OʻZBEKISTON RESPUBLIKASIDAGI SUV OMBORLARI VA BOShQA SUV HAVZALARI, DARYoLAR, MAGISTRAL KANALLAR VA KOLLEKTORLARNING, ShUNINGDEK, IChIMLIK SUV VA MAIShIY SUV TAʼMINOTINING, DAVOLASh VA MADANIY-SOGʻLOMLAShTIRIShDA IShLATILADIGAN SUV MANBALARINING SUVNI MUHOFAZA QILISh ZONALARI HAQIDAGI NIZOMNI TASDIQLASh TOʻFRISIDA
(resolution, 2019-12-12)

Daryolar, suv omborlari, suv havzalari va suv taʼminoti barcha manbalarini sanoat, qurilish, transport, qishloq xoʻjaligi va boshqa obyektlarning zararli taʼsiridan muhofaza qilishni kuchaytirish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Oʻzbekiston Respublikasidagi suv omborlari va boshqa suv havzalari, daryolar, magistral kanallar va kollektorlarning, shuningdek, ichimlik suv va maishiy suv taʼminotining, davolash va madaniy-sogʻlomlashtirishda ishlatiladigan suv manbalarining suvni muhofaza qilish zonalari haqidagi ilova qilinayotgan Nizom tasdiqlansin. 2. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi va viloyatlar hokimliklari Oʻzbekiston Respublikasi Davlat tabiatni muhofaza qilish qoʻmitasi, Melioratsiya va suv xoʻjaligi vazirligi, Qishloq xoʻjaligi vazirligi bilan birgalikda 1992-1993-yillarda respublika hududi chegarasida suvni muhofaza qilish zonalarini va qirgʻoqboʻyi mintaqalarni belgilashni taʼminlasinlar. Bir vaqtning oʻzida, 1993-yildan boshlab, davlat boshqaruv organlari, xoʻjaliklar, korxonalar va tashkilotlarning mahalliy budjetlarida koʻrsatib oʻtilgan Nizomda belgilangan chora-tadbirlarni amalga oshirish uchun mablagʻ ajratish nazarda tutilsin. 3. Oʻzbekiston SSR Ministrlar Sovetining 1982-yil 16-apreldagi 269-son qarori oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin. 4. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish oʻrtoq I.H. Joʻrabekov zimmasiga yuklatilsin. 1. Mazkur Nizom suvni muhofaza qilish zonalarini va suv inshootlarining sanitariya muhofazasi zonalari (okruglari)ni belgilash tartibini, shuningdek, suv resurslari ifloslanishi, bulgʻanishi va tugashining oldini olish uchun bu zonalarda xoʻjalik faoliyati tartibini boshqarib boradi. 2. Suv omborlari va boshqa suv havzalari atrofiga, shuningdek, daryolar, magistral kanallar va kollektorlar boʻylab suvni muhofaza qilish zonalari va kirgʻoqboʻyi mintaqalar belgilanadi; xoʻjalik-ichimlik suv taʼminoti manbalari atrofida sanitariya muhofazasi zonalari va sanitariya-himoya mintaqalari belgilanadi; mineral suvlar va boshqa davolash vositalari manbalari atrofida sanitariya muhofazasi okruglari belgilanadi. Suvni muhofaza qilish zonalarining belgilanishi suv omborlari va xoʻjalik-ichimlik suv taʼminoti, davolash va aholining madaniy-sogʻlomlashtirish ehtiyojlari uchun foydalaniladigan boshqa suv manbalarining zonalari va sanitariya muhofazasi okruglarini belgilash zaruriyatini istisno etmaydi. 3. Suvni muhofaza qilish zonalari va sanitariya muhofazasi zonalari (okruglari)* tabiatni muhofaza qilish organlari va tegishli suv inshootlaridan foydalanuvchi vazirliklar, davlat qoʻmitalari, idoralar, birlashmalar, korxonalar, muassasalar va tashkilotlarning takliflari boʻyicha belgilanadi. 4. Suvni muhofaza qilish zonalarini belgilash boʻyicha ishlar gidrologik, gidrogeologik, muhandislik-geologiya, sanitariya-epidemiologiya, agroxoʻjalik, tuproq, geobotanik va topografik qidiruvlar va tadqiqotlar maʼlumotlaridan foydalanilgan holda loyiha tashkilotlari mutaxassislari tomonidan bajariladi. 5. Ishlab turgan suv inshootlari boʻyicha suvni muhofaza qilish tadbirlari ikki bosqichda bajariladi: birinchi bosqichda bu mintaqalarda suvni muhofaza qilish zonalari va xoʻjalik faoliyati tartibi belgilanadi; ikkinchi bosqichda qurilish normalari va qoidalariga, shuningdek, tarmoq metodik koʻrsatmalariga muvofiq zaruriyatga koʻra, muhandislik, meliorativ, sanitariya-texnika va boshqa tadbirlar amalga oshiriladi. 6. Yangidan qurilgan suv inshootlari boʻyicha suvni muhofaza qilish tadbirlari mazkur Nizomga rioya qilingan holda suv inshooti qurilishi loyiha hujjatlari tarkibida ishlab chiqiladi. 7. Suvni muhofaza qilish zonasiga kiritilgan yerlar, daryolar, suv omborlari va boshqa suv havzalari, magistral kanallar va kollektorlar, gidrouzellar, nasos stansiyalarining qirgʻoqboʻyi yerlari hamda suv taʼminoti va mineral suv taʼminoti manbalarining sanitariya muhofazasi zonalari (okruglari) qishloq xoʻjaligi kooperativlari (shirkatlari) va boshqa korxonalar, muassasalar va tashkilotlar, shuningdek, fuqarolarning yer egaligidan va yerdan foydalanishlaridan olib qoʻyilmaydi, balki mazkur Nizomning talablariga rioya qilingan holda ular tomonidan foydalaniladi. 8. Daryolar, suv omborlari, suv havzalari, magistral, xoʻjaliklararo kanallar va kollektorlar, gidrouzellar, nasos stansiyalari va boshqa suv inshootlarining qirgʻoqboʻyi yerlari mahalliy boshqaruv organlarining qarori bilan ulardan normal foydalanish uchun zarur boʻlgan tabiatni muhofaza qilish va boshqa tadbirlar oʻtkazilishini taʼminlash maqsadida bu obyektlar tegishli boʻlgan korxonalar, muassasalar, tashkilotlarga beriladi. Suv taʼminoti va mineral suv manbalari sanitariya muhofazasining birinchi zonasi mintaqalari (okruglari) yer uchastkalari bilan birgalikda suv olish va boshqa inshootlar qurish uchun belgilangan tartibda bu inshootlardan foydalanuvchi korxonalar, muassasalar va tashkilotlarga foydalanishga beriladi. 9. Suv omborlari va boshqa suv havzalarining suvni muhofaza qilish zonasi ularning akvatoriyasiga tutashib ketuvchi hudud hisoblanadi. Bu hududda sanitariya holatini zarur darajada saqlash, suvning ifloslanishi va bulgʻanishining hamda suv omborlarining tuproq eroziyasi bilan loyihalanishining oldini olish, shuningdek, qulay suv rejimini tashkil etish va unga amal qilish maqsadida maxsus rejim oʻrnatiladi hamda mazkur inshootlar kimga qarashli boʻlsa oʻsha tashkilotlar bilan ularni saqlash uchun mablagʻ jalb qilgan holda foydalanishning zarur talablarini kafolatli taʼminlash toʻgʻrisida shartnoma majburiyatlari imzolangandan keyin xoʻjalik faoliyatiga ruxsat beriladi. 