonidan qayta koʻrib chiqilishi kerak. Bu holda qonun odatdagi tartibda qabul qilinadi va maʼqullash uchun Senatga yuboriladi. Qonunlar belgilangan tartibda Oʻzbekiston Respublikasining referendumini oʻtkazish yoʻli bilan qabul qilinishi mumkin. Qonun hujjatlarini ishlab chiqish, kiritish va muhokama qilish tartiboti Oʻzbekiston Respublikasining qonunlari hamda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining reglamentlari bilan tartibga solinadi.

10. Qonunni imzolash va eʼlon qilish
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti qonunni oltmish kun ichida imzolaydi. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti qaytadan muhokama qilish va ovoz berishni oʻtkazish uchun qonunni oʻz eʼtirozlari bilan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisiga qaytarishga haqli. Agar qonun avvalgi qabul qilingan tahririda tegishincha Qonunchilik palatasi deputatlari va Senat aʼzolari umumiy sonining kamida uchdan ikki qismidan iborat koʻpchilik ovozi bilan maʼqullansa, qonun Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan oʻn toʻrt kun ichida imzolanishi va eʼlon qilinishi kerak. Imzolangan qonun qonunda belgilangan tartibda eʼlon qilinishi kerak.