Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining qonun loyihalariga doir faoliyatini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida
(law, 2023-10-04)

“Normativ-huquqiy hujjatlar toʻgʻrisida”gi va “Qonunlar loyihalarini tayyorlash va Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasiga kiritish tartibi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga muvofiq, shuningdek davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlari, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahri hokimliklarining qonun loyihalariga doir faoliyatini tizimli va aniq maqsadga yoʻnaltirilgan holda tashkil etishni taʼminlash, ijtimoiy-siyosiy va sotsial-iqtisodiy islohotlarni yanada chuqurlashtirishning ustuvor vazifalarini hal etishga yoʻnaltirilgan qonun loyihalarini sifatli va puxta ishlab chiqish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Quyidagilar: Davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlari, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining qonun loyihalariga doir faoliyatining namunaviy reglamenti 1-ilovaga muvofiq; Qonun loyihasi konsepsiyasiga, qonun loyihasiga ilova qilinadigan tushuntirish xati, tahliliy va axborot materiallariga qoʻyiladigan asosiy talablar 2-ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlari, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahri hokimliklari: ushbu qaror bilan tasdiqlangan Namunaviy reglamentga muvofiq oʻzlarining qonun loyihalariga doir faoliyati reglamentlarini bir oy muddatda ishlab chiqsin va tasdiqlasinlar; oʻz tarkibiy va hududiy boʻlinmalarining qonun loyihalariga doir faoliyatini kuchaytirsinlar, bunda ular tomonidan qonunlarni takomillashtirish boʻyicha takliflar tizimli va oʻz vaqtida taqdim etilishini, shuningdek ushbu jarayonda faol ishtirok etganlik uchun ularning xodimlarini ragʻbatlantirish choralarini nazarda tutsinlar; oʻzlari tomonidan qabul qilingan normativ-huquqiy hujjatlarni ikki oy muddatda ushbu qarorga muvofiqlashtirsinlar. 3. Ushbu qaror talablarining bajarilishi uchun shaxsiy masʼuliyat davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlari, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahri hokimliklari rahbarlari zimmasiga yuklansin. 5. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosarlari va Oʻzbekiston Respublikasi adliya vaziri M.M. Ikramov zimmasiga yuklansin. 1. Ushbu Namunaviy reglament davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlari, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahri hokimliklarida (keyingi oʻrinlarda organlar deb ataladi) qonun loyihalariga doir faoliyatni tashkil etish va amalga oshirish tartibini belgilaydi. 2. Quyidagilar qonun loyihalariga doir faoliyatning asosiy bosqichlari hisoblanadi: qonun loyihalariga doir faoliyatni rejalashtirish; qonun loyihalarining tayyorlash, kelishish va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga kiritish; qonun loyihalarining jamoatchilik va mutaxassislar muhokamasi; boshqa organlar tomonidan tayyorlanadigan qonun loyihalarini tayyorlash va muhokama qilishda qatnashish; qonun loyihalari va qonunlarni Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarida koʻrib chiqishda ishtirok etish. 3. Qonun loyihalarini tayyorlash Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va qonunlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining qarorlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining hujjatlari va topshiriqlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlari va topshiriqlariga muvofiq amalga oshiriladi. 4. Qonun loyihalarini tayyorlash mamlakatni ijtimoiy-siyosiy va sotsial-iqtisodiy rivojlantirishning ustuvor yoʻnalishlari hisobga olingan holda organlar tomonidan ularning vakolatlariga muvofiq oʻz tashabbuslari bilan ham amalga oshirilishi mumkin. 5. Organning qonun loyihalariga doir faoliyatini tashkil etish va ushbu ish ustidan nazorat qilish bevosita organning rahbari tomonidan amalga oshiriladi. 6. Organlar qonun loyihalariga doir faoliyatni rejalashtirish maqsadida qonun loyihalarini tayyorlashning joriy (kelgusi yilga), zaruriyat boʻlganda esa — istiqbolli (bir yildan ortiq boʻlgan muddatga) rejasini (keyingi oʻrinlarda rejalar deb ataladi) ishlab chiqadilar va tasdiqlaydilar. 