Hisobga olish registrlaridagi elektron yozuvlarning but saqlanishini taʼminlash tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash toʻgʻrisida
(resolution, 2021-11-30)

Oʻzbekiston Respublikasi “Qimmatli qogʻozlar bozori toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi va Davlat raqobat qoʻmitasi huzuridagi Qimmatli qogʻozlar bozorini muvofiqlashtirish va rivojlantirish markazi qaror qiladi: 1. Hisobga olish registrlaridagi elektron yozuvlarning but saqlanishini taʼminlash tartibi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran uch oydan keyin kuchga kiradi. Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasining “Qimmatli qogʻozlar bozori toʻgʻrisida”gi, “Elektron raqamli imzo toʻgʻrisida”gi va “Elektron hujjat aylanishi toʻgʻrisida”gi qonunlariga muvofiq Qimmatli qogʻozlar markaziy depozitariysi va investitsiya vositachisining hisobga olish registrlaridagi elektron yozuvlarning but saqlanishini taʼminlash tartibini belgilaydi. 1. Mazkur Nizomda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi: masʼul xodim — elektron yozuvlarni kiritish, koʻrib chiqish va oʻzgartirish, shuningdek hisobga olish registrlari, maʼlumotlar uzatish lokal tarmogʻini maʼmuriy boshqarish, axborotni muhofaza qilish va antivirus taʼminoti uchun vakolatli hamda masʼul boʻlgan Qimmatli qogʻozlar markaziy depozitariysi yoki investitsiya vositachisining xodimi; elektron yozuv — Qimmatli qogʻozlar markaziy depozitariysi va investitsiya vositachisining hisobga olish registrlaridagi elektron shakldagi yozuv; hisobga olish registrlari — investitsiya vositachisida va Qimmatli qogʻozlar markaziy depozitariysida qimmatli qogʻozlarni saqlash hamda qimmatli qogʻozlarga boʻlgan huquqlarni hisobga olish boʻyicha depozitar operatsiyalar standartlari bilan belgilangan yozuvlar tizimi; dasturiy-texnik majmua — hisobga olish registrlaridagi elektron yozuvlarning but saqlanishini taʼminlash boʻyicha Qimmatli qogʻozlar markaziy depozitariysi va investitsiya vositachisi tomonidan ularga yuklatilgan vazifalarni bajarish uchun foydalaniladigan texnik va dasturiy vositalar toʻplami; dasturiy-texnik majmua foydalanuvchilari (bundan buyon matnda foydalanuvchilar deb yuritiladi) — hisobga olish registrlaridan foydalanish va ulardagi axborotni uzatish huquqlaridan foydalanuvchi masʼul xodimlar va boshqa shaxslar; taʼsirchan axborot — oshkor etilishi, modifikatsiyalanishi, yoʻq qilinishi yoki yashirilishi oqibatida qimmatli qogʻozlar bozorining ishtirokchilariga zarar yetkazilishi mumkinligi tufayli muhofaza qilinishi lozim boʻlgan axborot; qimmatli qogʻozlar bozorida insayder axborotidan foydalanish — qimmatli qogʻozlarni olish yoki realizatsiya qilish uchun oshkor qilinmagan (tarqatilmagan) va oshkor qilinishi (tarqatilishi) qimmatli qogʻozlar qiymatining oʻzgarishiga jiddiy taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlganligi tufayli qimmatli qogʻozlar bozorining bir ishtirokchisiga boshqasiga nisbatan ustunlik berishi mumkin boʻlgan axborotdan foydalanish. 2. Qimmatli qogʻozlar markaziy depozitariysi va investitsiya vositachisining rahbari (bundan buyon matnda rahbar deb yuritiladi) masʼul xodimlarni tayinlaydi va elektron yozuvlarning but saqlanishi, maxfiyligi, yaxlitligi va ishonchliligini taʼminlash boʻyicha boshqa tashkiliy choralarni koʻradi. 3. Rahbar har bir masʼul xodim bilan axborot bilan ishlash talablari va qoidalariga rioya qilish uchun hamda maxfiy, taʼsirchan va oshkor qilinishi (tarqatilishi) qimmatli qogʻozlar bozorida insayder axborotidan foydalanishga olib kelishi mumkin boʻlgan boshqa axborotning oshkor qilinganligi uchun javobgarlik toʻgʻrisida yozma kelishuv — majburiyat tuzadi. 4. Qimmatli qogʻozlar markaziy depozitariysi va investitsiya vositachilari asosiy qoidalar, maqsad va vazifalar, himoya obyektlari, axborot xavfsizligiga tahdidlar, axborot xavfsizligi buzilgandagi xatti-harakatlar tartibi, majburiyatlar taqsimoti, axborot xavfsizligi sohasidagi siyosatni qayta koʻrib chiqish va aktuallashtirish tartibini nazarda tutuvchi tasdiqlangan axborot xavfsizligi siyosatiga ega boʻlishi kerak. 