Neft sanoatida yongʻin xavfsizligi qoidalarini tasdiqlash haqida
(order, 2026-04-04)

Oʻzbekiston Respublikasining “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Qonuni, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 12-iyuldagi 267-sonli “Mehnatni muhofaza qilishga doir meʼyoriy hujjatlarni qayta koʻrib chiqish va ishlab chiqish toʻgʻrisida”gi va 2010-yil 20-iyuldagi 153-sonli “Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha normativ-huquqiy bazani yanada takomillashtirish toʻgʻrisida”gi qarorlariga asosan buyuraman: 1. Neft sanoatida yongʻin xavfsizligi qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi. Mazkur Qoidalar neft sanoatida yongʻin xavfsizligi qoidalarini belgilaydi. 1. Mazkur Qoidalar neft sanoatida faoliyat yuritayotgan barcha tashkilotlarga (bundan buyon matnda tashkilot deb yuritiladi) nisbatan tatbiq etiladi. 2. Mazkur Qoidalar talablari ishlab chiqarish binolari va inshootlarini loyihalash, qurish va qayta qurishda, texnologik jarayonlarni va sexlarni texnik jihozlash va qayta jihozlashda hamda uskunalardan foydalanishda hisobga olinishi lozim. 3. Mazkur Qoidalar texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablari bajarilishi shartligini istisno etmaydi. 4. Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish borasidagi ishlarni tashkil qilish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 24-dekabrdagi 819-son qarori bilan tasdiqlangan Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish ishlarini hamda mehnatni muhofaza qilish xizmati faoliyatini tashkil etish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq amalga oshiriladi. 5. Tashkilotlarda quyidagi asosiy hujjatlar ishlab chiqilishi va tasdiqlanishi lozim: mehnat sharoitlari va mehnatni muhofaza qilish ishlarini yaxshilash, sanitariya-sogʻlomlashtirish boʻyicha qoidalarni oʻz ichiga olgan jamoa shartnomasi; tasdiqlangan mehnat sharoitlarini baholash va ish oʻrinlarini attestatsiya qilish uslubiga muvofiq ish oʻrinlarini attestatsiya qilish kartalari; mehnatni muhofaza qilish xizmatining choraklik ish rejalari; xodimlar va muhandis-texnik xodimlarni oʻqitish, yoʻl-yoʻriq berish va bilimlarini sinovdan oʻtkazish dasturlari; mehnatni muhofaza qilish boʻyicha nazorat yuritish jurnali (uch bosqichli nazorat); xodimlarga yongʻinga qarshi yoʻl-yoʻriq berish va yongʻin-texnikaviy minimum mashgʻulotlarini oʻtkazish dasturi; har bir kasb va ish turlari uchun mehnat muhofazasi boʻyicha yoʻriqnomalar. 6. Oʻzbekiston Respublikasi “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Qonunining 12-moddasiga muvofiq ishlab chiqarish faoliyatini amalga oshiruvchi, xodimlarining soni ellik kishi va undan ortiq boʻlgan har bir tashkilotda mehnatni muhofaza qilish talablariga rioya etilishini taʼminlash, ularning bajarilishi ustidan nazoratni amalga oshirish maqsadida mehnatni muhofaza qilish xizmati tashkil etiladi yoki mehnatni muhofaza qilish boʻyicha tegishli tayyorgarlikka ega boʻlgan mutaxassis lavozimi joriy etiladi. Xodimlarining soni ellik nafardan kam boʻlgan tashkilotda mehnatni muhofaza qilish xizmatini tashkil etish yoki mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassis lavozimini joriy etish toʻgʻrisidagi qaror ish beruvchi tomonidan mazkur tashkilot faoliyatining oʻziga xos xususiyati hisobga olingan holda qabul qilinadi. 7. Mehnatni muhofaza qilish xizmati va yoʻl harakati xavfsizligi xizmati tashkilotning mustaqil tarkibiy boʻlinmalari boʻlib, ular bevosita tashkilot rahbariga boʻysunadi. 8. Mehnatni muhofaza qilish xizmatining mutaxassislari lavozim yoʻriqnomasiga binoan ularning majburiyatlari jumlasiga kiritilmagan boshqa ishlarni bajarishga jalb qilinishi mumkin emas. 9. Tashkilotlarda mehnat faoliyati bilan bogʻliq ravishda sodir boʻlgan baxtsiz hodisalar va boshqa jarohatlanishlarni tekshirish va hisobini yuritish Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 6-iyundagi 286-sonli qarori bilan tasdiqlangan Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni va xodimlar salomatligining boshqa xil zararlanishini tekshirish va hisobga olish toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq amalga oshirilishi lozim. 10. Xodimlar oʻz kasblari va ish turlari boʻyicha belgilangan tartibda oʻqishlari, ularning bilimlari sinovdan oʻtkazilishi va ularga yoʻl-yoʻriq berilishi kerak. 11. Xodimlarning mehnatni muhofaza qilish boʻyicha bilimlarini sinovdan oʻtkazish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 24-dekabrdagi 819-son qarori bilan tasdiqlangan Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻl-yoʻriqdan oʻtkazish, oʻqitish va bilimlarni tekshirish, malaka oshirish hamda qayta tayyorlash toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq amalga oshiriladi. 12. Har bir kasb va ish turlari uchun mehnat muhofazasi boʻyicha yoʻriqnomalar Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 24-dekabrdagi 819-son qarori bilan tasdiqlangan Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻriqnomalarni ishlab chiqish toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq ishlab chiqiladi hamda tashkilot xodimlarini va ish joylarini ushbu yoʻriqnomalar bilan taʼminlash tashkilot rahbariyati zimmasiga yuklatiladi. 13. Tashkilotlar GOST 17.2.3.02-78 “Tabiatni muhofaza qilish. Atmosfera. Sanoat korxonalari zararli moddalarining yoʻl qoʻyiladigan chiqarishlarini oʻrnatish qoidalari” boʻyicha xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari, ularning tavsifi, yuzaga kelish manbalari, xodimlarga taʼsir qilish xususiyatlari va salomatlik uchun xavflilik darajasi va kelgusidagi oqibatlari toʻgʻrisida toʻliq va xolisona maʼlumotga ega boʻlishi lozim. 14. Ish joylaridagi ishlab chiqarish muhiti hamda xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar ishlab chiqarish muhitining fizik, kimyoviy, radiologik, mikrobiologik va mikroiqlim oʻlchovi natijalari, shuningdek mehnat sharoitlarini attestatsiya qilish orqali belgilanishi kerak. 15. Yangi zararli moddalar paydo boʻlishiga yoki xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari yoʻqolishiga olib keladigan texnologik jarayonlar oʻzgarganda, xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarga tashkilot rahbari tomonidan tegishli oʻzgartirishlar kiritilishi lozim. 16. Tashkilotlar oʻta xavfli kasblar va ishlar roʻyxatiga ega boʻlishi lozim. 17. Lavozim yoʻriqnomalariga muvofiq, xavfli moddalar bilan bajariladigan ishlarni, balandlikda, ifloslangan havo va suv muhitida, yuqori harorat va namlik sharoitida bajariladigan ishlarni, bugʻ va suv isitish qozonlari, yuk koʻtarish mexanizmlari, bosim ostida ishlaydigan rezervuarlar, elektr qurilmalarga xizmat koʻrsatish bilan bogʻliq ishlarni hamda tegishli tarmoq tarif-malaka maʼlumotnomasiga muvofiq boshqa xavfli ishlarni bajarishni nazarda tutuvchi kasblar oʻta xavfli kasblar roʻyxatiga, mazkur vazifalarni bir martalik topshiriq asosida bajarilishini nazarda tutuvchi ishlar oʻta xavfli ishlar roʻyxatiga kiritilishi zarur. 18. Oʻta xavfli ishlarni bajarish faqat belgilangan tartibda rasmiylashtirilgan hujjat (naryad-ruxsatnoma)ga muvofiq amalga oshirilishi lozim. 19. Barcha xodimlar oʻta xavfli ishlarni bajarish topshirigʻini olishdan oldin, mehnat muhofazasi boʻyicha yoʻl-yoʻriq olishlari va ishlarni xavfsiz bajarish usullarini oʻzlashtirishlari shart. 20. Oʻta xavfli ishlarni rejalashtirish, tashkillashtirish va xavfsiz bajarish belgilangan talablarga muvofiq amalga oshirilishi uchun tashkilot rahbariyati javobgardir. 21. Xodimlar xavfli va zararli ishlab chiqarish omillaridan jamoaviy va yakka tartibdagi himoya vositalari bilan himoyalangan boʻlishi lozim. 22. Jamoaviy himoya vositalari xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari ishlab chiqarish xonalari va ish joylaridagi barcha xodimlarga taʼsir qilgan taqdirda qoʻllanilishi zarur hamda tashkilot binolarini qurish yoki rekonstruksiya qilish loyihalariga kiritilishi shart. 23. Jamoaviy himoya vositalariga quyidagilar kiradi: ishlab chiqarish xonalari va ish joylarining havo muhitini normallashtirish vositalari (shamollatish va havo tozalash, isitish, havo harorati va namligini bir xil meʼyorda saqlash va boshqalar); ishlab chiqarish xonalari va ish joylarining yorugʻligini normallashtirish vositalari (yoritish asboblari, yorugʻlikdan himoya qilish moslamalari va boshqalar); shovqindan, tebranishdan, elektr va statik toklar urishidan hamda qurilmalar yuzasini yuqori darajadagi haroratdan himoya qilish vositalari; mexanik va kimyoviy omillarning taʼsiridan himoya qilish vositalari. 24. Xodimlar Neft va gaz ishlab chiqarish korxonalari xodimlari uchun maxsus kiyim, maxsus poyabzal va boshqa yakka tartibda himoyalanish vositalarini bepul berishning namunaviy meʼyorlariga (roʻyxat raqami 2132, 2010-yil 13-avgust) muvofiq maxsus kiyim, maxsus poyabzal va boshqa yakka tartibdagi himoyalanish vositalari bilan taʼminlanishi lozim. 25. Yakka tartibdagi himoya vositalaridan foydalanadigan xodimlar ularni qoʻllash, himoya xususiyatlari va amal qilish muddati toʻgʻrisidagi maʼlumotlarga ega boʻlishi kerak. 26. Tashkilotda quyidagilar taʼminlanishi shart: jamoaviy va yakka tartibdagi himoya vositalarining samaradorligi va sozligi; yakka tartibdagi himoya vositalarining zarur miqdori va nomenklaturasi; yakka tartibdagi himoya vositalarini qoʻllash va ulardan toʻgʻri foydalanish ustidan doimiy nazoratni amalga oshirish; xavfli va zaharli moddalar bilan ishlashda foydalanilgan yakka tartibdagi himoya vositalarini dezinfeksiya qilish, bir marta qoʻllaniladigan vositalar bundan mustasno. 27. Zaharli moddalar bilan ishlashda teri kasalliklarining oldini olish uchun profilaktik pasta va mazlardan foydalanish zarur. 