Linoleum uchun yopishqoq mastikalar, nitrolaklar, nitroemallar va nitromastikalar ishlab chiqarish xodimlari uchun xavfsizlik qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida
(order, 2026-02-20)

Oʻzbekiston Respublikasining “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Qonuniga va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 12-iyuldagi 267-son “Mehnatni muhofaza qilishga doir meʼyoriy hujjatlarni qayta koʻrib chiqish va ishlab chiqish toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq buyuraman: 1. Linoleum uchun yopishqoq mastikalar, nitrolaklar, nitroemallar va nitromastikalar ishlab chiqarish xodimlari uchun xavfsizlik qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kundan boshlab oʻn kun oʻtgandan keyin kuchga kiradi. Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasining “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq linoleum uchun yopishqoq mastikalar, nitrolaklar, nitroemallar va nitromastikalar ishlab chiqarish xodimlari uchun xavfsizlik qoidalarini belgilaydi. 1. Mazkur Qoidalar linoleum uchun yopishqoq mastikalar, nitrolaklar, nitroemallar va nitromastikalar ishlab chiqarish tashkilotlariga (bundan keyingi oʻrinlarda tashkilotlar deb yuritiladi) taalluqlidir. 2. Mazkur Qoidalar ishlab chiqarish binolarini va inshootlarini loyihalash, qurish va qayta qurishda, sexlarni texnik jihozlash va qayta jihozlashda, texnologik jarayonlar hamda uskunalardan foydalanishda hisobga olinishi lozim. 3. Mazkur Qoidalar texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar, shaharsozlik normalari va qoidalari, sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari talablari bajarilishi shart ekanligini istisno etmaydi. 4. Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilishga oid talablarga rioya etilishi ustidan, shu jumladan noqulay va alohida mehnat sharoitlarida ishlaganlik uchun xodimlarga imtiyozlar va kompensatsiyalar berilishi yuzasidan davlat nazorati mehnatni muhofaza qilish sohasidagi maxsus vakolatli davlat organi hamda qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa davlat organlari tomonidan amalga oshiriladi. Mehnatni muhofaza qilish holatini oʻrganish, ish beruvchilarning jamoa shartnomalari va kelishuvlarida nazarda tutilgan mehnatni muhofaza qilish boʻyicha majburiyatlari bajarilishi ustidan nazorat kasaba uyushmalariga va xodimlarning boshqa vakillik organlari, shuningdek mehnatni muhofaza qilish boʻyicha vakil etilgan shaxs tomonidan amalga oshiriladi. 8. “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Qonunning 12-moddasiga asosan, ishlab chiqarish faoliyatini amalga oshiruvchi, xodimlarining soni ellik kishi va undan ortiq boʻlgan har bir tashkilotda mehnatni muhofaza qilish talablariga rioya etilishini taʼminlash, ularning bajarilishi ustidan nazoratni amalga oshirish maqsadida mehnatni muhofaza qilish xizmati tashkil etiladi yoki mehnatni muhofaza qilish boʻyicha tegishli tayyorgarlikka ega boʻlgan mutaxassis lavozimi joriy etiladi. Ellikta va undan ortiq transport vositasi mavjud boʻlgan tashkilotda yoʻl harakati xavfsizligi xizmati ham tashkil etiladi yoki yoʻl harakati xavfsizligi boʻyicha mutaxassis lavozimi joriy etiladi. Xodimlarining soni ellik nafardan kam boʻlgan tashkilotda mehnatni muhofaza qilish xizmatini tashkil etish yoki mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassis lavozimini joriy etish toʻgʻrisidagi qaror ish beruvchi tomonidan mazkur tashkilot faoliyatining oʻziga xos xususiyati hisobga olingan holda qabul qilinadi. 9. Tashkilotda mehnatni muhofaza qilish xizmati vazifalariga mehnatni muhofaza qilish va xavfsizlik texnikasi boʻyicha barcha ishlarni muvofiqlashtirish va ushbu ishlarni oʻz vaqtida bajarilishini nazorat qilish kiradi. 10. Tashkilotlarda quyidagi asosiy hujjatlar ishlab chiqilishi va tasdiqlanishi lozim: mehnat sharoitlari va mehnatni muhofaza qilish ishlarini yaxshilash, sanitariya-sogʻlomlashtirish boʻyicha qoidalarni oʻz ichiga olgan jamoa shartnomasi; Vazirlar Mahkamasining 2014-yil 15-sentabrdagi 263-sonli qarori bilan tasdiqlangan Ish oʻrinlarini mehnat sharoitlari va asbob-uskunalarning jarohatlash xavfliligi yuzasidan attestatsiyadan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq yuritiladigan ish joyining mehnat sharoitlari xaritasi; mehnatni muhofaza qilish xizmatining choraklik ish rejalari; xodimlar va muhandis-texnik xodimlarni oʻqitish, yoʻl-yoʻriq berish va bilimlarini sinovdan oʻtkazish dasturlari; mehnatni muhofaza qilish boʻyicha nazorat yuritish jurnali (uch bosqichli nazorat); xodimlarga yongʻinga qarshi yoʻl-yoʻriq berish va yongʻin-texnikaviy minimum mashgʻulotlarini oʻtkazish dasturi; har bir kasb va ish turlari uchun mehnat muhofazasi boʻyicha yoʻriqnomalar. 11. Mehnatni muhofaza qilish xizmati oʻz maqomiga koʻra tashkilotning asosiy xizmatlariga tenglashtiriladi va uning rahbariga boʻysunadi hamda tashkilotning faoliyati tugatilgan taqdirda bekor qilinadi. 12. Tashkilotlarda mehnat faoliyati bilan bogʻliq ravishda sodir boʻlgan baxtsiz hodisalar va boshqa jarohatlanishlarni tekshirish va hisobini yuritish Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 6-iyundagi 286-son qarori bilan tasdiqlangan Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni va xodimlar salomatligining mehnat vazifalarini bajarish bilan bogʻliq boshqa xil zararlanishini tekshirish va hisobga olish toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq amalga oshirilishi lozim. 13. Tashkilotlarning barcha xodimlari, shu jumladan rahbarlari oʻz kasblari va ish turlari boʻyicha belgilangan tartibda oʻqishlari, yoʻl-yoʻriqlar olishlari, bilimlarini tekshiruvdan oʻtkazishlari hamda qayta attestatsiyadan oʻtishlari lozim. 15. Maʼmuriyat barcha ishga kirayotganlar, shuningdek boshqa ishga oʻtkazilayotganlar uchun ishlarni bajarishning xavfsiz usullarini tashkil etishlari, mehnatni muhofaza qilish va baxtsiz hodisalarda jabrlanganlarga yordam koʻrsatish boʻyicha yoʻl-yoʻriqlar berishlari shart. 16. Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻriqnomalar Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 24-dekabrdagi 819-son qarori bilan tasdiqlangan Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻriqnomalarni ishlab chiqish toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq ishlab chiqiladi va ish joylarida ishlovchilarni yoʻriqnomalar bilan taʼminlash tashkilot boʻlinmasining rahbari zimmasiga yuklanadi. 17. Linoleum uchun yopishqoq mastikalar, nitrolaklar, nitroemallar va nitromastikalar ishlab chiqarish xodimlari uchun quyidagi asosiy xavfli va zararli omillar xosdir: ish joyi hududi havosini changlanishi va gazlanishi (toluol, azot oksidi, ksilol va boshqalar); shovqin, tebranish, issiqlik nurlanishi va noqulay mikroiqlim (yuqori harorat, nisbiy namlik, havoning harakatlanish tezligi). 18. Ish joylaridagi ishlab chiqarish muhiti va mehnat jarayonining xavfli hamda zararli omillari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar ishlab chiqarish muhitining fizik, kimyoviy, radiologik, mikrobiologik va mikroiqlim oʻlchovi natijalari, shuningdek mehnatning ogʻirligi ish joylarini mehnat sharoitlari boʻyicha attestatsiya qilish orqali tasdiqlanishi lozim. 19. Har bitta tashkilot yoki alohida ishlab chiqarish xavfli va zararli mehnat sharoitlariga ega boʻlgan kasblar, ish oʻrinlari va hududlarining Sanitariya qoidalari va meʼyorlariga muvofiq zararlilik va xavflilik sinfi koʻrsatilgan roʻyxatiga, ishlab chiqarish omillarining zararlilik va xavflilik koʻrsatkichlari, mehnat jarayonining ogʻirlik koʻrsatkichlari boʻyicha mehnat sharoitlarining amaldagi gigiyenik tasnifiga ega boʻlishi lozim. 20. Ish hududiga yoki atrof muhitga zararli moddalarni bugʻ, gaz, chang koʻrinishida ajratishi mumkin boʻlgan texnologiyalardan foydalanishda ularning kimyoviy va mikrobiologik tarkibi GOST 12.1.005-88 “Ish hududining havosi. Umumiy sanitariya-gigiyenik talablar”ga muvofiq boʻlishi lozim. 21. Tashkilot hududi va xonalar ish joylaridagi tovushning bosim darajasi va tovush balandligi ruxsat etilgan koʻrsatkichlardan oshmasligi lozim. 