Buxgalteriya hisobining milliy standarti (20-sonli BHMS) “Kichik tadbirkorlik subyektlari tomonidan buxgalteriya hisobini yuritishning soddalashtirilgan tartibi”ni tasdiqlash toʻgʻrisida
(order, 2026-03-14)

“Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1996-y., 9-son, 142-modda) 5-moddasiga muvofiq buyuraman: 1. Buxgalteriya hisobining milliy standarti (20-sonli BHMS) “Kichik tadbirkorlik subyektlari tomonidan buxgalteriya hisobini yuritishning soddalashtirilgan tartibi” ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Quyidagilar oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin: Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi tomonidan 1999-yil 23-noyabrda 87-son bilan tasdiqlangan “Kichik tadbirkorlik subyektlari tomonidan hisob yuritishning va hisobot tuzishning soddalashtirilgan tartibi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Buxgalteriya hisobining milliy standarti (20-sonli BHMS) (roʻyxat raqami 879, 2000-yil 24-yanvar) (Oʻzbekiston Respublikasi vazirliklari, davlat qoʻmitalari va idoralarining meʼyoriy hujjatlari axborotnomasi, 2000-y., 2-son); Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligining 2003-yil 9-oktabrdagi 113-sonli “Kichik tadbirkorlik subyektlari tomonidan hisob yuritishning va hisobot tuzishning soddalashtirilgan tartibi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Buxgalteriya hisobining milliy standarti (20-sonli BHMS)ga oʻzgartirishlar kiritish haqida”gi buyrugʻi (roʻyxat raqami 879-1, 2003-yil 13-oktabr) (Oʻzbekiston Respublikasi vazirliklari, davlat qoʻmitalari va idoralarining meʼyoriy hujjatlari axborotnomasi, 2003-y., 19-20-son); Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligining 2006-yil 14-iyundagi 51-sonli “Kichik tadbirkorlik subyektlari tomonidan hisob yuritishning va hisobot tuzishning soddalashtirilgan tartibi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Buxgalteriya hisobining milliy standarti (20-sonli BHMS)ga oʻzgartirishlar kiritish haqida”gi buyrugʻi (roʻyxat raqami 879-2, 2006-yil 11-iyul) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2006-y., 28-29-son, 280-modda). 3. Mazkur buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi. Mazkur Buxgalteriya hisobining milliy standarti (bundan buyon matnda BHMS deb yuritiladi) kichik tadbirkorlik subyektlari tomonidan buxgalteriya hisobini yuritishning soddalashtirilgan tartibini belgilaydi. 1. Mazkur BHMSning maqsadi kichik tadbirkorlik subyektlari tomonidan buxgalteriya hisobini yuritishning soddalashtirilgan tizimini tashkil etish va uning uslubiyotini aniqlash tartibini belgilash hisoblanadi. 2. Mazkur BHMS talablari barcha kichik tadbirkorlik subyektlariga nisbatan tatbiq etiladi, yakka tartibdagi tadbirkorlar va fermer xoʻjaliklari bundan mustasno. Yakka tartibdagi tadbirkorlar oʻzlarining daromadlari va xarajatlari hamda boshqa soliq solish obyektlari hisobini soliq toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlariga, fermer xoʻjaliklari esa, oʻzlarining buxgalteriya hisobini Fermer xoʻjaliklarida buxgalteriya hisobining soddalashtirilgan tizimini tashkil etish toʻgʻrisida nizomga (roʻyxat raqami 1781, 2008-yil 26-mart) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2008-y., 12-13-son, 81-modda) muvofiq yuritadi. 3. Kichik tadbirkorlik subyekti oʻz faoliyatida boshqa buxgalteriya hisobi milliy standartlari hamda buxgalteriya hisobi va hisobotining umumqabul qilingan qoidalaridan foydalanadi. 4. Buxgalteriya hisobi kichik tadbirkorlik subyekti rahbari tomonidan tashkil etiladi. 5. Kichik tadbirkorlik subyektlarining rahbari quyidagi huquqlarga ega: buxgalteriya hisobi xizmatining rahbari boshchiligida buxgalteriya hisobi xizmatini tashkil etish yoki shartnoma asosida jalb qilingan buxgalter xizmatidan foydalanish; buxgalteriya hisobini yuritishni ixtisoslashtirilgan tashkilotga (auditorlik tashkilotlari, soliq maslahatchilari tashkilotlari va ustavida buxgalteriya hisobini yuritish boʻyicha xizmat koʻrsatish nazarda tutilgan boshqa tashkilotlar) shartnoma asosida yuklash; buxgalteriya hisobini mustaqil yuritish. 