Meva-sabzavotchilik va uzumchilikda oilaviy tadbirkorlikni rivojlantirish, qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishida dehqon xoʻjaliklarining ulushini oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida
(resolution, 2025-03-01)

Soʻnggi yillarda qishloq xoʻjaligini isloh qilish va sohaga bozor mexanizmlarini joriy etish borasida izchil chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda. Bugungi kunda respublikamizda yetishtirilayotgan 80 turdan ortiq qishloq xoʻjaligi mahsulotlari dunyoning 66 ta mamlakatiga eksport qilinmoqda. Bunda, meva-sabzavotlar va dukkakli mahsulotlarning eksport hajmi 2016-yildan 2021-yilga qadar qariyb 2 barobarga oshgan. Shu bilan birga, paxta va gʻalladan qisqartirilayotgan yer maydonlarida bogʻdorchilik, uzumchilik, poliz va sabzavotchilik, dukkakli va moyli ekinlarni yetishtirish sohasida eksportbop qishloq xoʻjaligi ekinlari ekishni koʻpaytirish, shuningdek, aholining keng qatlamlarini jalb qilish orqali ushbu yerlardan samarali foydalanish tizimini yaratish evaziga tarmoqda qoʻshimcha oʻsishga erishishda ilmiy asoslangan yondashuv va oʻrganishlarni inobatga olish taqozo etilmoqda. Jumladan, hisob-kitoblarga koʻra 1 gektar maydonda yetishtirilgan paxta xom ashyosiga nisbatan uzumdan 7 baravar, gilosdan 6 baravar, yongʻoqdan 5 baravar koʻp daromad olish hamda ushbu yerlarda oilaviy tadbirkorlik doirasida kichik intensiv bogʻdorchilik, uzumchilik, poliz, dukkakli, moyli ekinlar, kartoshka yetishtirish va sabzavotchilik loyihalarini qoʻllab-quvvatlash orqali “Temir daftar”, “Ayollar daftari” va “Yoshlar daftari”da roʻyxatda turgan ehtiyojmand oilalarning daromadli mehnat bilan bandligini taʼminlash boʻyicha katta imkoniyat mavjud. Aholining daromad topishga qaratilgan tadbirkorlik tashabbuslarini moliyaviy qoʻllab-quvvatlash, aholiga agrar tarmoqda oʻz biznesini tashkil etishga koʻmaklashish, qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini yetishtirishda dehqon xoʻjaliklarining ulushini oshirish va qishloq xoʻjaligini diversifikatsiyalash orqali oziq-ovqat xavfsizligini taʼminlash maqsadida: 1. Vazirlar Mahkamasi, Iqtisodiy taraqqiyot va kambagʻallikni qisqartirish vazirligi, Qishloq xoʻjaligi vazirligi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi va viloyatlar hokimliklarining: a) Qoraqalpogʻiston Respublikasi va viloyatlarda fermer xoʻjaliklari va klasterlar foydalanishidagi aholi punktiga yaqin hamda suv taʼminoti yaxshi boʻlgan paxta va gʻalladan qisqartirilgan 92 655 gektar ekin maydonlarini zaxiraga qaytarish; b) zaxiraga qaytarilgan yer maydonlarini dehqon xoʻjaligi tashkil etgan holda sabzavotchilik, poliz, dukkakli, moyli ekinlar, kartoshka yetishtirish kabi loyihalarni amalga oshirish uchun fuqarolarga 30 yilga: suv taʼminoti yaxshi hududlarda Andijon, Namangan va Fargʻona viloyatlarida 0,15 gektardan 1 gektargacha, boshqa viloyatlarda 0,30 gektardan 1 gektargacha hamda Qoraqalpogʻiston Respublikasida 0,30 gektardan 2 gektargacha boʻlgan oʻlchamlarda; 2024-yil 1-martdan boshlab kam suvli yerlarda viloyatlarda 0,50 gektardan 1 gektargacha hamda Qoraqalpogʻiston Respublikasida 0,50 gektardan 2 gektargacha boʻlgan oʻlchamlarda elektron onlayn auksion savdolari orqali ijaraga berish toʻgʻrisidagi takliflari qabul qilinsin. 2. Belgilansinki: qishloq xoʻjaligi maqsadlari, shu jumladan dehqon xoʻjaligini yuritish uchun yer uchastkalarini ijaraga berish boʻyicha materiallarni toʻplash, koʻrib chiqish, ularni vakolatli organlar va tashkilotlar bilan kelishish “E-IJARA” axborot tizimi orqali amalga oshiriladi; 2024-yil 1-martdan boshlab qishloq xoʻjaligi maqsadlari, shu jumladan, dehqon xoʻjaligini yuritish uchun yer uchastkalari “E-auksion” elektron savdo platformasida elektron onlayn auksion savdolari orqali ijaraga beriladi, bundan Yer kodeksiga muvofiq yer uchastkalarini Vazirlar Mahkamasi tomonidan ijaraga berish hollari mustasno. 4. Vazirlar Mahkamasi bir hafta muddatda: Dehqon xoʻjaligini yuritish uchun yer uchastkalarini ijaraga berishning maʼmuriy reglamenti; Yuridik shaxslarga qishloq xoʻjaligi maqsadlari uchun yer uchastkalarini ijaraga berishning maʼmuriy reglamenti; Qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan yer uchastkalarini ikkilamchi ijaraga berish tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlasin. 5. Qishloq xoʻjaligi vazirligi (J.A. Xodjayev) Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi (Sh.H. Shermatov) bilan birgalikda bir oy muddatda “E-IJARA” axborot tizimini ishga tushirsin. 6. “E-IJARA” axborot tizimiga va “E-auksion” elektron savdo platformasiga integratsiya qilish orqali idoralararo elektron maʼlumotlar almashinuvi yoʻlga qoʻyiladigan vazirlik va idoralar roʻyxati 2-ilovaga muvofiq tasdiqlansin. Qishloq xoʻjaligi vazirligi (J.A. Xodjayev) Davlat aktivlarini boshqarish agentligi (A.J. Ortiqov) bilan birgalikda bir hafta muddatda mazkur qarorga 2-ilovada koʻrsatilgan vazirlik va idoralar oʻrtasida tegishli maʼlumotlarni almashish boʻyicha chora-tadbirlar rejasini tasdiqlasin. 8. Qishloq xoʻjaligi vazirligi (J.A. Xodjayev) Moliya vazirligi (T.A. Ishmetov) bilan birgalikda Xalqaro moliya institutlaridan jalb qilingan qarzning 100 million AQSH dollari ekvivalenti miqdoridagi mablagʻlarni tijorat banklariga milliy valyutada 3 yil imtiyozli davr bilan 10 yil muddatga yillik 10 foiz stavkada joylashtirsin. Belgilab qoʻyilsinki, tijorat banklariga joylashtirilgan mablagʻlar mazkur qarorga asosan ajratiladigan kreditlar boʻyicha garov taʼminoti sifatida qabul qilinadi. 9. Kredit mablagʻlari “Har bir oila — tadbirkor” dasturi shartlari asosida tijorat banklari tomonidan dehqon va fermer xoʻjaliklari, qishloq xoʻjaligi mahsulotlari yetishtiruvchi boshqa korxonalarga yer maydonida kichik intensiv bogʻdorchilik, uzumchilik, sabzavotchilikni rivojlantirish, poliz, dukkakli, moyli ekinlar va kartoshka yetishtirish uchun quyidagi shartlarda taqdim etilishi belgilansin: har bir loyiha milliy valyutada 100 million soʻmdan oshmagan miqdorda yillik 14 foiz stavkada moliyalashtiriladi; kreditlar kichik intensiv bogʻdorchilik va uzumchilikka 3 yilgacha imtiyozli davr bilan 7 yildan koʻp boʻlmagan muddatga, poliz, dukkakli, moyli ekinlar, kartoshka yetishtirish va sabzavotchilikka 6 oygacha imtiyozli davr bilan 2 yilgacha muddatga ajratiladi; kredit taʼminoti sifatida kreditning qaytmaslik xataridan sugʻurta qilish polisi taqdim etiladi; kreditlar dehqon xoʻjaliklariga yangi joriy etilayotgan hokim yordamchilarining yozma tavsiyasiga asosan ajratiladi. 10. Belgilansinki, mazkur qarorga asosan ajratiladigan kredit mablagʻlari uning belgilangan umumiy miqdori (100 million soʻm) doirasida kredit oluvchilar tomonidan oʻz biznes-rejalari asosida, shu jumladan: ijaraga olingan yoki oʻz egaligida boʻlgan yer maydonida mazkur qaror bilan belgilangan yoʻnalishdagi loyihalarni amalga oshirish toʻgʻrisida Qishloq xoʻjaligi vazirligi huzuridagi “Agroservis operator” DUK yoki boshqa salohiyatli ixtisoslashgan tashkilot bilan tuzilgan shartnomalarga muvofiq “tayyor holda” topshirish tamoyili asosida bajarilgan ishlarga haq toʻlash uchun; kichik intensiv bogʻdorchilik, uzumchilik, poliz, dukkakli, moyli ekinlar, kartoshka yetishtirish va sabzavotchilikda suv tejaydigan texnologiyalarni joriy qilish, sifatli koʻchatlar, urugʻliklar, mineral oʻgʻitlar, kimyoviy va biologik preparatlar, qishloq xoʻjaligi texnikalari (ekish seyalkalari, ishlov berish va yigʻib olish agregatlari) xarid qilish uchun; olingan kreditning qaytmaslik xataridan sugʻurta qilish boʻyicha sugʻurta mukofoti toʻlovini amalga oshirish uchun foydalanilishi mumkin. 11. Davlat aktivlarini boshqarish agentligi (A.J. Ortiqov) tijorat banklariga “E-AUKSION” axborot tizimi orqali ijaraga berilgan yer maydoni, tanlov gʻolibining loyiha boʻyicha olgan majburiyatlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni tekshirish uchun texnik imkoniyatlar yaratilishini taʼminlasin. 12. Dehqon xoʻjaliklari uchun qisqa muddatli intensiv oʻquv kurslarini tashkil etish boʻyicha respublika ishchi guruhi (keyingi oʻrinlarda — Respublika ishchi guruhi) tuzilsin va uning tarkibi 3-ilovaga muvofiq tasdiqlansin. Kichik intensiv bogʻdorchilik, uzumchilik, poliz, dukkakli, moyli ekinlar, kartoshka yetishtirish va sabzavotchilik yoʻnalishlarida malakali trener-konsultantlarni tayyorlab, ular yordamida dehqon xoʻjaliklari uchun qisqa muddatli intensiv oʻquv kurslarini tashkil etish Respublika ishchi guruhining asosiy vazifasi hisoblansin. Respublika ishchi guruhi (J.A. Xodjayev) Bogʻdorchilik va issiqxona xoʻjaligini rivojlantirish jamgʻarmasi mablagʻlari hisobidan: yigirma kun muddatda har bir hudud uchun kamida 10 nafardan malakali trener-konsultantlarni tayyorlash boʻyicha dastur va ularni tanlab olishga doir talablarni ishlab chiqsin; bir oy muddatda dehqon xoʻjaliklari uchun qisqa muddatli intensiv oʻquv kurslarini tashkil etish dasturini ishlab chiqsin va har bir tumanda reja-grafik asosida ushbu oʻquv kurslarining tashkil etilishini taʼminlasin; qishloq xoʻjaligidagi yangi ilmiy yondashuvlar, mavjud xalqaro tajriba va dehqon xoʻjaliklarining faoliyatini oʻrganish natijasida aniqlanayotgan masalalarni inobatga olgan holda, ularga yaqindan, shu jumladan Internet tarmogʻi orqali doimiy tarzda maslahat berib borish tizimini yoʻlga qoʻysin. 13. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 28-iyuldagi “Uzumchilikni rivojlantirishda klaster tizimini joriy etish, sohaga ilgʻor texnologiyalarni jalb qilishni davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlashning qoʻshimcha chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PQ-5200-son qaroriga asosan Qoraqalpogʻiston Respublikasi va viloyatlarda tashkil etilgan uzumchilikni rivojlantirish boʻyicha doimiy loyiha ofislari Intensiv bogʻdorchilik, uzumchilik va sabzavotchilikni rivojlantirish boʻyicha doimiy loyiha ofislari (keyingi oʻrinlarda — loyiha ofislari) deb qayta nomlansin. Belgilansinki: loyiha ofislarining bogʻdorchilik va sabzavotchilikni rivojlantirish boʻyicha faoliyati Agrosanoatni rivojlantirish agentligi tomonidan boshqariladi; har bir loyiha ofisiga Agrosanoatni rivojlantirish va qoʻllab-quvvatlash davlat maqsadli jamgʻarmasi mablagʻlari hisobidan bogʻdorchilik va sabzavotchilik rivojlangan davlatlardan malakali mutaxassislar jalb qilinadi. Loyiha ofislariga quyidagi qoʻshimcha vazifalar yuklatilsin: intensiv usulda, shu jumladan klaster va kooperatsiya usulida bogʻlar, sabzavotchilik maydonlarini tashkil etish; ajratilayotgan yer maydonlarida tashabbuskorlar tomonidan intensiv bogʻlar, sabzavotchilik maydonlari barpo etilishini monitoring qilish hamda koʻchatlarni ekish boʻyicha tavsiyalar berish; 2024-yil 1-martdan boshlab intensiv bogʻlar barpo etishga yaroqli yer uchastkalarini tanlash, ularning elektron onlayn auksion savdolariga chiqarilishini tashkil etish; intensiv bogʻlar va sabzavotchilik maydonlariga koʻchatlar, mineral oʻgʻitlar yetkazib berish, agroxizmatlar koʻrsatish, mahsulotni sotishni tashkil etishga koʻmaklashish. Qishloq xoʻjaligi vazirligi bir oy muddatda mavjud shtatlar doirasida Bogʻdorchilik va issiqxona xoʻjaligini rivojlantirish agentligining hududiy boʻlimlarini ochish boʻyicha qaror loyihasini kiritsin. 14. Davlat soliq qoʻmitasi (Sh.D. Kudbiyev), Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi (N.B. Xusanov) yangi joriy etilayotgan hokim yordamchilari bilan birga mazkur qaror doirasida ajratilgan yer uchastkalari, kredit resurslari hisobiga doimiy va barqaror daromad manbaiga ega boʻlgan fuqarolarga qonunchilikda belgilangan tartibda oʻzini oʻzi band qilgan shaxs sifatida roʻyxatdan oʻtishda koʻmaklashsin. 15. Moliya vazirligi (T.A. Ishmetov) sugʻurta kompaniyalari va tijorat banklari bilan birgalikda ikki oy muddatda: qishloq xoʻjaligi sohasida xalqaro sugʻurta amaliyotidan kelib chiqib, sugʻurta tashkiloti tomonidan amalga oshirilayotgan loyihalar boʻyicha kredit qaytmaslik xatarini keltirib chiqaruvchi barcha iqtisodiy tendensiyalar, boshqaruv va tabiat taʼsiri bilan bogʻliq omillar qamrab olinishi, ushbu omillarni toʻliq monitoring qilish hamda mazkur kreditlar boʻyicha sugʻurta hodisasi roʻy berganda tijorat banklarining birinchi talabiga muvofiq mavjud qarzdorlik (jumladan, hosil olinmagan davr uchun mavsumiy qarzdorlik) toʻlab berilishini nazarda tutuvchi soddalashtirilgan tartibni; mazkur qaror bilan belgilangan yoʻnalishlarda ajratilgan kreditlar boʻyicha sugʻurta qoplamalari (tovonlari) toʻlanishi natijasida ularning umumiy miqdori sugʻurta kompaniyasi oʻz kapitalining muayyan miqdoridan oshgan taqdirda, sugʻurta kompaniyasining zararini Moliya vazirligi tomonidan Davlat budjeti mablagʻlari va qonunchilik bilan taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan qoplab berish mexanizmini joriy etish boʻyicha hukumat qarori loyihasini kiritsin. 16. Qishloq xoʻjaligi vazirligi (J.A. Xodjayev) Favqulodda vaziyatlar vazirligi (A.X. Qoʻldoshev) bilan birgalikda hududlarga chiqqan holda dehqon xoʻjaliklariga ajratilayotgan yerlarga tabiiy va texnogen ofatlarning ehtimoliy taʼsirlarini aniqlash hamda ushbu taʼsirlarni yumshatish yuzasidan favqulodda harakatlar rejasini tasdiqlasin hamda favqulodda holatlarda ekinlarni himoya qilish choralarini koʻrsin. 17. Investitsiyalar va tashqi savdo vazirligi (L.Sh. Kudratov), Qishloq xoʻjaligi vazirligi (J.A. Xodjayev): ichki va tashqi bozorlarni doimiy ravishda oʻrganib borgan holda barqaror talabga ega boʻlgan mahsulotlarning roʻyxati va hajmi yuzasidan maʼlumotlar bazasini shakllantirish, har oyda yangilab borish hamda ushbu maʼlumotlarni ommaviy axborot vositalari va Internet tarmogʻidan keng foydalangan holda aholiga muntazam ravishda yetkazib borish; hududlarda dehqon xoʻjaliklari tomonidan oʻzi yetishtirgan mahsulotini qayta ishlash istagida boʻlgan oilalarga xaridorgir mahsulotlar ishlab chiqarish uchun zamonaviy mini-texnologiya va boshqa uskunalarning taqdimotlarini oʻtkazish va sotib olishga koʻmaklashish boʻyicha aniq chora-tadbirlarni amalga oshirsin. 18. Milliy statistika qoʻmitasi 2020-yildan boshlab “Temir daftar”, “Ayollar daftari” va “Yoshlar daftari”da roʻyxatda turgan ehtiyojmand oilalarga ochiq elektron tanlov asosida ijaraga berilgan yer uchastkalarida yetishtirilgan mahsulotlar haqidagi maʼlumotlarning rasmiy statistika hisobotlarida toʻliq aks ettirilishini taʼminlasin. 19. Qishloq xoʻjaligi vazirligi (J.A. Xodjayev) ikki oy muddatda: ochiq elektron tanlov asosida ajratilgan yerlarda amalga oshiriladigan loyihalarni kompleks monitoring qilish, shu jumladan ajratilgan yer maydonining holati, zarur agrotexnik tadbirlar, ekinlarni himoya qilish va oʻgʻitlash ishlarining oʻtkazilishi, mahalliy hokimlik tomonidan zarur infratuzilma bilan taʼminlanganligi, yer ball boniteti, ekiladigan mahsulotning unib chiqishi, hosildorlik, tabiat omillari taʼsiri va boshqa indikatorlarga asosan ijarachilarni tasniflash (“yaxshi”, “oʻrta”, “yomon”) tartibini nazarda tutgan holda qishloq xoʻjaligi ekinlari monitoringini yuritish tartibi toʻgʻrisidagi qaror loyihasini; qonunchilik hujjatlariga mazkur qarordan kelib chiqadigan oʻzgartirish va qoʻshimchalar toʻgʻrisidagi takliflarni Vazirlar Mahkamasiga kiritsin. 20. Ushbu qarorning ijrosini samarali tashkil qilishga masʼul va shaxsiy javobgar etib qishloq xoʻjaligi vaziri J.A. Xodjayev, moliya vaziri T.A. Ishmetov, iqtisodiy taraqqiyot va kambagʻallikni qisqartirish vazirining birinchi oʻrinbosari I.I. Norqulov belgilansin. Qaror ijrosini muhokama qilib borish, ijro uchun masʼul idoralar faoliyatini muvofiqlashtirish va nazorat qilish Bosh vazirning oʻrinbosarlari Sh.M. Gʻaniyev va J.A. Qoʻchqorov zimmasiga yuklansin. 1. Oʻzbekiston Respublikasi Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi va uning huzuridagi “Elektron hukumat loyihalarini boshqarish markazi” davlat muassasasi. 2. Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiy taraqqiyot va kambagʻallikni qisqartirish vazirligi. 3. Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi. 4. Oʻzbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi. 5. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy va oʻrta-maxsus taʼlim vazirligi. 6. Oʻzbekiston Respublikasi Suv xoʻjaligi vazirligi. 7. Oʻzbekiston Respublikasi Mahalla va nuroniylarni qoʻllab-quvvatlash vazirligi. 8. Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi. 9. Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi. 10. Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi huzuridagi Veterinariya va chorvachilikni rivojlantirish qoʻmitasi. 11. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat aktivlarini boshqarish agentligi. 12. Oʻzbekiston Respublikasi Yoshlar ishlari agentligi. 13. Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi huzuridagi “Oʻzarxiv” agentligi. 14. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi huzuridagi Kadastr agentligi. 15. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Agrosanoat majmui ustidan nazorat qilish inspeksiyasi. 16. Ochiq elektron tanlov oʻtkazishda ishtirok etadigan boshqa idoralar va mansabdor shaxslar — zaruratga koʻra. J.A. Xodjayev — qishloq xoʻjaligi vaziri, ishchi guruh rahbari A.A. Xaitov — Oʻzbekiston fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalari kengashi raisi, ishchi guruh rahbari oʻrinbosari A.M. Toʻrayev — Qishloq xoʻjaligida bilim va innovatsiyalar milliy markazi bosh direktori, ishchi guruh rahbari oʻrinbosari Lavozimiga koʻra — Agrosanoatni rivojlantirish agentligi direktori E.M. Muxitdinov — bandlik va mehnat munosabatlari vazirining birinchi oʻrinbosari A.A. Rahimov — Oʻzbekiston fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalari kengashi raisining oʻrinbosari R.Oʻ. Mamatqulov — “Agrobank” ATB boshqaruvi raisi Lavozimiga koʻra — Qishloq xoʻjaligi vazirligining masʼul xodimi, ishchi guruh masʼul kotibi