10. Suvni muhofaza qilish zonalari suv ombori va boshqa suv havzalarining butun perimetri boʻyicha belgilanadi. Suvni muhofaza qilish zonasining tarkibiga quyidagilar kiradi: qirgʻoqlarni 50 yil ichida qayta ishlash loyihalashtirilayotgan zona (yangi qurilish chegaralangan zona); soylik, jarlik, qirgʻoqboʻyi qiyaliklari va tik qiyaligi 5 gradusdan koʻp boʻlgan nuragan yerlarni oʻz ichiga oluvchi, eroziya jihatidan aktiv zonalar, suv omborlari va suv havzalariga bevosita tutashib ketuvchi siljuvchi uchastkalar; suv omborlarida suvning tezlik bilan tirgak darajasiga koʻtarilishi sharoitida vaqtincha suv bosgan zonalar; doimiy suv bosgan zona; suv omborlari va boshqa suv havzalari qirgʻoqlariga ekilgan ihota daraxtlari. 11. Suvni muhofaza qilish zonalarining kengligi suv omborlari va boshqa suv havzalarining vazifasidan, ularga tutash yerlarning tavsifi va ulardan xoʻjalik jihatdan foydalanishdan, joyning relyefidan kelib chiqqan holda belgilanishi va quyidagicha boʻlishi kerak: katta suv omborlari va boshka suv havzalari (sigʻimi 1,1 dan 10 kub kilometrgacha boʻlgan) atrofida — 200 — 250 metr; oʻrtacha suv omborlari va boshqa suv havzalari (sigʻimi 0,6 dan 1 kub kilometrgacha boʻlgan) atrofida — 150 — 200 metr; kichik suv omborlari va boshqa suv havzalari (sigʻimi 0,2 dan 0,5 kub kilometrgacha boʻlgan) atrofida — 100 — 150 metr; juda kichik suv omborlari va suv havzalari (sigʻimi 0,1 kub kilometrdan kam boʻlgan) atrofida — 50 metrgacha. 12. Suvni muhofaza qilish zonalarining chegaralari joyning konkret sharoitini hisobga olgan holda belgilanishi hamda balandlikda joylashgan hududlar, daryo vodiylarining chetlari, soyliklar, yoʻl-transport tarmoqlari va boshqa muhandislik inshootlari bilan birga uyushmagan yuza oqimini qisman oʻz ichiga oluvchi tabiiy va sunʼiy chegaralar bilan birga qoʻshilishi kerak. Suv ombori suvni muhofaza qilish zonasining ichki chegarasi suvning normal tirgak darajasida uning kesimidan, boshqa suv havzalariniki — suvning oʻrtacha koʻp yillik darajasidan boshlab qabul qilinadi. 13. Qishloq xoʻjaligi va oʻrmon xoʻjaligi korxonalari, muassasalari va tashkilotlarining yerlarida joylashgan kichik suv omborlari va boshqa suv havzalari atrofidagi suvni muhofaza qilish zonalari joyning konkret sharoitlaridan kelib chiqib belgilanadi hamda sanitariya talablariga rioya qilingan holda foydalaniladi. 14. Suv omborlarida va baliqchilik xoʻjaligi ahamiyatiga ega boʻlgan boshqa suv havzalarida baliqchilik xoʻjaligi va boshqa idoralarining organlari faoliyati, muhofaza idoralaridan tashqari, foydalanish yuzasidan barcha zarur talablarga rioya qilish kafolati va uni saqlash uchun mablagʻlar jalb qilingan holda inshootning egasi bilan kelishilgan taqdirda hamda shartnoma asosida yuritilishi mumkin. 15. Suv omborlari va suv havzalarining suvni muhofaza qilish zonalari doirasida qirgʻoqboʻyi mintaqasi ajratiladi. Bu yerda ancha qatʼiy xoʻjalik faoliyati tartibi oʻrnatiladi. Qirgʻoqboʻyi mintaqasi tarkibiga, odatda, suvni himoya qilish zonasi chegarasida plyajlar, qirgʻoq kamarlari, siljish uchastkalari, tosh uyumlari kiradi. Qirgʻoqboʻyi mintaqasining eng kam hajmlari suv omborlari va boshqa suv havzalariga tutashib ketuvchi yerlar (shudgor, pichanzor va boshqalar)ning turiga va suv havzalarining sigʻimi hisobga olingan holda qiyaliklarning tikligiga bogʻliq ravishda belgilanadi. Shudgor, koʻp yillik daraxtzor, oʻrmonlar va daraxtzor-changalzor joylarda qirgʻoqboʻyi mintaqalari 3 gradusgacha tik qiyaliklarda — 55 metrgacha, 3 gradusdan 8 gradusgacha — 35—40 metrgacha belgilanadi. Ogʻish 8 gradusdan koʻp boʻlganda qirgʻoqboʻyi mintaqa kengligi har bir konkret holatda alohida belgilanadi. Barcha hollarda qirgʻoqboʻyi mintaqasi suv havzasining normal gorizonti sharoitida suv kesimidan kamida 20 metr kenglikda belgilanadi. 16. Qirgʻoqning qayta ishlanadigan uchastkalarida qirgʻoqboʻyi mintaqaning eng kam kengligi qirgʻoqning 5 — 10 yilda loyihalashtirilayotgan chekinishi kattaligi hisobga olingan holda koʻpaytirilishi kerak. 17. Aholi punktlari doirasida suv omborlari va boshqa suv havzalari qirgʻoqboʻyi mintaqalari hajmi tabiatni muhofaza qilish va sanitariya nazorati davlat organlari, shuningdek, meʼmorchilik va suv xoʻjaligi organlari bilan kelishib, konkret sharoitlardan kelib chiqqan holda belgilanadi. 18. Agar mazkur Nizomning 14 — 16-bandlariga muvofiq belgilangan qirgʻoqboʻyi mintaqaning ichki chegarasi suv ombori yoki suv havzasi uchun ajratib olingan yerning chegarasiga nisbatan qirgʻoqqa yaqin boʻlsa, qirgʻoqboʻyi mintaqasi yerning ajratib olingan chegarasi boʻyicha belgilanadi, agar ajratib olingan yerdan narida boʻlsa, qirgʻoqboʻyi mintaqa chegarasi yerning ajratib olingan doirasidan tashqariga chiqishi mumkin. 19. Suvni muhofaza qilish zonalari, kimga qarashliligi yoki kimning yer egaligi va yerdan foydalanishida boʻlgan joydan oqishidan qatʼi nazar, doimiy yoki vaqtinchalik oqimga ega boʻlgan barcha daryolar, soylar va jilgʻalar boʻylab belgilanadi. 20. Suvni muhofaza qilish zonasiga qayirlar, yer osti suvlari tufayli nuragan, toshqin paytida suv bosadigan uchastkalar qayirdan keyingi dastlabki pogʻona-pogʻona yonbagʻirlar, oʻzak qirgʻoqlarning chetlari va tik qiyaliklari, daryo vodiysiga oquvchi soylar, siljiydigan uchastkalar, qirgʻoqlarning qayta ishlanadigan uchastkalari kiritiladi. 21. Daryolarning suvni muhofaza qilish zonalarining ichki chegaralari suvning oʻrtacha koʻp yillik kesimidan boshlab qabul qilinadi. 22. Daryolar, soylar va irmoqlarning suvni muhofaza qilish zonalari kengligi geomorfologik, gidrogeologik sharoitlar hisobga olingan holda, tutash yerlardan foydalanish xarakteri hamda oʻrtacha koʻp yillik sarfga koʻra quyidagi miqdorlarda qabul qilinadi: katta daryolarda (suv sarfi sekundiga 100 kub metrdan ortiq) — 300—500 metr; oʻrtacha daryolarda (suv sarfi sekundiga 5 kub metrdan 100 kub metrgacha) — 100 — 300 metr; kichik daryolarda (suv sarfi sekundiga 2 kub metrdan 5 kub metrgacha) — 50 — 100 metr; juda kichik daryolarda (suv sarfi sekundiga 2 kub metrgacha boʻlgan soylar) — 50 metragacha. Suvni muhofaza qilish zonasining kengligi daryoning butun uzunligi boʻylab uning har bir boʻlagida suv sarfiga bogʻliq ravishda har xil belgilanadi. 