22. Tashkilot xodimlari ish joylaridagi mehnat sharoitlarining ahvoli va muhofaza qilinishi, bunda lozim boʻlgan shaxsiy himoya vositalari, imtiyozlar va tovon pullari toʻgʻrisida axborot talab qilish huquqiga egadirlar, maʼmuriyat esa ularga bunday axborotni berishi shart. 23. Har bir tashkilot oʻta xavfli sharoitda bajariladigan ishlar roʻyxatiga ega boʻlishi lozim. Bunday ishlarga xavfli moddalar bilan ishlash, balandlikdagi ishlar, sigʻimlar, qozonlar, yuk koʻtarish mexanizmlari, elektr uskunalariga xizmat koʻrsatish va boshqalar kiradi. 24. Oʻta xavfli ishlarga xizmat koʻrsatish ishlari bilan shugʻullanish faqat belgilangan tartibda tasdiqlangan, maxsus oʻqitilganligi toʻgʻrisidagi guvohnomalarga ega boʻlgan shaxslarga ruxsat etilishi lozim. 25. Barcha ishchilar oʻta xavfli ishlarni bajarish topshirigʻini olishdan oldin, mehnat muhofazasi boʻyicha yoʻl-yoʻriq olish va ishlarni bajarishda xavfsizlik usullarini oʻzlashtirishi shart. 26. Oʻta xavfli ishlarni bajarish, faqat belgilangan tartibga muvofiq masʼul xodim qoʻl qoʻyib, rasmiylashtirilgan maxsus naryad-ruxsatnoma mavjudligida amalga oshiriladi. 27. Tashkilot (sex) maʼmuriyati yoki ish beruvchi xavflilik darajasi yuqori boʻlgan ishlarni rejalashtirishda, tashkillashtirishda va ularga nisbatan belgilangan talablarga muvofiq holda amalga oshirish uchun toʻliq javobgar hisoblanadi. 28. Elektr uskunalarda bajariladigan ishlar xavfsizligini taʼminlovchi chora-tadbirlar Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 11-noyabrdagi 712-son qarori bilan tasdiqlangan Isteʼmolchilar elektr qurilmalarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalari va Isteʼmolchilar elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik texnikasi qoidalariga muvofiq bajariladi. 29. Ishlovchilarni zararli va xavfli ishlab chiqarish muhiti omillaridan himoya qilish, tegishli standartlar va meʼyorlar talablariga mos jamoaviy va shaxsiy himoya vositalaridan foydalanish orqali taʼminlanishi lozim. 30. Jamoaviy himoya qilish vositalari jumlasiga quyidagilar kiradi: ishlab chiqarish xonalari va ish joylarining havo muhitini normallashtirish vositalari (shamollatish va havo tozalash, isitish, havo haroratini, namligini bir xil meʼyorda saqlash va boshqalar); ishlab chiqarish xonalari va ish joylarining yorugʻligini normallashtirish vositalari (yoritish asboblari, yorugʻlik oʻrinlari, yorugʻlikdan himoya qilish moslamalari va boshqalar); shovqin, tebranma, elektr toki urishi, statik tok va uskunalar yuzasining yuqori darajadagi haroratdan himoya qilish vositalari; mexanik va kimyoviy omillarning taʼsiridan himoya qilish vositalari. 31. Jamoaviy himoya vositalari (ventilyatsiya, aspiratsiya, yerga ulash, mahalliy soʻrgʻichlar va boshqalar) zararli va xavfli ishlab chiqarish muhiti omillari xonadagi barcha ishlovchilarga taʼsir qilganda qoʻllanishi shart va tashkilotni qurish yoki rekonstruksiya qilish loyihalariga kiritilishi lozim. 32. Jamoaviy himoya vositalari zararli va xavfli omillarni ruxsat etilgan miqdorgacha kamaytirish imkonini bermagan hollarda shaxsiy himoya vositalari qoʻllanishi lozim. Bunday hollarda shaxsiy himoya vositalarisiz kishilarning ishtiroki va ishlar amalga oshirilishi taqiqlanadi. 33. Ish beruvchi Kimyo ishlab chiqarishi xodimlari uchun maxsus kiyim, maxsus poyabzal va boshqa yakka tartibda himoyalanish vositalarini bepul berishning namunaviy meʼyorlariga (roʻyxat raqami 1958, 2009-yil 14-may) muvofiq ishchi va xizmatchilarni maxsus kiyim, maxsus poyabzal va boshqa shaxsiy himoya vositalari bilan taʼminlashi lozim. Ish joyiga mos maxsus kiyimi, maxsus poyabzali va shaxsiy himoya vositalari (SHHV) toʻplami boʻlmagan shaxslarni ishga qoʻyish taqiqlanadi. 34. Shaxsiy foydalanish uchun ishchilar shaxsiy himoya vositalari bilan taʼminlangan boʻlishlari kerak. Ishda qoʻllaniladigan maxsus kiyim, maxsus poyabzal va boshqa SHHV roʻyxati, muayyan sharoitlar va bajariladigan ishlar xususiyatlarini hisobga olib, har bir ish joyi boʻyicha mehnatni muhofaza qilish yoʻriqnomalarida keltirilgan boʻlishi kerak. 35. Namuna olishda himoya koʻzoynagi va qoʻlqoplarda ishlash lozim. Koʻzni himoyalash uchun himoya koʻzoynagidan, oʻta xavfli vaziyatlarda — maskali gazniqobdan foydalaniladi. Koʻzoynakning oynasi, gardishi va korpusini vaqti-vaqti bilan sovunli suv bilan yuvish va yumshoq salfetka bilan quruq holga kelgunicha artish lozim. 36. Tashkilot ishchilari amaldagi meʼyorlarga binoan sovun, shuningdek qoʻlni kislotalar taʼsiridan saqlovchi pasta va kremlar bilan taʼminlanishlari kerak. 37. Ish beruvchi rahbar xodimlar va mutaxassislarning mehnat muhofazasi boʻyicha bilimlarini oshirish uchun, davlat nazorat organlari mutaxassislari va vakolatli tashkilotlar ishtirokida mashgʻulotlar, seminarlar, maʼruzalar va maslahatlar tashkil qiladi. 39. Kasbiy tanlovdan soʻng ishga qabul qilingan xodimlarni kasbiy mahorati yuqori ekanligiga ishonch hosil qilish maqsadida nazorat oʻrnatish, zarur boʻlganda qayta yoʻl-yoʻriqdan oʻtkazish lozim. 41. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 14-iyuldagi 290-son qarori bilan tasdiqlangan Oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslarning mehnatidan foydalanilishi taqiqlangan ogʻir ishlarning hamda zararli yoki xavfli mehnat sharoitlaridagi ishlarning roʻyxatiga muvofiq 18 yoshga toʻlmagan shaxslar zararli va noqulay mehnat sharoitiga ega ishlarga qabul qilinmasligi lozim. 43. Mehnat muhofazasi boʻyicha tadbirlarni amalga oshirish uchun ish bajaruvchi, shuningdek alohida sex ustalari masʼul ijrochilari hisoblanadi. Ularga topshirilgan obyektlar doirasida quyidagilarni bajaradilar: har bir ish joyida xavfsizlik texnikasi boʻyicha dastlabki yoʻl-yoʻriq berish, xavfsiz mehnat usullari boʻyicha kundalik nazoratni olib borish va xodimni oʻqitish; xodimlarni maxsus kiyim, maxsus poyabzal va boshqa shaxsiy himoya vositalari bilan taʼminlash va ulardan toʻgʻri foydalanishni nazorat qilish; zinapoya, oʻtish yoʻllari va ariqlarni ish joyi toʻsiqlarini yaroqlilik holatiga javob berishini ularning oʻz vaqtida taʼmirlanishini, xodimlarni xavfsizlik texnikasi qoidalariga rioya etishini, ish joylari, yoʻlaklar va harakat yoʻllarining yoritilganligi darajasini nazorat qilish; xavfli ish joylarini xavfsiz mehnat usullari boʻyicha ogohlantiruvchi yozuvlar, plakatlar va yoʻriqnomalar bilan taʼminlash, baxtsiz hodisalarning oldini olish boʻyicha tadbirlar ishlab chiqishda qatnashish, ishlab chiqarishda yuz bergan baxtsiz hodisalarni tekshirishda qatnashish; 44. Ish ustasi ish joyida yoʻl-yoʻriqdan oʻtmagan, maxsus kiyimi, maxsus poyabzali va boshqa shaxsiy himoya vositalari boʻlmagan shaxslarni ishga qoʻymasligi kerak. 45. Xavfsizlik texnikasi boʻyicha oshirilgan talablar: xodimlarning bunkerlarda, quritish barabanlarida, quduqlar, aralashtirgichlar, chang kameralari, qorishtirgichlar, siloslashda, filtrlarda, mazut saqlash uchun rezervuarlarda va tonnelli, kovakli va issiqlik ishlab chiqaruvchi vertikalli kameralarda va boshqa yopiq sigʻimlarda boʻlishi bilan bogʻliq boʻlgan tayyorlov, tozalov va taʼmirlov ishlarni; ishlab chiqarish asbob-uskunalarini yigʻish, qismlarga ajratish, oʻrta va kapital taʼmirlash bilan bogʻliq boʻlgan ishlarni; binolar, inshootlar va ishlab chiqarish asbob-uskunalari, konstruksiya qismlarini balandlikda vaqtinchalik havozalarda bajarilishi lozim boʻlgan ishlarni bajarishning xavfsiz usullari boʻyicha yoʻl-yoʻriq bermasdan va masʼul shaxs tomonidan tasdiqlangan maxsus rasmiylashtirilgan naryad-ruxsatnomasiz amalga oshirish man etiladi. 46. Ish ishlab chiqaruvchining tayinlanishi toʻgʻrisidagi masalani muayyan ishning turi, murakkabligi, hajmi va xavfsizlik darajasiga qarab masʼul ish rahbari hal qiladi. Muhandis-texnik xodimlar, ish ustalari, brigadirlar yoki topshirilgan ishni xavfsiz bajarilish texnologiyasini, uslubini va usullarini biluvchi malakali ishchilar ish ishlab chiqaruvchi sifatida tayinlanishlari mumkin. 47. Masʼul rahbar va ish ishlab chiqaruvchi vazifalarini bir shaxs tomonidan birga qoʻshib olib borishi taqiqlanadi. 48. Naryad-ruxsatnoma boʻyicha ish ishlab chiqaruvchini qoʻshib, tarkibida ikki kishidan kam boʻlmagan brigada bajarishi kerak. 