Gʻildirakli transport vositalari, oʻziyurar mashinalar va ularning tirkamalari uchun utilizatsiya yigʻimini undirish, qaytarish va undan foydalanish tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida
(resolution, 2024-12-23)

Vazirlar Mahkamasining “Gʻildirakli transport vositalari, oʻziyurar mashinalar va ularning tirkamalari uchun utilizatsiya yigʻimini joriy etish toʻgʻrisida” 2020-yil 2-iyundagi 347-son qaroriga muvofiq, shuningdek gʻildirakli transport vositalari, oʻziyurar mashinalar va ularning tirkamalari uchun utilizatsiya yigʻimini undirish, qaytarish va undan foydalanish tartibi joriy etish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Quyidagilarni nazarda tutuvchi Gʻildirakli transport vositalari, oʻziyurar mashinalar va ularning tirkamalari uchun utilizatsiya yigʻimini undirish, qaytarish va undan foydalanish tartibi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin: gʻildirakli transport vositalari, oʻziyurar mashinalar va ularning tirkamalariga nisbatan utilizatsiya yigʻimlarini yigʻish, hisoblash, toʻlash, undirish, shuningdek, utilizatsiya yigʻimining ortiqcha toʻlangan yoki ortiqcha undirilgan summalarini qaytarish va ularni hisobga olish tartibi; transport vositalarining chiqindilari bilan ishlash infratuzilmasini tashkil etish xarajatlarini moliyalashtirish, shuningdek, transport vositalari chiqindilarini yigʻish, tashish, qayta ishlash, zararsizlantirish, ulardan foydalanish va utilizatsiya qilish xarajatlarini qoplash tartibi; transport vositalarining utilizatsiyasi bilan shugʻullanadigan tashkilotlar uchun ekologik va texnik talablar hamda sanoat xavfsizligi talablarini belgilash; transport vositalarining utilizatsiya qilinishi munosabati bilan ularni ichki ishlar organlarida toʻlovlar undirmay hisobdan chiqarish tartibi. 2. Oʻzbekiston Milliy axborot agentligi, Oʻzbekiston Milliy teleradiokompaniyasi va boshqa ommaviy axborot vositalariga Iqtisodiy taraqqiyot va kambagʻallikni qisqartirish vazirligi, Moliya vazirligi, Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi bilan birgalikda ushbu qarorning mohiyati va ahamiyatini keng yoritish tavsiya etilsin. 3. Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiy taraqqiyot va kambagʻallikni qisqartirish vazirligi manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda oʻzlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarni bir oy muddatda ushbu qarorga muvofiqlashtirsin. 4. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining moliya-iqtisodiyot va kambagʻallikni qisqartirish masalalari boʻyicha oʻrinbosari — iqtisodiy taraqqiyot va kambagʻallikni qisqartirish vaziri J.A. Qoʻchqorov zimmasiga yuklansin. 1. Ushbu Nizom qonunchilik hujjatlariga muvofiq utilizatsiya yigʻimini toʻlash talab etiladigan gʻildirakli transport vositalar, oʻziyurar mashinalar va ularning tirkamalariga nisbatan (keyingi oʻrinlarda — transport vositalari) utilizatsiya yigʻimini hisoblash, toʻlash, undirish, ortiqcha toʻlangan yoki ortiqcha undirilgan summalarini qaytarish, shuningdek transport vositalari oʻz isteʼmol xususiyatlarini yoʻqotganidan keyin hosil boʻladigan chiqindilarni (keyingi oʻrinlarda — transport vositalari chiqindilari) yigʻish, tashish va utilizatsiya qilish bilan bogʻliq infratuzilmani tashkil etish tartibini belgilaydi. 