28. Tashkilotlarda tanlov oʻtkazilishi lozim boʻlgan kasblar va mutaxassisliklar roʻyxati boʻlishi lozim. 29. Xodimlar va ishlab chiqarish uchastkalarining rahbarlari tegishli tarmoq tarif-malaka maʼlumotnomasiga muvofiq zarur maʼlumotga va ish tajribasiga ega boʻlishi kerak. 30. Bosim ostida va boshqa oʻta xavfli ishlarda ishlovchi xodimlar maxsus kurslarda tayyorgarlikdan oʻtganligini tasdiqlovchi hujjatga ega boʻlishi shart. 31. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 14-iyuldagi 290-son qarori bilan tasdiqlangan Oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslarning mehnatidan foydalanilishi taqiqlangan ogʻir ishlarning hamda zararli yoki xavfli mehnat sharoitlaridagi ishlarning roʻyxatiga muvofiq, oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslar ogʻir, zararli yoki xavfli mehnat sharoitlaridagi ishlarga qabul qilinmasligi lozim. 33. Xodimlarni ishlab chiqarish jarayonida qatnashishga qoʻyish oldidan quyidagilar tekshirilishi zarur: ish joyining mazkur Qoidalarda belgilangan sanitariya va gigiyena, xavfsizlik talablariga, shuningdek shovqin va tebranishga, shamollatish va isitishga qoʻyiladigan talablarga muvofiqligi; xodimning mehnatni muhofaza qilish boʻyicha bilimlarini sinovdan oʻtkazish, unga yoʻl-yoʻriq berish va salomatligini nazorat qilish davriyligiga amal qilinganligi; texnologik jarayonlarda ishtirok etuvchi asbob-uskunalar va ularning himoya vositalari sozligi; jamoaviy himoya vositalarining sozligi, xodimning yakka tartibdagi himoya vositalariga egaligi. 34. Tashkilotlarda xodimlarning salomatligini nazorat qilish Xodimlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizom (roʻyxat raqami 2387, 2012-yil 29-avgust) asosida amalga oshirilishi lozim. 35. Tashkilot rahbariyati kasaba uyushmasi qoʻmitasi va sogʻliqni saqlash muassasasi bilan birgalikda har yili dastlabki (mehnat shartnomasini tuzayotganda) va davriy (mehnat faoliyati davomida) majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtishi lozim boʻlgan xodimlarning roʻyxatini tuzishi hamda xodimlarning tibbiy koʻrikdan oʻtishini taʼminlashi zarur. 36. Majburiy tibbiy koʻriklar tashkilotga tibbiy xizmatlar koʻrsatuvchi davolash profilaktika muassasalari tomonidan, agar ular boʻlmagan taqdirda tashkilot joylashgan joydagi hududiy davolash-profilaktika muassasalari tomonidan oʻtkaziladi. 37. Ish beruvchi majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtmagan yoxud majburiy tibbiy koʻrik natijalariga koʻra tibbiy komissiyalar tomonidan berilgan tavsiyalarni bajarishdan boʻyin tovlagan shaxslarni ishdan chetlashtirishi shart. 38. Tashkilot rahbariyati oʻz xodimlarining majburiy tibbiy koʻrikdan oʻz vaqtida oʻtishi uchun va majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtmagan shaxslarni ishga qoʻyish natijasida fuqarolarning sogʻligʻiga yetkazilgan zararli oqibatlar uchun javobgar boʻladilar. 39. Xodimlarni sogʻligʻining holati tufayli ularga ruxsat etilmagan ishlarga qoʻyish taqiqlanadi. 40. Tashkilot ish hududidagi havoning harorati, nisbiy namligi va harakatlanish tezligi GOST 12.1.005-88 “Ish hududining havosi. Umumiy sanitariya-gigiyenik talablari”ga muvofiq boʻlishi kerak. 41. Tashkilotning ishlab chiqarish xonalari quyidagi talablarga muvofiq saqlanishi lozim: havoning harorati, nisbiy namligi va harakatlanish tezligi ish joylaridagi ortiqcha issiqlik, bajarilayotgan ishning ogʻirlik darajasiga koʻra toifasi va yil mavsumini hisobga olgan holda belgilanishi; ishlab chiqarish, sanitariya-maishiy, xom ashyo va tayyor mahsulotni saqlash xonalarining yorugʻligi QMQ 2.01.05-98 “Tabiiy va sunʼiy yoritish. Loyihalashtirish meʼyorlari”ga muvofiq boʻlishi hamda mehnat sharoitlarini yaratish uchun yetarli yorugʻlik kuchini taʼminlashi; yoritish asboblari chang toʻplanishiga imkoniyat bermaydigan konstruksiyaga ega boʻlishi, shuningdek singan taqdirda uning parchalari sochilib ketmasligi uchun yopiq boʻlishi. 42. Noqulay omillar taʼsiriga qarshi himoya tadbirlarini amalga oshirishda samarali havo almashinuvi tizimini SHNQ 2.04.05-22 “Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga muvofiq tashkil qilish lozim. 43. Ishlab chiqarish, sanitariya-maishiy, xom ashyo va tayyor mahsulotni saqlash xonalarini gigiyenik jihatdan toza saqlash va xodimlarning shaxsiy gigiyenasiga qoʻyiladigan talablar tegishli normativ hujjatlarda belgilangan qoidalarga muvofiq boʻlishi lozim. 44. Tashkilot maydonlari va binolarining joylashuvi SHNQ 2.09.17-21 “Sanoat korxonalarining bosh rejalarini loyihalash” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga mos boʻlishi kerak. 45. Tashkilotda transport vositalari va piyodalarning tashkilot hududida harakatlanish chizmasi ishlab chiqilgan va tasdiqlangan boʻlishi hamda tashkilotga kirish va chiqish joylari hamda ish joylarining koʻrinarli qismiga osib qoʻyilishi zarur. 46. Tashkilot maydonlari koʻkalamzorlashtirilgan va suv quyish quvurlari tarmoqlari bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. Maydonlardagi oʻtish joylari mustahkam yopqichlar, suv oqib ketadigan inshootlar bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 47. Yozgi mavsumda yoʻlaklar va oʻtish joylariga suv sepilgan boʻlishi kerak. 48. Qishki mavsumda yoʻlaklar va oʻtish joylari qordan tozalanib, qum sepilgan hamda binolarning tomlari qordan, karnizlari esa muzdan tozalab turilishi zarur. 49. Yoʻlovchilar uchun moʻljallangan yoʻlaklar va tashkilotga kirish joyi tekis, kengligi kamida 1,5 m boʻlib, yon tomonlari devorcha va toʻsiqlarga ega boʻlishi kerak. 50. Tashkilot hududida har kuni tozalab va dezinfeksiya qilib turiladigan axlat tashlanadigan idishlar boʻlishi shart. 51. Tashkilotning hududi chegara boʻylab toʻsilgan va uning hududiga begonalarning kirishi cheklangan va nazorat ostiga olingan boʻlishi lozim. 52. Ishlab chiqarish binolari va inshootlari SHNQ 2.09.02-23 “Korxonalarning ishlab chiqarish hamda maʼmuriy-maishiy bino va inshootlari. Loyihalash talablari” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 53. Ishlab chiqarish binolari va inshootlari hamda yordamchi binolar va xonalardagi havoning harorati, nisbiy namligi va harakatlanish tezligi GOST 12.1.005-88 “Ish hududining havosi. Umumiy sanitariya-gigiyenik talablari”ga muvofiq boʻlishi kerak. 54. Muntazam ishlashga moʻljallangan xonalarning pollariga yogʻoch toʻshamalar va panjaralar yotqizilgan boʻlishi, mazkur pol toʻshamalari zararli moddalar, ishlab chiqarishdagi kirlar va changlardan yengil tozalangan boʻlishi zarur. 55. Binoning transport vositalari kirish joylarida darvozalar va signal asbob-uskunalari oʻrnatilgan boʻlishi lozim. 56. Darvoza tavaqalari darvozaning yopiq va ochiq holatida maxsus moslamalar bilan mustahkam tutib turilgan boʻlishi kerak. 57. Transport vositalarining binoga kirishi uchun darvoza eni foydalanilayotgan transport vositalari enidan ortiq boʻlishi, darvozalarning balandligi transport vositalarining balandligidan kamida 0,2 m ortiq boʻlishi zarur. 58. Tashkilotlarda binolar va inshootlardan foydalanish holatini muntazam kuzatish tashkil etilgan boʻlishi kerak. 59. Barcha ishlab chiqarish binolari va inshootlari bir yilda kamida ikki marta (bahorgi va kuzgi mavsumda) tashkilot rahbari tayinlagan komissiya tomonidan texnik koʻrikdan oʻtkazilishi lozim. Texnik koʻrik xulosalari aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish boʻyicha tadbirlar va ularni amalga oshirish muddatlari koʻrsatilgan dalolatnomalar bilan rasmiylashtirilishi zarur. 60. Xodimlar uchun xavf tugʻdiruvchi halokat tusidagi buzilishlar tezda bartaraf etilishi kerak. Bunda xavfli hududlardagi ish jarayoni halokat bartaraf etilgunga qadar toʻxtatib turilishi va u yerdagi xodimlar xavfsiz joyga koʻchirilishi kerak. 61. Tashkilotning ishlab chiqarish xonalari va omborxonalari yongʻindan xabar beruvchi va yongʻinni bartaraf etuvchi avtomatik qurilmalar bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 62. Kirish va chiqish yoʻllari turli jismlar va asbob-uskunalar bilan toʻsib qoʻyilmasligi kerak. Evakuatsiya chiqish yoʻllarining barcha eshiklari binodan chiqish yoʻnalishi boʻyicha ochilishi zarur. 63. Ish joylarida, xonalarda va tashkilot hududida shovqin va tebranishning darajasi SanQvaM 0120-01 “Ish joylarida shovqinning yoʻl qoʻyilgan darajasining sanitariya meʼyorlari”, SanQvaM 0122-01 “Ish joylarida umumiy va lokal tebranishning sanitariya meʼyorlari”, GOST 12.1.003-89 “Shovqin. Umumiy xavfsizlik talablari” va GOST 12.1.012-90 “Tebranma. Umumiy xavfsizlik talablari”ga muvofiq boʻlishi kerak. 64. Ish joylarida shovqin va tebranish darajasi muntazam nazorat qilib turilishi kerak. Agarda u belgilangan meʼyorlardan yuqori boʻlsa, uni pasaytirish uchun quyidagi tadbirlar qoʻllanishi lozim: detallarning zarbali harakatlarini zarbasiz harakatlarga, ilgarilama-qaytma harakatlarni aylanma harakatlarga oʻzgartirish; shovqin chiqaruvchi agregat yoki uning ayrim qismlariga shovqinni toʻsuvchi qobiqlar oʻrnatish; agregatdan chiqayotgan aerodinamik shovqinlarga qarshi samarali tovush soʻndirgichlar qoʻllash; shovqinli uskunalarni (parraklar, kompressor) toʻsilgan xonalarda yoki ishlab chiqarish xonalaridan tashqariga joylashtirish; tebranish manbalarini (elektr dvigatellar, parraklar va boshqalar) poldan va binoning boshqa konstruksiyalaridan izolyatsiyalangan mustaqil poydevorlarda yoki maxsus hisoblab chiqilgan amortizatorlarga oʻrnatish. 65. Shovqinni texnik vositalar bilan bartaraf etish imkoni boʻlmasa, eshitish aʼzolarini yakka tartibdagi himoya vositalari va shovqinga qarshi kaskalardan foydalangan holda himoyalash kerak. 