49. Tashkilot rahbariyati kasaba uyushmasi qoʻmitasi va sogʻliqni saqlash muassasasi bilan birgalikda har yili dastlabki (mehnat shartnomasini tuzayotganda) va davriy (mehnat faoliyati davomida) majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtishi lozim boʻlgan xodimlarning roʻyxatini tuzishi hamda xodimlarning tibbiy koʻrikdan oʻtishini taʼminlashi lozim. 50. Tashkilotlarda xodimlarning salomatligini nazorat qilish Xodimlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizom (roʻyxat raqami 2387, 2012-yil 29-avgust) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2012-y., 35-son, 407-modda) asosida amalga oshirilishi lozim. 51. Ish beruvchi majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtmagan yoxud majburiy tibbiy koʻrik natijalariga koʻra tibbiy komissiyalar tomonidan berilgan tavsiyalarni bajarishdan boʻyin tovlagan shaxslarni ishdan chetlashtirishi shart. 52. Sogʻligʻi holatiga koʻra yengilroq yoki noqulay ishlab chiqarish omillarining taʼsiridan holi boʻlgan ishga oʻtkazishga muhtoj xodimlarni ish beruvchi, ularning roziligi bilan, tibbiy xulosaga muvofiq vaqtincha yoki muddatini cheklamay, ana shunday ishlarga oʻtkazishi shart. 53. Majburiy tibbiy koʻriklar korxonalarga tibbiy xizmatlar koʻrsatuvchi davolash-profilaktika muassasalari tomonidan, ular boʻlmagan taqdirda esa korxona joylashgan yerdagi davolash-profilaktika muassasalari tomonidan oʻtkaziladi. Majburiy tibbiy koʻriklar davolash-sogʻlomlashtirish tadbirlari belgilangan tekshirish dalolatnomasi bilan yakunlanishi lozim. 54. Tashkilot maʼmuriyati (yoki ish beruvchi) va kasaba uyushmasi qoʻmitasi majburiy tibbiy koʻrik dalolatnomasi bilan tanishib chiqishi, ish beruvchi esa dalolatnomada koʻzda tutilgan barcha tadbirlar va koʻrsatmalarni bajarishi lozim. 55. Davriy majburiy tibbiy koʻriklar oʻz vaqtida, sifatli oʻtkazilishi va ularning natijalariga koʻra tavsiyalar bajarilishi uchun javobgarlik tashkilotning maʼmuriyati zimmasiga yuklanadi. 56. Xodimlarni sogʻligʻi tufayli ularga ruxsat etilmagan ishlarda ishlatish taqiqlanadi. 57. Ishlab chiqarish binolari, inshootlari, uskunalari, texnologik jarayonlari ishlovchining sogʻligʻi va mehnatini himoyalash talablariga javob berishi kerak va SHNQ 2.09.02-23 “Korxonalarning ishlab chiqarish hamda maʼmuriy-maishiy bino va inshootlari. Loyihalash talablari” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 58. Tashkilotda transport vositalarini va piyodalarni tashkilot hududida harakatlanish chizmasi ishlab chiqilgan va tasdiqlangan boʻlishi kerak. 59. Transport vositalari va tashkilot hududida piyodalarning harakati chizmasi tashkilotga kirish va chiqish, hamda ish uchastkalari va sexlarning koʻrinarli joylariga osib qoʻyilishi kerak. 60. Oʻtish, chiqish yoʻllari, koridor va tambur, narvonlar, turli predmetlar, asbob-uskunalar bilan toʻsib qoʻyilishiga ruxsat etilmaydi. Evakuatsiyaga chiqish yoʻllarining barcha eshiklari binodan chiqish yoʻnalishi boʻyicha oson ochilishi kerak. 61. Pollar tekis, yoriqlarsiz, teshiklarsiz va qavariq joylari boʻlmasligi, SHNQ 2.03.13-24 “Pollar” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga binoan bajarilgan boʻlishi kerak. Pollarni taʼmirlashda pollar qanday materiallardan tayyorlangan boʻlsa, xuddi shu materiallarni qoʻllash zarur. 62. Portlash xavfi boʻlgan va portlash xavfi boʻlmagan xonalar orasidagi ichki devorlar gazlarni oʻtkazib yubormaydigan qilib qurilgan boʻlishi kerak. Devorlarning suvogʻi va choklarning ulanish holatiga jiddiy eʼtibor qaratish va ular buzilganda shikastlangan joylarini tezda tuzatish kerak. 63. Bir xodimga ishlab chiqarish xonalari hajmi 15 m³ dan, maydoni 4,5 m² dan kam boʻlmasligi lozim. 64. Evakuatsiyaga chiqish yoʻllarining soni, ularning joylanishi SHNQ 2.09.02-23 “Korxonalarning ishlab chiqarish hamda maʼmuriy-maishiy bino va inshootlari. Loyihalash talablari” shaharsozlik normalari va qoidalari va SHNK 2.01.02-97 “Bino va inshootlarning yongʻin xavfsizligi” talablariga muvofiq bajariladi. 65. Boshqarish pultlari — zararli va portlash xavfi boʻlgan bugʻ, gaz va changlar ajralib chiqadigan, shuningdek yuqori vibratsiyaga ega boʻlgan texnologik asbob-uskunalar oʻrnatilgan ishlab chiqarish xonalarida joylashtirilishi taqiqlanadi. 66. Xom ashyo va tayyor mahsulot transport qilinadigan devordagi ochiq teshiklar yongʻin, xavfli va zararli ishlab chiqarish omillarini tarqalishiga yoʻl qoʻymaydigan moslama va qurilmalar bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 67. Ochiq maydonchalar, qavatlarning perimetri boʻyicha oʻrnatilgan toʻsiqlar, yon devorlar soz holatda saqlanishi zarur, ularning shikastlanishi hollarida tezda taʼmirlanishi lozim. 68. Linoleum uchun yopishqoq mastikalar, nitrolaklar, nitroemallar va nitromastikalar ishlab chiqarish xonalarini isitish, ventilyatsiyalash va konditsiyalash SHNQ 2.04.05-22 “Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga mos boʻlishi lozim. 69. Bino va inshootlarning ishlab chiqarish xonalarini ventilyatsiyalash, isitish va havosini konditsiyalash ishchi hudud havosida meʼyorlangan meteorologik sharoitlarni (harorat, nisbiy namlik va havoning harakatlanish tezligi), shuningdek, havoda zararli moddalar miqdorini GOST 12.1.005-88 “Ishchi hududining havosi. Umumiy sanitariya-gigiyenik talablar” va SanQvaM 0046-95 “Gigiyenik meʼyorlar. Ishchi hududi havosidagi zararli moddalarning chegaraviy ruxsat etilgan eng koʻp miqdori” talablariga muvofiq taʼminlanishi lozim. 70. Ventilyatsiya qurilmalarini montaj qilish tugaganidan keyin, ular rostlanishi va sanitariya-gigiyenik samaradorligiga sinovdan oʻtkazilishi, soʻngra foydalanishga topshirilishi lozim. Ventilyatsiya tizimlari samaradorligini instrumental tekshiruvi yilda kamida bir marta oʻtkazilishi, shuningdek ventilyatsiya tizimining har bir kapital taʼmiri va rekonstruksiyasidan keyin oʻtkazilishi zarur. 71. Texnologik jarayonlarni boshqarish xonalarida asab-hissiyot kuchayishi bilan bogʻliq operatorlik ishlarini bajarishda, yilning issiq vaqtlarida quyidagi optimal meʼyorlarga rioya etilishi kerak: havo harorati 23—25oS, havoning nisbiy namligi 40-60% va havo harakatining tezligi 0,3 m/s rioya etilishi kerak. Optimal meʼyorlarga rioya etilishi zarur boʻlgan ishlab chiqarish xonalarining roʻyxati tarmoq hujjatlarida belgilanadi. 72. Tom, ichki devor va toʻsiqlarning kesishadigan joylaridagi isitish quvurlarini yonmaydigan materiallardan tayyorlangan gilzalar ichidan oʻtkazish lozim; gilza chetlari devor, toʻsiqlar va shift yuzalari bilan bir sathda, ammo toza pol yuzasidan 30 mm balandlikda boʻlishi kerak. 73. Mahalliy havo soʻrma ventilyatsiyaning havo uzatgichlarini ushbu boʻlinmaning umumalmashinuv soʻrma ventilyatsiya tizimiga ulashga ruxsat etiladi. 74. Texnologik asbob-uskunalar bilan blokirovka qilinmagan mahalliy havo soʻrma ventilyatsiya qurilmalarini texnologik asbob-uskunalarni ishlatishni boshlashdan 3—5 daqiqa oldin ishga tushirish va ish tugashidan 3-5 daqiqa oʻtgandan keyin oʻchirish kerak. 75. Havo keladigan va umumalmashinuv ventilyatsiya tizimi qurilmalarini sexda (uchastka, laboratoriya) ish boshlanishidan 10—15 daqiqa oldin yoqish zarur, bunda avval soʻrma havo ventilyatsiyasi, soʻngra havo keluvchi ventilyatsiya qurilmalari ishga tushiriladi. Havo beruvchi-soʻrma qurilmalarni ish tugaganidan soʻng 10—12 daqiqadan keyin oʻchirish kerak. Avval havo beruvchi, soʻngra havo soʻruvchi qurilma oʻchiriladi. 76. Smenani qabul qilishdan oldin avariya ventilyatsiyasi tizimining sozligini tashqi koʻrikdan oʻtkazish va uni qisqa vaqtga ishga tushirish bilan ishonch hosil qilish zarur. 77. Zararli gazlar va changlar chiqishi mumkin boʻlgan joylar mahalliy soʻrish moslamasiga, qoplamalarga ega boʻlishi va atmosferaga tashlashdan oldin zararli gaz va changlarni sanitariya meʼyorlarigacha dastlabki tozalash tizimi bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 78. Linoleum uchun yopishqoq mastikalar, nitrolaklar, nitroemallar va nitromastikalar ishlab chiqarish binolari va inshootlarining suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimi SHNQ 2.04.01-22 “Binolarning ichki suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish”, QMQ 2.04.02-19 “Suv taʼminoti. Tashqi tarmoqlar va inshootlar”, GOST 12.3.006-75 “Suv quvurlari va kanalizatsiya inshootlari va tarmoqlaridan foydalanish. Umumiy xavfsizlik talablari”ga muvofiq bajarilishi lozim. 