Shaxta koʻtarish qurilmalarining xavfsizligi toʻgʻrisidagi texnik reglamentni tasdiqlash haqida
(resolution, 2025-10-30)

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligining faoliyatini tashkil etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2024-yil 28-fevraldagi PQ-91-son qarori ijrosini taʼminlash, shuningdek, shaxta koʻtarish qurilmalarining xavfsizligiga qoʻyiladigan talablarni takomillashtirish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Quyidagilar: shaxta koʻtarish qurilmalari xavfsizligiga quyiladigan talablar, ularni qadoqlash, tamgʻalash, identifikatsiya qilish hamda muvofiqligini baholash tartibini nazarda tutuvchi Shaxta koʻtarish qurilmalarining xavfsizligi toʻgʻrisidagi texnik reglament 1-ilovaga muvofiq; Shaxta koʻtarish qurilmalarining xavfsizligi toʻgʻrisidagi texnik reglamentni joriy etish sxemasi 2-ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Texnik reglament rasmiy eʼlon qilingan kundan boshlab olti oy oʻtgach amalga kiritilsin. 3. Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining 3-ilovaga muvofiq ayrim qarorlari ushbu qaror rasman eʼlon qilingan kundan eʼtiboran olti oy oʻtgandan soʻng oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin. 4. Oʻzbekiston Respublikasi Togʻ-kon sanoati va geologiya vazirligi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi va Oʻzbekiston Milliy teleradiokompaniyasi bilan birgalikda ushbu qarorning maqsadlari, mazmuni hamda uni qoʻllash tartibi toʻgʻrisida aholi, vazirliklar, idoralar va boshqa tashkilotlar hamda tadbirkorlik subyektlarining keng xabardor qilinishini taʼminlasin. 5. Ushbu qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi togʻ-kon sanoati va geologiya vaziri B.F. Islamov hamda Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi direktori A.R. Jumanazarov zimmasiga yuklansin. 1. Ushbu Texnik reglament shaxta koʻtarish qurilmalarining xavfsizligi va ularni ishlatishning butun davridagi jarayonlarga qoʻyiladigan talablarni belgilaydi. 2. Texnik reglamentning talablari vertikal va qiya shaxta stvollari boʻylab foydali qazilmalar va kon jinslarini yuzaga olib chiqish, odamlar va yuklarni tushirish-koʻtarish uchun moʻljallangan shaxta koʻtarish qurilmalariga qoʻllanadi. Texnik reglament xavfsizlik talablari bilan tartibga solinadigan majburiy tartibda muvofiqligi baholanishi lozim boʻlgan shaxta koʻtarish qurilmalari roʻyxati ushbu Texnik reglamentga ilovada keltirilgan. 3. Texnik reglamentning talablari shaxtalarda ishlatiladigan liftlarga, eskalatorlarga, konveyerlarga, kanat yoʻllarga, tuproq yoki rudalarni koʻchirish, tekislash, profillash, qazib tekislash, shibbalab zichlash, zichlab qotirish, qazish yoki burgʻilash uchun moʻljallangan mashina va mexanizmlarga nisbatan tatbiq etilmaydi. 4. Ushbu Texnik reglamentda quyidagi atamalar va ularning taʼriflari qoʻllanadi: badya — shurflar va stvollarni kovlashda, shaxta stvolini chuqurlashtirishda kon massasini koʻtarish uchun, shuningdek, shaxta stvolini kovlash va chuqurlashtirishda stvol boʻylab odamlarni tushirish va koʻtarish uchun moʻljallangan koʻtarma idish; belgilangan resurs — texnik holatidan qatʼi nazar, shaxta koʻtarish qurilmasi va (yoki) uning jihozlarining ishlashi toʻxtatilishi kerak boʻlgan umumiy ish vaqti; belgilangan xizmat muddati — shaxta koʻtarish qurilmasi va (yoki) uning jihozlari ishlashining kalendar davomiyligi, unga erishilgandan keyin texnik holatidan qatʼi nazar ular toʻxtatilishi shart; vagoncha — shaxta yuzasiga foydali qazilmalar va kon jinslarini tashish va koʻtarish uchun moʻljallangan koʻtarma idish; jihozlar — mustaqil ravishda