Birinchi guruhga goʻsht, sut va baliq konservalarini yetkazib berish, qabul qilish, saqlash va berib yuborish tartibi toʻgʻrisidagi yoʻriqnomani tasdiqlash haqida
(resolution, 2024-08-19)

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2004-yil 9-martdagi 113-son qarori (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2004-yil, 10-son, 118-modda) bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Davlat zaxiralarini boshqarish qoʻmitasi toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Davlat zaxiralarini boshqarish qoʻmitasi qaror qiladi: 1. Birinchi guruhga goʻsht, sut va baliq konservalarini yetkazib berish, qabul qilish, saqlash va berib yuborish tartibi toʻgʻrisidagi yoʻriqnoma ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur qaror Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilishi lozim hamda u rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi. 1. Mazkur Yoʻriqnoma birinchi guruhga goʻsht, sut va baliq konservalarini yetkazib berish, qabul qilish, saqlash va berib yuborish tartibini belgilaydi. 2. Mazkur Yoʻriqnoma talablari Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi Davlat zaxiralarini boshqarish qoʻmitasi (bundan buyon matnda Qoʻmita deb yuritiladi) tizimidagi tashkilotlar va birinchi guruh moddiy boyliklarini masʼul saqlovchi tashkilotlar uchun majburiydir. 3. Konservalar qaynatish yoki elektroliz usulida oqartirilgan tunuka, aluminiy qotishmalari va boshqa idishdan yasalgan metallardan tayyorlangan bankalarga qadoqlanadi. Elektroliz usulida oqartirilgan tunuka va alyumin qotishmalaridan tayyorlangan konservalarning ichki sathi laklanishi, ustki sathi esa laklangan yoki toshbosma boʻlishi lozim. Qaynatib oqartirilgan tunukadan tayyorlangan konservalarning ichki sathi laklanmaydi, tashqi sathi esa laklangan va laklanmagan, toshbosma va toshbosmasiz boʻlishi mumkin. Sutli konservalarni qadoqlash uchun qaynatib oqartirilgan tunukadan tayyorlangan, ichki va tashqi sathlari laklanmagan konservalardan foydalanish mumkin. Elektroliz usulida oqartirilgan, boʻylama ichki choki laklanmagan konservalardagi goʻshtli va sutli konservalar saqlash uchun qabul qilinmaydi. 4. Konservalar gofrirovka qilingan kartondan tayyorlangan yangi, mustahkam, toza, quruq, standart qutilarga yoki taxta qutilarga joylanishi lozim. 5. Gofrirovka qilingan kartondan tayyorlangan qutilar gardishlangan va atrofidan metall lenta bilan oʻralgan yoki yopishqoq qatlamli polimer lenta bilan ikki marta oʻralgan boʻlishi lozim. Qogʻoz yelimli lentadan ham foydalanish mumkin. 6. Taxta qutilar aylanasiga bogʻlambop poʻlat lentalar bilan tortilib, tugib qoʻyilishi yoki diametri 2,0 mm boʻlgan yumshoq poʻlat sim bilan har bir mix qopqogʻini aylantirib oʻtib tortib qoʻyilishi va uzoq muddat saqlashga topshiriladigan konservalarga moʻljallangan idish va bogʻlamga qoʻyiladigan talablarga javob berishi lozim. 7. Transportda tashishda konservalar bukilmasligi uchun goʻsht, sut va baliq solingan konservalarning gorizontal qatori orasiga karton yoki 1,0 mm. qalinlikdagi qogʻozdan qistirma solinishi lozim. 