66. Shamollatish va isitish tizimi SHNQ 2.04.05-22 “Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 67. Oqimli shamollatishlarni tashqi havo tizimidan olish yerdan kamida 2 m balandlikda bajarilishi kerak. 68. Oʻtish joylarida joylashgan isitish jihozlari oʻtish yoʻlaklarining kengligiga qoʻyilgan talablarni buzmasligi zarur. 69. Ish joylaridagi havo harorati yengil jismoniy ishda 21 °C, oʻrtacha ogʻir ishda 17 °C va ogʻir ishda 16 °C dan past boʻlmasligi kerak. 70. Xodimlarning isinishi uchun moʻljallangan xonalardagi havo harorati 22 °C dan kam boʻlmasligi kerak. 71. Xodimlarning isinishi uchun moʻljallangan xonalargacha boʻlgan masofa binolarda joylashgan ish joylaridan 75 m dan va bino tashqarisidagi ish joylaridan 150 m dan koʻp boʻlmasligi kerak. 72. Suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimi SHNQ 2.04.01-22 “Binolarning ichki suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish” shaharsozlik normalari va qoidalari talabiga mos kelishi zarur. 73. Ichimlik suvi OʻzDSt 950-2011 “Ichimlik suvi. Gigiyenik talablar va sifatini nazorat qilish” talablariga muvofiq boʻlishi, uning harorati 8 °C dan 20 °C gacha boʻlishi kerak. 74. Ichimlik suvidan foydalanish uchun suv quvuriga ulangan favvorachalar oʻrnatilishi yoki maxsus idishlarda qaynatilgan suv boʻlishi lozim. 75. Tashkilot hududi va ishlab chiqarish xonalarini tabiiy va sunʼiy yoritish SHNQ 2.01.05-24 “Tabiiy va sunʼiy yoritish” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 76. Yoritish vositalari toza va soz holatda boʻlishi zarur. Yorugʻlik tushuvchi oynalar har yili kamida ikki marotaba tozalanishi lozim. 77. Yorugʻlik tushuvchi oyna va eshiklar turli buyumlar bilan toʻsib qoʻyilmasligi kerak. 78. Sunʼiy yoritish umumiy va birlashgan tizim orqali amalga oshirilishi zarur. Birgina mahalliy yoritishni qoʻllash taqiqlanadi. 79. Tashkilot hududi va ishlab chiqarish xonalarida yoritish vositalarining koʻzni qamashtirishidan saqlash choralari koʻrilgan boʻlishi kerak. 80. Ish joylari va xonalarda portlash xavfi boʻlgan gaz va chang konsentratsiyasi yigʻilib qolish ehtimoli mavjud boʻlsa, elektr yoritish tizimi xonadan tashqarida oʻrnatilishi kerak. 81. Xavflilik darajasi yuqori boʻlgan xonalarda kuchlanishi 36 V dan yuqori boʻlmagan koʻchma elektr yoritqichlar ishlatilishi kerak. Uskunalar va inshootlar (bunkerlar, quduqlar, bugʻlantirish kameralari, tunnellar va boshqalar)ning ichki sirtini yoritish uchun ishlatiladigan koʻchma elektr yoritqichlarning kuchlanishi 12 V dan oshmasligi kerak. 82. Koʻchirib yuriluvchi yoritqichlar shishali himoya qopqoqlari va metall toʻr bilan jihozlangan boʻlishi lozim. Ushbu yoritqichlar va boshqa koʻchirib yuriluvchi apparatlar uchun mis tolali egiluvchan elektr oʻtkazgichlar qoʻllanilishi zarur. 83. Evakuatsiya yoʻlaklari va zinapoyalarda avariya yoritqichlari boʻlishi kerak. 84. Avariya yoritqichlari boshqa yoritqichlardan turi, oʻlchami va maxsus tushirilgan belgilari bilan ajralib turishi va vaqti-vaqti bilan changdan tozalab turilishi lozim. 85. Avariya yoritish tarmoqlariga elektr energiya isteʼmolchilarining ulanishi taqiqlanadi. Avariya yoritilishlarining sozligi har chorakda kamida bir marta tekshirilishi zarur. 86. Tashkilotlarning maishiy bino va xonalari SHNQ 2.09.02-23 “Korxonalarning ishlab chiqarish hamda maʼmuriy-maishiy bino va inshootlari. Loyihalash talablari” shaharsozlik normalari va qoidalariga muvofiq boʻlishi lozim. 87. Kiyim almashtirish xonalari, dushxonalarning oʻlchamlari, dush setkalari, oyoq vannalari, bet-qoʻl yuvgichlar, ichimlik suvi taʼminoti qurilmalari, hojatxonalar va boshqa maishiy xona va jihozlarning soni smenadagi eng koʻp xodimlar soni hisobga olingan holda belgilanishi zarur. 88. Dushxonalar va hojatxonalardagi tarnovlar, kanallar, traplar, pissuarlar va unitazlar muntazam ravishda tozalanishi, yuvilishi va dezinfeksiya qilinishi lozim. 89. Barcha maishiy imoratlar ozoda saqlanishi, muntazam dezinfeksiya qilinishi va sutkaning qorongʻi paytida yoritilgan boʻlishi kerak. 90. Tashkilot faoliyati atrof tabiiy muhitning (havo, tuproq, suv havzalari) ifloslanishiga va zararli omillarning tegishli normalardan ortiq darajada tarqalishiga olib kelmasligi lozim. 91. Tashkilotlarda ishlab chiqarish jarayonlarini amalga oshirishda atrof tabiiy muhitni oqova suvlar, shamollatish tizimi chiqindilari va boshqa chiqindilar bilan ifloslanishi ehtimolini istisno etadigan sharoitlar taʼminlanishi lozim. 92. Tashkilotlarda chiqindilarni yigʻish uchun atrofi oʻralgan maxsus joy ajratilishi va chiqindilar uchun maxsus idishlar bilan taʼminlanishi kerak. Ushbu idishlar chiqindilar boʻshatilganda xlorli ohak eritmasi bilan dezinfeksiya qilinishi va yuvilishi kerak. 93. Xodimlarning ish vaqti, shu jumladan qisqartirilgan ish vaqti, dam olish va tanaffuslar vaqti tashkilot tomonidan mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlariga muvofiq belgilanadi. 94. Burgʻquduqlarni burgʻulashdagi ishlarning xavfsiz bajarilishini maxsus burgʻulash brigadalari amalga oshirishi kerak. 95. Mahsuldor qatlamni ochishdan oldin (kamida 50 m qolganda) korxonadagi maxsus komissiya neft favvoralarining roʻy berishini va bartaraf etishning oldini oluvchi harbiylashgan otryad xodimlari ishtirokida burgʻquduq holatini oʻrganib chiqishi hamda uning tayyorligi haqida dalolatnoma tuzishlari lozim. 96. Ochiq favvoraga sabab boʻladigan xatolik (kamchilik)lar aniqlanganda ular bartaraf etilmaguncha ish bajarishni toʻxtatib turish zarur. 97. Eritma (gil) qorgichda eritma tayyorlashda koʻpik hosil boʻlishiga yoʻl qoʻymaslik kerak. 98. Burgʻulash jarayonida burgʻquduqdan chiqayotgan eritmaning harorati va boshqa parametrlarni muntazam ravishda oʻlchab turish lozim. 99. Burgʻulash olib borilayotgan hudud doimiy ravishda uglevodorodli eritma mahsulotlaridan tozalanib turilishi kerak. 100. Gazsimon agentlarni qoʻllab burgʻulaganda, burgʻquduq ogʻzini germetiklovchi zichlagich qurilma elementlari ishga yaroqli boʻlishi hamda suyuqlik, shlam, chang va gazni ish maydonchasiga tushishiga yoʻl qoʻymaslik lozim. 101. Burgʻquduq ogʻziga ulangan tashlama quvuroʻtkazgich shamol esayotgan tomonga teskari qaratilgan boʻlishi zarur. 102. Mazkur quvuroʻtkazgichning uzunligi kamida 100 m boʻlishi kerak. 103. Qatlamdagi gaz burgʻulash quvurlariga kirib qolishining oldini olish uchun burgʻulash quvurlari kolonnasiga teskari klapan oʻrnatish zarur. 104. Ushbu klapanning holatini har safar burgʻulash quvurlarini burgʻquduqqa tushirishdan oldin tekshirish kerak. 105. Teskari klapan nosozligi tufayli qatlam gazi burgʻulash quvurlari orqali ishchi maydonga tushganda (quvurlarni tushirish yoki koʻtarish paytida) hodisa holatiga koʻra, eritmani burgʻulash quvurlariga qayta haydash kerak. 106. Gazsimon agentlarni qoʻllab ishlaganda preventorlarning germetikligi va ishonchliligini, har safar quvurlarni tushirish yoki koʻtarish davomida (har smenada kamida bir marta) tekshirib, natijalarini vaxta jurnaliga qayd qilib borish lozim. 107. Burgʻulashni boshlashdan oldin, burgʻquduq ogʻzini germetiklovchi qurilmani gazsimon agentni burgʻquduqqa salt holatda puflash yoʻli bilan mustahkamligini tekshirish zarur. Bunda nosozliklar aniqlanganda mazkur zichlagich elementni almashtirish kerak. 108. Gazsimon agentlarni qoʻllab burgʻulaganda, gaz namoyon boʻlishi holatlarida ish maydonida va gaz paydo boʻlgan joylardagi havoni gaz tahlillagich yordamida tekshirib turish zarur. Burgʻquduqdan chiqayotgan eritma tarkibida gaz borligini ham uzluksiz ravishda tahlil qilib borish kerak. 109. Oʻrnatilgan gaztahlillagich apparat burgʻulovchiga yaxshi koʻrinib turishi lozim. 110. Ish maydonchasida tabiiy gaz miqdori alangalanish chegarasining 20 foizini tashkil etuvchi darajada boʻlganda burgʻulash ishlarini toʻxtatib, gaz sizib chiqishi bartaraf etilishi zarur. 111. Gaz sizib chiqqanda uning ovozi (pishillashi) va hidi, sovun koʻpigi hamda koʻchma gaztahlillagichlar yordamida aniqlanishi zarur. Mazkur joylarni ochiq olov (mashʼala) yordamida aniqlash taqiqlanadi. 112. Ish joyidagi havo tarkibini nazorat qilish uchun burgʻulash joyiga turgʻun (statsionar) yoki koʻchma gaztahlillagichlar oʻrnatilishi kerak. 113. Ish joyidagi havo tarkibidagi gazni muntazam nazorat qilish zarur. Bunda uning davriyligi mahsuldor qatlamni ochish yoki burgʻulashda har smenada kamida bir marta, burgʻquduqda gaz namoyon boʻlganda esa, har ikki soatda kamida bir marta nazorat qilinishi lozim. 114. Burgʻulash eritmalari sirkulyatsiyasining har bir siklidan soʻng tozalash qurilmalarini tekshirish, ularni suv yordamida shlam va boshqa chiqindilardan tozalash zarur. 115. Burgʻquduq ogʻzida yoki boshqa toʻplanishi mumkin boʻlgan joylarda alangalanish konsentratsiyasining quyi chegarasidan 20 foiz yuqori miqdorda gaz yigʻilib qolgan boʻlsa, burgʻulash ishlarini bajarish taqiqlanishi lozim. 116. Burgʻulash qurilmasi hududida yongʻin sodir boʻlganda uni suv taʼminoti tizimiga ulangan quvurlar yordamida oʻchirilishi zarur. Bunda suv taʼminoti tizimiga ulangan sisternaning sigʻimi kamida 2 m3 boʻlishi lozim. 117. Kon-geofizika ishlarini oʻtkazishdan oldin elektr uskunalardagi izolyatsiyaning sozligini, burgʻulash qurilmasidagi yoki burgʻquduqdagi yertutashtirgich qurilmasining sozligini tekshirish lozim. 118. Laboratoriya va karotaj stansiyasi koʻtargichining metall kuzovi ish maydoniga oʻrnatilishi va burgʻquduqdagi ishlar toʻliq toʻxtatilgandan keyin yerga tutashtirilishi kerak. 119. Karotaj va gazkarotaj stansiyasining kuzovida ochiq olovdan foydalanish taqiqlanadi. 120. Momaqaldiroq paytida hamda burgʻquduqdan gaz chiqayotgan yoki burgʻquduqqa eritma yutilayotganda kon-geofizika ishlarini oʻtkazish taqiqlanishi zarur. 