Mehnatni muhofaza qilish sohasiga oid ayrim nizomlarni tasdiqlash toʻgʻrisida
(resolution, 2025-12-24)

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik sohasida davlat siyosatini takomillashtirish va samaradorlikni oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2024-yil 4-oktabrdagi PQ-347-son qarori ijrosini taʼminlash, shuningdek, mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlarini tizimlashtirish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Quyidagilar: Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish ishlarini hamda mehnatni muhofaza qilish xizmati faoliyatini tashkil etish tartibi toʻgʻrisidagi nizom 1-ilovaga muvofiq; Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻl-yoʻriqdan oʻtkazish, oʻqitish va bilimlarni tekshirish, malaka oshirish hamda qayta tayyorlash toʻgʻrisidagi nizom 2-ilovaga muvofiq; Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻriqnomalarni ishlab chiqish toʻgʻrisidagi nizom 3-ilovaga muvofiq; Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha vakil toʻgʻrisidagi nizom 4-ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining 5-ilovaga muvofiq ayrim qarorlari oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin. 3. Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda uch oy muddatda: oʻzlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarni ushbu qarorga muvofiqlashtirsin; ilgʻor xorijiy tajribani oʻrgangan holda faoliyat turlarining xavflilik darajalarini belgilash yuzasidan Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritsin. 4. Ushbu qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari — iqtisodiyot va moliya vaziri J.A. Qoʻchqorov hamda kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vaziri B.E. Zaxidov zimmasiga yuklansin. 1. Ushbu Nizom Oʻzbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi va “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish ishlarini hamda mehnatni muhofaza qilish xizmati faoliyatini tashkil etish tartibini belgilaydi. 2. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi: boʻlinma va boʻlim (sex) — tashkilotdagi boʻlinma, boʻlimlar, sexlar, omborlar, byurolar, xizmatlar va boshqa mustaqil boʻlinmalar; jamoaviy himoya vositalari — tuzilishi yoki vazifasi jihatidan ishlab chiqarish binosi va ishlab chiqarish jarayoni bilan bogʻliq boʻlgan, xodimlarga zararli ishlab chiqarish omili va (yoki) xavfli ishlab chiqarish omili taʼsirining oldini olish yoki uni kamaytirish, shuningdek, ifloslanishlardan himoya qilish uchun moʻljallangan texnik vositalar va boshqa vositalar; ish beruvchi — qonunchilikda belgilangan tartibda jismoniy shaxs bilan mehnat shartnomasi tuzgan yuridik yoki jismoniy shaxs; ish joyi — xodimning mehnat shartnomasida shart qilib koʻrsatilgan mehnat vazifasiga koʻra mehnat faoliyatini amalga oshiradigan ish beruvchi (tashkilot, uning alohida boʻlinmasi yoki jismoniy shaxs), shuningdek, xodim mehnat qilishi kerak boʻlgan joy; ishlab chiqarish faoliyati — mahsulot ishlab chiqarish, xomashyoni qayta ishlash, ishlarni bajarish, xizmatlar koʻrsatish vaqtidagi harakatlar yigʻindisi; mehnat sharoitlari — mehnat faoliyatini amalga oshirish chogʻidagi ijtimoiy va ishlab chiqarish omillari yigʻindisi; mehnatni muhofaza qilish — mehnat jarayonida insonning xavfsizligi, hayoti, sogʻligʻi va ish qobiliyati saqlanishini taʼminlashga doir huquqiy, ijtimoiy-iqtisodiy, tashkiliy, texnika, mehnat