OTA-ONASINING QAROVISIZ QOLGAN VA TOʻLIQ DAVLAT TAʼMINOTIDA BOʻLGAN BOLALAR UChUN BOLALAR ShAHARChALARI TOʻGʻRISIDAGI NIZOMNI TASDIQLASh HAQIDA
(resolution, 2020-11-21)

Ota-onasining qarovisiz qolgan bolalarni tarbiyalashning shakl va metodlarini takomillashtirish, oila sharoitlarida tarbiyalash uchun ularga shart-sharoitlar yaratish, bolalar tarbiya muassasalari faoliyati samaradorligini oshirish maqsadida, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Yoshlar yili” Davlat dasturi toʻgʻrisida” 2008-yil 29-fevraldagi PQ-805-son qarorini bajarish yuzasidan Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligining “Bolalar shaharchasi” tarbiya muassasalari (keyingi oʻrinlarda Bolalar shaharchasi deb ataladi)ni tashkil etish va ularning faoliyatini yoʻlga qoʻyish orqali ota-onasining qarovisiz qolgan va toʻliq davlat taʼminotida boʻlgan bolalarni oilada tarbiyalashning zamonaviy shakllarini joriy etish toʻgʻrisidagi taklifi qabul qilinsin. 2. Belgilab qoʻyilsinki: Bolalar shaharchalarini tashkil etish bosqichma-bosqich, ularning bolalarni qabul qilish va tarbiyalash uchun tayyorligiga koʻra amalga oshiriladi; Bolalar shaharchalari “Mehribonlik” uylarini Bolalar shaharchalariga aylantirish yoʻli bilan tashkil etilishi mumkin; davlat Bolalar shaharchalari bilan bir qatorda nodavlat Bolalar shaharchalari tashkil etilishi mumkin. 3. Ota-onasining qarovisiz qolgan va toʻliq davlat taʼminotida boʻlgan bolalar uchun Bolalar shaharchalari toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin. Oʻzbekiston Respublikasida tashkil etilgan va faoliyat koʻrsatayotgan “SOS — Oʻzbekiston Bolalar mahallalari” uyushmasining tarbiya muassasalari maqomiga koʻra Bolalar shaharchalariga tenglashtirilishi hamda koʻrsatib oʻtilgan Nizomning ularga nisbatan “SOS — Kinderdorf Interneyshnl” xalqaro jamgʻarmasi va “SOS — Oʻzbekiston Bolalar mahallalari” uyushmasining tegishli hujjatlarida nazarda tutilgan xususiyatlarni hisobga olgan holda qoʻllanishi maʼlumot uchun qabul qilinsin. 4. “SOS — Oʻzbekiston Bolalar mahallalari” uyushmasi, Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi va Moliya vazirligining “SOS — Oʻzbekiston Bolalar mahallalari” uyushmasining bolalar mahallalarini davlat tarbiya muassasalari uchun belgilangan tartibga va normalarga muvofiq qisman budjetdan moliyalashtirishga oʻtkazish toʻgʻrisidagi taklifiga rozilik berilsin. Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi 2009-yildan boshlab davlat budjeti parametrlarida “SOS — Oʻzbekiston Bolalar mahallalari” uyushmasining Bolalar mahallalari taʼminotiga qisman moliyalashtirish uchun mablagʻlar ajratilishini nazarda tutsin. 5. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari R.S. Qosimov zimmasiga yuklansin. 1. Ushbu Nizom ota-onasining qarovisiz qolgan va toʻliq davlat taʼminotida boʻlgan bolalar uchun Bolalar shaharchalari (keyingi oʻrinlarda Bolalar shaharchasi deb ataladi) maqomini, ularning faoliyatini tashkil etish tartibini, ushbu muassasalar xodimlarining hamda bunday muassasalarga tarbiyalash uchun berilgan bolalarning (tarbiyalanuvchilarning) huquq va majburiyatlarini belgilaydi. Oʻzbekiston Respublikasida tashkil etilgan va faoliyat koʻrsatayotgan “SOS — Oʻzbekiston Bolalar mahallalari” uyushmasining tarbiyaviy muassasalari maqomiga koʻra Bolalar shaharchalariga tenglashtiriladi va ularga nisbatan ushbu Nizom “SOS — Kinderdorf Interneshnl” xalqaro jamiyati va “SOS — Oʻzbekiston Bolalar mahallalari” uyushmasining tegishli hujjatlarida nazarda tutilgan xususiyatlar hisobga olingan holda qisman moliyalashtirish uchun davlat budjetidan ajratiladigan mablagʻlardan foydalanish yuzasidan qoʻllaniladi. 2. Bolalar shaharchasi tarbiya muassasasi hisoblanadi, uning doirasida ota-onasining qarovisiz qolgan va toʻliq davlat taʼminotida boʻlgan bolalar kichik guruhlar shaklida oiladagiga yaqinlashtirilgan sharoitlarda tarbiyalanadi. Bolalar shaharchalari ota-onasining qarovisiz qolgan va toʻliq davlat taʼminotida boʻlgan bolalar uchun tarbiya muassasalarining yanada mukammallashgan turlari sifatida, shu jumladan “Mehribonlik” bolalar uylarini Bolalar shaharchalariga bosqichma-bosqich aylantirish shartlarida tashkil etiladi. 