23. Amudaryo va Sirdaryoning, ular irmoqlarining suvni muhofaza qilish zonalari hajmlari suv xoʻjaligi loyiha tashkilotlari tomonidan ishlab chiqilgan loyihalar boʻyicha belgilanadi. 24. Baliqchilik xoʻjaligi ahamiyatiga ega boʻlgan suv inshootlari uchun suvni muhofaza qilish zonasining kengligi baliqchilik xoʻjaligi organlari bilan tabiatni muhofaza qilish va suv xoʻjaligi organlari oʻrtasida kelishiladi hamda ular tomonidan qirgʻoqni mustahkamlash, qirgʻoqni himoya qilish va ekologiya talablarini buzmaslik kafolatlangan maxsus qaror bilan rasmiylashtiriladi. 25. Daryo va soylarning qirgʻoqlari boʻyicha suvni muhofaza qilish zonasi doirasida qirgʻoq mintaqasi ajratib koʻrsatiladi. Bu mintaqada xoʻjalik faoliyati yuritish qatʼiy cheklab qoʻyiladi hamda u yoki bu sanoat-fuqaro qurilishi, uy-joy, ijtimoiy-maishiy va madaniy inshootlar qurish taqiqlanadi. Daryo va soylar qirgʻoqboʻyi mintaqasining kengligi suvning oʻrtacha koʻp yillik kesimiga koʻra aniqlanadi hamda daryolarda ularga tutashib ketgan ekin maydonlariga va qirgʻoq qiyaliklari tikligiga bogʻliq ravishda quyidagi hajmlarda belgilanadi: shudgor va koʻp yillik daraxtzor joylarda qiyaliklar tikligi 3 gradusgacha boʻlsa — 35 — 55 metr va 3 gradusdan ortiq boʻlsa — 55 — 100 metr; pichanzor va yaylovlarda qiyaliklar tikligi 3 gradusgacha boʻlsa — 25 — 35 metr va 3 gradusdan ortiq boʻlsa — 35 — 50 metr; oʻrmon va daraxtzor-changalzor maydonlarda qiyaliklar tikligi 3 gradusgacha boʻlganda — 35 — 55 metr va 3 gradusdan ortiq boʻlganda — 55 — 100 metr. Eng koʻp ahamiyat berish koʻproq yemirilgan tuproqqa tegishlidir. Togʻ daryolari va vaqtincha suv oqadigan soylar uchun qirgʻoq boʻyi mintaqa kengligi har bir konkret holatda tutashgan yerlardan foydalanish xarakteri va ularning suv holatiga taʼsiridan kelib chiqqan holda belgilanadi. Aholi punktlari doirasida daryo va suvlarning qirgʻoqboʻyi mintaqasi hajmlari tabiat muhofazasi va sanitariya nazorati davlat organlari, shuningdek, meʼmorchilik va suv xoʻjaligi organlari bilan kelishilgan holda konkret sharoitlardan kelib chiqib belgilanadi. 26. Barcha magistral kanallar, ularning tarmoqlari va xoʻjaliklararo taqsimlovchilari, magistral va xoʻjaliklararo kollektorlar boʻylab qirgʻoqboʻyi mintaqalari belgilanadi. Ularda xoʻjalik faoliyatining maxsus tartibi joriy etiladi hamda bu inshootlar tegishli boʻlgan xoʻjaliklarning roziligisiz u yoki bu suv oluvchi mashina, mexanizmlar oʻrnatish, vaqtinchalik, doimiy inshoot, binolar qurish taqiqlanadi. 27. Qirgʻoqboʻyi mintaqalari va ularda oʻrnatiladigan inshootlar suvning oqimlari bilan ifloslanishidan, qirgʻoqlarning nurash jarayonidan, ochiq suv oqimlaridan va suvning holatiga taʼsir etuvchi boshqa harakatlardan himoya qilishni taʼminlashi kerak. Bunda barcha suv isteʼmolchilari tomonidan istalgan hajmda suv olish suv xoʻjaligi tashkilotlari bilan tuzilgan shartnomalar boʻyicha amalga oshirilishi mumkin. 28. Qirgʻoqboʻyi mintaqasining ichki chegarasi kanallar va kollektorlar suvlarining hisob-kitob kesimidan kelib chiqib oʻrnatiladi, tashqi chegara yerlarning ajratib olinish chegarasiga muvofiq kelishi kerak. Qirgʻoqboʻyi mintaqasining kengligi va kanallar, kollektorlarni ajratib olish mintaqasi suv xoʻjaligi organlari tomonidan belgilangan ochiq suv oqimlarining namunaviy profillari va ularning qurilishi loyihalariga koʻra yer ajratishning amaldagi normalariga muvofiq belgilanadi. 29. Loyihada nazarda tutilgan kanallar va kollektorlarning qirgʻoqboʻyi mintaqasi hududi bu inshootlar qarashli boʻlgan suv xoʻjaligi tashkilotlariga beriladi. 30. Suvning holatiga taʼsir koʻrsatishning oldini olish maqsadida sekundiga 50 kub metrdan ortiq suv oʻtkazish quvvatiga ega boʻlgan magistral kanallar, loyiha-hisob-kitob suv sarfi sekundiga 10 kub metrdan ortiq boʻlgan magistral kollektorlar boʻylab suvni muhofaza qilish zonalari belgilanadi. 31. Magistral kanallar va kollektorlar suvni muhofaza qilish zonalarining kengligi geomorfologik, gidrogeologik sharoitlar, tutashib ketgan yerlardan foydalanish xarakteri hisobga olingan holda belgilanadi hamda ajratib olish mintaqasi chegarasidan quyidagi hajmlarda qabul qilinadi: sekundiga 50 dan 100 kub metrgacha suv oʻtkazish quvvatiga ega boʻlgan magistral kanallar, loyiha hisob-kitob suv sarfi sekundiga 10 dan 20 kub metrgacha boʻlgan kollektorlar uchun — 100 metr; sekundiga 100 dan 150 kub metrgacha suv oʻtkazish quvvatiga ega boʻlgan magistral kanallar, loyiha-hisob-kitob suv sarfi sekundiga 20 dan 50 kub metrgacha boʻlgan kollektorlar uchun — 200 metr; sekundiga 150 kub metrdan ortiq suv oʻtkazish quvvatiga ega boʻlgan magistral kanallar, loyiha-hisob-kitob suv sarfi sekundiga 50 kub metrdan ortiq boʻlgan kollektorlar uchun — 300 metr. 32. Barcha ishlab turgan, loyihalashtirilayotgan va qayta qurilayotgan vodoprovodlarda sanitariya-epidemiologiya jihatidan ishonchlilikni taʼminlash maqsadida suv olish joylaridagi suv taʼminoti manbalari sanitariya muhofazasi zonalarini, vodoprovod inshootlari zonasi va sanitariya-himoya mintaqasini hamda suv havzalarining sanitariya-himoya mintaqalarini oʻz ichiga oluvchi sanitariya muhofazasi zonasi belgilanadi. 33. Suv olish joyidagi suv taʼminotining yuza va yer osti manbalari sanitariya muhofazasi zonasi uch mintaqadan iborat boʻlishi kerak: birinchi mintaqa — qattiq tartibli mintaqa; ikkinchi va uchinchi mintaqalar — xoʻjalik faoliyati cheklangan tartibli mintaqalar. 