79. Xoʻjalik-ichimlik ehtiyojlari uchun foydalaniladigan suv sifati OʼzDSt 950-2000 “Ichimlik suvi. Sifatga gigiyenik talab va nazorati”talablarini qondirishi kerak. Ishlab chiqarish ehtiyojlari uchun beriladigan suvning sifati texnologik talablarga mos boʻlishi lozim. 80. Ichimlik favvorachalari yoki gazlangan suv bilan taʼminlovchi qurilmalar ish joylaridan 75 m dan uzoq boʻlmagan binolarda oʻrnatilishi lozim. Ichish uchun xom suvdan foydalanishni faqat sanitariya nazorati idoralarining ruxsati bilangina yoʻl qoʻyiladi. 81. Texnik suv tarmogʻi kranlarida, bu suvlardan xoʻjalik-ichimlik ehtiyojlari uchun foydalanishini taqiqlaydigan yozuvlar boʻlishi kerak. 82. Ishlab chiqarish oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimi oqimlarning turib qolmasdan meʼyoriy va muntazam oqishini taʼminlashi lozim. 83. Linoleum uchun yopishqoq mastikalar, nitrolaklar, nitroemallar va nitromastikalar ishlab chiqarishi hududlarini, ishlab chiqarish, maʼmuriy va maishiy xonalarini, shuningdek, ish joylarini yoritish SHNQ 2.01.05-24 “Tabiiy va sunʼiy yoritish” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga mos boʻlishi kerak. 84. Xizmat koʻrsatuvchi xodimlar doimo boʻladigan ishlab chiqarish boʻlinmalari va uchastkalari ishchi va avariya holatida yoritish chiroqlari bilan taʼminlanishi va mustaqil taʼminot manbalariga ulanishi lozim. 85. Ishlab chiqarish xonalarida umumiy yoritish portlashdan himoyalangan ijrodagi chiroq, uzgich va rozetkalar bilan amalga oshirilishi zarur. 86. Linoleum uchun yopishqoq mastikalar, nitrolaklar, nitroemallar va nitromastikalar ishlab chiqarishining elektr simlari va elektr qurilmalari, elektr tarmoqlarini montaj qilish va foydalanishda Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 11-noyabrdagi 712-son qarori bilan tasdiqlangan Isteʼmolchilar elektr qurilmalarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalari va Isteʼmolchilar elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik texnikasi qoidalarida belgilangan xavfsizlik talablariga qatʼiy rioya qilinishi lozim. 87. Ekspluatatsiya jarayonida elektr yoritish qurilmalari davriy koʻrikdan oʻtkazilishi va jurnalga koʻrik natijalarini kiritish kerak. Barcha elektr yoritish qurilmalariga pasport toʻldirilishi lozim. 88. Linoleum uchun yopishqoq mastikalar, nitrolaklar, nitroemallar va nitromastikalar ishlab chiqarish xonalarida choʻgʻlanma lampali mahalliy statsionar yoritish chiroqlarini taʼminlash uchun 36 V dan ortiq boʻlmagan kuchlanish qoʻllanilishi lozim. 89. Tegishli ijrodagi koʻchma chiroqlarni ulash uchun 12 V kuchlanishdagi kontaktlari yerga ulangan shtepsel rozetkalar tarmoqlari boʻlishi zarur. 90. Koʻchma chiroqlarni ulash uchun shtepsel rozetkalari tarmogʻining taʼminoti elektr yoritish tarmoqlariga ulangan statsionar transformatorlardan amalga oshirilishi lozim. 91. Har yili tashkilotda ishchi yuzalarning yoritilganligi yuzasidan tekshiruv oʻtkazilishi va bunda dalolatnomalar tuzilishi va oʻlchov natijalari tashkilot, sexning sanitariya-texnik holati pasportiga kiritilishi lozim. 92. Ishlar bajariladigan xonalarda aralash yoritish tizimlarini qoʻllash lozim. 93. Bir xonada ishchi va yordamchi hududlar boʻlgan vaqtda, ishchi hududlarida mahalliy umumiy yoritishni va yordamchi hududlarda, kam intensivlikka ega yoritishni, ularni VIIIa razryadga kiritgan holda koʻzda tutish lozim. 94. Aralash yoritish tizimida umumiy yoritish yoritgichlar yaratadigan yoritilganlikning ishchi yuzasi, mahalliy yoritish uchun qoʻllaniladigan yorugʻlik manbalarida aralash yoritish uchun kamida 10 % meʼyorlanadigan yoritishni tashkil etish shart. Bunda yoritilganlik razryadli lampalarda kamida 200 lyuks, choʻgʻlanish lampalarida esa kamida 75 lyuks boʻlishi shart. 95. Aralash yoritish tizimida umumiy yoritishdan yoritilganlikni razryadli lampalarda 500 lyuks dan ortiq va choʻgʻlanish lampalarida 150 lyuks dan ortiq boʻlishini yaratishga faqat asoslangandagina ruxsat etiladi. 96. Sanitariya-maishiy xonalar tarkibiga: kiyim almashtirish, yuvinish, choʻmilish, ayollarni shaxsiy gigiyena, chekuvchilar, ishlovchilarni isinish, dam olish, quritish, ish kiyimini changsizlashtirish va yogʻsizlantirish, kir yuvish xonalari kiradi va ular SHNQ 2.09.02-23 “Korxonalarning ishlab chiqarish hamda maʼmuriy-maishiy bino va inshootlari. Loyihalash talablari” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga javob berishi lozim. 97. Ovqat isteʼmol qilish uchun maxsus binolar jihozlanadi. Suvni faqat ichimlik favvoralaridan yoki gazlangan suv avtomatidan ichishga ruxsat etiladi. 98. Ishlab chiqarish binolarining ish joylaridan hojatxona, chekish joylari, isinish xonasi, dushxona, ichimlik suvi taʼminoti moslamalarigacha boʻlgan masofa 75 m dan koʻp boʻlmasligi, ishlab chiqarish maydonchalaridagi ish joylaridan 150 m dan koʻp boʻlmasligi lozim. 99. Kiyim yechish xonasi, dushxona va dushxona oldi xonasi, yuvinish xonasi, hojatxona, maxsus kiyimning changini ketkazish, quritish uchun xonalarning devorlari va toʻsiqlari, yuvish vositalarini qoʻllab, issiq suv bilan yuvish mumkin boʻladigan materiallardan qilingan, balandligi kamida 2 m boʻlishi lozim. 100. Linoleum uchun yopishqoq mastikalar, nitrolaklar, nitroemallar va nitromastikalar ishlab chiqariladigan va saqlanadigan ishlab chiqarish xonalarida koʻzni yuvish uchun favvorachalar, terini yuvish uchun bosimi katta boʻlgan dushlar, shuningdek sex dori qutichasi koʻzda tutilgan boʻlishi lozim. 101. Har bir smenadan keyin ishchilar dush qabul qilishi lozim. 102. Xodimlarning ish vaqti, shu jumladan qisqartirilgan ish vaqti, dam olish va tanaffuslar vaqti tashkilot tomonidan mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlariga muvofiq belgilanadi. 103. Ishlab chiqarish jarayonlari GOST 12.3.002-75 “Ishlab chiqarish jarayonlari. Umumiy xavfsizlik talablari”ga muvofiq boʻlishi lozim. 104. Ishlab chiqarish xonalari ish hududidagi harorat, nisbiy namlik, havoni harakatlanish tezligi va boshqalar GOST 12.1.005-88 “Ish hududining havosi. Umumiy sanitariya-gigiyenik talablar”ga muvofiq boʻlishi lozim. 105. Noqulay omillar taʼsiriga qarshi himoya tadbirlarini tuzishda samarali havo almashinuvi tizimini SHNQ 2.04.05-22 “Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash” shaharsozlik normalari va qoidalari talabiga muvofiq tashkil qilish nazarda tutiladi. Bogʻlovchi asosni tayyorlashda, ventilyatsiya buziq yoki yoʻqligida jarayonlarni olib borish taqiqlanadi. 106. Ish joylari ishlab chiqarish jarayonlari xususiyatlariga muvofiq tik turib va oʻtirib ishlash uchun GOST 12.2.032-78 “Ishlarni oʻtirib bajarishdagi ish joyi. Umumiy ergonomik talablar” va GOST 12.2.033-78 “Ishlarni tik turib bajarishdagi ish joyi. Umumiy ergonomik talablar” asosida moslamalar bilan jihozlanishi lozim. 107. Texnologik jarayonlarni avtomatlashtirish uchun moslamalar majmui, yaʼni asbob, rostlagich, signalizator va boshqa avtomatlashtirish va masofadan boshqarish vositalari quyidagilarni taʼminlashi kerak: jarayonlarni boshqarish va nazorat qilish xavfsizligini; suyuqliklar toʻkilishini oldini olishni; dastlabki holat signalizatsiyasini; chegaraviy qiymatga yetganda yoki mexanizmlarning nosozligida oʻchiruvchi blokirovkalarning ishlab ketishini; jarayonlarning markaziy boshqarilishi va nazoratini. 108. Elektr toki va statik elektrdan odamni himoya qilish xavfsizlik tadbirlari GOST 12.1.019-79 “Elektr xavfsizlik. Umumiy talablar” va GOST 12.1.018-93 “Statik elektr. Uchqun xavfsizligi. Umumiy talablar”ga muvofiq amalga oshirilishi lozim. 109. Ishlab chiqarish xonalarida shovqin va tebranish darajasi GOST 12.1.003-04 “Shovqin. Umumiy xavfsizlik talablari” va GOST 12.1.012-90 “Tebranish. Umumiy xavfsizlik talablari”da belgilangan miqdordan oshmasligi lozim. 