3. Bolalar shaharchasi ota-onasining qarovisiz qolgan va toʻliq davlat taʼminotida boʻlgan bolalarning yashashga va oilada tarbiyalashga boʻlgan huquqlarini roʻyobga chiqarish, shuningdek ijtimoiy moslashish va jamiyatga integratsiyalash uchun ularni maʼnaviy-axloqiy, mehnat tarbiyasi va taʼlim olishini har tomonlama taʼminlash maqsadida tashkil etiladi. Quyidagilar Bolalar shaharchasining asosiy vazifalari hisoblanadi: tarbiyalanuvchilarning aqliy, emotsional va jismoniy rivojlanishiga koʻmaklashuvchi oilaviy muhitni yaratish; tarbiyalanuvchilarning hayotini muhofaza qilishni va sogʻligʻini mustahkamlashni taʼminlash, shuningdek profilaktika tadbirlarini amalga oshirish; tarbiyalanuvchilarni ijtimoiy muhofaza qilishni, psixologik va tibbiy-pedagogik reabilitatsiya qilishni va ularni jamiyatga moslashtirishni taʼminlash; bolalarni milliy anʼanalar va umuminsoniy qadriyatlar asosida tarbiyalash; tarbiyalanuvchilarda mehnat koʻnikmalarini shakllantirish, ularga kasb tanlashi uchun shart-sharoitlar yaratish. 4. Bolalar shaharchasi oʻz faoliyatida Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga va qonunlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalari qarorlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari, qarorlari va farmoyishlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlari va farmoyishlariga, ushbu Nizomga, boshqa qonun hujjatlariga, shuningdek oʻz ustaviga amal qiladi. 5. Bolalar shaharchasi yuridik shaxs hisoblanadi va muassasa shaklida tashkil etiladi. Bolalar shaharchasi davlat va nodavlat shaklida boʻlishi mumkin. 6. Bolalar shaharchasi muassisning qarori asosida tashkil etiladi. Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari davlat Bolalar shaharchasining muassisi boʻlishi mumkin. Nodavlat tashkilotlar, shuningdek jismoniy shaxslar nodavlat Bolalar shaharchasining muassisi boʻlishi mumkin. Nodavlat Bolalar shaharchasi Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi hamda tegishli ravishda Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyat yoki Toshkent shahar hokimligi bilan kelishgan holda tashkil etiladi. Nodavlat Bolalar shaharchasini tashkil etishda muassis tomonidan uni kamida 3 yil mobaynida oʻz vaqtida va toʻliq moliyalashtirishning aniq manbalari kafolatlari va tasdiqnomasi taqdim etiladi. 7. Bolalar shaharchasi ustav asosida faoliyat koʻrsatadi. Bolalar shaharchasining namunaviy ustavi Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan ishlab chiqiladi va tasdiqlanadi. Bolalar shaharchasining ustavi uning muassisi tomonidan tasdiqlanadi. Nodavlat Bolalar shaharchasi ustavi ularning hududiy joylashishiga koʻra Qoraqalpogʻiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi, viloyatlar xalq taʼlimi boshqarmalari va Toshkent shahar xalq taʼlimi bosh boshqarmasi bilan kelishgan holda tasdiqlanadi. 8. Bolalar shaharchasi belgilangan tartibda davlat roʻyxatidan oʻtkaziladi. 9. Bolalar shaharchasida tarbiya jarayoni oilaviy tipga koʻra tashkil etiladi. Bolalar shaharchasiga tarbiyalash uchun berilgan bolalar tarbiyachi boshchiligida guruhlarga boʻlinadi, guruhlar oilalar deb ataladi. Har qaysi oilada turli yoshdagi 6 nafardan 8 nafargacha bolalar tarbiyalanadi. 10. Bolalar shaharchasining har qaysi oilasi alohida uylarga yoki alohida turar joylarga (kvartiralarga) joylashtiriladi. 11. Bolalar shaharchasida kamida 12 ta oila tashkil etiladi. Tarbiyalanuvchi bolalarning umumiy soni 140 nafardan oshmasligi kerak. Bolalar shaharchasiga tarbiyalash uchun beriladigan bolalarning yoshi, qoidaga koʻra, 3 yoshdan boshlab ularning umumtaʼlim muassasasini tugatish yoshigacha boʻladi. 12. Tarbiyachilar bolalarni tarbiyalash usullarini belgilashda vasiylik va homiylik organining tavsiyanomalariga amal qiladilar. 13. Tarbiyachi tarbiyalanuvchining taʼlim muassasasini va oʻqitish shaklini tanlashda bolalarning xohishlarini hisobga olishi va bolalarning umumiy oʻrta taʼlim olishi uchun shart-sharoitlar yaratishi shart. 14. Tarbiyachilar oʻz vakolatlarini amalga oshirishda bolalarning jismoniy va ruhiy holatiga, ularning axloqiy rivojlanishiga zarar yetkazishga haqli emas. Tarbiyalash usullari bolalarning qadr-qimmatini tahqirlovchi mensimaslik, shafqatsizlik, qoʻpollik munosabatlaridan holi boʻlishi kerak. 15. Bolalar shaharchasi xodimlari tarbiyalanuvchilarning aka-ukalari va opa-singillarini, boshqa qarindoshlarini qidirib topishga hamda ularning munosabatlarini qoʻllab-quvvatlashga koʻmaklashishlari shart, tarbiyalanuvchilarning manfaatlariga zid boʻlgan holatlar bundan mustasno. Nizoli hollarda tarbiyalanuvchi bilan uning ota-onalari, qarindoshlari oʻrtasidagi munosabatlar tartibi vasiylik va homiylik organi tomonidan belgilanadi. 16. Bolalar shaharchasining rahbarlari va pedagog xodimlari tarbiyalanuvchilarni oilaga joylashtirish chora-tadbirlarini koʻrishlari shart. 