34. Suv taʼminoti yuza manbalarining sanitariya muhofazasi zonasi birinchi mintaqasining chegaralari suv olish joylaridan quyidagicha masofada belgilanadi: a) daryo va kanallar uchun: oqim boʻylab yuqoriga — kamida 200 metr; oqim boʻylab quyiga — kamida 100 metr; suv olish joyiga tutashib ketuvchi qirgʻoq boʻylab yoz-kuzgi suv sathi boʻyicha suv kesimining kamida 100 metri; qarama-qarshi qirgʻoq tomon yoʻnalishda: daryo va kanallar kengligi 100 metrdan kam boʻlganda — yoz-kuz davridagi suv sathining butun akvatoriyasi va suv kesimidan 50 metr kenglikdagi qarama-qarshi qirgʻoq, daryolar va kanallar kengligi 100 metrdan koʻp boʻlganda — kengligi kamida 100 metr boʻlgan akvatoriya mintaqasi; b) suv omborlari va koʻllar uchun: akvatoriya boʻyicha barcha yoʻnalishlarda — kamida 100 metr; suv olinadigan joyga tutashib ketuvchi qirgʻoq boʻyicha — suv omborida normal tamba darajasida va koʻlda yoz-kuz davridagi suv sathi sharoitida suv kesimidan kamida 100 metr. 35. Suv taʼminoti yuza manbalarining sanitariya muhofazasi zonasining ikkinchi mintaqasi chegaralari quyidagicha belgilanadi: a) daryo va kanallar uchun: oqim boʻylab yuqoriga, irmoqlar ham shu jumlaga kiradi, daryo va kanallar kengligi va uzunligi boʻyicha oʻrtacha suv oqimi tezligidan hamda yoz-kuz davrida suv sathining oʻrtacha oylik suv sarfi 95 foiz taʼminlanganda suvning mintaqa (poyas) chegarasidan suv olish joyigacha oqib kelish vaqtidan kelib chiqqan holda kamida 3 sutka; oqim boʻylab quyiga — birinchi mintaqa (poyas) chegarasidan kamida 250 metr; yon tomondagi chegaralar — yoz-kuz davridagi suv sathi sharoitida suv kesimi masofasidan — tekislikdagi relyefda — 500 metr, torli relyefda — daryo yoki kanal tomonga qaragan yon bagʻir yuqorisigacha, lekin qiyalama nishablikda 750 metrdan va tik qiyalikda 1000 metrdan koʻp emas; b) suv omborlari va koʻllar uchun: shamollar soni suv olish joyiga tomon 10 foizgacha boʻlganda barcha yoʻnalishlarda akvatoriya boʻylab 3 kilometr masofagacha, shamollar soni 10 foizdan ortiq boʻlganda 5 kilometrgacha; yon tomondagi chegaralar — suv omborida tambaning normal darajasida va koʻlda suvning yoz-kuz davridagi sathi sharoitida suv kesimidan tekislikdagi relyefda 500 metr masofada, togʻlik joydagi relyefda — suv ombori yoki koʻlga qaraganda birinchi qiyalikning yuqorisigacha, lekin qiyalama nishablikda 750 metrdan va tik qiyalikda 1000 metrdan koʻp emas. 36. Suv taʼminoti yuza manbalari sanitariya muhofazasi zonasining uchinchi mintaqasi chegaralari daryo va kanallar oqimi boʻylab yuqoriga va quyiga yoki ikkinchi mintaqa uchun boʻlganidek, suv ombori va koʻllarning akvatoriysi boʻylab barcha tomonlarga, yon tomondagi chegaralar — suv ayirgich boʻylab, biroq daryo va kanallar yoki suv omborlari esa koʻllardan — 3 —5 kilometrdan koʻp boʻlmagan masofada boʻlishi kerak. 37. Suv taʼminoti yer osti manbaining sanitariya muhofazasi zonasi birinchi mintaqasi chegaralari yakka suv olish joyidan (quruq shaxta qudugʻi, kaptaj) yoki guruhli suv olishda eng chekkadagi suv olish inshootidan boshlab quyidagicha masofada oʻrnatilishi kerak: muhofaza qilingan yer osti suvlaridan foydalanilganda — 30 metr; yetarlicha muhofaza qilinmagan yer osti suvlaridan foydalanilganda — 50 metr; infiltratsion suv olish joylarida suv manbaining yuzasidan — kamida 150 metr; irmoqli suv olish joylarida yoki infiltratsion suv olish joyiga quyiluvchi uchastkada — mazkur Nizomning 34-bandiga muvofiq suv taʼminoti yuza manbaning birinchi mintaqasi zonasiga oʻxshash; yer osti suvlari zaxiralari yopiq tipdagi infiltratsion inshootdan sunʼiy ravishda toʻldirilganda — 50 metr, ochiq tipda — 100 metr. 38. Yer osti manbai suv taʼminotining sanitariya muhofazasi zonasi ikkinchi mintaqasining chegarasi iqlim rayonlariga va mikrob bilan ifloslanishining suv olish joyiga qadar 100 dan 300 sutkagacha siljishi hisobga olingan holda muhofazalanganligiga koʻra belgilanadi. 39. Zonaning uchinchi mintaqasi chegarasi suvning kimyoviy ifloslanishi suv olish joyiga siljishi vaqtiga koʻra aniqlanadi. U suv olish joyidan foydalanishning qabul qilingan muddatidan ortiq boʻlishi, lekin kamida 25 yil oʻtishi kerak. Nam saqlaydigan qatlamning infiltratsion oziqlanishi sharoitida sanitariya muhofazasi zonasining ikkinchi va uchinchi mintaqalarini mazkur Nizomning 35 va 36-bandlariga muvofiq suv taʼminoti yuza manbaining ikkinchi va uchinchi mintaqalari chegaralariga tatbiqan qabul qilish kerak. 40. Vodoprovod inshootlari (nasos stansiyalari, suvni tayyorlash stansiyalari, sigʻim stansiyalari) sanitariya muhofazasi zonalari birinchi mintaqa chegarasidan va uning atrofiga sanitariya-himoya mintaqasi (qoʻriqlash zonasi)dan iborat boʻlishi kerak. 41. Vodoprovod inshootlari hududi sanitariya muhofazasi birinchi mintaqasining chegarasi maydonning oʻrab olinishiga mos keladi va quyidagi masofada boʻlishi kerak: toza suv havzalari devoridan, filtrlardan, kontaktli yoritgichlardan — kamida 30 metr masofada; qolgan boshqa inshootlardan va vodoprovod minorasidan kamida 15 metr masofada. 42. Suv taʼminoti manbai zonasi ikkinchi mintaqasi tashqarisida joylashgan vodoprovod inshootlari toʻsiqlari atrofidagi sanitariya-himoya mintaqasi kamida 100 metr kenglikka ega boʻlishi kerak. 43. Vodoprovod boʻylab sanitariya-himoya mintaqalari belgilanadi, ularning kengligi eng chekkadan vodoprovoddan boshlab hisoblanadi: qurilishi tugallangan hududda quruq tuproqqa yotqizilganda — diametri 1000 millimetrgacha boʻlganda kamida 10 metr va diametri katta boʻlganda kamida 20 metr, nam tuproqda — diametridan qatʼi nazar, kamida 50 metr; qurilib tugallangan hududda davlat sanitariya nazorati va tabiat muhofazasi organlari bilan kelishilgan holda mintaqa kengligining yuqorida koʻrsatib oʻtilgan hajmlarini kamaytirishga yoʻl qoʻyiladi. 44. Aholini davolash va madaniy-sogʻlomlashtirish ehtiyojlari uchun foydalaniladigan mineral suv manbalari, shifobaxsh balchiq olinadigan joylar, mineral koʻllar atrofida davolash manbalarining tabiiy fizik va kimyoviy xossalarini saqlash, shuningdek, ularni buzilishdan, ifloslanishdan hamda muddatidan ilgari tugab qolishdan asrash maqsadida sanitariya muhofazasi okrugi belgilanadi. Bir yoki bir-biriga bogʻliq bir necha mineral suv konlaridan, aralash plyajlardan va boshqa tabiiy davolash vositalaridan foydalanilganda ular uchun sanitariya muhofazasining yagona okrugi belgilanishi mumkin. 