8. Aluminiy va boshqa qotishmalardan tayyorlangan har bir konserva alohida karton qutilarga solinadi va keyinchalik katta qutilarga taxlanadi. Tashqi sathi butunlay laklangan (toshbosma) konservalar saqlash uchun chirishga qarshi moy surtilmasdan qabul qilinadi. Goʻshtli, sutli hamda baliqli (yilning II va III choraklarida) toshbosmasiz konservalar saqlash uchun etiketka yopishtirib qabul qilinadi. Yilning sovuq davrida (yilning I va IV choraklarida) qabul qilinadigan toshbosmasiz goʻshtli konservalar zanglamasligi uchun ishonchli neytral moy surtiladi. Etiketkalar konservalar soniga teng qilib, har bir qutiga butunligini taʼminlovchi alohida paketda solinishi yoki maxsus yelim bilan har bir konservalangan mahsulot idishiga yopishtirilishi lozim. 9. Konservalar faqat normativ hujjatlarda nazarda tutilgan qutilarga joylanadi. Konservalar qutilarga normativ hujjatlar talablariga muvofiq taxlanishi lozim. 10. Konservalar solingan qutilarga normativ hujjatlar talablariga muvofiq tamgʻa tushirilishi lozim. 11. Konservalar paketlangan holda keltirilgan taqdirda quyidagilarga eʼtibor berilishi lozim: tagliklar normativ hujjatlar talablariga mos kelishiga, paket qanday shakllantirilganiga, transport paketlarini mahkamlash vositalariga; normativ hujjatlarga muvofiq mahsulotni tavsiflovchi nazorat belgilari, tamgʻa yorliqlari borligiga. 12. Konservalar tegishli transport turi uchun tez ayniydigan yuklarni tashish qoidalariga muvofiq toza, texnik soz vagonlarda yoki boshqa yopiq transport vositalarida joʻnatilishi lozim. 13. Uzoq muddat saqlash uchun Oʻzbekiston Respublikasida ishlab chiqarilgan yoki import qilingan, sifat va xavfsizlik, joylash va tamgʻalash koʻrsatkichlari normativ hujjatlarning talablariga javob beradigan konservalar qabul qilinadi. Quyidagi turdagi konservalar birinchi guruhga saqlash uchun yetkazib beriladi: a) goʻshtli konservalar: dimlangan mol goʻshti, dimlangan qoʻy goʻshti; b) sutli konservalar: quyultirilgan, sterilizatsiyalangan konservalarga quyilgan sut; v) baliq konservalari: tabiiy losos yoki osyotr baliqlari konservalari; losos, seld, skumbriya, stavrida, tunets baliqlariga mansub baliqlar, treska jigari, krabdan tayyorlangan ragu; yogʻ qoʻshilgan tabiiy baliq konservalari (konservalangan nalim, sardinella, seld, skumbriya, stavrida); oʻz yogʻida pishirilgan baliq konservalari: sayra, shprot, tunets, sardina, koryushka, salaka, kambala, seld, treska, okun, skumbriya, stavrida, moyva; tomat qaylasida boʻlgan konservalar: losos va osetr baligʻi, sazan, sudak, som, tolstolob, skumbriya, stavrida, sardina. 14. Shartnomaga muvofiq sutli konservalar katta idishlarda yetkazib berilishi mumkin. Shartnomaga muvofiq normativ hujjatlarga muvofiq chiqarilgan boshqa turdagi konservalar ham yetkazib berilishi mumkin. 15. Saqlash uchun joʻnatilayotganda konservalar partiyasi, turi, navi va ishlab chiqarilgan vaqti jihatidan bir xil konservalardan tashkil topishi, goʻshtli konservalar bir chorak davomida ishlab chiqarilgan boʻlishi, sutli va baliqli konservalar bir kalendar oy davomida ishlab chiqarilgan hamda bir turdagi va hajmdagi konserva va qutilarga joylashtirilgan boʻlishi lozim. 16. Saqlash uchun topshirilayotgan yoki yetkazib berilayotgan konservalarning har bir partiyasiga ishlab chiqaruvchi (yetkazib beruvchi) tomonidan muvofiqlik sertifikati va sanitariya-epidemiologik xulosasi yoki ularning tasdiqlangan nusxalari, veterinariya guvohnomasi (goʻshtli va sutli konservalar uchun) berilishi lozim. 17. Mahsulot sifatiga oid hujjatlar (muvofiqlik sertifikati, sanitariya-epidemiologik xulosa, veterinariya guvohnomasi) yuk xati bilan birga yuk oluvchiga joʻnatiladi. 18. Saqlash uchun normativ hujjatlarda nazarda tutilgan sifat koʻrsatkichlariga ega boʻlmagan hamda saqlash muddati qisqa konservalarni joʻnatish man etiladi. 