2. Utilizatsiya yigʻimini hisoblab chiqarish Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 2-iyundagi 347-son qarori bilan tasdiqlangan utilizatsiya yigʻimining miqdorlari va utilizatsiya yigimi toʻlanadigan gʻildirakli transport vositalari, oʻziyurar mashinalar va ularning tirkamalarining turlari va toifalari roʻyxatiga muvofiq amalga oshiriladi. Utilizatsiya yigimi transport vositalarini “erkin muomalaga chiqarish” (import) bojxona rejimida rasmiylashtiradigan jismoniy va yuridik shaxslar yoki Oʻzbekiston Respublikasi hududida sotiladigan transport vositalari ishlab chiqaradigan (yigʻadigan, tayyorlaydigan) jismoniy va yuridik shaxslar tomonidan hisoblab chiqariladi. 3. Utilizatsiya yigʻimini toʻlash uchun hisobvaraqlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar Oʻzbekiston Respublikasi Davlat bojxona qoʻmitasi va Davlat soliq qoʻmitasining rasmiy veb-saytlarida Yagona interaktiv davlat xizmatlari portalida joylashtirish yoʻli bilan utilizatsiya yigimi toʻlovchilariga yetkaziladi. 4. Transport vositalarini Oʻzbekiston Respublikasi hududiga olib kirishda utilizatsiya yigimi transport vositalari uchun bojxona deklaratsiyasi qabul qilinishidan oldin yoki bir vaqtning oʻzida toʻlanadi. 5. Oʻzbekiston Respublikasi hududiga import qilinayotgan transport vositalari uchun utilizatsiya yigʻimini toʻlash mazkur nizomning 1-ilovasiga muvofiq amalga oshiriladi. 6. Transport vositalarining mahalliy ishlab chiqaruvchisi hisobot oyidan keyingi oyning 20-sanadan kechiktirmay mahalliy transport vositalari ishlab chiqaruvchisi joylashgan joydagi soliq organiga, faqat Oʻzbekiston Respublikasi hududida sotish uchun ishlab chiqarilgan transport vositalari boʻyicha utilizatsiya yigimi hisob-kitoblarini elektron shaklda taqdim etadi. 7. Mahalliy ishlab chiqaruvchi hisobot oyidan keyingi oyning 20-sanasiga qadar Oʻzbekiston Respublikasi hududida sotilgan transport vositalari boʻyicha utilizatsiya yigʻimini toʻlaydi. Eksport bozorlarida sotish uchun ishlab chiqarilgan avtomobillar mahalliy ishlab chiqaruvchi tomonidan ichki bozorga sotilgan taqdirda, transport vositalari ishlab chiqaruvchisi hisobot oyidan keyingi oyning 10-sanasidan kechiktirmay utilizatsiya yigʻimini toʻlaydi. Bunda sotilgan avtomobil xaridor tomonidan qaytarib berilgan taqdirda hisob-kitobga tuzatish kiritiladi. 8. Agar mahalliy ishlab chiqaruvchi utilizatsiya yigʻimini toʻlamagan yoki belgilangan muddatlarda toʻliq hajmda toʻlamagan taqdirda, davlat soliq xizmati organlari tomonidan belgilangan tartibda utilizatsiya yigʻimini undirish amalga oshiriladi. 9. Oʻzbekiston Respublikasi hududida sotiladigan transport vositalari ishlab chiqaradigan (yigʻadigan, tayyorlaydigan) jismoniy va yuridik shaxslar tomonidan utilizatsiya yigʻimini toʻlash mazkur nizomning 2-ilovasiga muvofiq amalga oshiriladi. 10. Utilizatsiya yigʻimining toʻlangan va qayta hisoblangan summalari oʻrtasida farq aniqlanganda: kamchilik miqdori utilizatsiya yigʻimining takroriy (tuzatilgan) hisob-kitobi taqdim etilgan kundan boshlab oʻn ish kuni ichida utilizatsiya yigʻimining toʻlovchisi tomonidan toʻlanadi; ortiqcha toʻlangan (undirilgan) utilizatsiya yigʻimi summasi, toʻlovchining utilizatsiya yigʻimi boʻyicha mavjud qarzlarini qoplashiga yoxud utilizatsiya yigʻimi toʻlovchisiga qaytarish uchun hisobga olinadi. 101. Ilgari “erkin muomalaga chiqarish” bojxona rejimiga joylashtirilgan transport vositalari uchun toʻlangan utilizatsiya yigʻimini toʻlovchiga qaytarish quyidagi hollarda amalga oshiriladi: utilizatsiya yigʻimini hisoblashda ortiqcha toʻlanganlik fakti aniqlanganda; bojxona hududiga olib kirilgan tovarga nisbatan utilizatsiya yigʻimini toʻlash boʻyicha imtiyoz tiklangan boʻlsa; “reeksport” bojxona rejimida Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqariga olib chiqib ketilgan boʻlsa. 