121. Ish joylarini yoritish va isitishda faqat karotaj va gaz karotaj stansiyalari uchun tuzilgan loyihada nazarda tutilgan asboblardan foydalanish lozim. 122. Karotaj va gaz karotaj stansiyalari va laboratoriyalarda yongʻin va portlash xavfi mavjud boʻlgan moddalarni ochiq idishlarda saqlash taqiqlanadi. 123. Transport vositalarida joylashgan karotaj stansiyasi tutun chiqarish quvurlariga uchqun oʻchirgichlar oʻrnatilishi kerak. 124. Karotaj va gaz karotaj stansiyalari va laboratoriyalari oʻrnatilgan transport vositalarini ishlatish boʻyicha yoʻriqnomalariga muvofiq birlamchi oʻt oʻchirish vositalari bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 125. Burgʻquduqlarida kon-geofizika ishlarini oʻtkazishda zulfinlar, quvurlar, flanetslar va armaturalar hamda geofizik uskunalarni isitishda ochiq olovdan foydalanish taqiqlanadi. 126. Karotaj ishlarini oʻtkazishda gaz namoyon boʻlishi belgilangan meʼyordan yuqori boʻlsa, navbatchi operator darhol burgʻulash brigadasiga xabar berishi, gaz otilib chiqqanda esa, karotaj stansiyasini xavfsiz joyga olib chiqishga oid chora-tadbirlarni amalga oshirishi zarur. 127. Ortiqcha bosim ostida ishlab turgan burgʻquduqlarda geofizik tadqiqotlarni oʻtkazishda oʻzini-oʻzi zichlovchi salnikli lubrikator yordamida bajarish kerak. Bunda salnikli lubrikatorni burgʻquduqning yuqori qismida sodir boʻlishi mumkin boʻlgan bosimdan kam boʻlmagan bosim ostida sinalgan boʻlishi lozim. 128. Uglevorod yuqori bosim bilan oqib chiqayotgan burgʻquduqlardagi lebyodka (chigʻir) va uning qismlari nosoz boʻlsa geofizik tadqiqotlarni oʻtkazish taqiqlanishi zarur. 129. Radioaktiv moddalarni yonuvchi va portlash xavfi mavjud boʻlgan boshqa moddalar bilan birga saqlash taqiqlanadi. 130. Qatlam sinagichlari bilan ishlarni bajarishda geofizika korxonasi hamda buyurtmachi korxona tomonidan tasdiqlangan reja asosida bajariladi. 131. Burgʻquduqni sinashda burgʻulash uskunalarini taʼmirlash hamda elektrpayvandlash va boshqa olovli ishlarni oʻtkazish taqiqlanadi. 132. Burgʻquduqdan gaz va neft yuqori bosimda oqib chiqishi kutilayotganda, burgʻulash joyida harbiylashgan qism vakillari ishtirok etishi hamda preventorning biror tarmogʻiga ulangan sementlash agregati boʻlishi zarur. 133. Burgʻquduqni pakerlash va qatlam mahsuldorligini tadqiq qilish ishlari faqat kunning yorugʻ vaqtida oʻtkazilishi kerak. 134. Burgʻquduq debitini oʻlchashda qatlamdan chiqayotgan flyuidni yigʻib olish uchun ombor yoki rezervuar burgʻquduqdan kamida 100 m masofada joylashgan boʻlishi lozim. 135. Sinov paytida olingan namunalarni tashishda, ularning toʻkilishini oldini olish kerak. 136. Ishlatish kolonnasini perforatsiya qilishdan oldin burgʻquduq atrofidagi rezervuarlar quduqdan chiqadigan mahsulotni qabul qilishga tayyor boʻlishi kerak. 137. Ochiq ariqlar orqali umumiy omborga va tutqichlarga neft oqimini chiqarib yuborish taqiqlanadi. 138. Burgʻquduqlarda perforatsiya ishlarini bajarishdan oldin buyurtmachi korxonaning geologini hamda Davlat yongʻin xavfsizligi xizmatini ogohlantirish zarur. 139. Burgʻquduqlarda perforatsiyani oʻtkazishdan oldin otqinga qarshi uskunalarni tekshirilishi, favvora armaturasi bosim ostida germetiklikka sinalishi lozim. 140. Burgʻquduqni ishlatishda favvora armaturasining ishchi bosimi quduqning yuqori qismida sodir boʻlishi mumkin boʻlgan bosimga mos kelishi kerak. 141. Favvorali burgʻquduqni oʻzlashtirishda nasos-kompressor quvurlarini tushirish va koʻtarishni faqat quvurcha va buraladigan zulfin mavjudligida bajarilishi lozim. 142. Burgʻquduqqa quvurlarni tushirish yoki koʻtarishda neft va gaz namoyon boʻlganda hamda kechki paytda avariya yoritqichlari oʻchib qolganda, quduq ogʻziga zudlik bilan avariya zulfinini oʻrnatish va barcha ishlarni toʻxtatish lozim. Uzoq vaqtga toʻxtatilganda burgʻquduq ogʻzini berkitish zarur. 143. Kolonnani tushirish-koʻtarish bilan bogʻliq ishlarni bajarishda uning flanetsiga uchqundan xavfsiz materialdan yasalgan voronka oʻrnatish lozim. 144. Burgʻquduqni koʻchma agregatlar yordamida oʻzlashtirish va berkitishda ishchi manifoldga zarur miqdordagi agregatlarni ulash imkoni nazarda tutilishi kerak. 145. Favvorali burgʻquduqni oʻzlashtirish vaqtida tanaffus yoki toʻxtalishlar boʻlganda, favvora armaturasidagi markaziy zulfin va krestovinadagi zulfinlarni berkitish zarur. 146. Gazli va gazkondensatli quduqlarni svablab oʻzlashtirish taqiqlanadi. 147. Favvorali burgʻquduqni svablashdan oldin quyidagi ishlarni bajarish zarur: agregatni boshqarish pultini himoyalash uchun qurilgan ayvonchaning yonadigan konstruksiyalariga olovdan himoyalovchi moddani shimdirib olish (ushbu modda bilan ishlov berish); koʻchma koʻtargich lebedkani burgʻquduq ogʻzidan kamida 25 m masofada oʻrnatish. 148. Burgʻquduqni svablash faqat favvora armaturasi oʻrnatilgandan keyin amalga oshiriladi. 149. Favvorali burgʻquduqni svablab oʻzlashtirishda burgʻquduq ogʻzidan kamida 10 m masofada favvora armaturasiga shturval oʻrnatish va uni shchit bilan himoyalash zarur. 150. Burgʻquduqda svablash ishlari olib borilayotganda, boshqa ishlarni toʻxtatish lozim. 151. Favvora alomatlari sezilganda, burgʻquduqdan zudlik bilan svabni koʻtarib chiqarish kerak. 152. Burgʻquduqni koʻpik yordamida oʻzlashtirishda faqat olovdan xavfsiz va zaharli boʻlmagan sirtfaol moddalarning suvli eritmalaridan foydalanish kerak. 153. Burgʻquduqni kechki vaqtda oʻzlashtirishda ish joylari belgilangan yoritish meʼyorlariga muvofiq yoritilishi lozim. Burgʻquduq ogʻziga yaqin joylardagi yoritqichlar portlashdan himoyalangan boʻlishi zarur. 154. Sinalgan barcha burgʻquduqlar ogʻzi zichlangan va tegishli armaturalar bilan jihozlanishi kerak. 155. Burgʻquduqdan chiqayotgan neft va gazdan kompressorni himoyalash maqsadida burgʻquduq yaqinidagi gaz-havo taqsimlagich budkasi tarmogʻiga teskari klapan oʻrnatish lozim. 156. Koʻchma kompressorlarning ichki yonuv dvigatellaridagi tutun chiqaruvchi quvurlari ovoz va uchqunsoʻndirgichlar bilan jihozlanishi zarur. 157. Nasoslar yordamida ishlatiladigan burgʻquduqlarning ogʻzi zichlovchi armatura bilan jihozlanishi kerak. 158. Tebranma dastgoh ishlayotganda uzatmalar tasmasi salt holatida shkivni aylantirmay oʻtishining oldini olish uchun tasmaning tarang tortilganligiga eʼtibor berib turish zarur. 159. Burgʻquduqqa markazdan qochma elektr nasoslarni tushirish uchun elektr uskunalar joylashtiriladigan budka yonmaydigan materialdan yasalishi kerak. 160. Boshqarish stansiyalari va avtotransformatorlarni har qanday kuchlanishdagi elektr tarmoqlari tagiga oʻrnatish taqiqlanadi. 161. Burgʻquduqqa elektr nasosni tushirishdan oldin uning kabelini elevator taʼsiridan saqlash maqsadida flanetsga himoyalash moslamasini oʻrnatish zarur. 162. Burgʻquduq ogʻzi yaqinida joylashgan kabelli barabanning elektr uzatmasini boshqarish tugmachasi portlashdan himoyalanib yasalgan boʻlishi lozim. 163. Burgʻquduq ogʻzidagi kabel oʻtadigan joy zichlangan osma shayba bilan jihozlanishi kerak. 164. Burgʻquduqni sinashda unga olib boradigan barcha yoʻllarda chekish va olov yoqishni taqiqlovchi postlar va koʻrsatkichlar oʻrnatilishi lozim. 165. Burgʻquduqda puflash va oʻlchashlar oʻtkazilayotganda burgʻulash qurilmasining dvigateli, quduq yaqinidagi barcha transport vositalari hamda qozonxonalarning oʻchoqlari oʻchirilishi zarur. 166. Kimyoviy reagentlar saqlanadigan joy toʻsilgan hamda u yerga qizil bayroqchalar va xavfsizlik belgilari oʻrnatilishi kerak. 167. Koʻchma nasos agregatlari, avtotsisternalardagi tutun chiqarish quvurlariga ovozsoʻndirgich va uchqunsoʻndirgich oʻrnatilishi zarur. 168. Quduq ogʻzidagi uskunalarning germetikligi buzilganda, damlagich quduqni suyuqlik bilan toʻldirib, uskunani almashtirish lozim. 169. Separatorlarning bufer suyuqligi idishlarini puflash avtomatlashtirilgan boʻlishi zarur. Mashʼalani yoqish moslamasi masofadan turib boshqarilishi kerak. 170. Yonib turgan mashʼalaning atrofi 50 m radiusda toʻsiq bilan oʻralgan boʻlishi lozim. Mazkur hududga kirish joyiga “Begonalar kirishi man etiladi!” degan yozuv ilib qoʻyilishi zarur. 171. Mashʼala atrofidagi oʻralgan hududda quduqlar, chuqurchalarni qazish taqiqlanishi lozim. 172. Neftni isituvchi qurilma shamol esayotgan tomonga joylashtirilgan neft saqlanayotgan rezervuardan kamida 25 m oraligʻida oʻrnatilishi zarur. 173. Neft solingan rezervuar hamda neftni isituvchi qurilma oʻrnatilgan aravachalar portlashdan himoyalanib yasalgan boʻlishi kerak. 174. Issiq neft rezervuarini tashuvchi transport vositasining tutun chiqadigan quvuriga uchqunsoʻndirgich oʻrnatib, transport vositasini quduq ogʻzidan kamida 10 m masofada shamol esayotgan tomonga joylashtirish lozim. 175. Quduqqa ishlov berishda faqat gazsizlantirilgan kondensatni ishlatish lozim. 176. Kondensatni avtotsisternadan quyib olish yoki boʻshatishda avtotsisterna yertutashtirgich moslamasiga ulanishi zarur. Agar mazkur yertutashtirgich boʻlmasa, yerga 0,5 m chuqurlikka metall tayoqchani qoqib, unga ulash kerak. Yertutashtirgich moslamasini kondensatni quyish-toʻkish ishlarini tugatmasdan yechib olish mumkin emas. 177. Avtotsisternadan gazkondensatni quyish-toʻkish jarayonida gazkondensat bilan quduqqa ishlov berishni faqat kunduz kuni ochiq olov yoʻqligida oʻtkazish lozim. 178. Quduqqa gazkondensat bilan ishlov berishda gazkondensatni avtotsisternadan bunkerga va agregatga haydash taqiqlanadi. 179. Elektr isitgichga kiritilgan kabel uchidagi uzel hamda klemmalar (ulangan joylar) kamerasi toʻliq germetiklangan boʻlishi kerak. 180. Kabel butun uzunligi boʻylab yaxlit hamda neft va issiqlikka bardosh berishi lozim. 