45. Sanitariya muhofazasi okrugi uch zonaga boʻlinadi: birinchisi — qattiq tartibli zona, ikkinchisi — cheklangan zona, uchinchisi — kuzatish zonasi. 46. Birinchi zona mineral suvlar yuzaga chiqadigan, shifobaxsh balchiq konlari, mineral koʻllar, suvidan davolash maqsadlarida foydalaniladigan koʻrfazlar, plyajlar joylashgan joylarni, shuningdek, dengizning qirgʻoqboʻyi mintaqasini va plyajlarga tutashib ketuvchi kengligi kamida 100 metrli hududni qamrab oladi. 47. Ikkinchi zona yuza suvlarning mineral suvlar yuzaga chiqadigan joyga va shifobaxsh balchiq konlariga, mineral koʻllar va koʻrfazlarga, mineral manbalar hosil qilishda ishtirok etuvchi mineral va chuchuk suv sirkulatsiyaga uchraydigan yer yuzasidan uncha chuqur boʻlmagan joylarga tomon oqishi yuz beradigan hududni: mineral suvlar va shifobaxsh balchiqlar tabiiy va sunʼiy saqlanadigan joylarni; sanatoriy-kurort muassasalari va dam olish muassasalari joylashgan hududni, shuningdek, loyiha-hujjatlariga koʻra parklar, oʻrmon-parklar va boshqa koʻkalamzor joylar barpo qilish moʻljallangan hududni qamrab oladi. Kurortning sanitariya muhofazasi okrugi uchun nazarda tutilgan qoidalarga rioya qilinmagan holda ulardan foydalanish ifloslanishga, tarkibning oʻzgarishiga yoki mineral suv va shifobaxsh balchiq zonalarining tugab qolishiga yohud bularning barchasi bir boʻlib tabiiy davolash vositalarining yomonlashuviga olib kelishi mumkin. 48. Uchinchi zona (sirtdan uning chegaralari sanitariya muhofazasi okrugi chegaralari bilan mos keladi) gidromineral resurslar oziqlanadigan va paydo boʻladigan butun joylarni, hududni oʻrab olgan oʻrmonzorni, shuningdek, sanitariya muhofazasi okrugi uchun belgilangan qoidalarga rioya qilinmagan holda xalq xoʻjaligi maqsadlarida foydalanilishi mineral suv va shifobaxsh balchiq konlarining gidrogeologik tartibiga, sanitariya va landshaftiqlim sharoitlariga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlgan hududni qamrab oladi. 49. Suv omborlari va boshqa suv havzalari, daryolar, soylar, magistral kanallar va kollektorlarning suvni muhofaza qilish zonalarida quyidagilar taqiqlanadi: oʻsimlik zararkunandalari va kasalliklariga, begona oʻtlarga qarshi ishlatiladigan zaharli dorilarning har qanday turini qoʻllash va koʻmish; zaharli dorilar, pestitsidlar, gerbitsidlar va mineral oʻgʻitlar saqlanadigan omborlar, apparatlarni zaharli dorilar bilan toʻldiradigan maydonchalar, aviatsiya-kimyo ishlarini olib borish uchun uchish-qoʻnish yoʻllari qurish; kanalizatsiya-tozalash inshootlarini va oqova suvlarni turli xil toʻplagichlarni joylashtirish; chorvachilik komplekslari va fermalarini, parrandachilik fabrikalarini joylashtirish, hayvonlar, mollar va parrandalar koʻmiladigan, axlat va ishlab chiqarish, kimyo va radioaktiv moddalar chiqindilari tashlanadigan joyga aylantirish, shuningdek, tayyorlangan suyuq goʻngni sugʻorishda foydalanish, toʻxtash joylari, yonilgʻi-moylash materiallari quyish punktlari, avtotransport, traktorlar, qishloq xoʻjalik texnikasi va boshqa texnika tuzatiladigan, yuviladigan va texnik qarovdan oʻtkaziladigan joylar qurish; qor qoplamiga oʻgʻit solish, tarkibida goʻng boʻlgan oqova suvlardan tozalamasdan oʻgʻit sifatida foydalanish, shuningdek, tozalanmagan sanoat va xoʻjalik-maishiy oqova suvlarni tashlash; mollarni, ayniqsa jarlik-botqoq joylarda, normalashtirmay oʻtlatish; daraxtlar va butalarni kesish, oʻrmonni parvarishlash uchun kesish va sanitariya maqsadida kesish bundan mustasno. Suv omborlari va boshqa suv havzalari, daryolar va soylarning suvni muhofaza qilish zonalarida suvning holatiga taʼsir koʻrsatuvchi qurilish, tubni chuqurlashtirish va portlatish ishlari olib borish, foydali qazilmalar va suv oʻtlari qazib olish, kabellar truboprovodlar va boshqa kommunikatsiyalar yotqizish, burgʻilash, qishloq xoʻjaligi va boshqa ishlarni bajarish tabiat muhofazasi va sanitariya nazorati davlat organlari, shuningdek, suv xoʻjaligi organlari bilan kelishilgan holda faqat nohiya boshqaruv organlarining ruxsati boʻyicha amalga oshirilishi kerak. Suv sathining normal darajasidan, suv omborlari va boshqa suv havzalaridan 2 kilometr masofada qishloq xoʻjaligi va oʻrmonzor yerlarga zaharli dorilarni aviatsiya yordamida sepish taqiqlanadi. 50. Qirgʻoqboʻyi mintaqasi doirasida, mazkur Nizomning 49-bandida belgilangan cheklashlarga qoʻshimcha ravishda, quyidagilar taqiqlanadi: nohiya boshqaruv organlarining tabiat muhofazasi davlat organlari va suv xoʻjaligi organlari bilan kelishilgan ruxsatnomasisiz qishloq xoʻjalik ekinlari oʻstirish (yosh daraxt qatorlari orasiga ekilgan vaqtinchalik ekinlardan tashqari); organik va mineral oʻgʻitlarni qoʻllash; mol boqish va mollar yoz davrida saqlanadigan joy tashkil etish; inshootlarning har qanday xilini qurish va mavjudlarini kengaytirish; maxsus ajratilgan joylar tashqarisida palatalar tikish, avtomobillarning toʻxtash joylari va qayiqlar bogʻlab qoʻyiladigan joylar qilish; oʻgʻitlardan boʻshagan taralarni yoʻq qilish; oʻgʻitlarni transportda tashish va sepishda qoʻllaniladigan tara, mashina va asbob-uskunalarni tozalash, yuvish; jun, kanop, teri yuvish. 51. Suv taʼminotining yuza va yer osti manbalari sanitariya muhofazasi zonasi birinchi mintaqasi hududida, shuningdek, vodoprovod inshootlari sanitariya muhofazasi zonasi birinchi mintaqasi hududida quyidagilar taqiqlanadi: asosiy vodoprovod inshootlaridan tashqari qurilishning barcha turlari; uy-joy va jamoat binolarini joylashtirish, odamlarning yashashi, shu jumladan, vodoprovodda ishlovchi odamlarning yashashi; vodoprovod inshootlariga xizmat koʻrsatuvchi truboprovodlardan tashqari turli maqsadlardagi truboprovodlarni yotqizish; oqova suvlarni yuza manbalarga chiqarish, choʻmilish, suvloq hosil qilish, mol boqish, kir yuvish, baliq ovlash, zaharli dorilar, pestitsidlar, gerbitsidlar, mineral va organik oʻgʻitlarni qoʻllash, saqlash va koʻmish; barcha binolar suvni chiqarib tashlashning eng yaqin kanalizatsiya sistemasiga ulangan, oqova suvlarni tozalash inshootlari birinchi mintaqa tashqarisiga joylashgan boʻlishi kerak, kanalizatsiya mavjud boʻlmagan taqdirda notoza narsalarni chiqarib tashlashning sanitariya talablari hisobga olingan holda suv oʻtkazmaydigan xandaqlar qazilishi kerak; yuza oqimni birinchi mintaqa tashqarisiga chiqarish taʼminlanishi kerak; daraxtlarni sanitariya maqsadida kesish va ularni parvarish qilishga yoʻl qoʻyiladi. 