IShGA JOYLAShTIRIShGA MUHTOJ MEHNAT BILAN BAND BOʻLMAGAN AHOLINI HISOBGA OLISh METODIKASINI TAKOMILLAShTIRISh TOʻGʻRISIDA
(resolution, 2017-12-23)

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Aholi bandligini oshirish hamda mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish organlari faoliyatini takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2007-yil 6-apreldagi PQ-616-son qarorini bajarish yuzasidan hamda mehnat bozoridagi vaziyatni sifatli va xolisona baholash, ishga joylashtirishga muhtoj mehnat bilan band boʻlmagan aholining amaldagi sonini xalqaro standartlarga muvofiq aniqlash, mehnat bilan bandlikni taʼminlash yuzasidan taʼsirchan chora-tadbirlar ishlab chiqish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi, Iqtisodiyot vazirligi, Moliya vazirligi, Adliya vazirligi, Davlat statistika qoʻmitasi tomonidan ishlab chiqilgan Ishga joylashtirishga muhtoj mehnat bilan band boʻlmagan aholini hududlar boʻyicha hisoblab chiqish metodikasi ilovaga muvofiq tasdiqlansin. Koʻrsatib oʻtilgan Metodika 2007-yil 1-iyuldan boshlab amalga kiritilsin. 2. Oʻzbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi: tasdiqlangan Metodika asosida ishsizlarning (ishga joylashtirishga muhtoj shaxslarning) sonini mintaqalardagi tumanlar va shaharlar boʻyicha aniqlanishini taʼminlasin; Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot vazirligi va Davlat statistika qoʻmitasi bilan birgalikda 2007-yilning III choragida bandlik va mehnat bozori masalalari boʻyicha mintaqaviy amaliy seminarlar oʻtkazsin. 3. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar, shaharlar va tumanlar hokimliklari, Oʻzbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi, Iqtisodiyot vazirligi tasdiqlangan Metodika asosida olingan ishsizlar va ish bilan taʼminlanmaganlar soni toʻgʻrisidagi maʼlumotlardan ish oʻrinlari yaratish parametrlarini ishlab chiqish va ularga tuzatish kiritishda hamda hududiy bandlik dasturlarining bajarilishini baholashda foydalansinlar. 4. Quyidagilar: Vazirlar Mahkamasining “Aholining ish bilan taʼminlanganligini hisobga olish tizimini takomillashtirish toʻgʻrisida” 2002-yil 31-yanvardagi 42-son qarori; Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga oʻzgartirishlar kiritish toʻgʻrisida” 2003-yil 28-fevraldagi 112-son qaroriga ilovaning 61-bandi (Oʻzbekiston Respublikasi QT, 2003-y., 2-son, 19-modda) oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin. 5. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari R.S. Azimov zimmasiga yuklansin. Ushbu Metodika Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Aholi bandligini oshirish hamda mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish organlari faoliyatini takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2007-yil 6-apreldagi PQ-616-son qaroriga muvofiq ishlab chiqilgan hamda ishga joylashtirishga muhtoj mehnat bilan band boʻlmagan aholi sonini mintaqalar boʻyicha hisoblab chiqish va shu asosda mehnat resurslarining tegishli balansini ishlab chiqish tartibini belgilaydi. Metodika Xalqaro mehnat tashkiloti (XMT) tomonidan belgilangan normalardan kelib chiqqan holda ishlab chiqilgan hamda Oʻzbekiston Respublikasining ish bilan taʼminlash va mehnat bozorining oʻziga xos xususiyatlarini hisobga oladi. Ushbu metodikada “ishga joylashtirishga muhtoj mehnat bilan band boʻlmagan aholi” tushunchasi xalqaro standartlarda nazarda tutilgan “ishsizlar” tushunchasiga teng deb qaraladi. Ishga joylashtirishga muhtoj mehnat bilan band boʻlmagan aholini hududlar boʻyicha hisoblab chiqishda va mehnat resurslari balansini tuzishda axborot bazasi sifatida Oʻzbekiston Respublikasi Davlat statistika qoʻmitasining statistika maʼlumotlaridan hamda Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi tomonidan oʻtkaziladigan ish bilan taʼminlash masalalarini oʻrganib chiqish natijalaridan foydalaniladi. Ushbu Metodika maqsadlari uchun quyidagi asosiy atamalar va tushunchalardan foydalaniladi: Ishga joylashtirishga muhtoj mehnat bilan band boʻlmagan aholi (ishsizlar) — qonun hujjatlariga muvofiq rasman ishsiz sifatida roʻyxatdan oʻtkazilgan shaxslar, shuningdek haq toʻlanadigan ishga yoki daromad keltiruvchi mashgʻulotga ega boʻlmagan, mustaqil ravishda ish