ishlatiladigan yoki shaxta koʻtarish qurilmasiga oʻrnatiladigan, uning asosiy va (yoki) qoʻshimcha funksiyalarini bajarish uchun zarur boʻlgan texnik qurilma; ishdan chiqish — qoidalar yoki foydalanish boʻyicha yoʻriqnomalarini bajarmaslik, ishlab chiqarish va taʼmirlashda belgilangan jarayonlarga rioya qilmaslik, loyihalashda konstruktiv buzilishlar oqibatida shaxta koʻtarish qurilmasi va (yoki) uning jihozlari ish qobiliyatini buzilishidan iborat hodisa; ishlab chiquvchi (loyihachi) — yangi turdagi shaxta koʻtarish qurilmasini (mashinani) yaratish, tajriba namunasi uchun texnik hujjatlarni ishlab chiqish va namunani ishlab chiqarish jarayonini amalga oshiruvchi yuridik yoki jismoniy shaxs; katak (klet) — odamlarni, jihozlar va materiallarni tushirish va koʻtarish, shuningdek, foydali qazilma va kon jinslarini vagonchada koʻtarish uchun moʻljallangan koʻtarma idish; kon-texnik inshootlar — vertikal (tik) koʻtarishda yoʻnaltiruvchi oʻtkazgichlar bilan jihozlangan, kataklar va qutilarning ular boʻylab harakatlanishiga hamda qiya koʻtarilishda relsli yoʻllar bilan jihozlangan, vagonchalar hamda qutilarni harakatlantirishga moʻljallangan shaxtalarning stvollari. Shaxtaning stvol yaqinidagi kon hovlisida joylashgan inshootlar (yuklash bunkeri, yuk agʻdargich kamerasi yoki qabul qilish maydonchasi). Shaxta usti inshootlari (shaxta koʻtarish qurilmasi va yuk koʻtarish idishlarini boʻshatish uchun qabul qilish bunkeri yoki yuk tashish yoʻllari va maydonchalari boʻlgan shaxta ustidagi binolar); koʻtarish qurilmasi — osma va parashut qurilmalari, kataklarni toʻxtatish moslamalari, koʻtarish kanatlari, kataklar uchun qoʻnish moslamalari boʻlgan yuk koʻtarish moslamasi; sinov — yashirin nuqsonlarni aniqlash va uskunaning belgilangan rejimlarda va xavfsizlik qoidalari talablariga, shuningdek, ishlab chiqaruvchilarning ekspluatatsiya qilish va texnik xizmat koʻrsatish qoʻllanmasi (yoʻriqnomasi) shartlariga muvofiq ishlashga yaroqliligini aniqlash maqsadida sinovdan oʻtkazilayotgan jihozning holatini tavsiflovchi fizik kattaliklar va parametrlarning qiymatlarini tegishli dastur va metodikasi boʻyicha oʻlchash; stvol — foydali qazilma konini ochish, odamlarni, yuklarni, foydali qazilmalarni va kon jinslarini tashish uchun moʻljallangan vertikal, qiya kon inshooti; texnik xizmat koʻrsatish — shaxta koʻtarish qurilmasining foydalanilishi davomida uning ishlashi va xavfsizligini taʼminlash boʻyicha amallar majmuasini bajarish; xavfli zona — odamlarga shaxta koʻtarish qurilmasidan kelib chiqadigan xavf-xatarlarning taʼsiri boʻlgan joy; shaxta katagi parashuti — koʻtarish kanati uzilganda katakni ravon toʻxtatish va keyin uni ushlab turish uchun moʻljallangan qurilma; shaxta — foydali qazilmalarni yerostidan qazib oluvchi va ularni isteʼmolchiga yoki qayta ishlash korxonasiga joʻnatuvchi kon; shaxta koʻtarish mashinasi — shaxta koʻtarish qurilmasining qismi, tortuvchi kuchlanish hosil qilish va koʻtarish uskunasi ishini boshqarish uchun moʻljallangan boʻlib, asosiy qismi oʻrash elementi, reduktor, tormozlash moslamasi, ishga tushirish-rostlash va saqlagich apparaturasi boʻlgan elektr dvigateldan iborat; shaxta koʻtarish qurilmasi — kon jinslari va foydali qazilmalarni yuzaga uzatish, odamlarni, kon-shaxta uskuna hamda materiallarni tushirish va koʻtarish, shuningdek, shaxta stvoli armirovkasi va mustahkamlagichlarni koʻrikdan oʻtkazish va taftish (reviziya) qilish uchun moʻljallangan hamda shaxta koʻtarish mashinasi, koʻtarish jihozlari va kon-texnik inshootlaridan iborat qurilma; shaxta koʻtarish qurilmasini ishlatish — shaxta koʻtarish qurilmasini ishlatishning butun davridagi bosqichi boʻlib, vazifasi boʻyicha foydalanish, koʻrik va sinovdan oʻtkazish, reviziya qilish, texnik xizmat koʻrsatish hamda taʼmirlashni oʻz ichiga oladi; qiya stvol — oʻqi gorizontga nisbatan 3° dan 85° gacha qiya boʻlgan stvol; quti (skip) — foydali qazilmalarni va kon jinslarini koʻtarish uchun moʻljallangan koʻtarish idishi. 