110. Texnologik jarayonlarni nazorat qilish tizimi, avtomatik, avtomatlashtirilgan va masofadan boshqarish tizimlari, avariyaga qarshi avtomatik himoya tizimi, shuningdek avariya holatlaridan xabar beruvchi va aloqa tizimlari, shu jumladan asbob-uskunalar bilan butlangan tizimlar amaldagi meʼyoriy-texnik hujjat, loyiha, reglamentlar talablariga javob berishi va texnologik parametrlarni berilgan aniqlikda ushlab turish, texnologik jarayonlarni ishonchli va xavfsiz olib borilishini taʼminlashi lozim. 111. Linoleum uchun yopishqoq mastikalar, nitrolaklar, nitroemallar va nitromastikalar ishlab chiqarishini avtomatlashtirishda — avariyali, ogohlantiruvchi va texnologik signalizatsiya, blokirovka, shuningdek texnologik parametrlar chegaraviy yoʻl qoʻyilgan qiymatga yetganda himoya choralari va texnologik asbob-uskunalarning avariya holatida toʻxtashi nazarda tutilgan boʻlishi lozim. 112. Saqlovchi klapanlar soni va ularni oʻtkazish qobiliyati GOST 12.2.085-82 “Bosim ostida ishlaydigan idishlar. Saqlovchi klapanlar. Xavfsizlik talablari”ga muvofiq hisob boʻyicha tanlab olingan, sozlangan va rostlangan boʻlishi lozim. 113. Analizatorlarning oʻlchov asboblari, avtomatik gazoanalizatorlar va unga tegishli boshqa asboblar portlash xavfi boʻlgan xonalarda va ochiq portlash xavfi boʻlgan qurilmalarda Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 11-noyabrdagi 712-son qarori bilan tasdiqlangan Isteʼmolchilar elektr qurilmalarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalari va Isteʼmolchilar elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik texnikasi qoidalari talablarini hisobga olgan holda qulflanadigan shkaflarda joylashtirilishi kerak. 114. Gazoanalizatorlarning datchigi eng kam masofada gaz va bugʻlarning chiqish ehtimoli koʻp boʻlgan joyda oʻrnatilishi, asboblarga xizmat koʻrsatish va rostlash qulay boʻlishi lozim. 115. Changlanuvchi va toʻkma materiallardan pigment ishlab chiqarishda, transportirovka tiqini jips yopiladigan transport vositalarida bajarilishi lozim. 116. Ochiq olov bilan isitiluvchi reaktorlarning oʻtxonalari alohida xonalarda joylashgan boʻlishi lozim. 117. Smola eritish aralashtirgichlari reaktorlardan ajratilgan holda boʻlishi lozim. 118. Reaktorlarni isitish uchun qoʻllaniladigan yuqori haroratli organik issiqlik tashuvchi qurilmalar, reaktordan va boshqa sex uskunasidan izolyatsiya qilingan boʻlishi lozim. 119. Bir tomonlama xizmat koʻrsatiladigan sigʻimlar, bir-biridan va binoning chiqib turgan qismidan 0,2 m dan kam boʻlmagan masofada turishi kerak. 120. Aylanuvchi pechlar va qurituvchilarning baland tayanchlari, xizmat koʻrsatish maydonlari bilan taʼminlanib, tayanchning tepasidan 300 mm dan oshmagan masofada joylashgan boʻlishi lozim. 121. Linoleum uchun yopishqoq mastikalar, nitrolaklar, nitroemallar va nitromastikalar yongʻin va portlashga xavfli pigment ishlab chiqarishda, havo isitish va ventilyatsiya tizimida havoning retsirkulyatsiyasiga ruxsat etilmaydi. 122. Milori ishlab chiqarishda quritish boʻlimi va maydalash-oʻrash boʻlimlari gazoanalizator impulsidan ishga avtomatik ulanuvchi avariya ventilyatsiyasi bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 123. Changlanuvchi mahsulotlarni toʻkish va trasportirovka qilinish joylari zichlangan va yopingʻichlar bilan taʼminlanib aspiratsiyalovchi ventilyatsiya qurilmasiga ulangan boʻlishi lozim. Mahalliy soʻrish aspiratsiya quvurlarining voronkalaridagi havoning tezligi 2 m/s dan oshmasligi lozim. 124. Tayyor mahsulotni idishlarga (qoplar, barabanlar, flyagalar, konteynerlar va boshqalarga) joylashtiruvchi apparatlar aspiratsiya tizimiga ulangan, yopingʻichlarda joylanishi lozim. 125. Kolloksilin va uning asosida olinadigan, quruq valsovka qilingan pasta, nitrolak va nitroemal ishlab chiqarish sexlarining xonalarida saqlanishi man etiladi. 126. Evakuatsiyaga chiqish yoʻllarining soni, ularning joylanishi SHNQ 2.09.02-23 “Korxonalarning ishlab chiqarish hamda maʼmuriy-maishiy bino va inshootlari. Loyihalash talablari” shaharsozlik normalari va qoidalari va SHNQ 2.01.02-04 “Binolar va inshootlarni yongʻin xavfsizligi” talablari boʻyicha eng uzoq ish joylaridan ulargacha boʻlgan masofaga, shuningdek eng koʻp sonli smenadagi ishlovchilarning soniga bogʻliq holda aniqlanadi. 127. Eng uzoq ish joyidan eng yaqin evakuatsiyaga chiqish yoʻligacha ruxsat etilgan masofa xonaning olovga chidamliligi toifasi va hajmidan, hamda bu chiqish yoʻli orqali evakuatsiya qilinayotgan odamlar oqimining zichligidan kelib chiqqan holda belgilanadi. 128. Yongʻin oʻchirishning birlamchi vositalari soz holatda saqlanishi va qulay joylarga oʻrnatilgan boʻlishi kerak. Yongʻin oʻchirish anjomlari va asboblaridan xoʻjalik va ishlab chiqarish ehtiyojlari uchun foydalanish taqiqlanadi. 129. Ishlab chiqarishning har bir boʻlinmasida barcha ishlovchilar tanishishi zarur boʻlgan, yongʻinga qarshi anjomlar joylashgan sxema osib qoʻyilishi lozim. 130. Chekish uchun “Chekish uchun joy” degan yozuvi boʻlgan maxsus joy ajratilgan va bunda axlat chelagi va suvli bochkalar oʻrnatilgan boʻlishi kerak. 131. Chekish, axlat va ishlab chiqarish chiqindilarini yoqishni taqiqlash toʻgʻrisidagi ogohlantiruvchi yozuvlar koʻrinadigan joylarda boʻlishi lozim. 132. Ishlab chiqarish xodimi quyidagilarga majbur: yongʻin oʻchirish rejimi qoidalarini bilish va bajarish hamda qoʻllaniladigan muhitning yongʻin va portlash xavfini zaharli xususiyatini bilish; yongʻin oʻchirish vositalarini joylashgan joyini bilish, ularning mavjudligi va sozligini kuzatish, ulardan foydalanishni bilish. 133. Pechlar oʻtxonasi alangasining mashʼalasi oʻchgan hollarda, yoqilgʻi berilishi avtomatik tarzda toʻxtatiladigan holda jihozlangan boʻlishi lozim. 134. Pechlarni nosoz yongʻin oʻchirish tizimi va aks etgan bugʻ pardasi bilan ishlatish taqiqlanadi. Pechda yongʻin yuz bergan hollarda, yongʻinni oʻchirishga kirishish hamda yongʻin xavfsizligi boʻlimini chaqirish zarur. 135. Elektr uskunalar yona boshlaganda, uni tezda toksizlantirish zarur. Yonish manbaini oʻchirish uchun quruq qum yoki karbon kislotali yongʻin oʻchirgichlarni qoʻllash lozim. 136. Ishlab chiqarish xonalarida yongʻin sodir boʻlganda xonadagi ventilyatsiya tizimlarini oʻchirish hamda Harbiylashtirilgan yongʻin oʻchirish qismiga xabar bergan holda yongʻinni oʻchirish ishlarini olib borish lozim. 137. Sodir boʻlgan barcha yongʻinlar toʻgʻrisida tashkilot rahbariga tezda xabar berish zarur. 138. Yoʻl va oʻtish yoʻllarining alohida uchastkasini, faqat yongʻin xavfsizligi boʻlimi bilan dastlab kelishilgandan keyin yopish ruxsat etiladi. Yongʻin oʻchirish anjomlari, yongʻin oʻchirish gidrantlari va suv havzalariga borish va oʻtish yoʻllari har doim boʻsh boʻlishi kerak. 139. Yongʻin oʻchirish gidrantlarida tungi vaqtda yoritiladigan va ularning joylashgan joyini tezda aniqlashga imkon beradigan yozuvlar — koʻrsatkichlar osib qoʻyilgan boʻlishi lozim. 140. Portlash xavfi boʻlgan va portlash xavfi boʻlmagan xonalar orasidagi ichki devorlar gazlarni oʻtkazib yubormaydigan qilib urilgan boʻlishi lozim. 141. Boshqarish pultlari — zararli va portlash xavfi boʻlgan bugʻ, gaz va changlar ajralib, shuningdek yuqori vibratsiyaga ega boʻlgan texnologik asbob-uskunalar oʻrnatilgan ishlab chiqarish xonalarida joylashtirilishi mumkin emas. 142. Vaqtinchalik gazlangan hududlar toʻsib qoʻyilgan boʻlishi kerak. Toʻsiqlarda “Gazlangan” ogohlantiruvchi yozuv osib qoʻyiladi, zarur boʻlganda postlar qoʻyilishi lozim. 143. Yongʻinga qarshi eshik, suv parda, toʻsiq, shiberlar, yongʻinga qarshi devor va bino va inshoot tomlariga oʻrnatilgan tutunga qarshi moslamalar doimo soz holatda boʻlishi lozim. 144. Xom ashyo va tayyor mahsulot oʻtkaziladigan devordagi ochiq teshiklar yongʻin, xavfli va zararli ishlab chiqarish omillarini tarqalishiga yoʻl qoʻymaydigan moslama va vositalar bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 145. Ishlab chiqarish va yordamchi binolar va omborxonalarning yonadigan konstruksiyalariga olovdan himoyalaydigan tarkibli modda bilan ishlov berilgan, ular olovdan himoyalaydigan boʻyoq yoki surkaladigan materiallar bilan himoyalangan boʻlishi lozim. 