19. Yuk ortish va tushirish hamda ombor ishlarini mexanizatsiyalashtirish darajasini oshirish, shuningdek ogʻir qoʻl mehnatiga chek qoʻyish maqsadida konservalar transport paketlarida yetkazib berilishi (topshirilishi) lozim. 20. Transport paketlari mexanizatsiyalashtirilgan tarzda ortish va tushirish imkoniyatlari, transportda joʻnatish va saqlash paytida butun turishi, yukning bus-butun saqlanishi lozimligini inobatga olgan holda taxlanishi kerak. 21. Transport paketlari normativ hujjat talablari va yuk tashish qoidalariga qatʼiy mos kelishi lozim. 22. Transport paketidagi qutilar trafareti tashqariga qilib taxlanadi. Har bir transport paketi metall lenta bilan bogʻlanib, tugilishi va belgilangan koʻrinishda yorliqqa ega boʻlishi lozim. 23. Konservalarni tashkilotlarga oʻz vaqtida va bir maromda joʻnatish ustidan nazorat Qoʻmita tomonidan amalga oshiriladi. 24. Qabul qilish, saqlash va berib yuborish paytida konservalar sifatini tekshirish uchun ishlab chiqaruvchi tashkilotlar tomonidan bitta partiyaga mansub konservalardan namunalar olinib, ikkita nazorat paketlariga joylashtiriladi, ushbu paketlarga yuvilib ketmaydigan qizil boʻyoq bilan “N” harfi yozib qoʻyiladi. 25. Paketning (qutining) oʻrami buzilmagan va yorligʻi bor boʻlsa, konservalarning miqdori va sifati saqlanishi, assortimenti toʻgʻriligi uchun mahsulotlarni saqlash muddati davomida ishlab chiqaruvchi (yetkazib beruvchi) javobgardir. 26. Tashkilotlarda omborlarning turi, texnologik asbob-uskunalarning borligi, yuk ortish va tushirish mexanizmlari parkini inobatga olgan holda barcha turdagi konservalar uchun yagona texnologik xarita ishlab chiqiladi. Texnologik xarita omborlarni mahsulotni qabul qilishga tayyorlash, qabul qilish, saqlash va berib yuborish ishlarini tashkil etish, laboratoriya nazoratini olib borish, yuklash va tushirish ishlarini bajarish, sanitariya-gigiyena va yongʻinga qarshi tadbirlarni tashkil etish, texnika xavfsizligini taʼminlash tartibini belgilovchi asosiy hujjat hisoblanadi. 27. Konservalarni saqlash uchun texnik soz, quruq va yaxshi shamollatiladigan, yuk ortish va tushirish hamda ombor ichidagi jarayonlarni bajarishda mexanizmlardan foydalanish imkoniyati boʻlgan omborxonalardan foydalaniladi. Isitiladigan omborlarda eshiklar ikki qavat yoki issiq oʻtkazmaydigan boʻlishi lozim. 28. Sutli va baliqli konservalarni saqlash uchun birinchi navbatda muzxonalarning quruq yertoʻlalari, omborlar yertoʻlalari, ishlab chiqarish zarurati boʻlganda, issiq oʻtkazmaydigan, isitilmaydigan gʻishtli (temirbetonli) omborlardan foydalanish mumkin. 29. Omborlar: zarur inventar va asbob-uskunalar; saqlash jarayonida harorat-namlik darajasini nazorat qilish asboblari (termometrlar, gigrometrlar, termograflar, gigrograflar, psixrometrlar); zarur miqdorda tagliklar (1200×1000×150 mm. yoki 1200×800×150 mm. hajmda), reykalar, narvonlar, traplar; birlamchi yongʻin oʻchirish vositalari; avtomatik ravishda ishlaydigan qoʻriqlash-yongʻindan xabar berish qurilmalari bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 30. Tashkilotlarda elektr qurilmalardan foydalanish Isteʼmolchilarning elektr qurilmalaridan texnik foydalanish qoidalari (roʻyxat raqami 1383, 2004-yil 9-iyul) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2004-y., 27-son, 317-modda), Isteʼmolchilarning elektr qurilmalaridan foydalanishda texnika xavfsizligi qoidalari (roʻyxat raqami 1400, 2004-yil 20-avgust) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2004-y., 33-son, 379-modda) talablariga muvofiq bajariladi. Elektr yoritish uskunalari yopiq yoki himoyalangan tarzda (shisha qalpoqli va temir toʻrli) boʻlishi talab etiladi. 