5. Ushbu Texnik reglament shaxta koʻtarish qurilmalari uchun zarur boʻladigan minimal xavfsizlik talablarini belgilaydi va quyidagilarni taʼminlaydi: mexanik xavfsizligi; yongʻin xavfsizligi; elektr xavfsizligi; portlash xavfsizligi. 6. Shaxta koʻtarish qurilmalarini boshqarish tizimlari ulardan barcha ish rejimlarida va foydalanish shartlarida nazarda tutilgan har qanday tashqi taʼsirlarda foydalanish xavfsizligini taʼminlashi kerak. Boshqarish tizimida shaxta koʻtarish qurilmalarining xavfsiz va ishonchli ishlashi, ish rejimlaridagi buzilishlarni oʻz vaqtida aniqlash va avariyaviy vaziyatlarning oldini olish boʻyicha zarur choralarni koʻrish uchun himoya va bloklash apparatlari koʻzda tutilgan boʻlishi lozim. 7. Shaxta koʻtarish qurilmalarini boshqarish tizimlari ularni ishlatishda mantiqiy xatoliklarga yoʻl qoʻyilganda va mashinist tomonidan boshqarish harakatlari notoʻgʻri bajarilganda, xavfli vaziyatlarning vujudga kelishini istisno qilishi kerak. 8. Shaxta koʻtarish qurilmalarini boshqarish tizimlari ogohlantirish signal vositalari va xavfli vaziyatlar vujudga kelishiga olib keladigan shaxta koʻtarish qurilmasi ishlashidagi nosozliklar haqida ogohlantirish uchun boshqa vositalarni oʻz ichiga olishi kerak. 9. Shaxta koʻtarish qurilmalarini montaj qilish, shuningdek, yiliga bir marta texnik koʻrikdan oʻtkazish va sozlash tegishli qonunchilik hujjatlarida belgilangan talablar boʻyicha ruxsatnomaga ega boʻlgan ixtisoslashtirilgan tashkilot tomonidan amalga oshiriladi. 10. Shaxta koʻtarish qurilmalarining belgilangan xizmat muddati davomida quyidagi talablar bajarilishi lozim: shaxta koʻtarish qurilmasidan tegishli ruxsatnomaga ega boʻlgan tashkilotlar foydalanishi; shaxta koʻtarish qurilmasidan foydalanish davrida texnik xizmat koʻrsatish, taʼmirlash, sinov va koʻrikdan oʻtkazish konchilik qoidalari, ishlab chiqaruvchi zavodning foydalanish boʻyicha qoʻllanmasi (yoʻriqnomasi), texnik xizmat koʻrsatish yoki taʼmirlash dasturlarida (texnologik xaritada) belgilangan talablarga muvofiq amalga oshirilishi; shaxta koʻtarish qurilmasiga xizmat koʻrsatish va taʼmirlashga oid ishlar uni ishlatadigan tashkilotning malakali xodimlari tomonidan amalga oshirilishi. 11. Vertikal inshootlar boʻylab odamlar koʻtarilishi va tushishining maksimal tezligi 12 m/s dan oshmasligi, qiya inshootlar boʻylab esa 5 m/s dan oshmasligi kerak. Odamlarni badyalarda koʻtarish va tushirishda yoʻnaltiruvchi boʻylab maksimal tezlik 8 m/s dan, yoʻnaltiruvchi boʻlmagan joylarda esa 1 m/s dan oshmasligi kerak. 12. Har bir shaxta koʻtarish mashinasida va uning chigʻirida yuritmani bir-biriga bogʻliq boʻlmagan holda ishga tushiradigan ishchi va saqlagichli mexanik tormozlanishlar koʻzda tutilgan boʻlishi kerak. 13. Shaxta koʻtarish qurilmalarini xavfsiz ishlatishga oid talablar amaldagi konchilik qoidalari, shuningdek, ekspluatatsiya qilish va texnik xizmat koʻrsatish boʻyicha qoʻllanma (yoʻriqnoma) bilan belgilanadi. 