Bolalar masalalari boʻyicha komissiyalar faoliyatining samaradorligini oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida
(decree, 2024-12-02)

Mamlakatimizda bolalar huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini ishonchli himoya qilish hamda sohaning institutsional va huquqiy asoslarini tubdan takomillashtirish boʻyicha keng koʻlamli ishlar amalga oshirilmoqda. Xususan, yangi tahrirdagi Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasida bolalarning sogʻligʻi, xavfsizligi, toʻliq jismoniy, aqliy va maʼnaviy rivojlanishini, iqtidori va isteʼdodini yuzaga chiqarishni taʼminlovchi kafolatlar sezilarli darajada kuchaytirildi, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Bola huquqlari boʻyicha vakili (Bolalar ombudsmani) instituti taʼsis etildi, ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalarga gʻamxoʻrlik qilish, ularning ustuvor ravishda oila muhitida oʻsib-ulgʻayishi uchun sharoitlar yaratishga qaratilgan yangi tizim joriy etildi. Bolalar huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini ishonchli himoya qilishda manzilli va samarali chora-tadbirlarni belgilash, bolalar sogʻligʻini saqlash, salomatligini tiklash, taʼlimga jalb etish, kasbga yoʻnaltirish, ularni mustaqil hayotga tayyorlash, ijtimoiy-huquqiy himoya qilish hamda vatanparvarlik ruhida tarbiyalash ishlarini amalga oshirishda idoralararo hamkorlik va hisobdorlik tizimini yoʻlga qoʻyish, shuningdek, bolalar masalalari boʻyicha komissiyalar faoliyatining huquqiy asoslarini takomillashtirish maqsadida: 1. Quyidagilar: Bolalar masalalari boʻyicha milliy komissiyaning yangilangan tarkibi 1-ilovaga muvofiq; Bolalar masalalari boʻyicha Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar, Toshkent shahri va tuman (shahar) komissiyalarining namunaviy tarkiblari 2- va 3-ilovalarga muvofiq tasdiqlansin. 2. Bolalar masalalari boʻyicha milliy komissiya va Bolalar masalalari boʻyicha Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar, Toshkent shahri va tuman (shahar) komissiyalarining (keyingi oʻrinlarda — bolalar masalalari boʻyicha komissiyalar) asosiy vazifalari etib quyidagilar belgilansin: bolalarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini amalda roʻyobga chiqarish, ularning jismoniy, intellektual, maʼnaviy hamda axloqiy jihatdan kamol topishiga, qobiliyati va isteʼdodini toʻliq namoyon etishiga koʻmaklashish boʻyicha chora-tadbirlarni muvofiqlashtirish; bolalarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish borasida bajarilayotgan ishlarni tizimli tahlil qilish, baholash va samaradorligini oshirish boʻyicha chora-tadbirlarni amalga oshirish; ijtimoiy yetimlikning oldini olish va bolalarning ustuvor ravishda oila muhitida oʻsib-ulgʻayishini taʼminlash maqsadida bolalarni oilaga tarbiyaga berish boʻyicha koʻrilayotgan chora-tadbirlar va tarbiyaga berish tizimining samaradorligini tahlil qilish hamda ushbu tizimni takomillashtirish boʻyicha takliflar kiritib borish; sifatli taʼlim-tarbiya jarayonini tashkil etish, bolalarga chuqur bilim berish, ularning bilim, malaka va koʻnikmalarini shakllantirish boʻyicha davlat organlari tomonidan amalga oshirilayotgan ishlarni muntazam tahlil qilib borish hamda taʼlim olishiga toʻsqinlik qilayotgan omillarni bartaraf etish yuzasidan taʼsirchan choralarni belgilash; “Xavfsiz maktab” tizimi keng joriy etilishiga qaratilgan va maktablarda axloqiy-psixologik muhitni yaxshilash boʻyicha dasturlar amalga oshirilishi holatini tahlil qilib borish; bolalarning boʻsh vaqtini mazmunli tashkil etish, ularni sport bilan muntazam shugʻullanishga jalb etish, ayniqsa, qishloq va chekka hududlarda bolalar sportini yanada rivojlantirish boʻyicha amalga oshirilayotgan ishlar natijasini muhokama qilib borish; alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan bolalarni inklyuziv taʼlimga jalb qilish, tibbiy-ijtimoiy reabilitatsiya qilish va jamiyatga integratsiyasini taʼminlash boʻyicha koʻrilayotgan choralar samaradorligini baholash; bolalarni vatanparvarlikka undaydigan taʼlim-tarbiya samaradorligini, vatanparvarlik