BOZORLARNING FAOLIYATINI VA ULARNI BOShQARIShNI TARTIBGA SOLISh ChORA-TADBIRLARI TOʻGʻRISIDA
(resolution, 2000-08-12)

Oziq-ovqat va buyum bozorlarini boshqarishni tartibga solish, bozorlarda savdoni tashkil etishni va isteʼmolchilarning manfaatlarini himoya qilishni yaxshilash maqsadida, shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Bozorlarning faoliyatini tashkil etishni va aholiga xizmat koʻrsatish sifatini yaxshilashga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi Farmonini bajarish yuzasidan Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mulki qoʻmitasi, “Oʻztayyorlovsavdo” uyushmasi va respublika tumanlari (shaharlari) hokimliklarining: dehqon va buyum bozorlari, yarmarkalar negizida 1 va 1a-ilovalarga muvofiq boshqarishning namunaviy tuzilmasiga ega boʻlgan ochiq turdagi aksionerlik jamiyatlarini tashkil qilish, bozor direksiyasi xodimlari sonini (hisob-kitob xodimlaridan tashqari) 5 nafardan 17 nafargacha etib belgilash; aksiyalarning nazorat paketini tumanlar (shaharlar) hokimliklariga yoki ularning vakolatli organlariga, shu jumladan, “Oʻztayyorlovsavdo” uyushmasi tashkilotlari ulushlarini sotib olish hisobiga, biriktirib qoʻyish toʻgʻrisidagi takliflari qabul qilinsin. 2. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mulki qoʻmitasi “Oʻztayyorlovsavdo” uyushmasi va Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi bilan birgalikda ikki hafta muddatda bozorlar va yarmarkalar negizida tashkil etiladigan ochiq turdagi aksionerlik jamiyatlarining Namunaviy ustavini ishlab chiqsin va belgilangan tartibda tasdiqlasin. Maʼlumot uchun qabul qilinsinki: tashkil etilayotgan aksionerlik jamiyatlarining kuzatuv kengashini, boshqaruvini va taftish komissiyasini aksionerlarning umumiy majlisi saylaydi; bozorlardagi mulkdan foydalanishdan, xizmatlar koʻrsatishdan tushadigan pul mablagʻlarini hisobga olishni tashkil etish va mablagʻlarning sarflanishi boʻyicha hisobotlarni yuritish bilan shugʻullanuvchi xodimlar, tuman (shahar) hokimliklari bilan kelishilgan holda, aksionerlik jamiyati boshqaruvi tomonidan tayinlanadilar. 3. Toshkent shahar hokimligi bir oy muddatda Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mulki qoʻmitasi bilan birgalikda Toshkent shahri bozorlari va yarmarkalari aksionerlik jamiyatlari uyushmasining tuzilmasini va Ustavini ishlab chiqsin va belgilangan tartibda tasdiqlasin. 4. Bozorlardan foydalanishdan tushadigan daromadlarni shakllantirish, taqsimlash va ulardan foydalanish tartibi toʻgʻrisidagi Namunaviy nizom 2-ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 5. Bozorlar va yarmarkalar huzurida qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini va boshqa isteʼmol tovarlarini, shu jumladan, uzoq muddatli fyuchers kontraktlari asosida ulgurji xarid qilishni yoʻlga qoʻyish boʻyicha ixtisoslantirilgan boʻlinmalar tashkil etish maqsadga muvofiq deb hisoblansin. Koʻrsatib oʻtilgan ixtisoslashtirilgan boʻlinmalar tomonidan qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini va boshqa isteʼmol tovarlarini sotishdan tushgan naqd pullarning 15 foizgachasini mahsulotlarni bevosita ishlab chiqaruvchilardan xarid qilishni tashkil etish uchun mazkur boʻlinmalar ixtiyorida qoldirishga ruxsat berilsin. 6. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari: tuman (shahar) hokimligi, Davlat mulki qoʻmitasi, Moliya vazirligi, Adliya vazirligi, Davlat soliq qoʻmitasi, Ichki ishlar vazirligi, Sogʻliqni saqlash vazirligi, “Oʻztayyorlovsavdo” uyushmasi hududiy boʻlinmalari, hududlarida bozorlar joylashgan fuqarolarning oʻz-oʻzini boshqarish organlari vakillaridan iborat tarkibda attestatsiya komissiyalarini tuzsinlar. Bir oy muddatda dehqon va buyum bozorlari direktorlarini ularning egallab turgan lavozimlariga muvofiqligi yoki muvofiq emasligi hamda tashkil etiladigan ochiq turdagi aksionerlik jamiyatlarining mansabdor shaxslarini tayinlash uchun nomzodlarni tavsiya etish haqidagi masalalarni hal qilish maqsadida attestatsiyadan oʻtkazsinlar; ikki oy muddatda Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mulki qoʻmitasining hududiy organlari bilan birgalikda bozorlar va yarmarkalar negizida ochiq turdagi aksionerlik jamiyatlarini, yirik shaharlarda esa ularning uyushmalarini ham tashkil etishni taʼminlasinlar. Mazkur bandning bajarilishi toʻgʻrisida 1996-yilning 1-mayigacha axborot bersinlar; Davlat mulki qoʻmitasi, Moliya vazirligi, “Oʻztayyorlovsavdo” uyushmasi va tijorat banklari hududiy boshqarmalari bilan birgalikda aksiyalarning nazorat paketini tumanlar (shaharlar) hokimliklariga bosqichma-bosqich sotish mexanizmini, shuningdek, ishlab turgan bozorlarni rekonstruksiya qilish va yangilarini qurishga yoʻnaltirilgan ilgari olingan kreditlarni qaytarish manbalarini aniqlasinlar; bozorlar va yarmarkalar bilan, shu jumladan, fyuchers kontraktlari asosida toʻgʻridan toʻgʻrixoʻjalik aloqalarini amalga oshirishdan manfaatdor xoʻjaliklar va xususiy tadbirkorlar roʻyxatini aniqlasinlar. Bozorlar, yarmarkalar maʼmuriyatlari va qishloq xoʻjaligi tovarlari yetkazib beruvchilar oʻrtasida kontraktlar tuzilishini taʼminlasinlar, bunda hosilni yigʻib olishni, idishlar bilan taʼminlashni, transportda tashishlarni tashkil qilish va mahsulot yetkazib berishlar uchun haq toʻlash bilan bogʻliq barcha masalalar majmuini hal etishni nazarda tutsinlar. 7. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari M. Z. Usmonov zimmasiga yuklansin. Qarorning qanday bajarilayotgani shu yilning iyul oyida va 1996-yil yakunlari boʻyicha koʻrib chiqilsin. Mazkur Nizom “Patta toʻlovi toʻgʻrisida” Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Bozorlarning faoliyatini tashkil etishni va aholiga xizmat koʻrsatish sifatini yaxshilashga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 1996-yil 5-martdagi Farmoniga, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Patta toʻlovi miqdorlarini belgilash haqida” 1993-yil 23-martdagi 152-son, “Vazirlar Mahkamasining 1993-yil 23-martdagi 152-son qaroriga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida” 1993-yil 20-iyuldagi 366-son qarorlariga muvofiq ishlab chiqilgan hamda dehqon, buyum bozorlari va yarmarkalar (keyingi oʻrinlarda — bozorlar deb ataladi)dan foydalanishdan olingan daromadlarni shakllantirish, taqsimlash va ulardan foydalanish tartibini belgilaydi. 1. Quyidagilar dehqon va buyum bozorlari daromadlari manbalari hisoblanadi: patta toʻlovlaridan tushumlar; bozorlarning hududida joylashgan (ularga tegishli boʻlgan) va ular tasarrufidagi yer uchastkalari, binolar va inshootlardan foydalanishdan olingan tushumlar; sotuvchilar va xaridorlarga xizmat koʻrsatishdan olingan daromadlar; oziq-ovqat mahsulotlari va boshqa isteʼmol tovarlarini tayyorlash, xarid qilish va sotishdan, shuningdek boshqa xoʻjalik faoliyatidan olingan daromadlar; yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan bozorlarni, koʻrsatilayotgan xizmatlar sifatini yaxshilash dasturlari ostida amalga oshiriladigan ularning ixtiyoriy ehsonlari. Bozorlarning moliyaviy mablagʻlari manbalari, ularning oʻz mablagʻlari ham, belgilangan tartibda kredit muassasalaridan olinadigan qarz mablagʻlar ham boʻlishi mumkin. 