17. Bolalar shaharchasi tarbiyachilari Bolalar shaharchasi oilalari bilan toʻliq moddiy javobgarlik toʻgʻrisidagi shartnoma asosida birkitilgan mol-mulkning saqlanishini taʼminlaydilar. 18. Bolalar shaharchasi maʼmuriyati tarbiyalanuvchilarning ota-onalari bilan uchrashuviga va ularning ota-onalik huquqlari tiklangan taqdirda ular bilan birlashishiga hamda bolaning manfaatlariga zid boʻlmagan boshqa hollarda qarshilik koʻrsatmasligi kerak. 19. Tarbiyalanuvchilarni ilgarigi oilasiga qaytarish qonun hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 20. Ota-onasining qarovisiz qolgan va toʻliq davlat taʼminotida boʻlgan bolalarni Bolalar shaharchasi oilasiga berish qonun hujjatlarida va ushbu Nizomda belgilangan tartibda amalga oshiriladi. Bolalar shaharchasiga ota-onasining qarovisiz qolgan yangidan aniqlangan bolalar ham, ixtisoslashtirilgan bolalar taʼlim muassasalarining tarbiyalanuvchilari ham yuboriladi. 21. Bolalarni Bolalar shaharchasiga tarbiyalash uchun berishda vasiylik va homiylik organlari bolalarning manfaatlarini hisobga olishi kerak. Oʻn yoshga toʻlgan bolalar Bolalar shaharchasi oilasiga faqat ularning roziligi bilan berilishi mumkin. 22. Tarbiyalanuvchilarni oilaga qabul qilish va tanlash maʼmuriyat vakillari tomonidan, tuman (shahar) xalq taʼlimi boʻlimi yoʻllanmasi asosida, Bolalar shaharchasining tarbiyachilari, psixologi va ijtimoiy xodimining bevosita ishtirokida amalga oshiriladi. 23. Bolalarni oilaga berishda Bolalar shaharchasi maʼmuriyati, birinchi navbatda, bolalarning manfaatlariga amal qilishi, ularning etnik jihatdan kelib chiqishini, muayyan dinga va madaniyatga mansubligini hisobga olishi, ona tilida muomala qilishi uchun shart-sharoitlar yaratishi, tarbiyalash va taʼlim berishda izchillikni taʼminlashi kerak. Aka-ukalar va opa-singillar bitta oilaga berilishi kerak, tibbiy yoxud boshqa sabablarga koʻra ular birgalikda tarbiyalanishi mumkin boʻlmagan holatlar bundan mustasno. Bolalarning birgalikda tarbiyalanishiga monelik qiladigan kasalliklar roʻyxati Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan belgilanadi. 24. Bolalar shaharchasiga beriladigan har bir bolaga vasiylik va homiylik organlari tarbiyachilarga quyidagi hujjatlarni beradilar: tugʻilganlik toʻgʻrisidagi guvohnoma; sogʻligʻi toʻgʻrisidagi tibbiy maʼlumotnoma va ambulatoriya kartasi; maʼlumoti toʻgʻrisidagi hujjat (maktab yoshidagi bolalar uchun); ota-onasi toʻgʻrisidagi hujjatlar (oʻlim toʻgʻrisidagi guvohnoma, sudning hukmi yoki qarori nusxasi, kasalligi, ota-onasining qidirilayotganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotnoma va ota-onasining yoʻqligini yoki ular oʻz bolalarini tarbiyalay olmasligini tasdiqlaydigan boshqa hujjatlar); aka-uka va opa-singillarining mavjudligi hamda ularning turgan joyi toʻgʻrisidagi maʼlumotnoma; bolaga tegishli mol-mulkning roʻyxati va mol-mulkning saqlanishi uchun javob beradigan shaxslar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar; ilgari egallab turilgan turar joyni voyaga yetmaganlarga biriktirish toʻgʻrisidagi hujjatlar; sudning aliment undirish toʻgʻrisidagi qarori nusxasi, shuningdek nafaqa, pensiya va boshqa ijtimoiy toʻlovlar olish huquqini tasdiqlaydigan hujjatlar; bolaning nomiga ochilgan bank hisob raqami mavjudligi toʻgʻrisidagi hujjat. 25. Tarbiyalash uchun Bolalar shaharchasiga berilishi mumkin boʻlgan bolalar soni va ularni berish navbati Bolalar shaharchasi oilasining maʼmuriyati, pedagog-psixologi va tarbiyachisi bilan birgalikda belgilanadi. Tarbiyachilar tarbiyalanuvchilarni tanlash maqsadida, davlat Bolalar shaharchasi maʼmuriyatining yozma ruxsatnomasi boʻyicha “Mehribonlik” uylari tarbiyalanuvchilarini dam olish, bayram va taʼtil kunlari taklif qilishlari mumkin. “Mehribonlik” uylari maʼmuriyati tarbiyachilarni ushbu tarbiyalanuvchilarning shaxsiy hujjatlari yigʻma jildlari bilan tanishtirishi shart. 26. Vasiylik va homiylik organlari bolalarni Bolalar shaharchasiga tarbiyalash uchun tanlashda ularga meros, hadya tartibida yoki boshqa qonuniy asoslarda oʻtgan mol-mulk mavjudligini aniqlashi hamda bolalarning mulkiy huquqlari muhofaza qilinishi va ushbu mol-mulk saqlanishi yuzasidan zarur chora-tadbirlar koʻrishlari shart (qonun boʻyicha bolalar meros qilib olishi kerak boʻlgan mol-mulkni aniqlash, saqlash va boshqarish, mol-mulkni noqonuniy egallab olgan shaxslardan uni talab qilish, qarzdorlardan pul va boshqa mablagʻlarni undirish hamda hokazolar). 