31. Ombor atrofidagi hudud toʻgʻri rejalashtirilishi lozim. Yer ustidagi suvlar va ariq suvlari ombordan chetlatib oqiziladi, ular doim suv oʻtishiga toʻsqinlik qiladigan chiqindilardan tozalanib turiladi. 32. Yuk tushishidan oldin omborxonalar yoki ularning boʻsh qismlari konservalarni qabul qilish va saqlashga tayyorlanishi, zarur boʻlsa, taʼmirlanishi lozim. Tom va pollar soz boʻlishi, darz ketgan joylar va yoriqlar suvalishi, eshiklar zich yopiladigan boʻlishi lozim. 33. Omborlarning mahsulotni qabul qilishga tayyorligi bosh muhandis, bosh energetik, laboratoriya mudiri, saqlash boʻlinmasi boshligʻi va yongʻin xavfsizligi uchun masʼul shaxslardan iborat komissiya tomonidan tekshiriladi hamda dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi. 34. Konservalarni soni va sifati boʻyicha qabul qilish shartnoma asosida, qonunchilik hujjatlari va mazkur Yoʻriqnomaga muvofiq amalga oshiriladi. 35. Uzoq muddat saqlash uchun tegishli normativ hujjat talablariga javob beradigan yaroqli konservalar omborga qabul qilinadi. 36. Konservalar ortilgan vagonlar kelganda temir yoʻl tashkiloti vakili ishtirokida quyidagilar tekshiriladi: vagonlarning texnik sozligi; plombalarning borligiga va ulardagi izning aniqligi; vagon eshiklarida buragichlarning borligi va ularning holati; qutilardagi (paketlardagi) yukning nomi va plombasining yukka ilova qilingan hujjatlarga mosligi. 37. Tekshirish jarayonida vagonlarning texnik nosozligi, plombalarning yoʻqligi, ulardagi izning noaniqligi tegishli dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi. 38. Yaroqli idishlardagi (butun paketlardagi) konservalar trafaret boʻyicha oʻrinlar va konservalar soniga qarab qabul qilinadi. Zararlangan idishlardagi konservalar bittalab sanab qabul qilinadi. 39. Goʻshtli konservalarni qabul qilishda quyidagilar aniqlangan taqdirda, qabul qiluvchi tashkilot temir yoʻl tashkilotidan tijorat dalolatnomasi tuzishni talab qilishi zarur: kamomad; idishlar sezilarli darajada zarar koʻrgan boʻlsa; konservalar shakli buzilgan boʻlsa; idishlar normativ hujjatlar talablariga mos kelmasa; mahsulot nomi transport hujjatlarida (yuk xati) koʻrsatilgan maʼlumotlarga toʻgʻri kelmasa; yuk tashish qoidalarida nazarda tutilgan boshqa hollarda. 40. Quyidagi hollarda konservalar qabul qilinmaydi: konserva partiyasida qutilarning 5 foizidan ortigʻi zarar koʻrganligi aniqlansa; konserva partiyasi namlik darajasi normativ hujjatlarda belgilangan koʻrsatkichlarga zid ravishda yuqori boʻlgan taxta qutilarga taxlanib keltirilsa; gofrirovka qilingan kartondan tayyorlangan qutilar namiqqan boʻlsa. Kelgan partiyada zarar koʻrgan qutilar 5 foizdan oshmasa, konservalar qabul qilib olinishi kerak, bunda ishlab chiqaruvchi (yetkazib beruvchi) konservalarni qaytadan taxlash uchun yangi qutilar yuborishi va mazkur jarayonlarga ketgan xarajatlarni qoplashi kerak. 41. Mahsulot sifatini aniqlash uchun partiyadagi yashiklarning 3 foizi ochilib, normativ hujjatlarga asosan namunalar olinadi va mahsulotning sifat koʻrsatkichlari aniqlanadi. 