izlovchi va bunday ish taklif etilsa, ishga joylashishga tayyor boʻlgan mehnatga layoqatli yoshdagi vaqtincha mehnat bilan band boʻlmagan shaxslar. Rasmiy ravishda roʻyxatga olingan ishsizlar — 16 yoshdan pensiya bilan taʼminlanish huquqini olish yoshigacha boʻlgan, ish, ish haqi va daromadga ega boʻlmagan, mehnat organlarida ish qidiruvchi, ishlashga, kasb boʻyicha tayyorgarlikdan va qayta tayyorgarlikdan oʻtishga, malaka oshirishga tayyor shaxs sifatida roʻyxatga olingan shaxslar. Ish bilan band boʻlganlar: a) yollanib ishlayotganlar, shu jumladan ishlarni toʻliq boʻlmagan ish vaqti mobaynida yoki uyda ish haqi olib bajarayotgan, shuningdek haq toʻlanadigan boshqa ishga, shu jumladan vaqtinchalik ishga ega boʻlgan fuqarolar; b) kasallik, taʼtil, qayta tayyorgarlik, malaka oshirish, ishlab chiqarishning toʻxtab turishi tufayli, shuningdek qonun hujjatlariga muvofiq vaqtinchalik ishda boʻlmagan xodim uchun ish joyi saqlanib qoladigan boshqa hollarda ish joyida vaqtinchalik boʻlmagan fuqarolar; v) oʻzini mustaqil ravishda ish bilan taʼminlovchi fuqarolar, tadbirkorlar, shu jumladan yuridik shaxs boʻlmasdan tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanuvchi tadbirkorlar, kooperativlar aʼzolari, fermyerlar, shaxsiy yordamchi va dehqon xoʻjaliklarida mehnat bilan band boʻlganlar, bevosita mol oʻstiruvchilar, chorvachilik va boshqa qishloq xoʻjaligi mahsulotlari yetishtiruvchilar va sotuvchilar, shuningdek koʻrsatib oʻtilgan fuqarolar toifalarining ishlab chiqarishda qatnashadigan oila aʼzolari; g) Qurolli Kuchlarda, Milliy xavfsizlik hamda ichki ishlar organlari va qoʻshinlarida xizmatni, shuningdek muqobil xizmatni oʻtayotgan fuqarolar; d) jamoat birlashmalarida va diniy tashkilotlarda ishlayotgan, oʻz faoliyatini qonun hujjatlariga muvofiq amalga oshirayotgan fuqarolar. Iqtisodiy faol aholi — mehnat bilan band boʻlgan fuqarolar va ishsizlar. Iqtisodiy faol boʻlmagan aholi — mehnat bilan band va ishsiz deb hisoblanmaydigan shaxslar, shu jumladan: ishlab chiqarishdan ajralgan holda taʼlim olayotgan hamda ish haqiga yoki mehnat daromadiga ega boʻlmagan oʻquvchilar va talabalar; ishlamayotgan uchinchi guruh nogironlari; uy bekalari hamda bolalarni parvarish qilish bilan band boʻlgan ishlamayotgan ayollar; koʻchar va koʻchmas mulkdan daromad olayotgan ishlamayotgan shaxslar; ixtiyoriy ravishda mehnat bilan band boʻlmagan shaxslar. Mehnat resurslari — mehnatga layoqatli yoshdagi mehnatga layoqatli aholi hamda mehnatga layoqatli yoshdan kichik va katta yoshdagi ishlayotgan shaxslar. Mehnatga layoqatli yoshdagi mehnatga layoqatli aholi — ishlamayotgan birinchi va ikkinchi guruh nogironlaridan hamda va yoshiga koʻra imtiyozli shartlarda pensiya oluvchi shaxslardan tashqari, mehnatga layoqatli yoshdagi shaxslar (16 yoshdan 60 yoshgacha boʻlgan erkaklar va 16 yoshdan 55 yoshgacha boʻlgan xotin-qizlar). Mehnat resurslari balansi — mehnat resurslari mavjudligini hamda ularning iqtisodiyot tarmoqlari va iqtisodiy faoliyat turlari boʻyicha taqsimlanishini tavsiflovchi koʻrsatkichlar tizimi. Ishga joylashtirishga muhtoj shaxslar (ishsizlar) soni mehnat resurslari sonidan mehnat bilan bandlar sonini va iqtisodiy faol boʻlmaganlar sonini chiqarib tashlagan holda quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi: MM — ishga joylashtirishga muhtoj band boʻlmagan aholi (ishsizlar); MR — mehnat resurslari; B — bandlar; IFA — iqtisodiy faol boʻlmagan aholi. Mehnat resurslari soni mehnatga layoqatli yoshdagi aholi soni va mehnatga layoqatli yoshdan kichik va katta yoshdagi ishlovchilar soni yigʻindisi sifatida quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi: MR — mehnat resurslari; MLA — mehnatga layoqatli yoshdagi aholi; IOʻP — ishlayotgan oʻsmirlar va pensionyerlar. MLA soni mehnatga layoqatli yoshidagi aholi (16 yoshdan 60 yoshgacha boʻlgan erkaklar va 16 yoshdan 55 yoshgacha boʻlgan xotin-qizlar) sonidan mehnatga layoqatli yoshdagi I va II guruh nogironlari, shuningdek imtiyozli shartlarda pensiya olayotgan mehnatga layoqatli yoshdagi shaxslar sonini chiqarib tashlash yoʻli bilan aniqlanadi: E(16—60) — 16 yoshdan 60 yoshgacha boʻlgan erkaklar; X(16—55) — 16 yoshdan 55 yoshgacha boʻlgan xotin-qizlar; Nog — mehnatga layoqatli yoshdagi