Tijorat banklarining Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankida depozitga oʻtkaziladigan majburiy rezervlari toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida
(resolution, 2025-12-25)

Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”gi, “Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida”gi qonunlari, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 9-yanvardagi PF-5296-son “Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining faoliyatini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Farmoni va 2017-yil 13-sentabrdagi PQ-3272-son “Pul-kredit siyosatini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvi qaror qiladi: 1. Tijorat banklarining Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankida depozitga oʻtkaziladigan majburiy rezervlari toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur qaror 2018-yil 1-iyundan kuchga kiradi. Mazkur Nizom tijorat banklari, shu jumladan mikromoliya banklari (bundan buyon matnda — banklar deb yuritiladi) tomonidan majburiy rezervlarni hisoblash va Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankiga (bundan buyon matnda — Markaziy bank deb yuritiladi) depozitga oʻtkazish tartibini belgilaydi. 1. Mazkur Nizomda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi: majburiy rezervlar — banklar tomonidan Markaziy bankda alohida ochilgan hisobvaraqqa majburiy tartibda depozitga oʻtkazilgan pul mablagʻlari; rezerv shakllantiriladigan majburiyatlar — banklarning mazkur Nizomning 1-ilovasida roʻyxati keltirilgan milliy valyuta va chet el valyutalaridagi majburiyatlari; majburiy rezervlar normativi — Markaziy bank tomonidan bankning rezerv shakllantiriladigan majburiyatlariga nisbatan oʻrnatiladigan foiz miqdori; majburiy rezervlarning normativ miqdori — banklar tomonidan Markaziy bankka oʻtkazilishi lozim boʻlgan majburiy rezervlar hajmi. Majburiy rezervlarning normativ miqdori rezerv shakllantiriladigan majburiyatlarning hisob-kitob davridagi oʻrtacha miqdoriga majburiy rezervlar normativini koʻpaytirish orqali hisoblanadi; oʻrtachalash koeffitsiyenti — majburiy rezervlar normativ miqdorining Markaziy bankdagi vakillik hisobvaragʻida saqlanadigan oʻrtachalashtirilgan miqdorini aniqlashda foydalaniladigan qiymati 0 dan 1 gacha boʻlgan koeffitsiyent; majburiy rezervlarning oʻrtachalashtirilgan miqdori — banklar tomonidan majburiy rezervlarning normativ miqdoriga nisbatan oʻrtachalash koeffitsiyentini qoʻllash orqali hisoblangan hamda banklarning Markaziy bankdagi vakillik hisobvaraqlarida saqlash davri mobaynida saqlanishi lozim boʻlgan oʻrtacha hisobdagi pul mablagʻlarining eng kam miqdori; Markaziy bankka oʻtkazilishi lozim boʻlgan majburiy rezerv mablagʻlari — majburiy rezervlarning normativ miqdoridan chegiriladigan mablagʻlar hamda majburiy rezervlarning oʻrtachalashtirilgan miqdori chegirilgandagi qoldiq; majburiy rezervlarning hisob-kitob davri — majburiy rezervlarni saqlash davridan oldingi hisobot oyi; majburiy rezervlarni saqlash davri — birinchi kuni payshanbadan boshlanib, oxirgi kuni chorshanbada tugaydigan yigirma sakkiz yoki oʻttiz besh kalendar kunidan iborat boʻlgan majburiy rezervlarni saqlash davri; saqlash davri kalendari — majburiy rezervlarning saqlash davrini belgilovchi yillik kalendar. 