14. Shaxta koʻtarish qurilmalarining belgilangan xizmat muddati tugagandan soʻng, shaxta koʻtarish qurilmasining vazifasi boʻyicha foydalanish muddatini uzaytirish shartlari va imkoniyatlarini aniqlash maqsadida diagnostika oʻtkazmasdan, ushbu diagnostika natijalarini hisobga olib modernizatsiya qilish yoki almashtirishlarni (taʼmirlash) amalga oshirmagan holda ushbu qurilmalardan vazifasi boʻyicha foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi. 15. Shaxta koʻtarish qurilmalarining harakatlanuvchi qismlari ulardan jarohat olish ehtimoli boʻlmagan tarzda joylashtirilishi kerak, agar xavf saqlanib qolib, baxtsiz hodisaga olib kelishi mumkin boʻlsa, ogohlantiruvchi belgilar va/yoki yozuvlarni qoʻllash, shaxta koʻtarish qurilmasining xavfli qismlariga tegib ketishining oldini olish uchun saqlovchi yoki himoyalovchi qurilmalaridan foydalanish lozim. 16. Himoya va saqlash qurilmalari: xavfsiz boʻlishi; mustahkam va barqaror konstruksiyaga ega boʻlishi; xavfli hududlarda ishlab chiqarish jarayonini nazorat qilishga xalaqit bermasligi; asbob-uskunalarni sozlash va (yoki) almashtirish hamda shaxta koʻtarish qurilmalariga texnik xizmat koʻrsatish boʻyicha ishlarni bajarishga imkon berishi; xavfli zonadan belgilangan masofada joylashgan boʻlishi shart. 17. Qoʻzgʻalmas himoya toʻsiqlari toʻsilgan maydonga faqat asboblar yordamida kirish imkoniyatini taʼminlovchi vositalar yordamida ishonchli mustahkamlanishi lozim. 18. Qoʻzgʻaluvchan himoya toʻsiqlari: himoya toʻsiqlari ochiq boʻlganda shaxta koʻtarish qurilmalari tarkibiy qismlarining ishlashiga toʻsqinlik qiluvchi bloklash qurilmalariga ega boʻlishi; ular ochiq boʻlganda imkon qadar shaxta koʻtarish qurilmalari tarkibiy qismlariga mahkamlangan holda qolishi kerak. 19. Qoʻzgʻaluvchan himoya toʻsiqlari va himoya vositalari quyidagicha ishlab chiqilgan (loyihalashtirilgan) va shaxta koʻtarish qurilmalarini boshqarish tizimiga kiritilgan boʻlishi kerak: harakatlanuvchi qismlar xodimlarning taʼsir doirasida boʻlganda ularni ishga tushirishning imkoni boʻlmasligi; mos keladigan toʻsiq oʻrnatilgan holda otilib chiqadigan qismlardan himoyalangan boʻlishi; shaxta koʻtarish qurilmasi va uning qismlari ishga tushirilayotganda, ularning taʼsir doirasida odamlar boʻlmasligi. 20. Shaxta koʻtarish qurilmalarining harakatlanuvchi qismlariga kirishni cheklovchi ish uchun zarur boʻlgan himoya moslamalari quyidagilarni taʼminlashi shart: otilib chiqishi mumkin boʻlgan qismlar xavfini cheklashi; qoʻlda yoki avtomatik ravishda oʻrnatilishi (ular ishtirok etadigan ish turiga qarab). 21. Kataklar koʻtarish kanatlari uzilganda ularni ravon tormozlanishi va toʻxtatilishini taʼminlaydigan shaxta katagi parashuti bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Koʻtarish kanatlarining soni toʻrtta va undan ortiq koʻpkanatli koʻtarish moslamalarida shaxta katagi parashutini qoʻllash shart emas. 22. Shaxta koʻtarish qurilmalariga qoʻyiladigan yongʻin xavfsizligi talablari Oʻzbekiston Respublikasining “Yongʻin xavfsizligi toʻgʻrisida”gi Qonuni, Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 20-oktabrdagi 649-son qarori bilan tasdiqlangan Yongʻin xavfsizligi qoidalari va yongʻin xavfsizligi talablari boʻyicha texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarga muvofiq belgilanadi. 23. Shaxta koʻtarish qurilmalarining elektr jihozlari ogohlantiruvchi belgilar, toʻsiqlar, yerlagich (zazemleniye), elektr toki urishining oldini oluvchi himoya va bloklash qurilmalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 24. Odamlarni va yuklarni koʻtarishga moʻljallangan shaxta koʻtarish qurilmalari zaxirani avtomatik kiritish moslamalari va yerusti podstansiyalaridan birining turli seksiyalaridan ikkita oʻzaro almashtiriladigan taʼminlovchi (isteʼmol) kabel liniyalari orqali elektr energiyasi bilan taʼminlanishi kerak. 25. Kuchlanishi 1000 V dan yuqori oʻzgaruvchan tok manbalari yerga bir fazali tutashishdan himoyalangan boʻlishi kerak. 