I va II guruh nogironlari; Pi — imtiyozli shartlarda pensiya olayotgan mehnatga layoqatli yoshdagi pensionyerlar. Axborot olish manbai: E(16—60), X(16—55) boʻyicha — aholining jins va yosh tarkibi toʻgʻrisidagi davlat statistika maʼlumotlari; Nog boʻyicha — Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligining mehnatga layoqatli yoshdagi nogironlar soni toʻgʻrisidagi maʼlumotlari; Pi boʻyicha — Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligining imtiyozli shartlarda pensiya olayotgan mehnatga layoqatli yoshdagi pensionyerlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlari; IOʻP boʻyicha — davlat statistika maʼlumotlari. Mehnat bilan bandlar soni quyidagi formula boʻyicha hisoblab chiqiladi: ITr — iqtisodiyotning rasmiy sektorida ishlovchilar; ITnr — iqtisodiyotning norasmiy sektorida ishlovchilar; MM — migrant mehnatchilar — chet ellarda ishlayotgan Oʻzbekiston Respublikasi rezidentlari, ularning mazkur mamlakatda roʻyxatga olingan yoki olinmaganligidan qatʼi nazar. Axborot olish manbai: ITr boʻyicha — davlat statistika maʼlumotlari; ITnr boʻyicha — mehnat bilan bandlikni oʻrganib chiqish maʼlumotlari; MM boʻyicha — statistika, bojxona organlarining hamda mehnat organlari tomonidan maxsus savolnoma boʻyicha bandlik, mehnat migratsiyasi masalalari boʻyicha oʻtkaziladigan oʻrganishlarning maʼlumotlari. Rasmiy sektorda band boʻlganlar davlat statistika hisoboti maʼlumotlari boʻyicha aniqlanadi va hisoblab chiqiladi hamda quyidagilardan iborat boʻladi: yollanib (mehnat shartnomasi boʻyicha), shu jumladan saylanadigan lavozimlarda ishlayotgan doimiy, vaqtinchalik va mavsumiy xodimlar; harbiy xizmatchilar, ichki ishlar organlari va boshqa tashkilotlar xodimlari; kooperativlar va shirkatlar aʼzolari; xususiy korxonalar egalari (ish beruvchilar), shu jumladan fermyerlar; yuridik shaxs boʻlmasdan tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanuvchi shaxs sifatida rasman roʻyxatga olingan fuqarolar; yuridik shaxs sifatida roʻyxatdan oʻtkazilgan dehqon xoʻjaliklari aʼzolari hamda shaxsiy yordamchi xoʻjaliklarda va dehqon xoʻjaliklarida qoramol oʻstirish bilan band boʻlgan shaxslar; nodavlat notijorat tashkilotlari xodimlari. Xalqaro mehnat tashkiloti normalaridan kelib chiqib hamda Davlat statistika qoʻmitasining hisobga olish va tasniflash amaliyotiga muvofiq iqtisodiyotning norasmiy sektorida band boʻlganlar jumlasiga ijtimoiy sugʻurta va soliq organlarida hisobga turmagan quyidagi shaxslar kiradi: yuridik shaxs sifatida roʻyxatdan oʻtkazilmagan dehqon xoʻjaliklari aʼzolari; uyda pulli xizmatlar koʻrsatish bilan band boʻlgan shaxslar (enagalar, uy xizmatchilari, uy oshpazlari, avtomobil haydovchilar, qorovullar va boshqalar); jismoniy shaxslardan haq olib ishlovchi shaxslar; oila boshliqlariga ularning tadbirkorlik faoliyatida yordam beruvchi oila aʼzolari; tegishli roʻyxatdan oʻtmay ishlovchi tadbirkorlar. Iqtisodiyotning norasmiy sektorida ish bilan band shaxslar soni mehnat organlari tomonidan bandlik masalalari boʻyicha har chorakda amalga oshiriladigan oʻrganib chiqish asosida aniqlanadi. Iqtisodiyotning norasmiy sektorida ish bilan band aholi sonini aniqlash uchun bandlik masalalari boʻyicha tanlab oʻrganib chiqish maʼlumotlari asosida: a) iqtisodiyotning norasmiy sektorida faoliyatning tegishli turlari bilan shugʻullanuvchi shaxslar sonining mehnatga layoqatli yoshdagi soʻrab chiqilganlarning umumiy sonidagi salmogʻi quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi: SChSi — iqtisodiyotning norasmiy sektorida faoliyatning aniq turi bilan shugʻullanuvchi soʻrab chiqilganlar salmogʻi; SSi — iqtisodiyotning norasmiy sektorida faoliyatning aniq turi bilan shugʻullanuvchi soʻrab chiqilganlar soni; SS — mehnatga layoqatli yoshdagi soʻralganlar soni, hammasi; b) olingan salmoq koʻrsatkichi boʻyicha iqtisodiyotning norasmiy sektorida faoliyatning aniq turi bilan shugʻullanuvchi aholi sonining hisobi quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi: ITNRi — iqtisodiyotning norasmiy sektorida faoliyatning aniq turi bilan shugʻullanuvchilar soni; MLA — mehnatga layoqatli yoshdagi mehnatga layoqatli aholi soni. Mehnatga layoqatli yoshdagi aholi soni toʻgʻrisida axborot olish manbai — aholining jinsi va