va Vatanga sadoqat hissini yuksaltirish boʻyicha koʻrilayotgan choralar taʼsirchanligini oshirish; bolalar salomatligini asrash, ularga sifatli tibbiy yordam koʻrsatish, ular orasida sogʻlom turmush tarzini va toʻgʻri ovqatlanishni yoʻlga qoʻyish, taʼlim tashkilotlarida bolalarning oziq-ovqat taʼminoti, ularning sifati va sanitariya holatini oʻrganib borish va yaxshilash boʻyicha zarur choralarni koʻrish; bolalarda huquqbuzarliklarga qarshi immunitetni shakllantirish, ular orasida huquqbuzarlik, nazoratsizlik va gʻayriijtimoiy xatti-harakatlarning, shuningdek, bolalar ekspluatatsiyasi, ularga nisbatan zoʻravonlikning oldini olish va ularning reabilitatsiyasini taʼminlash boʻyicha amalga oshirilayotgan ishlar holatini tahlil qilish va ular samaradorligini oshirish choralarini koʻrish; bolalar oʻrtasida spirtli ichimliklar, giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarni isteʼmol qilish yoki boshqa salbiy illatlarni erta bosqichlarda aniqlash, davolash va tibbiy-ijtimoiy reabilitatsiya qilish boʻyicha amalga oshirilayotgan ishlarni tahlil qilish va ularning yechimi boʻyicha takliflar tayyorlash; ijtimoiy himoyaga muhtoj bolalarni qoʻllab-quvvatlash, ularni ijtimoiy-huquqiy himoya qilish borasida amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar samaradorligini baholab borish va ularni yanada takomillashtirish boʻyicha takliflarni koʻrib chiqish; bolalar bilan ishlash tizimidagi kamchiliklar, ularning sabab va shart-sharoitlarini aniqlash, tahlil qilish hamda bartaraf etish boʻyicha takliflar ishlab chiqish; davlat organlari va tashkilotlarining, bolalar masalalari boʻyicha hududiy komissiyalarning bolalarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish sohasidagi faoliyatini muvofiqlashtirish. 3. Belgilansinki: Ijtimoiy himoya milliy agentligi, uning Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahri boshqarmalari hamda tuman (shahar) “Inson” ijtimoiy xizmatlar markazlari tegishlicha Bolalar masalalari boʻyicha milliy komissiya va hududiy komissiyalarning ishchi organi vazifasini bajaradi. Bunda Milliy gvardiyaga komissiyalar ishchi organlariga komissiyalar yigʻilishlarini oʻtkazish, komissiyalar faoliyati uchun zarur axborotlarni toʻplash va tahlil qilishda koʻmaklashish vazifasi yuklatiladi; bolalar masalalari boʻyicha komissiyalar oʻz vakolatiga kiradigan masalalar yuzasidan har chorakda kamida bir marta yigʻilish oʻtkazadi; bolalar masalalari boʻyicha komissiyalarning bola huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini taʼminlashga qaratilgan takliflari davlat organlari va tashkilotlari tomonidan majburiy tartibda koʻrib chiqiladi; bolalar masalalari boʻyicha komissiyalar oʻz yigʻilishlarida davlat organlari va tashkilotlari rahbarlarining komissiya faoliyatiga doir masalalar boʻyicha axborotlarini eshitib boradi, shuningdek, vakolatlari doirasiga kiruvchi masalalar yuzasidan davlat organlari, shu jumladan, huquqni muhofaza qiluvchi organlarni jalb qiladi; Inson huquqlari boʻyicha Oʻzbekiston Respublika Milliy markazi tomonidan Bola huquqlari toʻgʻrisidagi konvensiya talablari boʻyicha BMTga taqdim etish uchun tayyorlangan hisobot hamda BMT ustav va shartnomaviy organlarining ushbu hisobotni koʻrib chiqish yakunlari boʻyicha berilgan taklif va tavsiyalari Bolalar masalalari boʻyicha milliy komissiya majlislarida dastlabki tarzda koʻrib chiqiladi va yakuni boʻyicha tegishli tavsiyalar beriladi; bolalar masalalari boʻyicha komissiyalarning ishchi organlari oʻrtasidagi vazifalar taqsimoti tegishli komissiya raisi tomonidan belgilanadi. 4. Oliy Majlisning Bola huquqlari boʻyicha vakili (Bolalar ombudsmani) kotibiyatiga Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi shtat birliklari hisobidan qoʻshimcha 2 ta shtat birligi ajratilsin. 