Jamoatchilik ekologik nazoratini amalga oshirishga doir namunaviy nizomlarni tasdiqlash toʻgʻrisida
(resolution, 2024-02-26)

“Ekologik nazorat toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Jamoatchilik ekologik nazoratini amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi namunaviy nizom 1-ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi, Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi, Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi, Oʻzbekiston Respublikasi Suv xoʻjaligi vazirligi, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Oʻsimliklar karantini davlat inspeksiyasi, Oʻzbekiston Respublikasi Davlat veterinariya qoʻmitasi, Oʻzbekiston Respublikasi Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi, Oʻzbekiston Respublikasi Yer resurslari, geodeziya, kartografiya va davlat kadastri davlat qoʻmitasi, Oʻzbekiston Respublikasi Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasi: oʻzlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarni mazkur qarorga muvofiqlashtirsinlar; jamoatchilik ekologik nazoratini amalga oshirishda qonun hujjatlarida belgilangan tartibda metodik yordam koʻrsatishni va koʻmaklashishni taʼminlasinlar. 3. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari A.I. Ikramov zimmasiga yuklansin. 1. Ushbu Namunaviy nizom jamoatchilik ekologik nazoratini amalga oshirish tartibini hamda jamoatchilik ekologik nazorati subyektlari faoliyatining huquqiy asoslarini belgilaydi. 2. Jamoatchilik ekologik nazorati — atrof muhitni muhofaza qilish va tabiiy resurslardan oqilona foydalanish sohasidagi qonun hujjatlari talablari buzilishining oldini olish, uni aniqlash va unga chek qoʻyishga, tabiatni muhofaza qilish faoliyati samaradorligini oshirishga doir jamoatchilik chora-tadbirlari tizimidir. 3. Jamoatchilik ekologik nazorati Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga va Oʻzbekiston Respublikasining “Jamoatchilik nazorati toʻgʻrisida”, “Tabiatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”, “Fuqarolar sogʻligʻini saqlash toʻgʻrisida”, “Ekologik nazorat toʻgʻrisida”gi qonunlariga, ushbu Namunaviy nizomga hamda boshqa qonun hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi. 4. Jamoatchilik ekologik nazorati: fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari; ommaviy axborot vositalari; nodavlat notijorat tashkilotlar; Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari (keyingi oʻrinlarda fuqarolar deb ataladi) tomonidan amalga oshiriladi. 5. Jamoatchilik ekologik nazoratini amalga oshirishda qonuniylik, xolislik, mustaqillik, oshkoralik, shaxs, jamiyat hamda davlatning huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish tamoyillari taʼminlanishi kerak. 6. Quyidagilar jamoatchilik ekologik nazoratining asosiy vazifalari hisoblanadi: atrof muhitni muhofaza qilish va tabiiy resurslardan oqilona foydalanish sohasidagi qonun hujjatlari talablari buzilishining oldini olish, uni aniqlash va unga chek qoʻyish; atrof muhit holatini kuzatib borish, atrof muhitning ifloslanishiga, tabiiy resurslardan nooqilona foydalanilishiga olib kelishi, fuqarolarning hayoti va sogʻligʻiga tahdid solishi mumkin boʻlgan vaziyatlarni aniqlash; moʻljallanayotgan yoki amalga oshirilayotgan xoʻjalik faoliyati va boshqa faoliyatning ekologik talablarga muvofiqligini aniqlash; yuridik va jismoniy shaxslarning atrof muhitni muhofaza qilish hamda tabiiy resurslardan oqilona foydalanish sohasidagi huquqlari va qonuniy manfaatlariga rioya etilishini, ular tomonidan majburiyatlar bajarilishini taʼminlash; atrof muhitdagi oʻzgarishlar, tabiiy resurslardan foydalanilishi va koʻrilayotgan tegishli chora-tadbirlar toʻgʻrisida davlat tashkilotlari va boshqa tashkilotlarni hamda fuqarolarni xabardor qilishda ishtirok etish; tabiatni muhofaza qilish faoliyatining samaradorligini oshirish hamda davlat ekologik dasturlari va boshqa ekologik dasturlarning amalga oshirilishida fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, nodavlat notijorat tashkilotlari va fuqarolarning ishtirokini taʼminlash. 