6. Buxgalteriya hisobini yuritishning soddalashtirilgan tartibi kichik tadbirkorlik subyektlari tomonidan ixtiyoriy ravishda tanlanadi. 7. Kichik tadbirkorlik subyekti tomonidan bir nechta turdagi faoliyat amalga oshirilganda, buxgalteriya hisobi ushbu faoliyat turlari boʻyicha alohida yuritiladi. 8. Buxgalteriya hisobi obyektlarining hisobi tegishli buxgalteriya hisobining milliy standartlari talablariga muvofiq yuritiladi. Kichik tadbirkorlik subyekti hisob siyosatini oʻz moliyaviy-xoʻjalik faoliyati ehtiyojlari va xususiyatlaridan kelib chiqib, mustaqil ishlab chiqadi, buxgalteriya hisobini esa, buxgalteriya hisobining qonunchilik hujjatlarida belgilangan asosiy qoidalariga muvofiq yuritadi. 9. Kichik tadbirkorlik subyekti qoʻllanilayotgan buxgalteriya hisobi registrlarini oʻz faoliyatining xususiyatlariga mustaqil ravishda moslashtirishi mumkin. Bunda quyidagi talablarga rioya qilinadi: yagona uslubiy asos (ikki yoqlama yozuv tamoyili)ga; analitik va sintetik hisob maʼlumotlarining oʻzaro bogʻliqligiga; boshlangʻich hisob hujjatlari asosida barcha moliyaviy-xoʻjalik operatsiyalarini hisob registrlarida toʻliq aks ettirishga; boshlangʻich hisob hujjatlari maʼlumotlarini boshqarish, nazorat qilish va moliyaviy-xoʻjalik faoliyatini tahlil qilish hamda moliyaviy hisobot tuzish uchun zarur boʻladigan koʻrsatkichlar boʻyicha jamlash va tizimlashga. 10. Quyidagilar buxgalteriya hisobini yuritish bosqichlari hisoblanadi: barcha moliyaviy-xoʻjalik operatsiyalarini hujjatlashtirish; boshlangʻich hisob hujjatlarida aks ettirilgan maʼlumotlarni qoʻllanilayotgan buxgalteriya hisobi registrlarida qayd etish; moliyaviy hisobotni tuzish. 11. Boshlangʻich hisob hujjatlari moliyaviy-xoʻjalik operatsiyalarining buxgalteriya hisobini yuritish uchun asos hisoblanadi. Boshlangʻich hisob hujjatlari moliyaviy-xoʻjalik operatsiyalari amalga oshirilayotgan vaqtda yoki ular amalga oshirib boʻlinganidan keyin tuziladi. 12. Boshlangʻich hisob hujjatlari qonunchilik hujjatlarida belgilangan namunaviy shakllarda yoki kichik tadbirkorlik subyektlari tomonidan mazkur BHMS talablariga muvofiq ishlab chiqilgan blankalarda tuziladi. Kichik tadbirkorlik subyektlari qonunchilik hujjatlarida belgilangan namunaviy shakllarga oʻz faoliyatining xususiyatlaridan kelib chiqib, qoʻshimcha ustunlar va qatorlar kiritishga haqli. 13. Boshlangʻich hisob hujjatlari tekshirilishi shart. Bunda boshlangʻich hisob hujjatlari shakl (hujjatlarning rasmiylashtirilishi toʻliqligi va toʻgʻriligi, rekvizitlarning toʻldirilishi) va mazmun (hujjatlashtirilgan moliyaviy-xoʻjalik operatsiyalarining qonuniyligi, alohida koʻrsatkichlarning mantiqiy bogʻliqligi) boʻyicha tekshiriladi. 14. Buxgalteriya hisobini soddalashtirilgan shaklda tashkil etish uchun kichik tadbirkorlik subyektlari tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (21-sonli BHMS) “Xoʻjalik yurituvchi subyektlarda buxgalteriya hisobining hisobvaraqlar rejasi va uni qoʻllash boʻyicha yoʻriqnoma”ga (roʻyxat raqami 3593, 2024-yil 27-dekabr) muvofiq Moliyaviy-xoʻjalik operatsiyalari buxgalteriya hisobining ishchi hisobvaraqlar rejasi tuziladi. 15. Kichik tadbirkorlik subyektlari tomonidan buxgalteriya hisobining soddalashtirilgan shakli buxgalteriya hisobining oddiy yoki kombinatsiyalashgan shakllari asosida yuritilishi mumkin. Ushbu shakllar kichik tadbirkorlik subyektlarining ishlab chiqarish va boshqaruv talablaridan kelib chiqib, mustaqil tanlanadi. 