Kurash milliy sport turini rivojlantirish va uning xalqaro nufuzini yanada oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida
(resolution, 2024-12-21)

Qadimiy qadriyatlarimiz, xususan mardlik, jasurlik, vatanparvarlik, gumanizm gʻoyalarini oʻzida mujassam etgan milliy sportimiz boʻlgan kurashni ommalashtirish, rivojlantirish va dunyoga tanitish hamda ushbu qadriyatimizni umumjahon durdonasiga aylantirish boʻyicha qator ishlar amalga oshirilmoqda. Shu bilan birga, kurashning tobora ommalashib borayotganligi nufuzli xalqaro musobaqalarni tashkil qilishga, mavjud infratuzilma va moddiy-texnik bazani modernizatsiya qilishga, sport inventarlari va kiyimlari taʼminotini yaxshilashga, bu borada ishlab chiqarishni kengaytirishga, shuningdek, soha uchun malakali kadrlar, trenerlar va hakamlar tayyorlashga boʻlgan eʼtiborni yanada kuchaytirishni talab etmoqda. Buyuk ajdodlarimizdan meros qolgan kurash sportining boy anʼanalari va qadriyatlarini kelajak avlodlarga yetkazish, oʻzbek sporti brendi nomi bilan kurashning jahon arenasidagi rolini oshirish, yoshlarning milliy sportga boʻlgan qiziqishlarini qoʻllab-quvvatlash va ragʻbatlantirish orqali ularda vatanparvarlik tuygʻusini yanada mustahkamlash, aholining barcha qatlamlari, ayniqsa, yoshlarning, shuningdek, jahon xalqlarining mazkur sport turi bilan shugʻullanishi uchun zarur shart-sharoitlar yaratish maqsadida: 1. Kurash milliy sport turini (keyingi oʻrinlarda — kurash) rivojlantirishning asosiy yoʻnalishlari etib quyidagilar belgilansin: aholining barcha qatlamlarini kurash bilan shugʻullanishga keng jalb qilish hamda Oʻzbekistonda kurashni umumxalq sport turiga aylantirish; kurashni ommalashtirish, uning jahon sporti durdonasiga aylanishiga va Xalqaro olimpiya oʻyinlari dasturiga kiritilishiga erishish; kurash bilan shugʻullanish uchun zarur moddiy-texnik baza va infratuzilmani shakllantirish; Qurolli Kuchlar va huquqni muhofaza qiluvchi organlarning jismoniy tayyorgarlik mashgʻulotlarida bosqichma-bosqich kurashni ustuvor sport turlari sifatida kiritish; kurash boʻyicha professional trenerlar, hakamlar tayyorlash, oʻquv-uslubiy qoʻllanmalar ishlab chiqish, kurashning ilmiy-metodologik bazasini kuchaytirish; oʻzbek kurashi brendini yaratish, investitsiyalarni jalb etgan holda yaktak sport kiyimlari va kurash gilamlarini ishlab chiqarish, kurashni tijoratlashtirish choralarini koʻrish; kurashni aholi oʻrtasida, shu jumladan ommaviy axborot vositalari orqali keng targʻib qilish. 2. Oʻzbekiston kurash federatsiyasi, Oʻzbekiston Milliy olimpiya qoʻmitasi, Sport vazirligi (keyingi oʻrinlarda — Vazirlik), Iqtisodiyot va moliya vazirligi hamda Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligining: a) 2025-yildan boshlab har yili: oliy taʼlim muassasalari talabalari oʻrtasida kurash turnirini; ustuvor ravishda xorijiy davlatlarda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti sovrini uchun kurash boʻyicha xalqaro turnirlarni; davlat organlari, muassasalari va tashkilotlari xodimlari oʻrtasida kurash boʻyicha “Oʻzbek polvoni” respublika musobaqasini oʻtkazish; b) 2023 — 2027-yillarda viloyatlar markazlari, Nukus va Toshkent shaharlarida innovatsion texnologiyalarga asoslangan, arzon, energiya tejamkor va tez barpo etiladigan yengil konstruksiya va materiallardan quriladigan hamda Davlat budjeti mablagʻlari hisobidan moliyalashtiriladigan Vazirlik huzuridagi kurash mahorat maktablarini (keyingi oʻrinlarda — kurash mahorat maktablari) bosqichma-bosqich tashkil etish haqidagi takliflariga rozilik berilsin. 3. Oʻzbekiston kurash federatsiyasi Oʻzbekiston Milliy olimpiya qoʻmitasi hamda Vazirlik bilan birgalikda ishlab chiqilgan: Kurash milliy sport turini 2025-yilgacha yangi bosqichga olib chiqish konsepsiyasi (keyingi oʻrinlarda — Konsepsiya) 1-ilovaga muvofiq; 2020 — 2025-yillarda kurashni ommalashtirishning maqsadli koʻrsatkichlari (indikatorlar) 2-ilovaga muvofiq; 2023 — 2027-yillarda viloyatlar markazlari, Nukus va Toshkent shaharlarida yangi quriladigan Oʻzbekiston Respublikasi Sport vazirligi huzuridagi kurash mahorat sport maktablarining manzilli roʻyxati 3-ilovaga muvofiq tasdiqlansin. Kurash milliy sport turini rivojlantirish va ommalashtirishning pirovard maqsadi kurashning Xalqaro olimpiya qoʻmitasi tomonidan olimpiya sport turi sifatida tan olinishiga hamda Xalqaro olimpiya oʻyinlari dasturiga kiritilishiga erishish deb eʼtirof etilsin. Vazirlik markaziy apparati tuzilmasida kurashni rivojlantirish va ommalashtirish boʻyicha chora-tadbirlarni amalga oshirib borish uchun bir nafar masʼul xodim biriktirilsin. 4. Quyidagilar kurash mahorat maktablari faoliyatining asosiy yoʻnalishlari etib belgilansin: yosh istiqbolli sportchilarni tanlab olish va tarbiyalash masalalari boʻyicha sport maktablari, olimpiya va paralimpiya sport turlariga tayyorlash markazlari bilan uzluksiz hamkorlikni amalga oshirish, ularga oʻquv-uslubiy va meʼyoriy-axborot yordam koʻrsatishni taʼminlash; zarur sport anjomlari va uskunalari bilan jihozlangan oʻquv-mashgʻulot bazalarini yaratish hamda kurash boʻyicha respublika va xalqaro musobaqalarda gʻoliblikni qoʻlga kiritishga qodir boʻlgan sportchilarni tayyorlashda ushbu bazalardan samarali foydalanish; kurash mahorat maktablari bazasida milliy terma jamoalar va ularning zaxiralari ishtirokida oʻquv-mashq yigʻinlari, respublika va mintaqaviy sport bellashuvlarini tashkil etish hamda muntazam ravishda oʻtkazib borish, xorijiy davlatlar trener va hakamlari bilan oʻzaro tajriba almashish maqsadida chet elning kurash klublari bilan hamkorlikni rivojlantirish. 5. Belgilansinki: Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti mablagʻlari hisobidan viloyatlar markazlari, Nukus va Toshkent shaharlarida 14 ta kurash milliy sport turiga ixtisoslashtirilgan sport inshootlari quriladi; ushbu bandning ikkinchi xatboshisida nazarda tutilgan sport inshootlarini saqlash xarajatlari ular tomonidan koʻrsatiladigan pullik xizmatlardan tushgan mablagʻlar hisobidan qoplanadi; umumtaʼlim maktablari va sport taʼlim muassasalarida kurash boʻyicha oʻquv, oʻquv-mashq, oʻquvchilarni saralab olish (seleksiya) hamda ularda musobaqalarni oʻtkazish tartibi Oʻzbekiston kurash federatsiyasi va Xalq taʼlimi vazirligi bilan kelishilgan holda Vazirlik tomonidan belgilanadi va muvofiqlashtirib boriladi; kurash mahorat maktablari Davlat budjeti mablagʻlari hisobidan moliyalashtiriladigan boshlangʻich professional davlat sport-taʼlim muassasalari hisoblanadi va ularning faoliyati kurash boʻyicha qobiliyatli va iqtidorli yosh sportchilarni tanlab olish va ularni asosan milliy terma jamoalarga tayyorlashga yoʻnaltiriladi; kurash mahorat maktablarining oʻquvchilariga bepul taʼlim olish, olimpiya va paralimpiya sport turlariga tayyorlash markazlarining oʻquvchilari uchun bir kunlik oziq-ovqat meʼyorlariga muvofiq oziq-ovqat bilan taʼminlanish hamda oʻquvchilar turar joyida bepul yashash huquqi beriladi. 