7. Quyidagilar jamoatchilik ekologik nazoratining obyektlari hisoblanadi: yer, yer osti boyliklari, suvlar, oʻsimlik va hayvonot dunyosi, atmosfera havosi; atrof muhitga taʼsir koʻrsatuvchi tabiiy va texnogen manbalar; atrof muhitning ifloslanishiga va tabiiy resurslardan nooqilona foydalanilishiga olib kelishi, fuqarolarning hayoti va sogʻligʻiga tahdid solishi mumkin boʻlgan faoliyat, harakat yoki harakatsizlik. 8. Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari va nodavlat notijorat tashkilotlari jamoatchilik ekologik nazoratini amalga oshirish maqsadida jamoatchilik ekologiya nazoratchilari tizimini shakllantirishi va ularning faoliyatini muvofiqlashtirishi mumkin. 9. Ekologik nazorat sohasidagi maxsus vakolatli davlat organlari, davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, nodavlat notijorat tashkilotlari va fuqarolar bilan jamoatchilik ekologik nazorati masalalari boʻyicha hamkorlik qiladilar va ularning murojaatlari boʻyicha qonunchilikka muvofiq oʻz vaqtida chora koʻradilar. 10. Aholining, aholi yashash punktlarining ekologik xavfsizligini taʼminlash uchun zarur maʼlumotlarga ega boʻlgan ekologik nazorat sohasidagi maxsus vakolatli davlat organlari, davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlari qonunchilikda belgilangan tartibda fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, nodavlat notijorat tashkilotlari va fuqarolarga ushbu maʼlumot bilan oʻz vaqtida va toʻliq bepul tanishishini taʼminlashi zarur, qonunchilikda nazarda tutilgan holatlar bundan mustasno. 11. Oʻzbekiston ekologik harakati, oʻz ustavidagi vazifalariga muvofiq, nodavlat notijorat tashkilotlarining ekologik nazoratni amalga oshirishdagi ishtirokini yanada kuchaytirishga doir tavsiyalar ham ishlab chiqadi. 12. Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlarining jamoatchilik ekologik nazorat sohasidagi faoliyati fuqarolarning tegishli oʻzini oʻzi boshqarish hududida (shaharchalar, qishloqlar, ovullar hamda shaharlar, shaharchalar, qishloqlar, ovullar mahallalarida) amalga oshiriladi. 13. Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari tomonidan mahalliy ahamiyatga molik masalalarni hal etishda “Jamoatchilik nazorati toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunida hamda ushbu Namunaviy nizomning 5-bandida sanab oʻtilgan tamoyillar bilan bir qatorda demokratizm, ijtimoiy adolat, mustaqillik, jamoatchilik asosidagi oʻzaro yordam, mahalliy urf-odatlar va anʼanalar taʼminlanishi kerak. 14. Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlarining jamoatchilik ekologik nazorat boʻyicha faoliyatini muvofiqlashtirish Oʻzbekiston Respublikasi Mahalla va nuroniylarni qoʻllab-quvvatlash vazirligi tomonidan, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Mahalla va nuroniylarni qoʻllab-quvvatlash vazirligi, viloyatlar va Toshkent shahar mahalla va nuroniylarni qoʻllab-quvvatlash boshqarmalari, tuman (shahar) mahalla va nuroniylarni qoʻllab-quvvatlash boʻlimlari tomonidan amalga oshiriladi. 15. Jamoatchilik ekologik nazorati boʻyicha faoliyatga umumiy rahbarlik fuqarolar yigʻinining raisi hamda fuqarolar yigʻinining ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish, obodonlashtirish va koʻkalamzorlashtirish boʻyicha komissiyasi raisi tomonidan amalga oshiriladi. 