52. Suv taʼminotining yuza va yer osti manbalari sanitariya muhofazasi zonasi ikkinchi mintaqasi hududida, shuningdek, vodoprovod inshootlari sanitariya-himoya mintaqasi doirasida quyidagilar taqiqlanadi; hududning notoza narsalar, axlat, goʻng, sanoat chiqindilari, maishiy oqovalar va boshqalar bilan ifloslanishi; zaharli dorilar va mineral oʻgʻitlar, yonilgʻi-moylash materiallari omborlarini, oʻra-chuqurlarni, shlam saqlanadigan joylarni va suv taʼminoti manbalarining kimyoviy ifloslanishiga olib keluvchi boshqa inshootlarni joylashtirish; mollar koʻmiladigan joylarni, qabristonlarni, assenizatsiya va filtrlash dalalarini, sugʻoriladigan dehqonchilik dalalarini, goʻng saqlanadigan omborxonalarni, silos saqlanadigan chuqurlarni, chorvachilik va parrandachilik korxonalari va fermalarini, suv taʼminoti manbalarining mikrob bilan ifloslanishiga olib keluvchi boshqa inshootlarni joylashtirish; bevosita toshqin xavfi boʻlgan davrda, muzlagan yoki qor bilan qoplangan dalaga oʻgʻit sepish, oʻgʻitlarni aviatsiya yordamida sepishda sochilib ketishiga yoʻl qoʻyish; qum va shagʻal qazib olish, shuningdek, tubni chuqurlash ishlari olib borish; sanitariya muhofazasi birinchi mintaqasining tashqi chegaralaridan 500 metr masofada mol boqish. 53. Suv taʼminotining yuza va yer osti manbalari sanitariya muhofazasi zonasi uchinchi mintaqasi hududida tabiat muhofazasi va sanitariya nazorati davlat organlari bilan kelishib amaldagi sanitariya normalari va tabiatni muhofazaga qilish talablariga rioya etgan holda xoʻjalik faoliyati va boshqa faoliyat bilan shugʻullanishga ruxsat beriladi. 54. Suv olish joylarining sanitariya-himoya mintaqalari zonalarida hojatxonalar, yuvindi oʻralari, goʻng saqlanadigan joylar, axlatxonalar hamda tuproq va sizot suvlarning ifloslanishi uchun sharoit yaratuvchi boshqa inshootlar boʻlmasligi kerak. Uyumlar hududida, assenizatsiya dalalarida, filtrlash dalalarida, sugʻoriladigan dehqonchilik dalalarida, qabristonlarda, mollar koʻmiladigan joylarda suv olish joylari qurish taqiqlanadi. 55. Mineral suv manbalari, shifobaxsh balchiq konlari, mineral koʻllarning sanitariya muhofazasi okruglari doirasida tuproq, suv, havoni ifloslantiruvchi, oʻrmonlar va boshqa daraxtzorlarga zarar yetkazuvchi, nurash jarayonlari rivojlanishiga olib keluvchi hamda suvning tabiiy davolash xossalariga va hududning sanitariya ahvoliga salbiy taʼsir koʻrsatuvchi barcha ishlar taqiqlanadi. Sanitariya muhofazasi okruglarida tabiiy davolash vositalarining zarur darajasidagi sanitariya holatini taʼminlovchi, shuningdek, davolanish va dam olish uchun qulay sharoitlar yaratuvchi sanitariya-sogʻlomlashtirish tadbirlari va boshqa chora-tadbirlar amalga oshiriladi. 56. Birinchi zona hududida tabiiy davolash vositalaridan foydalanish bilan bevosita bogʻliq boʻlmagan fuqarolarning doimiy va vaqtincha yashashlari, inshootlar qurish, kon qazish va yer osti ishlarini bajarish, shuningdek, manbaning tabiiy davolash xossalariga va hududning sanitariya holatiga zararli taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlgan boshqa harakatlarni qilish taqiqlanadi. 57. Ikkinchi zona hududida aholining davolanishi va dam olishi bilan bogʻliq obyektlar va inshootlar qurish, kurortning rivojlanishi va obodonchiligi bilan bevosita bogʻliq boʻlmagan kon ishlari va boshqa ishlarni bajarish, shimuvchi quduqlar qurish, sugʻorish dalalari va yer osti filtrlanish manbalari, mollar koʻmiladigan joylar, qabristonlar, mollar koʻplab haydab oʻtiladigan joylar barpo etish, oʻsimlik zararkunandalari va kasalliklariga qarshi kurash maqsadida zaharli dorilarni qoʻllash, yashil daraxtzorlarni chopib tashlash (oʻrmonni parvarish qilish uchun kesish va sanitariya kesishlaridan tashqari) hamda yer uchastkalari, oʻrmonlar va suv havzalaridan davolash vositalari sifatining yomonlashuviga yoki ularning kamayishiga olib kelishi mumkin boʻlgan har qanday boshqa xilda foydalanish taqiqlanadi. 58. Uchinchi zona hududida tabiat muhofazasi va sanitariya nazorati davlat organlari bilan kelishgan holda tabiiy davolash vositalariga va hududning sanitariya holatiga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlmagan barcha ish turlariga yoʻl qoʻyiladi. 59. Mahalliy boshqaruv organlari tabiat muhofazasi va sanitariya nazorati davlat organlarining tavsiyasi bilan mahalliy sanitariya-gigiyena sharoitlarini hisobga olgan holda suv inshootlari suvni muhofaza qilish zonalarida xoʻjalik faoliyatining qoʻshimcha cheklashlarini belgilashlari mumkin. 60. Korxonalar, muassasalar va tashkilotlar yoki tabiat davlat organlari loyihalarning foydalanish talablari va zarur ekologik va sanitariya sharoitlariga muvofiq nohiya boshqaruv organlariga takliflar kiritadilar. Agar takliflar zarur darajada hal etilmasa, ular koʻrib chiqish uchun viloyat boshqaruv organlariga beriladi. 61. Viloyat, nohiya boshqaruv organlari bir oy muddat ichida suvni muhofaza qilish zonalarini belgilash toʻgʻrisidagi takliflarni koʻrib chiqadi va tegishli qaror qabul qiladi. Amudaryo, Sirdaryo, Zarafshon daryolari kabi yirik va murakkab inshootlarda suvni muhofaza qilish zonalarini belgilash Oʻzbekiston Respublikasi Davlat tabiatni muhofaza qilish qoʻmitasi va Melioratsiya va suv xoʻjaligi vazirligining taklifiga koʻra koʻrib chiqiladi hamda qaror tegishli viloyat hokimliklari bilan kelishilgan holda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Vazirlar Mahkamasi tomonidan qabul qilinadi. 