yoshi boʻyicha tarkibi toʻgʻrisidagi davlat statistika maʼlumotlari; v) iqtisodiyotning norasmiy sektorida ish bilan bandlarning umumiy sonini aniqlash uchun faoliyatning har bir aniq turi boʻyicha ITNR toʻgʻrisidagi maʼlumotlar jamlanadi: ITNR — iqtisodiyotning norasmiy sektorida ish bilan bandlar soni, hammasi. Mehnat faoliyatini chet elda amalga oshirayotgan shaxslar soni quyidagi tartibda bosqichma-bosqich aniqlanadi: 1) Birinchidan, ishga joylashtirishga muhtojlarni aniqlash maqsadi uchun mehnat organlari tomonidan mehnat emigratsiyasi boʻyicha savolnomaga muvofiq, mehnat bilan bandlik masalalari boʻyicha oʻrganishlarni oʻtkazish paytida migrant mehnatchilar sifatida chet elda turganlar soni aniqlanadi. Buning uchun: a) uy xoʻjaliklarini mehnat bilan bandlik masalalari boʻyicha (mehnat emigratsiyasi moduliga binoan) har chorakdagi oʻrganishlar maʼlumotlari asosida mehnat faoliyatini chet elda amalga oshirayotgan shaxslarning soʻralganlar umumiy sonidagi salmogʻi quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi: MMS — migrant mehnatchilarning soʻralganlarning umumiy sonidagi salmogʻi; KMMS — mehnat faoliyatini amalga oshirish uchun chet elga ketgan shaxslarning (migrant mehnatchilarning) mehnat bilan bandlik masalasi boʻyicha uy xoʻjaliklarini oʻrganish davomida aniqlangan soni; SS — mehnatga layoqatli yoshdagi soʻralganlar soni, hammasi. b) migrant mehnatchilarning soʻralganlarning umumiy sonidagi salmogʻi boʻyicha migrant mehnatchilarning mehnatga layoqatli yoshdagi mehnatga layoqatli aholi tarkibidagi umumiy soni quyidagi formula boʻyicha hisoblab chiqiladi: MM — migrant mehnatchilar soni, hammasi; MLA — mehnatga layoqatli yoshdagi mehnatga layoqatli aholi soni. v) zarurat boʻlganda, mehnat faoliyatini chet elda amalga oshirayotganlarning soni joʻnab ketgan yoʻnalishi (mamlakati) boʻyicha aniqlanadi. Buning uchun: oʻrganishlar maʼlumotlari boʻyicha har qaysi mamlakatdagi mehnat faoliyatini amalga oshirayotgan migrant mehnatchilarning soʻralganlar umumiy sonidagi salmogʻi aniqlanadi; mehnatga layoqatli yoshdagi mehnatga layoqatli aholi umumiy soniga nisbatan salmoqni proporsional ravishda hisoblab chiqish va jamlash yoʻli bilan muayyan mamlakatlarda mehnat faoliyatini amalga oshirayotgan migrant mehnatchilar soni aniqlanadi. 2) Ikkinchidan, umuman respublika boʻyicha mehnat resurslarini hisoblab chiqishda mehnat faoliyatini amalga oshirish uchun chet elga ketgan shaxslar soni hisobga olinadi. Ularning soni Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Mehnat faoliyatini amalga oshirish uchun chet ellarga ketayotgan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarini hisobga olishni takomillashtirish toʻgʻrisida” 2007-yil 15-maydagi 97-son qarori bilan tasdiqlangan Sxema boʻyicha, quyidagilarni oʻz ichiga oluvchi integratsiyalashgan axborotlar moduli asosida aniqlanadi: a) chet elga ketganlarning soni va maqsadi toʻgʻrisida bojxona deklaratsiyasining takomillashtirilgan shakli asosidagi har choraklik statistika hisoboti maʼlumotlari; b) mehnat emigratsiyasi masalalari boʻyicha har yilgi sotsiologik oʻrganishlar maʼlumotlari; v) mehnat faoliyatini chet elda amalga oshirish uchun fuqarolarga Tashqi mehnat migratsiyasi masalalari agentligi tomonidan berilgan ruxsatnomalar maʼlumotlari; g) Tashqi ishlar vazirligining chet eldagi konsullik muassasalaridan olingan maʼlumotlar; d) uy xoʻjaliklarini mehnat bilan bandlik masalalari boʻyicha har choraklik oʻrganishlar maʼlumotlari. IFA — iqtisodiy faol boʻlmagan aholi; Oʻ — ishlab chiqarishdan ajralgan holda oʻqiyotgan hamda ish haqi va mehnat daromadiga ega boʻlmagan oʻquvchilar va talabalar; A — uy bekalari va bolalarni parvarish qilayotgan ishlamaydigan ayollar; IN — ishlamaydigan uchinchi guruh nogironlari; IBB — ixtiyoriy ravishda ish bilan band boʻlmagan shaxslar, shuningdek koʻchar va koʻchmas mulkdan daromad oladigan ishlamaydigan shaxslar. Axborot olish manbai: Oʻ boʻyicha — davlat statistika maʼlumotlari; A boʻyicha — statistika hisobotlari, ish bilan bandlik masalalari boʻyicha oʻrganishlar maʼlumotlari; IN boʻyicha — Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi maʼlumotlari; IBB boʻyicha — ish bilan bandlik masalalari boʻyicha oʻrganishlar maʼlumotlari. Mustaqil