181. Kabel koʻchma koʻtarma lebedkaning chambaragiga ravon va izolyatsiyasiga putur yetmaydigan qilib oʻralishi zarur. 182. Kabelni burgʻquduqqa tushirishdan oldin uning ishga yaroqliligi tekshirilishi lozim. Tolasi uzilgan kabelni burgʻquduqqa tushirish mumkin emas. 183. Uglevodorodli va azotli suyuqliklarni haydash tarmoqlariga saqlagich va teskari klapanlarni oʻrnatish lozim. 184. Uglevodorodli va azotli suyuqlik solingan rezervuar yonida yongʻin posti boʻlishi zarur. 185. Uglevodorodli va azotli suyuqliklarni burgʻquduqqa haydashda mahsulotning bosimi va haroratini doimiy nazorat qilish lozim. Bosim va harorat loyihada belgilangan meʼyordan ortiq boʻlmasligi kerak. 186. Uglevodorodli va azotli suyuqliklar bilan ishlov berilgan burgʻquduqni havo bilan oʻzlashtirish taqiqlanadi. 187. Gidravlik usulda qatlamni yorishda ishlatilayotgan agregatlar va uskunalarning tutun chiqarish quvurlariga uchqunsoʻndirgich moslamalar oʻrnatish zarur. 188. Qatlamni gidravlik usulda yorish qurilmalarini quduq ogʻzidan kamida 10 m oraligʻida oʻrnatish va ular orasidagi masofa kamida bir 1 m boʻlishi kerak. 189. Mazkur ishlarni bajarayotganda burgʻquduq hududida ochiq olovdan foydalanish yoki burgʻquduqni ishlatish taqiqlanadi. 190. Qatlam ichida yondirishni amalga oshirishda burgʻquduq hududi xavfli hudud hisoblanadi. Bunda “Ehtiyot boʻling! Qatlam yondirilayapti” — degan ogohlantiruvchi plakat va koʻrsatkichlar bilan jihozlanishi kerak. 191. Qatlam ichida yondirish oʻtkazilayotgan uchastkadagi haydash, kuzatish va qazib chiqarish burgʻquduqlarining ogʻzini zichlashni koʻzda tutish zarur. 192. Burgʻquduqlar, oʻlchov qurilmalari va qatlam ichida yondirish taʼsirida boʻlgan boshqa obyektlari bosim va haroratni masofadan turib boshqarish vositalari bilan jihozlanishi kerak. 193. Tarkibida vodorod sulfidi mavjud boʻlgan neft konlarini ishlatishda xavfsiz ish yuritishni taʼminlovchi barcha tadbirlarga qatʼiy rioya qilinishi zarur. 194. Havoda vodorod sulfidi konsentratsiyasi muntazam ravishda nazorat qilinishi kerak. 195. Bino (xona)lar, ish maydonchalari havosidagi vodorod sulfidining konsentratsiyasini muntazam tekshirib turish maqsadida mazkur joylarga ovozli signal beradigan gaztahlillagichlar va shamol yoʻnalishini koʻrsatuvchi belgilar oʻrnatilishi lozim. 196. Vodorod sulfidining xavfli konsentratsiyasi aniqlanganda, xizmat koʻrsatuvchi xodim zudlik bilan korxona rahbariga, gazdan qutqarish xizmatiga xabar berishi, zaharlanishning oldini olish va avariya vaziyatiga barham berish choralarini koʻrishi lozim. Vodorod sulfidining xavfli konsentratsiyasi bor joylarga “Olovdan xavfli!”, “Zaharli moddalar!”, “Oʻtish va yurish man etiladi!”, “Tamaki mahsulotlarini isteʼmol qilish taqiqlanadi!” degan ogohlantiruvchi koʻrsatkichlar oʻrnatilishi zarur. 197. Burgʻquqduqni taʼmirlashda ajralib chiqayotgan vodorod sulfidi shamollatish agregati yordamida soʻrib olinadi. 198. Rezervuarlar atrofidagi marzalar va toʻsiqlar doimo soz va SHNQ 2.09.19-22 “Neft va neft mahsulotlari omborxonalari” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga muvofiq boʻlishi zarur. Rezervuarlar parki hududiga mexanizatsiyalashgan oʻt oʻchirish vositalarining kirishi uchun maxsus oʻtish joylari qurilishi kerak. 199. Marzalangan hudud eng katta rezervuar hajmidagi mahsulot sigʻadigan qilib qurilishi zarur. 200. Rezervuarlar umumiy hajmining 95 foizigacha neft yoki neft mahsulotlari bilan toʻldirilishi lozim. 201. Suyultirilgan gazlarga moʻljallangan oʻtkazgich quvurlardagi berkituvchi va tartiblovchi uskunalar poʻlatdan yasalishi kerak. 202. Rezervuarlar parkidagi barcha oʻtkazgich quvurlar va ularga oʻrnatiladigan gidravlik zatvorlar, marzaning tashqarisidan oʻtishi lozim. 203. Hajmi 50 m3 dan ortiq boʻlgan rezervuarlarni diametral qarama-qarshi tomonidan kamida ikkita joyini yertutashtirish zarur. 204. Rezervuarlarni koʻrikdan oʻtkazishda, namuna olishda yoki suyuqlik sathini oʻlchashda uchqun chiqarmaydigan moslamalardan foydalanish kerak. 205. Rezervuarlarga oʻrnatilgan nafas olish armaturalari toʻgʻri sozlangan va doimo soz holda boʻlishi kerak. Nafas olish (saqlagich) klapanlarini bahorgi-yozgi mavsumda kamida ikki marta, havo harorati noldan past boʻlganda — har oʻn kunda bir marta tekshirib turish va ularning natijalarini jurnalda qayd etib borish lozim. 206. Nafas olish armaturalari muzlab qolmasligi uchun rezervuarlardagi klapanlarning membranalari ftorplastik qoplamalar bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 207. Neft va neft mahsulotlarini isitish jarayonini suyuqlik sathi isitgichdan kamida 50 sm yuqorida boʻlgandagina amalga oshirish mumkin. 208. Rezervuarlardagi qovushqoq neft va neft mahsulotlarini isitishda faqat bugʻli yoki suvli zmeyeviklardan foydalanib, doimiy nazorat qilib turish lozim. 209. Rezervuarlar parki va uning yaqin atrofidagi hududlarda yashinqaytargich, statik elektr hodisasidan va yashinning ikkilamchi namoyon boʻlishidan saqlovchi qurilmalar oʻrnatilishi lozim. 210. Rezervuarlar parki hududida yongʻin xavfsizligi qoidalariga rioya qilish toʻgʻrisidagi koʻrsatkichlar oʻrnatilishi kerak. 211. Rezervuarlar parkiga transport vositalarini faqat rezervuarlar taʼmirlanayotganda korxonaning bosh muhandisining ruxsati bilan kiritish mumkin. 212. Marzalar orasidan oʻtgan quvurlar flanetsli bogʻlamalarga ega boʻlmasligi kerak. 213. Quvurlarni marzalardan teshib oʻtgan joylari zichlangan boʻlishi kerak. 214. Nasos stansiyasining eshik va derazalari tashqariga ochiladigan hamda eshiklari ostonasiz (boʻsagʻasiz) boʻlishi kerak. Yorugʻlik tushadigan tirqishlar toʻsilmagan boʻlishi, deraza oynalari va fonarlar tozalab turilishi zarur. 215. Ayvonlarga joylashtirilgan ochiq nasos stansiyalaridagi yon toʻsiqlarining yuzasi uning oʻsha yon tomoni poldan tomning yoki nasosxona ayvonining eng yuqori nuqtasigacha hisoblaganda umumiy yuzasining 50 foizidan koʻp boʻlmasligi kerak. Nasos stansiyalarining yon tomonidagi himoya toʻsiqlari yonmaydigan materialdan yasalib, tabiiy shamollatish shartlariga koʻra poldan (yerdan) kamida 30 sm koʻtarilib turgan boʻlishi kerak. 216. Tez alangalanadigan suyuqliklarni haydash (damlash) uchun ikki yonlama, zarur hollarda esa, bir yonlama va qoʻshimcha zichlagichli salniksiz markazdan qochma nasoslar ishlatilishi lozim. 217. Transportirovka qilinayotgan (haydalayotgan) neft mahsulotini orqaga qarab harakatlanishining oldini olish uchun oʻtkazgich quvurining damlash tarmogʻiga teskari klapan oʻrnatish lozim. 218. Nasoslarning xavfsiz ishlatilishini taʼminlash maqsadida ularni signalizatsiya va blokirovka tizimi bilan jihozlash lozim. 219. Neft va neft mahsulotlarini haydovchi nasoslar qayerga oʻrnatilishidan qatʼi nazar, mahalliy va masofadan turib boshqaruvga ega boʻlishi zarur. 220. Nasoslarning soʻruvchi va haydovchi tarmoqlarida masofadan turib boshqariladigan berkituvchi yoki uzib qoʻyuvchi qurilma koʻzda tutilishi lozim. Masofadan uzib qoʻyadigan moslama har bir muayyan holat uchun oʻtkazgich quvurning diametri va uzunligiga qarab loyihalovchi tashkilot tomonidan belgilanadi. 221. Nasos stansiyasining pollari yonmaydigan va neft mahsulotlari taʼsiriga dosh beradigan materiallardan yasalishi lozim. Polda drenaj lotoklari boʻlib, ular yaxshi yopiladigan lotokning tagi va devorlarini suv va neft mahsuloti oʻtkazmaydigan qilib yasalishi kerak. Lotoklar oqova tizim tomonga gidrozatvor orqali qiyalatib oʻrnatilishi zarur. 222. Nasos stansiyasidagi oʻtkazgich quvurlar lotoklarga joylashtirilishi va devorlar (teshiklari) orqali oʻtgan joylarining zichlagich moslamalarini qoʻllab berkitish lozim. 223. Nasos yoki kompressorning soʻruvchi va haydovchi oʻtkazgich quvurlardagi berkitish, ajratish va saqlagich qurilmalarini qoida tariqasida, nasos yoki kompressorga yaqinroq, xizmat koʻrsatish uchun qulay va xavfsiz joyga oʻrnatish kerak. 224. Yonma-yon joylashgan nasoslarning qismlari oʻrtasidagi hamda nasoslar bilan bino devorlari oʻrtasidagi masofa kamida 1 m, ikki qator qilib oʻrnatilganda esa, qatorlar orasi kamida 2 m boʻlishi lozim. Nasoslarning qismlari, oʻtkazgich quvurlari va boshqa uskunalar eshikdan kamida 1 m masofada oʻrnatilgan boʻlishi kerak. 225. Uskunalar va oʻtkazgich quvurlarning 45 °C gacha qiziydigan yuzalari toʻsilgan yoki xodimlar tekkanda kuyib qolishining oldini oluvchi izolyatsiyalovchi material bilan qoplangan boʻlishi lozim. 226. Nasos stansiyasida joylashgan asosiy va yordamchi uskunalar texnologik sxema asosida tartib raqamlar bilan belgilanishi kerak. Tartib raqamlarni koʻrinarli joyga oq boʻyoq bilan yozish zarur. Dvigatel bilan nasos oʻrtasida devor boʻlsa, tartib raqam ham nasosga, ham dvigatelga yoziladi. Nasos agregati bir xonada joylashgan boʻlsa, raqam faqat dvigatelga yoziladi. 227. Nasos stansiyasidagi asosiy va yordamchi qurilmalar hamda suv taʼminoti, shamollatish, oqova, havo taʼminoti va yongʻin oʻchirish tizimlari bir-biridan farqlanadigan ranglarga boʻyalishi kerak. Oʻtkazgich quvurlarining sirtlarida ularning vazifalari hamda haydalayotgan neft mahsulotining yoʻnalishi koʻrsatilishi lozim. 228. Dvigatel va nasoslarda, ulardagi aylanma harakatning yoʻnalishini koʻrsatuvchi strelkalar, ishga tushirish qurilmasida esa “Ishga tushirish” va “STOP” yozuvlari boʻlishi lozim. 229. Nasos stansiyasidagi knopkalar (tugmachalar) va qayta ulagichlar yongʻin va portlashdan himoyalanib hamda nam oʻtkazmaydigan qilib yasalgan boʻlishi zarur. “Ishga tushirish” knopkasi (tugmachasi) pult yuzasidan 3 — 5 mm pastroq qilib, “STOP” knopka (tugmacha)si esa, qoʻziqorin shaklida biroz kattalashtirilgan boʻlib, pult yuzasidan (paneldan) boʻrtib chiqib turgan boʻlishi kerak. 