146. Agressiv suyuqliklarning quyish-toʻkish inshootlari joylashgan maydonchalar toʻkilgan suyuqlikni toʻsiqlarsiz oqib ketishi mumkinligini taʼminlaydigan silliq yuzalarga ega boʻlishi kerak. Notekisliklar, oʻyiqlar, oʻralar tezda bartaraf etilishi lozim. 147. Portlash jihatidan xavfli texnologik jarayonlar uchun texnologik uskunalarda avariyaga qarshi himoya tizimlari nazarda tutiladi. 148. Avariyaga qarshi himoya tizimlari texnologik jarayonni boshqarishning umumiy tizimiga ulangan holda boʻladi. 149. Avariyalarni oldini olish maqsadida texnologik tizimlarda avariyaga qarshi qurilmalarni, jumladan qulflash, qulflash-tartibga solish temirini, klapanlarni, ajratuvchi va boshqa oʻchiruvchi qurilmalarni hamda bosim qiymati oshib ketishiga qarshi saqlovchi qurilmalarini qoʻllash tavsiya qilinadi. 150. Texnologik jarayonni olib borish xavfsizligi aniq bir parametrlar (harorat, bosim, namlik va boshqalar) bilan belgilanadigan barcha apparatlarda (signal beruvchi asboblar, rostlovchi asboblar, oʻziyozar asboblar va koʻrsatuvchi asboblar) oʻrnatilgan boʻlishi lozim. 151. Mehnat sharoitlari xavfsizligini taʼminlash va texnologik jarayonning fizikaviy-kimyoviy parametrlarini nazorat qilish uchun, ishlab chiqarishlar nazorat-oʻlchov asboblari, avariya, ogohlantiruv va texnologik signalizatsiyalari bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. 152. Apparatlar ichidagi toksik tez oʻt oladigan va oʻyuvchi suyuqliklarning sathini oʻlchash ishlari sath oʻlchagich yordamida amalga oshirilishi lozim. 153. Tashkilot va sex rahbariyati qonunchilik hujjatlariga muvofiq, zararli ish sharoitlarini bartaraf etish, baxtsiz hodisalarni oldini olish va ish joylarini tegishli sanitariya-gigiyena holatda saqlanishini taʼminlash boʻyicha zaruriy choralarni koʻrishi shart. 154. Yonuvchi gazlar ajralib chiqishi ehtimoli boʻlgan ishlab chiqarish xonalarida havo tarkibida gazlarning portlash jihatidan xavfli darajalari mavjudligini nazorat qilish uchun (gazlarning ajralish ehtimoli yuqori boʻlgan joylarda) avtomatik signalizatorlar oʻrnatilgan boʻlishi lozim. Signalizatorlar avariya ventilyatsiyasiga ulangan boʻlishi zarur. 155. Yonuvchi gazlar va bugʻlarining portlash jihatidan xavfli darajalari haqida darak beruvchi signalizatsiya tizimlari (chiroqli va tovushli) signallashtirilgan boʻlishi lozim. 156. Avariya yoki boshqa nosozliklar aniqlangan holda, avariya vaziyati masʼul shaxslar tomonidan baholanishi, shuningdek, sexda avariya holati eʼlon qilinishi hamda bu toʻgʻrisida Tashkilotning rahbari xabardor qilinishi lozim. 157. Ximik moddalar bilan ishlar tashkillashtirish uchun amaldagi meʼyoriy hujjatlar xavfsizlik talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 158. Bir ishlab chiqarish xonasida har xil zararli moddalar bilan ishlovchi ishlab chiqarish uchastkalari joylashganda, ishlab chiqarish xonalariga zararli moddalarni tarqalib ketmaslik choralari nazarda tutilishi lozim. 159. Pollarni qoplovchi materiallar ximiyaviy taʼsirga chidamli va zararli moddalarning sorbsiyasiga yoʻl qoʻymasligi lozim. 160. Havo almashuvi tashkil qilinganida zararli moddalari koʻp boʻlgan yoki portlashga xavfli gazlar, bugʻlar va changi boʻlgan xonadagi havoni boshqa xonalarga chiqib ketishini bartaraf etish uchun, keyingi xonalarda havoning ortiqcha bosimini ushlab turish lozim (berilayotgan havo hajmi chiqarib yuborilayotganidan koʻp boʻlishi lozim). 161. Ishlab chiqarish xonalari ventilyatsiyasining loyihasi eng koʻp xavfli va zararli moddalar ajraladigan, ishlarni ogʻirlik kategoriyasini hisobga olgan holda, muayyan ishlab chiqarish uchun hisoblanishi lozim. 162. Umumiy soʻrma qurilmalariga chang va yengil kondensatsiyalanadigan bugʻlar soʻrmalari, bundan tashqari aralashganda zararli aralashmalar yoki kimyoviy birikmalarni hosil qiluvchi moddalarni birlashtirilishi man etiladi. 163. Kimyoviy moddalar bilan ish olib borish xonalarida, ventilyatsiya tizimida va havo bilan isitilganda havoni retsirkulyatsiyasi man etiladi. 164. Isitish-ventilyatsiya jihozlari, quvurlari va havo quvurlari, agressiv muhitli xonalarda joylashtirilganida, bundan tashqari agressiv muhitli havoni chiqarib yuborish uchun moʻljallangan boʻlsa, zanglamaydigan qilib bajarilishi nazarda tutilishi lozim. 165. Berilayotgan havoni uzatilishi asosan sozlanadigan havo taqsimlagichlar orqali ish hududiga, mahalliy soʻrmalarni ishiga taʼsir qilmaydigan qilib berilishi nazarda tutilishi lozim. 166. Soʻrma tizimlari joylashgan xonalar, har xil portlash va yongʻinga xavfli toifali bir nechta xonalarga xizmat koʻrsatadigan boʻlsa, nisbatan xavfliroq kategoriya boʻyicha hisoblash lozim. 167. Kutilmaganda katta miqdorda zararli yoki yonuvchi gazlar, bugʻlar yoki aerozollar birdaniga kirib qolishi mumkin ishlab chiqarish xonalariga, avariya ventilyatsiyasi nazarda tutilishi lozim. 168. Xonaning havo muhiti xarakterini hisobga olib (ishlab chiqarish xonasining havosida chang, namlik, agressiv moddalarni boʻlishi) himoyalangan yoritgichlar nazarda tutilishi kerak (chang-nam oʻtkazmaydigan, yongʻinga va portlashga xavfsiz). 169. Avariya yoritish (xavfsizlik va evakuatsiya yoritish) yoritgichlari ishchi yoritish tizimiga bogʻlanmagan holda ulangan boʻlishi lozim. 170. Chang va yengil yonuvchi bugʻlarning soʻrmalarini, aralashganda zararli aralashma yoki kimyoviy birikmalar hosil boʻlsa, umumiy soʻrma qurilmasiga birlashtirish man etiladi. 171. Kimyoviy moddalar bilan ish olib boriladigan xonadagi ventilyatsiya tizimlarida va havo bilan isitilganda havo retsirkulyatsiyasi man etiladi. 172. Isitish-ventilyatsiya jihozlari, quvurlar va havo quvurlari agressiv muhitli xonada joylashtirilganida, agressiv muhitdan havoni chiqariyotganligi hisobga olinib, ularni korroziyalanmaydigan materialdan qilinishi nazarda tutilishi lozim. 173. Berilayotgan havoni asosan ishchi hududga sozlanuvchi havo taqsimlovchi orqali shunday uzatilishi kerakki, mahalliy soʻrmalar ishini buzmasligi lozim. 174. Soʻrma tizimlarining jihozlari uchun xonalar, yongʻin portlashi va yongʻinga xavfli har xil toifali bir nechta xonalarga xizmat koʻrsatsa, xavfi eng yuqori toifali deb hisoblanishi kerak. 175. Yongʻinga va portlashga xavfli xonalarning elektr sim oʻtkazilishi portlashga xavfsiz qilib ishlangan boʻlishi lozim. Bu xonalarda oʻchiruvchi elektr moslama, saqlagichlar oʻrnatilishi taqiqlanadi. 176. Zararli kimyoviy moddalar bilan ish olib boriladigan ishlab chiqarish xonalarida, koʻzni va terini yuvish uchun avariya dushi va favvoralar oʻrnatilgan boʻlishi lozim. 177. Kimyoviy moddalarning ishchi aralashmasi ish joyiga ishlatishga tayyor holda berilishi lozim. 178. Kimyoviy moddalarning ishchi aralashmalarini tayyorlash markazlashgan boʻlib, maxsus xizmatchilar tomonidan texnolog boshchiligida tayyorlanadi. 179. Ish joyiga berilayotgan kimyoviy moddalarni soni bir smenadan ortiq boʻlmasligi lozim. 180. Linoleum uchun yopishqoq mastikalar, nitrolaklar, nitroemallar va nitromastikalar ishlab chiqarishining bino ichida va ochiq maydonchalarda joylashgan barcha asbob-uskunalari, kommunikatsiya va metall konstruksiyalari loyihaga binoan tashqi korroziyadan himoyalangan boʻlishi kerak. 181. Linoleum uchun yopishqoq mastikalar, nitrolaklar, nitroemallar va nitromastikalar ishlab chiqarishda atrof muhitni agressiv taʼsiri darajasini baholash, yer ustidagi quvurlarning tashqi yuzasini, shuningdek, qurilish konstruksiyalarini korroziyadan himoya qilish SHNQ 2.03.11-24 “Bino va inshootlarning qurilish konstruksiyalarini korroziyadan himoya qilish” shaharsozlik normalari va qoidalari va boshqa qonunchilik hujjatlari talablariga muvofiq metall va nometall himoya qoplamalar ishlatish bilan amalga oshiriladi. 182. Ishlab chiqarishda agressiv muhit taʼsiriga uchraydigan apparat, kommunikatsiya va ularning birikmalari maxsus qoplamalar bilan himoyalangan, korroziyaga uchramaydigan materiallardan qilingan boʻlishi kerak. 183. Korroziya keltirib chiqaradigan sharoitlarda ishlaydigan apparaturalar holati ustidan, davriy reglamentlangan koʻrikdan oʻtkazish va apparat devorlari qalinligi va yeyilish kattaligini aniqlash yoʻli bilan, bosh mexanik xizmatining maxsus nazorati oʻrnatilishi kerak. Apparatlar holatini tekshirish natijalari maxsus jurnal yoki pasportda yozilgan boʻlishi zarur. 