2. Majburiy rezervlar normativi, majburiy rezervlarning normativ miqdoridan chegiriladigan mablagʻlar meʼyori, majburiy rezervlar shakllantiriladigan va saqlanadigan valyuta turi, oʻrtachalash koeffitsiyenti hamda saqlash davri kalendari Markaziy bank Boshqaruvi qarori bilan oʻrnatiladi va rezerv shakllantiriladigan majburiyatlarning turi, valyutasi va muddatiga bogʻliq boʻladi. 4. Majburiy rezervlar boʻyicha banklarga foizlar toʻlash haqidagi qaror Markaziy bank Boshqaruvi tomonidan Markaziy bankning Kredit qoʻmitasi taklifiga asosan respublika iqtisodiyotidagi vaziyat, bank tizimidagi likvidlik holati va monetar siyosatning asosiy yoʻnalishlaridan kelib chiqqan holda qabul qilinadi. 5. Banklarning boshqa davlatlar hududida roʻyxatga olingan boʻlinmalarining majburiy rezervlarini hisoblash va depozitga oʻtkazish ushbu davlatlar qonunchiligiga muvofiq amalga oshiriladi. 6. Majburiy rezervlar banklar tomonidan milliy va xorijiy valyutada jalb qilingan majburiyatlar boʻyicha Markaziy bankdagi rezident banklarning majburiy rezerv hisobvaragʻiga pul oʻtkazish yoki Markaziy bankdagi vakillik hisobvaragʻida oʻrtachalashtirilgan miqdorini ushlab turish orqali shakllantiriladi va saqlanadi. 9. Har bir hisob-kitob davrining tugashi bilan banklar tomonidan ushbu Nizomning 2-ilovasiga muvofiq shaklda mazkur Nizomning 3-ilovasidagi uslubiy koʻrsatmalar asosida Markaziy bankka depozitga oʻtkazilishi lozim boʻlgan majburiy rezervlar miqdori hisoblanadi. Markaziy bankda depozitga oʻtkazilishi lozim boʻlgan majburiy rezervlar miqdori majburiy rezervlar normativini rezerv shakllantiriladigan majburiyatlarning hisob-kitob davridagi oʻrtacha miqdoriga koʻpaytirish orqali hisoblanadi. 10. Rezerv shakllantiriladigan milliy valyuta yoki chet el valyutasidagi majburiyatlarning oʻrtacha miqdori hisob-kitob davrining har bir kuni uchun rezerv shakllantiriladigan majburiyatlar hisobvaraqlarining tegishli valyutadagi qoldiqlarini jamlash va ushbu summani hisob-kitob davridagi kalendar kunlari soniga boʻlish orqali aniqlanadi. Majburiy rezervlarning normativ miqdoridan chegiriladigan mablagʻlarning oʻrtacha miqdori hisob-kitob davrining har bir kuni uchun chegiriladigan hisobvaraqlarining tegishli valyutadagi qoldiqlarini jamlash va ushbu summani hisob-kitob davridagi kalendar kunlari soniga boʻlish orqali hisoblanadi. Bayram va dam olish kunlari uchun ushbu kunlardan oldingi oxirgi ish kunining rezerv shakllantiriladigan majburiyatlar hisobvaraqlarining balans qoldiqlari olinadi. 11. Majburiy rezervlar hisob-kitobini Markaziy bankka taqdim qilish va qoʻshimcha ravishda majburiy rezervlar hisobvaragʻiga depozitga oʻtkazish lozim boʻlgan summalarni oʻtkazish banklar tomonidan saqlash davri boshlanish kunidan oldingi uch ish kuni mobaynida amalga oshiriladi. 