230. Har bir nasos agregatiga manometr oʻrnatilishi lozim. Manometrsiz yoki nosoz manometrli nasoslarni ishlatish taqiqlanadi. 231. Nasos agregatida uni yerga tutashtiruvchi tizimga ulashga xizmat qiluvchi moslama boʻlishi, uning ustiga yertutashtirgich belgisi qoʻyilishi lozim. 232. Berk binodagi nasos stansiyalarida majburiy oqimli-soʻruvchi shamollatish tizimi va yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalari boʻlishi lozim. 233. Nasos stansiyalaridagi moylash vositalarining miqdori sutka ehtiyoji darajasida berkitiladigan metall idishlarda saqlanishi kerak. 234. Artish materiallarini qopqoqli metall qutilarga yigʻib, keyinchalik qayta ishlatishga tayyorlash yoki yoʻq qilib yuborish mumkin. Moylash vositalarini uzoq muddat saqlashga ruxsat etilmaydi. 235. Nasoslarni ishlatishda podshipniklar va salniklar holatiga alohida eʼtibor berish zarur. Podshipniklar yetarli darajada moylangan boʻlishi lozim va ular 600 S dan ortiq qizib ketmasligi kerak. Podshipniklar haroratini har soatda kamida bir marta tekshirib turish kerak. 236. Nasoslar va oʻtkazgich quvurlarning issiq yuzasiga artish materiallari yoki neft mahsulotlari shimilgan buyumlarni qoʻyish taqiqlanadi. 237. Nasoslarni ishlatishda nasoslar va oʻtkazgich quvurlari germetik boʻlishi hamda salnikli zichlagichlar va boshqa joylarida neft mahsulotlarini meʼyordan ortiq miqdorda sizib chiqish holatlari darhol bartaraf etilishi zarur. 238. Nasos stansiyasidagi barcha uskunalarning ishqalanuvchi detallari oʻz vaqtida moylanishi kerak. Moylash paytida neft mahsulotining sachrab, oqib ketishiga yoʻl qoʻymaslik lozim. 239. Ishlab turgan nasoslar ish rejimida biror nosozliklar (shovqin, haddan tashqari kuchli tebranish, podshipniklar qizishi, salniklardan neft mahsuloti sizib chiqishi va darzliklar) aniqlanganda, nasoslarning ishlashini darhol toʻxtatish zarur. Nosozlik sabablari aniqlanib, ular bartaraf etilmaguncha nasoslarni ishlatish taqiqlanadi. 240. Nasoslar ishini avtomatik tarzda nazorat qilish vositalari boʻlmasa, asbob-uskunalarning ishlashini muntazam ravishda nazorat qilib turish zarur. 241. Nasos stansiyasiga elektr energiyasi toʻsatdan kelmay qolganda, dvigatellarni elektr tarmogʻidan tezda uzib qoʻyish kerak. 242. Har bir nasos stansiyasida avariya holati uchun asbob-uskunalar komplekti va akkumulyatorli fonarlar zaxirasi boʻlishi hamda ular maxsus javonlarda saqlanishi kerak. 243. Issiqlik almashtirgich oʻrnatilgan maydoncha gidravlik zatvor orqali sanoat kanalizatsiyasi tizimiga neftni tushiruvchi ariqchaga ega boʻlishi lozim. Maydoncha neftni yuvib yuborishga moslashgan va balandligi 0,15 m dan kam boʻlmagan toʻsiq bilan oʻralgan boʻlishi kerak. 244. Haroratning keskin oʻzgarishidan sodir boʻladigan zoʻriqish taʼsirida shikastlanishlarning oldini olish maqsadida issiqlik almashtirgichni bir maromda qizdirish va sovutish lozim. 245. Issiqlik almashtirgichning quvurlaridagi va quvurlari orasidagi yonuvchi suyuqliklarni apparat toʻliq sovugandan keyingina chiqarish kerak. 246. Yongʻin sodir boʻlganda havo bilan sovutish apparatlariga texnologik reglamentlarga mos ravishda operator xonasiga masofadan boshqarish moslamasini oʻrnatish zarur. 247. Forsunka oldidagi maydoncha qattiq qoplamaga va gidravlik zatvor orqali sanoat kanalizatsiyasiga ulangan nishabli ariqchaga ega boʻlishi kerak. Toʻkilgan suyuq yonilgʻini yuvishga moʻljallangan suvoʻtkazgich ustuni oʻrnatilgan boʻlishi zarur. 248. Forsunkalarni yondirishda tez alangalanadigan suyuqliklar shimdirilgan materiallardan foydalanish taqiqlanadi. 249. Yonilgʻi keladigan quvuroʻtkazgichga quyidagilarni oʻrnatish kerak: forsunkalardan kamida 10 m oraliqda barcha forsunkalarga kelayotgan yonilgʻini berkituvchi zulfin; gorelkalarning yonishi uchun zarur boʻlgan bosimni tartibga soluvchi reduktor qurilmasi hamda nazorat-oʻlchov asboblarining avtomatik tizimiga va gorelkalarga kondensat tushishining oldini oluvchi kondensattoʻplagichlar. Reduktor qurilmasi bino tashqarisiga oʻrnatilishi zarur. 250. Avtomatik qurilmalarning avariya signalizatsiya tizimi operator xonasiga ulangan boʻlishi lozim. 251. Pechlarning bugʻoʻchirish tizimi doimo ishga yaroqli boʻlishi kerak. Nosoz bugʻoʻchirish tizimini ishlatish taqiqlanadi. 252. Bugʻoʻchirish kollektori qulay joyga oʻrnatilishi va qizil rangga boʻyalishi lozim. 253. Pech oʻchogʻini bugʻ bilan shamollatmasdan gorelkalarni yondirish taqiqlanadi. Oʻchib qolgan gorelkalarni yondirishda qizigan panellar yoki pech oʻchogʻidagi gʻishtlardan foydalanish taqiqlanadi. 254. Forsunkalarga keladigan gaz quvurlari gazni mashʼala tizimiga chiqaruvchi puflagich tarmoq bilan jihozlanishi kerak. 255. Avariya yoki yongʻin vaziyatlarida neftni toʻkishga moʻljallangan qurilmalar soz holatda boʻlishi lozim. Avariya vaziyatlarida neftni toʻkish tizimining zulfinlariga taniqlik belgilari oʻrnatilgan hamda zulfinlarga olib boradigan yoʻllar toʻsilmagan boʻlishi kerak. 256. Avariya vaziyatlarida neftni toʻkish ishlarini sex, qurilma boshligʻi yoki avariyani bartaraf etishga javobgar shaxsning koʻrsatmalariga muvofiq amalga oshirish zarur. Mazkur ishlarni bajarish tartibi maxsus yoʻriqnomalarda nazarda tutilishi lozim. 257. Avariya vaziyatlarida neftni toʻkish sigʻimiga pechdagi issiq suyuqlikni toʻkishdan oldin, undagi suv va mahsulotlar qoldigʻini chiqarib tashlash hamda kondensatdan tozalangan suv bugʻi bilan bugʻlash kerak. Bugʻoʻchirish qurilmasini masofadan turib ishga tushirish zarur. 258. Qoʻshaloq kameralardagi pech forsunkalari oldida yongʻin roʻy berganda, oʻchoqdagi va moʻridagi qurum yona boshlaganda bugʻoʻchirish tarmogʻi orqali bugʻ yuborish va yongʻin xavfsizligi xizmatini chaqirish kerak. 259. Quvursimon pechlarni ishlatganda uning quvurlari holatini nazorat qilish lozim. Quvurlarda boʻrtib chiqish hamda yemirilish chegarasi ruxsat etilgan meʼyordan oshgan holatlarda pechni ishlatish taqiqlanadi. 260. Pech zmeyeviklariga va boshqa qurilmalarga bugʻ uzatuvchi quvurlarda kondensatni toʻkib olish qurilmasi boʻlmasa, ularni ishlatish taqiqlanadi. 261. Pechlarni isitish tizimi gorelkalarga suyuq yoki gazsimon yonilgʻining kelishi toʻxtaganda yoki tarmoqdagi bosim belgilangan meʼyordan pasayganda signal beruvchi moslamalar bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 262. Pechlarda alanga oʻchib qolganda forsunkalarga yonilgʻi kelishini avtomatik tarzda toʻxtatuvchi hamda pechdagi harorat oʻzgarganda signal beruvchi moslamalar oʻrnatilishi zarur. 263. Oʻtkazgich quvurlardagi mahsulot turiga koʻra GOST 12.4.026-76 “Signal ranglari va xavfsizlik belgilari”ga muvofiq ravishda taniqli boʻyoq va raqamli belgilariga ega boʻlishi kerak. 264. Rezervuarlarni apparaturalar, qurilmalar va boshqa inshootlar bilan bogʻlovchi barcha oʻtkazgich quvurlar uchun texnologik sxema tuzilgan boʻlishi lozim. Mazkur sxemaga koʻra, har bir oʻtkazgich quvurda muayyan belgi, berkitish armaturalari esa raqamlangan boʻlishi zarur. 265. Neft oʻtkazgichlarni puflash va mustahkamlikka sinash, germetikligini tekshirish ishlarini mahalliy sharoitlarni hisobga olgan holda, texnika va yongʻin xavfsizligiga doir tadbirlar nazarda tutilgan yoʻriqnoma asosida amalga oshirish lozim. 266. Zulfinlar, joʻmraklar va oʻtkazgich quvurlardagi boshqa berkitish qurilmalari doimo ishga yaroqli, qulay ishlatiladigan, oʻtkazgich quvurning ayrim uchastkalariga neftning borishini kafolatli toʻxtatib oladigan boʻlishi kerak. 267. Neft oʻtkazgichlarda hosil boʻlgan tiqinlarni bartaraf etishda uchqun chiqaruvchi poʻlat tayoqchalar yoki boshqa moslamalardan foydalanish taqiqlanadi. 268. Zulfinlar va joʻmraklar oson va ravon ochilishi va yopilishi kerak. Ularni ochish yoki yopishda lom, quvurlar va boshqa asboblarni qoʻllash taqiqlanadi. 269. Flanetsli ulanmalardagi qistirmalar yuqori haroratda buzilmaydigan va shaklini oʻzgartirmaydigan materialdan yasalishi lozim. 270. Bandaj oʻrnatilgan neft oʻtkazgichlarni ishlatish taqiqlanadi. 271. Avariya vaziyatlarida mahsulotni chiqarib tashlashga moʻljallangan quvurlarni ishga tushirishdan oldin hamda ishlatganda vaqti-vaqti bilan tekshirib turish lozim. 272. Texnologik oʻtkazgich quvurlarda hosil boʻlgan teshikchalarni darhol bartaraf etish zarur. Ularni xomutlar bilan berkitish taqiqlanadi. 273. Oʻtkazgich quvurlar va zulfin uzellarini qizdirishda faqat bugʻ, issiq suv yoki qizdirilgan qum, shuningdek portlashga xavfsiz qilib ishlangan elektr qizdirish uskunalaridan foydalanish lozim. 274. Temir yoʻlning quyish-toʻkish estakadalari SHNQ 2.09.19-22 “Neft va neft mahsulotlari omborxonalari” shaharsozlik normalari va qoidalariga muvofiq joylashishi, temir yoʻl relsidan estakadagacha boʻlgan oraliq masofa GOST 9238-83 “Inshootlar va temir yoʻl harakatlanuvi tarkib izlarining yaqinlashish gabaritlari 1520 (1524) mm” talablariga mos holda boʻlishi lozim. 275. Neft mahsulotlarini ortish yoki tushirish uchun keltirilayotgan temir yoʻl vagon-sisternalar maxsus kompozitsion tormoz kolodkalari bilan jihozlanishi kerak. Neft mahsulotini quyish paytida temir yoʻl vagon-sisternalarining toshib ketishiga yoʻl qoʻymaslik zarur. 276. Neft mahsulotlarini temir yoʻl vagon-sisternalariga quyish-toʻkishda ularni temir yoʻl omborlari, turgʻun inshootlar, asosiy (magistral) yoʻllar, yuk ortish-tushirish umumiy joylari hamda turar joylardan kamida 100 m masofada joylashtirish zarurligini inobatga olish shart. Temir yoʻl vagon-sisternalariga tez alangalanadigan suyuqliklarni quyishda uni bir maromdagi oqim bilan sisterna ichidagi suyuqlikning sathidan pastga quyish zarur. Neft va neft mahsulotlarini erkin tushirib (oqizib) quyish mumkin emas. Quyish moslamasining uchi vagon-sisternaning tubidan 20 sm balandlikda oʻrnatilishi kerak. 