2. Bozorlarda ulgurji va chakana savdo bilan shugʻullanuvchi shaxslardan patta toʻlovlari amaldagi qonun hujjatlariga muvofiq Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari tomonidan belgilangan stavkalar boʻyicha undiriladi. 3. Sotuvchilarga va xaridorlarga xizmatlar koʻrsatish, yer uchastkalari, binolar, inshootlar va boshqa mulkni ijaraga vaqtincha foydalanish uchun yuridik va jismoniy shaxslarga berish, shuningdek boshqa xoʻjalik faoliyati uchun toʻlov bozorlar Direksiyasi tomonidan Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari tomonidan belgilanadigan hamda Moliya vazirligi va Davlat soliq qoʻmitasi bilan kelishiladigan stavkalar boʻyicha undiriladi. Bunda yer uchastkalari uchun ijara haqi summasi ushbu hududdagi yer soligʻining uch baravar miqdoridan oshmasligi kerak. 4. Xizmatlar koʻrsatishdan, yer uchastkalarini ijaraga berishdan, bozorlar hududidagi (ularga tegishli boʻlgan) binolar va inshootlardan foydalanganlik uchun olinadigan daromadlardan, shuningdek patta toʻlovlari undirishdan olinadigan daromadlardan umum davlat va mahalliy soliqlar olinmaydi. Bozorlar va yarmarkalar daromadlari umumiy summasining 50 foizi bozorlar, yarmarkalar deriksiyalar ixtiyorida qoladi hamda joriy xarajatlarni qoplashga, bozorlarni rekonstruksiya qilishga, yangilashga va yangi bozorlar va yarmarkalar qurishga, ular tomonidan koʻrsatiladigan xizmatlarning sifatini yaxshilashga va roʻyxatini kengaytirishga sarflanadi. Daromadlar summasining qolgan 50 foizi belgilangan tartibda mahalliy budjetlarga yoʻnaltiriladi. 5. Bozorlarning mahsulot yetkazib beruvchilar bilan tuzilgan toʻgʻridan toʻgʻrishartnomalar boʻyicha isteʼmol tovarlari xarid qilish, tayyorlash va sotishni tashkil etish boʻyicha xoʻjalik faoliyatidan olingan daromadlar alohida hisobga olinadi hamda ularga umumiy belgilangan tartibda soliq solinadi. 6. Bozor (yarmarka) Direksiyasi patta toʻlovi undirishning, koʻrsatiladigan majburiy va boshqa xizmatlar uchun haq toʻlashning barcha sotuvchilar uchun qulay, tushunarli boʻlgan sharoitlari yaratilishi uchun javob beradi. Direksiya shundan kelib chiqqan holda quyidagilarni tashkil etishga majburdir: barcha savdo rastalarida koʻzga koʻrinadigan joyda bozor, yarmarka hududida savdo qilish shartlariga taalluqli plakatlar, tushuntiruvchi jadvallarni patta toʻlovlari stavkalari va xizmatlar qiymatini koʻrsatgan holda osib qoʻyish; tegishli tartibda, shu jumladan, kassa apparatlari bilan jihozlangan patta toʻlovlari undiradigan doimiy punktlar mavjud boʻlishi, punktlarda hisobga oluvchi xodimlar (kassirlar) doimiy ravishda boʻlishlari kerak. Bunda doimiy punktlar soni 500 sotuvchiga (savdo oʻrinlari) 1 punkt hisobidan kelib chiqqan holda belgilanishi kerak; patta toʻlovlari undiriladigan, koʻrsatilgan xizmatlar uchun haq toʻlanadigan doimiy joylarning joylashishini koʻrsatuvchi sotuvchilar va xaridorlar uchun koʻrgazmali belgilar (tablo, plakatlar); bozorda, yarmarkada savdo qilganlik uchun yigʻimlar undirishning asosiy shartlarini, sotuvchilar va xaridorlarga koʻrsatiladigan xizmatlar roʻyxati va qiymatini muntazam ravishda radioda eʼlon qilib turish; yangi kelgan sotuvchilardan patta toʻlovlarini va majburiy xizmatlar koʻrsatilganligi uchun boshqa