16. Hisobot davrida amalga oshirilgan moliyaviy-xoʻjalik operatsiyalari xronologik tartibda mazkur BHMSning 1-ilovasiga muvofiq shakldagi jurnalda qayd etib boriladi. Mazkur registr kitob koʻrinishida yuritiladi hamda u tikilgan va raqamlangan boʻlishi shart. Registrda moliyaviy-xoʻjalik operatsiyalarining hisobi hisobot davri uchun oylar yoki choraklar kesimida yuritiladi hamda uning soʻnggi varagʻida “Mazkur Jurnalda __________ varaq raqamlangan” deb yoziladi va kichik tadbirkorlik subyekti rahbari tomonidan imzolanadi va muhr bilan tasdiqlanadi. Varaqlar soni yozuv bilan koʻrsatiladi. 17. Kichik tadbirkorlik subyekti faoliyatida buxgalteriya hisobi obyektlari hisobini oddiy shaklda yuritish uchun mazkur BHMSning 2-ilovasiga muvofiq shaklda Moliyaviy-xoʻjalik operatsiyalarini hisobga olish kitobi qoʻllaniladi. Ushbu registr kitob koʻrinishida yuritiladi hamda tikilgan va raqamlangan boʻlishi shart. Moliyaviy-xoʻjalik operatsiyalar hisobi hisobot yili davomida mazkur Kitobda qayd etib boriladi. Mazkur Kitobning soʻnggi varagʻida “Mazkur Kitobda __________ varaq raqamlangan” deb yoziladi va kichik tadbirkorlik subyekti rahbari tomonidan imzolanadi va muhr bilan tasdiqlanadi. Varaqlar soni yozuv bilan koʻrsatiladi. 18. Mazkur Kitobda moliyaviy-xoʻjalik operatsiyalari natijalari tegishli schyotlar boʻyicha Moliyaviy-xoʻjalik operatsiyalarini qayd etish jurnalida keltirilgan maʼlumotlar asosida aks ettiriladi. 19. Moliyaviy-xoʻjalik operatsiyalarini hisobga olish kitobida kichik tadbirkorlik subyektlari tomonidan qoʻllaniladigan barcha schyotlar mavjud boʻladi. 20. Moliyaviy-xoʻjalik operatsiyalarini hisobga olish kitobi uning “20___yil __ ________dagi qoldiq” qatorida aktivlarning, majburiyatlarning va xususiy kapitalning har bir turi boʻyicha hisobot davrining boshida mavjud boʻlgan qoldiq summasini qayd etish bilan ochiladi. Aktiv schyotlar boʻyicha qoldiq ushbu schyotlarning debetida, passiv schyotlar boʻyicha qoldiq esa ushbu schyotlarning kreditida yoziladi. Har bir qatorda tegishli buxgalteriya schyoti boʻyicha yozuvlar Moliyaviy-xoʻjalik operatsiyalarini qayd etish jurnalida qayd etilgan buxgalteriya yozuvlari (provodkalari) maʼlumotlari asosida pozitsiya usulida xronologik ketma-ketlikda amalga oshiriladi. 21. Har oyning yoki chorakning oxirida kichik tadbirkorlik subyekti tomonidan oʻz moliyaviy-xoʻjalik faoliyatining natijasini aniqlash uchun Moliyaviy-xoʻjalik operatsiyalarini hisobga olish kitobida oy yoki chorak boʻyicha qoldiq chiqariladi. 22. Moliyaviy-xoʻjalik operatsiyalarini hisobga olish kitobida qayd etilgan aktivlar, majburiyatlar va xususiy kapitalni hisobga oluvchi schyotlar boʻyicha qoldiqlar 1-sonli shakl — buxgalteriya balansiga, daromadlar va xarajatlarni hisobga oluvchi schyotlar boʻyicha hisobot davridagi aylanma 2-sonli shakl – moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobotga oʻtkaziladi. 23. Buxgalteriya hisobining kombinatsiyalashgan shakli bir necha buxgalteriya hisobi qaydnomalarini qoʻllash orqali yuritiladi. Buxgalteriya hisobi qaydnomalaridagi yozuvlar Moliyaviy-xoʻjalik operatsiyalarini qayd etish jurnali va boshlangʻich hisob hujjatlarida keltirilgan maʼlumotlar asosida aks ettiriladi. 24. Kombinatsiyalashgan shaklni yuritishda quyidagi buxgalteriya hisobi qaydnomalaridan foydalaniladi: mazkur BHMSning 3-ilovasiga muvofiq shakldagi Asosiy vositalar va nomoddiy aktivlarni hisobga olish qaydnomasi; mazkur BHMSning 4-ilovasiga muvofiq shakldagi Moliyaviy investitsiyalarni hisobga olish qaydnomasi; mazkur BHMSning 5-ilovasiga muvofiq shakldagi Kapital qoʻyilmalarni hisobga olish qaydnomasi; mazkur BHMSning 6-ilovasiga muvofiq shakldagi Tovar-moddiy zaxiralarni hisobga olish qaydnomasi; mazkur BHMSning 7-ilovasiga muvofiq shakldagi Xaridor va buyurtmachilar bilan hisob-kitoblarni hisobga olish qaydnomasi; mazkur BHMSning 8-ilovasiga muvofiq shakldagi Boshqa debitorlik qarzlarini hisobga olish qaydnomasi; mazkur