7. Rejani ishlab chiqish organning tarkibiy, shu jumladan hududiy boʻlinmalari (keyingi oʻrinlarda organning boʻlinmasi deb ataladi) takliflari asosida organning yuridik xizmati (keyingi oʻrinlarda yuridik xizmat deb ataladi) tomonidan amalga oshiriladi. 8. Yuridik xizmat har yili 1-iyulgacha rejani shakllantirish uchun takliflar (keyingi oʻrinlarda takliflar deb ataladi) kiritish boʻyicha organ rahbarining topshirigʻini tayyorlaydi. 9. Organ rahbarining topshirigʻi asosida organning boʻlinmasi joriy yilning 1-avgustigacha takliflarni tayyorlaydi va yuridik xizmatga kiritadi. 10. Takliflar: qonun loyihasining ishchi nomini; qonun loyihasi qabul qilinishi zarurligini asoslash va kutilayotgan natijalarni; qonun loyihasida tartibga solish taklif etilayotgan masalalarni qonunchilik yoʻli bilan tartibga solinganlik holati toʻgʻrisidagi tahliliy maʼlumotnomani; qonun loyihasi predmetiga tegishli boʻlgan munosabatlarni huquqiy tartibga solish boʻyicha xalqaro hujjatlarni va xorijiy mamlakatlarning qonunchiligini oʻrganish yakunlari boʻyicha tahliliy maʼlumotnomani (mavjud boʻlganda); tayyorlanayotgan qonun loyihasida tartibga solinadigan huquqiy munosabatlar vakolatiga tegishli boʻlgan va qonun loyihasini tayyorlash boʻyicha asosiy ijrochi hisoblangan organ boʻlinmasining (keyingi oʻrinlarda asosiy ijrochi deb ataladi), shuningdek qonun loyihasini tayyorlash boʻyicha hamijrochilar sifatida belgilanadigan organning boshqa boʻlinmalarining (keyingi oʻrinlarda hamijrochi boʻlinmalar deb ataladi) nomini; qonun loyihasi tayyorlanishi uchun masʼul boʻlgan organlar va boshqa tashkilotlarning roʻyxatini; qonun loyihasini Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga taqdim etish muddatini oʻz ichiga olgan boʻlishi kerak. 11. Yuridik xizmat taqdim etilgan takliflarni ularning qonunchilikka muvofiqligi, asoslanganligi yuzasidan oʻrganib chiqadi, shuningdek qonun loyihasi qabul qilinishining huquqiy va boshqa oqibatlarini oʻrganadi. 12. Agar takliflar ushbu Namunaviy reglamentning 10-bandi talablariga rioya qilinmagan holda taqdim etilsa, yuridik xizmat ularni qayta ishlash uchun qaytarish huquqiga ega. 13. Yuridik xizmat kelib tushgan takliflarni umumlashtiradi va joriy yilning 20-avgustgacha boʻlgan muddatda ularni koʻrib chiqish uchun rejaning loyihasi shaklida organning rahbariga kiritadi. 14. Rejaning loyihasida: qonun loyihasining ishchi nomi; qonun loyihasini qabul qilishning zarurligini asoslash va kutilayotgan natijalar; asosiy ijrochi va hamijrochi boʻlinma; qonun loyihasining jamoatchilik yoki mutaxassislar muhokamasini oʻtkazish sanasi (zaruriyat boʻlganda); qonun loyihasini tayyorlash, kelishish va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga kiritish muddati nazarda tutiladi. 15. Organning rahbari rejaning loyihasini koʻrib chiqib hamda unga kiritilgan qonun loyihalarining zarurligini, asoslanganligini, mamlakatni ijtimoiy-siyosiy va sotsial-iqtisodiy rivojlantirishning ustuvor yoʻnalishlariga muvofiqligini oʻrganib chiqib, joriy yilning 1-sentabrigacha boʻlgan muddatda uni tasdiqlaydi. Zaruriyat boʻlganda organning rahbari organning boʻlinmalariga takliflarni qoʻshimcha ravishda ishlab chiqishni, yuridik xizmatga esa — reja loyihasini qayta ishlashni topshiradi. 16. Tasdiqlangan reja tasdiqlangandan keyin bir ish kuni mobaynida ijro etish uchun organning tegishli boʻlinmalariga yuboriladi. 18. Har bir qonun loyihasi boʻyicha asosiy ijrochi tomonidan uni tayyorlashning reja-jadvali tuziladi. Reja-jadval, agar qonun loyihasini tayyorlash toʻgʻrisidagi topshiriqda oʻzgacha hol nazarda tutilmagan boʻlsa, organning rahbari tomonidan tasdiqlanadi. Reja-jadvalni ijro etishning borishi monitoringi yuridik xizmat tomonidan amalga oshiriladi va monitoring natijalari har oyda muhokama qilish uchun organning rahbariga kiritiladi. 19. Asosiy ijrochi yuridik xizmatga qonun loyihasi tayyorlanishining borishi toʻgʻrisida axborot beradi, zaruriyat boʻlganda esa, organ rahbarining roziligi bilan tayyorlash davomida paydo boʻladigan huquqiy masalalarni hal etish uchun yuridik xizmatni jalb etadi. Hamijrochi boʻlinma asosiy ijrochining soʻrovi boʻyicha qonun loyihasini tayyorlash uchun zarur boʻlgan axborot-tahlil materiallarini va boshqa materiallarni taqdim etadi, zaruriyat boʻlgan taqdirda esa, qonun loyihasini tayyorlashda ishtirok etadi. 