xavfsizligi, sanitariya-gigiyena, davolash-profilaktika, reabilitatsiya tadbirlari va vositalari tizimi; mehnatni muhofaza qilish sohasidagi maxsus vakolatli davlat organi — Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi hamda uning hududiy boʻlinmalari; mehnatni muhofaza qilish mutaxassisi — tashkilotning mehnatni muhofaza qilish xizmati xodimi yoxud ushbu xizmat funksiyalarini amalga oshiruvchi shaxs; mehnatni muhofaza qilish sohasidagi xizmatlar bozorining professional ishtirokchilari — shartnoma asosida mehnatni muhofaza qilish sohasida xizmatlar koʻrsatuvchi yuridik shaxslar; mehnat xavfsizligi va gigiyenasi — xodimlar uchun xavfli va zararli ishlab chiqarish omillarining taʼsiri istisno qilinadigan mehnat sharoitlari holati hamda ularning inson salomatligi va funksional holatiga taʼsirining profilaktikasiga qaratilgan chora-tadbirlar tizimi; mehnatni muhofaza qilish xizmati (keyingi oʻrinlarda — Xizmat) — Xizmat rahbari (boshligʻi) rahbarlik qiladigan mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassislar shtatidan tashkil topgan tashkilotning mustaqil tarkibiy boʻlinmasi yoxud tashkilotda mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari talablariga rioya etilishini taʼminlash va ushbu talablar bajarilishini nazorat qilish maqsadida majburiy tartibda tuziladigan yoki joriy etiladigan lavozim mehnatni muhofaza qilish holatining uch bosqichli maʼmuriy-jamoatchilik nazorati (keyingi oʻrinlarda — maʼmuriy-jamoatchilik nazorati) — ish beruvchi va kasaba uyushmasi yoki xodimlarning boshqa vakillik organlari tomonidan ish joylarida, ishlab chiqarish maydonlarida, ustaxonalarda mehnat sharoitlari hamda mehnat xavfsizligi va gigiyenasi holati ustidan nazorat shakli; tashkilot — respublika va mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari, xoʻjalik birlashmalari hamda mulkchilik shaklidan qatʼiy nazar barcha tashkilotlar; shaxsiy himoya vositalari (keyingi oʻrinlarda — SHHV) — xodimga zararli ishlab chiqarish omili va (yoki) xavfli ishlab chiqarish omili taʼsirining oldini olish yoki uni kamaytirish, shuningdek, ifloslanishlardan himoyalanish uchun foydalaniladigan texnik vositalar va boshqa vositalar. 3. Ish beruvchi tashkilotda mehnatni muhofaza qilishni boshqarish tizimini joriy etishi, sohaga oid qonunchilik talablariga rioya etilishini nazorat qilishi hamda Xizmatni va yoʻl harakati xavfsizligi xizmatini tashkil etishi shart. 4. Mehnatni muhofaza qilish davlat tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi, mehnatni muhofaza qilish sohasidagi maxsus vakolatli davlat organi, shuningdek, mehnatni muhofaza qilish sohasida qonunchilik hujjatlariga muvofiq ayrim vakolatlarga ega boʻlgan boshqa davlat organlari tomonidan boshqariladi. 5. Mehnatni muhofaza qilish sohasidagi davlat siyosatining asosiy yoʻnalishlari quyidagilardan iborat: xodimning hayoti va sogʻligʻi ustuvorligini taʼminlash; mehnatni muhofaza qilish sohasidagi dasturlarni ishlab chiqish va amalga oshirish; respublika va mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari hamda xoʻjalik birlashmalarining mehnatni muhofaza qilish sohasidagi faoliyatini muvofiqlashtirish; mehnatni muhofaza qilishga oid talablarga rioya etilishi ustidan davlat nazorati va tekshiruvini amalga oshirish; xodimlar himoyasi uchun moʻljallangan xavfsiz texnika, texnologiya va vositalarning ishlab chiqarilishi va joriy etilishini ragʻbatlantirish; fan, texnika yutuqlaridan hamda mehnatni muhofaza qilish boʻyicha ilgʻor milliy va xorijiy tajribadan foydalanish; mehnat faoliyati bilan bogʻliq baxtsiz hodisalardan jabrlangan yoki kasb kasalligiga chalingan xodimlarni ijtimoiy himoya qilish; xalqaro hamkorlikni amalga oshirish. 