ravishda ish qidirayotganlar soni ishga joylashtirishga ehtiyoj sezadigan aholining hisoblangan sonidan (mazkur Metodikaning 3-bandida koʻrsatilgan formula boʻyicha aniqlangan) hisobot davri oxiridagi holati boʻyicha aholi bandligiga koʻmaklashish tuman (shahar) markazlarida rasman ishsizlar sifatida roʻyxatdan oʻtkazilgan shaxslar sonini chiqarib tashlash yoʻli bilan quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi: IM — ish bilan band boʻlmaganlar, mustaqil ravishda ish qidirayotganlar; IB — ishga joylashtirishga muhtoj mehnat bilan band boʻlmagan aholi (ishsizlar); RR — ishga joylashtirishga muhtoj boʻlganlarni aniqlash paytida rasman roʻyxatdan oʻtkazilgan ishsizlar. Aholi bandligiga koʻmaklashish tuman (shahar) markazlari maʼlumotlari rasman roʻyxatdan oʻtkazilgan ishsizlar boʻyicha axborot olish manbai hisoblanadi. Aholining ish bilan bandligini oʻrganish maxsus tanlab olingan uy xoʻjaliklari aʼzolaridan soʻrab chiqish yoʻli bilan amalga oshiriladi. Uy xoʻjaliklarini soʻrab chiqish har choraklik asosida aholi bandligiga koʻmaklashish tuman (shahar) markazlari xodimlari tomonidan har chorakning oxirgi oyi ikkinchi oʻn kunligi mobaynida oʻtkaziladi. Soʻrab chiqilishi kerak boʻlgan uy xoʻjaliklarini tanlash har bir tuman boʻyicha maʼlumotlarning reprezentativligini taʼminlaydigan har bir tuman (shahar) boʻyicha uy xoʻjaliklarining kamida bir foizini soʻrov bilan qamrab olish hisobga olingan holda proporsional tanlov boʻyicha oʻtkaziladi. Uy xoʻjaliklarini soʻrab chiqish aholi bandligiga koʻmaklashish tuman (shahar) markazlari tomonidan tuman (shahar) statistika boʻlimlari bilan birgalikda toʻrt bosqichda oʻtkaziladi: a) birinchi bosqichda har bir tuman boʻyicha oʻrganilishi kerak boʻlgan uy xoʻjaliklari soni quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi: UXS — har bir tuman (shahar)da soʻrab chiqilishi kerak boʻlgan uy xoʻjaliklari soni; UX — tuman (shahar)dagi uy xoʻjaliklari soni; b) ikkinchi bosqichda uy xoʻjaliklari oʻrganiladigan aholi punktlari aniqlanadi, bunda: tanlab olingan aholi punktlari yonma-yon chegaralarga ega boʻlmasligi kerak; tuman markazlari va ulardan yiroqda joylashgan aholi punktlari majburiy tartibda oʻrganilishi kerak; har bir tumanda kamida 5 ta aholi punkti (tuman markazi ham shu jumlaga kiradi) oʻrganilishi kerak; har bir shaharda yonma-yon chegaralarga ega boʻlmagan kamida 5 ta mahalla oʻrganilishi kerak. Aholi punktlarini tanlash tuman (shahar) statistika boʻlimi bilan kelishgan holda aholi bandligiga koʻmaklashish tuman (shahar) markazlari tomonidan amalga oshiriladi; v) uchinchi bosqichda har bir aholi punktida oʻrganilishi kerak boʻlgan uy xoʻjaliklari soni aniqlanadi; g) toʻrtinchi bosqichda aholi punktlarida (mahallalarda) mavjud boʻlgan uy xoʻjaliklari roʻyxatlari asosida oʻrganilishi kerak boʻlgan uy xoʻjaliklarining aniq roʻyxati aniqlanadi. Bunda tanlashning quyidagi tartib-qoidasini nazarda tutadigan “proporsional bosqichma-bosqich tanlash” usulidan foydalaniladi: — mazkur aholi punktida (mahallada) joylashgan uy xoʻjaliklarining hisoblangan sonini oʻrganilishi kerak boʻlgan uy xoʻjaliklarining hisoblangan soniga boʻlish yoʻli bilan “tanlash bosqichi” aniqlanadi (masalan, tanlab olingan aholi punktida 300 ta uy xoʻjaligi mavjud boʻlib, oʻrganiladigan uy xoʻjaliklari soni esa 30 tani tashkil etishi kerak boʻlsa, “tanlash bosqichi” “10” ni (300:10) tashkil etadi); — uy xoʻjaliklarining umumiy sonidan “tanlash bosqichi”ga bir karra har bir uy xoʻjaligiga tartib raqami beriladi va tanlab olinadi. Uy xoʻjaliklari soʻrovi Davlat statistika qoʻmitasi bilan kelishgan holda Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi tomonidan tasdiqlanadigan maxsus soʻrovnoma boʻyicha amalga oshiriladi. Uy xoʻjaliklarining mehnatga layoqatli yoshdagi barcha aʼzolaridan soʻrab chiqilishi kerak, ular hozir boʻlmagan taqdirda esa hozir boʻlmagan uy xoʻjaliklari aʼzolariga tegishli javoblarni uy xoʻjaligining boshqa vakolatli aʼzosidan olishga yoʻl qoʻyiladi. Soʻrovni amalga oshirgan xodimlardan uy xoʻjaliklari soʻrovining toʻldirilgan soʻrovnomalarini qabul qilish aholi bandligiga koʻmaklashish markazining ishga joylashtirishga muhtoj boʻlgan aholini hisobga olish va ular boʻyicha