20. Qonun loyihalarini tayyorlash uchun, qoidaga koʻra, ishchi guruhlar (komissiyalar) tashkil etiladi. Ishchi guruhlarni (komissiyalarni) tashkil etish toʻgʻrisidagi qaror ularning shaxsiy tarkibi koʻrsatilgan holda organning rahbari tomonidan qabul qilinadi. Ishchi guruhlar (komissiyalar) tarkibiga asosiy ijrochining, hamijrochi boʻlinmalarning xodimlari kiritiladi, zaruriyat boʻlganda esa, (kelishuv boʻyicha) tegishli tarmoqlarning holati va rivojlanishi uchun javob beruvchi vazirliklar va idoralarning, boshqa manfaatdor davlat organlari, ilmiy tashkilotlar va boshqa tashkilotlarning vakillari, shuningdek fuqarolar kiritilishi mumkin. 21. Asosiy ijrochi hamijrochi boʻlinmalarning qonun loyihasini tayyorlash boʻyicha ishini muvofiqlashtiradi, manfaatdor organlar va boshqa tashkilotlarning vakillarini ushbu ishga jalb etadi, qonun loyihasi manfaatdor organlar va boshqa tashkilotlar bilan kelishilishini va qonun loyihasi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga kiritilishini taʼminlaydi. 22. Qonun loyihasini tayyorlash uning konsepsiyasini ishlab chiqishdan boshlanadi. 23. Asosiy ijrochi yoki ishchi guruh (komissiya) zarur materiallar va axborotni toʻplaydi, zarur oʻrganishlarni amalga oshiradi, ularning natijalari boʻyicha konsepsiyani tayyorlaydi, zaruriyat boʻlganda esa, shuningdek maʼlumotnomalar, jadvallar, diagrammalar va boshqa axborot-tahliliy materiallarni ham tayyorlaydi. 24. Konsepsiya qonunchilikda belgilangan talablarga javob berishi kerak. 25. Tayyorlangan konsepsiya, agar qonun loyihasini tayyorlash toʻgʻrisidagi topshiriqda oʻzgacha hol nazarda tutilmagan boʻlsa, organning rahbari tomonidan tasdiqlanadi. 26. Tasdiqlangan konsepsiya asosida qonun loyihasi tuziladi (tayyorlanadi). 27. Qonun loyihasini tayyorlashda asosiy ijrochi yoki ishchi guruh (komissiya): qonunchilikning holatini, loyihani tartibga solish predmeti boʻyicha qoʻllanish amaliyotini oʻrganadi; ijtimoiy munosabatlarning muayyan sohasini huquqiy jihatdan tartibga solishga salbiy taʼsir koʻrsatayotgan boʻshliqlar va ziddiyatlarni, shuningdek huquqiy jihatdan tartibga solishga boʻlgan ijtimoiy ehtiyojni, qonunchilikning samaradorligiga taʼsir koʻrsatuvchi sabablar va sharoitlarni aniqlaydi; davlat organlari va boshqa tashkilotlarning, shuningdek ayrim fuqarolarning takliflarini, ommaviy axborot vositalarining materiallarini, ilmiy va boshqa tashkilotlarning, olimlar va mutaxassislarning maslahatlari va tavsiyalarini, jamoatchilik fikrini aniqlashning boshqa vositalari maʼlumotlarini umumlashtiradi hamda ulardan foydalanadi; Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi Kengashining va Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati Kengashining 2015-yil 15-sentabrdagi 220-III/KQ-41-III-son Qoʻshma qarori bilan tasdiqlangan Qonun loyihasi tayyorlanayotganda xalqaro hujjatlar va xorijiy mamlakatlar qonunchiligi qoidalarining qiyosiy tahlilini oʻtkazish uslubiyotiga muvofiq xalqaro hujjatlar va xorijiy mamlakatlar qonunchiligi qoidalarini qiyosiy tahlil qiladi. Qonun loyihasini tayyorlash boʻlajak qonunning amaliyotda ishlashi samaradorligini chuqur va har tomonlama tahlil qilishga asoslanishi lozim. 28. Qonun loyihalari “Normativ-huquqiy hujjatlar toʻgʻrisida”gi, “Qonunlar loyihalarni tayyorlash va Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasiga kiritish tartibi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi qonunlari va boshqa qonunchilik hujjatlari talablariga, shuningdek qonunchilik texnikasi qoidalariga javob berishi lozim. 29. Qonun loyihalarini tayyorlashda: qonun loyihasidagi mavjud normalarning toʻgʻridan-toʻgʻri amal qilishini taʼminlashga, qonunchilikning tizimliligiga va kodifikatsiyalashga; boʻlajak qonunni amalga oshirishning aniq mexanizmlarini, shu jumladan maʼmuriy-huquqiy va sud-huquqiy mexanizmlarini belgilashga alohida eʼtibor berish zarur. 30. Qonun loyihalarini yuridik-texnik jihatdan rasmiylashtirish Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi Kengashining va Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati Kengashining 2010-yil 30-dekabrdagi 237-II/150-II-son Qoʻshma qarori bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasiga kiritiladigan qonun loyihalarini va Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatiga taqdim etilgan qonunlarni yuridik-texnik jihatdan rasmiylashtirish qoidalariga muvofiq amalga oshiriladi. 