6. Shunday tartib oʻrnatilsinki, unga muvofiq Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi: bir oy muddatda sport gilamlari mavjud boʻlgan umumiy oʻrta taʼlim muassasalarini inventarizatsiyadan oʻtkazish asosida kurash guruhlari tashkil etiladigan maktablar roʻyxatini Oʻzbekiston kurash federatsiyasiga taqdim etadi; Oʻzbekiston kurash federatsiyasi bilan kelishgan holda umumiy oʻrta taʼlim muassasalarining sport zallarini kurash guruhlari tashkil etish uchun jismoniy tarbiya oʻquv fanidan boʻsh vaqtda oʻrnatilgan tartibda bepul vaqtincha foydalanishga beradi. 7. Vazirlik, Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2021/2022 oʻquv yilidan boshlab: Oʻzbekiston davlat jismoniy tarbiya va sport universiteti, olimpiya va paralimpiya sport turlariga tayyorlash markazlari, ixtisoslashtirilgan sport maktablari va sport maktablarida kurash boʻyicha amaldagi oʻqishga qabul qilishning davlat buyurtmasi parametrlarini ikki baravarga oshirish; Oʻzbekiston davlat jismoniy tarbiya va sport universitetida hamda boshqa jismoniy madaniyat yoʻnalishlari mavjud oliy taʼlim muassasalarida kurash boʻyicha mutaxassislikni ochish toʻgʻrisidagi takliflariga rozilik berilsin. 8. Davlat xavfsizlik xizmati, Mudofaa vazirligi, Milliy gvardiya, Ichki ishlar vazirligi, Favqulodda vaziyatlar vazirligi va Oʻzbekiston kurash federatsiyasining: kurash bilan shugʻullangan xodimlar va harbiy xizmatchilar tomonidan yoshlarni ushbu sportga yanada keng jalb etish orqali sogʻlom turmush tarzini faol targʻib qilish, ularni vatanparvarlik ruhida tarbiyalash hamda yoshlarni “Polvonlari koʻp yurt qudratli boʻlur” degan yagona shior ostida birlashtirish maqsadida umumiy oʻrta taʼlim muassasalarida bepul kurash guruhlarini (keyingi oʻrinlarda — kurash guruhlari) tashkil etish; Qurolli Kuchlar va huquqni muhofaza qiluvchi organlarning jismoniy tayyorgarlik mashgʻulotlarida bosqichma-bosqich kurashni ustuvor sport turlari sifatida kiritish haqidagi takliflariga rozilik berilsin. 9. Vazirlik, Oʻzbekiston kurash federatsiyasi hamda Oʻzbekiston Milliy olimpiya qoʻmitasining Oʻzbekiston kurash federatsiyasi huzurida yuridik shaxs tashkil etmagan holda Kurash milliy sport turini rivojlantirish jamgʻarmasini (keyingi oʻrinlarda — Jamgʻarma) tashkil etish toʻgʻrisidagi taklifi maʼqullansin hamda quyidagilar Jamgʻarmani shakllantirish manbalari etib belgilansin: Oʻzbekiston kurash federatsiyasiga aʼzolik badallari; mahalliy, xorijiy va xalqaro tashkilotlarning grantlari; homiylar — jismoniy va yuridik shaxslar, Oʻzbekiston Respublikasi rezidentlari va norezidentlarining mablagʻlari; Jamgʻarmaning vaqtincha boʻsh mablagʻlarini tijorat banklariga joylashtirishdan olinadigan daromadlar; qonun hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa manbalar. Jamgʻarma mablagʻlaridan: kurash milliy sport turini rivojlantirish va ommalashtirish boʻyicha chora-tadbirlarning amalga oshirilishini moliyalashtirish; Xalqaro kurash instituti, Oʻzbekiston kurash federatsiyasi va uning Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahridagi boʻlinmalari xodimlarini moddiy ragʻbatlantirish; Oʻzbekiston davlat jismoniy tarbiya va sport universiteti, olimpiya va paralimpiya sport turlariga tayyorlash markazlari, olimpiya va milliy sport turlariga ixtisoslashtirilgan davlat maktab-internatlari va boshqa sport maktablarining kurash boʻlimlari moddiy-texnik bazasini rivojlantirish; kurashni ommalashtirish boʻyicha xalqaro hamkorlikni kuchaytirish maqsadida kurashchilar, trenerlar, hakamlar va boshqa mutaxassislarning xorijiy davlatlarga tashriflarini tashkil etishga koʻmaklashish maqsadlari uchun foydalanilishi maʼlumot uchun qabul qilinsin. Oʻzbekiston kurash federatsiyasiga Moliya vazirligi bilan kelishgan holda bir oy muddatda Jamgʻarma faoliyatini tashkil etish, mablagʻlarini shakllantirish va ulardan foydalanish tartibini ishlab chiqish va tasdiqlash tavsiya etilsin. 10. Shunday tartib oʻrnatilsinki, unga muvofiq: Xalqaro kurash instituti, Oʻzbekiston kurash federatsiyasi va uning Toshkent shahar boʻlinmasi xodimlarining oylik ish haqi hamda ularni saqlash bilan bogʻliq barcha xarajatlar Toshkent shahar hokimligi mahalliy budjetining; boshqa hududiy boʻlinmalar xodimlarining oylik ish haqi va ularni saqlash bilan bogʻliq barcha xarajatlar tegishli ravishda Qoraqalpogʻiston Respublikasi budjetining va viloyatlar mahalliy budjetlarining qoʻshimcha daromadlari hisobidan moliyalashtiriladi. 11. Iqtisodiyot va moliya vazirligi: a) kurash mahorat maktablari faoliyati bilan bogʻliq xarajatlar, shuningdek, ularni yaktak sport kiyimlari va kurash gilamlari bilan taʼminlash uchun zarur mablagʻlarni 2021-yilda ajratsin va 2022-yildan boshlab Davlat budjeti parametrlarida nazarda tutsin; b) Davlat budjetidan har yili: Kurash xalqaro assotsiatsiyasi hisob raqamiga uning faoliyatini qoʻllab-quvvatlash uchun 10 milliard soʻm, 2026-yildan boshlab esa 13 milliard soʻm; kurash milliy sport turini rivojlantirish va ommalashtirish boʻyicha chora-tadbirlarni amalga oshirib borish, shuningdek, Sport va ommaviy jismoniy tarbiya tadbirlarining respublika kalendar rejasi doirasida kurash boʻyicha oʻtkaziladigan respublika va xalqaro sport musobaqalarini oʻtkazib borish uchun 10 milliard soʻm, 2026-yildan boshlab esa — 14 milliard soʻm miqdorida mablagʻlar Vazirlikka Sport va ommaviy jismoniy tarbiya tadbirlarining respublika kalendar rejasida koʻzda tutilgan mablagʻlar doirasida ajratib borilishini taʼminlasin; v) Vazirlikning buyurtmanomasiga asosan 2020-yildan boshlab kurash milliy sport turini rivojlantirish va ommalashtirish boʻyicha chora-tadbirlarni amalga oshirib borish, shuningdek, Sport va ommaviy jismoniy tarbiya tadbirlarining respublika kalendar rejasi doirasida kurash boʻyicha oʻtkaziladigan respublika va xalqaro sport musobaqalarini oʻtkazib borish uchun zarur mablagʻlar ajratsin. 