BHMSning 9-ilovasiga muvofiq shakldagi Pul mablagʻlari va ularning ekvivalentlarini hisobga olish qaydnomasi; mazkur BHMSning 10-ilovasiga muvofiq shakldagi Mol yetkazib beruvchi va pudratchilar bilan hisob-kitoblarni hisobga olish qaydnomasi; mazkur BHMSning 11-ilovasiga muvofiq shakldagi Hisobdor shaxslar bilan hisob-kitoblarni hisobga olish qaydnomasi; mazkur BHMSning 12-ilovasiga muvofiq shakldagi Mehnatga haq toʻlash boʻyicha hisob-kitoblarni hisobga olish qaydnomasi; mazkur BHMSning 13-ilovasiga muvofiq shakldagi Boshqa majburiyatlarni hisobga olish qaydnomasi; mazkur BHMSning 14-ilovasiga muvofiq shakldagi Xususiy kapitalni hisobga olish qaydnomasi; mazkur BHMSning 15-ilovasiga muvofiq shakldagi Mahsulot (ish, xizmat)larni ishlab chiqarish xarajatlarini hisobga olish qaydnomasi; mazkur BHMSning 16-ilovasiga muvofiq shakldagi Hisobot davri daromadlarini hisobga olish qaydnomasi; mazkur BHMSning 17-ilovasiga muvofiq shakldagi Hisobot davri xarajatlarini hisobga olish qaydnomasi; mazkur BHMSning 18-ilovasiga muvofiq shakldagi Yakuniy moliyaviy natijani hisobga olish qaydnomasi; mazkur BHMSning 19-ilovasiga muvofiq shakldagi Moliyaviy-xoʻjalik operatsiyalarini hisobga olish jamlanma qaydnomasi. 25. Kichik tadbirkorlik subyektlari aktivlar, majburiyatlar, xususiy kapital, daromadlar va xarajatlar haqidagi maʼlumotlarni toʻplash uchun qonunchilik hujjatlarida belgilangan majburiy rekvizitlarni koʻrsatgan holda qaydnomalarni mustaqil ravishda ishlab chiqish, tasdiqlash va tatbiq etish huquqiga ega. 26. Har bir qaydnoma bir yoki bir necha foydalanilayotgan buxgalteriya schyotlari boʻyicha operatsiyalar hisobini yuritish uchun qoʻllaniladi. Har bir moliyaviy-xoʻjalik operatsiyasining summasi bir vaqtning oʻzida ikkita qaydnomaga yoziladi. Bunda birinchisida – schyotning debeti boʻyicha kreditlanadigan schyotning raqamini koʻrsatgan holda, ikkinchisida esa – korrespondensiyalanadigan schyotning krediti boʻyicha va xuddi shunday debetlanadigan schyotning raqamini koʻrsatgan holda yoziladi. Ikkala qaydnomalarda ham tegishli ustunlar boʻyicha yozuvlar Moliyaviy-xoʻjalik operatsiyalarini qayd etish jurnali va boshlangʻich hisob hujjatlarida keltirilgan maʼlumotlar asosida amalga oshirilgan moliyaviy-xoʻjalik operatsiyalaridan kelib chiqib aks ettiriladi. 27. Qaydnomalar oʻtgan davr oxiridagi qoldiqlarni hisobot davrining boshida qayd etish bilan ochiladi. Ushbu qaydnomalardagi aktivlar, majburiyatlar va xususiy kapitalni hisobga oluvchi schyotlarning qoldiqlari yozuvlarni amalga oshirishga asos boʻlgan tegishli boshlangʻich hisob hujjatlari maʼlumotlari bilan solishtirilishi shart. 28. Har bir qaydnoma kichik tadbirkorlik subyektlarining rahbari va buxgalteri tomonidan imzolanishi lozim. Kichik tadbirkorlik subyektining rahbari buxgalteriya hisobini mustaqil yuritayotgan boʻlsa, qaydnomalarni buxgalteriya hisobi va moliyaviy boshqarish vazifalarini amalga oshiruvchi shaxs sifatida oʻzi imzolash huquqiga ega. 29. Asosiy vositalar va nomoddiy aktivlarni hisobga olish qaydnomasi — asosiy vositalarni hisobga oluvchi schyotlar (0100) boʻyicha va moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarni hisobga oluvchi schyotlar (0300) boʻyicha asosiy vositalarning, nomoddiy aktivlarni hisobga oluvchi schyotlar (0400) boʻyicha nomoddiy aktivlarning, asosiy vositalar eskirishini hisobga oluvchi schyotlar (0200) boʻyicha eskirishning va nomoddiy aktivlar amortizatsiyasini hisobga oluvchi schyotlar (0500) boʻyicha amortizatsiyaning mavjudligi va harakatlanishining analitik va sintetik hisobi registri hisoblanadi. Mazkur qaydnomada asosiy vositalar va nomoddiy aktivlar boʻyicha maʼlumotlar pozitsiyali usul bilan har bir obyekt boʻyicha alohida yozib boriladi. Asosiy vositalar va nomoddiy aktivlar boʻyicha harakatlanish mavjud boʻlgan taqdirda, ularning aylanma summalari har oyda hisoblanadi va hisobot oyidan keyingi oyning 1-sanasiga qoldiq chiqariladi. Asosiy vositalar, shuningdek moliyaviy ijara shartnomasi asosida olingan vositalar boʻyicha eskirish Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (5-sonli BHMS) “Asosiy vositalar”ga (roʻyxat raqami 3546, 2024-yil 9-avgust) muvofiq hisoblanadi. Nomoddiy aktivlar boʻyicha amortizatsiya tanlangan usulga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (7-sonli BHMS) “Nomoddiy aktivlar”ga (roʻyxat raqami 3547, 2024-yil 9-avgust) asosan hisoblanadi. 