5. Ijtimoiy himoya milliy agentligi va Oliy Majlisning Bola huquqlari boʻyicha vakili (Bolalar ombudsmani)ning taʼlim tashkilotlarida bolalarga nisbatan zoʻravonlik holatlariga yoʻl qoʻygan pedagog va tarbiyachilarning kelgusida bolalar bilan ishlash boʻyicha mehnat faoliyatini davom ettirishi uchun muayyan cheklovlarni, qoʻshimcha talablarni nazarda tutish toʻgʻrisidagi taklifi maʼqullansin. Adliya vazirligi Oliy Majlisning Bola huquqlari boʻyicha vakili (Bolalar ombudsmani), Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi hamda Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi bilan birgalikda uch oy muddatda ushbu bandda nazarda tutilgan normativ-huquqiy hujjat loyihasini ishlab chiqsin va belgilangan tartibda Vazirlar Mahkamasiga kiritsin. Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi Oliy taʼlim fan va innovatsiyalar vazirligi bilan birgalikda bir oy muddatda pedagoglarning tarbiyalanuvchilar, oʻquvchi va talaba yoshlar bilan oʻzaro munosabatlarini tartibga soluvchi barcha hujjatlarni zamonaviy talablar asosida, shu jumladan, bolalarga nisbatan zoʻravonlikning oldini olish boʻyicha taʼsirchan mexanizmlarni nazarda tutgan holda toʻliq qayta koʻrib chiqsin. 6. Ijtimoiy himoya milliy agentligi uch oy muddatda Milliy gvardiya hamda manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda qonunchilik hujjatlariga ushbu Farmondan kelib chiqadigan oʻzgartirish va qoʻshimchalar toʻgʻrisidagi takliflarni, shu jumladan, Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 6-iyuldagi “Bolalar masalalari boʻyicha milliy komissiya toʻgʻrisidagi nizomni va Bolalar masalalari boʻyicha Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahri hamda tuman (shahar) komissiyalari toʻgʻrisidagi namunaviy nizomni tasdiqlash haqida”gi 363-son qaroriga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritishni nazarda tutuvchi Hukumat qarori loyihasini belgilangan tartibda Vazirlar Mahkamasiga kiritsin. 7. Oʻzbekiston Milliy axborot agentligi, Oʻzbekiston Milliy teleradiokompaniyasi hamda boshqa ommaviy axborot vositalariga ushbu Farmonning mazmun-mohiyati va amaliy ahamiyatini keng yoritish tavsiya etilsin. 8. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 9-avgustdagi “Bola huquqlarining kafolatlarini taʼminlash tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PF-6275-son Farmoniga 4-ilovaga muvofiq oʻzgartirishlar kiritilsin. 9. Mazkur Farmon ijrosini samarali tashkil qilishga masʼul va shaxsiy javobgar etib Milliy gvardiya qoʻmondoni R.M. Djurayev hamda Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisi, viloyatlar va Toshkent shahri hokimlari belgilansin. Farmon ijrosi uchun masʼul idoralar faoliyatini muvofiqlashtirish va nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vaziri A.N. Aripov va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti maslahatchisi — Ijtimoiy himoya milliy agentligi direktori M.P. Olloyorov zimmasiga yuklansin. 1. 3-bandning ikkinchi — oʻn birinchi xatboshilari oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin. 2. 4, 6, 7, 8, 9, 10-bandlar va Farmonga 1 — 6-ilovalar oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin. 3. 12-bandda: ikkinchi xatboshidan “, turar joyga muhtojlar sifatida hisobda turgan yetim bolalar, ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalar, ular toifasiga kiradigan 18 yoshdan 23 yoshgacha boʻlgan shaxslarni oʻz vaqtida turar joylar bilan taʼminlash” soʻzlari chiqarib tashlansin; toʻrtinchi xatboshi chiqarib tashlansin; beshinchi — oʻn birinchi xatboshilar tegishlicha toʻrtinchi — oʻninchi xatboshilar deb hisoblansin; beshinchi xatboshidagi “A. Xadjibayevga” soʻzlari “A. Xudayarovga” soʻzlari bilan almashtirilsin; oltinchi xatboshidagi “xalq taʼlimi vaziri Sh. Shermatovga” soʻzlari “maktabgacha va maktab taʼlimi vaziri X. Umarovaga” soʻzlari bilan almashtirilsin; yettinchi xatboshidagi “maktabgacha taʼlim vaziri A. Shinga” soʻzlari “maktabgacha va maktab taʼlimi vaziri X. Umarovaga” soʻzlari bilan almashtirilsin; toʻqqizinchi xatboshidagi “turizm va sport vaziri oʻrinbosari A. Karimovga” soʻzlari “sport vaziri A. Ikramovga” soʻzlari bilan almashtirilsin; oʻninchi xatboshidagi “bandlik va mehnat munosabatlari vaziri N. Xusanovga” soʻzlari “kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vaziri B. Zaxidovga” soʻzlari bilan almashtirilsin.