11. Ortiqcha toʻlangan utilizatsiya toʻlovlarini qaytarilishi, ortiqcha toʻlangan summa qaysi budjetga yoki jamgʻarmalarga oʻtkazilgan boʻlsa, oʻsha budjet yoki oʻtkazilgan jamgʻarma mablagʻlaridan utilizatsiya yigʻimi toʻlovchisining yozma arizasi yoki soliq toʻlovchining shaxsiy kabineti orqali yuborilgan arizasi asosida, tegishlicha bojxona va soliq organlariga ariza berilgan sanadan eʼtiboran oʻn ish kuni ichida amalga oshiriladi. 12. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat bojxona qoʻmitasi va (yoki) Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan mos ravishda bojxona va soliq nazorati amalga oshirilgan paytda utilizatsiya yigʻimining taqdim etilgan hisob-kitoblarida tafovutlar va (yoki) xatolar aniqlangan holatda, utilizatsiya yigʻimi toʻlovchisiga ularni qayta hisoblash va (yoki) tegishli hisobotga tuzatishlar kiritish talabnomasini yuboradi. Utilizatsiya yigʻimi toʻlovchisi tuzatishlar kiritish toʻgʻrisidagi talabnoma olingan kundan eʼtiboran oʻn besh kunlik muddatda aniqlashtirilgan hisobotni yoxud tasdiqlovchi hujjatlarni taqdim etgan holda aniqlangan tafovutlarning asosnomasini taqdim etishi shart. Utilizatsiya yigʻimi toʻlovchisining taqdim etgan asosnomasi tegishli hujjatlar (asosnomalar) olingan kundan eʼtiboran oʻn besh kun ichida soliq yoki bojxona organining rahbari (rahbari oʻrinbosari) tomonidan koʻrib chiqiladi. Aniqlangan tafovutlar boʻyicha taqdim etilgan asosnomalariga toʻliq yoki qisman rozilik berilgan taqdirda, soliq yoki bojxona organi ilgari yuborilgan talabnoma bekor qilinganligi toʻgʻrisidagi bildirish xatini yoxud utilizatsiya yigʻimi hisobotiga tuzatishlar kiritish toʻgʻrisidagi aniqlashtirilgan talabnomani utilizatsiya yigʻimi toʻlovchisiga yuboradi. Utilizatsiya yigʻimining taqdim etilgan hisob-kitoblaridagi tafovutlar va (yoki) xatolar utilizatsiya yigʻimining toʻlanmasligiga (yoki toʻliq boʻlmagan hajmda toʻlanmasligiga) olib kelgan holda, toʻlanmagan utilizatsiya yigʻimining undirilishi mazkur Nizomning 14-bandida koʻrsatilgan tartibda amalga oshiriladi. Utilizatsiya yigʻimini qayta hisoblash va (yoki) tegishli hisobotga tuzatishlar kiritish haqidagi talabnoma utilizatsiya yigʻimi toʻlovchisi tomonidan olinganidan soʻng belgilangan tartibda aniqlashtirilgan hisobot yoki aniqlangan tafovutlar boʻyicha asosnomalar taqdim etilmagan yoxud taqdim etilgan asosnomalar yetarli emas deb topilgan taqdirda, toʻlanmagan utilizatsiya yigʻimining undirilishi mazkur Nizomning 14-bandida koʻrsatilgan tartibda amalga oshiriladi. Utilizatsiya yigʻimi toʻlovchisi tomonidan aniqlashtirilgan hisobotni taqdim etilmasligi, yoxud aniqlangan tafovutlar boʻyicha asosnomalarni belgilangan muddatda taqdim etilmasligi, uning utilizatsiya yigʻimining toʻlanmagan qismini qatʼiy belgilangan miqdorda toʻlashga roziligini bildiradi. 13. Utilizatsiya yigʻimi 100 foiz miqdorida daromadlar boʻyicha gʻaznachilik shaxsiy hisobvaragʻiga kelib tushadi. 