16. Fuqarolar yigʻinining ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish, obodonlashtirish va koʻkalamzorlashtirish boʻyicha komissiyasining jamoatchilik ekologik nazorati sohasidagi faoliyati Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2013-yil 7-oktabrdagi 274-son qarori bilan tasdiqlangan Fuqarolar yigʻinining ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish, obodonlashtirish va koʻkalamzorlashtirish boʻyicha komissiyasi toʻgʻrisidagi Namunaviy nizomga muvofiq amalga oshiriladi. Jamoatchilik ekologik nazorati boʻyicha faoliyatni amalga oshirish maqsadida Fuqarolar yigʻinining ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish, obodonlashtirish va koʻkalamzorlashtirish boʻyicha komissiyasi ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish organlari, kommunal xizmatlar, atrof muhitni muhofaza qilish sohasida faoliyat yurituvchi nodavlat notijorat tashkilotlari, ichki ishlar organlari (profilaktika boʻyicha inspektorlar), Yoshlar ittifoqi boʻlinmalari vakillarini, fuqarolar yigʻinining raisi maslahatchilarini va sohalar boʻyicha komissiyalar vakillarini belgilangan tartibda jalb qilish huquqiga ega. 17. Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari: atrof muhitni muhofaza qilishni taʼminlash, tabiiy resurslardan oqilona foydalanish masalalari boʻyicha qarorlar tayyorlashda va qabul qilishda, shuningdek davlat ekologik dasturlari hamda boshqa ekologik dasturlarni ishlab chiqish va amalga oshirishda ishtirok etadilar; tegishli hududda jamoatchilik ekologik nazoratini amalga oshiradilar; atrof muhitning holatini va atrof muhitning ifloslanishiga hamda tabiiy resurslardan nooqilona foydalanishga olib kelishi, fuqarolarning hayoti va sogʻligʻiga tahdid solishi mumkin boʻlgan vaziyatlarni kuzatib borishni amalga oshiradilar; ekologik nazorat sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlarni ishlab chiqishda ishtirok etadilar; maxsus vakolatli davlat organlariga, mahalliy davlat hokimiyati organlariga, davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlariga, xoʻjalik yurituvchi subyektlarga davlat, idoraviy va ishlab chiqarish ekologik nazoratini amalga oshirishda xabardor boʻlgan oʻzining vakolatli vakilining kuzatuvchi sifatida ishtirok etishi toʻgʻrisida takliflar kiritadilar; atrof muhitni muhofaza qilish va tabiiy resurslardan oqilona foydalanish sohasidagi qonun hujjatlari buzilishining oʻzlari aniqlagan holati toʻgʻrisida maxsus vakolatli davlat organlarini, mahalliy davlat hokimiyati organlarini, davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlarini, xoʻjalik yurituvchi subyektlarni xabardor qiladilar; atrof muhitni muhofaza qilish va tabiiy resurslardan oqilona foydalanish sohasidagi qonun hujjatlarining talablari buzilganligi aniqlangan holatlar yuzasidan choralar koʻrish toʻgʻrisida tegishli davlat organlariga takliflar kiritadilar; atrof muhitning holati, tabiiy resurslardan oqilona foydalanish, mazkur sohadagi qonun hujjatlari buzilishi yuzasidan aniqlangan holatni bartaraf etish boʻyicha koʻrilayotgan chora-tadbirlar toʻgʻrisida tegishli davlat organlariga murojaat qiladilar va axborot oladilar; atrof muhitni muhofaza qilish va tabiiy resurslardan oqilona foydalanish masalalariga doir jamoatchilik fikrini oʻrganishni, jamoatchilik ekologik ekspertizasini oʻtkazadilar; atrof muhitni muhofaza qilish, hududning sanitariya holati, uni obodonlashtirish hamda koʻkalamzorlashtirish masalalari yuzasidan oʻz vakolatlari doirasida tegishli hududda joylashgan korxonalar, muassasalar va tashkilotlar rahbarlarining hisobotlarini eshitadilar hamda ularning natijalari boʻyicha qarorlar qabul qiladilar; atrof muhitni muhofaza qilishga koʻmaklashadilar, ekologik nazoratning boshqa subyektlari va ommaviy axborot vositalari bilan jamoatchilik ekologik nazorati masalalari boʻyicha, shu jumladan jamoatchilik ekologiya nazoratchilari tizimini shakllantirishda hamkorlik qiladilar; aholining ekologik madaniyatini oshirish, ekologik taʼlim va tarbiyani rivojlantirishga doir ishlarda koʻmaklashadilar. Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin. 18. Jamoatchilik ekologik nazoratining samaradorligini oshirish uchun Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, ularning hududlarida tashkil etilgan maslahat markazlari negizida jamoatchilik ekologiya nazoratchilariga qisqa muddatli kurslar oʻtkazishda koʻmaklashadilar. Tegishli hududlarda joylashgan taʼlim muassasalari fuqarolar yigʻinlari murojaatiga binoan aholining ekologik madaniyatini oshirish ishlari doirasida turli tadbirlarni oʻtkazish, jamoatchilik ekologiya nazoratchilari uchun qisqa muddatli kurslar tashkil qilish uchun oʻquv jarayonidan boʻsh boʻlgan oʻquv xonalarini taqdim etishlari mumkin. 19. Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari ekologik nazoratni amalga oshirish uchun shartnoma asosida mutaxassis va ekspertlarni qonunchilikka muvofiq jalb qilishi mumkin. 20. Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari jamoatchilik ekologik nazorati boʻyicha vakolatlarini amalga oshirish uchun oʻz mablagʻlaridan hamda yuridik va jismoniy shaxslardan xayriya sifatida tushgan, shuningdek qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar mablagʻlaridan foydalanishi mumkin. 22. Nodavlat notijorat tashkilotlari quyidagi huquqlarga ega: atrof muhitni muhofaza qilishni, tabiiy resurslardan oqilona foydalanishni taʼminlash masalalari boʻyicha qarorlar tayyorlashda, shuningdek davlat ekologik dasturlari va boshqa ekologik dasturlarni ishlab chiqish hamda amalga oshirishda ishtirok etish; jamoatchilik ekologik nazoratini amalga oshirish; atrof muhitning holatini va atrof muhitning ifloslanishiga hamda tabiiy resurslardan nooqilona foydalanishga olib kelishi, fuqarolarning hayoti va sogʻligʻiga xavf solishi mumkin boʻlgan vaziyatlarni kuzatib borishda ishtirok etish; ekologik nazorat sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlarni ishlab chiqishda ishtirok etish; maxsus vakolatli davlat organlariga, mahalliy davlat hokimiyati organlariga, davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlariga, xoʻjalik yurituvchi subyektlarga davlat, idoraviy va ishlab chiqarish ekologik nazoratini amalga oshirishda oʻz vakilining kuzatuvchi sifatida ishtirok etishi toʻgʻrisida takliflar kiritish; atrof muhitni muhofaza qilish va tabiiy resurslardan oqilona foydalanish sohasidagi qonun hujjatlari buzilishining oʻzlari aniqlagan holatlari toʻgʻrisida maxsus vakolatli davlat organlarini, mahalliy davlat hokimiyati organlarini, davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlarini, xoʻjalik yurituvchi subyektlarni xabardor qilish; atrof muhitni muhofaza qilish va tabiiy resurslardan oqilona foydalanish sohasidagi qonun hujjatlarining talablari buzilganligi aniqlangan holatlar yuzasidan choralar koʻrish toʻgʻrisida tegishli davlat organlariga takliflar kiritish; atrof muhitning holati, tabiiy resurslardan oqilona foydalanish, mazkur sohadagi qonun hujjatlari buzilishi yuzasidan aniqlangan holatni bartaraf etish boʻyicha koʻrilayotgan chora-tadbirlar toʻgʻrisida tegishli davlat organlariga murojaat qilish va ulardan axborot olish; atrof muhitni muhofaza qilish va tabiiy resurslardan oqilona