13. Belgilab qoʻyilsinki, 2030-yil 31-dekabrga qadar belgilangan tartibda shakllantiriladigan roʻyxatga muvofiq olib kiriladigan kurash gilamlari, ularni ishlab chiqarish uchun zarur boʻlgan Oʻzbekiston Respublikasida ishlab chiqarilmaydigan asbob-uskunalar, ularning ehtiyot va butlovchi qismlari, shuningdek, xomashyolari bojxona toʻlovlaridan (qoʻshilgan qiymat soligʻi va bojxona rasmiylashtiruvi yigʻimlaridan tashqari) ozod etiladi. 14. Oʻzbekiston kurash federatsiyasiga: a) Kurash xalqaro assotsiatsiyasi, Vazirlik, Milliy antidoping agentligi va Oʻzbekiston adaptiv sport turlari assotsiatsiyasi bilan birgalikda 2025-yil yakuniga qadar: kurashni Xalqaro koʻzi ojizlari sport federatsiyasi (IBSA) oʻyinlar dasturiga kiritish; kurashni Islom birdamlik oʻyinlari dasturiga kiritish; kurashni Butunjahon antidoping tashkilotining Sportchining biologik pasporti gematologik moduliga kiritish; b) Kurash xalqaro assotsiatsiyasi, Vazirlik, Mudofaa vazirligi, Oʻzbekiston Milliy olimpiya qoʻmitasi va Oʻzbekiston “Yoshlik” jismoniy tarbiya va sport jamiyati bilan birgalikda 2026-yil yakuniga qadar: Dominikan Respublikasida boʻlib oʻtadigan Markaziy Amerika va Karib oʻyinlari doirasida kurashning rasmiy taqdimotini qilish; Kurash xalqaro assotsiatsiyasini AIMS (Alliance of Independent Recognised Members of Sport) xalqaro tashkiloti aʼzoligiga kiritish; kurashni Xalqaro harbiy sport kengashi oʻyinlar dasturiga kiritish; kurashni Xalqaro maktab sporti federatsiyasi oʻyinlar dasturiga kiritish; v) Kurash xalqaro assotsiatsiyasi, Vazirlik va Oʻzbekiston Milliy olimpiya qoʻmitasi bilan birgalikda 2027-yil yakuniga qadar kurashni Qohira shahrida (Misr) boʻlib oʻtadigan Afrika oʻyinlari dasturiga kiritish; g) Kurash xalqaro assotsiatsiyasi, Oʻzbekiston Milliy olimpiya qoʻmitasi va Vazirlik bilan birgalikda kurashni Xalqaro olimpiya oʻyinlari dasturiga kiritish uchun har yili amalga oshiriladigan chora-tadbirlar dasturini ishlab chiqish va tasdiqlash; d) Davlat xavfsizlik xizmati, Mudofaa vazirligi, Milliy gvardiya, Ichki ishlar vazirligi, Favqulodda vaziyatlar vazirligining kurash bilan shugʻullangan xodimlarini qayta tayyorlash va malakasini oshirish; e) Maktabgacha va maktab taʼlim vazirligi bilan birgalikda umumiy oʻrta taʼlim muassasalarida kurash guruhlari faoliyatini muvofiqlashtirish va ularning muntazam faoliyat yuritishlarini taʼminlash choralarini koʻrish tavsiya etilsin. 15. Vazirlik uch oy muddatda: olimpiya va milliy sport turlariga ixtisoslashtirilgan davlat maktab-internatlarining moddiy-texnik bazasini yaxshilash, ularda kurash boʻlimlarini tashkil etish hamda mazkur boʻlimlarning faoliyatini rivojlantirish boʻyicha Vazirlar Mahkamasiga taklif kiritsin; Oʻzbekiston kurash federatsiyasi, “Oʻzstandart” agentligi, “Oʻztoʻqimachiliksanoat” va “Oʻzcharmsanoat” uyushmalari bilan birgalikda xalqaro talablarni inobatga olgan holda yaktak sport kiyimlari hamda kurash gilamlarining davlat standartlari ishlab chiqilishi va tasdiqlanishini hamda xalqaro standartlashtirish tizimiga kiritilishini taʼminlasin; Xalq taʼlimi vazirligi va Moliya vazirligi bilan birgalikda umumiy oʻrta taʼlim muassasalarining sport zallarini jihozlashning normativlariga kurash gilamlarini kiritsin va mazkur maktablarni bosqichma-bosqich taʼminlash dasturini ishlab chiqib, Vazirlar Mahkamasiga taqdim etsin. 16. Ushbu qarorda belgilangan chora-tadbirlarning samarali va oʻz vaqtida amalga oshirilishini taʼminlash maqsadida: a) Vazirlar Mahkamasi (A. Abduhakimov) oʻn kun muddatda masʼul vazirlik va idoralar rahbarlari, nodavlat notijorat tashkilotlari vakillari ishtirokida videokonferensaloqa vositalaridan foydalangan holda majlis oʻtkazib, mazkur qarorga muvofiq amalga oshirilishi lozim boʻlgan ishlar toʻgʻrisida axborot bersin, shuningdek, har chorakda ijrosini muhokama qilsin va aniqlangan kamchiliklarni oʻz vaqtida bartaraf etsin; b) Vazirlik (A. Ikramov): mazkur qaror va “Yoʻl xaritasi”da belgilangan chora-tadbirlarni amalga oshirishning pirovard maqsadiga erishilishini taʼminlasin; Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi, Oʻzbekiston Milliy teleradiokompaniyasi, Oʻzbekiston kurash federatsiyasi, boshqa manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda ikki hafta muddatda bir yilga moʻljallangan media-rejani tasdiqlasin hamda kurashni targʻib qilishga qaratilgan mavzuli va koʻchma dasturlar, tok-shoular, intervyular va roliklar namoyish etilishini amalga oshirsin; har chorakda mazkur qaror va “Yoʻl xaritasi”ning bajarilishi holati, mavjud muammo va kamchiliklar, maqsadli koʻrsatkichlarda belgilangan natijalarga erishish holati toʻgʻrisida Vazirlar Mahkamasiga hisobot berib borsin; v) “Yoʻl xaritasi”ning bajarilishiga va baholash mezonlarida nazarda tutilgan koʻrsatkichlarga erishishga masʼul vazirlik hamda idoralar ular zimmasiga yuklatilgan vazifa va topshiriqlarni oʻz vaqtida, sifatli va toʻliq bajarish, “Yoʻl xaritasi”ni ijro etish holati toʻgʻrisida har chorak yakuni boʻyicha Vazirlikka axborot taqdim etsin; g) Oʻzbekiston kurash federatsiyasi, Oʻzbekiston Milliy olimpiya qoʻmitasi, shuningdek, sport sohasidagi boshqa nodavlat notijorat tashkilotlariga “Yoʻl xaritasi”ni amalga oshirishda masʼul vazirlik va idoralarga doimiy ravishda har tomonlama amaliy yordam koʻrsatish tavsiya etilsin. 17. Vazirlik manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda ikki oy muddatda qonun hujjatlariga ushbu qarordan kelib chiqadigan oʻzgartirish va qoʻshimchalar toʻgʻrisida Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritsin. 18. Mazkur qarorning ijrosini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A.N. Aripov va Oʻzbekiston Respublikasining Bosh prokurori N.T. Yoʻldoshev zimmasiga yuklansin. 1992-yilda Oʻzbekiston kurash federatsiyasining tashkil etilishi muhim tarixiy voqea boʻldi. Davlatimizning bevosita koʻllab-quvvatlashi va Oʻzbekiston kurash Federatsiyasi tomonidan kurashni ommalashtirish borasida amalga oshirilgan ishlar natijasida jahonning turli qitʼalarida joylashgan xorijiy davlatlarda milliy kurash federatsiyalari tashkil etildi. 