12. Majburiy rezervlarga ortiqcha mablagʻlar oʻtkazilganda, majburiy rezervlar hisob-kitobi taqdim etilgan kundan keyingi ikki ish kuni mobaynida, ortiqcha mablagʻlar Markaziy bank tomonidan bankka qaytariladi. 13. Majburiy rezervlar hisob-kitobi banklar tomonidan Markaziy bankka elektron pochta orqali belgilangan tartibda elektron raqamli imzo bilan imzolangan holda yoʻllanishi shart. 14. Majburiy rezervlar hisob-kitobi va taqdim qilingan hujjatlarning mazkur Nizom talablariga muvofiqligini tekshirish maʼlumotlar toʻliqligini, arifmetik hisob-kitoblarning toʻgʻriligini hamda hujjatlarda qayd qilingan maʼlumotlarning banklarning hisob-kitob davridagi buxgalterlik balansiga mos kelishini aniqlash orqali amalga oshiriladi. Hujjatlarda yaxlitlash va almashuv kursi oʻzgarishi natijasida yuzaga keladigan farq boʻlishiga yoʻl qoʻyiladi. 15. Keyingi saqlash davri boshlanguniga qadar banklarga Markaziy bankka taqdim etilgan hisob-kitoblar va hujjatlarga tuzatishlar kiritish imkoniyati beriladi. Tuzatish kiritilgan hisob-kitoblar bilan birga tegishli bank boshqaruv raisi tomonidan imzolangan tushuntirish xati taqdim etiladi. 16. Markaziy bankka oʻtkazilgan majburiy rezerv mablagʻlari banklarda 10309 — “Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankidagi majburiy rezerv hisobvaragʻi”da va Markaziy bankda 21312 — “Rezident banklarning majburiy rezerv hisobvaragʻi”da yuritiladi. Banklarning 10309 — “Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankidagi majburiy rezerv hisobvaragʻi”dagi qoldiq Markaziy bankdagi 21312 — “Rezident banklarning majburiy rezerv hisobvaragʻi”dagi mablagʻlar qoldigʻiga teng boʻlishi lozim. 17. Markaziy bank tomonidan oʻrtachalash koeffitsiyentini qoʻllash huquqi quyidagi talablarga javob beradigan banklarga beriladi: majburiy rezervlarni hisob-kitob qilish va Markaziy bankdagi depozitga oʻtkazish tartibiga rioya qilgan; oʻtgan davrda majburiy rezervlarning oʻrtachalashtirilgan miqdorini banklarning Markaziy bankdagi vakillik hisobvaraqlarida saqlash boʻyicha majburiyatini bajargan. Mazkur talablarga javob bermagan banklarga majburiy rezervlar miqdoriga nisbatan oʻrtachalash koeffitsiyentini qoʻllash huquqi berilmaydi. 18. Markaziy bank tomonidan banklarga majburiy rezervlar miqdoriga nisbatan oʻrtachalash koeffitsiyentini qoʻllash huquqini berish masalasi ularning murojaatlari asosida uch ish kunida koʻrib chiqiladi va bankka xabar beriladi. Oʻrtachalash koeffitsiyentini qoʻllash huquqi berilgan hollarda mazkur huquq keyingi saqlash davridan boshlab kuchga kiradi. 19. Banklar tomonidan mazkur Nizomning 17-bandida koʻrsatilgan talablar bajarilmagan taqdirda Markaziy bank tomonidan berilgan huquq bekor qilinadi. Mazkur huquqning qayta berilishi masalasi ikki oydan soʻng Markaziy bank tomonidan bankning tegishli murojaatnomasi asosida koʻrib chiqiladi. 20. Markaziy bankka oʻtkazilishi lozim boʻlgan majburiy rezerv mablagʻlari miqdori majburiy rezervlarning normativ miqdoridan chegiriladigan mablagʻlar hamda majburiy rezervlarning oʻrtachalashtirilgan miqdorini ayirgan holda aniqlanadi. 