maʼlumotlar bankini shakllantirish boʻlimi boshligʻi tomonidan amalga oshiriladi. Toʻldirilgan soʻrovnomalarni qabul qilishda: soʻrab chiqqan xodim tomonidan uy xoʻjaliklari soʻrovining aniq tarzda tanlanishiga rioya qilinganligi; soʻrovnoma savollari toʻliq toʻldirilganligi; soʻrovnoma savollariga javoblarning mantiqliligi va bir-biriga zid emasligini tekshirish taʼminlanishi kerak. Uy xoʻjaliklari soʻrovi oʻtkazilishining sifati uchun javobgarlik uy xoʻjaliklari soʻrovini oʻtkazgan xodimga va soʻrovnomani qabul qilib olgan shaxsga yuklanadi. Soʻrovnoma materiali qabul qilib olingandan keyin uni qayta ishlash maxsus kompyuter dasturi yordamida amalga oshiriladi. Maʼlumotlar bazasini shakllantirish (maʼlumotlarni kompyuterga kiritish) Qoraqalpogʻiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi, viloyatlar va Toshkent shahar bandlik bosh boshqarmalari tomonidan amalga oshiriladi. Maʼlumotlar kompyuterga toʻliq kiritilgandan keyin maʼlumotlar bazasi har bir tuman boʻyicha alohida fayllar shaklida keyinchalik uzil-kesil puxta ishlash va tahlil qilish uchun Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligiga yuboriladi. Maʼlumotlarni puxta ishlash va tahlil qilish quyidagi muddatlarda amalga oshiriladi: maʼlumotlar bazasini shakllantirish (kompyuterga kiritish) — hisobot choragi oxirgi oyidan keyingi oyning 1-kunigacha; har bir tuman boʻyicha yigʻma jadvallarni puxta ishlash va olish — hisobot choragi oxirgi oyidan keyingi oyning 10-kunigacha; tekshirish natijalari boʻyicha tahliliy maʼlumotnoma va tahliliy jadvallar tayyorlash — hisobot choragi oxirgi oyidan keyingi oyning 15-kunigacha. Maʼlumotlar va mazkur Metodikaga muvofiq amalga oshirilgan hisob-kitoblar asosida mazkur Metodikaga 1-ilovada keltirilgan koʻrsatkichlar tizimi boʻyicha mehnat resurslarining hisob-kitob, hisobot prognoz balanslari ishlab chiqiladi. Mehnat resurslarining hisob-kitob balansi mehnat bozorining holati va mehnat bilan bandlik toʻgʻrisida tezkor va xolisona axborot olish hamda tumanlar va shaharlar boʻyicha alohida mintaqalar boʻyicha, shuningdek umuman respublika boʻyicha ishga joylashtirishga muhtoj boʻlgan shaxslar sonini aniqlash maqsadida mehnat organlari, statistika organlari, iqtisodiyot organlari tomonidan birgalikda ishlab chiqiladi. Hisob-kitob balansi asosida mahalliy davlat hokimiyati va boshqaruv organlari (hokimliklar) tomonidan aholini ish bilan taʼminlash boʻyicha aniq chora-tadbirlarni ishlab chiqish, shu jumladan hududlar boʻyicha ish oʻrinlari tashkil etish parametrlarini ishlab chiqish va, zarurat boʻlganda, unga tuzatishlar kiritish, shuningdek ishsizlarni ijtimoiy qoʻllab-quvvatlash chora-tadbirlariga yoʻnaltiriladigan moliyaviy resurslar hajmini aniqlash amalga oshiriladi. Mehnat resurslarining hisob-kitob balansi quyidagilardan kelib chiqqan holda yilning har choragida ishlab chiqiladi: mazkur Metodikaning 3.2.1-bandida koʻrsatilgan ish bilan band boʻlganlar toifalarining soni toʻgʻrisida davlat statistika hisobotining dastlabki maʼlumotlari; 3.2.2-bandga muvofiq aniqlangan norasmiy sektorda ish bilan band boʻlgan shaxslar soni va mazkur Metodikaning 3.2.3-bandiga muvofiq aniqlangan chet elda mehnat faoliyatini amalga oshirayotgan shaxslar soni; mazkur Metodikaning 3.3-bandiga muvofiq aniqlangan iqtisodiy faol boʻlmagan aholi soni; mazkur Metodikaning 3 va 3.4-bandlariga muvofiq aniqlangan ish bilan band boʻlmagan aholi soni; mazkur Metodika 3.2.3-bandining “b” qismiga muvofiq aniqlangan emigrant mehnatchilar soni. Bunda tumanlar, shaharlar, viloyatlar boʻyicha mehnat resurslari balansi hisob-kitobida ish bilan bandlik boʻyicha uy xoʻjaliklarini oʻrganib chiqishga kiritilgan mehnat emigratsiyasi yuzasidan modul savollariga javoblar boʻyicha olingan chet eldagi migrant mehnatchilar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar hisobga olinadi. Mehnat resurslarining hisob-kitob balansi mazkur Metodikaga 2-ilovada keltirilgan shaklga muvofiq hududlar boʻyicha ishlab chiqiladi. Mehnat resurslari hisob-kitob balansini Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi, Iqtisodiyot vazirligi Davlat statistika qoʻmitasi bilan birgalikda ishlab chiqadilar. Tumanlar (shaharlar) boʻyicha mehnat resurslarining hisob-kitob balansi tegishli Aholi bandligiga koʻmaklashish markazlari tomonidan hisobot choragining oxirgi oyidan keyingi oyning 20-kunidan kechikmay ishlab chiqiladi va Qoraqalpogʻiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligiga, viloyatlar va Toshkent shahar bandlik bosh boshqarmalariga, shuningdek Davlat statistika qoʻmitasining hududiy boshqarmalariga yuboriladi. Hududiy boshqarmalarga taqdim etiladigan hisob-kitob balansiga tumanlar va shaharlar boʻyicha uy xoʻjaliklarini oʻrganib chiqish natijalarining tartibga solingan maʼlumotlari (jadval shakllarida) ilova qilinadi. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi, bandlik bosh boshqarmalari, Iqtisodiyot vazirligi va Davlat statistika qoʻmitasining hududiy boshqarmalari bilan birgalikda olingan maʼlumotlar asosida va mazkur Metodikada nazarda tutilgan tartib-qoidalarga muvofiq har bir tuman (shahar) boʻyicha hisob-kitob balanslarini ishlab chiqadilar. Bunda umuman respublika boʻyicha mehnat resurslari yigʻma balansini ishlab chiqishda takomillashtirilgan bojxona deklaratsiyasi boʻyicha statistika hisoboti maʼlumotlari, mehnat emigratsiyasi masalalari boʻyicha oʻrganishlar materiallari hamda Tashqi mehnat migratsiyasi masalalari agentligi va Tashqi ishlar vazirligining chet eldagi konsullik muassasalari maʼlumotlari asosida olingan emigrant mehnatchilar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar hisobga olinadi. Mehnat resurslarining hisobot balansi har bir yil yakunlari boʻyicha tasdiqlangan statistika ishlari dasturiga muvofiq Davlat statistika qoʻmitasi tomonidan ishlab chiqiladi. Mehnat resurslarining hisobot balansi davlat statistika hisoboti maʼlumotlari aniqlashtirilishi hisobga olingan holda hisob-kitob balanslari maʼlumotlariga asoslanadi. Mehnat resurslarining prognoz balansi boʻlajak davr uchun (maqsadlarga bogʻliq holda — 1 yilga, 5, 10 yilga va hokazo) Iqtisodiyot vazirligi tomonidan Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi bilan birgalikda ishlab chiqiladi. Mehnat resurslarining prognoz balansini ishlab chiqishda quyidagilar hisobga olinadi: ishga joylashtirishga muhtoj boʻlgan mehnat bilan band boʻlmagan aholining (ishsizlarning) amaldagi va kutilayotgan soni; ishlayotganlar sonining belgilangan parametrlari, ish bilan bandlikning oʻsishi va investitsiya dasturlarini, tarmoqlar va mintaqalarni rivojlantirish dasturlarini amalga oshirishning moʻljallangan natijalari munosabati bilan ish bilan bandlikning oʻsishi va uning tarkibiy oʻzgarishi; mehnat resurslari sonini va iqtisodiy faol boʻlmagan aholi turli toifalarini (oʻquvchilar, bola parvarishi boʻyicha taʼtilda boʻlgan ayollar va boshqalar) shakllantiradigan kelgusidagi demografik jarayonlar dinamikasi. Mehnat resurslarining prognoz balansidan mintaqalarning demografik xususiyatlarini hisobga olgan holda yangi ish oʻrinlari tashkil etishga ehtiyojlarni va kelgusida aholini ish bilan taʼminlashning hududiy dasturlari parametrlarini aniqlashda mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan foydalaniladi. T/R‎ Toifalar va koʻrsatkichlar nomi‎ Hisobga olish shakllari‎ I. Ish bilan taʼminlangan aholi 1. Iqtisodiyotning rasmiy sektori 1.1.‎ Yollanib ishlaydiganlar.‎ Mehnat boʻyicha davlat statistika hisoboti maʼlumotlari: 1-t, 1-t (qx), 1-mb, 1-mb (sx), 1-mb (ves), 1-ved, 1-fermer shakllari.‎ 1.1.1.‎ Doimiy ishchilar.‎ �ehnat boʻyicha davlat statistika hisoboti maʼlumotlari: 1-t, 1-t (qx), 1-mb, 1-mb (sx), 1-mb (ves), 1-ved, 1-fermer shakllari.‎ 1.1.2.‎ Vaqtinchalik ishchilar.‎ Mehnat boʻyicha davlat statistika hisoboti maʼlumotlari: 1-t, 1-t (qx), 1-mb, 1-mb (sx), 1-mb (ves), 1-ved, 1-fermer, shu jumladan fuqaroviy-huquqiy shartnomalar boʻyicha ishlaydigan ishchilar, shakllari.‎ 1.1.3.‎ Mavsumiy ishchilar.‎ Mehnat boʻyicha davlat statistika hisoboti maʼlumotlari: 1-t, 1-t (qx), 1-mb, 1-mb (sx), 1-mb (ves), 1-ved, 1-fermer shakllari.‎ 1.2.‎ Xususiy korxonalar egalari (ish beruvchilar), shu jumladan fermyerlar.‎ Mehnat boʻyicha davlat statistika hisoboti maʼlumotlari: 1-t, 1-t (qx), 1-mb, 1-mb (sx), 1-mb (ves), 1-ved, 1-fermer shakllari.‎ 1.3.‎ Kooperativlar va shirkatlar aʼzolari.‎ Mehnat boʻyicha davlat statistika hisoboti maʼlumotlari: 1-t (qx) shakli.‎ 1.4.