26. Nazorat zanjirlari, boshqaruv va signal zanjirlari uchun vertikal va qiyalik burchagi 45° dan yuqori boʻlgan qiya inshootlar boʻylab statsionar oʻrnatishda simli zirhli nazorat kabellari, gorizontal inshootlarda esa lenta zirhli nazorat kabellari, egiluvchan nazorat va quvvat kabellari qoʻllanishi kerak. 27. Boshqaruv, aloqa, signal berish, telenazorat va dispetcherlik xizmatini oʻrnatishda uchqunga xavfsiz zanjirlari nazorat kabellari va aloqa liniyalari kabellarining boʻsh tolalaridan foydalanilishi kerak. Shaxta telefon kabellaridan foydalanishga ruxsat beriladi. 28. Umumiy shaxta, dispetcherlik va favqulodda telefon aloqa liniyalari, shuningdek, shaxta koʻtarish qurilmalarining mahalliy aloqasi uchun shaxta telefon kabellaridan foydalanilishi lozim. 29. Stvolning ishchi va zaxira magistral signali hamda simli aloqa toʻplamlari uchun elektr taʼminoti alohida kabellar orqali yakka holda amalga oshirilishi va umumiy kommutatsiya qutilari hamda signal berish qurilmalariga ega boʻlmasligi kerak. 30. Kuchlanishi 42 V dan yuqori signal pultlarini (tizimlarini) elektr toki bilan taʼminlashda tarmoqdan tok chiqishidan himoyalanish koʻzda tutilgan boʻlishi kerak. 31. Sxemali texnik yechimlar isteʼmol tarmogʻi kuchlanishi oʻchirilganda va isteʼmol avtonom quvvat manbalarining kuchlanishi yoʻl qoʻyilishi mumkin boʻlgan chegaralarda oʻzgarganda signal berish apparatlarining ishlashini taʼminlashi kerak. 32. Portlash xavfi mavjud boʻlgan muhitlarda ishlatiladigan shaxtalarning portlash xavfsizligi amaldagi texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarda belgilangan talablar doirasida portlashning oldini olish va portlashdan himoyalash choralari koʻrilgan holda taʼminlanishi kerak. 33. Gaz va chang boʻyicha portlash xavfi boʻlgan, toʻsatdan koʻmir, kon jinslari va gaz chiqishi xavfi boʻlgan shaxtalarda, shuningdek, ulardan chiqadigan havo oqimi shaxta stvollarida hamda shaxtalarga tutashgan shaxta usti inshootlarida, toza havo oqimi boʻlgan shaxta stvollarida portlashdan himoyalanish darajasi konning yuqori ishonchliligidan past boʻlmagan stvol signal berish qurilmalari bilan taʼminlanishi kerak. 34. Shaxta koʻtarish qurilmalari va ularning jihozlarini loyihalashtirish texnologik loyihalashtirish normalariga hamda texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarga muvofiq amalga oshirilishi lozim. Loyiha hujjatlarida shovqin va tebranishning chegaraviy parametrlari aniqlanadi hamda ruxsat etilgan darajasi taʼminlanadi. 35. Agar xavfni maqbul darajaga tushirishning iloji boʻlmasa, loyiha hujjatlarida inson hayoti va sogʻligʻi hamda atrof-muhit xavfsizligini taʼminlash boʻyicha chora-tadbirlar tizimi nazarda tutilishi kerak. Shaxta koʻtarish qurilmalarining loyiha hujjatlari normativ-huquqiy hujjatlar va texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi hujjatlarga muvofiq ishlab chiqilishi kerak. 36. Shaxta koʻtarish qurilmalari quyidagi asosiy maʼlumotlar asosida loyihalashtirilishi lozim: shaxtaning yillik ishlab chiqarish quvvati; shaxtaning chuqurligi; yukning xarakteristikasi (odamlar soni, koʻmir, ruda, boʻsh togʻ jinslari hajmlari, kon qazish ashyolari); yerosti transporti uchun koʻzda tutilgan vagonchalarning turi va sigʻimi. Loyihalashtirishda zamonaviy elektromexanik qurilmalar tanlanishi va maksimal ishonchlilik taʼminlanishi lozim. 