30. Moliyaviy investitsiyalarni hisobga olish qaydnomasi — uzoq muddatli moliyaviy investitsiyalarni hisobga oluvchi schyotlarda (0600) va qisqa muddatli moliyaviy investitsiyalarni hisobga oluvchi schyotlarda (5800) hisobga olinadigan moliyaviy investitsiyalar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni umumlashtiruvchi registr hisoblanadi. 31. Kapital qoʻyilmalarni hisobga olish qaydnomasi — kapital qoʻyilmalarni hisobga oluvchi schyotlarda (0800) hisobga olinadigan asosiy vositalar va nomoddiy aktivlarga qoʻyilgan investitsiyalar va boshqa kapital qoʻyilmalar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni umumlashtiruvchi registr hisoblanadi. Mazkur qaydnomada buxgalteriya hisobi oʻrnatiladigan asbob-uskunalarni hisobga oluvchi schyotlarda (0700) yuritiladigan qurilayotgan, rekonstruksiya qilinayotgan obyektlarga kapital qoʻyilmalar orqali keltirilgan, oʻrnatish uchun moʻljallangan va montajni talab qiluvchi texnologik, energetik va ishlab chiqarish asbob-uskunalarning (laboratoriya, tajriba moslamalari va ustaxonalar uchun moʻljallangan asbob-uskunalar) mavjudligi va harakati toʻgʻrisidagi axborotlar ham aks ettiriladi. 32. Tovar-moddiy zaxiralarni hisobga olish qaydnomasi — materiallarni hisobga oluvchi schyotlarda (1000), tayyor mahsulotlarni hisobga oluvchi schyotlarda (2800) va tovarlarni hisobga oluvchi schyotlarda (2900) aks ettiriladigan tovar-moddiy zaxiralarning analitik va sintetik hisobi registri hisoblanadi. Mazkur qaydnoma bir oy yoki chorak uchun ochiladi va moddiy javobgar shaxslar boʻyicha barcha turdagi qimmatliklar kesimida ularning har bir turi boʻyicha hisobot davridagi harakatlanish boʻlgan yoki boʻlmaganligidan qatʼi nazar, alohida yuritiladi. 33. Xaridor va buyurtmachilar bilan hisob-kitoblarni hisobga olish qaydnomasi — olinadigan schyotlarni hisobga oluvchi schyotlarda (4000) hisobga olinadigan xaridorlar va buyurtmachilar bilan hisob-kitoblarning hisobi registri hisoblanadi. Mazkur qaydnomada olinadigan schyotlarni hisobga oluvchi schyotlarning (4000) debeti boʻyicha pozitsiyali usulda, xaridor va buyurtmachilarning sotilgan tovar-moddiy zaxiralari va boshqa aktivlar uchun debitorlik qarzlari qayd etib boriladi. Olinadigan schyotlarni hisobga oluvchi schyotlarning (4000) kreditida yakuniy hisob-kitoblar boʻyicha operatsiyalar (xaridor va buyurtmachilardan olingan avanslarni hisobga olish) qayd etiladi. 34. Boshqa debitorlik qarzlarini hisobga olish qaydnomasi — kichik tadbirkorlik subyektining mahsulotlar va boshqa aktivlarni sotish bilan bogʻliq boʻlmagan moliyaviy-xoʻjalik operatsiyalari natijasida yuzaga keladigan debitorlik qarzlarining analitik va sintetik hisobi registri hisoblanadi. Mazkur qaydnoma uzoq muddatli debitorlik qarzlari va kechiktirilgan xarajatlarni hisobga oluvchi schyotlar (0900), 4120 “Shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlaridan olinadigan schyotlar” schyoti, 4210 “Mehnat haqi boʻyicha berilgan avanslar” schyoti, mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga berilgan avanslarni hisobga oluvchi schyotlar (4300), budjetga avans toʻlovlarini hisobga oluvchi schyotlar (4400), maqsadli davlat jamgʻarmalariga va sugʻurtalar boʻyicha avans toʻlovlarini hisobga oluvchi schyotlar (4500), ustav kapitaliga