31. Agar tayyorlanadigan qonun loyihasi boshqa qonunlarga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish yoxud ularni (toʻliq yoki qisman) oʻz kuchini yoʻqotgan deb topishni talab etsa, ushbu oʻzgartirish va qoʻshimchalar, shuningdek oʻz kuchini yoʻqotgan deb topish boʻyicha takliflar tayyorlanadigan qonun loyihasiga kiritiladi. Oʻzgartirish, qoʻshimchalar kiritish yoki oʻz kuchini yoʻqotgan deb topish kerak boʻlgan qonunlar yoki ularning qismlari katta hajmda boʻlganda, ular qonun loyihasi bilan bir vaqtda alohida qonun loyihasi koʻrinishida taqdim etiladi. Bunda unga tushuntirishlar bilan hujjat matnining amaldagi va taklif etilayotgan tahririning tegishli qiyosiy jadvallari ilova qilinadi. 32. Asosiy ijrochi yoki ishchi guruh (komissiya) qonun loyihasi tayyorlangandan keyin uni organning hamijrochi boʻlinmasiga kelishishga (viza qoʻyishga) yuboradi. Barcha hamijrochi boʻlinmalarning rahbarlari tomonidan belgilangan tartibda kelishilgan (viza qoʻyilgan) qonun loyihasi huquqiy ekspertizadan oʻtkazish uchun yuridik xizmatga taqdim etiladi. 33. Qonunchilikka, qonunchilik texnikasi qoidalariga va qonun loyihalariga qoʻyiladigan boshqa talablarga muvofiq boʻlgan taqdirda yuridik xizmat rahbari qonun loyihasiga viza qoʻyadi. Viza qoʻyish qonun loyihasining har bir varagʻining orqa tomoniga imzo qoʻyish orqali amalga oshiriladi. Qonun loyihasiga viza qoʻyish bilan bir vaqtda yuridik xizmat huquqiy xulosa tayyorlaydi. 34. Yuridik xizmatning huquqiy xulosasida: qonun loyihasini tayyorlash boʻyicha topshiriq berilgan normativ-huquqiy hujjatlar, shuningdek yuqori turuvchi organning topshiriqlari (topshiriq boʻlgan taqdirda) toʻgʻrisidagi maʼlumotlar; qonun loyihasining huquqiy tabiati tushuntirilgan holda uning asosiy qoidalarining mohiyati va ahamiyatining qisqacha bayoni; qonun loyihasining qonunchilikka, qonunchilik texnikasi qoidalariga muvofiqligi, shuningdek qonun loyihasining har bir havolaki normasini qoʻllashning asoslanganligi va maqsadga muvofiqligi toʻgʻrisidagi xulosa aks ettiriladi. Huquqiy xulosa yuridik xizmatning rahbari tomonidan imzolanadi. 35. Qonun loyihasi qonunchilikka va qonunchilik texnikasi qoidalariga, qonun loyihalariga qoʻyiladigan boshqa talablarga muvofiq boʻlmagan taqdirda, yuridik xizmat qonun loyihasini tegishli eʼtiroz va takliflar bilan birgalikda qayta ishlash uchun asosiy ijrochiga qaytaradi. 36. Yuridik xizmatning huquqiy xulosasi olingandan keyin asosiy ijrochi organning rahbariga qonun loyihasini kelishish uchun manfaatdor organlarga va boshqa tashkilotlarga yuborish mumkinligi toʻgʻrisida axborot beradi. Organning rahbari qonun loyihasini koʻrib chiqib, qonun loyihasini qayta ishlash yoxud qonun loyihasini manfaatdor organlarga va boshqa tashkilotlarga kelishish uchun yuborish toʻgʻrisida qaror qabul qiladi. 37. Asosiy ijrochi qonun loyihasi kelishish uchun manfaatdor organlarga va boshqa tashkilotlarga yuborilishini tashkil etadi. Qonun loyihasini manfaatdor organlar va boshqa tashkilotlar bilan kelishish Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 22-martdagi 242-son qarori bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining Reglamentiga (keyingi oʻrinlarda Vazirlar Mahmakamasining Reglamenti deb ataladi) muvofiq amalga oshiriladi. 38. Qonun loyihasini huquqiy ekspertizadan oʻtkazish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligiga kiritishda yuridik xizmatning huquqiy xulosasi unga majburiy tartibda ilova qilinadi. 39. Qonun loyihalarini Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga kiritish “Normativ-huquqiy hujjatlar toʻgʻrisida”gi, “Qonunlar loyihalarini tayyorlash va Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasiga kiritish tartibi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida belgilangan talablarga rioya qilgan holda va Vazirlar Mahkamasining Reglamentida belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 40. Qonun loyihasi manfaatdor organlar va tashkilotlar bilan kelishilguniga qadar jamoatchilik va (yoki) mutaxassislar muhokamasiga kiritiladi. 