‎ Yuridik shaxs sifatida roʻyxatdan oʻtgan dehqon xoʻjaliklari aʼzolari.‎ Davlat statistika hisoboti (№1-dehqon shakli), aholi bandligiga koʻmaklashish tumanlar (shaharlar) markazlari maʼlumotlari.‎ 1.5.‎ Nodavlat notijorat tashkilotlar ishchilari. ‎ Mehnat boʻyicha davlat statistika hisoboti maʼlumotlari: 1-t shakli.‎ 1.6.‎ Yuridik shaxs boʻlmasdan tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanuvchi shaxslar sifatida rasman roʻyxatdan oʻtkazilgan fuqarolar.‎ Soliq organlarida (DSQ) roʻyxatdan oʻtkazish maʼlumotlari, ish bilan taʼminlash masalalari boʻyicha tanlab oʻrganib chiqish maʼlumotlari.‎ 1.7.‎ Harbiy xizmatchilar, ichki ishlar organlari va boshqa tashkilotlar ishchilari.‎ Maʼmuriy hisobot maʼlumotlari.‎ 2. Iqtisodiyotning norasmiy sektori 2.1.‎ Yuridik shaxs sifatida roʻyxatdan oʻtmagan dehqon xoʻjaliklari aʼzolari.‎ Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari va ish bilan taʼminlash masalalari boʻyicha tanlab oʻrganib chiqish (Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi) maʼlumotlari.‎ 2.2.‎ Uyda pulli xizmatlar koʻrsatish bilan band boʻlgan shaxslar (enagalar, uy �izmatchilari, uy oshpazlari, haydovchilari, qorovullari va boshqalar).‎ Ish bilan taʼminlash masalalari boʻyicha tanlab oʻrganib chiqish (Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi) maʼlumotlari.‎ 2.3.‎ Jismoniy shaxslarda haq toʻlash hisobiga ishlaydigan shaxslar.‎ Ish bilan taʼminlash masalalari boʻyicha tanlab oʻrganib chiqish (Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi) maʼlumotlari.‎ 2.4.‎ Oila boshliqlariga ularning tadbirkorlik faoliyatiga yordam beradigan oila aʼzolari.‎ Ish bilan taʼminlash masalalari boʻyicha tanlab oʻrganib chiqish (Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi) maʼlumotlari.‎ 2.5.‎ Tegishli roʻyxatdan oʻtmasdan ishlaydigan tadbirkorlar.‎ Ish bilan taʼminlash masalalari boʻyicha tanlab oʻrganib chiqish (Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi) maʼlumotlari.‎ 3. Ish bilan taʼminlangan aholining boshqa toifalari 3.1.‎ Chet elda mehnat faoliyatini amalga oshirayotgan shaxslar.‎ Ish bilan taʼminlash masalalari boʻyicha tanlab oʻrganib chiqish va mehnat emigratsiyasi masalalari boʻyicha maxsus oʻrganib chiqish maʼlumotlari (Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi); Tashqi mehnat migratsiyasi masalalari agentligi maʼlumotlari; umuman respublika boʻyicha mehnat resurslari balansini hisob-kitoblashda foydalaniladigan Davlat statistika qoʻmitasi, Davlat bojxona qoʻmitasi, Tashqi ishlar vazirligi maʼlumotlari. ‎ II. Ishga joylashtirishga muhtoj mehnat bilan band boʻlmagan aholi (ishsizlar)‎ II.1.‎ Haq toʻlanadigan ishga yoki daromad keltiruvchi mashgʻulotga ega boʻlmagan, mustaqil ravishda ish izlovchi va bunday ish taklif etilsa, ishga joylashishga tayyor boʻlgan mehnatga layoqatli yoshdagi vaqtincha ish bilan band boʻlmagan shaxslar.‎ Statistika maʼlumotlari va ish bilan taʼminlash masalalari boʻyicha tanlab oʻrganib chiqish maʼlumotlari (Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi) asosida hisoblash yoʻli bilan aniqlanadi. ‎ II.2.‎ Rasman roʻyxatdan oʻtkazilgan ishsizlar.‎ Aholi bandligiga koʻmaklashish tumanlar (shaharlar) markazlari maʼlumotlari.‎ III. Iqtisodiy faol boʻlmagan aholi III.1.‎ Ishlab chiqarishdan ajralgan holda oʻqiyotgan hamda ish haqiga yoki mehnat daromadiga ega boʻlmagan oʻquvchilar va talabalar.‎ Davlat statistika hisoboti maʼlumotlari (Davlat statistika qoʻmitasi). ‎ III.2.‎ Uy bekalari va bolani parvarish qiluvchi ishlamaydigan ayollar.‎ Davlat statistika hisoboti maʼlumotlari (Davlat statistika qoʻmitasi, Sogʻliqni saqlash vazirligi).‎ III.3.‎ Ishlamaydigan uchinchi guruh nogironlari.‎ Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi maʼlumotlari.‎ III.4.‎ Ixtiyoriy ravishda ish bilan band boʻlmagan, shuningdek mol-mulk va koʻchmas mulkdan daromad oladigan ishlamaydigan shaxslar.‎ Ish bilan taʼminlash masalalari boʻyicha tanlab oʻrganib chiqish (Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi) maʼlumotlari.‎ IV. Mehnat resurslari IV.1.‎ Mehnat resurslari.‎ Meh�atga layoqatli yoshdagi aholi soni va mehnatga layoqatli yoshdan kichik va katta yoshdagi ishlovchilar soni yigʻindisi sifatida aniqlanadi (Davlat statistika qoʻmitasi).‎