foydalanish masalalariga doir jamoatchilik fikrini oʻrganish, jamoatchilik ekologik ekspertizasini oʻtkazish; tegishli davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari, korxonalar, muassasalar va tashkilotlar rahbarlarining atrof muhitni muhofaza qilish, hududning sanitariya holati, obodonlashtirilishi hamda koʻkalamzorlashtirilishi masalalariga doir axboroti hamda hisobotlarini eshitishda ishtirok etish; ekologik nazoratning maxsus vakolatli davlat organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari, davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, fuqarolar va ommaviy axborot vositalari bilan jamoatchilik ekologik nazorati masalalari boʻyicha, shu jumladan jamoatchilik ekologiya nazoratchilari tizimini shakllantirishda hamkorlik qilish; davlat organlari va fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlariga aholining ekologik madaniyatini oshirish, ekologik taʼlim va tarbiyani rivojlantirishga doir ishlarida koʻmaklashish; atrof muhit va aholi salomatligini muhofaza qilish, tabiiy resurslardan oqilona foydalanish, tabiatni muhofaza qilish davlat dasturlari bajarilishi masalalari boʻyicha ommaviy axborot vositalarida chop etilgan materiallarni toʻplash va tahlil qilish hamda mazkur maʼlumotlar boʻyicha choralar koʻrish yuzasidan jamoatchilik nazoratini amalga oshirish; jamoatchilik ekologik nazorati masalalari boʻyicha belgilangan tartibda Internet butunjahon axborot tarmogʻida resurslarni tashkil qilish, ommaviy axborot vositalarini taʼsis etish, ommaviy axborot vositalariga hammuassis boʻlish, noshirlik faoliyatini amalga oshirish; ommaviy axborot vositalarida jamoatchilik ekologik nazorati natijalari yoritilishida ishtirok etish; jamoatchilik ekologik nazorati maqsadida suratga olishlarni, audio va videotasvirlarni amalga oshirish hamda qonunchilikni buzmagan holda ushbu materiallarni chop etish va efirga uzatish; tegishli davlat organlariga ekologik nazorat masalalari boʻyicha murojaatlar yuborish; davlat hokimiyati va boshqaruvi organlarining ochiq yigʻilishlarida belgilangan tartibda ishtirok etish; atrof muhit va aholi salomatligi muhofazasi, tabiiy resurslardan oqilona foydalanish, davlat ekologik dasturi bajarilishi masalalari boʻyicha ishchi guruhlar, komissiyalar va ilmiy-texnikaviy kengashlarni tashkillashtirishda tashabbuskorlik koʻrsatish, ularda mutaxassis va ekspertlarni ishtirok etishga jalb qilish; jamoatchilik eshituvlarini oʻtkazishda tashabbuskorlik qilish va ularni oʻtkazish. Nodavlat notijorat tashkilotlari qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin. 23. Jamoatchilik ekologik nazorati boʻyicha faoliyatni moddiy va moliyaviy taʼminlash uchun nodavlat notijorat tashkilotlari tashkilot mol-mulkini shakllantirishning quyidagi manbalari mablagʻlaridan foydalanish huquqiga ega: kirish va aʼzolik badallari, agar ular ustavda nazarda tutilgan boʻlsa; muassislardan, qatnashchilardan (aʼzolardan) bir marotaba va muntazam ravishda tushadigan tushumlar; ixtiyoriy mulkiy badallar va ehsonlar; tadbirkorlik faoliyatidan olingan, faqat ustav maqsadlari uchun ishlatiladigan daromadlar (foyda); qonun hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa tushumlar. Nodavlat notijorat tashkilotlari, shuningdek jamoatchilik ekologik nazorati boʻyicha faoliyatini amalga oshirish uchun davlat tomonidan belgilangan tartibda beriladigan subsidiyalar, ijtimoiy buyurtmalar va grantlar shaklida yordam olishi mumkin. 