27. Agar Bolalar shaharchasiga tarbiyalash uchun berilgan bolalarda boshqa joyda turgan mol-mulk mavjud boʻlsa, u holda ushbu mol-mulkni muhofaza qilish mol-mulk turgan joydagi vasiylik va homiylik organi tomonidan amalga oshiriladi va zaruriyat boʻlganda ular tomonidan mol-mulkka vasiy tayinlanishi mumkin. 28. Bolalar shaharchasi tarbiyalanuvchilari qonun hujjatlariga va Bolalar shaharchasi ustaviga muvofiq huquq va majburiyatlarga egadir. 29. Tarbiyalanuvchining huquqlari va qonuniy manfaatlari Bolalar shaharchasi maʼmuriyati, vasiylik va homiylik organi, shuningdek qonun hujjatlariga muvofiq boshqa organlar tomonidan himoya qilinadi. 30. Bolalar shaharchasi tarbiyalanuvchisi Bolalar shaharchasi maʼmuriyati, shuningdek tarbiyachi tomonidan suiisteʼmollar sodir etilishidan himoyalanish huquqiga ega. 31. Tarbiyalanuvchi Bolalar shaharchasida boʻlgan butun davrda meros yoki hadya tartibida, shuningdek boshqa qonuniy asoslarga koʻra ota-onalar, qarindoshlar yoki boshqa shaxslardan unga oʻtgan mol-mulkka, turar joyga mulk huquqini saqlab qoladi. Turar joy tarbiyalanuvchi Bolalar uyida boʻlgan butun davr mobaynida unda saqlanib qoladi. 32. Tarbiyalanuvchi unga berilishi kerak boʻlgan alimentlar, ijtimoiy nafaqalar, pensiyaga boʻlgan huquqni (boquvchisini yoʻqotganda, nogiron boʻlib qolganda) hamda ota-onasining qarovisiz qolgan bolalar uchun qonun hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa ijtimoiy imtiyozlar va kafolatlarga huquqni oʻzida saqlab qoladi. Bolalar uyidagi tarbiyalanuvchining taʼminoti uchun ota-onadan undiriladigan mablagʻlar, unga tayinlangan nafaqa va boshqa toʻlovlar tarbiyalanuvchining nomiga ochilgan bank hisob raqamlariga oʻtkazilishi kerak. 33. Tarbiyalanuvchi oʻziga tegishli boʻlgan uy-joy ijaraga berilishidan olingan daromadlarga, ijodiy, kasbiy, mehnat faoliyatidan va boshqa faoliyatdan olingan daromadlarga huquqni saqlab qoladi. Bitimlardan olingan daromadlar maʼmuriyat tomonidan faqat tarbiyalanuvchining manfaatlarini koʻzlab hamda vasiylik va homiylik organining roziligi bilan sarflanishi mumkin. 34. Tarbiyalanuvchi oilaga qaytganda (farzandlikka olinganda) yoki Bolalar shaharchasidan tarbiyalab chiqarilgandan keyin tarbiyalanuvchining mol-mulki va hujjatlari notarial tartibda tasdiqlanadigan roʻyxat boʻyicha ota-onasiga yoki tarbiyalanuvchining oʻziga beriladi. 35. Tarbiyalanuvchilarga tibbiy xizmat koʻrsatish Bolalar shaharchasi vrachi, shuningdek Bolalar shaharchasi joylashgan joydagi davolash-profilaktika muassasalarining tibbiyot xodimlari tomonidan taʼminlanadi. Bolalar shaharchasi maʼmuriyati tibbiyot xodimi uchun alohida xona va tibbiy asbob-uskunalar ajratadi. 36. Bolalar shaharchasi tarbiyalanuvchilari maktabgacha tarbiya va umumtaʼlim muassasalarida umumiy asoslarda tarbiyalanadi va oʻqitiladi, bunda bolalar davlat maktabgacha tarbiya muassasalarida boʻlgan vaqt uchun toʻlov undirilmaydi. 37. Bolalar shaharchasida tarbiyalanuvchilar uchun qoʻshimcha taʼlim (toʻgaraklar, studiyalar, sport seksiyalari va hokazolar) tashkil etiladi. 38. Rivojlanishida jismoniy yoki psixik nuqsonlar mavjud boʻlgan maktabgacha yoshdagi tarbiyalanuvchilar bilan psixologik-tibbiy-pedagogik komissiya tomonidan bolalarning rivojlanishida aniqlangan nuqsonlarga muvofiq maktabgacha yoshdagi bolalarni psixofizik rivojlanish xususiyatlariga ega boʻlgan tarbiyalash va oʻqitish dasturlari boʻyicha taʼlim tashkil etilishi mumkin. 39. Bolalar shaharchasi maʼmuriyati tarbiyalanuvchilarning oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi muassasalariga oʻqishga kirishi yuzasidan javob beradi va unga zarur yordam koʻrsatadi. 40. Bolalar shaharchasi tarbiyalanuvchilariga oʻrta maxsus, kasb-hunar va oliy taʼlim muassasalariga oʻqishga kirish uchun yoʻllanma berishda qonun hujjatlariga muvofiq yoʻl haqi va yoʻldagi vaqtda ovqatlanish xarajatlari toʻlanadi. 41. Bolalar shaharchasi tarbiyalanuvchilari maʼmuriyat bilan kelishgan holda ular oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlim muassasasini tamomlaguniga qadar, mazkur muassasada yotoqxona mavjud boʻlmagan taqdirda, Bolalar shaharchasida toʻliq davlat taʼminotida yashashi mumkin. Maʼmuriyatning ruxsati bilan Bolalar shaharchasida bitiruvchilarning yashashi uchun bitta tegishli uy ajratiladi. 42. Bolalar shaharchasining oʻrta maxsus, kasb-hunar va oliy taʼlim muassasasida taʼlim olayotgan sobiq tarbiyalanuvchilari oʻzlari taʼlim olayotgan taʼlim muassasalari maʼmuriyati bilan kelishgan holda taʼtil davrida, dam olish va bayram kunlarida, shuningdek kasallik davrida yashaganlik uchun haq toʻlamasdan Bolalar shaharchasida turishlari mumkin. Vaqtincha yashaydigan oʻquvchilar va talabalar Bolalar shaharchasi uchun belgilangan normalar boʻyicha haq toʻlash sharti bilan ovqat bilan taʼminlanadilar. 