yigʻimlarni undirish, ularni toʻlashdan boʻyin tovlagan shaxslarni aniqlash maqsadida nazoratchilar tomonidan rastalarni va savdo qilinadigan boshqa joylarni har soatda aylanib chiqish; sotuvchilar va xaridorlarga tez va qulay xizmat koʻrsatish, tushadigan daromadlar (daromadlar)ni toʻliq hisobga olish uchun hisobga oluvchi xodimlar, kassa apparatlari va boshqa zarur texnikaning yetarli miqdorda mavjud boʻlishi; savdo qilish, patta toʻlovlarini toʻlash tartibini buzuvchi shaxslarga nisbatan qonun hujjatlarida belgilangan sanksiyalar qabul qilish uchun soliq va huquqni muhofaza qilish organlarining vakillari bilan operativ aloqa oʻrnatish. 7. Patta toʻlovini undirish bozorning hisobga olish xodimlari tomonidan belgilangan namunadagi chek berilgan holda maxsus belgilangan doimiy joylarda amalga oshiriladi. 8. Koʻrsatilgan xizmatlar uchun haq undirish, odatda xizmatlar koʻrsatiladigan joyda isteʼmolchilarga belgilangan namunadagi chek (kvitansiya) berilgan holda hisobga olish xodimlari tomonidan amalga oshiriladi. 9. Majburiy tusdagi xizmatlar (hududni, rastalarni yigʻishtirish) uchun haq undirish patta toʻlovi undirish bilan bir vaqtda amalga oshiriladi. 10. Ijara haqini undirish (er uchastkasi, inshootlar va boshqa mulkni ijaraga olganlik uchun) bozor direksiyasi bilan ijarachi oʻrtasida qonun hujjatlarida belgilangan tartibda tuziladigan ijara shartnomasi asosida amalga oshiriladi. Ijara haqi har oyda oyning 15-kunigacha ijarachi tomonidan bozorning hisob-kitob schyotiga oʻtkaziladi. Mulkni toʻliq boʻlmagan oyga ijaraga olishda ijara haqi summasi ijara haqining oylik summasini amalda ijaraga olingan kunlar soniga boʻlish yoʻli bilan aniqlanadi. 11. Hisobga oluvchi xodimlar — nazoratchilar, kassirlar va buxgalterlarning intizomiy va moddiy javobgarligi amaldagi qonun hujjatlariga hamda aksionerlik jamiyati Ustaviga muvofiq belgilanadi. 12. Daromadlarning tushishini tashkil etish va ular ustidan joriy nazoratni amalga oshirish uchun javobgarlik bozor Direksiyasiga hamda uning taftish komissiyasiga yuklatiladi. 13. Moliya vazirligi va Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan patta toʻlovini undirish va undan tushgan tushumlarni hisobga olish tartibi belgilanadi. 14. Bozor, yarmarka Direksiyasi nazoratchilari har kuni 1 va 2-ilovalarda keltirilgan shakllar boʻyicha tushgan summalarga doir kassa apparatining jamgʻarma xotirasidan koʻchirmalarini ilova qilgan holda patta toʻlovlari va ijara haqi boʻyicha tushgan summalar toʻgʻrisida hisobot tuzadilar. 15. Xizmatlar koʻrsatishdan tushgan tushumlarni hisobga olish bozor, yarmarkaning xizmatlar koʻrsatuvchi boʻlinmalari xodimlari yoki bozor, yarmarka Direksiyasining oʻzi tomonidan 3-ilovada keltirilgan shakl boʻyicha yuritiladi. Xizmatlar koʻrsatishda xizmatlardan foydalanuvchilarga belgilangan namunadagi chek beriladi va hisobot yili uchun tushum summasi kassa apparati xotirasida jamlanadi. 16. Patta toʻlovlari, ijara haqi, xizmatlar koʻrsatishdan olingan tushumlar va boshqa daromadlar boʻyicha tushumlarni umumiy hisobga olish 4-ilovada keltirilgan yigʻma reyestr shakli boʻyicha yuritiladi. Yigʻma reyestr rekvizitlari, shuningdek ularga oʻzgartishlar kiritish belgilangan tartibda Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan amalga oshiriladi. Reyestrlar daftarining har bir varagʻiga oldindan tartib raqami qoʻyiladi, ip oʻtkaziladi va soliq inspeksiyasining muhri bilan bozor, yarmarka Direksiyasi buxgalteriyasiga beriladi. 