1998-yil 6-sentabrda dunyoning beshta qitʼasidagi 129 ta milliy federatsiyalarni birlashtirgan Kurash xalqaro assotsiatsiyasi taʼsis etildi. 2010-yilda Kurash xalqaro assotsiatsiyasi Olimpiya oʻyinlari dasturiga kiritish uchun buyurtma berishda muhim talab hisoblangan Jahon dopingga qarshi agentligining eʼtirofiga sazovor boʻldi. 2017-yil 20-sentabrda boʻlib oʻtgan Osiyo Olimpiya kengashining 36-Bosh assambleyasida tarixda ilk bor kurash sport turi 2018-yilda Indoneziyada oʻtgan XVIII yozgi Osiyo oʻyinlari dasturiga alohida sport turi sifatida hamda 2022-yilda — Xitoyda, 2026-yilda — Yaponiyada oʻtadigan yozgi Osiyo oʻyinlari dasturlariga kiritildi. Kurash boʻyicha xalqaro sport tadbirlarida sportchilarimiz sovrinli oʻrinlarni egallab mamlakatimiz nufuzini munosib himoya qilib kelmoqdalar. Xususan, yurtimiz sportchilari 2019-yilda xalqaro sport tadbirlarida 1 231 ta, shu jumladan 378 ta oltin, 402 ta kumush, 451 ta bronza medallarini qoʻlga kiritganlar. Bunda, kurashchilar xalqaro sport tadbirlarida jami 73 ta, shu jumladan 37 ta oltin medalga sazovor boʻlganlar va bu avvalgi yilda mamlakat boʻyicha sportchilar tomonidan qoʻlga kiritilgan oltin medallarning 10 foizini tashkil etgan. Hozirgi vaqtda kurashni yanada ommalashtirish va tizimli rivojlantirish, Yevropa, Afrika va Panamerika qitʼaviy oʻyinlari qatoriga rasman kiritish va xalqaro “GAISF — Global Association of International Sports Federations” tashkilotining eʼtirofiga sazovor boʻlish, Xalqaro olimpiya oʻyinlari dasturiga kiritish maqsadida Kurash milliy sport turini 2025-yilgacha yangi bosqichga olib chiqish Konsepsiyasi (keyingi oʻrinlarda — Konsepsiya) ishlab chiqildi. Konsepsiya Oʻzbekiston va xorijiy mamlakatlarda kurashni tizimli rivojlantirishning maqsadi, vazifalari, ustuvor yoʻnalishlari, istiqboldagi bosqichlarini belgilaydi hamda kurashni rivojlantirish dasturlari va kompleks chora-tadbirlarni ishlab chiqish uchun asos boʻlib xizmat qiladi. Soʻnggi yillarda ushbu sohada toʻplanib qolgan muammolarni bartaraf etish orqali kurashning jahondagi nufuzini yanada oshirish, barcha aholi qatlami, ayniqsa yoshlarning sogʻlom turmush tarziga intilishlarini taʼminlash, ularni mardlik, sadoqat, Vatanga muhabbat ruhida tarbiyalash, milliy xalq oʻyinlaridan jahon sport turiga aylangan kurashga nisbatan gʻurur, iftixor va faxrlanish hissini uygʻotish Konsepsiyaning asl mohiyatini belgilaydi. Bugungi kunda Oʻzbekistonda kurashni rivojlantirishga yoʻnaltirilgan 226 ta sport taʼlim muassasasi faoliyat yuritadi, shundan: 170 tasi sport maktablari; 6 tasi ixtisoslashtirilgan sport maktablari; 12 tasi yakkakurash sport turlariga ixtisoslashtirilgan sport maktablari; 14 tasi olimpiya va paralimpiya sport turlariga tayyorlash markazlari; 12 tasi olimpiya va milliy sport turlari boʻyicha davlat ixtisoslashtirilgan maktab-internatlari; 12 tasi nodavlat kurash klublari hamda kurashchilar tayyorlovchi boshqa sport muassasalari. Bugungi kunda yurtimizda kurash boʻyicha trenerlik faoliyati bilan shugʻullanuvchilar soni 1,5 ming nafardan ortiqni tashkil etadi. Tahlillar ayrim hududlarda trenerlar sonining umumiy aholi soni bilan yuqori nomutanosibligini koʻrsatmoqda. Xususan, Qoraqalpogʻiston Respublikasida 1,8 milliondan ortiq aholi soniga nisbatan 179 nafar (0,009 foiz), Toshkent shahrida 2,5 milliondan ortiq aholi soniga nisbatan 39 nafar (0,001 foiz), Andijon viloyatida 3 milliondan ortiq aholi soniga nisbatan 43 nafar (0,001 foiz) kurash treneri toʻgʻri kelmoqda. Shuningdek, Toshkent va Fargʻona viloyatlarining 6 tadan, Andijon viloyatining 5 ta, Navoiy viloyatining 2 ta tuman va shaharlarida kurash boʻyicha birorta trener mavjud emas. Mamlakatimizda kurash bilan shugʻullanuvchilar 2017-yilda 25 ming nafarni tashkil etgan boʻlsa, 2018-yilga kelib, bu koʻrsatkich 40 ming nafardan oshib, mamlakatdagi umumiy aholi sonining 0,1 foizini tashkil etmoqda. Xorijiy mamlakatlar tajribasining koʻrsatishicha, ularda aholining aksariyat qismi milliy sport turlari bilan muntazam shugʻullanib keladi. Jumladan, 1936-yilda Xalqaro olimpiya oʻyinlari dasturiga kiritilgan basketbol oʻyinining vatani AQSHda aholining 10 foizga yaqini yoki 25 million nafari ushbu sport turi bilan muntazam shugʻullanadi. Shuningdek, mazkur davlatda 18 yoshdan 29 yoshgacha boʻlgan aholining 27 foizi, 30 dan 49 yoshgacha boʻlganlarning 23 foizi, 50 dan 64 yoshgacha boʻlganlarning 7 foizi soʻnggi 12 oyda basketbol milliy sporti bilan shugʻullangan. 1964-yildan Xalqaro olimpiya oʻyinlari dasturiga kirgan Yaponiya milliy sport turi — dzyudo bilan ushbu davlatning 10 million (qariyb 10 foiz) aholisi shugʻullanadi. 2000-yildan Xalqaro olimpiya oʻyinlariga kiritilgan taekvondo WTF sporti bilan Koreyada maxsus maktablar faoliyati tashkil etilganligi va yoʻlga qoʻyilganligi sababli 55 million nafar aholining aksariyati shugʻullanadi. Taekvondoning jahonda ommalashuvi sababli Koreyada turizmning alohida yoʻnalishi — “taekvondo turizmi” yoʻlga qoʻyilgan. Rossiyada milliy sport turi boʻlgan samboni ommalashtirish va unga aholini jalb qilish borasida qator chora-tadbirlar koʻrilmoqda. Xususan, 2015-yildan boshlab amalga oshirilayotgan “Maktabda sambo” loyihasiga 74 ta hududda joylashgan 800 ta maktab jalb qilinishi natijasida unda ishtirok etayotgan maktab oʻquvchilarining soni 120 mingga yetdi. Shu bilan birga, Rossiya maktablarida sambo bilan shugʻullanuvchilar soni har yili 10 foizga oshmoqda va 2018-yilda davlat budjetidan 5 million AQSH dollari miqdorida mablagʻ ajratilgan. Shu tarzda AQSHda — “beysbol”, Yaponiyada — “karate”, “dzyudo”, “sumo”, Xitoyda — “ushu” milliy sport turlari davlat tomonidan muntazam moliyalashtiriladi. Kurashni ommalashtirish va rivojlantirishga toʻsiq boʻlayotgan muhim masalalardan biri ushbu sport bilan shugʻullanish uchun zarur moddiy-texnik baza va sport infratuzilmasining yetarli emasligidir. Jumladan, hududlarda Oʻzbekiston kurash federatsiyasi va uning filiallari oʻquv-mashgʻulot oʻtkazish zallariga ega emas. Kurash xalqaro assotsiatsiyasi va Oʻzbekiston kurash federatsiyasining tizimli moliyalashtirish manbalari mavjud emasligi, xorijiy davlatlar milliy federatsiyalarining kurashga oid zarur sport anjomlari bilan taʼminlanmaganligi ushbu sport bilan shugʻullanish istagida boʻlgan