43. Vasiylik va homiylik organlari tarbiyalanuvchilarning farovonligi, sogʻligʻi (sogʻliqni saqlash organlari bilan birgalikda) va kamol topishi, ularning huquqlari va qonuniy manfaatlariga rioya qilinishi ustidan oylik nazoratni amalga oshiradilar. 44. Bolalar shaharchasiga bevosita rahbarlik muassasa maʼmuriyatiga boshchilik qiladigan hamda mazkur Nizomga va Bolalar shaharchasi ustaviga muvofiq faoliyat koʻrsatadigan direktor tomonidan amalga oshiriladi. Bolalar shaharchasi direktori Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi bilan kelishgan holda Bolalar shaharchasi muassisi tomonidan lavozimga tayinlanadi va lavozimdan ozod qilinadi. Bolalar shaharchasi direktorini lavozimiga tayinlash tanlov asosida amalga oshiriladi. 45. Bolalar shaharchasi direktori: Bolalar shaharchasi nomidan ish koʻradi, barcha tashkilotlarda uning manfaatlarini ifodalaydi; oʻziga berilgan vakolatlar doirasida Bolalar shaharchasi mol-mulkini tasarruf etadi; ishonchnomalar beradi; gʻaznachilik boʻlinmalarida hisob raqamlari va boshqa bank hisob raqamlari ochadi; kadrlarni ishga qabul qiladi va joy-joyiga qoʻyadi, Bolalar shaharchasi xodimlarini ragʻbatlantiradi, ularga intizomiy jazolar beradi va ular bilan mehnat shartnomalari (kontraktlari)ni toʻxtatadi; oʻz vakolatlari doirasida buyruqlar chiqaradi va farmoyishlar beradi; tarbiyalanuvchilarning hayoti muhofaza qilinishi va sogʻligʻi mustahkamlanishi, oʻquv-tarbiya jarayonining holati, moliya-xoʻjalik faoliyati, buxgalteriya hisobi va hisoboti, moddiy-texnik bazaning mustahkamlanishi va moddiy boyliklarning saqlanishi uchun javob beradi. 46. Bolalar shaharchasi direktorining ikki nafar: tarbiyaviy ishlar va maʼmuriy-xoʻjalik ishlari boʻyicha oʻrinbosarlari boʻladi. Davlat Bolalar shaharchasi direktorining oʻrinbosarlari Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi bilan kelishgan holda direktor tomonidan lavozimga tayinlanadi. 47. Direktor va uning oʻrinbosarlari lavozimlarining malaka tavsiflari Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan tasdiqlanadi. 48. Bolalar shaharchasi direktori va uning oʻrinbosarlari bilan mehnat shartnomasi bir yil muddatga tuziladi. Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi Bolalar shaharchasi direktori va uning oʻrinbosarlari faoliyatiga baho berish mezonlarini ishlab chiqadi, ushbu mezonlar asosida ularning faoliyati baholanadi va keyingi yil uchun mehnat shartnomasini uzaytirish toʻgʻrisidagi masala koʻrib chiqiladi. 49. Bolalar shaharchasi maʼmuriyati har yili Bolalar shaharchasi joylashgan joydagi vasiylik va homiylik organlariga tarbiyalanuvchilarning sogʻligʻi, ularni tarbiyalash ishlari toʻgʻrisida, shuningdek tarbiyalanuvchilarning mol-mulkini boshqarish boʻyicha hisobot taqdim etadi. 50. Bolalar shaharchasi direktori jismoniy va yuridik shaxslar bilan munosabatlarda, shuningdek sudlarda tarbiyalanuvchilarning huquqlari va manfaatlarini himoya qiladigan qonuniy vakil hisoblanadi. Direktor, agar vasiylik va homiylik organi tomonidan maʼmuriyat va bolalarning manfaatlari oʻrtasida qarama-qarshilik mavjudligi aniqlansa, bolalarning manfaatlarini ifodalashga haqli emas. Ular oʻrtasida kelishmovchiliklar boʻlgan taqdirda vasiylik va homiylik organi boshqa vakilni tayinlashi shart. 51. Bolalar shaharchasi oilalarida tarbiyachilar Oʻzbekiston Respublikasining 30 yoshga toʻlgan, biroq 55 yoshdan katta boʻlmagan fuqarolari — yolgʻiz ayollar yoki farzandsiz er-xotinlar boʻlishi mumkin. Tegishli maʼlumotga ega boʻlgan shaxslarga ustunlik beriladi. 52. Tarbiyachi Bolalar shaharchasi oilasi boshligʻi hisoblanadi. U Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan belgilanadigan tartibda tanlov asosida ishga qabul qilinadi. Xalq taʼlimi vazirligi tarbiyachilarning malaka tavsiflarini ishlab chiqadi va belgilaydi. Tanlashda oliy yoki oʻrta maxsus pedagogik, shuningdek psixologik yoki tibbiy maʼlumotli, ijtimoiy ish koʻnikmasiga ega boʻlgan shaxslarga ustunlik huquqi beriladi. Quyidagi shaxslar tarbiyachilar boʻlishi mumkin emas: sud tomonidan huquqiy layoqatsiz yoki huquqiy layoqati cheklangan deb eʼtirof etilganlar; sud tomonidan ota-onalik huquqidan mahrum qilinganlar yoki ota-onalik huquqi cheklanganlar; qonun bilan oʻziga yuklangan majburiyatlar zarur tarzda ijro etilmaganligi uchun vasiy (homiy) majburiyatlaridan chetlatilganlar; agar farzandlikka olish ularning aybi bilan sud tomonidan bekor qilingan boʻlsa, sobiq farzandlikka olganlar; sudlanganlar; sogʻligʻiga koʻra bola tarbiyasi boʻyicha majburiyatlarni bajarishga qodir boʻlmagan shaxslar. Shaxsning tarbiyachi boʻlishiga monelik qiladigan kasalliklar roʻyxati Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan belgilanadi. 