17. Bozorning patta toʻlovi undirishdan, xizmatlar koʻrsatishdan, yer maydonlarini, boshqa mulkni ijaraga berishdan naqd tushgan daromadlarining barcha turlari kassir tomonidan har kuni kirim qilinishi va belgilangan tartibda majburiy inkassatsiya qilinishi kerak. 18. Tushgan mablagʻlar summasidan budjetga toʻlanishi kerak boʻlgan summani oʻtkazish 5-ilovaga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan belgilangan tartibda bozor, yarmarka Direksiyasi tomonidan amalga oshiriladi. 19. Xarid va boshqa xoʻjalik faoliyatidan olingan daromadlar hisobi yuridik shaxs boʻlmagan holda, biroq oʻzining bankdagi hisob-kitob schyoti va mustaqil balansiga ega boʻlgan soliq toʻlovchi hisoblangan bozorlar, yarmarkalarning xoʻjalik hisobidagi boʻlinmalari tomonidan yuritiladi. 20. Buyum bozorlarida nooziq-ovqat tovarlarini, shu jumladan avtomobillar va boshqa transport vositalarini sotish qatʼiy ravishda buning uchun ajratilgan joylarda amalga oshirilishi kerak. Buyumlarni sotish sotiladigan tovar turiga bogʻliq ravishda ular toʻplangan (savdo oʻrinlari ixtisoslashgan) joylarda amalga oshiriladi. 21. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari tomonidan buyum bozori hududiga kirish uchun alohida haq belgilanishi mumkin. Buyum bozoriga kirishda maxsus jihozlangan kassalarga kirish haqi toʻlanadi, bu kassa cheki olish bilan tasdiqlanadi. Kirish haqidan tushgan tushumni hisobga olish 6-ilovada keltirilgan shakl boʻyicha har bir kassaning kundalik hisoboti asosida yuritiladi. 22. Buyum bozorlarida patta toʻlovini undirish doimiy punktlarda amalga oshiriladi. Jismoniy shaxslardan ijara haqi olish patta toʻlovi bilan birgalikda ular savdoni savdo uchun moslashtirilgan maxsus jihozlangan joylarda muntazam amalga oshirgan taqdirda undiriladi. Bunda bozor Direksiyasi jismoniy shaxs bilan ijara shartnomasi tuzadi. Ijara shartnomasi tuzish savdoni amalga oshirish uchun maxsus ajratilgan joylarga egalik qilish va ularni boshqarish huquqini ijarachilarga oʻtishini anglatmaydi. 23. Avtomobil va boshqa transport vositalarini sotuvchi shaxslar bozor hududiga ular tomonidan patta toʻlovi toʻlangandan keyin Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan belgilangan namunadagi (7-ilova) hamda qatʼiy hisobda turadigan blank hisoblanadigan yirtma talon olingan holda qoʻyiladilar. Tartib raqami qoʻyilgan yirtma talonlarni tayyorlash bozor Direksiyasining javobgarligi ostida boʻladi. Daftarcha koʻrinishida tayyorlangan talonlar bozor joylashgan joydagi davlat soliq inspeksiyasida majburiy roʻyxatdan oʻtkazilishi kerak Yirtma talonlarni hisobga olish va ulardan foydalanish qatʼiy hisobda turadigan blanklar uchun belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 24. Patta toʻlovlaridan, ijaraga berishdan va xizmatlar koʻrsatishdan tushgan mablagʻlarni hisobga olishi buyum bozorlarida koʻrsatiladigan xizmatlarning roʻyxati va xususiyatlari hisobga olingan holda 1, 2 va 3-ilovalarga muvofiq shakllar boʻyicha amalga oshiriladi. 25. Patta toʻlovlaridan, ijara haqidan, xizmatlar koʻrsatishdan olingan tushumlar va buyumlar bozorining boshqa daromadlari boʻyicha tushumlarining yigʻma hisobi 4-ilovada keltirilgan Yigʻma reyestr shakli boʻyicha yuritiladi. 26. Tushgan mablagʻlardan budjetga toʻlanishi kerak boʻlgan summani oʻtkazish buyumlar bozori, yarmarka Direksiyasi tomonidan buyumlar bozori daromadlari roʻyxati hisobga olingan holda 5-ilovaga muvofiq shakl boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi belgilagan tartibda amalga oshiriladi. 