277. Avariya vaziyatlarida nosoz temir yoʻl vagon-sisternalarni neft mahsulotlaridan boʻshatish uchun maxsus jihozlangan joy ajratilishi lozim. Avariya sharoitlari asoslangan hamda quyish-toʻkish estakadasi maxsus vositalar bilan jihozlangan boʻlsa, nosoz temir yoʻl vagon-sisternalardagi neft mahsulotlarini bevosita estakadaning oʻzida boʻshatishga ruxsat etiladi. 278. Drenaj idishida toʻplangan iflos neft mahsulotlarini ajratuvchi idish-rezervuarlarga yoki ishlatilgan neft mahsulotlari saqlanadigan idish-rezervuarga yoʻnaltirish kerak. 279. Temir yoʻl estakadasi hududida neft mahsulotlari toʻkilishiga yoʻl qoʻymaslik lozim. 280. Temir yoʻl vagon-sisternalariga neft mahsulotini quyish paytida temir yoʻl estakasi atrofidagi 100 m radiusli hududda barcha taʼmirlash ishlari toʻxtatilishi zarur. 281. Temir yoʻl estakadasi hududida quyidagilar taqiqlanadi: temir yoʻl vagon-sisternalarni profilaktik taʼmirlash va tozalash; sanoat korxonalari tomonidan ishlab chiqarilgan (portlashdan himoyalanmagan) koʻchirib yuriluvchi yoritqichlarni va chiroqlarni ishlatish; momaqaldiroq paytida tez alangalanadigan neft mahsulotlarini quyish yoki toʻkish; nosoz temir yoʻl vagon-sisternalarga neft mahsuloti quyish; temir yoʻl estakadasi va sisterna ustida turib detallar va boshqa buyumlarni yerga tashlash. 282. Temir yoʻl estakadasi boʻylab temir yoʻl vagon-sisternalarining har qanday harakati neft mahsuloti quyish-toʻkish (sexi) uchastkasi operatori uning koʻrsatmasi asosida amalga oshirilishi kerak. 283. Bevosita yashin urishidan va statik elektr hodisasi tufayli buzilish, alangalanish va portlashdan odamlarni, bino, inshoot va uskunalarni saqlash maqsadida yashin qaytargich oʻrnatilishi lozim. 284. Yashin hodisasining ikkilamchi namoyon boʻlishi va statik elektr razryadlaridan himoyalash maqsadida barcha metall apparaturalar, rezervuarlar, gazgolderlar, neft oʻtkazgichlar, quyish-toʻkish qurilmalari, bino ichida yoki tashqarisida joylashgan qurilmalar, tez alangalanadigan va yonuvchi suyuqliklar saqlanadigan idishlar yertutashtiruvchi qurilmaga yoki bino va inshootning temir-beton poydevoriga ulangan boʻlishi kerak. 285. Yashinqaytargichning yertutashtirish qismi boshqa yertutashtirgichlardan alohida boʻlishi kerak. Yashinqaytargichlarning yertutashtirish moslamalari sifatida ishlab chiqarishning oʻtkazgich quvurlaridan foydalanish taqiqlanadi. 286. Tez alangalanadigan va yonuvchi suyuqliklarni rezervuarlar, sisternalar va idishlarning toʻkish quvuri orqali quyish kerak. Bunda toʻkish quvuri rezervuardagi suyuqlikning oʻlik qoldiq sathidan pastroqda boʻlishi lozim. 287. Avtotsisternalar va temir yoʻl sisternalaridan tez alangalanadigan va yonuvchi suyuqliklarni quyish-toʻkishda ular yertutashtirilishi zarur. Yertutashtiruvchi oʻtkazgich sifatida koʻndalang kesimi kamida 16 mm boʻlgan, koʻp tolali, egiluvchan mis tok oʻtkazgichlardan foydalanish lozim. Mazkur tok oʻtkazgichlarni avtotsisternalarga va temir yoʻl sisternalariga yaxshi kontakt hosil qiluvchi boltlar yordamida ulash kerak. Yertutashtirgich nosoz boʻlganda quyish-toʻkish ishlari toʻxtatilishi hamda nosozliklar bartaraf etilishi lozim. 288. Temir yoʻl estakadasi boʻylab oʻtgan oʻtkazgich quvurlar yertutashtirilishi zarur. 289. Yongʻin va portlashdan xavfli hududlar hosil qiluvchi hamda yonuvchi gazlar, suyuqliklar yoki qattiq moddalari mavjud boʻlgan SHNQ 2.01.19-22 “Portlab-yonish va yongʻin xavfi boʻlgan xonalar, bino va inshootlar hamda tashqi qurilmalar toifalarini aniqlash” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga mos ravishda mansub binolar va inshootlar hamda tashqi qurilmalar va estakadalardagi, shuningdek texnologik uskunalar, apparatlar, rezervuarlar, havo oʻtkazgichlar va oʻtkazgich quvurlarning yertutashtirish qurilmasi nosoz boʻlganda ularni ishlatish taqiqlanadi. 290. Barcha olovli ishlar faqat ish joylari va apparatura (payvandlash agregatlari, shlanglar, kavsharlash lampalari va shunga oʻxshashlar) diqqat bilan tayyorlangandan keyin, shuningdek qurilmalar, rezervuarlar va quvurlar tez alangalanadigan va yonuvchi suyuqliklardan, turli moddalarning bugʻi va changlaridan, shuningdek 5 m dan kam boʻlmagan radiusda yonuvchi suyuqliklardan tozalangandan keyin oʻtkazilishi kerak. 291. Tez alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklar va gazlar solingan rezervuarlarning (sisternalar, baklar, resiverlar va shunga oʻxshashlar) ustida yoki ularning ichida va quvurlarda olovli ishlarni bajarishdan oldin, ular barcha kommunikatsiyalardan uzib (oʻchirib) qoʻyilishi va quyidagi tadbirlar bajarilishi lozim: eng yaqin joylashgan surilma qopqoqlar yoki shiberlarni yopish, qulflab berkitish va plakatlarni osish; tiqinlarni oʻrnatish (zarur boʻlganda); barcha lyuklar va tuynuklarni ochish. Zarur boʻlgan hollarda vaqtinchalik mahalliy ventilyatsiyani (ayniqsa rezervuarlarda) oʻrnatish nazarda tutilishi zarur. 292. Olovli ishlarni olib borganda quyidagilar man qilinadi: nosoz apparatura bilan ishlash; yangi boʻyalgan konstruksiyalarda va boshqa buyumlarda boʻyoq butunlay qurigunga qadar ishlarni olib borish; payvandlash simlarining ulanishlari izolyatsiya qilinmaganda ishlarni boshlash; payvandlangan simlarni umumiy oqimlarda oʻtkazish yoki kabel trassalarini, shuningdek yonuvchi gaz va suyuqliklar mavjud boʻlgan quvurlarni kesib oʻtish. Kabel trassalarini yoki koʻrsatilgan quvurlarni kesib oʻtish zarur boʻlganda, payvandlangan simlarning izolyatsiyasi kuchaytirilishi va ular izolyatsiya qilingan materialda oʻtkazilishi kerak; yonuvchi hamda zaharli moddalar bilan, shuningdek bosim ostidagi yonmaydigan suyuqlik va gazlar, bugʻlar va havo bilan toʻldirilgan apparatlarni va quvurlarni (gaz quvurlaridan tashqari), shu jumladan kuchlanish ostidagi elektr uskunalarni payvandlash, kesish, kavsharlash yoki qizdirish; moy, yogʻlar va boshqa yonuvchi suyuqlik yuqi boʻlgan kiyim va qoʻlqoplardan foydalanish; maxsus kiyim va poyabzalsiz, shuningdek himoya koʻzoynaklarisiz (yoki himoya niqobisiz) elektr va gaz bilan payvandlash ishlarini bajarishga kirishish. 293. Yonuvchi suyuqlikni toʻkish estakadalaridan 5 m dan yaqin masofada bajariladigan olovli ishlar, yongʻin-texnik mahsulotlarini tayyorlanishi, zarur boʻlgan yongʻinga qarshi va texnik tadbirlarni bajarilishi hamda tegishli ruxsatnoma (naryad) rasmiylashtirilgandan keyin olib borilishi zarur. Ishlash zonasida toʻkish estakadasi suyuqlik, yonuvchi material qoldiqlaridan tozalangan va uchqun uchishiga qarshi choralar koʻrilgan boʻlishi lozim. 294. Tez alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklar (masalan, mazutli rezervuarlarda) saqlanadigan rezervuarlardan 10 m yaqinida yoki bevosita rezervuarlarni oʻzida payvandlash va boshqa olovli ishlarni bajarishga, ishlash uchun tegishli ruxsatnoma (naryad) rasmiylashtirilishi; yongʻinga qarshi tadbirlar bajarilishi; ishlash zonasida yoʻl qoʻyilishiga ruxsat etilgan konsentratsiyani aniqlash uchun havo muhiti tahlil qilinishi; texnologik qurilmalarning lyuklari va boshqa teshiklari uchqun tushishi va suyuqlik bugʻlaridan (koʻrsatilgan masofa chegarasida) himoyalangandan keyin ruxsat beriladi. 295. Neft sanoati korxonalarining yonilgʻi uzatish traktlarida ishlashga ruxsat berish va olovli ishlar, uskunalarning toʻxtatilishi, yongʻin-texnik mahsulotlarining tayyorlanishi, qurilish konstruksiyalari, uskunalar, pol yonilgʻi kukuni va changidan tozalangandan keyin amalga oshiriladi. Barcha teshik va tuynuklar berkitilgan boʻlishi, shuningdek qiya galereya, konveyer tasmasi boʻylab va pastdagi belgilarda uchqunning har tomonga uchishiga qarshi choralar koʻrilgan boʻlishi shart. Payvandlashdan oldin va keyin radius boʻylab 10 m dan kam boʻlmagan ish zonasi (qurilish konstruksiyalari, pol va namdan himoyalangan uskunalar ham) katta miqdordagi suv bilan yuvilishi shart. 296. Elektr payvandlash simlarining (kabellari) kesimlari va izolyatsiyasi tok va kuchlanishning maksimal kattaligiga mos ravishda qoʻllanishi kerak. Kamaytirilgan kesim va pasaytirilgan izolyatsiya sinfini qoʻllashga ruxsat berilmaydi. 297. Kesimi maksimal payvandlash tokiga toʻgʻri kelishi sharti bilan, poʻlat tasmalar, payvandlash plitalari, payvandlash konstruksiyasining oʻzi qaytuvchi sim sifatida xizmat qilishi mumkin. Bu shartni bajarish mumkin boʻlmaganda – payvandlash bir xil kesimli va izolyatsiyali ikkita simlarni (keluvchi va qaytuvchi) qoʻllab amalga oshirilishi zarur. Qaytuvchi sim sifatida ichki temir yoʻllari, nollash tarmogʻi, texnologik qurilmalar va quvurlardan foydalanish taqiqlanadi. 298. Payvandlash agregatlarining alohida qismlarining (transformatorlar, podshipniklar, chyotkalar, ikkilamchi zanjir kontaktlari va shunga oʻxshashlar) qizish harorati 75 °C dan oshmasligi shart. Yuqori harorat aniqlanganda, agregat darhol toʻxtatilishi (oʻchirilishi) shart va qizish sabablari aniqlanadi. Payvandlash agregatlari (transformatorlar) notoʻgʻri ekspluatatsiya qilinganda, ularning oʻzlari yongʻinga sabab boʻlishlari mumkin. 299. Neft sanoati korxonalarining yonilgʻi uzatish traktlarida payvandlash agregatlarini (transformatorlarni) ochiq holda oʻrnatish taqiqlanadi. Taʼmirlash ishlari olib borilayotganda payvandlash agregatlarini (transformatorlarni) yonmaydigan, zich berkitiladigan shkaflarda oʻrnatish mumkin. Moʻljallangan ishlar tugagandan keyin payvandlash apparatlari doimiy saqlash joylariga olib chiqilishi zarur. 300. Yonuvchi suyuqlikni qoʻllab kavsharlash va boshqa olovli ishlar olib borilganda, yonilgʻining faqat sutkalik zaxirasini yopiq va sinmaydigan idishlarda, ish joyidan 10 m dan kam boʻlmagan masofada saqlashga ruxsat beriladi. Kavsharlash lampalariga, yonuvchi materiallar va qurilish konstruksiyalaridan 3 m dan kam boʻlmagan masofada, yonuvchi suyuqlikni quyishda xavfsizlik choralariga rioya qilgan holda, shuningdek ishchi bochkalarning nominal bosimida yonilgʻi quyish va olov yoqish mumkin. 