53. Tarbiyachi quyidagilarga majbur: bolalarni tarbiyalash, ularning sogʻligʻi, jismoniy, psixik, axloqiy-maʼnaviy kamol topishi toʻgʻrisida gʻamxoʻrlik qilish; oilada axloqiy-maʼnaviy va uy muhitini yaratish; oʻz majburiyatlarini tarbiyalanuvchilarning huquqlari va manfaatlariga zarar yetkazgan holda bajarmaslik; bola uchun oʻziga berilgan hujjatlarning saqlanishini taʼminlash; har olti oyda tibbiy dispanser koʻrigidan oʻtish; har ikki yilda Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi huzuridagi Xodimlarni qayta tayyorlash va malakasini oshirish markaziy institutida qoʻshimcha oʻqitishning ikki haftalik kursidan oʻtish; qonun hujjatlariga va mehnat shartnomasiga muvofiq boshqa majburiyatlarni bajarish. 54. Tarbiyachi ota-onalar (ularning oʻrnini bosadigan shaxslar) uchun qonun hujjatlarida belgilangan tartibda javob beradi, aliment toʻlash majburiyati bundan mustasno. 55. Tarbiyachi bilan mehnat shartnomasi belgilangan tartibda, shuningdek bolalar ota-onalariga qaytarilgan (farzandlikka olingan) taqdirda toʻxtatilishi mumkin. 56. Tarbiyachilar Bolalar shaharchasida mehnat shartnomasining butun amal qilish muddati mobaynida yashaydilar. 57. Bolalar shaharchasidagi tarbiyalanuvchilar manfaatlarini yanada toʻliq taʼminlash uchun tarbiyachilarga Bolalar shaharchasi hududida yashaydigan tarbiyachi yordamchilari yordam beradilar hamda ular boʻlmaganda va ularning taʼtili davrida ularning vazifasini bajarib turadilar. 58. Bolalar shaharchasining mukammal faoliyat yuritishi uchun Bolalar shaharchasi xodimlari soni va zarur lavozimlar roʻyxati ilovaga muvofiq uning tuzilmasiga kiradigan oilalar soniga bogʻliq holda namunaviy shtatlarga asosan belgilanadi. 59. Bolalar shaharchasi xodimlari bir yil muddatga tanlov asosida ishga qabul qilinadi, ushbu muddat yillik ish natijalariga koʻra keyingi yilga uzaytirilishi mumkin. 60. Pedagoglar, ijtimoiy xodimlar va psixologlar qonun hujjatlariga muvofiq tarbiyalanuvchilarga ruhiy va ijtimoiy pedagogik yordam koʻrsatadilar, ular Bolalar shaharchasi tarbiyalanuvchilarining ruhiy, shaxsiy va ijtimoiy rivojlanishidagi nuqsonlarni tuzatish ishlarini tashkil qiladilar. 61. Bolalar shaharchasining tibbiyot xodimlari tarbiyalanuvchilarning chuqurlashtirilgan tibbiy koʻrigini tashkil etish, ularning oʻz vaqtida ixtisoslashtirilgan davolanishga yoʻnaltirilishi, tarbiyalanuvchilarning reabilitatsiya tadbirlariga kiritilishi, Bolalar shaharchasida sanitariya va epidemiyaga qarshi rejimlarga rioya qilinishi, tarbiyalanuvchilarning sifatli ovqatlanishi, ularning jismoniy va aqliy yuklamalari meʼyorlari, sanitariya qoidalari va meʼyorlariga muvofiq Bolalar shaharchasi hayot faoliyatining tashkil etilishi uchun javob beradilar. 62. Davlat Bolalar shaharchalari taʼminoti va ularni moddiy-texnik taʼminlash davlat budjeti mablagʻlari, yuridik va jismoniy shaxslarning ixtiyoriy xayriya mablagʻlari, shuningdek qonun hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa mablagʻlar hisobiga amalga oshiriladi. Davlat Bolalar shaharchalari tarbiyalanuvchilari toʻliq davlat taʼminotida boʻladi. Nodavlat Bolalar shaharchalari tarbiyalanuvchilari muassislar taʼminotida boʻladi. Bunda mablagʻ bilan taʼminlash ushbu Nizomda davlat Bolalar shaharchalari uchun belgilangan miqdorlar va normativlardan kam boʻlishi mumkin emas. Davlat budjeti mablagʻlari hisobiga qisman mablagʻ bilan taʼminlanadi, yaʼni faoliyat koʻrsatayotgan va yangidan tashkil etilgan “SOS — Oʻzbekiston Bolalar mahallalari” uyushmasining bolalar mahallalari taʼminoti uchun xarajatlar, xususan — ushbu Nizomning 66-bandida nazarda tutilgan xarajatlar, kommunal xizmatlar, tarbiyachilarga (SOS — onalarga) va ularning yordamchilariga (SOS — oilaviy yordamchilarga) toʻlanadigan ish haqi hamda ish haqiga tenglashtirilgan boshqa toʻlovlar xarajatlari qoplanadi. 