sportchilarni kurashga jalb qilish imkonini bermasdan kelmoqda. Xorijiy davlatlar kurash federatsiyalarini kurash sporti boʻyicha oʻquv-uslubiy qoʻllanmalar, trenerlar, yaktak sport kiyimlari va kurash gilamlari bilan tizimli taʼminlash yoʻlga qoʻyilmaganligi sababli chet ellik sportchilar oʻrtasida mazkur sport turini ommalashtirish hamda uning insonparvar gʻoyalari haqida yetarlicha maʼlumot yetkazish imkoni berilmasdan qolmoqda. Shuningdek, kurashning Panamerika, Afrika oʻyinlarida koʻrgazmali chiqishlari, yakkama-yakka jangovar Osiyo oʻyinlari, Osiyo sohil oʻyinlari, yopiq inshootlardagi va yozgi Osiyo oʻyinlari hamda bir qator xalqaro oʻyinlar dasturlariga kiritilganligi, qolaversa, oʻzbekcha soʻzlar va Oʻzbekiston davlat bayrogʻi ramzi aks ettirilgan kurash yaktaklari orqali mamlakat va millat nomini tarannum etayotgan bir paytda uning Oʻzbekiston va jahonda yanada ommalashuvi hamda rivojlanishiga toʻsqinlik qilayotgan quyidagi tizimli muammolar mavjud: a) Oʻzbekistonda kurashni ommalashtirish va rivojlantirishdagi tizimli muammolar: soʻnggi yillarda kurashni yanada rivojlantirishga qaratilgan normativ-huquqiy hujjatlar qabul qilingan boʻlsada, ushbu sportni yanada ommalashtirish va rivojlantirish boʻyicha aniq maqsadli chora-tadbirlarni oʻz ichiga olgan alohida dastur ishlab chiqilmagan; mamlakatda va jahon miqyosida malakali professional kurash trenerlari hamda hakamlarini tayyorlash tizimi mavjud emas. Jumladan, bugungi kunda yurtimizda oliy malakali kurash trenerlari va hakamlari Oʻzbekiston davlat jismoniy tarbiya va sport universitetida tayyorlanib, uni har yili ushbu sport yoʻnalishi boʻyicha 30 nafar bitiruvchi tamomlaydi. Biroq, xorijiy davlatlar fuqarolaridan professional kurash trenerlari va hakamlarini tizimli tayyorlash yoʻlga qoʻyilmaganligi sababli ularning mazkur mutaxassislarni tayyorlashga amaliy yordam berish haqidagi murojaatlari javobsiz qolmoqda; 2000-yil 4-dekabrda Kurash xalqaro assotsiatsiyasi tomonidan taʼsis etilgan Xalqaro kurash instituti bugungi kunga qadar amaldagi qonun hujjatlari talablari asosida taʼlim muassasasi sifatida tashkil etilmagan va faoliyati toʻlaqonli yoʻlga qoʻyilmagan. Oʻtgan 20 yil davomida ushbu institut tomonidan kurash sportini oʻrganishga yoʻnaltirilgan ilmiy tadqiqot yoki izlanishlar deyarli olib borilmagan; kurash sportining asosiy ajralmas qismi boʻlgan yaktak sport kiyimlari mahsulotlarini ishlab chiqarish kurash vatanida yoʻlga qoʻyilmaganligi sababli oʻzbek kurashi brendi yaratilmagan; Oʻzbekiston kurash federatsiyasining hududiy kurash markazlari oʻz bino hamda sport maydonlariga ega emas. Shu bilan birga, ayni paytda respublikaning 12 ta hududlarida kurash milliy sport turi markazlari qurilishi taʼminlanmagan; kurash sporti va milliy mentalitetimizning oʻziga xos xususiyatlaridan kelib chiqqan holda xotin-qizlarga moʻljallangan kurash yoʻnalishi tashkil etilmagan, ular uchun trenerlar va hakamlar tayyorlash tizimi yoʻlga qoʻyilmagan; kurash sportini, ushbu sohada muvaffaqiyatlarga erishayotgan sportchilarni bosma va elektron ommaviy axborot vositalari orqali targʻib qilish ishlari qoniqarsiz ahvolda. b) Jahonda kurashni ommalashtirish va rivojlantirishdagi tizimli muammolar: xorijiy mamlakatlarning London, Parij, Afina, Rio de-Janeyro, Istanbul, Tehron va boshqa shaharlaridagi anʼanaviy kurash musobaqalari soʻnggi yillarda oʻtkazilmasdan qolayotgan boʻlib, bu kurashning jahondagi nufuzi va ommalashuviga salbiy taʼsir koʻrsatmoqda. Jumladan, Kurash xalqaro assotsiatsiyasining 2017-yilgi rejasiga muvofiq xorijiy mamlakatlarda rejalashtirilgan jami 29 ta kurash musobaqalaridan 14 tasi, 2018-yilda 27 ta musobaqalardan 16 tasi, 2019-yilda 32 ta musobaqalardan 18 tasi moliyalashtirilmaganligi sababli oʻtkazilmagan; kurash boʻyicha milliy va xalqaro musobaqalarni mamlakatdagi hamda jahonning yetakchi ommaviy axborot vositalarida muntazam yoritish tizimi yoʻlga qoʻyilmagan. Jumladan, kurashni oʻrgatuvchi va targʻib qiluvchi videoroliklar, mobil ilovalar hamda boshqa elektron materiallar tayyorlanmagan; kurashni jahonda ommalashtirish va unga xorijiy davlatlar aholisini keng jalb etish maqsadida mavjud 129 ta xorijiy federatsiyalarga yaktak sport kiyimlari va kurash gilamlari deyarli yetkazib berilmagan. Jumladan, oʻtgan davrda Germaniya, Rossiya, Belarus va Afgʻonistonga faqat 50 ta yaktak sport kiyimlari yetkazish bilan cheklanilgan; kurash boʻyicha mamlakat va xorijiy davlatlarda professional sportchilar tayyorlashga moʻljallangan oʻquv-uslubiy qoʻllanmalar mavjud emas. Kurashni yanada rivojlantirish va ommalashtirish mamlakatimiz aholisining barcha qatlamlarini yoshidan qatʼi nazar sogʻlom turmush tarziga jalb qilish, yoshlarni Vatanga sadoqatli etib tarbiyalash, kurashni jahon xalqlarining sevimli sport turlaridan biriga aylantirish, uning halollik, adolatlilik, bagʻrikenglik kabi insonparvar gʻoyalarini dunyo ahliga yanada keng targʻib qilish, ushbu sohaga investitsiyalarni faol jalb etish orqali uni tijoratlashtirish hamda chinakam oʻzbek kurashi brendini ommalashtirishni nazarda tutadi. Ushbu Konsepsiyaning asosiy maqsadi — kurashni Yevropa, Afrika, Panamerika qitʼaviy oʻyinlariga rasman kiritish va xalqaro “GAISF — Global Association of International Sports Federations” tashkilotining eʼtirofiga sazovor boʻlishi orqali uning Xalqaro Olimpiya Qoʻmitasi tomonidan tan olinishiga erishish hamda 2028-yilgacha Xalqaro olimpiya oʻyinlari dasturiga kirishi uchun barcha zarur shart-sharoitlar yaratishdan iborat. Quyidagilar kurashni yanada rivojlantirishning muhim vazifalari hisoblanadi: kurash bilan shugʻullanish uchun zarur moddiy-texnik baza va sport infratuzilmasini yaratish; yoshidan qatʼi nazar aholining barcha qatlamlari, shu jumladan yoshlarni kurash sportiga faol jalb qilish orqali mamlakatda ushbu sportning ommaviyligini yanada oshirish, Oʻzbekistonda kurashni umumxalq sport turiga aylantirish; kurash trenerlari va hakamlarini tayyorlash, ular malakalarini bosqichma-bosqich oshirib borish, xorijiy davlatlar milliy federatsiyalariga trenerlarni “eksport” qilish tizimini yoʻlga qoʻyish; kurashning yangi turlarini (xotin-qizlar kurashi, sohil kurashi, jangovar kurash va boshqalarni) ommalashtirish va rivojlantirish; kurash sport turiga investitsiyalarni keng jalb