62. Suvni muhofaza qilish zonalarini belgilash yuzasidan takliflarni koʻrib chiqish uchun doimiy, nohiya, viloyat, respublika komissiyalari tashkil etiladi. Bu komissiyalar tarkibi, odatda, tabiat muhofazasi organlari, suv xoʻjaligi, sanitariya nazorati, meʼmorchilik, yer tuzilishi, shuningdek, komissiyani tuzuvchi organning xohishi boʻyicha korxonalar, tashkilotlar, muassasalar vakillaridan iborat boʻladi. Komissiyaga, odatda, nohiya, viloyat, boshqaruv organining rahbarlaridan biri, respublika darajasida esa — respublika Bosh vazirining oʻrinbosari yoki Hukumatning ixtiyori bilan Hukumat aʼzolaridan biri boshchilik qiladi. 63. Suvni muhofaza qilish zonalarini belgilash yuzasidan takliflarni tayyorlash uchun loyiha tashkilotlari: melioratsiya va suv xoʻjaligi, suv taʼminoti inshootlarining rivojlanishini hisobga olgan holda, ulardan foydalanish boʻyicha amaldagi normativlarga, tabiat muhofazasi va yer tuzishning hududiy sxemalari va kompleks dasturlariga, shuningdek, mazkur Nizomga amal qiladilar; suv inshootlari joylashgan joylarning hamda sizot suvlar sathi pasaygan va koʻtarilgan zona doirasidagi tutashib ketgan hududning zoogeografik, ov xoʻjaligi, geobotanik, tuproq, oʻrmon xoʻjaligi, gidrogeologik tavsifini oʻrganadilar; suv taʼminoti akvatoriyasining ixtiologik, baliq xoʻjaligi, gidrogeologik, gidrobiologik, gidrokimyoviy tavsifini oʻrganadilar (suv olish inshooti stvoridan 2 kilometr yuqori va 2 kilometr quyi zona hajmida); sanitariya-epidemiologik vaziyat toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni toʻplaydilar va oʻrganadilar; flora va faunaning alohida qoʻriqlanadigan turlari, suv inshootlari taʼsiri zonasida joylashgan tabiat yodgorliklari, qoʻriqxonalar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni toʻplaydilar va oʻrganadilar; suvning ifloslanishi va bulgʻanishining oldini olish, unumdor yer maydonlarini va hududning mavjud tuzilishini eng koʻp darajada saqlab qolish, yemirilish jarayonlarini, yerning botqoqlanishini va boshqa zararli taʼsirlarni toʻxtatishni hisobga olgan holda suvni muhofaza qilish zonalarini belgilash va amaldagi norma hamda qoidalarni qoʻllash imkoniyatlarini oʻrganadilar va tekshiradilar; suvning holatiga salbiy taʼsir koʻrsatuvchi inshootlar roʻyxatini aniqlaydilar. 64. Suvni muhofaza qilish zonasining chegarasi reja-kartografik asosga tushiriladi hamda uchastka va yer-suvning tartibi hisobga olingan holda umumiy maydon aniqlanadi. Rejalarda suvni muhofaza qilish zonasi va unga tutashib ketgan uchastka chegarasida oldin turli ehtiyojlar uchun ajratilgan barcha uchastkalar chegarasi koʻrsatiladi. 65. Suvni muhofaza qilish zonasining hajmlarini asoslovchi, inshootning atrof-muhitga taʼsiri darajasi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar va boshqa texnik-iqtisodiy koʻrsatkichlar tayyorlanadi. Inshootlarni qurish, suvning holatiga, hududning obodonchiligiga va boshqalarga salbiy taʼsir koʻrsatuvchi korxonalar, binolar va inshootlarni yopish yoki buzib tashlash yuzasidan chora-tadbirlar belgilanadi. 66. Suvni muhofaza qilish zonasini belgilash boʻyicha maʼlumotlar komissiyaning koʻrib chiqishi uchun taqdim etiladi. Materiallarning komissiyalar tomonidan koʻrib chiqilishi natijalari dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi, unda quyidagilar koʻrsatiladi: komissiya tarkibi; suvni muhofaza qilish zonasiga kiritiluvchi yer uchastkalariga tavsif; yer uchastkasidagi qurilishlar, inshootlar, sugʻorish va kollektor-drenaj tarmoqlari, koʻp yillik daraxtzorlar, ularning balans qiymati; suvni muhofaza qilish zonasini maʼqullash toʻgʻrisida komissiya xulosasi, atrof- muhitni, tarix va madaniyat yodgorliklarini muhofaza qilish boʻyicha tavsiya etiladigan chora-tadbirlar; komissiyaning ixtiyoriga koʻra boshqa masalalar. 67. Suvni muhofaza qilish zonalarining komissiya tomonidan maʼqullangan chegaralari: nohiya tashkilotlariga qarashli boʻlgan magistral kanallar va kollektorlar boʻyicha tabiatni muhofaza qilish viloyat qoʻmitasi, sanitariya nazorati nohiya organlari, suv xoʻjaligi va qishloq xoʻjaligi organlari bilan; viloyat tashkilotlariga qarashli boʻlgan daryolar, magistral kanallar va kollektorlar, suv omborlari va boshqa suv havzalari, shuningdek, suv taʼminoti va mineral suv manbalari boʻyicha, mazkur bandning 4-xatboshida sanab oʻtilgan inshootlardan tashqari, tabiat muhofazasi viloyat qoʻmitasi, davlat nazorati viloyat organlari, suv xoʻjaligi va qishloq xoʻjaligi organlari bilan; irmogʻi Surxondaryo bilan birga Amudaryo, irmoqlari Qoradaryo, Norin va Chirchiq, Zarafshon bilan birga Sirdaryo, shuningdek, mineral suv manbalari va respublika ahamiyatiga ega boʻlgan davolash kurortlari va sanatoriylari boʻyicha — Oʻzbekiston Respublikasi Davlat tabiatni muhofaza qilish qoʻmitasi; Sogʻliqni saqlash vazirligi, Melioratsiya va suv xoʻjaligi vazirligi va Qishloq xoʻjaligi vazirligi bilan kelishiladi. Baliqchilik sanoati ahamiyatiga ega boʻlgan inshootlarning suvni muhofaza qilish zonalari baliqchilik muhofazasi organlari kelishiladi. Daryolar, soylar, magistral kanallar va kollektorlar suvni muhofaza qilish zonalari chegaralari shaharlar hududi boʻyicha qirgʻoqboʻyi mintaqalari boʻyicha oʻtganda tegishli meʼmorchilik organlari bilan kelishiladi. Mineral suv manbalari va boshqa mahalliy ahamiyatga ega boʻlgan kurortlar va sanatoriy-davolash vositalarining sanitariya muhofazasi okruglari kasaba uyushmalari viloyat organlari bilan, Respublika ahamiyatiga ega boʻlganlari — Oʻzbekiston Kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashi bilan kelishiladi. 68. Materiallar yuborilgan davlat nazorati, tabiat muhofazasi nazorati organlari, boshqa vazirliklar, davlat qoʻmitalari, idoralar, korxonalar, muassasalar va tashkilotlar ularni 10 kun muddat ichida koʻrib chiqadilar va oʻzlarining asosli xulosalarini beradilar. 