24. Nodavlat notijorat tashkilotlari quyidagilarni bajarishi shart: ekologik nazorat toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari talablariga rioya etish; ekologik nazoratni amalga oshirishda ekologik nazoratning boshqa subyektlariga koʻmaklashish; ekologik nazoratning boshqa subyektlari vazifalarini ularning oʻrniga bajarmaslik. Nodavlat notijorat tashkilotlarining zimmasida qonun hujjatlariga muvofiq boshqa majburiyatlar ham boʻlishi mumkin. 25. Fuqarolar jamoatchilik ekologik nazoratini respublika hududida ham, oʻzining doimiy yashash joyida ham, vaqtincha turgan joyida ham bevosita amalga oshirish huquqiga ega. 26. Fuqarolar quyidagi huquqlarga ega: atrof muhitni muhofaza qilishni, tabiiy resurslardan oqilona foydalanishni taʼminlash masalalari boʻyicha qarorlar tayyorlash va qabul qilishda, shuningdek davlat ekologik dasturlari va boshqa ekologik dasturlarni ishlab chiqish hamda amalga oshirishda ishtirok etish; atrof muhitni muhofaza qilish va tabiiy resurslardan oqilona foydalanish sohasidagi qonun hujjatlariga yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan rioya etilishini kuzatib borishni amalga oshirish; ekologik nazorat sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlarni ishlab chiqishda ishtirok etish; atrof muhitni muhofaza qilish va tabiiy resurslardan oqilona foydalanish sohasidagi qonun hujjatlari buzilishining oʻzlari aniqlagan holati toʻgʻrisida maxsus vakolatli davlat organlarini, mahalliy davlat hokimiyati organlarini, davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlarini, xoʻjalik yurituvchi subyektlarni, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlarini xabardor qilish; atrof muhitning holati, tabiiy resurslardan oqilona foydalanish, mazkur sohadagi qonun hujjatlari buzilishi yuzasidan aniqlangan holatni bartaraf etish boʻyicha koʻrilayotgan chora-tadbirlar toʻgʻrisida tegishli davlat organlariga murojaat qilish va ulardan axborot olish; atrof muhitni muhofaza qilish va tabiiy resurslardan oqilona foydalanish masalalari boʻyicha jamoatchilik fikrini oʻrganishda, jamoatchilik ekologik ekspertizasini oʻtkazishda ishtirok etish; tegishli davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari, korxonalar, muassasalar va tashkilotlar rahbarlarining atrof muhitni muhofaza qilish, hududning sanitariya holati, obodonlashtirilishi hamda koʻkalamzorlashtirilishi masalalariga doir axboroti hamda hisobotlarini eshitishda ishtirok etish. Fuqarolar qonun hujjatlariga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin. 27. Fuqarolar quyidagilarni bajarishi shart: ekologik nazorat toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari talablariga rioya etish; ekologik nazoratni amalga oshirishda ekologik nazoratning boshqa subyektlariga koʻmaklashish. Fuqarolarning zimmasida qonun hujjatlariga muvofiq boshqa majburiyatlar ham boʻlishi mumkin. 28. Quyidagilar Jamoatchilik ekologik nazoratining asosiy shakllari hisoblanadi: atrof muhitning holatini va uning xoʻjalik faoliyati hamda boshqa faoliyat taʼsiridagi oʻzgarishlarini, atrof muhitni muhofaza qilish va tabiiy resurslardan oqilona foydalanish sohasidagi qonun hujjatlari talablariga yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan rioya etilishini, davlat ekologik dasturlari va boshqa ekologik dasturlarning amalga oshirilishini kuzatib borish; davlat, idoraviy va ishlab chiqarish ekologik nazoratini amalga oshirishda kuzatuvchi sifatida ishtirok etish; tegishli davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari, korxonalar, muassasalar va tashkilotlar rahbarlarining atrof muhitni muhofaza qilish, hududning sanitariya holati, obodonlashtirilishi hamda koʻkalamzorlashtirilishi masalalariga doir axboroti hamda hisobotlarini eshitish; jamoatchilik ekologik ekspertizasini oʻtkazish. Jamoatchilik ekologik nazorati atrof muhit va tabiiy resurslardan oqilona foydalanishning holatini tahlil qilish va baholash, shuningdek jamoatchilik fikrini oʻrganish orqali amalga oshirilishi mumkin. Jamoatchilik ekologik nazoratini amalga oshirishda qonun hujjatlariga muvofiq boshqa shakllar va usullardan ham foydalanilishi mumkin. 