etish va ularni ragʻbatlantirish, kurash xususiy klublari tizimini rivojlantirish; yaktak sport kiyimlari va kurash gilamlari ishlab chiqarishni hamda xorijiy davlatlar kurash federatsiyalariga muntazam yetkazib berish tizimini yoʻlga qoʻyish; kurashni xorijiy davlatlarda yanada ommalashtirish va rivojlantirish, uni jahon xalqlarining eng ommabop sport turlaridan biriga aylantirish. Oʻzbekistonda va jahonda kurashni yanada ommalashtirish boʻyicha chora-tadbirlar quyidagi ikki bosqichda amalga oshiriladi: birinchi bosqich (2020 — 2023-yillar) — kurash musobaqalari soni va koʻlamini yanada kengaytirish, uning mamlakat hamda xorijiy davlatlardagi infratuzilmasini yaxshilash, trener va hakamlarga boʻlgan ehtiyojni qanoatlantirish, xorijiy davlatlar federatsiyalarini moliyaviy hamda moddiy-texnik jihatdan qoʻllab-quvvatlash orqali ushbu sport turini yanada ommalashtirish; ikkinchi bosqich (2024-yildan) — kurashning insonparvar xususiyatlarini butun dunyoga faol targʻib qilish, sport musobaqalariga aholining barcha qatlamlarini keng jalb etish orqali jahon xalqlarining sevimli sport turiga aylantirish, Xalqaro olimpiya oʻyinlariga kirishiga erishish, dunyoda oʻzbek kurashi brendi nufuzini oshirish. Quyidagilar 2025-yilga qadar Oʻzbekistonda kurashni yanada ommalashtirish va rivojlantirishning ustuvor yoʻnalishlari hisoblanadi: a) aholining barcha qatlamlarini kurash bilan shugʻullanishga keng jalb qilish, Oʻzbekistonda kurashni umumxalq sport turiga aylantirish. Buning uchun quyidagi chora-tadbirlar amalga oshiriladi: kurash sport turi bilan shugʻullanuvchilar va trenerlar haqida maʼlumotlarni toʻliq shakllantirish maqsadida faoliyat yuritayotgan barcha kurash klublarini xatlovdan oʻtkazish; kurashga ixtisoslashgan tuman (shahar)lar umumtaʼlim maktablarining oʻquv dasturiga kurashni kiritish va ularni moddiy-texnik bazasini takomillashtirish; 2021/2022 oʻquv yilidan boshlab Oʻzbekiston davlat jismoniy tarbiya va sport universiteti, olimpiya va paralimpiya sport turlariga tayyorlash markazlari, ixtisoslashtirilgan sport maktablari va sport maktablarida kurash boʻyicha qabul kvotalarini ikki baravarga oshirish; respublikadagi kasb-hunar maktablari, kollejlari, texnikumlari va oliy taʼlim muassasalarining sport klublari tarkibida kurash seksiyalarini tashkil etish; kasb-hunar maktablari, kollejlar, texnikumlar va oliy taʼlim muassasalari oʻquvchi hamda talabalarining kurash boʻyicha musobaqalarda qoʻlga kiritgan yutuqlari asosida “Taʼlim muassasalarining “Kurash” milliy sport turi boʻyicha milliy reytingi”ni tuzish; oliy taʼlim muassasalari reytingini aniqlash mezonlariga oliy taʼlim muassasasida kurash seksiyalari tashkil etilganligi va faoliyati muntazam yoʻlga qoʻyilganligi, unda qatnashuvchi talabalarning musobaqalarda sovrinli oʻrinlarni egallashlarini kiritish; har yili davlat organlari, shu jumladan huquqni muhofaza qiluvchi organlar xodimlari oʻrtasida kurash boʻyicha “Oʻzbek polvoni” respublika musobaqasini oʻtkazish; kurashning yangi turlarini (xotin-qizlar kurashi, sohil kurashi, jangovar kurash va boshqalar) tashkil etish, ularni ommalashtirish choralarini koʻrish, ushbu turlar boʻyicha trenerlar tayyorlash tizimini yoʻlga qoʻyish; Oʻzbekistonda 2023-yildan boshlab bolalar, xotin-qizlar va faxriylar oʻrtasida muntazam ravishda hududiy va respublika musobaqalari oʻtkazishni yoʻlga qoʻyish; b) kurash bilan shugʻullanish uchun zarur moddiy-texnik baza va infratuzilmani shakllantirish. Buning uchun quyidagi chora-tadbirlar amalga oshiriladi: viloyatlar markazlari, Nukus va Toshkent shaharlarida 2021 — 2025-yillarda yangi quriladigan Yoshlar siyosati va sport vazirligi huzuridagi kurash mahorat sport maktablarining namunaviy loyihalarini belgilangan tartibda ishlab chiqish va ekspertizadan oʻtkazilishini taʼminlash; viloyatlar markazlari, Nukus va Toshkent shaharlarida yangi quriladigan Yoshlar siyosati va sport vazirligi huzuridagi kurash mahorat sport maktablarini qurish va ularni kurash gilamlari hamda zarur sport inventarlari bilan jihozlash; Yoshlar siyosati va sport vazirligi huzuridagi kurash mahorat sport maktablarini jihozlash normativlarini ishlab chiqish; umumtaʼlim maktablarining sport zallarini jihozlashning normativlariga “kurash gilamlari”ni kiritish va mazkur maktablarni bosqichma-bosqich taʼminlash dasturini ishlab chiqish; Toshkent shahri, Olmazor tumani, Talabalar koʻchasida joylashgan 1 gektar yer maydoniga xalqaro kurash musobaqalarini oʻtkazishga moʻljallangan “Kurash” milliy sport turi markazini qurish; v) Qurolli Kuchlar va huquqni muhofaza qiluvchi organlarning jismoniy tayyorgarlik mashgʻulotlarida bosqichma-bosqich kurash hamda jangovar kurashni ustuvor sport turlari sifatida kiritish. Buning uchun quyidagi chora-tadbirlar amalga oshiriladi: harbiy xizmatchi va xodimlarning jismoniy tayyorgarliklarida kurash hamda jangovar kurash mashgʻulotlariga ustuvorlik bergan holda ularni bosqichma-bosqich joriy etish rejasini ishlab chiqish va tasdiqlash; harbiy xizmatchi va xodimlarning jismoniy tayyorgarliklarida kurash hamda jangovar kurash mashgʻulotlarining amaliy va uslubiy qoʻllanmalarini tayyorlash; kurash hamda jangovar kurash mashgʻulotlarini oʻtkazuvchi trenerlarni qayta tayyorlash va ular malakasini oshirish; Qurolli kuchlar va huquqni muhofaza qiluvchi organlar sport musobaqalari yillik kalendar rejasiga kurash boʻyicha musobaqalarni kiritish; Qurolli kuchlar va huquqni muhofaza qiluvchi organlar harbiy xizmatchi va xodimlari oʻrtasida respublika chempionatini tashkil etish hamda oʻtkazish; g) kurash boʻyicha professional trenerlar, hakamlar tayyorlash, oʻquv-uslubiy qoʻllanmalar ishlab chiqish, kurashning ilmiy-metodologik bazasini kuchaytirish. Buning uchun quyidagi chora-tadbirlar amalga oshiriladi: Kurash xalqaro assotsiatsiyasi va Oʻzbekiston kurash federatsiyasi muassisligida Xalqaro kurash instituti faoliyatini qayta tashkil etish hamda uning asosiy vazifalarini belgilash; 2021/2022 oʻquv yilidan boshlab Oʻzbekiston davlat jismoniy tarbiya va sport universitetida hamda boshqa jismoniy madaniyat yoʻnalishlaridagi oliy taʼlim muassasalarida kurash boʻyicha mutaxassisliklar ochish; kurashga ixtisoslashgan tuman (shahar)lar umumtaʼlim maktablari uchun kurash fanidan oʻquv-uslubiy qoʻllanmalar tayyorlash; kurash