42. Ochilgan qutilarda konservalarning tashqi holati, ularning navi, turlari va ishlab chiqarilgan sanasi boʻyicha ilova qilingan hujjatlarga va tamgʻadagi maʼlumotlarga mosligi tekshiriladi. Bunda shishgan, teshilgan va oqqan, juda kuchli qiyshaygan, tunukada oʻtkir bukilishlar paydo boʻlgan, choklari ezilgan, osti va qopqogʻi shishib qolgan, zanglagan, lakli qoplamasi zararlangan va qalay qatlamining butunligi buzilgan, sifatsiz sanitar ishlov berilgan (ustida mahsulot qoldiqlari va kir boʻlgan) konservalar ajratib olinishi lozim. 43. Yetkazib berilgan konservalarning 3 foizi tekshirilgan vaqtda mazkur Yoʻriqnomaning 42-bandida koʻrsatilgan nuqsonlar topilgan konservalar mahsulot umumiy hajmining 0,4 foizidan kam boʻlsa va namunalar laboratoriya tahlilidan oʻtkazilganda normativ hujjatlar talablaridan ogʻishish topilmasa, konservalarni qabul qilish mumkin. Agar nuqson topilgan konservalar mahsulot umumiy hajmining 0,4 foizi va undan koʻp boʻlsa va namunalar laboratoriya tahlilidan oʻtkazilganda normativ koʻrsatkichlardan ogʻishish aniqlansa, oʻrinlarning yana 3 foizi tekshiriladi va tahlil qilish uchun yana bir bor namuna olinadi. Takroriy tekshiruvda ham nuqsonli konservalar 0,4 foiz va undan koʻpni tashkil qilsa yoki tahlil natijalariga koʻra mahsulot yana normativ koʻrsatkich talablariga javob bermasa, bunday konserva partiyasi yaroqsiz deb topilishi lozim. 44. Qabul qilish va yaroqsizga chiqarish natijalari boʻyicha olingan mahsulotning haqiqiy sifati toʻgʻrisida yukni qabul qilib oluvchi va yetkazib beruvchi tashkilot vakillari ishtirokida dalolatnoma rasmiylashtiriladi. Dalolatnomada yoʻq qilinishi kerak boʻlgan nuqsonli konservalar soni va davlat zaxirasiga topshirishga yaroqli boʻlmagan, shuningdek yetkazib beruvchiga qaytarilishi lozim boʻlgan mahsulotlar miqdori koʻrsatiladi. 45. Shishib qolgan, oqayotgan va teshik boʻlgan konservalar belgilangan tartibda tashkil etilgan komissiya tomonidan yoʻq qilinishi lozim. Komissiya tarkibiga moddiy javobgar shaxslar, tashkilot laboratoriyasi va buxgalteriya vakillari ham kiradi. Yoʻq qilinayotganda konservalar ochilishi, xlorli ohak yoki karbol kislotasi bilan ishlov berilishi va maxsus ajratilgan yerga koʻmilishi lozim. Komissiya tomonidan konservalarning yoʻq qilinganligi toʻgʻrisida dalolatnoma tuziladi. 46. Ishlab chiqaruvchi (yetkazib beruvchi) tashkilot yaroqsiz deb topish dalolatnomasini olgach, yaroqsiz deb topilgan mahsulot oʻrniga xuddi shu miqdorda sifatli mahsulot yetkazib berishi lozim. 47. Yaroqsiz deb topilgan va yoʻq qilingan konservalarni qabul qilish, saqlash va joʻnatish bilan bogʻliq boʻlgan barcha xarajatlar shartnomaga muvofiq ishlab chiqaruvchi (yetkazib beruvchi) tashkilot tomonidan toʻliq qoplanadi. 48. Isitiladigan omborda saqlanishi lozim boʻlgan konservalar muzlatilgan yoki sovuq (0º C gacha) holda keltirilganda, doimiy saqlash uchun taxlash imkoniyatini oʻrganish uchun ularning ichidagi mahsulot harorati oʻlchanadi. Bir vaqtning oʻzida nisbiy namlikni pasaytirish orqali ombor havosining shudring nuqtasi pasaytiriladi, buning uchun ombordagi isitish tizimi ishga tushirilib, xona shamollatiladi. 49. Agar konserva ustidagi harorat ombor havosining shudring nuqtasidan yuqori boʻlsa, konservalar vaqtinchalik saqlash shtabellariga taxlanib, paketlar orasida boʻshliq qoldiriladi. Zarur hollarda konservalar tagidagi namlik qurishi uchun qutilar agʻdarilib qoʻyiladi. Konservalar harorati ombor haroratiga teng boʻlib, kondensat yoʻqligi tekshirilgandan soʻng, ular doimiy saqlashga taxlanadi. 