21. Majburiy rezervlarni saqlash davrida oʻrtachalash koeffitsiyentini qoʻllash huquqidan foydalanish uchun banklar majburiy rezervlarning oʻrtachalashtirilgan miqdorini hisoblaydi va Markaziy bankka taqdim etadi. Majburiy rezervlarning oʻrtachalashtirilgan miqdorini hisoblash davri majburiy rezervlarni hisob-kitob davriga teng boʻladi. 22. Majburiy rezervlarni saqlash davrida banklarning Markaziy bankdagi vakillik hisobvaraqlaridagi mablagʻlarning oʻrtacha qoldigʻi majburiy rezervlarning oʻrtachalashtirilgan miqdoridan kam boʻlmasligi talab etiladi. 23. Banklarning qoʻshib yuborish, qoʻshib olish, boʻlish va ajratib chiqarish shaklida qayta tashkil etilgan holatlarda majburiy rezervlar qayta rasmiylashtiriladi. 24. Bankni moliyaviy sogʻlomlashtirish va toʻlovga qobiliyatsizlik holatlarida, unga vaqtinchalik tashqi boshqaruv tayinlanganda, shuningdek alohida bank operatsiyalarini amalga oshirish yoki vakillik hisobvaragʻidagi mablagʻlardan foydalanish boʻyicha cheklovlar oʻrnatilganda majburiy rezervlarni tartibga solish amaliyoti toʻxtatilmaydi. 25. Markaziy bank tomonidan bankning bank operatsiyalarini amalga oshirish huquqini beruvchi litsenziyasi chaqirib olinganda bankning majburiy rezervlar boʻyicha talablarni bajarish majburiyati toʻxtatiladi. 26. Banklar tomonidan majburiy rezerv talablari bajarilishi ustidan nazoratni Markaziy bank amalga oshiradi. 27. Majburiy rezervlar boʻyicha hisob-kitoblarning oʻz vaqtida taqdim etilmasligi yoki ularning notoʻgʻriligi, saqlash davrida kamomadni qoplash uchun talab etiladigan mablagʻlarning oʻtkazilmasligi va oʻrtachalashtirilgan majburiy rezervlar boʻyicha majburiyatning bajarilmasligi majburiy rezerv talablarini buzilishi hisoblanadi. 28. Banklar tomonidan majburiy rezerv talablari va majburiy rezervlarning oʻrtachalashtirilgan miqdorini toʻgʻri shakllantirilganligi banklarning balans hisoboti asosida Markaziy bank tomonidan tekshirib boriladi. 29. Bank tomonidan mazkur Nizomda belgilangan talablar bajarilmagan taqdirda Markaziy bank tomonidan qatʼiy tartibda majburiy rezervlar boʻyicha yetishmayotgan mablagʻlar va mazkur mablagʻlar hajmiga nisbatan qayta moliyalash stavkasining ikki baravaridan oshmaydigan miqdorda jarima undiriladi. 30. Markaziy bank tomonidan bankning bank operatsiyalarini amalga oshirish huquqini beruvchi litsenziyasi chaqirib olingan taqdirda Markaziy bank uch kunlik muddatda bankning tugatish komissiyasi soʻrovnomasiga asosan bank majburiyatlari boʻyicha hisob-kitoblarni amalga oshirish uchun Markaziy bankda depozitga oʻtkazilgan majburiy rezerv mablagʻlarini bankning tugatish komissiyasi hisobvaragʻiga qaytaradi. Hisob-kitob elektron shaklda berilishi lozim. Jadval kataklari boʻsh qoldirilmasligi kerak. Agar axborot boʻlmasa nol koʻrsatilsin. Hisob-kitobda umumiy summa butunligicha ming soʻmda koʻrsatilishi lozim. 