trenerlari va hakamlarining xorijiy davlatlarga “eksport” qilinishini qoʻllab-quvvatlash maqsadida ularning chet tillarini oʻrganishlarini ragʻbatlantirish tizimini yaratish; kurashni oʻqitishga bagʻishlangan “Kurash usullari”, “Kurash texnikasi va oʻqitish metodikasi”, “Yangi oʻrganuvchilar uchun kurash”, “Kurash hamma uchun”, “Kurash usullarini oʻqitish metodikasi” nomli oʻquv-uslubiy qoʻllanmalar tayyorlash va chop etish; “Yil treneri”, “Yil hakami” va boshqa nominatsiyalardagi respublika tanlovini tashkil etish va oʻtkazish; milliy va jahon sport yulduzlari ishtirokida oʻzbek, rus, ingliz va boshqa xorijiy tillarda kurash usullarini oʻrgatishga boʻyicha maxsus videoroliklar tayyorlash; kurash boʻyicha xalqaro ilmiy-amaliy konferensiyalarni, seminarlarni va forumlarni oʻtkazish; jahondagi barcha kurash turlarini ilmiy jihatdan oʻrganib, olimlarning mazkur yoʻnalishdagi ilmiy izlanishlarini tahlil qilgan holda, kurash sport turlarini rivojlanish strategiyasini belgilab beradigan “Xalqaro kurash forumi”ni tashkil etish; d) oʻzbek kurashi brendini yaratish, investitsiyalarni jalb etgan holda yaktak sport kiyimlari va kurash gilamlarini ishlab chiqarish, kurashni tijoratlashtirish choralarini koʻrish. Buning uchun quyidagi chora-tadbirlar amalga oshiriladi: yaktak sport kiyimlari turlarini ishlab chiqarishni yoʻlga qoʻyish va ularning davlat standartini ishlab chiqish; tadbirkorlarni, shu jumladan xorijiy investorlarni jalb etish orqali yaktak sport kiyimlari va kurash gilamlari ishlab chiqarishni yoʻlga qoʻyish; Oʻzbekiston kurash federatsiyasiga bukmeykerlik faoliyati bilan shugʻullanish huquqini berish orqali yakka va jamoaviy kurash oʻyinlari hamda kurash bilan bogʻliq boshqa oʻyinlarni yoʻlga qoʻyish, ulardan olingan daromadlarni faqat kurashni rivojlantirishga yoʻnaltirish; belgilangan tartibda “KURASHLOTTO” lotereyalarini tashkil etish va lotereya oʻyinlari oʻtkazish; Oʻzbekiston kurash federatsiyasi huzurida unga aʼzo kurash sportchilaridan iborat jismoniy va yuridik shaxslarga shartnoma asosida qoʻriqlash xizmatlari koʻrsatish boʻyicha taklif kiritish; kurash klublarini tashkil etish, reklama xizmatlaridan foydalanish va boshqa tadbirlarni amalga oshirish orqali kurashning tijoratlashuvini joriy etish; e) kurashni aholi oʻrtasida, shu jumladan ommaviy axborot vositalari orqali keng targʻib qilish. Buning uchun quyidagi chora-tadbirlar amalga oshiriladi: ijtimoiy reklama orqali kurashning ommaviyligini keng targʻib qilish; kurash boʻyicha Osiyo oʻyinlari, Osiyo va jahon chempionatlari gʻoliblari, milliy terma jamoalar aʼzolari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni elektron bazaga joylashtirish dasturini ishlab chiqish va unga barcha nufuzli musobaqalar, kurash boʻyicha trenerlar, terma jamoa aʼzolari, xalqaro va respublika toifasidagi hamda zaxiradagi hakamlar toʻgʻrisidagi barcha maʼlumotlar joylashtirilishini taʼminlash; kurash boʻyicha oʻtkaziladigan xalqaro va respublika musobaqalarini muntazam yoritib borish, kurash musobaqalarining sovrindor sportchilari oila aʼzolari, trenerlari ishtirokida “Kurashchining onasi”, “Kurashchining otasi”, “Chempionning ustozi” kabi turkum telekoʻrsatuvlar tayyorlash va namoyish etish; “Kurash milliy sport turining rivojlanish tarixi”, “Kurash qahramonlari”, “Yil kurashchisi” va boshqa nomdagi kitoblar chop etish, oʻzbek, ingliz va rus tillaridagi “UZBEK KURASH” nomli oylik ilmiy-ommabop elektron jurnalini taʼsis etish va uni elektron ommaviy axborot vositalarida keng targʻib qilish; “Kurashchilar uchun badantarbiya”, “Bolalar uchun kurash”, “Kattalar uchun kurash”, “Kurash malikasi”, “Kurash milliy gʻururimiz”, “Kurash millat faxri” va boshqa nomlardagi maxsus roliklar tayyorlash hamda efir vaqtida, jumladan tomoshabop vaqtlarda har kun namoyish etish, “Kurash yulduzi”, “Kurash faxriysi”, “Kurash tarixi”, “Kurash xalq sayli” nomli telekoʻrsatuvlar tayyorlash, radio eshittirishlar tashkil etish, yoshlar oʻrtasida kurashni keng targʻib etish, ularda vatanparvarlik hissini uygʻotish, ularni sogʻlom turmush tarziga amal qilishga undashga qaratilgan koʻrsatuvlar namoyish etish orqali ommalashtirish boʻyicha media-reja ishlab chiqish va amalga oshirish; kurash orqali sogʻlom turmush tarzini keng targʻib qilish, umumxalq harakati sifatida turli kurash sayillarini, bayram va tadbirlarda kurash boʻyicha koʻngilochar tadbirlarni tashkil etish. Kurashni jahon xalqlarining sevimli sport turlaridan biriga aylantirish, uning insonparvar gʻoyalarini keng targʻib qilish orqali jahonda Oʻzbekiston nufuzini oshirishning ustuvor yoʻnalishlari sifatida quyidagilarni amalga oshirish lozim: a) kurashni jahonda ommalashtirish, kurash bilan bogʻliq turli tadbirlarga turistlarni keng jalb etish. Buning uchun quyidagi chora-tadbirlar amalga oshiriladi: kurash boʻyicha xalqaro sport tadbirlari gʻoliblari ishtirokida Buxoro, Samarqand, Xiva va boshqa sayyohlar gavjum boʻlgan joylarda kurash mahorat darslarini muntazam tashkil etish hamda ularni ommaviy axborot vositalari orqali yoritib borish; viloyatlar markazlari, Nukus va Toshkent shaharlarida milliy va xorijiy oliy taʼlim muassasalari talabalari oʻrtasida xalqaro kurash musobaqasini tashkil etish hamda oʻtkazish; Har ikki yilda oʻtkaziladigan “Jahon kurash oʻyinlari”ni (“World Kurash games”) yoʻlga qoʻyish boʻyicha Oʻzbekiston kurash federatsiyasi tomonidan Kurash xalqaro assotsiatsiyasiga taklif kiritish orqali ushbu xalqaro musobaqa muntazam oʻtkazilishini taʼminlash; ustuvor ravishda xorijiy davlatlarda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti sovrini uchun kurash boʻyicha xalqaro turnirlarni oʻtkazish; kurashni YUNESKOning etnosport milliy oʻyinlari nomoddiy madaniy merosi roʻyxatiga kiritish; 2023-yilda Islom hamda Afrika oʻyinlari, 2024-yilda Yevropa oʻyinlari va 2025-yilda Panamerika oʻyinlari sport musobaqalari dasturiga kurash sportini kiritish; Xalqaro Olimpiya qoʻmitasi va uning aʼzolari bilan hamkorlikni kuchaytirish; olimpiya mezonlari asosida, xalqaro maydonda bolalar, yoshlar va xotin-qizlar oʻrtasida kurash sportini ommaviylashtirish va sport musobaqalarini tashkil etish; b) xorijiy davlatlar kurash federatsiyalarini moliyaviy jihatdan qoʻllab-quvvatlash, kurash infratuzilmasini shakllantirish. Buning uchun