5. Qimmatli qogʻozlar markaziy depozitariysi va investitsiya vositachilari masʼul xodimlarning xatti-harakatlarini tartibga soluvchi, maxfiy, taʼsirchan va oshkor etilishi (tarqatilishi) qimmatli qogʻozlar bozorida insayder axborotidan foydalanishga olib kelishi mumkin boʻlgan boshqa turdagi axborotni muhofaza qilish va oshkor qilmaslikka, shuningdek axborot xavfsizligiga tahdid soluvchi kutilmagan holatlar yuzaga kelganda dasturiy-texnik majmua tizimining (bundan buyon matnda tizim deb yuritiladi) ishlashini tezkor tiklashga va bunday vaziyatlar oqibatlarini bartaraf etishga qaratilgan tasdiqlangan chora-tadbirlar rejalari, yoʻriqnomalarga ega boʻlishlari lozim. 6. Rahbar hisobga olish registrlaridan ruxsatsiz foydalanish va ularning tarkibidagi axborotni bunday axborotdan foydalanish huquqiga ega boʻlmagan shaxslarga uzatilishining oldini olishni quyidagi choralarni koʻrish yoʻli bilan taʼminlashi shart: foydalanuvchilar doirasini aniqlash; har bir foydalanuvchi uchun turli foydalanish darajalarini va ruxsat etilgan funksiyalarni qabul qilish; foydalanuvchilarning foydalanish parollarini almashtirish davriyligi va tartibini belgilash. 7. Rahbar: Oʻzbekiston Respublikasi davlat standartlariga muvofiq axborot xavfsizligi boshqarilishini; hisobga olish registrlarining ishi buzilishiga olib keladigan ularni qayta ishlash va saqlashning texnik vositalariga taʼsir koʻrsatilishiga yoʻl qoʻyilmasligini; zarur texnik vositalar, apparat resurslari va zaxiralash tizimlarining mavjudligini; masʼul xodimlarni axborot xavfsizligi sohasidagi siyosat, axborot xavfsizligiga tahdid soluvchi holatlar yuz berganda masʼul xodimlarning xatti-harakatlarini tartibga soluvchi yoʻriqnomalar talablariga davriy oʻqitilishini; hisobga olish registrlarining muhofazalanganlik darajasini taʼminlashning doimiy nazoratini; operatsion kun davomida dasturiy-texnik majmuaning uzluksiz ishlashini; tizimdan ruxsatsiz foydalangan shaxslarni tegishli javobgarlikka tortish choralari koʻrilishini taʼminlashi shart. 8. Elektron yozuvlar dasturiy-texnik majmuadan foydalangan holda hisobga olish registrlarida yuritiladi. 9. Dasturiy-texnik majmua quyidagilarni taʼminlashi kerak: hisobga olish registrlaridan foydalanganda foydalanuvchilarni shaxsiy elektron raqamli imzo va (yoki) login va parol orqali identifikatsiyalash, autentifikatsiyalash, avtorizatsiyalash va roʻyxatga olish; foydalanuvchilarga hisobga olish registrlaridan foydalanish imkoniyatini ularning foydalanish darajasiga va hisobga olish registrlarida operatsiyalarni oʻtkazish boʻyicha funksiyalariga muvofiq berish; hisobga olish registrlaridan foydalanishni faqat muayyan avtomatlashtirilgan ish joylaridan tashkil qilish imkoniyati; har bir hodisaning vaqtini qayd qilgan holda tizimga kirish va (yoki) tizimdan chiqish, hisobga olish registrlarida operatsiyalarni oʻtkazish fakti boʻyicha foydalanuvchilarni avtomatlashtirilgan roʻyxatga olish, shuningdek tizimdan ruxsatsiz foydalanishga urinishlarni qayd qilish jurnalini yuritish; hisobga olish registrlaridan ruxsatsiz foydalanishga urinishlar va ruxsatsiz foydalanish faktlarini oʻz vaqtida aniqlash; tizimdan ruxsatsiz foydalanishga urinish holatlarida tizimni bloklash; tizim maʼmuri tomonidan yoki uning talabiga koʻra oʻrnatiladigan muayyan davriylik bilan parolni oʻzgartirish uchun soʻrovni foydalanuvchilarga avtomatlashtirilgan tarzda yuborish; hisobga olish registrlarining zaxiralangan nusxalarini shifrlangan koʻrinishda saqlash; hisobga olish registrlaridan ruxsatsiz foydalanish oqibatida yoki dasturiy-texnik majmua ishidagi buzilish oqibatida modifikatsiyalangan yoki yoʻq qilingan hisobga olish registrlarini tezkorlik bilan tiklash imkoniyati. 