500 soʻm va undan kam boʻlgan summa hisobga olinmaydi (chiqarib tashlanadi), 500 soʻmdan ortiq boʻlgan summa minggacha yaxlitlanadi. Hisob-kitob tuzishda ham musbat, ham manfiy summalar uchrashi mumkin. Hisob-kitobni tuzishda har kunlik balans hisoboti asosida hisoblanadigan hisob-kitob davridagi balans maʼlumotlarining oʻrtacha qoldigʻi aks ettirilishi lozim. (D) Ustun — Rezidentlarga tegishli milliy valyutadagi rezerv shakllantiriladigan majburiyatlarning hisob-kitob davridagi oʻrtacha qoldigʻi. Bu ustunda rezidentlarga tegishli milliy valyutadagi koʻrsatib oʻtilgan majburiyatlarning hisob-kitob davridagi oʻrtacha qoldigʻi koʻrsatilishi lozim. (E) Ustun — Rezidentlarga tegishli xorijiy valyutadagi rezerv shakllantiriladigan majburiyatlarning hisob-kitob davridagi oʻrtacha qoldigʻi. Bu ustunda rezidentlarga tegishli xorijiy valyutadagi koʻrsatib oʻtilgan majburiyatlarning hisob-kitob davridagi oʻrtacha qoldigʻi koʻrsatilishi lozim. (F) Ustun — Norezidentlarga tegishli milliy valyutadagi rezerv shakllantiriladigan majburiyatlarning hisob-kitob davridagi oʻrtacha qoldigʻi. Bu ustunda norezidentlarga tegishli milliy valyutadagi koʻrsatib oʻtilgan majburiyatlarning hisob-kitob davridagi oʻrtacha qoldigʻi koʻrsatilishi lozim. (G) Ustun — Norezidentlarga tegishli xorijiy valyutadagi rezerv shakllantiriladigan majburiyatlarning hisob-kitob davridagi oʻrtacha qoldigʻi. Bu ustunda norezidentlarga tegishli xorijiy valyutadagi koʻrsatib oʻtilgan majburiyatlarning hisob-kitob davridagi oʻrtacha qoldigʻi koʻrsatilishi lozim. (H) Ustun — Milliy valyutadagi majburiyatlar uchun majburiy rezerv normativi. Bu ustunda milliy valyutadagi majburiyatlar uchun Markaziy bank tomonidan belgilangan majburiy rezerv normativlari foizlarda koʻrsatilishi lozim. (I) Ustun — Chet el valyutasidagi majburiyatlar uchun majburiy rezerv normativi. Bu ustunda chet el valyutasidagi majburiyatlar uchun Markaziy bank tomonidan belgilangan majburiy rezerv normativlari foizlarda koʻrsatilishi lozim. (J) Ustun — Majburiy rezervlarning normativ miqdori. Quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi: 1-satr. Talab qilib olinguncha saqlanadigan depozitlar. Bu satrda 20200 balans hisobvaragʻining qoldigʻi koʻrsatiladi. 2-satr. Jamgʻarma depozitlar. Bu satrda 20400 balans hisobvaragʻining qoldigʻi koʻrsatiladi. 3-satr. Muddatli depozitlar. Bu satrda 20600 balans hisobvaragʻi qoldigʻi koʻrsatiladi. 4-satr. Boshqa banklar va moliyaviy tashkilotlarga toʻlanishi lozim boʻlgan mablagʻlar. Bu satrda 21002 va 21006 hisobvaragʻidagi qoldigʻi olib tashlangan holda 21000 balans hisobvaragʻi qoldigʻi koʻrsatiladi. Shuningdek, bu satrda normativ miqdorni hisoblashda faqat norezidentlarga tegishli hisobvaraqlar qoldigʻi inobatga olinadi. 5-satr. Bankning toʻlanmagan akseptlari. Bu satrda 21400 balans hisobvaragʻi qoldigʻi koʻrsatiladi. 6-satr. Toʻlanishi lozim boʻlgan qisqa muddatli kreditlar. Bu satrda Markaziy bank hamda rezident banklarga tegishli hisobvaraqlar qoldigʻi olib tashlangan holda 21600 balans hisobvaragʻining qoldigʻi koʻrsatiladi. 7-satr. Olingan uzoq muddatli kreditlar. Bu satrda Markaziy bank hamda rezident banklarga tegishli hisobvaraqlar qoldigʻi olib tashlangan holda 22000 balans hisobvaragʻining qoldigʻi koʻrsatiladi. 