63. Bolalar shaharchalari, qoidaga koʻra, tumanlar markazlarida va yirik shaharlarning shahar atrofi hududlarida joylashtiriladi. Bolalar shaharchasi hududi, binolari va inshootlariga nisbatan eng kam talablar Oʻzbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasi tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi va Sogʻliqni saqlash vazirligi bilan birgalikda belgilanadi. Bolalar shaharchasining moddiy-texnik jihozlanishiga nisbatan eng kam talablar Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi va Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan belgilanadi. Bolalar shaharchasi binolari texnika xavfsizligi qoidalariga, shuningdek sanitariya qoidalari va meʼyorlariga muvofiq jihozlanadi va foydalaniladi. 64. Bolalar shaharchasi davlat roʻyxatidan oʻtkazilgandan keyin hududiy moliya organlari taqdim qilingan Bolalar shaharchasi xarajatlar smetasini va uning shtatlar jadvalini belgilangan tartibda roʻyxatdan oʻtkazadi. Bolalar shaharchasining xarajatlar smetasi shaharchaning oʻz taʼminoti sifatida aks ettiriladigan xarajatlar boʻyicha, jumladan barcha xodimlarning ish haqi, kommunal xizmatlar uchun xarajatlar va boshqa joriy xarajatlar, binolar va inshootlar saqlanishi, ularni taʼmirlash, ularga xizmat koʻrsatish va boshqalar uchun xarajatlar hamda xarajatlar smetasida alohida hisob-kitobda har bir alohida oilaga ajratiladigan, budjet tarkibiga kiradigan va naqd pul shaklida toʻlanadigan xarajatlar boʻyicha tasdiqlanadi. Nodavlat Bolalar shaharchalari tarmoqlar, shtatlar jadvali va kontingent boʻyicha moliya organlariga hisobot topshiradilar. 65. Binolar saqlanishi uchun xarajatlar va Bolalar shaharchalari faoliyati bilan bogʻliq boʻlgan boshqa joriy xarajatlar bilan birgalikda kommunal xizmatlar boʻyicha xarajatlarni mablagʻ bilan taʼminlash naqd pulsiz toʻlovlar orqali amalga oshiriladi. 66. Davlat Bolalar shaharchalaridagi oilaviy budjet xarajatlarini qoplash uchun har bir tarbiyachiga “Mehribonlik” uylari tarbiyalanuvchilari uchun tasdiqlangan normativlarga muvofiq hisoblangan tarbiyalanuvchilar taʼminotiga oylik pul mablagʻlari toʻlanadi. Har bir alohida oila budjetiga quyidagilar kiradi: oziq-ovqat mahsulotlari, kiyim-kechaklar, poyabzallar, choyshablar va sochiqlar, kundalik xoʻjalik va shaxsiy gigiyena buyumlari, oʻyinlar, oʻyinchoqlar, kitoblar, boshqa mayda xoʻjalik buyumlari sotib olish va transport xarajatlari; sogʻlomlashtirish, taʼlim berish va madaniy-ommaviy tadbirlar. 67. Tarbiyachilar tomonidan oila budjeti mablagʻlaridan tejab qolingan pullar oila bayramlari va oilaning boshqa maqsadlari uchun ishlatilishi mumkin. 68. Davlat Bolalar shaharchalarini moliyalashtirish, shuningdek ularning moddiy-texnika bazasini rivojlantirishga xarajatlar ajratish “Mehribonlik” uylari uchun belgilangan meʼyorlarga muvofiq amalga oshiriladi. 69. Davlat Bolalar shaharchalaridagi bitta tarbiyalanuvchining oziq-ovqat, kiyim-kechak, poyabzal va yumshoq mebel bilan taʼminlash meʼyori “Mehribonlik” uylari uchun tasdiqlangan meʼyorlarga oʻxshash holda belgilanadi. 70. Bolalar shaharchasida moliyaviy boshqarish tizimi Bolalar shaharchasining har bir oilasida moliyaviy javobgarlik va hisobot berishga yoʻnaltirilgan. Maʼmuriy-boshqaruv mexanizmlari Bolalar shaharchasi rahbariyati tomonidan har bir oilaning tabiiy jarayonlariga aralashishini kamaytirishni nazarda tutadi. 71. Davlat Bolalar shaharchalarida qonunchilikda nazarda tutilgan tarbiyachilar, maʼmuriy-xoʻjalik va xizmat koʻrsatuvchi xodimlar ish haqi va ularni moddiy ragʻbatlantirish davlat budjeti hisobiga “Mehribonlik” uylari uchun qoʻllanadigan tartibda amalga oshiriladi. Bolalar shaharchasining barcha rahbar, pedagog va boshqa xodimlariga yetim bolalar bilan ishlashning maxsus sharoitlari uchun ish haqi stavkasiga 50 foiz miqdorida qoʻshimcha haq belgilanadi. Tarbiyachilar va tarbiyachining yordamchilariga bolalar bilan kecha-kunduz, shu jumladan tungi vaqtda ishlaganligi uchun ish haqi stavkasiga 100 foiz miqdorida qoʻshimcha haq belgilanadi. 72. Budjetning gʻaznachilik ijrosiga oʻtmagan mintaqalarda davlat Bolalar shaharchasi taʼminoti uchun ajratiladigan pul mablagʻlari har oyda uning bankdagi hisob raqamiga belgilangan muddatlarda va tartibda oʻtkaziladi. 73. Budjetning gʻaznachilik ijrosiga oʻtgan mintaqalarda davlat Bolalar shaharchasi xarajatlarini davlat budjeti mablagʻlari hisobiga moliya organlarida, shuningdek gʻaznachilik boʻlinmalarida belgilangan tartibda tasdiqlangan va roʻyxatga olingan xarajatlar smetalari asosida toʻlash uchun gʻaznachilik hisob raqami ochiladi. 