50. Konservalar tasdiqlangan yuk normalari va ular asosida ishlab chiqilgan joylashtirish chizmasiga muvofiq omborga joylashtiriladi. Bunda shtabellardagi oʻrinlar sonini toʻliq hisoblash imkoniyati, konserva va idishlarning butunligi, shtabellar turgʻunligi, ombor maydonidan imkon qadar samarali foydalanish, mahsulot sifatini nazorat qilish va vagonga ortish ishlarini mexanizatsiyalashtirishni taʼminlash inobatga olinishi kerak. 51. Konservalar paketlanmagan holda keltirilsa, transportdan tushirib olinayotganda paketlanadi. Bunda qutilar konservalarni albatta vertikal holda saqlagan holda trafareti tepaga qilib taxlanadi. Paketlar 1200 × 1000 × 150 mm yoki 1200 × 800 × 150 mm hajmdagi toza va quruq tagliklar ustida yigʻiladi, paketlangan konservalar berib yuborilayotganda ularni transportga mexanizatsiyalashtirilgan usulda ortish zarurligi inobatga olinadi. 52. Konserva shtabellari bitta yoki bir nechta partiyalardan tashkil topgan boʻlishi mumkin. Bunda konservalarning sifati, turlari va navi bir xilligi, tayyorlangan vaqti (goʻshtli va baliqli konservalar uchun bir chorak doirasida, sutli konservalar uchun bir oy davomida) inobatga olinadi, konservalar bir turdagi va hajmdagi, kafolat muddati ham bir xil qutilarga, bir xil hajmdagi va balandlikdagi tagliklarga solib taxlanadi. 53. Konservalarni zarar koʻrgan qutilarga taxlashga yoʻl qoʻyilmaydi. Nuqsonli konservalar yoki tahlil uchun namunalar olingandan soʻng qutilar albatta tahlil yoʻli bilan tekshirilgan boshqa qutilardan olingan xuddi shunday konservalar bilan toʻldirilishi, soʻng ehtiyotlik bilan yopilishi (mixlanishi) va shtabellarning tepa qismiga taxlanishi lozim. 54. Tashkil topgan har bir shtabelga belgilangan shaklda shtabel yorligʻi rasmiylashtirilishi, unga qutilarning paketda joylashishi va paketlarning shtabelda joylashishi chizmasi ilova qilinishi lozim. Hujjatlarda mazkur konservalar taxlangan ombor, boʻlinma va shtabel raqami koʻrsatilishi shart. Tasdiqlangan joylashtirish chizmasiga muvofiq konservalarni omborga joylashtirishni yengillashtirish maqsadida shtabellar taxlanadigan joy va ular orasidagi yoʻlaklar oldindan oq boʻyoq bilan belgilab qoʻyiladi. 55. Yuklash normalari va ombor turiga qarab konservalar shtabellarga quyidagi tartibda taxlanadi: goʻshtli konservalar ombor turiga qarab kengligi 8 paket va undan koʻp boʻlgan kengaytirilgan shtabellarga taxlanadi; sutli konservalar ombor konstruksiyasi va turiga qarab 3-4 paket kenglikdagi shtabellarga taxlanadi; baliqli konservalar ombor konstruksiyasi va turiga qarab 3-4 paket kenglikdagi shtabellarga taxlanadi. Shtabel uzunligi markaziy boʻylama yoʻlakdan ombor (yertoʻla) devori yonidagi yoʻlakkacha boʻlgan masofa bilan aniqlanadi. 56. Konservalarni saqlash sifatini nazorat qilish, havo yaxshi aylanishini taʼminlash va konserva shtabellarini taxlashda mexanizmlardan foydalanish qulay boʻlishi uchun omborlarda devordan yoki turtib chiqqan konstruksiyalardan ombor (seksiya) perimetri boʻyicha — 0,5 m kenglikda yoʻlaklar qoldiriladi. Yoʻlaklar kengligi muayyan osma moslamali elektr yuk ortgichning minimal aylanish radiusidan kelib chiqqan holda, yongʻin xavfsizligi qoidalariga muvofiq belgilanadi. 