10. Dasturiy-texnik majmuaning server uskunalari joylashtirilgan xonalar ularga kirishni nazorat qilish tizimi bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 11. Elektron yozuvlarning but saqlanishini taʼminlash maqsadida Qimmatli qogʻozlar markaziy depozitariysida hisobga olish registrlarini zaxiralashning quyidagi uch darajali sxemasidan foydalaniladi: birinchi daraja — zaxiralash asosiy serverda hisobga olish registrlarining aksini real vaqt rejimida yaratgan holda amalga oshiriladi. Zaxiralashning ushbu darajasi tizim ishi buzilganda uni avtomatik va tezkorlik bilan tiklash uchun xizmat qiladi; ikkinchi daraja — zaxiralash alohida xonada joylashgan, asosiy serverning toʻliq nusxasi boʻlgan replikatsiya serverida real vaqt rejimida amalga oshiriladi; uchinchi daraja — zaxiralash asosiy serverdan kamida uch kilometr masofada joylashgan alohida serverda amalga oshiriladi, bunda hisobga olish registrlarining arxiv nusxasi operatsion kunning yakunida bir sutkada bir marotaba avtomatik tarzda yaratiladi. Zaxiralashning har bir keyingi darajasi avvalgi zaxiralash darajasining samarasizligida tizim ishini tiklash uchun xizmat qiladi. 12. Zaxiralashning har bir darajasida ushbu darajaning zaxiralash sxemasi talablariga javob beruvchi bir nechta zaxira serveri yaratilishi mumkin. 13. Tizimning ishdan chiqishga chidamliligi va ishonchliligini oshirish maqsadida zaxiralashning qoʻshimcha darajalaridan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi. 14. Hisobga olish registrlarini zaxiralash boʻyicha ishlarning holatini oʻrganish maqsadida rahbarning qaroriga koʻra masʼul xodimlardan iborat tegishli komissiya tuziladi. Komissiyaning shaxsiy tarkibi, aʼzolarining huquq, majburiyatlari va javobgarligi, oʻrganish oʻtkazish tartibi rahbar qarori bilan belgilanadi. 15. Komissiya har chorakda, shu jumladan zaxiralash masofada joylashgan alohida serverda amalga oshirilganda, joyiga borgan holda, zaxiralash boʻyicha ishlarning holatini oʻrganadi va oʻrganish natijalariga koʻra bayonnoma tuzadi. Bayonnoma oʻrganish tugaganidan soʻng ikki ish kuni davomida tuziladi va komissiyaning barcha aʼzolari tomonidan imzolanadi. Bayonnomada: komissiya tarkibi, uning aʼzolarining toʻliq F.I.O.; bayonnoma tuzilgan sana va joy; oʻrganish uchun asos boʻlgan hujjat nomi, sanasi va raqami; zaxiralashning turli darajalarida saqlanadigan zaxiralangan axborot hajmi; oʻrganish natijalari; aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish boʻyicha tavsiyalar aks ettirilishi lozim. 16. Asosiy serverni joylashtirish va istalgan darajadagi zaxiralash faqat Oʻzbekiston Respublikasi hududida amalga oshiriladi. 17. Qimmatli qogʻozlar markaziy depozitariysining ishchi stansiyalari va server uskunasi talab etilgan quvvat va zaxira elektr taʼminotiga oʻtish vaqtini hisobga olgan holda zarur boʻlgan avtonom ishlash vaqtiga ega boʻlgan mahalliy uzluksiz taʼminot manbalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Investitsiya vositachisining server uskunasi va ishchi stansiyalari talab etilgan quvvat va 30 daqiqadan kam boʻlmagan avtonom ishlash vaqtiga ega boʻlgan mahalliy uzluksiz taʼminot manbalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 18. Qimmatli qogʻozlar markaziy depozitariysi server uskunasining uzluksiz taʼminot manbai ikkinchi aynan shunday uzluksiz taʼminot manbai koʻrinishidagi tezkor zaxiraga ega boʻlishi kerak. 19. Qimmatli qogʻozlar markaziy depozitariysi dasturiy-texnik majmuasining elektr taʼminotini zaxiralash kichik elektr stansiyadan keluvchi asosiy elektr taʼminot kirishi va avtonom zaxira generatoridan keluvchi zaxira elektr taʼminot kirishining mavjudligi bilan amalga oshiriladi. Zaxira generatori boshqa manbalardan elektr taʼminoti yoʻqolganda oʻttiz minut vaqt ichida elektr taʼminoti uzatilishini taʼminlashi va generatorning kamida bir sutka davomida ishlashi uchun yetarli boʻlgan yonilgʻi zaxirasi bilan taʼminlangan boʻlishi kerak. 20. Rahbarlar va masʼul xodimlar elektron yozuvlarning but saqlanishi, maxfiyligi, butunligi va ishonchliligi uchun qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgar boʻladi. 21. Mazkur Nizom talablari buzilishida aybdor shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgar boʻladi.