41. Qonun loyihasining jamoatchilik muhokamasi seminarlar va davra suhbatlarini oʻtkazish, qonun loyihalari matnlarini va ularga tahliliy materiallarni Normativ-huquqiy hujjatlar loyihalari muhokamasi portali, organning rasmiy veb-saytida joylashtirish yoʻli bilan, shuningdek, boshqa usullar bilan fuqarolar, manfaatdor davlat organlari, shuningdek, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari va fuqarolik jamiyati boshqa institutlari, ilmiy, nodavlat notijorat va boshqa tashkilotlarning vakillari, olimlar va mutaxassislar, ekspertlar ishtirokida oʻtkaziladi. Qonun loyihasining malakali muhokamasi tegishli ilmiy-tadqiqot muassasalari, tarmoqlarning vakillari ishtirokida oʻtkaziladi. 42. Qonun loyihalarining jamoatchilik va mutaxassislar muhokamasi tashkil etilishini taʼminlash organning rahbari zimmasiga yuklanadi. 43. Qonun loyihasining jamoatchilik va mutaxassislar muhokamasi ishtirokchilari ishlab chiquvchi tomonidan uning matni bilan oldindan tanishtirilishi lozim. 44. Qonun loyihasi ishlab chiquvchi tomonidan Normativ-huquqiy hujjatlar loyihalari muhokamasi portaliga jamoatchilik muhokamasi oʻtkazilishi uchun belgilangan tartibda joylashtirilishi lozim. 46. Jamoatchilik va mutaxassislar muhokama davomida bildirilgan takliflar va eʼtirozlar asosiy ijrochi yoki ishchi guruh (komissiya) tomonidan koʻrib chiqilishi lozim. Normativ-huquqiy hujjatlar loyihalari muhokamasi portalida joylashtiriladigan qonun loyihalarini jamoatchilik tomonidan muhokama qilish natijalari Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligiga (huquqiy ekspertiza uchun) va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga (koʻrib chiqish uchun) kiritiladi, bunda, qoida tariqasida, kelib tushgan takliflarni koʻrib chiqish natijalari koʻrsatilishi majburiydir. 47. Qonun loyihasining oʻtkazilgan mutaxassislar muhokamasi va uning natijalari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar tushuntirish xatida aks ettirilishi lozim. 48. Organ vakillarining boshqa organlar tomonidan ishlab chiqiladigan tegishli qonun loyihalarini tayyorlash va muhokama qilish boʻyicha ishchi guruhlar (komissiyalar) faoliyatidagi ishtiroki organ rahbari yoki uning oʻrinbosarining roziligi bilan amalga oshiriladi. 49. Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 98-moddasida belgilangan qonunchilik tashabbusi huquqi subyektlaridan va boshqa organlar va tashkilotlardan kelishish uchun organga qonun loyihasi kelib tushgan taqdirda qonun loyihasini kelishish boʻyicha asosiy ijrochi tartibga solinadigan huquqiy munosabatlar uning vakolatiga kiradigan organning boʻlinmasi hisoblanadi. Kelishish uchun organlarga kelib tushadigan barcha qonun loyihalari boʻyicha yuridik xizmat hamijrochi etib belgilanadi va uning huquqiy ekspertizasini taʼminlaydi. 50. Asosiy ijrochi boshqa organdan kelib tushgan qonun loyihasini Vazirlar Mahkamasining Reglamentiga muvofiq kelishilishini taʼminlaydi. 51. Organlar boshqa organlar tomonidan ishlab chiqiladigan qonun loyihasini koʻrib chiqish va kelishishda Vazirlar Mahkamasining Reglamenti talablariga qatʼiy rioya qilishlari lozim. 52. Qonunlarga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish, shuningdek oʻz kuchini yoʻqotgan deb topish toʻgʻrisidagi takliflar qonun loyihalari koʻrinishida rasmiylashtirilmagan holda kelib tushganda, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining qarorida, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining hujjatida yoki topshirigʻida yoxud Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori va farmoyishida yoki topshirigʻida ularni koʻrib chiqishning boshqa muddatlari belgilanmagan boʻlsa, ular organlarda hujjatlarni ijro etishning umumiy tartibiga muvofiq bir oy muddatda koʻrib chiqiladi. 53. Organlar qonun loyihasini Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga kiritishda bir vaqtning oʻzida qonun loyihalari va qonunlarni Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining palatalarida koʻrib chiqishda qatnashuvchi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi vakillarining (keyingi oʻrinlarda Hukumat vakillari deb ataladi) tarkibini shakllantirish uchun organning, shuningdek manfaatdor vazirliklar va idoralarning rahbarlari va xodimlari orasidan nomzodlarni taqdim etadilar. 