57. Ombor maydonidan samarali va oqilona foydalanish uchun asosiy shtabellar taxlab boʻlingandan soʻng, shtabellarning asosiy yoʻlaklari boʻylab 2 m dan tor boʻlmagan yoʻlak qoldirgan holda bir paket kengligida qoʻshimcha shtabel taxlash tavsiya etiladi. Isitiladigan omborlarda goʻshtli konservalarning har bir shtabeli orasida, baliqli konservalar uchun har 2-3 shtabeldan soʻng va isitiladigan omborlarda sutli konservalar uchun ikki shtabel oralatib, 0,5 m kenglikda yoʻlak qoldiriladi. 58. Mahsulot shtabellari va tagliklar omborning yuk koʻtaruvchi konstruksiyalariga suyab qoʻyilmasligi lozim. Shtabellar yoki ayrim bogʻlam xavfli ravishda qiyalab qolgan taqdirda ularni qaytadan taxlash lozim. Bunda xavfsizlik texnikasi qoidalariga alohida eʼtibor berish lozim. 59. Yuk tushirish va ortish hamda ombor ichidagi boshqa ishlar yagona texnologik xarita boʻyicha olib borilishi kerak. 60. Yuk tushirish va ortish ishlarini bajarish vaqtida hamda konservalarni bir joydan ikkinchi joyga koʻchirganda va oʻrni toʻldirilganda idishlarni ehtiyot qilish kerak, qutilarning zarb yeyishi, urilishi va otilishiga yoʻl qoʻymaslik lozim. 61. Goʻshtli, sutli va baliqli konservalar isitilmaydigan omborlarda saqlanganda, bahor va yoz mavsumida belgilangan harorat-namlik darajasini taʼminlash uchun omborlar shamollatib turiladi. 62. Isitilmaydigan omborlarda haroratning keskin pasayib ketishiga yoʻl qoʻymaslik maqsadida: kuzgi - qishki mavsumda omborlar isitiladi, eshik, tuynuk va deflektorlar zich qilib yopiladi. Eshiklarga brezent pardalar tortiladi va omborga bir eshik ochib, ikkinchisidan kiriladigan qilinadi; bahor mavsumida konservalar tashqi havo bilan shamollatib turiladi. 63. Qish mavsumidan bahorgi-yozgi mavsumga oʻtilganda konservalarning asta-sekin isishini taʼminlash, ularning harorati ombordagi havo haroratidan keskin farq qilishiga yoʻl qoʻymaslik lozim. Haroratni tenglashtirish va namlikni chiqarish uchun isitilmaydigan omborlarda eshiklar, tuynuklar ochilib, maxsus shamollatish uskunasi yoqiladi. 64. Konservalar saqlanganda ularning uzoq muddat yuqori harorat taʼsirida qolishiga yoʻl qoʻyish tavsiya etilmaydi (harorat 20 °S dan ortiq va namlik 75 foizdan koʻp boʻlmagan). Yozda konservalar saqlanayotgan xonalar kunning salqin paytida shamollatilishi lozim. 65. Belgilangan saqlash talablari buzilgan taqdirda, konservalar va idishlarning tashqi holati tanlab tekshiriladi va konservalarda nam kondensati sezilgan hollarda zudlik bilan xonani shamollatish kuchaytiriladi, zarur boʻlsa, konserva turgan qutilarni shamollatish uchun shtabellarni buzish, oʻta zarur hollarda esa, konservalarga ishlov berish lozim. 66. Ombordagi havo harorati va namligini oʻlchovchi asboblarning koʻrsatkichlari har kuni tegishli kuzatuv kitobida qayd qilinadi. 67. Konservalarni saqlash davomida ularning sifatini muntazam kuzatib borish zarur. Konservalarning tashqi holatini tekshirish, sifatiga organoleptik baho berish va laboratoriya tahlillari belgilangan muddatlarda oʻtkaziladi. 68. Konservalarning tashqi sathida oʻzgarish (zang, shishish va hokazo) alomatlari paydo boʻlsa, bunday shtabellar qayta taxlanadi, saralanadi va ishlov beriladi. 69. Agar saqlash davri davomida konservalarda ishlab chiqarishga taalluqli nuqsonlar aniqlansa, ushbu konservalar yaroqsiz deb topiladi va dalolatnoma tuziladi. Bu haqda konservalarni ishlab chiqaruvchi (yetkazib beruvchi) tashkilotga va Qoʻmitaga maʼlum qilinadi. 