quyidagi chora-tadbirlar amalga oshiriladi: har yili Kurash xalqaro assotsiatsiyasi, shuningdek, Afrika, Yevropa, Panamerika, Osiyo-Okeaniya kurash konfederatsiyalari moddiy-texnik bazasini mustahkamlash hamda kattalar va yoshlar oʻrtasida qitʼaviy musobaqalarni tashkil etish hamda oʻtkazish maqsadida ular faoliyatini moliyaviy qoʻllab-quvvatlash; har yili Kurash xalqaro assotsiatsiyasi tasdiqlagan jadvalga muvofiq belgilangan standartlarga javob beradigan 2 000 dona yaktak sport kiyimlari hamda 50 komplekt kurash gilamlarini xorijiy davlatlar kurash federatsiyalariga yetkazib berilishini taʼminlash; xorijiy davlatlar kurash federatsiyalarining soʻroviga binoan kurash mutaxassislarini xorijiy davlatlarga “eksport” qilish amaliyotini joriy etish; Oʻzbekiston kurash federatsiyasi tomonidan davlatlar tengligi tamoyili asosida tuzilgan jadvalga muvofiq har yili 50 nafar kurash boʻyicha chet ellik trener va hakamlarning ikki haftalik bepul malakasini oshirish oʻquv kurslarini tashkil etish; v) kurash boʻyicha milliy va xalqaro musobaqalarni yetakchi ommaviy axborot vositalarida muntazam yoritishni yoʻlga qoʻyish. Buning uchun quyidagi chora-tadbirlar amalga oshiriladi: mamlakatimizda va xorijiy davlatlarda oʻtadigan kurash musobaqalari, “toʻy kurashlari”, “kurash sayillari”, “kurash festivallari” va boshqa tadbirlar haqida rus, ingliz va boshqa xorijiy tillarda materiallar tayyorlash, ularni elektron ommaviy axborot vositalari orqali keng targʻib qilish; Oʻzbekiston kurash federatsiyasining ingliz, rus va oʻzbek tillarida veb-saytini yaratish; kurashni jahon boʻylab targʻib qilish boʻyicha roliklar tayyorlash va ESPN (Entertainment and Sports Programming Network), Sky Sports, Setanta Sports, Fox Sports, Euronews, Eurosport CNN hamda boshqa yetakchi xorijiy ommaviy axborot vositalarida namoyish etish. Mazkur Konsepsiyada belgilangan chora-tadbirlarni amalga oshirish orqali quyidagi natijalarga erishish moʻljallanmoqda: 2021-yilda kurash trenerlari va hakamlari tayyorlash tizimini bosqichma-bosqich yoʻlga qoʻyish orqali mamlakatning va xorijiy davlatlar kurash federatsiyalarining ularga boʻlgan ehtiyojlarini qanoatlantirish; 2022-yilda kurashni xalqaro “GAISF — Global Association of International Sports Federations” tashkilotining eʼtirofiga sazovor boʻlish; 2023-yilda kurashni Xalqaro olimpiya qoʻmitasi tomonidan tan olinishiga erishish; 2024-yilga qadar Oʻzbekiston kurash federatsiyasi va uning hududiy boʻlinmalari moddiy-texnik bazasini shakllantirish hamda ularni kurash gilamlari bilan taʼminlashga erishish; 2025-yilga qadar kurash bilan muntazam shugʻullanuvchi maktab oʻquvchilarini jami maktab oʻquvchilarining kamida 12 foiziga yetkazishga erishish; 2025-yilga qadar kurash bilan muntazam shugʻullanuvchi aholi sonini kamida 8 foizga hamda xorijiy davlatlarda kurash bilan muntazam shugʻullanuvchi sportchilar sonini kamida 12 millionga yetkazishga erishish; 2028-yilda kurashning Xalqaro olimpiya oʻyinlari dasturiga kirishiga erishish. Oʻzbek kurashini mamlakatimizda va jahonda ommalashtirish hamda yanada rivojlantirish, ushbu sport turi orqali mamlakatimiz shaʼni va nufuzini oshirish nafaqat uning rivojiga javobgar tashkilotlarning yuksak masʼuliyatini, balki har bir fuqaroning har tomonlama qoʻllab-quvvatlashini taqozo etadi. Konsepsiyada belgilangan vazifalarning oʻz vaqtida va samarali bajarilishi mamlakatimiz aholisi barcha qatlamlarini sportga jalb etgan holda jismonan sogʻlom avlod shakllanishini yanada ragʻbatlantirishga, oʻzbek va jahon sportchilarini yagona maqsadga — jahonning insonparvar sport turlaridan biri boʻlgan kurashni rivojlantirish yoʻlida birlashishlariga xizmat qiladi. T/rKoʻrsatkichlarOʻlchov birligiYillar kesimidaMasʼul ijrochilar2020202120222023202420251.Respublikadagi umumtaʼlim maktablari, kasb-hunar kollejlari, texnikumlari va oliy taʼlim muassasalarining kurash bilan shugʻullanuvchi oʻquvchi hamda talabalari sonini oshirish.foiz24681012Sport vazirligi, Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi, Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi, Oʻzbekiston kurash federatsiyasi2.Kurash boʻyicha oliy taʼlim muassasalarida professional trenerlar, hakamlar va mutaxassislarni tayyorlash.son6006006006006003000Sport vazirligi, Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi,Oʻzbekiston kurash federatsiyasi3.Xorijiy davlatlar kurash federatsiyalarini har yili davlat standartlariga muvofiq quyidagi namunaviy (etalon) sport jihozlari bilan taʼminlash:son2050205020502050205010250Oʻzbekiston kurash federatsiyasi, Moliya vazirligi, “Oʻzstandart” agentligiyaktak sport kiyimlari2000200020002000200010000kurash gilamlari50505050502504.Kurash boʻyicha xorijiy trener va hakamlar malakasini oshirish.son100100100100100500Oʻzbekiston kurash federatsiyasi5.Xorijiy davlatlarda kurash bilan muntazam shugʻullanuvchi sportchilar sonini oshirish.son (mln)14681012Oʻzbekiston kurash federatsiyasi, Sport vazirligi6.Kurash bilan muntazam shugʻullanuvchi aholi qamrovini umumiy aholiga nisbatan oshirish.Foiz(jami aholi soniga nisbatan)12,54,567,58Sport vazirligi, Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi, Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari, Oʻzbekiston kurash federatsiyasi T/rKurash markazining manziliMuddatiJami respublika boʻyicha: (14 ta obyekt)2023 — 2027-yillar1.Qoraqalpogʻiston Respublikasi, Nukus shahri, Taxiatosh guzari2025-yil2.Andijon viloyati, Andijon shahri, Yusuf Otabekov koʻchasi2026-yil3.Buxoro viloyati, Buxoro shahri, Namozgoh koʻchasi2026-yil4.Jizzax viloyati, Jizzax shahri, “Obod” MFY2025-yil5.Qashqadaryo viloyati, Qarshi shahri, Mustaqillik shoh koʻchasi2025-yil6.Navoiy viloyati, Karmana tumani, “Yoshlik” MFY2027-yil7.Namangan viloyati, Namangan shahri, “Yuksalish” MFY2026-yil8.Samarqand viloyati, Samarqand shahri, “Qorasuv” massivi2026-yil9.Surxondaryo viloyati, Termiz shahri, “Bogʻi shamol” MFY2027-yil10.Sirdaryo viloyati, Guliston tumani, “Zarbdor” suv isteʼmolchilari uyushmasi2027-yil11.Toshkent viloyati, Nurafshon shahri, “Birlik” MFY2027-yil12.Fargʻona viloyati, Fargʻona shahri, Margʻilon koʻchasi, 1-uy2026-yil13.Xorazm viloyati, Yangibozor tumani, “Doʻstlik” MFY (rekonstruksiya qilish hisobiga)2023-yil14.Toshkent shahri, Yashnobod tumani, “Olmos” MFY2027-yil