taʼsischilarning ulushlari boʻyicha qarzini hisobga oluvchi schyotlar (4600), xodimlarning boshqa operatsiyalar boʻyicha qarzlarini hisobga oluvchi schyotlar (4700) va turli debitorlar qarzlarini hisobga oluvchi schyotlarda (4800) hisobga olinadigan boshqa debitorlik qarzdorliklarining har bir turi uchun alohida ochiladi. Mazkur qaydnomada boshqa debitorlik qarzlari ularni hisobga oluvchi schyotlarning debeti boʻyicha pozitsiyali usulda, boshqa debitorlik qarzdorliklarning har bir turi uchun alohida debitorlar kesimida qayd etib boriladi. Boshqa debitorlik qarzlarini hisobga oluvchi schyotlarning kreditida yakuniy hisob-kitoblar boʻyicha operatsiyalar aks ettiriladi. 35. Pul mablagʻlari va ularning ekvivalentlarini hisobga olish qaydnomasi — pul mablagʻlari va ularning ekvivalentlarini hisobga oluvchi schyotlarda (5000, 5100, 5200, 5500, 5600, 5700) hisobga olinadigan pul mablagʻlari va ular ekvivalentlarining hisobi registri hisoblanadi. Mazkur qaydnomada hisob-kitob schyoti va bankdagi boshqa schyotlar boʻyicha operatsiyalar yozuvlari bank koʻchirmalari va unga ilova qilingan hujjatlar asosida qayd etiladi. 36. Mol yetkazib beruvchilar va pudratchilar bilan hisob-kitoblarni hisobga olish qaydnomasi — mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga toʻlanadigan schyotlarda (6000, 7000) hisobga olinadigan mol yetkazib beruvchilar va pudratchilar bilan hisob-kitoblarni hisobga olish registri hisoblanadi. Mazkur qaydnomada mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga toʻlanadigan schyotlarning (6000, 7000) krediti boʻyicha olingan moddiy qimmatliklar uchun mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarning schyotlari pozitsiyali usulda qayd etib boriladi. Mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga toʻlanadigan schyotlarning debetida (6000, 7000) ular bilan yakuniy toʻlov operatsiyalari (berilgan avanslarni hisobga olish) aks ettiriladi. 37. Hisobdor shaxslar bilan hisob-kitoblarni hisobga olish qaydnomasi — 4220 “Xizmat safarlariga berilgan avanslar” schyoti, 4230 “Umumxoʻjalik xarajatlari uchun berilgan avanslar” schyoti va 6970 “Hisobdor shaxslarga qarzdorlik” schyoti boʻyicha hisobdor shaxslar bilan hisob-kitoblarning analitik va sintetik hisobi registri hisoblanadi. 38. Mehnatga haq toʻlash boʻyicha hisob-kitoblarni hisobga olish qaydnomasi — mehnat haqi boʻyicha xodimlar bilan hisob-kitoblarni hisobga oluvchi schyotlarda (6700) hisobga olinadigan mehnat haqi boʻyicha hisob-kitoblar hisobi registri hisoblanadi. Mazkur qaydnomaning “6710 — schyoti kreditidan quyidagi schyotlar debetiga” boʻlimida hisoblangan ish haqi summalari, “6710 — schyoti debetidan quyidagi schyotlar kreditiga (ushlab qolingan)” boʻlimida ish haqidan qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan barcha ushlanmalarning (jismoniy shaxslardan olinadigan daromad soligʻi, berilgan avanslar summasi, hisobdor shaxslar tomonidan oʻz vaqtida qaytarilmagan summalar, ijro varaqalari boʻyicha summalar) summalari, “Toʻlanadi” ustunida toʻlanishi lozim boʻlgan summalar aks ettiriladi. Mazkur qaydnomadan ish haqini toʻlash uchun toʻlov hujjati sifatida foydalanilishi mumkin. Toʻlanishi lozim boʻlgan ish haqi oʻz vaqtida olinmagan taqdirda, mazkur qaydnomaning “Toʻlanadi” ustuniga “Deponentlangan” deb yoziladi va tegishli summa har bir xodim boʻyicha keyingi oyning qaydnomasidagi “20__yil________oyidagi qoldiq” ustuniga oʻtkaziladi. 