70. Saralanganda yoki sifati tanlab tekshirilganda ajratib olingan nuqsonli konservalar mazkur Yoʻriqnomada koʻrsatilgan tartibda berib yuboriladi yoki yoʻq qilinadi. Tekshirish yoki ishlov berishda konserva solingan qutilar ehtiyotkorlik bilan qopqoq tomonidan ochiladi. 71. Konservalarni saqlash davrida (bir oyda kamida bir marta) omborning barcha xonalari toʻliq tozalanadi. Konservalar saqlanadigan omborlarning polini yuvish tavsiya etilmaydi. 72. Isitiladigan omborxonalarda talab etiladigan harorat-namlik darajasini saqlash, yuk ortish va tushirish ishlari paytida issiqlik yoʻqotilishiga yoʻl qoʻymaslik maqsadida ombor eshiklariga havo pardalari oʻrnatilishi va yopib qoʻyilishi lozim, isitilmaydigan omborxonalarda esa ishchi eshiklarga tambur oʻrnatiladi. 73. Konservalar mazkur Yoʻriqnomaning ilovasida nazarda tutilgan saqlash muddatlariga muvofiq saqlanadi. Konservalarni saqlash muddati ishlab chiqarilgan kundan boshlab hisoblanadi. Saqlash muddati konserva tamgʻasida koʻrsatilgan yaroqlilik muddatiga toʻgʻri kelishi lozim. 74. Konservalarni yuklash va joʻnatish Qoʻmita tomonidan beriladigan naryadlar asosida birinchi navbatda sifat holatidan kelib chiqib, ishlab chiqarish sanasini inobatga olgan holda amalga oshiriladi. 75. Omborlardan berib yuborilayotgan konservalarga ularning sifatini tasdiqlovchi hujjatlar beriladi. 76. Konservalar berib yuborilishidan oldin moddiy javobgar shaxslar tomonidan berib yuborilishi kerak boʻlgan shtabellardagi oʻrinlar soni sanab chiqiladi. 77. Konservalar, texnik jihatdan soz boʻlgan transport vositasiga yuklab joʻnatiladi. Konservalarning ortishga tayyorligi, laboratoriya xodimlari, saqlash boʻlimlari va muhandis-texnik xodimlardan iborat komissiya aʼzolari tomonidan aniqlanadi. Bu haqda dalolatnoma rasmiylashtiriladi. 78. Konserva solingan qutilar paketlarga taxlanib, ishlab chiqilgan chizma (har bir vagon va quti turi uchun alohida) asosida, vagonlarning toʻliq toʻlishi va transportda tashishda konservalarning bus-butunligi taʼminlanishi lozimligini inobatga olgan holda vagonlarga ortiladi, vagon eshigi qarshisida konserva joylashtirilgan paketlar zich taxlanishiga alohida eʼtibor beriladi. Konservalar vagonga ortilganda temir yoʻl yuk xatiga vagonni konserva tashishga tayyorlash boʻyicha qilingan ishlar toʻgʻrisida belgi qoʻyiladi. 79. Vagonlarga ortish vaqtida elektr yuk ortgichning qatnovlari va yuklangan oʻrinlari soni mahsulotni qabul qilish va berib yuborish ishchi kitobiga qayd qilinadi. Qayd natijalari boʻyicha yuklangan konservalarning umumiy soni, shtabeldagi oʻrinlar qoldigʻi hisoblab chiqariladi va olingan maʼlumotlar shtabel yorligʻi bilan solishtiriladi. 80. Vagon eshiklarini yopish va plombalash yuk tashish qoidalari talablariga muvofiq amalga oshiriladi. Eshik qulfi qopqogʻiga plomba yoki plombali-yorliq toʻgʻri yopishtirilishi, plombalardagi izlar aniq boʻlishi lozim. 81. Konservalar avtomobil transportiga normativ hujjatlarga muvofiq paketlangan holda oʻrinlari sonini sanash imkoniyati boʻladigan qilib ortiladi. 82. Yetkazib beruvchi tashkilotning mahsulot sifatini tasdiqlovchi hujjatlari, ushbu mahsulotning partiyasi boʻyicha bir yil davomida tashkilotda saqlanadi. 83. Mazkur Yoʻriqnoma Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi, Oʻzbekiston standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish agentligi, Oziq-ovqat sanoati korxonalari uyushmasi, “Oʻzbekiston temir yoʻllari” Davlat-aksiyadorlik kompaniyasi, Oʻzbekiston avtomobil va daryo transporti agentligi bilan kelishilgan.