184. Devorlar qalinligini tekshirish usuli, joyi va davriyligi aniq sharoitlarga bogʻliq holda, tashkilot bosh mexanigi xizmati tomonidan belgilanadi. 185. Kondensatli havoni soʻrib oladigan ventilyatorlarning gʻildiragi va gʻilofi korroziyadan saqlash uchun himoya qoplamalariga ega boʻlishi kerak. 186. Ishlayotganlarga shovqin va tebranishning zararli taʼsirini bartaraf etish maqsadida quyidagi chora-tadbirlarni koʻrish kerak: shovqin va tebranishni hosil qiluvchi uskunani almashtirish imkonini beruvchi texnologik jarayonga oʻzgartirish yoki shovqin va tebranishni yutuvchi tuzilmalarni qoʻllash; statsionar oʻrnatilgan mashinalar va mexanizmlar ostidagi fundamentga izolyatsiyalovchi prokladkani joylashtirish; temir qismlarni, plastmassa detallarga oʻzgartirish, xizmat koʻrsatuvchi xodimlar uchun shovqin tutuvchi kabinalarni jihozlash; agregatlarni chiqaruvchi va soʻruvchi teshigiga shovqin pasaytirgichlarni oʻrnatish, yuk koʻtaruvchi konstruksiyalar (balka, fermalar)ga turli shovqin yutuvchi materiallar bilan ishlov berish; xonalar ichki sirtlarini shovqin yutuvchi materiallar bilan qoplash; qoʻl pnevmatik asbobida ishlashda, oldini olish tadbirlari sifatida, himoya qoʻlqoplarini qoʻllash; mashinalarni shovqin manbaida, uni pasaytiruvchi texnik vositalar; ish joylarida tovush bosimi darajasi, meʼyorlardan oshmaydigan texnologik jarayonlarni qoʻllash va boshqalar; shovqinli mashinalarni masofadan boshqarish; shaxsiy himoya vositalari; tashkiliy tadbirlar (ish va dam olish ratsional rejimini tanlash, shovqin sharoitida taʼsir vaqtini qisqartirish, davolab-oldini olish va boshqa tadbirlar). 187. Tovush darajasi 85 dBA dan yuqori boʻlgan hududlar xavfsizlik belgilari bilan koʻrsatilgan boʻlishi lozim. Ushbu hududlarda shaxsiy himoya vositalarisiz ishlash taqiqlanadi. 188. Tovush bosimining oktava darajasi har qanday oktava chizigʻida 135 dBA dan yuqori boʻlgan hududlarda, qisqa vaqt davomida ham boʻlish taqiqlanadi. 189. Ishlovchi qoʻliga oʻtuvchi tebranish hosil qiluvchi asbob, mexanizm va uskunalar bilan ishlashda, tebranishni qoʻzgʻatuvchi ishlab chiqarish uskunasi amaldagi meʼyoriy hujjatlar talabiga muvofiq boʻlishi lozim. 190. Bajarilayotgan ish tavsifiga qarab, quyidagi himoyalovchi vositalardan foydalanish lozim: himoya koʻzoynagi va yuzni himoyalovchi oynali qalqon, respiratorlar, gazlar, shovqinga qarshi quloq naushnigi hamda himoyalovchi kamar, dielektrik kalish va ishchi shaxsan ishlatuvchi shikastlanishning oldini oluvchi va ishlab chiqarish zararlaridan himoya qiluvchi boshqa himoya moslamalari. 191. Ishlab chiqarish uskunalari butun xizmat qilish davrida xavfsizlik talablariga GOST 12.2.003-91 “Ishlab chiqarish uskunasi. Umumiy xavfsizlik talablari”ga muvofiq javob berishi kerak. 192. Ishlab chiqarish uskunalari va texnologik liniya joylashtirish va foydalanish ishlab chiqaruvchi-zavodning foydalanish boʻyicha yoʻriqnomasi talabiga muvofiq amalga oshirilishi lozim. 193. Linoleum uchun yopishqoq mastikalar, nitrolaklar, nitroemallar va nitromastikalar ishlab chiqarishida asbob-uskunalarning umumiy butlanishi (jihozlanishi) va joylashishi xizmat koʻrsatish xavfsizligi va qulayligini, taʼmirlash ishlari va ularni almashtirishni oʻtkazishni taʼminlashi, shuningdek ishlab chiqarish asbob-uskunalariga sanitariya-gigiyena talablari va texnologik jarayonlarni tashkil qilish boʻyicha texnologik meʼyor talablari va sanitariya qoidalarini qondirishni taʼminlashi kerak. 194. Nosoz asbob-uskunalarda ishlashda, xizmat koʻrsatishda xavfsizlikni taʼminlaydigan tegishli blokirovkasiz, nazorat-oʻlchov asboblarisiz, toʻsiqlarsiz ishlab chiqarish asbob-uskunalaridan foydalanish taqiqlanadi. 195. Sex, boʻlim, uchastkaning ish joylarida texnologik chizmasi osib qoʻyilgan boʻlishi lozim. 196. Berkituvchi moslamalar chizmada raqamlangan, mahsulotlarning joyini oʻzgartirish yoʻnalishi chizmasi bilan koʻrsatilgan boʻlishi lozim. Chizmadagi berkituvchi moslamalar va boshqa belgilar apparatlarga xizmat koʻrsatish ishchi yoʻriqnomalariga mos boʻlishi lozim. 197. Bino va ochiq maydonchalarda joylashgan linoleum uchun yopishqoq mastikalar, nitrolaklar, nitroemallar va nitromastikalar ishlab chiqarish uskunalari zichlangan boʻlishi kerak. 198. Uskunalarni oʻrnatishda quyidagi talablarga rioya etilishi zarur: odamlar doimo boʻladigan joylardagi asosiy oʻtish yoʻllari, shuningdek boshqarish shchitlariga xizmat koʻrsatish maydoni boʻyicha kengligi 2 m dan kam boʻlmasligi; odamlar muntazam oʻtadigan joylarda oʻtish yoʻllari balandligi (aniqlikda) 2 m dan past boʻlmasligi; doimiy ish oʻrinlarida, shuningdek, taroqsimon boshqarish tizimlariga, mahalliy nazorat-oʻlchov asboblari va hokazolarga ega boʻlgan mashinalar (kompressor, nasos, havo purkagichlar va h. k.) va apparatlarga xizmat koʻrsatish maydonchalaridagi asosiy oʻtish yoʻllarining kengligi 1,5 m dan kam boʻlmasligi; aylanma xizmat koʻrsatish zarur boʻlganda, apparatlar, shuningdek apparatlar va bino devorlari oralaridagi oʻtish yoʻllari 1 m dan kam boʻlmasligi; apparat va asboblarni koʻrikdan oʻtkazish, davriy tekshirish va rostlash uchun oʻtish yoʻllari — 0,8 m dan kam boʻlmasligi; alohida turgan nasoslar orasidagi oʻtish yoʻllari — 0,8 m dan kam boʻlmasligi; kompressorlar orasidagi oʻtish yoʻllari — kompressorlar oldida boshqarish shitlari joylashgan hollarda 1,5 — 2 m dan kam boʻlmasligi lozim. 199. Xonalarda joylashgan apparatlar yurgizuvchisidan chang chiqish ehtimoli boʻlganida elektryurgizgich bilan bitta valda qilinishi yoki yopiq reduktorlar qoʻllanishi lozim. 200. Uskuna toʻxtaganida taʼminlovchi qurilmalar va transport uskunalari quruq maydalash tegirmonlari bilan bogʻlik boʻlsa, pechlar va qurituvchilar materiallar va yoqilgʻi uzatilishini toʻxtatuvchi avtoblokirovka bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 201. Har xil yoqilgʻida ishlayotgan agregatlarning yonish mahsulotlarini bitta borov orqali chiqarib yuborish taqiqlanadi. 202. Serovodorodni transportirovka qiluvchi tizimlar zichlangan va ularga tashqi havoning soʻrilishi bartaraf etilgan boʻlishi lozim. 203. Sink kuporosining sink izgarisi reaktorga yuklanayotgan paytida lyuk perimetri boʻyicha bugʻni uzatilishi yuklash lyukining qopqogʻi ochilishi bilan blokirovka qilingan boʻlishi lozim. 204. Linoleum uchun yopishqoq mastikalar, nitrolaklar, nitroemallar va nitromastikalar va gazlar uchun yigʻgich, rezervuar, saqlagichlar tomlarining qattiqlik qirralari tom ustida joylashishi lozim. 205. Suyuqlik va gazlar uchun saqlagich tomlarida nazorat-oʻlchov asboblari, armatura, tuynuk, shtutserlar tomning periferiyasi boʻyicha joylashishi va saqlagich tomidan 1,2 m pastda joylashgan maxsus maydonchadan xizmat koʻrsatilishi kerak. 206. Bitta yoki bir necha saqlagichlar maydonchalari ikki tomonlama panjarali 2 ta dan kam boʻlmagan narvonga ega boʻlishi lozim. 207. Suyuqliklari boʻlgan bak, saqlagichlarning qopqoqlarida joylashgan xizmat koʻrsatish maydonchalari bak (sigʻim), saqlagich korpusiga yoki saqlagichlarning tomidagi mustahkamlik konstruksiyalariga mahkamlanishi zarur. 208. Tom cheti boʻyicha maydonchalarda 1 m dan kam boʻlmagan balandlikda toʻsiqlar boʻlishi kerak. 209. Linoleum uchun yopishqoq mastikalar, nitrolaklar, nitroemallar va nitromastikalar ishlab chiqarishda minora apparaturasi, yigʻgich, rezervuar va saqlagichlardagi tuynuklarning qopqoqlari ishlovchidan chap yoki oʻng tomonga ochilishi lozim. 210. Zararli moddalar ajralib chiqishi bilan bogʻliq jarayonlar va reaksiyalar ketadigan apparatlar, zararli bugʻ va gazlarni chiqarib yuborish uchun mahalliy havo tortuvchi moslamalar va zich yopiladigan qopqoqlar bilan jihozlanishi va apparatlardan chiqqan gazlar zararli aralashmalardan tozalanishi uchun absorbsion qurilmaga yoʻnaltirilishi lozim. 211. Xom ashyo, oraliq va gaz mahsulotlarini tahlildan oʻtkazish uchun namuna olish va namunani tashish xavfsiz bajarilishini taʼminlaydigan moslamalar boʻlishi lozim. 