74. Bolalar shaharchasini moddiy qoʻllab-quvvatlash, tarbiyalanuvchilarni mustaqil hayot va mehnatga tayyorlash maqsadida Bolalar shaharchasi maʼmuriyati vasiylik va homiylik organlari bilan kelishgan holda qonun hujjatlarida taqiqlanmagan tadbirkorlik yoki boshqa faoliyatni tashkil etish huquqiga ega. Bolalar shaharchasi maʼmuriyati budjetdan tashqari mablagʻlarni oʻtkazish uchun alohida bank hisob raqamini ochish huquqiga ega. 75. Bolalar shaharchasiga berilgan bolalarning taʼminoti uchun mablagʻlar qonun hujjatlarida nazarda tutilgan barcha meʼyorlar va imtiyozlarni hisobga olgan holda toʻliq hajmda toʻlanishi lozim. Ayrim sabablarga koʻra oʻtgan moliya yilida toʻlanmagan pul mablagʻlari keyingi moliya yilida toʻlanadi. 76. Yil davomida foydalanilmagan mablagʻlar olib qoʻyilmaydi, ular Budjet tashkilotlarini rivojlantirish jamgʻarmasiga oʻtkaziladi va keyingi yilda ulardan ushbu maqsadlar va bolalar ehtiyoji uchun foydalaniladi. 77. Bolalar shaharchasining barcha moliyaviy-xoʻjalik faoliyati buxgalteriya hisobini Bolalar shaharchasi buxgalteri amalga oshiradi, u tegishli xalq taʼlimini moliyalashtirish boʻlimlariga har oyda va har chorakda hisobot topshiradi. 78. Bolalar shaharchasi buxgalteriya hisobini yuritish va hisobotini tuzish qonun hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi. 79. Barcha tarbiyachilar moddiy javobgar hisoblanadilar. 80. Bolalar shaharchasi tarbiyalanuvchilarining ovqatlanishini tashkil etish tarbiyachi tomonidan amalga oshiriladi. 81. Oziq-ovqat mahsulotlarini haftasiga kamida bir marta (tez ayniydigan oziq-ovqat mahsulotlarini haftasiga kamida ikki marta) sotib olish tarbiyachi tomonidan amalga oshiriladi. Tarbiyachi tarbiyalanuvchilarni ularning yoshiga muvofiq ravishda balanslangan ovqatlanishini taʼminlaydi. Tarbiyachi ovqat pishirish uchun zarur boʻlgan mahsulotlardan sarflangan mahsulotlarni keyinchalik taomnoma boʻyicha hisobdan chiqarmasdan foydalanadi. Oiladagi bolalarning sifatli va toʻlaqonli ovqatlanishining tashkil etilganligi bolalarni doimiy ravishda tibbiy koʻrikdan oʻtkazish, umumiy rivojlanishi, oʻsishi, vazni, shuningdek vrach va Bolalar shaharchasi maʼmuriyatining tanlab nazorat qilish natijalariga koʻra aniqlanadi. 82. Mahsulotlar chakana savdo tashkilotlaridan xarid qilganda toʻlov cheklari saqlab qoʻyiladi, oziq-ovqat bozoridan naqd pulga xarid qilingan mahsulotlar uchun esa dalolatnoma tuziladi. 83. Oziq-ovqat mahsulotlarini va boshqa tovarlarni hisobdan chiqarish tarbiyachilar tomonidan taqdim etilgan cheklar va dalolatnomalar asosida, doimiy ishlaydigan komissiya tomonidan amalga oshiriladi. 84. Doimiy ishlaydigan komissiya tarkibi Bolalar shaharchasi direktori tomonidan bir yilga belgilanadi va uning buyrugʻi bilan tasdiqlanadi. 85. Bolalar shaharchasidan uzoq masofada joylashgan umumiy oʻrta taʼlim muassasalarida oʻqiyotgan tarbiyalanuvchilarga, yirik xaridlardan tashqari, Bolalar shaharchasidagi tushlik pul qiymatidan oshmaydigan miqdorda tushlikka naqd pul beriladi. 86. Tushlik uchun naqd pullar normativlari summalarni tarbiyalanuvchilarning yoshiga qarab taqsimlagan holda tasdiqlanadi. 87. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamlarini aniq yoʻnaltirilgan tarzda qoʻllab-quvvatlashning 2002-2003-yillarga moʻljallangan dasturini amalga oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2002-yil 25-yanvardagi 33-son qarorida nazarda tutilgan imtiyozlar, yetim bolalar va ota-onasining qarovisiz qolgan bolalar uchun, shuningdek Bolalar shaharchasiga tarbiyalashga berilgan bolalar uchun ham joriy etiladi. 88. Bolalar shaharchasi vrachi tarbiyachiga oziq-ovqat mahsulotlari tanlashda maslahat yordami beradi va ovqatlanishni tashkil etish va uning sifatini tanlab nazorat qiladi. Bolalar shaharchasi vrachi buxgalteriya va tarbiyachilarning dori-darmonlar va oziq-ovqat mahsulotlari xarid qilish uchun ishlatgan mablagʻlari bilan bogʻliq boʻlgan barcha hisob-kitob yozishmalarini toʻsqinliksiz olish huquqiga ega. 89. Bolalar shaharchasining moliya-xoʻjalik faoliyati yuzasidan nazoratni moliya organlari amalga oshiradilar. 90. Bolalar shaharchasining moddiy-texnika bazasi binolar, inshootlar, yer uchastkalari, kommunikatsiyalar, inventarlar, asbob-uskunalar, transport vositalari va boshqalardan iborat boʻladi. 91. Bolalar shaharchasi maqomi oxirgi tarbiyalanuvchi balogʻat yoshiga yetgunga qadar va ishga joylashgunga qadar saqlanib qoladi. 92. Bolalar shaharchasi qonun hujjatlarida belgilangan tartibda qayta tashkil etilishi yoki tugatilishi mumkin. 93. Bolalar shaharchasi tugatilganda uning pul mablagʻlari va mol-mulkidan, uning majburiyatlarini qoplash toʻlovlarini chegirgan holda qonun hujjatlariga va uning ustaviga muvofiq foydalaniladi.