8-satr. Mijozlarning boshqa depozitlari. Bu satrda 22602, 22606, 22614 va 22628 hisobvaraqlari qoldiqlari olib tashlangan holda 22600 balans hisobvaragʻining qoldigʻi koʻrsatiladi. 9-satr. Mijozlarning bank kartalariga oʻtkazilishi lozim boʻlgan pul mablagʻlari boʻyicha tranzit hisobvaraqlari. Bu satrda 23100 balans hisobvaragʻining qoldigʻi koʻrsatiladi. 10-satr. Hukumatga tegishli daromad va boshqa tushumlar hisobvaraqlari. Bu satrda 23416 hisobvaragʻidagi qoldigʻi olib tashlangan holda 23400 balans hisobvaragʻining qoldigʻi koʻrsatiladi. 11-satr. Mijozlarning bank kartalaridan kelib tushgan tushum. Bu satrda 23500 balans hisobvaragʻining qoldigʻi koʻrsatiladi. 12-satr. Bank tomonidan chiqarilgan qimmatli qogʻozlar. Bu satrda 23600 balans hisobvaragʻining qoldigʻi koʻrsatiladi. 13-satr. Subordinar qarz. Bu satrda kapital tarkibiga qoʻshiladigan subordinar qarz qoldigʻi olib tashlangan holda 23700 balans hisobvaragʻining qoldigʻi koʻrsatiladi. 14-satr. Mijozlar bilan hisob-kitoblar. Bu satrda 29801 balans hisobvaragʻining qoldigʻi koʻrsatiladi. 15-satr. Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligiga oʻtkaziladigan talab qilib olinmagan depozitlar. Bu satrda 29840 balans hisobvaragʻining qoldigʻi koʻrsatiladi. 16-satr. Harakatsiz depozit majburiyatlari. Bu satrda 29842 balans hisobvaragʻining qoldigʻi koʻrsatiladi. 17-satr. Boshqa kreditlar — Talab qilib olinmagan qoldiqlar. Bu satrda 29846 balans hisobvaragʻining qoldigʻi koʻrsatiladi. 18-satr. Pensiya jamgʻarmasining tuman (shahar) boʻlinmalari tomonidan moliyalashtiriladigan, pensiyalar, ijtimoiy nafaqalar, kompensatsiyalar va boshqa toʻlovlar uchun boshqa banklardan olingan naqd pul bilan beriladigan mablagʻlar. Bu satrda 29849 balans hisobvaragʻining qoldigʻi koʻrsatiladi. 19-satr. Boshqa majburiyatlar. Bu satrda 29896 balans hisobvaragʻining qoldigʻi koʻrsatiladi. 20-satr. Rezerv shakllantiriladigan majburiyatlarning jami. Bu satrning (J) ustunida 1 — 19 satrlarning (J) ustunidagi mablagʻlarning jami yigʻindisi koʻrsatiladi. 21-satr. Kassadagi naqd pul va boshqa toʻlov hujjatlari. Bu satrning (J) ustunida 10100 balans hisobvaragʻining Markaziy bank boshqaruvi tomonidan chegirilishi belgilangan miqdori koʻrsatiladi. 22-satr. Rezerv shakllantiriladigan majburiyatlardan chegiriladigan mablagʻlar ayrilgandagi qoldiq. Bu satrning (J) ustuni quyidagi formula orqali hisoblanadi: 23-Satr. Oʻrtachalash koeffitsiyenti. Bu satrning (B) ustunida oʻrtachalash koeffitsiyenti koʻrsatiladi. 24-Satr. Majburiy rezervlarning oʻrtachalashtirilgan miqdori. Bu satrning (J) ustuni quyidagi formula orqali hisoblanadi: 25-Satr. Markaziy bankka oʻtkazilishi lozim boʻlgan majburiy rezerv mablagʻlari. Bu satrning (J) ustuni quyidagi formula orqali hisoblanadi: 26-Satr. Hisob-kitob davrida majburiy rezervlarda saqlanayotgan mablagʻlar. Bu satrda 10309 balans hisobvaragʻining hisob-kitob davrining oxirgi sanasidagi qoldigʻi koʻrsatiladi. 27-Satr. Majburiy rezerv hisobvaragʻiga qoʻshimcha ravishda depozitga oʻtkazish yoki Markaziy bank tomonidan qaytarilishi lozim boʻlgan mablagʻlar. Bu satrning (J) ustuni quyidagi formula orqali hisoblanadi: