Normativ-huquqiy hujjatlar ijrosini monitoringdan oʻtkazish uslubiyotini tasdiqlash haqida
(order, 2025-02-07)

Oʻzbekiston Respublikasining “Normativ-huquqiy hujjatlar toʻgʻrisida”gi Qonuni, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 16-avgustdagi PF-111-son “Ijtimoiy munosabatlarni huquqiy tartibga solishning barqarorligini taʼminlash, sifati va samaradorligini oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Farmoni hamda 2021-yil 15-martdagi PQ-5025-son “Tartibga solish taʼsirini baholash tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qarorlariga muvofiq buyuraman: 1. Normativ-huquqiy hujjatlar ijrosini monitoringdan oʻtkazish uslubiyoti ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi. Mazkur Uslubiyot normativ-huquqiy hujjatlar ijrosini monitoringdan oʻtkazish jarayonlarini uslubiy jihatdan tartibga solinishini belgilaydi. 1. Mazkur Uslubiyotda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi: normativ-huquqiy hujjatlar ijrosining monitoringi (bundan buyon matnda monitoring deb yuritiladi) — normativ-huquqiy hujjatning ijrosi va natijalarini muntazam hamda tizimli ravishda kuzatib borish bilan bogʻliq jarayon; monitoring rejasi — normativ-huquqiy hujjatning qabul qilish maqsadlari, indikatorlari, monitoring oʻtkazish davriyligi hamda monitoringni oʻtkazish bilan bogʻliq boshqa talablarni belgilaydigan reja; monitoring hisoboti — normativ-huquqiy hujjat yuzasidan oʻtkazilgan monitoring yakunlari boʻyicha tayyorlanadigan hisobot; indikatorlar — normativ-huquqiy hujjatning ijrosi, maqsadlariga erishish darajasi va samaradorligini aks ettiruvchi asosiy ustuvor koʻrsatkichlar; subindikatorlar — indikatorlar natijalarini shakllantirishda foydalaniladigan miqdoriy yoki sifat koʻrsatkichlar; indeks — bir toifadagi indikatorlarga berilgan qiymatlarning yigʻindisidan shakllangan umumiy koʻrsatkich; miqdoriy koʻrsatkichlar — maʼlum iqtisodiy yoki jismoniy mohiyatga ega boʻlgan, son sifatida ifodalanadigan koʻrsatkichlar; sifat koʻrsatkichlari — xarajat, miqdor, vazn va ogʻirlik, uzunlik, samaradorlik va boshqa oʻlchovlarning aniq birliklari bilan oʻlchash qiyin boʻlgan koʻrsatkichlar. Ular, qoida tariqasida, odamlarning maʼlum faktlar, hodisalar, ularning afzalliklari va baholariga munosabatini aks ettiradi. Sifat koʻrsatkichlari foizlar bilan ham oʻlchanadi. 2. Tadbirkorlik faoliyatiga, fuqarolarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlariga hamda atrof-muhitga taʼsir koʻrsatuvchi qonun hujjatlarining ijrosi ular kuchga kirgandan soʻng besh yil davomida, qonunosti hujjatlarining ijrosi esa ular kuchga kirgandan soʻng uch yil davomida majburiy ravishda har yili monitoringdan oʻtkaziladi. Agar normativ-huquqiy hujjatda belgilangan tartiblar u qabul qilinganidan maʼlum muddat oʻtgach yoki bir necha bosqichda joriy etilishi nazarda tutilgan boʻlsa, monitoring mazkur hujjat qabul qilingan paytdan boshlab, ushbu tartiblar tegishincha uch yoki besh yil davomida amal qilgunga qadar oʻtkaziladi. Monitoring natijalariga asosan normativ-huquqiy hujjat qonunchilikda belgilangan tartibda masʼul davlat organi tomonidan tartibga solish taʼsirini baholashdan oʻtkaziladi. 3. Monitoring normativ-huquqiy hujjatda uning monitoringi oʻtkazilishiga bevosita masʼul etib belgilangan davlat organi tomonidan, masʼul organ belgilanmagan hollarda tegishli sohada davlat siyosatini amalga oshiruvchi vazirlik va idoralar tomonidan amalga oshiriladi. Monitoring Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 15-martdagi PQ-5025-son qarori bilan tasdiqlangan Normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini va qabul qilingan normativ-huquqiy hujjatlarni tartibga solish taʼsirini baholashdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomda belgilangan tartibda oʻtkaziladi. 4. Quyidagilar monitoringning asosiy vazifalari hisoblanadi: normativ-huquqiy hujjatni qabul qilish maqsadlariga erishilishini tahlil qilish, uning ijrosi va natijalarini muntazam hamda tizimli ravishda kuzatib borish; normativ-huquqiy hujjatni tartibga solish taʼsirini baholashdan oʻtkazish uchun statistik maʼlumotlarni toʻplash; normativ-huquqiy hujjatlar ijrosiga toʻsqinlik qiluvchi holatlarni aniqlash; huquqni qoʻllash amaliyotining normativ-huquqiy hujjatlarni qabul qilish maqsadlariga muvofiqligini oʻrganish; normativ-huquqiy hujjat ijrosi boʻyicha huquqni qoʻllash amaliyotini oʻrganish. 5. Monitoring rejasi va monitoring hisoboti normativ-huquqiy hujjat loyihasini ishlab chiquvchi hamda monitoringni oʻtkazishga masʼul boʻlgan vazirlik va idoralar tomonidan mazkur Uslubiyotning 1 va 2-ilovalariga muvofiq shaklda toʻldiriladi. Monitoring rejasi va monitoring hisoboti vazirlik va idoraning birinchi rahbari (istisno hollarda — ularning birinchi oʻrinbosarlari) tomonidan imzolanadi. 6. Monitoring rejasi normativ-huquqiy hujjat loyihasini ishlab chiqishda tayyorlanadi va loyiha qabul qilinguniga qadar boʻlgan barcha bosqichlarda unga ilova qilinadi. 7. Quyidagilar monitoring rejasini shakllantirish va monitoringdan oʻtkazish uchun axborot manbalari hisoblanadi: rasmiy statistik maʼlumotlar; xalqaro reyting va indekslar; davlat organlari va tashkilotlarining maʼlumotlari; davlat organi va tashkiloti tomonidan oʻtkazilgan oʻrganishlar, shu jumladan bevosita joyiga chiqqan holda oʻtkazilgan oʻrganishlar jarayonida olingan (aniqlangan) maʼlumotlar; ijtimoiy soʻrovlar, jamoatchilik fikrini oʻrganish natijalari; sud qarorlari, shu jumladan sud amaliyoti tahlillari; jismoniy va yuridik shaxslar murojaatlarining tahlili; ommaviy axborot vositalarida, shuningdek Internet jahon axborot tarmogʻidagi veb-saytlarda eʼlon qilingan materiallar; normativ-huquqiy hujjatlarda taqiqlanmagan boshqa manbalar. 8. Monitoring rejasida quyidagilar aks ettiriladi: monitoringni amalga oshirish uchun masʼul davlat organi yoki tashkiloti; maqsadlarni oʻlchash uchun indikatorlar; normativ-huquqiy hujjatning maqsadlari; indikatorni hisoblash uchun oʻlchov birligi; maqsadlarni oʻlchash uchun belgilanadigan indikatorlarning toifasi; indikatorni oʻlchash davriyligi; indikatorning vazni; maqsadli koʻrsatkichlar; indikatorning joriy holati; maʼlumot berish uchun masʼul vazirlik va idoralar. 9. Monitoring rejasi normativ-huquqiy hujjatni qabul qilishdan koʻzlangan maqsadlardan kelib chiqqan holda shakllantiriladi va tegishli indikatorlar orqali oʻlchanadi. 10. Indikatorlar normativ-huquqiy hujjat ijrosi samaradorligini baholash imkonini beruvchi asosiy mezonlar hisoblanib, zarur hollarda bir nechta subindikatorlar orqali hisoblanishi mumkin. 11. Subindikatorlar indikatorning muayyan jihatlarini aniqroq baholash va toʻliq maʼlumot berish maqsadida shakllantiriladi hamda indikatorlarga nisbatan aniqlashtirilgan koʻrsatkichlar sifatida xizmat qiladi. Bunda, subindikatorlar umumiy indikatorni oʻlchashga xizmat qiluvchi qoʻshimcha maʼlumot manbalari boʻlib, monitoring jarayonida toʻplangan maʼlumotlarning toʻgʻri va xolisligini taʼminlaydi. 12. Normativ-huquqiy hujjatlar samaradorligini baholash uchun indikatorlar quyidagi toifalarga boʻlinadi: a) resurs koʻrsatkichlari — normativ-huquqiy hujjatning ijrosini taʼminlash uchun ajratilgan moddiy va texnik resurslarni aks ettiradi; Masalan: Resurs koʻrsatkichlari qonun ijrosini taʼminlash uchun ajratilgan moliyaviy manbalar, inson resurslari, axborot tizimlarining mavjudligi va taʼminlanganligi kabi subindikatorlar orqali hisoblanishi mumkin; b) amaliyot koʻrsatkichlari — normativ-huquqiy hujjatning ijrosi doirasida amalga oshirilgan ishlarning (koʻrsatilgan davlat xizmatlari va boshqalar) sifati va aholi uchun qulayligini koʻrsatadi; Masalan: Amaliyot koʻrsatkichlari vakolatli organlar tomonidan qaror qabul qilishning tezligi, normativ-huquqiy hujjatlarni ijrosini taʼminlashda jarayon ishtirokchilari oʻrtasidagi munosabatlarning samaradorligi, tartib-taomillarning qonunchilik talablariga muvofiqligi va joriy etilgan mexanizmlarning amalda bajarilishi kabi subindikatorlarni oʻz ichiga oladi; v) natijadorlik koʻrsatkichlari — normativ-huquqiy hujjatning unda belgilangan maqsadlarga erishilganligi holatini koʻrsatadi. Masalan: Normativ-huquqiy hujjatning maqsadlariga erishish koʻrsatkichlari (miqdoriy va sifat koʻrsatkichlari), normativ-huquqiy hujjatlarni ijrosini taʼminlashda jarayon ishtirokchilarining tartib-taomillardan qoniqish koʻrsatkichlari, ijtimoiy-iqtisodiy oqibatlar, normativ-huquqiy hujjatning boshqa normativ-huquqiy hujjatlar bilan oʻzaro taʼsiri, bozor ishtirokchilari xulq-atvorining oʻzgarishi kabi subindikatorlar orqali oʻrganiladi. 13. Normativ-huquqiy hujjatning indikatorlari quyidagi mezonlarga muvofiq ishlab chiqilishi zarur: aniq boʻlishi — indikatorlar aniq va barcha uchun bir xilda tushunish imkoniyatini berishi, ular faqat belgilangan natija yoki taʼsirni oʻlchashga qaratilgan boʻlishi; erishsa boʻladigan boʻlishi — indikatorlar amaliy, real va mavjud resurslar hamda tashkiliy imkoniyatlarga mos boʻlishi kerak; oʻlchovli boʻlishi — indikatorlar aniq, obyektiv va qatʼiy oʻlchanadigan miqdoriy va sifat koʻrsatkichlar bilan belgilanishi, statistik hisob-kitob va monitoring qilish imkonini beradigan aniq metodologiya va indikatorlar shkalasi bilan taʼminlanishi; dolzarb boʻlishi — dalillarga qatʼiy asoslangan, statistik va qiyosiy tahlil natijalariga tayangan, aniq va dolzarb muammolarni hal qilishga maqsadli yoʻnaltirilgan, strategik maqsadlar va kutilgan natijalar bilan toʻliq uzviy bogʻliq boʻlishi; muddatli boʻlishi — indikatorlarga erishish uchun aniq, real va asoslangan vaqt davri belgilanishi hamda belgilangan vaqt oraligʻida bajariladigan boʻlishi. 14. Indikatorlarni ishlab chiqishda mamlakatni rivojlantirishga qaratilgan strategiya, konsepsiya va dasturlarda belgilangan vazifa, maqsad va koʻrsatkichlar inobatga olinishi zarur. Bunda, avvalo xalqaro reytinglar va indekslar, shuningdek jahon tajribasida qoʻllanilayotgan eng yaxshi amaliyotlar inobatga olinadi. Mamlakatni rivojlantirish qaratilgan strategiya, konsepsiya va dasturlarda sohaga tegishli maqsad va koʻrsatkichlar belgilanmagan hollarda, indikatorlarni ishlab chiqish xalqaro tajriba va xorijiy davlatlardagi oʻxshash holatlar boʻyicha qiyosiy tahlil asosida ishlab chiqilishi mumkin. 15. Indikatorni hisoblash uchun oʻlchov birligi uning mazmuni va maqsadiga muvofiq ravishda foiz, son, ball yoki vaqt birligi kabi koʻrsatkichlarda belgilanadi. 16. Indikatorni oʻlchash davriyligi indikatorni baholash uchun belgilangan vaqt oraligʻi (oylik, choraklik, yarim yillik yoki yillik) hisoblanadi. Indikatorni oʻlchash davriyligini belgilashda normativ-huquqiy hujjatning maqsadlariga erishish hamda uning qoʻllanilishi uchun zarur boʻlgan vaqt oraligʻi hisobga olinadi. 17. Har bir indikatorga, shu jumladan subindikatorlarga normativ-huquqiy hujjatning umumiy maqsadiga erishishdagi hissasidan kelib chiqqan holda vazn belgilanadi. Bunda indikatorlarning ahamiyati va ularning normativ-huquqiy hujjatning ijrosi natijalariga taʼsir koʻrsatish darajasi hisobga olinib, umumiy vaznga nisbatan tegishli ulushi aniqlanadi. Indikatorlarga berilgan vaznlar normativ-huquqiy hujjatning samaradorligini baholashda xolis va aniq yondashuvni taʼminlashi lozim. Indikatorlarning nisbiy ahamiyatini aniqlashda sohada faoliyat yuritayotgan mutaxassislar, ilmiy doira vakillari hamda amaliyotchi mutaxassislarning xulosalari asosida baholash usuli qoʻllanilishi mumkin. Baholash usuli indikatorlarning, shu jumladan subindikatorlarning mavjud holatga mosligini, ularning amaliy ahamiyati va normativ-huquqiy hujjatning maqsadlariga erishishdagi roliga oid ishonchli maʼlumotni olish maqsadida qoʻllaniladi. Subindikatorlarning vaznini belgilashda, uning umumiy indikatorga boʻlgan taʼsiri va erishiladigan natijalarga qoʻshadigan hissasi inobatga olinadi. 18. Indikatorning joriy qiymati indikatorning muayyan vaqt kesimida qayd etilgan, amaldagi holatini aks ettiruvchi miqdoriy yoki sifat koʻrsatkichi boʻlib, maqsadli indikatorlarni belgilash va ijro natijalarini baholash uchun asos boʻlib xizmat qiladi. 19. Maqsadli koʻrsatkichlar normativ-huquqiy hujjatlarning ijrosini baholash va ularning belgilangan maqsadlarga erishish darajasini aniqlash uchun belgilanadi. 20. Maqsadli koʻrsatkichlar oʻrta va uzoq muddatga moʻljallanadi hamda quyidagi tartibda belgilanadi: a) agar indikator birinchi marotaba aniqlangan boʻlsa, mamlakatni rivojlantirishga qaratilgan strategiya, konsepsiya va dasturlarda belgilangan maqsadlar yoki xalqaro tajriba va xorijiy davlatlardagi oʻxshash holatlar boʻyicha qiyosiy tahlil asosida; b) agar indikator oʻtgan yillarda ham aniqlangan boʻlsa, uning oldingi yillardagi natijalari hamda rivojlanish dinamikasi asosida. 21. Monitoring indikatorlar yuzasidan tegishli maʼlumotlarni yigʻish hamda ushbu Uslubiyotning 2-ilovasida belgilangan monitoring natijalari boʻyicha hisobotni toʻldirish orqali amalga oshiriladi. 22. Monitoring quyidagi prinsiplar asosida oʻtkaziladi: xolislik — monitoring jarayonida maʼlumotlarni yigʻish, qayta ishlash va baholashda xolisona yondashuvni taʼminlash, monitoring natijalariga tashqi omillar taʼsir koʻrsatishiga yoʻl qoʻyilmaslik; aniqlik — monitoring doirasida olingan maʼlumotlarning ishonchliligi va haqqoniyligini taʼminlash, ularning amaldagi holatga muvofiqligini kafolatlash; yetarlilik — monitoring maqsadlariga erishish uchun zarur boʻlgan hajmdagi maʼlumotlar toʻplamini shakllantirish va tegishli xulosalar chiqarish imkoniyatini taʼminlash; tizimlilik — monitoring jarayonlarini belgilangan tartib va ketma-ketlikda amalga oshirish, maʼlumotlarni tizimli ravishda toʻplash, qayta ishlash va saqlash tartibini joriy etish; dolzarblilik — monitoring natijalarini belgilangan muddatlarda taqdim etish, maʼlumotlarning dolzarbligini taʼminlash va kechikishlarning oldini olish. 23. Monitoring oʻtkazishga masʼul boʻlgan vazirlik yoki idora tomonidan monitoringni samarali tashkil etish maqsadida monitoring oʻtkazish tartibi belgilanadi. Bunda monitoring uchun masʼul boʻlgan tuzilma va shaxslar, axborot toʻplash tartibi va muddatlari aniq belgilanishi lozim. 24. Monitoring oʻtkazish uchun zarur boʻlgan axborot va maʼlumotlar monitoring rejasida koʻrsatilgan masʼul vazirlik va idoralardan, shuningdek sohaga masʼul boʻlgan boshqa davlat va nodavlat tashkilotlaridan soʻrov asosida olinadi. 25. Monitoringni oʻtkazishda zarur boʻlgan axborot va maʼlumotlarni toʻplash rasmiy statistik maʼlumotlar bilan birgalikda aholi va manfaatdor tomonlar oʻrtasida soʻrovlar oʻtkazilishi orqali ham amalga oshirilishi mumkin. 26. Monitoring natijasida toʻplangan maʼlumotlar asosida resurs, amaliyot va natijadorlik indekslari quyidagi tartibda hisoblanadi: a) indikatorning maqsadga erishish darajasi (MED) quyidagi formula boʻyicha hisoblab chiqiladi: Masalan: Amalda koʻrsatilgan xizmatlarning soni 120 tani tashkil etsa hamda uning maqsadli koʻrsatkichi 300 ta etib belgilangan boʻlsa, ushbu indikatorning maqsadga erishish darajasi (120 ÷ 300) × 100 % = 40 % ga teng; b) indikatorning qiymati uning maqsadga erishish darajasi belgilangan vazniga koʻpaytirish orqali aniqlanadi. Masalan: Agar indikatorning vazni 25 foiz boʻlsa va maqsadga erishish darajasi 40 foiz boʻlsa, u holda indikatorning qiymati (25 × 40) ÷ 100% = 10 ga teng boʻladi; v) resurs, amaliyot va natijadorlik indekslarini hisoblash uchun oʻlchangan indikatorlarning qiymatlar yigʻindisi chiqariladi. Masalan: Resurs indeksi (RI) quyidagi formula boʻyicha hisoblab chiqiladi: Bunda: vazni — i indikatorning vazni; qiymati — i indikatorning qiymati. 27. Resurs, amaliyot va natijadorlik indekslarining natijasi quyidagi shkalada baholanadi: 86 — 100 foiz — yaxshi natija (tartibga solish maqsadlariga yuqori darajada erishilgan); 71 — 85 foiz — qoniqarli natija (tartibga solish maqsadlariga sezilarli darajada erishilgan); 1 — 70 foiz — qoniqarsiz natija (tartibga solish maqsadlariga lozim darajada erishilmagan). 28. Resurs va amaliyot koʻrsatkichlari normativ-huquqiy hujjat ijrosining (jarayonning) qay darajada toʻgʻri va tizimli tashkil etilganligini, natijadorlik koʻrsatkichi normativ-huquqiy hujjatning koʻzlangan maqsadlarga erishilish holatini koʻrsatadi. 29. Vazirlik va idoralar har yili 1-fevralga qadar oʻtkazilgan monitoring natijalari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni majburiy ravishda oʻzlarining rasmiy veb-saytida eʼlon qiladi hamda tegishliligiga qarab “Ijro.gov.uz” va Normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini ishlab chiqish va kelishishning yagona elektron tizimlari orqali Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligiga taqdim etadi. 30. Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi vazirlik va idoralarning monitoring faoliyatini Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 15-martdagi PQ-5025-son qarori bilan tasdiqlangan Normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini va qabul qilingan normativ-huquqiy hujjatlarni tartibga solish taʼsirini baholashdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomda belgilangan tartibda muvofiqlashtirib boradi. 31. Indekslar qoniqarli yoki qoniqarsiz deb baholangan taqdirda, monitoringga masʼul vazirlik yoki idora tomonidan tartibga solish maqsadlariga erishishni taʼminlash maqsadida chora-tadbirlar rejasi ishlab chiqilishi lozim. 32. Chora-tadbirlar rejasida qonunchilik hujjati ijrosida aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etishga qaratilgan harakatlar, ularning amalga oshirish muddatlari hamda ijroga masʼul tarkibiy boʻlinmalar koʻrsatiladi.