37. Loyihalashtirishda quyidagilar aniqlanishi va hisobga olinishi lozim: koʻtarish idishlarining tipi tanlanishi va ularning harakatlanishidagi zarur muddati aniqlanishi; koʻtarish tizimini baravarlashtirish usuli tanlanishi; koʻtarish kanati tegishli standart boʻyicha hisoblanishi va tanlanishi; barabanning asosiy oʻlchamlari aniqlanishi va oʻrash organi tanlanishi; kopyorning tipi tanlanishi, uning balandligi aniqlanishi va stvolga nisbatan koʻtarish mashinasining joylashish sxemasi tuzilishi; koʻtarish kinematikasi hisoblanishi, koʻtarish mashinasi tanlanishi, υ=ƒ(t) va α=ƒ(t) diagrammalari tuzilishi hamda koʻtarish siklining amaldagi davom etishi aniqlanishi, bunda υ — tezlik, t — vaqt; harakatlanuvchi qismlarning solishtirma massasi aniqlanishi va koʻtarish dinamikasi hisoblanib F=ƒ(t) diagrammasi tuzilishi, bunda F — kuchlanish, t — vaqt; oʻrash organi (qurilmasi) validagi quvvatning diagrammasi tuzilishi, yuritma tipi tanlanishi, dvigatelning zarur quvvati aniqlanishi, koʻtarish dvigateli tanlanishi va yuqori yuklanish boʻyicha tekshirilishi; kommutatsiya sxemasi, zarur boshqaruv va himoya apparati, signal berish sxemasi tanlanishi, koʻtarish qurilmasining ish vaqtini sutkalik balansi hisob qilinishi; koʻtarish qurilmasining jihozlariga smeta tuzilishi va loyihalashtirilgan qurilmaning texnik koʻrsatkichlari hisob qilinishi. 38. Shaxta koʻtarish qurilmasi konstruksiyasini oʻzgartirish ishlab chiquvchi (loyihachi) bilan kelishilgan boʻlishi kerak. Vertikal inshootlar boʻylab yuklarni koʻtarish va tushirishda maksimal tezlik shaxta koʻtarish qurilmasining loyiha hujjatlari bilan belgilanadi, qiya inshootlar boʻylab esa yuklarni qutilarda koʻtarishda tezlik 7 m/s dan va yuklarni vagonchalarda koʻtarishda 5 m/s dan oshmasligi kerak. Yuklarni badyalarda koʻtarish va tushirishda yoʻnaltiruvchi boʻylab badyaning harakat tezligi 12 m/s dan, yoʻnaltiruvchi boʻlmagan joylarda esa 2 m/s dan oshmasligi kerak. Odamlarni va yuk bilan birga odamlarni (yuk-odam) koʻtarishga moʻljallangan shaxta koʻtarish qurilmalarining yuk-odam koʻtarish va tortish kanatlari mexanik xususiyatlari boʻyicha belgilangan talablarga koʻra V markali (oddiy sifatli) boʻlishi, boshqalari esa I markadan past boʻlmasligi kerak. 39. Har bir shaxta koʻtarish qurilmalari soz holatdagi talab etilgan aniqlikni taʼminlaydigan quyidagi oʻlchash vositalariga ega boʻlishi kerak: asosiy tok va elektrodinamik tormozlanish zanjirlarida ampermetrlar va voltmetrlar; tormoz tizimidagi siqilgan havo yoki moy bosimini koʻrsatadigan manometrlar; mashina ishining barcha sikllarini qayd qiluvchi va harakat tezligi hamda yoʻnalishini tahlil qilish imkonini beruvchi oʻlchash vositalari. 40. Metrologiya tekshiruvi va davlat metrologiya nazorati tatbiq etiladigan sohaga taalluqli oʻlchash vositalari oʻlchash vositalarining davlat reyestriga kiritilgan boʻlishi hamda metrologiya tekshiruvidan oʻtgan boʻlishi lozim. 41. Shaxta koʻtarish qurilmalari va ularning jihozlarini qadoqlash uchun ishlatiladigan materiallar va moddalar xavfsiz boʻlishi kerak. 42. Qadoqlash ishonchli boʻlishi va shaxta koʻtarish qurilmalari hamda jihozlarining saqlanishi, ularni tashish va saqlash vaqtida xavfsizligini taʼminlashi kerak. 43. Ishlab chiqaruvchi tomonidan yetkazib beriladigan shaxta koʻtarish qurilmalari, shuningdek, uning jihozlari Oʻzbekiston Respublikasining davlat tilida va (yoki) tomonlarning kelishuviga koʻra boshqa tilda tuzilgan yuk hujjatlariga, aniq koʻrinadigan va oʻchib ketmaydigan quyidagilarni ifodalovchi identifikatsiya yozuvlariga ega boʻlishi kerak: ishlab chiqaruvchining nomi va (yoki) uning tovar belgisi; nomi va (yoki) belgisi (turi, tamgʻasi, modeli, agar mavjud boʻlsa); ishlab chiqarilgan oyi va yili. 44. Yuk hujjatlari quyidagilarni oʻz ichiga olishi kerak: shaxta koʻtarish qurilmasi va uning jihozlarining loyiha hujjatlari va pasportlari; oʻrnatish, yigʻish, sozlash yoki rostlash boʻyicha yoʻriqnoma; ekspluatatsiya qilish va texnik xizmat koʻrsatish boʻyicha qoʻllanma (yoʻriqnoma); yigʻish chizmalari va maʼlumotnoma birliklari; yigʻma birliklariga pasportlar; prokat va mahkamlash detallariga pasportlar; butlash roʻyxati. 