39. Boshqa majburiyatlarni hisobga olish qaydnomasi — asosiy ishlab chiqarish faoliyati bilan bogʻliq boʻlmagan moliyaviy-xoʻjalik operatsiyalari natijasida yuzaga keladigan boshqa majburiyatlarning analitik va sintetik hisobi registri hisoblanadi. Mazkur qaydnoma 6120 “Shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlariga toʻlanadigan schyotlar” schyotida, kechiktirilgan majburiyatlarni hisobga oluvchi schyotlarda (6200), olingan avanslarni hisobga oluvchi schyotlarda (6300), budjetga toʻlovlar boʻyicha qarzlarni hisobga oluvchi schyotlarda (6400), sugʻurta va maqsadli davlat jamgʻarmalariga toʻlovlar boʻyicha qarzlarni hisobga oluvchi schyotlarda (6500), taʼsischilar oldidagi qarzlarni hisobga oluvchi schyotlarda (6600), qisqa muddatli kreditlar va qarzlarni hisobga oluvchi schyotlarda (6800) va 6970 “Hisobdor shaxslarga boʻlgan qarz” schyotidan tashqari turli kreditorlar oldidagi qarzlarni hisobga oluvchi schyotlarda (6900), 7120 “Shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlari oldidagi uzoq muddatli qarzlar” schyotida, kechiktirilgan uzoq muddatli majburiyatlarni hisobga oluvchi schyotlarda (7200), xaridorlardan va buyurtmachilardan olingan avanslarni hisobga oluvchi schyotlarda (7300), uzoq muddatli kreditlar va qarzlarni hisobga oluvchi schyotlarda (7800) va turli kreditorlar oldidagi uzoq muddatli qarzlarni hisobga oluvchi schyotlarda (7900) hisobga olinadigan boshqa majburiyatlarning har bir turi boʻyicha kreditorlar kesimida alohida ochiladi. Mazkur qaydnomada boshqa majburiyatlar ularni hisobga oluvchi schyotlarning krediti boʻyicha pozitsiyali usulda boshqa majburiyatlarning har bir turi boʻyicha har bir kreditor kesimida alohida aks ettiriladi. Boshqa majburiyatlarni hisobga oluvchi schyotlarning debetida yakuniy hisob-kitoblar boʻyicha operatsiyalar aks ettiriladi. 40. Xususiy kapitalni hisobga olish qaydnomasi — hisobot davri uchun xususiy kapitalning holati va harakatlanishi haqidagi maʼlumotni uni shakllantirish manbalari boʻyicha aks ettiruvchi registr hisoblanadi. Mazkur qaydnoma hisobi ustav kapitalni (8300), qoʻshilgan kapitalni (8400), rezerv kapitalni (8500), sotib olingan xususiy aksiyalarni (8600), taqsimlanmagan foydani (qoplanmagan zararni) (8700) va maqsadli tushumlarni (8800) hisobga oluvchi schyotlarda yuritiladigan xususiy kapitalning analitik va sintetik hisobini yuritishda qoʻllaniladi. 41. Mahsulot (ish, xizmat)larni ishlab chiqarish xarajatlarini hisobga olish qaydnomasi — ishlab chiqarish jarayoni bilan bevosita bogʻliq boʻlgan va mahsulotlarning tannarxiga kiritiladigan ishlab chiqarish xarajatlarini umumlashtiruvchi registr hisoblanadi. Mazkur qaydnomada hisobot davrining ishlab chiqarish xarajatlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar xarajatlarni hisobga oluvchi (2000, 2100, 2300, 2500) schyotlar aylanmasidan kelib chiqib aks ettiriladi. Xarajatlarni hisobga oluvchi schyotlarning debetidagi xarajatlar turli schyotlarning kreditlaridan boshqa qaydnomalardagi maʼlumotlar va tegishli boshlangʻich hisob hujjatlaridagi maʼlumotlardan yigʻiladi. Ishlab chiqarish jarayoni tugagan mahsulotlar, bajarilgan ish va koʻrsatilgan xizmatlar boʻyicha ularning haqiqiy tannarxi aniqlanadi va ular xarajatlarni hisobga oluvchi schyotlarning (2000, 2300) kreditidan mahsulot (ish va xizmat)lardan foydalanish yoʻnalishlariga qarab tegishli schyotlarning debetiga hisobdan chiqariladi. Bunda mahsulot omborga qabul qilinganda 2810 “Ombordagi tayyor mahsulotlar” schyoti, mahsulot realizatsiya qilinganda 9110 “Realizatsiya qilingan tayyor mahsulotlar tannarxi” schyoti, ish va xizmatlar realizatsiya qilinganda 9130 “Bajarilgan ish va koʻrsatilgan xizmatlarning tannarxi” schyoti qoʻllaniladi. Hisobot davri oxirida tugallanmagan ishlab chiqarish tannarxi yil boshidagi tugallanmagan ishlab chiqarish qiymatiga joriy hisobot davridagi ishlab chiqarish xarajatlarini qoʻshib, undan tayyor mahsulot, bajarilgan ish va koʻrsatilgan xizmat tannarxini ayirish yoʻli bilan aniqlanadi. 