69. Suvni muhofaza qilish zonalarini belgilash boʻyicha tasdiqlashga taqdim etiladigan materiallar quyidagilarni oʻz ichiga olishi kerak: komissiyaning muhofaza zonalarini belgilash toʻgʻrisidagi dalolatnomasi; davlat va boshqa organlarning suvni muhofaza qilish zonalarini kelishganlik toʻgʻrisidagi xulosasi; reja-kartografiya materiali. 70. Suvni muhofaza qilish zonalari: magistral kanallar, kollektorlar, hamda tuman ahamiyatiga ega boʻlgan suv xoʻjaligi obyektlari boʻyicha tuman hokimliklari tomonidan; daryolar, magistral kanallar va kollektorlar, suv omborlari va boshqa suv havzalari boʻyicha, mazkur bandning toʻrtinchi xatboshida sanab oʻtilgan obyektlardan tashqari viloyat hokimliklari tomonidan; Amudaryo, irmogʻi Surxondaryo bilan birga, Sirdaryo, irmoqlari Qoradaryo, Norin va Chirchiq, Zarafshon daryolari bilan birga, viloyatlararo va respublikalararo kanallar va kollektorlar, shuningdek, respublika ahamiyatiga ega boʻlgan kurortlar va sanatoriylarning mineral suv va boshqa davolash vositalari manbalari boʻyicha — Oʻzbekiston Respublikasi huzuridagi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi. Toshkent shahri va viloyat tasarrufidagi shaharlar hududi boʻyicha oʻtuvchi daryolar, soylar, magistral kanallar va kollektorlarning suvni muhofaza qilish zonalari tegishli hokimliklar tomonidan tasdiqlanadi. 71. Suvni muhofaza qilish zonalarining tegishli tartibda tasdiqlangan chegaralari naturada ogohlantiruvchi belgilar bilan ifodalanadi. 72. Bu ishlarni olib borgan loyiha tashkiloti tomonidan suvni muhofaza qilish zonalari tasdiqlangandan keyin ilovaga muvofiq muhofaza qilinadigan hududning pasporti tayyorlanadi. Muhofaza qilinadigan hududning pasportida inshootning nomi, belgilangan zonalar (mintaqalar) va bu zonalarda yerdan foydalanish tartibi koʻrsatiladi. Pasportga belgilangan zona (mintaqa)lar chegarasi aks ettirilgan grafik material ilova qilinadi. Pasport mahalliy boshqaruv organi rahbari tomonidan imzolanadi va xoʻjalik faoliyati tartibiga rioya qilinishni nazorat qilish uchun davlat nazorati organlariga va boshqa manfaatdor organlarga yuboriladi. 73. Suv inshootlarining suvni muhofaza qilish zonalarida va ularga tutashib ketuvchi hududlarda suvni ifloslanish, bulgʻanish va tugab qolishdan muhofaza qilishni, shuningdek, suvning holati va tarkibi yaxshilanishini taʼminlovchi quyidagi chora-tadbirlar amalga oshiriladi: texnologik chora-tadbirlar — ular sanoat suv taʼminotining suv aylanishi tizimlari, oqova suvlarni tozalash va zararsizlantirish inshootlari qurilishiga; oqova suvlar qoldiqlaridan xalq xoʻjaligida foydalangan holda utillashtirishga; oqova suvlarni tozalash va zararsizlantirish inshootlarining barqaror ishlashini taʼminlovchi sanoat va qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarish inshootlarining texnologik jarayonlarini tashkil etishga; iflos oqova suvlar hosil boʻlishini istisno etuvchi texnologik jarayonlarni tashkil etishga yoʻnaltirilgan boʻladi; oʻrmon-meliorativ va agrotexnik chora-tadbirlar — ular suv inshootlari qirgʻoqlarining mustahkamlanishini taʼminlashga, ularni oʻpirilishdan, botqoqqa aylanishdan saqlashga, shuningdek, suv inshootlari oqimining tabiiy rejimi barqarorlashishi va yaxshilanishiga qaratilgan boʻladi; gidrotexnik chora-tadbirlar — ular suvdan foydalanishda qulay sharoitlar yaratishni taʼminlovchi gidrotexnik tizimlar va inshootlar barpo etishga, shuningdek, zarur hollarda daryo va kanallarning oʻzanlarini, hovuz, koʻllar va suv omborlarining tublarini zararli balchiq va choʻkindilardan tozalashga qaratilgan boʻladi; sanitariya-texnik chora-tadbirlar — ular suv inshootlariga tashlanadigan oqova suvlarni zararsizlantirish va xavfsizlantirishni taʼminlashga, shuningdek, sanitariya muhofazasiga va xoʻjalik faoliyati yuritiladigan hududni tuzishga qaratilgan boʻladi; tashkiliy chora-tadbirlar suvning holatiga taʼsir koʻrsatuvchi korxonalar, binolar va inshootlarni suvni muhofaza qilish zonalaridan koʻchirishni yoki yopishni nazarda tutadi; atrof-muhitga qulay taʼsir koʻrsatish uchun ifloslanuvchi vositalardan foydalanmay koʻkalamzorlashtirish va daraxt ekish. 74. Yangidan qurilayotgan suv inshootlarining suvni muhofaza qilish zonalarida bu chora-tadbirlarni amalga oshirish xarajatlari ularni qurish qiymatiga tegishli boʻladi. Mavjud suv inshootlarida suvni muhofaza qilish zonalari belgilanishi munosabati bilan ishlab chiqilayotgan hududning ifloslanishini bartaraf etish boʻyicha texnologik va sanitariya-texnika chora-tadbirlari ifloslanish manbalari hisoblangan korxonalar, muassasalar va tashkilotlar, shuningdek, fuqarolar mablagʻlari hisobidan bajariladi, ular bu koʻrsatmalarni bajarishdan bosh tortgan taqdirda ularga nisbatan belgilangan tartibda maʼmuriy, iqtisodiy va boshqa daʼvolar qoʻzgʻatiladi. Gidrotexnik, meliorativ, agrotexnik va tashkiliy chora-tadbirlar tegishli suv inshootlari qarashli boʻlgan vazirliklar, davlat qoʻmitalari va idoralar mablagʻlari hisobidan bajariladi. 75. Yerdan foydalanish rejimiga, xoʻjalik faoliyatiga va mazkur Nizom bilan belgilangan boshqa xatti-harakatlarga rioya etish majburiyati suvni muhofaza qilish zonalarida yerdan foydalanuvchi yer egalariga va yerdan foydalanuvchilarga yuklatiladi. Belgilangan rejimga rioya etishning davlat nazorati mahalliy boshqaruv organlari, tabiat muhofazasi, sanitariya nazorati davlat organlari tomonidan amalga oshiriladi. Bevosita inshootlarda zonalar va inshootlarni muhofaza qilishni nazorat qilish va zarur chora-tadbirlarni amalga oshirish suvni muhofaza qilish zonalari bilan birga inshootlarga qarashli boʻlgan vazirliklar, davlat qoʻmitalari, idoralar, birlashmalar, korxonalar va tashkilotlar tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligida belgilangan tartibda bajariladi. Suvni muhofaza qilish rejimiga rioya qilish ustidan Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligida belgilangan tartibda jamoat tashkilotlari va fuqarolar tomonidan jamoat nazorati oʻrnatilishi mumkin.