3 litr dan ortiq boʻlgan rezervuarlar (kichkina baklar) manometrga ega boʻlishi kerak. 301. Har bir kavsharlash lampasi va suyuq yonilgʻi bilan olovli ishlar olib boriladigan boshqa apparatlar tartib raqamiga va pasportga ega boʻlishi, har yili texnik shartlarga muvofiq bosim ostida sinovlardan oʻtkazilishi zarur. 302. Suyuq yonilgʻida ishlaydigan apparatlar portlab ketishining oldini olish uchun quyidagilar taqiqlanadi: kichkina baklarda va keltiruvchi shlanglarda bosimni koʻpaytirish va ruxsat etilgan qiymatdan yuqori bosimda ishlash; kichkina ishchi baklar hajmining 3/4 qismidan koʻprogʻini suyuq yonilgʻi bilan toʻldirish; texnologik sharoit boʻyicha ishlash uchun moʻljallanmagan yonuvchi suyuqliklarni qoʻllash; apparatlar ishlab turganda yoki sovumagan gorelkada yonilgʻi toʻldirish yoki mayda taʼmirlash ishlarini bajarish; keltiruvchi shlanglarni qisish, aylantirish yoki bukish; ochiq olov yonida apparaturaga yonilgʻi toʻldirish, taʼmirlash va tozalash yoki chekish. 303. Texnologik quvurlarni va qurilmalarni ochiq olovni qoʻllab isitish taqiqlanadi. 304. Gaz ballonlari, shuningdek yonuvchi suyuqlik solingan apparatlar isitish asboblaridan hamda issiqlikni tarqatish manbai va ochiq olovli oʻchoqlardan 5 m dan yaqin boʻlmagan masofada oʻrnatilishi shart. 305. Gaz ballonlarini uzoq masofaga tashish va saqlash uchun faqat ularning boʻyniga saqlash qopqoqlari burab kirgizilishi sharti bilan ruxsat beriladi. Ballonlar payvandlash joylariga maxsus aravachalar, zambillar, chanalar va boshqa qurilmalarda olib kelinadi. Ballonlarni yelkada va qoʻllarda tashish taqiqlanadi. 306. Ballonlarga, ularni shikastlanishga olib keladigan zarbalar berish va mexanik taʼsir koʻrsatish taqiqlanadi. 307. Bitumni isitish uchun qurilma (qozonlar) maxsus jihozlangan maydonchalarda, yonuvchi materiallar, binolar va inshootlardan kamida 50 m masofada oʻrnatilishi kerak. 308. Binolarning yonuvchan tomida bitumli qozonlarni oʻrnatish taqiqlanadi. 309. Bitumli qozonlar ishlaganda uning atrofida kamida 2 m masofada yonuvchi chiqindilar va quruq bitum boʻlmasligi kerak. 310. Bitumni isitish uchun gazsimon yonilgʻidan foydalanilganda, yonilgʻili ballonlarni shamollatiladigan metall shkaflarda ikkitadan koʻp boʻlmagan miqdorda, qozondan kamida 20 m masofada joylashtirish kerak. 311. Ishlayotgan bitumli qozonlarni nazoratsiz qoldirish, shuningdek issiq bitum massasiga suvning tushishi taqiqlanadi. Ish smenasi tugagach, qozonning oʻchoqlari oʻchirilishi va unga suv sepilishi lozim. 312. Ishlab chiqarish jarayonlarini loyihalashtirishda, tashkillashtirishda va olib borishda yongʻin va portlash xavfsizligi GOST 12.1.004-91 “Yongʻin xavfsizligi. Umumiy talablari” va GOST 12.1.010-90 “Portlash xavfi. Umumiy talablari”ga muvofiq taʼminlanishi lozim. 313. Belgilangan tartibda sinovdan oʻtkazilmagan yongʻin va portlash xavfi mavjud hamda toksik xususiyatlarga ega boʻlgan moddalar va materiallarni ishlab chiqarishda qoʻllash taqiqlanadi. 314. Ishlab chiqarish binolari va xonalarining portlash jihatidan xavflilik darajalari loyiha tashkiloti tomonidan SHNQ 2.01.19-22 “Portlab-yonish va yongʻin xavfi boʻlgan xonalar, binolar va tashqi qurilmalar toifalarini aniqlash” shaharsozlik normalari va qoidalariga muvofiq har bir holat uchun alohida aniqlanishi kerak. 315. Ishlab chiqarish jarayonlarini amalga oshirishda yongʻinlar, portlashlar, avariyalar, zaharlanishlar sodir boʻlishi ehtimolini istisno etadigan sharoitlar taʼminlanishi lozim. 316. Ishlab chiqarish binolari va xonalari yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalari bilan taʼminlangan boʻlishi zarur. 317. Shamollatish tizimi yongʻindan darak beruvchi signalizatsiya bilan birlashtirilgan boʻlishi lozim. 318. Yongʻin suv manbai yoʻlaklari hamda yongʻinni oʻchirish vositalariga boradigan yoʻlaklar doimo boʻsh boʻlishi kerak. 319. Yongʻin va portlash xavfi mavjud boʻlgan uskunalar va ish joylarida ochiq olovdan foydalanishni taqiqlovchi hamda alangalanuvchi va portlovchi moddalar bilan ishlashda ehtiyotkorlikka rioya qilish zarurligi toʻgʻrisida ogohlantiruvchi belgilar boʻlishi zarur. 320. Aralashganida portlovchi modda hosil qilishi mumkin boʻlgan gazlarni umumiy kollektorga chiqarish taqiqlanadi. 321. Ishlab chiqarish amalga oshiriladigan boʻlimlarda tamaki mahsulotlarini isteʼmol qilish taqiqlanadi. 322. Xodimlar bilan yongʻin xavfsizligi boʻyicha mashgʻulotlar oʻtkazilishi va ularga yongʻinning oldini olish boʻyicha yoʻl-yoʻriqlar berilishi kerak. 323. Tashkilotlarda elektr qurilmalarini oʻrnatishda va ulardan foydalanishda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 11-noyabrdagi 712-son qarori bilan tasdiqlangan Isteʼmolchilar elektr qurilmalarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalari va Isteʼmolchilar elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik texnikasi qoidalari talablariga rioya qilinishi kerak. 324. Elektr energiyasidan foydalanadigan tashkilotlarda tashkilot rahbarining buyrugʻi bilan muhandis-texnik xodimlardan elektr xavfsizligi uchun masʼul xodim tayinlangan boʻlishi va bu xodim elektr xavfsizligi boʻyicha tegishli malaka guruhiga ega boʻlishi zarur. 325. Elektr xavfsizligi uchun masʼul xodim kuchlanishi 1000 V va undan yuqori boʻlgan elektr uskunalarga xizmat koʻrsatishi uchun elektr xavfsizligi boʻyicha V malaka guruhiga, kuchlanishi 1000 V gacha boʻlgan elektr uskunalarga xizmat koʻrsatish uchun esa IV malaka guruhiga ega boʻlishi talab etiladi. Masʼul xodim davriy ravishda va oʻrnatilgan tartibda tashkilotda tuzilgan elektr xavfsizligi boʻyicha komissiyada sinovdan oʻtishi lozim. 326. Elektr xavfsizligi uchun masʼul xodim: elektr qurilmalarining ishonchli, tejamli va xavfsiz ishlashini; elektr qurilma va tarmoqlarda rejali taʼmirlash ishlari hamda profilaktik sinovlarning belgilangan muddatlarda oʻtkazilishini; elektr energiya sarfining hisobi olib borilishini; himoya vositalari va yongʻinga qarshi jihozlar mavjudligi hamda ularning oʻz vaqtida sinovdan oʻtkazib turilishini taʼminlashi kerak. 327. Elektr toki oʻtkazuvchi qismlar, taqsimlovchi qurilmalar, apparatlar va oʻlchash asboblari, shuningdek turli saqlovchi qurilmalar, rubilniklar va boshqa ishga tushiruvchi apparatlar va moslamalar faqat yonmaydigan asoslarda montaj qilinishi lozim. 328. Yuqori namlik va issiqlik ajralib chiquvchi xonalarda elektr yoritqichlar namlikdan, elektr dvigatellari esa suyuqlik sachrashidan himoyalangan boʻlishi kerak. 329. Taqsimlovchi qurilmalar izolyatsiyasining qarshiligi va chidamliligi tekshirib turilishi zarur. 330. Ishlab chiqarish binolari va maishiy xonalarda qoʻllaniluvchi lyuminessent yoritqichlar yopiq holda, namlik va chang oʻtkazmaydigan maxsus armaturada bajarilishi lozim. 331. Kabellar va elektr simlarning izolyatsiyasi, tashqi birikmalar, elektr tokidan himoyalovchi yerga ulangan simlar, elektr dvigatellarning ishlash rejimi koʻrikdan oʻtkazilishi va oʻlchash asboblari yordamida tekshirib turilishi kerak. 332. Elektr apparatlari va agregatlarining nollash va yerga ulash simlarining butunligi kamida 6 oyda bir marta tekshirilishi, tekshirish natijalari dalolatnoma bilan rasmiylashtirilishi zarur. 333. Quyidagi elektr qurilmalari nollanishi yoki yerga ulanishi lozim: kuchlanishi 380 V va undan yuqori boʻlgan oʻzgaruvchan tok hamda 440 V va undan yuqori boʻlgan oʻzgarmas tokda ishlovchi barcha elektr qurilmalari; nominal kuchlanishi 42 V dan yuqori, lekin 380 V dan past boʻlgan oʻzgaruvchan tok va 110 V dan yuqori, lekin 440 V dan past oʻzgarmas tokda ishlovchi yuqori xavfli tashqi qurilmalar. 334. Nominal kuchlanishi 42 V gacha boʻlgan oʻzgaruvchan tokda va 110 V gacha boʻlgan oʻzgarmas tokda ishlaydigan elektr qurilmalarini nollash yoki yerga ulash talab etilmaydi, metall konstruksiyaga oʻrnatilgan nazorat kabellari, kuch kabellarining metall qobiqlari hamda portlash xavfi boʻlgan xonalardagi elektr qurilmalar, payvandlash transformatorining ikkilamchi choʻlgʻamalari bundan mustasno. 335. Bitta elektr shtepseliga bir nechta isteʼmolchilarni ulash taqiqlanadi. 336. Changlarning statik elektr razryadlaridan alangalanib ketmasligi uchun uskunalarning gʻiloflari, asosiy vallari va havo quvurlari yerga ulangan boʻlishi lozim. 337. Havo quvurlarining filtrlari mayda katakli metall toʻr bilan oʻralgan va toʻr yerga ulangan boʻlishi shart. 338. Tashkilotning bino va inshootlari yashin qaytargichlar oʻrnatilgan holda toʻgʻridan-toʻgʻri yashin urishidan himoyalangan boʻlishi zarur. Yashin qaytargichlar har yili bahorgi mavsumda tekshirib turilishi, aniqlangan nosozliklar bartaraf etilishi lozim. 339. Mazkur Qoidalarga amal qilish uchun javobgarlik tegishli ishlarni bajaruvchi tashkilotlar zimmasiga yuklatiladi. 340. Mansabdor shaxslar va xodimlar mehnatni muhofaza qilish qoidalariga rioya qilmaganliklari uchun qonunchilik hujjatlariga muvofiq belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladi. 341. Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi, Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi, Sogʻliqni saqlash vazirligi, Davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasi, Davlat tabiatni muhofaza qilish qoʻmitasi, Oʻzbekiston standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish agentligi, Elektr energetikada nazorat boʻyicha davlat inspeksiyasi, Oʻzbekiston Kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashi va “Oʻzbekneftegaz” milliy xolding kompaniyasi bilan kelishilgan.