29. Kuzatib borish quyidagilarni: atrof tabiiy muhitga taʼsir qiluvchi manbalar holatini; atrof tabiiy muhitga taʼsir qiluvchi fizikaviy, kimyoviy va biologik jarayonlar, hodisalar va omillarni; atmosfera havosining, yer usti va yer osti suvlarining, tuproqning, yer usti ekotizimlarining va geologik muhitning ifloslanish darajasi holatini; oʻsimlik va hayvonot dunyosining holati hamda xoʻjalik va boshqa faoliyat taʼsirida ularning degradatsiya jarayonlarini taʼriflash (aniqlash), baholash, tahlil va prognoz qilish maqsadida amalga oshiriladi. Kuzatish fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, nodavlat notijorat tashkilotlari va fuqarolar tomonidan mustaqil ishlab chiqilgan rejalar va dasturlarga muvofiq oʻzlari uchun qulay boʻlgan usul va vositalar bilan amalga oshiriladi. 30. Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari va nodavlat notijorat tashkilotlari vakillari, shuningdek fuqarolar davlat ekologik nazoratining quyidagi asosiy shakllari amalga oshirilganda kuzatuvchi sifatida ishtirok etishi mumkin: yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan atrof muhitni muhofaza qilish va tabiiy resurslardan oqilona foydalanish sohasidagi qonun hujjatlari talablariga amal qilinishini, davlat dasturlari va boshqa ekologik dasturlar amalga oshirilishini tekshirish; atrof muhit monitoringi; davlat ekologik ekspertizasi. 31. Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari tomonidan kuzatuvchilar nomzodlarini koʻrsatish ekologiya va tabiatni muhofaza qilish, obodonlashtirish va koʻkalamzorlashtirish boʻyicha komissiyalar taqdimiga binoan amalga oshiriladi. Nodavlat notijorat tashkilotlari tomonidan kuzatuvchilar nomzodlarini koʻrsatish tashkilotning ijro etuvchi rahbarlik organining taqdimiga binoan amalga oshiriladi. Fuqarolar davlat ekologik nazorati amalga oshirilganda oʻzini oʻzi taklif qilish yoʻli bilan, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari (doimiy yashash yoki vaqtincha turgan joyidan) yoki oʻzi aʼzo yoki faoli boʻlgan nodavlat notijorat tashkiloti taqdimiga binoan kuzatuvchi sifatida ishtirok etishi mumkin. 32. Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari va nodavlat notijorat tashkilotlari vakillarining hamda fuqarolarning davlat ekologik nazoratida kuzatuvchi sifatida ishtirok etishi ekologik nazorat sohasida maxsus vakolatli davlat organlari bilan kelishilgan holda amalga oshiriladi. 33. Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari va nodavlat notijorat tashkilotlari vakillarining hamda fuqarolarning idoraviy va ishlab chiqarish ekologik nazoratida kuzatuvchi sifatida ishtirok etishi tegishli idora va tashkilot bilan kelishilgan holda amalga oshiriladi. Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari va nodavlat notijorat tashkilotlari vakillarining hamda fuqarolarning idoraviy va ishlab chiqarish ekologik nazoratida kuzatuvchi sifatida ishtirok etishiga faqat yuridik shaxsning vakili yoki yakka tartibdagi tadbirkorning vakili ishtirokida yoʻl qoʻyiladi. Ishlab chiqarish uchastkalarini (sexlarni, boʻlimlarni) tashkilot maʼmuriyatini va hamrohlik qiluvchi shaxsni xabardor qilmasdan aylanib chiqish (koʻzdan kechirish) man etiladi. 34. Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari (oʻz vakolatlari doirasida) tegishli hududda joylashgan korxonalar, muassasalar va tashkilotlar rahbarlarining atrof muhitni muhofaza qilish, hududning sanitariya holati, obodonlashtirilishi hamda koʻkalamzorlashtirilishi masalalariga doir hisobotlarini eshitadilar. Nodavlat notijorat tashkilotlari va fuqarolarning jamoat eshituvlari, konferensiyalar, “davra suhbatlari” va boshqa tadbirlar tashkil qilinganda ekologik nazorat sohasida maxsus vakolatli davlat organlari, davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari masʼul shaxslarining, korxonalar, muassasalar va tashkilotlar rahbarlarining axborot va hisobotlarini eshitishlari mumkin. 35. Jamoatchilik ekologik ekspertizasi nodavlat notijorat tashkilotlari va fuqarolar tashabbusi bilan ekologik asoslanilishida ehtiyoj boʻlgan har qanday faoliyatda amalga oshirilishi mumkin. Jamoatchilik ekologik ekspertizasini amalga oshirishga toʻsqinlik qilish man etiladi. Jamoatchilik ekologik ekspertizasi, davlat ekologik ekspertizasi oʻtkazilishidan qatʼi nazar, amalga oshirilishi mumkin. Jamoatchilik ekologik ekspertizasining xulosasi tavsiyaviy xarakterga ega. 36. Jamoatchilik ekologik nazorati natijalari belgilangan tartibda maʼlumotnoma yoki axborot tuzish orqali, shuningdek qonun hujjatlariga muvofiq boshqa yoʻllar bilan rasmiylashtirilishi mumkin. Jamoatchilik ekologik nazorati natijalari boʻyicha axborot yoki maʼlumotnoma: ekologik nazorat fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari yoki nodavlat notijorat tashkiloti vakillari tomonidan amalga oshirilganda tegishli fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari raisi yoki nodavlat notijorat tashkilot rahbari tomonidan tasdiqlanadi; ekologik nazorat oʻzini oʻzi taklif etish yoʻli bilan fuqaro tomonidan amalga oshirilganda nazorat natijalari fuqaro tomonidan tasdiqlab beriladi. Jamoatchilik ekologik nazorati natijalari boʻyicha axborot yoki maʼlumotnoma fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari va nodavlat notijorat tashkilotlari tomonidan ekologik nazorat sohasidagi maxsus vakolatli davlat organlariga, boshqa davlat organlariga, shuningdek tashkilotlar rahbarlariga belgilangan tartibda koʻrib chiqish uchun yuboriladi. 37. Quyidagilar jamoatchilik ekologik nazorati natijalarini amalga oshirish shakllari hisoblanadi: maxsus vakolatli davlat organlarini, mahalliy davlat hokimiyati organlarini jamoatchilik ekologik nazorati natijalari toʻgʻrisida xabardor qilish; atrof muhitni muhofaza qilish va tabiiy resurslardan oqilona foydalanish sohasidagi qonun hujjatlari talablari buzilishi yuzasidan aniqlangan holatlar boʻyicha tegishli choralar koʻrish uchun davlat organlariga taklif kiritish. Jamoatchilik ekologik nazorati natijalari qonun hujjatlariga muvofiq boshqa yoʻllar bilan ham amalga oshirilishi mumkin. 38. Maxsus vakolatli davlat organlarini, mahalliy davlat hokimiyati organlarini jamoatchilik ekologik nazorati natijalari toʻgʻrisida xabardor qilish belgilangan tartibda beriladigan ogʻzaki, yozma va elektron murojaatlar (arizalar, takliflar yoki shikoyatlar) shaklida boʻlishi mumkin. Murojaatlarga fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, nodavlat notijorat tashkilotlari yoki fuqarolarda mavjud boʻlgan ushbu murojaatlarning tub mohiyati boʻyicha ilgari qabul qilingan qarorlar (yoki ularning nusxalari), shuningdek murojaatlarni koʻrib chiqish uchun kerak boʻlgan boshqa hujjatlar, shu jumladan foto, audio va videomateriallar ilova qilinishi mumkin. Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlarining, nodavlat notijorat tashkilotlarining yoki fuqarolarning jamoatchilik ekologik nazorati masalalari boʻyicha murojaatlari qonun hujjatlariga muvofiq koʻrib chiqiladi.