212. Linoleum uchun yopishqoq mastikalar, nitrolaklar, nitroemallar va nitromastikalar va zaharli suyuqliklarni haydovchi nasoslar konstruksiyasida birikmalarning zichligi taʼminlanishi kerak. 213. Nasos vallari zichlagichlari orqali berkituvchi yoki yuvuvchi suyuqliklarni oʻtib ketish miqdori belgilangan meʼyorlardan ortishi mumkin emas. 214. Suyuqliklarni haydash uchun, odatda, markazdan qochma salniksiz, ikki toretsli zichlagichli yoki boshqa konstruksiyali zichlaguvchi moslamalari boʻlgan, yuqori ishonchli nasoslar qoʻllaniladi. 215. Nasosxonada joylashgan quvur, nasos va boshqa uskunalardan mahsulot qoldigʻini yopiq kommunikatsiyalar orqali nasosxona tashqarisiga chiqarib tashlanishi, suyuqlikni — maxsus moʻljallangan sigʻimga, bugʻ va gazlarni mashʼalaga chiqarilishi lozim. 216. Nasosxona quvurlarida oqimlar harakatining yoʻnalishi, asbob-uskunalarda — texnologik chizma boʻyicha pozitsiyalar raqami, dvigatellarda esa — rotor aylanishining yoʻnalishi koʻrsatilgan boʻlishi lozim. 217. Texnologik jarayonlarning aralashtirish moslamalariga ega qorishtiruvchilari aralashtirgich vallarining ishonchli ishlashini va germetik zichlanganligini tekshiruvchi avtomatik vositalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 218. Propellerlar oʻqini zichlash uchun ikki tomonlama zichlagich qoʻllaniladi. 219. Maydalagich bilan oʻq shunday balansirovka qilingan boʻlishi lozimki, sekin aylanishlarda urilishga va tez aylanishda — tebranishga yoʻl qoʻymasligi lozim. Propellerli va turbinali qorishtirgichlar oʻqlari yigʻilmasdan oldin balansirovka qilingan boʻlishi lozim. 220. Texnologik jihozlardan namuna olish krani orqali amalga oshiriladi, bunda mahalliy soʻrish ventilyatsiyasi ishlab turishi shart. 221. Namlanuvchi elektr filtrlarning meʼyoriy ishlashining asosiy koʻrsatkichlari, undan chiqayotgan gazda oltingugurt kislotasi tumanining yoʻqligi hisoblanadi, shuning uchun gazdagi tuman va mishyak miqdoriga aniq tahlil oʻtkazilishi zarur. 222. Tozalash boʻlinmasi apparatchisi gazda tuman hosil boʻlishini oʻz vaqtida aniqlashi uchun, quritish minorasi yoki gaz yoʻlining toʻgʻri uchastkalaridagi kuzatish oynalari orqali, namlovchi elektr filtrlardan chiqadigan gazning tiniqligini muntazam tekshirishi kerak. 223. Elektr filtr elektrodlarini davriy bugʻlash, soʻngra yuqori tuynuk orqali iliq suv oqimi bilan yuvish zarur. 224. Barcha elektr filtrlar texnologik va elektr rejimlarda belgilanganlarga muvofiq ishlatilishi lozim. 225. Quruq elektr filtrlarni doimiy texnik parvarish qilish — ish parametrlarining nazorat asboblari koʻrsatkichlarini muntazam tekshirish, toj hosil qiluvchi va choʻktiruvchi elektrodlarni silkitish mexanizmlarini soz holatda ushlab turishdan iboratdir. 226. Filtr, chang yoʻllari, havo yoʻllarining zichligi, issiqlik oʻtkazmaydigan qoplamaning holati, isitish tizimi muntazam tekshirilishi lozim. 227. Linoleum uchun yopishqoq mastikalar, nitrolaklar, nitroemallar va nitromastikalar ishlab chiqarishida qoʻllaniladigan nasoslar amaldagi meʼyoriy hujjatlar talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 228. Ishlayotgan tashkilot hududida ishlab chiqarish (sex)ni yoki ishlayotgan sexda qurilma, agregat, ayrim asbob-uskunalarni taʼmirlashga toʻxtatish uchun tashkilot (sex) boʻyicha chiqarilgan buyruq (farmoyish) asos boʻladi. Buyruqda, pudratchilardan bevosita ish rahbari, shuningdek koʻrsatilgan ishlarga uskunalar va obyektni toʻliq tayyorlash, bu ishlarning xavfsizligini taʼminlash uchun zaruriy tadbirlarni oʻtkazish va pudratchilar yoki buyurtmachining taʼmirlash xizmati bilan tezkor aloqalar uchun javobgar shaxs koʻrsatiladi. 229. Barcha asbob-uskunalarda tashkilot bosh muhandisi tasdiqlagan jadval boʻyicha belgilangan muddatlarda rejali-ehtiyot taʼmirlashi oʻtkaziladi. 230. Taʼmirlash ishlarida band boʻlgan pudratchining barcha ishchi va mutaxassislari taʼmir boshlanishidan oldin, ushbu sexning xavfsizlik texnikasi, ishlab chiqarish sanitariyasi va yongʻin xavfsizligi boʻyicha yoʻl-yoʻriqlardan oʻtishlari kerak. Yoʻl-yoʻriq berish natijalari yoʻl-yoʻriq oʻtkazayotgan va yoʻl-yoʻriqdan oʻtayotganning imzosi bilan xavfsizlik texnikasi boʻyicha maxsus yoʻl-yoʻriqni qayd etish jurnaliga yozib qoʻyiladi. 231. Rejalashtirilgan ishlarni bajarishda xavfsizlik choralari toʻgʻrisida taʼmirlovchi xodim bilan maqsadli (joriy) yoʻl-yoʻriq berilishi pudratchining bevosita ish boʻyicha rahbari naryad-ruxsatnomada yozilgan holda oʻtkazadi. 232. Buyurtmachi tomonidan pudratchi ishlayotgan hududda zararli va portlash xavfi boʻlgan moddalarni paydo boʻlishiga yoʻl qoʻymaydigan meʼyoriy sanitariya-gigiyenik sharoitlar yaratilishi lozim. 233. Asbob-uskunani taʼmirga tayyorlashda quyidagi ishlar bajarilishi kerak: elektr energiya oʻchirilishi, yigʻma va shchitlardagi kuchlanishni uzish, taʼmirlanadigan obyektni tiqinlar yordamida obyektga barcha kelayotgan va undan ketayotgan kommunikatsiyalardan uzish; asbob-uskuna va kommunikatsiyalarni texnologik muhit qoldiqlaridan, asbob-uskunani zararli, zaharli va yonuvchi gaz va mahsulotlardan (yuvish, bugʻlash, puflash va shamollatish) boʻshatish; taʼmirlanadigan asbob-uskuna, kommunikatsiya, quduq va oʻralardagi inert, yonuvchi zaharli gazlar va kislorod miqdorini tegishli tahlillarini oʻtkazish yoʻli bilan tekshirish; tiqin oʻrnatiladigan joylarni tayyorlash va ularni oʻrnatish. 234. Asbob-uskunani taʼmirga tayyorlash texnologik sexning ekspluatatsion va navbatchi taʼmirlovchi xodimi tomonidan bajariladi. 235. Gaz xavfi boʻlgan ishlarni oʻtkazish zarur boʻlganda, ishlar boshlanguncha pudratchining xodimi nafas olish yoʻllarining shaxsiy himoya vositalaridan foydalanish qoidalariga oʻqitilgan boʻlishi, zaharli va zararli belgilari, evakuatsiya tartibi va yoʻli hamda jabrlanuvchiga shifokor kelguncha birinchi yordam koʻrsatishni bilishi lozim. 236. Maydonchalar va zinalardagi toʻsiqlarni soz holatda ushlab turish zarur. Xavfli joylarda ogohlantiruvchi plakatlar mavjudligi koʻzda tutilishi kerak. 237. Tashkilot hududida qazish ishlarini bajarishda buyurtmachi pudratchiga naryad-ruxsatnoma bilan birga tegishli sex va xizmatlar bilan kelishilgan ruxsatnomani yozma tarzda topshirishi kerak. 238. Pudratchining transport vositalari va yuk koʻtaruvchi mashinalari harakati shuningdek, yirik gabaritli asbob-uskunalarni tashish ichki zavod yoʻriqnomalari bilan reglamentlanadi. 239. Taʼmir ishlarini bajarish uchun statsionar yuk koʻtaradigan — transport vositalari va amaldagi siqilgan havo, bugʻ, suv va kislorod tarmoqlaridan foydalanish naryad-ruxsatnomada tegishli yozuv bilan bevosita pudratchining ishlar boʻyicha rahbarining buyurtmasiga binoan taʼmir oʻtkazilayotgan sex boshligʻining ruxsati bilan ruxsat etiladi. Ulash va uzishni buyurtmachi oʻtkazadi. 240. Pudratchining ehtiyojlari uchun elektr energiyani ulash, shuningdek ish tugaganidan keyin uzish sex boshligʻining ruxsati boʻyicha buyurtmachining bosh energetik xizmati tomonidan bajariladi. 241. Agarda sinov oʻtkazilgandan soʻng, taʼmirlash jarayonida meʼyoriy-texnik hujjatlarning barcha talablariga rioya etilganligi tasdiqlanganda va ishonchlilik koʻrsatkichlari pasport maʼlumotlariga mos boʻlsa, asbob-uskunalarni qabul qilish dalolatnomasi ikki tomonlama imzolanib, ushbu asbob-uskunalar uchun ish rejimi taʼminlansa, asbob-uskuna va kommunikatsiyalarni ishga tushirish haqida farmoyish chiqqandan soʻng, taʼmirlangan asbob-uskunalar foydalanishiga qoʻyiladi. 242. Mazkur Qoidalar talablarini buzgan mansabdor shaxslar va xodimlar mehnatni muhofaza qilish qoidalariga rioya qilmaganliklari uchun qonunchilik hujjatlariga muvofiq belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladilar. 243. Xodimlar mehnat muhofazasi boʻyicha yoʻriqnomada koʻrsatilgan xavfsizlik qoidalari talablarini buzgan taqdirda qonunchilik hujjatlariga muvofiq belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladilar. 244. Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi, Oʻzbekiston kasaba uyushmalari Federatsiyasi kengashi, Oʻzbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasi, Ichki ishlar vazirligi, Sogʻliqni saqlash vazirligi va “Oʻzkimyosanoat” Davlat aksiyadorlik kompaniyasi bilan kelishilgan.