42. Hisobot davri daromadlarini hisobga olish qaydnomasi — daromadlar kesimida hisobot davri daromadlarini umumlashtiruvchi registr hisoblanadi. Mazkur qaydnomada hisobot davri daromadlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar daromadlarni hisobga oluvchi schyotlarning (9000, 9300, 9500, 9700) aylanmasidan kelib chiqib aks ettiriladi. Daromadlarni hisobga oluvchi schyotlarning kreditidagi daromadlar turli schyotlarning debetlaridan boshqa qaydnomalardagi maʼlumotlar va tegishli boshlangʻich hisob hujjatlaridagi maʼlumotlardan yigʻiladi. Hisobot davrining yakunida daromadlarni hisobga oluvchi schyotlarning aylanma summasi 9910 “Yakuniy moliyaviy natija” schyotiga oʻtkaziladi. 43. Hisobot davri xarajatlarini hisobga olish qaydnomasi — mahsulot (ish, xizmat)larni realizatsiya qilish xarajatlari va ishlab chiqarish jarayoni bilan bogʻliq boʻlmagan xarajatlar kesimida hisobot davri xarajatlarini umumlashtiruvchi registr hisoblanadi. Mazkur qaydnomada hisobot davri xarajatlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar xarajatlarni hisobga oluvchi schyotlarning (9100, 9400, 9600, 9700, 9800) aylanmasidan kelib chiqib aks ettiriladi. Xarajatlarni hisobga oluvchi schyotlarning debetidagi xarajatlar turli schyotlarning kreditlaridan boshqa qaydnomalardagi maʼlumotlar va tegishli boshlangʻich hisob hujjatlardagi maʼlumotlardan yigʻiladi. Hisobot davrining yakunida xarajatlarni hisobga oluvchi schyotlarning aylanma summasi 9910 “Yakuniy moliyaviy natija” schyotiga oʻtkaziladi. 44. Yakuniy moliyaviy natijani hisobga olish qaydnomasi — hisobot davri daromadlari va xarajatlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni umumlashtiruvchi hamda hisobot davridagi sof foydani (sof zararni) aks ettiruvchi registr hisoblanadi. 45. Kichik tadbirkorlik subyektlarining hisobot davri qaydnomalarida aks ettirilgan moliyaviy-xoʻjalik faoliyati natijalari Moliyaviy-xoʻjalik operatsiyalarini hisobga olish jamlanma qaydnomasida umumlashtiriladi. Hisobot davrining yakunida har bir schyotning debet va krediti boʻyicha aylanma summasi hisoblanadi va hisobot davrining oxiriga qoldiq chiqariladi. Moliyaviy-xoʻjalik operatsiyalarini hisobga olish jamlanma qaydnomasi — hisobot davrining oxirida mablagʻlarning va ularning kelib chiqish manbalari mavjudligini aniqlash hamda moliyaviy hisobotni tuzishda qoʻllaniladigan registr hisoblanadi. Mazkur qaydnoma tegishli hisobot davri uchun ochiladi va unda hisobot davridagi moliyaviy-xoʻjalik operatsiyalari hisobi umumlashtiriladi. Mazkur qaydnomaning “Schyotning raqami va nomi” ustunida buxgalteriya hisobini yuritishda qoʻllanilgan barcha schyotlar aks ettiriladi va “20 ___yil “__” __________dagi qoldiq” ustuniga mablagʻlarning turlari va ularning kelib chiqish manbalari boʻyicha hisobot davri boshidagi mavjud qoldiq summalari oʻtkaziladi. Aktiv schyotlarning qoldiqlari ushbu ustunning “debet” qismida, passiv schyotlarning qoldiqlari esa – “kredit” qismida aks ettiriladi. Mazkur qaydnomaning “20___yil _________oyi (chorak) uchun jami aylanma” ustunida hisobot davridagi ushbu schyotlar aylanmalarining jami aks ettiriladi. “20___yil “__” __________dagi qoldiq” ustunida aktivlarni, majburiyatlarni va xususiy kapitalni hisobga oluvchi schyotlarning har biri boʻyicha hisobot davrining yakunidagi mavjud qoldiq summalari aniqlanadi. “Qaydnoma nomi” ustunida esa, keltirilgan schyotda buxgalteriya hisobi obyekti yuritiladigan tegishli qaydnomaning nomi koʻrsatiladi. Mazkur qaydnomada qayd etilgan aktivlar, majburiyatlar va xususiy kapitalni hisobga oluvchi schyotlar boʻyicha qoldiqlar 1-sonli shakl — buxgalteriya balansiga, daromadlar va xarajatlarni hisobga oluvchi schyotlar boʻyicha hisobot davridagi aylanma 2-sonli shakl – moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobotga oʻtkaziladi. 46. Kichik tadbirkorlik subyektlari tomonidan faqat 1-sonli shakl – buxgalteriya balansi va 2-sonli shakl – moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobotlardan iborat boʻlgan yillik moliyaviy hisobot taqdim etiladi.