45. Ekspluatatsiya qilish va texnik xizmat koʻrsatish boʻyicha qoʻllanma (yoʻriqnoma) quyidagilarni oʻz ichiga olishi kerak: ushbu Texnik reglamentning 43-bandida koʻrsatilgan maʼlumotlar; shaxta koʻtarish qurilmasini ishlatish maqsadlariga muvofiq foydalanish boʻyicha koʻrsatmalar, ishlatish vaqtida rioya qilinishi shart boʻlgan xavfsizlikni taʼminlash boʻyicha choralar (shu jumladan, ishga tushirish, maqsadli foydalanish, texnik xizmat koʻrsatish, barcha turdagi taʼmirlash ishlari va texnik koʻrikdan oʻtkazishlar, tashish va saqlash); belgilangan xizmat muddati yoki belgilangan resurs koʻrsatkichlari; muhim nosozliklar roʻyxati, xodimlar yoʻl qoʻyishi ehtimoli mavjud avariyaga olib kelishi mumkin boʻlgan xatoliklar va bu xatoliklarning oldini olish boʻyicha harakatlar; chegaraviy holat mezonlari; ishlab chiqaruvchining (ishlab chiqaruvchi tomonidan vakolat berilgan shaxs) nomi va joylashgan joyi, import qiluvchi, ular bilan bogʻlanish uchun maʼlumotlar. 46. Ekspluatatsiya qilish va texnik xizmat koʻrsatish boʻyicha qoʻllanma (yoʻriqnoma) qogʻoz shaklda amalga oshiriladi. Unga ishlatish hujjatlari toʻplami elektron tashuvchilarda ilova qilinishi mumkin. 47. Agar ushbu Texnik reglamentning 43-bandida koʻrsatilgan maʼlumotlarni shaxta koʻtarish qurilmalari jihozlariga yozishning (aks ettirishning) imkoni boʻlmasa, ular faqat ushbu jihozning pasportida koʻrsatilishi mumkin. Bunday holda ishlab chiqaruvchining nomi va (yoki) uning tovar belgisi, jihozning nomi va belgilanishi (turi, markasi, modeli, agar mavjud boʻlsa) qadoqda tushirilgan boʻlishi kerak. 48. Shaxta koʻtarish qurilmalarini identifikatsiya qilish, uning taqdim etilgan yuk hujjatlariga muvofiqligini aniqlash uchun amalga oshiriladi. 49. Shaxta koʻtarish qurilmalarini identifikatsiya qilish uning tasniflari ushbu Texnik reglamentning 43 va 44-bandlarida koʻrsatilgan maʼlumotlar bilan bir xilligini oʻrnatish yoʻli bilan amalga oshiriladi. Shaxta koʻtarish qurilmalarini identifikatsiya qilish uchun mahsulot tasniflagichida va loyiha hujjatlarida, shu jumladan, texnik shartlar va yetkazib berish shartnomalarida koʻrsatilgan maʼlumotlardan foydalanish mumkin. 50. Shaxta koʻtarish qurilmalari identifikatsiyasi shaxta koʻtarish qurilmasining nomi, turi (vazifasi) kabi maʼlumotlari boʻyicha quyidagilar tomonidan oʻtkaziladi: Oʻzbekiston Respublikasi hududida uni muomalaga kiritgan ishlab chiqaruvchi (sotuvchi); mahsulot muvofiqligini baholash va tasdiqlash maqsadida tegishli ishlarni amalga oshiruvchi sertifikatlashtirish organi; davlat nazorati organlari — Texnik reglament talablariga muvofiqligini tekshirish maqsadida. 51. Shaxta koʻtarish qurilmalarining texnik reglament talablariga muvofiqligini baholash texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarda belgilangan usullarni qoʻllagan holda amalga oshiriladi. Shaxta koʻtarish qurilmalarini Texnik reglament talablariga muvofiqligini baholash uchun zarur sinov va namuna olish usullari Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 14-avgustdagi 502-son qarori bilan tasdiqlangan Mahsulotlarni sertifikatlashtirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq amalga oshiriladi. 