54. Hukumat vakillari tarkibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi Rayosatining qarori bilan tasdiqlanadi. 55. Qonun loyihalari va qonunlarni Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarida koʻrib chiqishda Hukumat vakillarining ishtiroki Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi Kengashining va Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati Kengashining 2015-yil 15-sentabrdagi 220–III/KQ-41-III-son Qoʻshma qarori bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasida Qonun loyihasi koʻrib chiqilayotganda qonunchilik tashabbusi huquqi subyekti vakillarining ishtirok etishi tartibi toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq amalga oshiriladi. 1. Ushbu Asosiy talablar “Normativ-huquqiy hujjatlar toʻgʻrisida”gi, “Qonunlar loyihalarini tayyorlash va Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasiga kiritish tartibi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga, Vazirlar Mahkamasining 2005-yil 14-fevraldagi 62-son qarori bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining Reglamentiga muvofiq qonun loyihasi konsepsiyasini, qonun loyihasiga ilova qilinadigan tushuntirish xati, tahliliy va axborot materiallarini tayyorlashda rioya etilishi majburiy boʻlgan talablarni belgilaydi hamda davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlari, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahri hokimliklarining qonun loyihalariga doir faoliyatini metodologik taʼminlashni takomillashtirishga yoʻnaltirilgan. 2. Asosiy talablar davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlari, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahri hokimliklari va boshqa davlat organlari tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga kiritiladigan qonun loyihalarini tayyorlashda majburiy hisoblanadi. 3. Qonun loyihasini tayyorlash uning konsepsiyasini ishlab chiqishdan boshlanadi. Qonun loyihasi konsepsiyasi (keyingi oʻrinlarda konsepsiya deb ataladi) davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlari, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahri hokimliklari yoki ishchi guruhlar (komissiyalar) (keyingi oʻrinlarda ishlab chiquvchi deb ataladi) tomonidan tayyorlanadi. Konsepsiyani tayyorlashga ilmiy-tadqiqot tashkilotlari, tegishli bilim va malakaga ega boʻlgan mutaxassis va ekspertlar, shu jumladan xorijiy mamlakatlar va xalqaro tashkilotlardan, shuningdek fuqarolar jalb etilishi mumkin. 4. Konsepsiyada quyidagilar belgilanishi kerak: huquqiy jihatdan tartibga solishning asosiy gʻoyasi, maqsadi va predmeti; tegishli ijtimoiy munosabatlarni huquqiy jihatdan tartibga solishning mazkur sohada amalda boʻlgan qonunlar hamda boshqa normativ-huquqiy hujjatlar tahlili ilova qilingan holdagi umumiy tavsifi va holatiga berilgan baho; qonun loyihasini ishlab chiqish zaruriyati asoslari; qonun loyihasining asosiy qoidalari; boʻlajak qonunning sotsial-iqtisodiy, huquqiy va boshqa oqibatlari taxmini. 5. Huquqiy jihatdan tartibga solishning asosiy gʻoyasi, maqsadi va predmetini belgilashda konsepsiyada qonun loyihasining mazmuni, u erishishga yoʻnaltirilgan asosiy vazifalar va maqsadlar, u tartibga solishi kerak boʻlgan ijtimoiy munosabatlar ochib beriladi, shuningdek uning amal qilishi tatbiq etiladigan qoʻllash sohasi, huquqiy munosabatlar subyektlarining vakolatlari (huquqlari va majburiyatlari) bayon qilinadi. 6. Tegishli ijtimoiy munosabatlarni huquqiy jihatdan tartibga solishning umumiy tavsifida va uning holatini baholashda ushbu sohada amal qiluvchi normativ-huquqiy hujjatlarning holati aks ettiriladi, xususan: tegishli sohada huquqiy munosabatlarni tartibga soluvchi normativ-huquqiy hujjatlar, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalari; qonunchilikdagi boʻshliqlar va ziddiyatlar, eskirgan, amalda oʻz ahamiyatini yoʻqotgan, samarasiz yoxud amalga oshirish mexanizmiga ega boʻlmagan qoidalarning mavjudligi; huquqiy jihatdan tartibga solishning mavjud kamchiliklarini bartaraf etishning oqilona va eng samarali usullari; xalqaro huquqning umumiy eʼtirof etilgan prinsiplari va normalari, shuningdek xorijiy mamlakatlarda huquqiy jihatdan tartibga solish tajribasi; statistika, jamiyatshunoslik, siyosatshunoslik, shuningdek boshqa ilmiy tadqiqotlar oʻtkazish natijalari; boʻlajak qonunni amalga oshirish uchun qabul qilinishi zarur boʻlgan qonunosti normativ-huquqiy hujjatlar roʻyxati koʻrsatiladi. 