14. Utilizatsiya yigʻimi toʻlovchisi tomonidan utilizatsiya yigʻimi toʻlanmagan (yoki toʻliq boʻlmagan hajmda toʻlangan) taqdirda, ushbu Nizomning 10-bandida koʻrsatilgan muddatlarda utilizatsiya yigʻimini undirish boʻyicha soliq va bojxona organlari tegishligiga koʻra utilizatsiya yigʻimi toʻlovchisiga mavjud qarzdorlikni bartaraf etish toʻgʻrisidagi talabnomani yuboradi. Utilizatsiya yigimi boʻyicha qarzdorlikni toʻlash toʻgʻrisidagi talabnomada quyidagilar koʻrsatilishi kerak: talabnoma qoʻyilishi asoslari; utilizatsiya yigʻimini toʻlash boʻyicha qarzdorlikning talabnoma qoʻyilgan paytdagi summasi; talabnomani bajarish uchun belgilangan muddat; toʻlovchi tomonidan talabnoma bajarilmagan taqdirda, utilizatsiya yigʻimini toʻlash boʻyicha qarzdorlikni sud tartibida undirish toʻgʻrisida ogohlantirish. 15. Utilizatsiya yigʻimini toʻlash boʻyicha qarzdorlikni toʻlash toʻgʻrisidagi talabnoma bunday qarzdorlik yuzaga kelganligi fakti aniqlangan kundan eʼtiboran oʻn ish kunidan kechiktirmay, toʻlovchi tomonidan ushbu talabnoma olinganligi faktini va olish sanasini tasdiqlash imkonini beradigan har qanday usulda toʻlovchiga yuborilishi kerak. Utilizatsiya yigʻimi boʻyicha qarzdorlikni toʻlash toʻgʻrisidagi talabnomani bajarish muddati talabnoma toʻlovchiga topshirilgan yoki u toʻlovchi tomonidan olingan kunning ertasidan eʼtiboran oʻn ish kunini tashkil etadi. 16. Jismoniy shaxslardan utilizatsiya yigʻimini toʻlash boʻyicha qarzdorlikni undirish sud tartibida amalga oshiriladi, yakka tartibdagi tadbirkorlar bundan mustasno. 17. Utilizatsiya yigʻimini toʻlash boʻyicha qarzdorlikni toʻlovchining bank hisobvaraqlarida turgan pul mablagʻlari hisobidan undirish bojxona yoki soliq organi tomonidan bankka pul mablagʻlarining soʻzsiz tartibda undirilishi toʻgʻrisidagi inkasso topshiriqnomasini yuborish orqali amalga oshiriladi. Toʻlovchining hisobvaraqlariga xizmat koʻrsatayotgan bank utilizatsiya yigʻimini undirish toʻgʻrisidagi inkasso topshiriqnomasini qonunchilik hujjatlarida belgilangan navbat tartibida bajaradi. 18. Utilizatsiya yigʻimini toʻlash boʻyicha qarzdorlikni toʻlovchining mol-mulkini realizatsiya qilishdan tushgan pul mablagʻlari hisobidan undirish uning hisobvaraqlarida inkasso topshiriqnomasi qoʻyilgan paytdan eʼtiboran olti oydan koʻproq muddatda pul mablagʻlari boʻlmagan taqdirda qoʻllaniladi. Utilizatsiya yigʻimini toʻlash boʻyicha qarzdorlikni toʻlash hisobiga undiruvni mol-mulkka qaratish tegishli bojxona yoki soliq organining daʼvo arizasiga asosan sud tartibida amalga oshiriladi. 19. Oʻz isteʼmol xususiyatlarini yoʻqotgan barcha turdagi transport vositalari ularning egalari (mulkdorlari) tomonidan utilizatsiya qiluvchilarga topshirilganda, transport vositalari qonunchilik hujjatlariga muvofiq transport vositalarini roʻyxatga olish (roʻyxatdan chiqarish) vakolatiga ega tashkilotlar tomonidan belgilangan tartibda hisobdan chiqarilishi lozim. 20. Transport vositalarini utilizatsiya qilinishi munosabati bilan ular ichki ishlar organlarida toʻlov undirilmasdan hisobdan chiqariladi. Bunda hisobdan chiqarish haqidagi ariza ichki ishlar organlarida bir ish kuni ichida koʻrib chiqiladi. 21. Transport vositalari oʻz isteʼmol xususiyatlarini yoʻqotganidan keyin hosil boʻladigan chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni bajarish boʻyicha infratuzilmani tashkil etish utilizatsiya qiluvchi tashkilotlar tomonidan amalga oshiriladi. 22. Transport vositasini utilizatsiya qilish uchun topshirilganda utilizatsiya qiluvchi tashkilot va transport vositasining mulkdori oʻrtasida shartnoma tuziladi va bajarilgan ishlar toʻgʻrisida dalolatnoma rasmiylashtiriladi. 