52. Shaxta koʻtarish qurilmalarining ushbu Texnik reglamentning talablariga muvofiqligi muvofiqlikni sertifikatlash shaklida tasdiqlanadi. Muvofiqlikni tasdiqlashdan oldin shaxta koʻtarish qurilmalari identifikatsiya qilinadi. 53. Muvofiqlik sertifikati turkum ishlab chiqariladigan shaxta koʻtarish qurilmalariga uch yil muddatga, shaxta koʻtarish qurilmalari toʻpiga esa mahsulotning yaroqlilik yoki kafolat muddatiga teng muddatda rasmiylashtiriladi. 54. Shaxta koʻtarish qurilmalarining ushbu texnik reglament talablariga muvofiqligini sertifikatlash quyidagi 1S, 3S yoki 4S sxemalariga muvofiq amalga oshiriladi. 1S sxema — turkum ishlab chiqariladigan shaxta koʻtarish qurilmalarini sertifikatlashtirishda qoʻllanadi. Bunda ariza beruvchi ishlab chiqaruvchi (ishlab chiqaruvchining vakolatli shaxsi) hisoblanadi va sertifikatlangan mahsulotlarning muvofiqlik belgisi bilan tamgʻalanishini taʼminlaydi; 3S sxema — shaxta koʻtarish qurilmalarining toʻpi uchun qoʻllaniladi. Bunda ariza beruvchi ishlab chiqaruvchi (ishlab chiqaruvchining vakolatli shaxsi) yoki sotuvchi (import qiluvchi) hisoblanadi va sertifikatlangan mahsulotlarning muvofiqlik belgisi bilan (import qilingan mahsulotlar ariza beruvchiga qulay shaklda) tamgʻalanishini taʼminlaydi; 4S sxema — yagona (bitta) shaxta koʻtarish qurilmasi uchun, texnik reglamentda belgilangan sinov va oʻlchashlarni oʻtkazish jarayonida ushbu buyumga putur yetkazilmasa, qoʻllanadi. Bunda ariza beruvchi ishlab chiqaruvchi (ishlab chiqaruvchining vakolatli shaxsi) yoki sotuvchi (import qiluvchi) hisoblanadi. 55. Muvofiqlik sertifikati Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 14-avgustdagi 502-son qarori bilan tasdiqlangan Mahsulotlarni sertifikatlashtirish tartibi toʻgʻrisidagi nizom talablariga muvofiq rasmiylashtiriladi. 56. Ushbu Texnik reglament kuchga kirgan vaqtdan boshlab Oʻzbekiston Respublikasi hududida amalda boʻlgan va shaxta koʻtarish qurilmalari uchun xavfsizlik talablarini belgilaydigan texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar Texnik reglament talablari bilan moslashtirilguniga qadar normativ hujjatlarning ushbu Texnik reglamentga zid boʻlmagan qismlari amalda qoʻllanadi. 57. Texnik reglament kuchga kirgunga qadar shaxta koʻtarish qurilmalari uchun olingan muvofiqlikni tasdiqlovchi hujjatlar ushbu hujjatlarda belgilangan muddatlar davomida amalda boʻladi. 58. Ushbu Texnik reglament talablariga rioya etilishi boʻyicha davlat nazorati Oʻzbekiston Respublikasi Togʻ-kon sanoati va geologiya vazirligi huzuridagi Togʻ-kon sanoati va geologiya sohasini nazorat qilish inspeksiyasi, Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi, shuningdek, shaxta koʻtarish qurilmalari xavfsizligi sohasidagi vakolatli davlat organlari tomonidan oʻz vakolatlari doirasida qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 59. Ushbu Texnik reglament talablarining buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlariga muvofiq javob beradilar. 1. Vazirlar Mahkamasining “Shaxta koʻtarish qurilmalarining xavfsizligi toʻgʻrisidagi umumiy texnik reglamentni tasdiqlash haqida” 2017-yil 24-fevraldagi 99-son qarori. 2. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga kiritilayotgan oʻzgartirish va qoʻshimchalar (Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi sohasida davlat boshqaruvi va nazorati tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2018-yil 12-dekabrdagi PF-5594-son Farmoni va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Oʻzbekiston Respublikasi Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasi faoliyatini tashkil etish toʻgʻrisida” 2018-yil 12-dekabrdagi PQ-4058-son qarori)” 2019-yil 6-martdagi 195-son qaroriga ilovaning 35-bandi.