27. Bozorlar va yarmarkalar daromadlaridan foydalanish faqat quyidagi maqsadlarda amalga oshiriladi: bozorni, yarmarkani, ularning hududlarini va mulkini saqlash boʻyicha joriy maʼmuriy va foydalanish xarajatlarini qoplash; bozor, yarmarka hududi orqali oʻtuvchi muhandislik kommunikatsiyalarining holatini yaxshilash; bevosita bozorga, yarmarkaga tegishli boʻlgan yoʻllar, toʻxtash joylari va hududlarning holatini yaxshilash; tozalikni saqlash va jamoat tartibini muhofaza qilish, shuningdek bozorlar va yarmarkalarda mol-mulkni qoʻriqlash; savdo va xaridlarni amalga oshirish uchun yanada qulay sharoitlar yaratish; bozorlar va yarmarkalar tomonidan koʻrsatiladigan xizmatlarning sifatini yaxshilash va roʻyxatini kengaytirish, xizmatlar koʻrsatishdan koʻrilishi mumkin boʻlgan zararlarni qoplash. 28. Bozorlar va yarmarkalar daromadlaridan foydalanish bozorlar va yarmarkalar aksionerlarining umumiy majlisi tomonidan tasdiqlangan daromadlar va xarajatlar smetasi asosida amalga oshiriladi. Daromadlar va xarajatlar smetasi bir kalendar yilga yil choraklari boʻyicha alohida tuziladi. Smetada xarajatlarning umumiy summasi boʻyicha oʻzgartirishlarga aksionerlarning umumiy majlisi tasdigʻisiz yoʻl qoʻyilmaydi. Xarajatlar summasini davrlar boʻyicha qayta taqsimlashga bozor Boshqaruvining qarori asosida yoʻl qoʻyiladi. 29. Dehqonlar va boshqa oziq-ovqat mahsulotlari hamda buyum tovarlarini sotuvchilar: shaxsini tasdiqlovchi hujjatsiz; patta toʻlovini toʻlamasdan savdoni amalga oshirishga qoʻyilmaydi. 30. Patta toʻlovini toʻlovchilar uni toʻlash paytida, shuningdek bozor maʼmuriyati tomonidan koʻrsatilgan xizmat uchun haq toʻlash chogʻida bozor maʼmuriyatining hisobga oluvchi xodimlari (kassirlar, nazoratchilar)dan tegishli cheklar (kvitansiyalar)ni talab qilishlari kerak, cheklar ularda cheklarning butun amal qilish muddati davomida saqlanishi kerak. 31. Patta toʻlovi toʻlanganligi haqidagi cheklar bozor, yarmarkaning hisobga oluvchi xodimlarining yoki boshqa vakolatli mansabdor shaxslarning birinchi talabidayoq koʻrsatilishi kerak. Cheklarni koʻrsatmaslik patta toʻlovini toʻlashdan bosh tortishga tenglashtiriladi va tegishli sanksiyalar qoʻllanilishiga olib keladi. 32. Tovarlar bilan savdo qilish sanitariya normalari talablariga muvofiq bozor, yarmarka maʼmuriyati tomonidan qatʼiy belgilangan joylarda amalga oshirilishi zarur. Savdo oʻrinlarining joylashuviga bogʻliq ravishda patta toʻlovlarining tabaqalashtirilgan stavkalari mavjud boʻlgan taqdirda dehqonlar va boshqa sotuvchilar savdoni qatʼiy ravishda chekda koʻrsatilgan joylarda amalga oshirishga majburdirlar. 33. Mazkur Nizom talablarini buzgan shaxslarga nisbatan Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksga va Jinoyat kodeksiga muvofiq maʼmuriy va jinoiy jazo choralari qoʻllaniladi. 34. Mazkur Nizomni qoʻllashga doir yoʻriqnomalar Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi bilan kelishgan holda Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan ishlab chiqiladi hamda belgilangan tartibda Adliya vazirligida tasdiqlanishi va roʻyxatdan oʻtkazilishi zarur. Yigʻma hisob-kitob bozor buxgalteriyasida har bir kassa (kassir)ning va boshqa nazoratchi-yigʻuvchilarning kundalik kassa hisoboti asosida olib boriladi. Yigʻma hisob-kitob bozor buxgalteriyasida har bir kassa (kassir)ning va boshqa nazoratchi-yigʻuvchilarning kundalik kassa hisoboti asosida olib boriladi.