23. Utilizatsiya yigʻimi toʻlanmagan transport vositalarining utilizatsiya qilinishi utilizatsiya qiluvchi tomonidan transport vositalarini turlari va toifalariga koʻra ularning utilizatsiyasi uchun sarflangan xarajatlar miqdoridan kelib chiqqan holda utilizatsiya qiluvchi tashkilot va transport vositasining mulkdori oʻrtasidagi shartnoma asosida amalga oshiriladi. 24. Transport vositalarini utilizatsiya qiluvchi tashkilot hosil boʻladigan qora metall parchalari, chiqindilarini qonunchilik hujjatlariga muvofiq qora metall parchalarini tayyorlash (xarid qilish) boʻyicha yagona vakolatli organ — “Oʻzmet-kombinat” AJga topshiradilar. 25. Transport vositalarini utilizatsiya qilishda ular birinchi navbatda qismlarga boʻlinishi va turi boʻyicha alohida toʻplanishi lozim, shu jumladan: transport vositalarining barcha suyuq komponentlari — yoqilgʻi, moylar, texnik suyuqliklar (sovutish, tormoz suyuqligi, oyna va chiroqlarni yuvish vositalari va x.k.) ajratib olinishi; shinalar, akkumulyatorlar, moy va havo filtrlari, xavfsizlik yostiqchalari, bamperlar, shisha va metall boʻlmagan boshqa qismlar yechib olinishi kerak. 26. Utilizatsiya qilish natijasida hosil boʻluvchi ikkilamchi xom ashyo yoki boshqa chiqindilarni toʻplash va saqlash, ularning kelib chiqishi, agregat holati, xavflilik darajasi va foydalanish imkoniyatlariga koʻra, alohida saralangan (ajratilgan) holda amalga oshiriladi. 27. Transport vositalari chiqindilarini toʻplash va saqlash joylari quyidagi talablarga: tuproq qatlami transport vositalari chiqindilari bilan ifloslanishining oldi olinishini taʼminlaydigan qoplamaga (suv oʻtkazmaydigan, asfalt, beton) ega boʻlishi; fuqarolar sogʻligi hamda atrof-muhitga zararli taʼsiridan muhofaza qilishni taʼminlovchi, alohida saqlanishi talab etiladigan ikkilamchi xom ashyo va chiqindilarni vaqtincha saqlash uchun konteynerlar, chiqindi qutilari va chiqindilarni saqlashning boshqa idishlar (sigʻimlar) bilan taʼminlangan boʻlishi; tungi tashqi yoritish tizimiga ega boʻlishi; texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar va yongʻin xavfsizligi talablariga javob berishi shart. 28. Transport vositalari chiqindilarini utilizatsiya qilish jarayonida hosil boʻluvchi chiqindilarni vaqtincha saqlash ularning xavflilik darajasiga koʻra: xavfli chiqindilar (komponentlar) majburiy tartibda konteynerlar, chiqindi qutilari va chiqindilarning fuqarolar sogʻligʻi hamda atrof-muhitga zararli taʼsiridan muhofaza qilishni taʼminlovchi boshqa idishlarda (sigʻimlarda) amalga oshiriladi; xavfsiz chiqindilar vaqtincha saqlash joylarining ochiq maydonchalarida saqlanishi mumkin. Xavfli chiqindilarini vaqtincha saqlash joylarida mazkur chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish jarayonlariga aloqador boʻlmagan shaxslarning boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydi. 29. Utilizatsiya yigʻimi mablagʻlaridan oqilona va maqsadli foydalanilishi yuzasidan davlat moliyaviy nazorati qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda Moliya vazirligi tomonidan amalga oshiriladi. 30. Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasining hududiy organlari transport vositalari chiqindilari bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish doirasida atrof-muhitni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonunchiligiga rioya etilishi yuzasidan davlat nazoratini taʼminlaydilar. 31. Mazkur Nizomning toʻgʻri qoʻllanilishi ustidan nazorat Oʻzbekiston Respublikasi qonunchilik hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi. 32. Ushbu Nizom talablari buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javob beradilar.