7. Qonun loyihasini ishlab chiqish zaruriyatining asoslarida qonunni qabul qilish zarurligidan dalolat beruvchi dalillar bayon qilinadi. Bayon qilinadigan dalillar aniq, asoslangan boʻlishi va muammoning amaldagi qonunchilikning takomillashmaganligi bilan sabab-oqibat aloqasi belgilanishi kerak. Shuningdek qonun loyihasi tegishli boʻlgan qonunchilik tarmogʻi, u amalga oshirishga yoʻnaltirilgan Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va qonunlari qoidalari, shuningdek huquqiy tizim uchun uning ahamiyati koʻrsatiladi. 8. Qonun loyihasining asosiy qoidalarida boʻlajak qonunda belgilanadigan qoidalar, qisqa mazmuni bilan birgalikda uning namunaviy tuzilmasi, imkoniyat boʻlganda boʻlimlar, kichik boʻlimlar, boblar, paragraflar va moddalar bayon qilinadi. 9. Boʻlajak qonunning sotsial-iqtisodiy, huquqiy va boshqa oqibatlari taxmini taxmin qilinayotgan oqibatlar va uni amalga oshirishning kutilayotgan pirovard natijalari tavsifini oʻz ichiga oladi. Bunda boʻlajak qonun amalga oshirilishining nafaqat ijobiy, balki boʻlishi mumkin boʻlgan salbiy oqibatlari hisobga olinishi kerak. Boʻlajak qonunning huquqiy oqibatlarini prognozlashtirishda, zaruriyat boʻlganda, uning ijro etilishini taʼminlaydigan maʼmuriy-huquqiy, sud-huquqiy mexanizmlar ham hisobga olinadi. 10. Ishlab chiquvchi konsepsiyada boshqa zarur maʼlumotlarni ham koʻrsatishi mumkin. 11. Tayyorlangan konsepsiya, agar qonun loyihasini tayyorlash toʻgʻrisidagi topshiriqda oʻzgacha hol nazarda tutilmagan boʻlsa, ishlab chiquvchining rahbari tomonidan tasdiqlanadi, shundan keyin qonun loyihasining bevosita matni tayyorlanadi. 12. Zaruriyat boʻlganda, konsepsiya yuqori turuvchi organlar bilan oldindan kelishilishi mumkin. 13. Qonun loyihasiga tushuntirish xati (keyingi oʻrinlarda tushuntirish xati deb ataladi) ishlab chiquvchi tomonidan qonun loyihasi matni tayyorlangandan keyin tayyorlanadi. 14. Tushuntirish xatida quyidagilar boʻlishi kerak: qonun loyihasini tayyorlash uchun asos va uni qabul qilish zarurligini asoslash, shu jumladan qonun loyihasi tayyorlash topshirilgan normativ-huquqiy hujjatlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar, shuningdek yuqori turuvchi organning topshiriqlari (topshiriq mavjud boʻlganda) toʻgʻrisidagi maʼlumotlar; qonun loyihasini ishlab chiquvchining toʻliq nomi; maqsadlar va vazifalar, shuningdek qonun loyihasi bilan belgilanadigan asosiy qoidalar, ularni qisqacha asoslash. Bunda qonun loyihasining erishishga yoʻnaltirilgan asosiy maqsadlari belgilanadi, ularning vositasida aniq maqsadlarga erishish mumkin boʻlgan qonun loyihasining alohida qoidalari qisqacha koʻrsatiladi; qonunni qabul qilishdan kutilayotgan natijalar. Bunda qonun qabul qilinishi munosabati bilan huquqiy jihatdan tartibga solishda yuz berishi mumkin boʻlgan ijobiy oʻzgarishlar keltiriladi. Kutilayotgan natijalar miqdoriy koʻrsatkichlar koʻrsatilgan holda bayon qilinishi ham mumkin; qonun loyihasi predmetiga tegishli boʻlgan xalqaro hujjatlar va xorijiy mamlakatlar qonunchiligining prinsiplari, qoidalari va jumlalari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar. Tegishli sohada ijobiy xorijiy tajriba mavjud boʻlgan taqdirda tushuntirish xatida davlat, qonun loyihasini tayyorlashda hisobga olingan norma nazarda tutilgan hujjatning turi, nomi va qisqacha mazmuni koʻrsatilishi mumkin; qonun loyihasi mazmunining tavsifi, unda qonun loyihasining boʻlimlari, kichik boʻlimlari, boblari, paragraflari va moddalari bilan birgalikda uning tuzilishi qisqacha bayon qilinadi. Zaruriyat boʻlganda qonun loyihasining eng muhim qismini tashkil etuvchi qoidalarning asosiy mohiyati ochib beriladi; qonun qabul qilinishi munosabati bilan boshqa qonunlarga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish yoxud ularni oʻz kuchini yoʻqotgan deb topish zaruriyati mavjudligi yoki mavjud emasligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar; qonun loyihasida foydalaniladigan boshqa normativ-huquqiy hujjatlarga havolaning har birini asoslash. Bunda unga havola qilinadigan normativ-huquqiy hujjat normasining mazmuni qisqacha ochib beriladi; agar boʻlajak qonunning qoidalarini amalga oshirish qoʻshimcha moliyaviy xarajatlarni talab etsa yoki Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti yoʻqotishlariga olib kelsa — qisqacha moliyaviy-iqtisodiy asoslash. Agar boʻlajak qonunning qoidalarini amalga oshirish koʻrsatib oʻtilgan xarajatlarni talab etmasa yoki yoʻqotishlarga olib kelmasa, u holda bu haqda tushuntirish xatida tegishli maʼlumot keltiriladi; qonun loyihasi mutaxassislar muhokamasining oʻtkazilganligi va uning natijalari toʻgʻrisidagi axborot; qonun loyihasini manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan kelishish toʻgʻrisidagi maʼlumotlar. Bunda qonun loyihasi kelishilgan (viza qoʻyilgan) manfaatdor vazirliklar va idoralar sanab oʻtiladi; qonun loyihasi boʻyicha kelishmovchiliklar mazmunining qisqacha bayoni va ular toʻgʻrisidagi asoslantirilgan fikr (kelishmovchiliklar mavjud boʻlgan taqdirda). 15. Tushuntirish xatida qonun loyihasini asoslash uchun zarur boʻlgan boshqa maʼlumotlar ham boʻlishi mumkin. 16. Tushuntirish xati ishlab chiquvchining rahbari tomonidan imzolanadi. 17. Tayyorlangan qonun loyihasiga tushuntirish xatidan tashqari quyidagilar ilova qilinadi: xalqaro hujjatlarning va xorijiy mamlakatlar qonunchiligining, Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligining tegishli qoidalarini, tegishli xalqaro tajribani Oʻzbekiston Respublikasi sharoitlarida qoʻllash maqbulligi toʻgʻrisidagi asosli takliflarni ketma-ketlik tartibida koʻrsatilgan holda tahliliy-qiyosiy jadval; qonun loyihasi qabul qilinishi munosabati bilan qabul qilinishi, oʻzgartirilishi yoki qoʻshimchalar kiritilishi, oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilishi lozim boʻlgan qonunosti hujjatlari roʻyxati. Bunda qonunosti hujjatini qabul qilish, oʻzgartirish yoki unga qoʻshimchalar kiritish uchun asoslar va ular qabul qilinishi, oʻzgartirilishi yoki ularga qoʻshimchalar kiritilishi uchun masʼul boʻlgan organlar qisqacha koʻrsatiladi; agar qonun loyihasi bilan boshqa qonun hujjatlariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish, shuningdek qonun hujjatlarini oʻz kuchini yoʻqotgan deb topish nazarda tutilayotgan boʻlsa, qiyosiy jadval; agar qonun loyihasi manfaatdor vazirliklar va idoralar tomonidan eʼtiroz va takliflar bilan kelishilgan (viza qoʻyilgan) boʻlsa, kelishmovchiliklar jadvali va ularning eʼtirozlar va takliflar bayon qilingan xatlarining nusxalari; Normativ-huquqiy hujjatlar loyihalari muhokamasi portaliga jamoatchilik muhokamasi uchun joylashtirilgan qonun loyihasi boʻyicha fuqarolar takliflarini (izohlari) koʻrib chiqish yakuni boʻyicha jadval; agar boʻlajak qonunning qoidalarini amalga oshirish qoʻshimcha moliyaviy xarajatlarni talab etsa yoki Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti yoʻqotishlariga olib kelsa — moliyaviy-iqtisodiy asoslash. Moliyaviy-iqtisodiy asoslashda moliyaviy xarajatlarning yoki Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjetining yoʻqotishlarining dastlabki summasi, shu jumladan qonun loyihasi amalga oshirilishi munosabati bilan olinmay qolinadigan daromadlar, moliyaviy xarajatlarning maqsadlari va uni oluvchilar, shuningdek boshqa moliyaviy-iqtisodiy koʻrsatkichlar koʻrsatiladi; qonun loyihasini tayyorlash va kelishishning xronologiyasi toʻgʻrisidagi maʼlumotnoma. 18. Qonun loyihasiga boshqa tahliliy va axborot materiallari ham ilova qilinishi mumkin. 19. Qonun loyihasiga ilova qilinadigan tahliliy va axborot materiallari ishlab chiquvchining rahbari tomonidan imzolanishi shart. 20. Qonun loyihalarini Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga kiritish “Normativ-huquqiy hujjatlar toʻgʻrisida”gi, “Qonunlar loyihalarini tayyorlash va Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasiga kiritish tartibi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida belgilangan talablarga rioya qilgan holda va Vazirlar Mahkamasining 2005-yil 14-fevraldagi 62-son qarori bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining Reglamentida belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 21. Qonun loyihasini Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga kiritishda qonun loyihasining matni va unga ilova qilinadigan materiallar majburiy tartibda elektron shaklda taqdim etiladi.