6. Mehnatni muhofaza qilishga oid talablarga rioya etilishi ustidan davlat nazorati va tekshiruvi mehnatni muhofaza qilish sohasidagi maxsus vakolatli davlat organi, shuningdek, mehnatni muhofaza qilish sohasida qonunchilikka muvofiq ayrim vakolatlarga ega boʻlgan boshqa davlat organlari tomonidan amalga oshiriladi. Kasaba uyushmalarining mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassislari, texnik inspektorlari xodimlarning mehnat faoliyati bilan bogʻliq baxtsiz hodisalarni va ularning sogʻligʻiga boshqacha tarzda shikast yetganini hamda kasb kasalliklarini tekshirishda belgilangan tartibda ishtirok etish huquqiga ega. 7. Kasaba uyushmalari yoki xodimlarning boshqa vakillik organlari ish beruvchilar tomonidan xodimlarning ijtimoiy-iqtisodiy huquq va manfaatlariga taalluqli boʻlgan mehnatni muhofaza qilishga doir normativ-huquqiy hujjatlar, mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablari, shuningdek, jamoa shartnomalari va kelishuvlari talablariga rioya etilishi ustidan jamoatchilik nazoratini ish oʻrinlarida amalga oshirish huquqiga ega. 8. Tarkibiy boʻlinmalarning rahbar va mansabdor shaxslari mehnatni muhofaza qilishga doir normativ-huquqiy hujjatlar, mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablariga rioya etilishi hamda mehnatni muhofaza qilish boʻyicha oʻzlariga yuklangan vazifalar bajarilishiga javobgar boʻladilar. 9. Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilishni taʼminlash boʻyicha kompleks vazifalar ushbu Nizomga 1-ilovaga muvofiq amalga oshiriladi. 10. Xodimlarni kasb boʻyicha tanlash quyidagilarni oʻz ichiga oladi: kasbiy tanlov oʻtkazish tadbirlarini tashkil qilish hamda zarur boʻlgan kasb va mutaxassisliklarni aniqlash; xodimlarning haqiqiy mehnat sharoitlarini baholash; yangi ishga kirayotgan, shuningdek, boshqa ishga oʻtkazilayotgan xodimlar uchun mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻl-yoʻriqlar berish, ishlarni bajarishning xavfsiz uslublari va usullarini hamda baxtsiz hodisalardan jabrlanganlarga yordam koʻrsatishga oʻqitishni tashkil etish. 11. Xodimlarni mehnatni muhofaza qilish boʻyicha oʻqitish quyidagilarni oʻz ichiga oladi: kirish yoʻl-yoʻrigʻi va ish joyidagi yoʻl-yoʻriqlarni oʻtkazish; ish joyidagi stajirovka va bilimlarni tekshirish; xavfliligi yuqori boʻlgan obyektlarga xizmat koʻrsatiladigan ishga kirayotgan xodimlarni oʻqitish va ularning bilimlarini tekshirish; xodimlarni baxtsiz hodisalardan jabrlanganlarga birinchi yordam koʻrsatishga oʻqitish; xodimlarni mehnatni muhofaza qilish sohasida qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish. 12. Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha quyidagi targʻibot ishlari amalga oshiriladi: boʻlinma va boʻlimlarni (sex) mehnatni muhofaza qilish burchagi yoki axborot stendlari bilan jihozlash; mehnatni muhofaza qilish boʻyicha koʻrgazmalar, tanlovlar, seminarlar, konferensiyalar tashkil qilish; mehnatni muhofaza qilish boʻyicha ilgʻor tajribani oʻrganish, targʻibot qilish va joriy etish; doimiy ravishda tashkilotda mehnat xavfsizligi va gigiyenasi boʻyicha xodimlarning hayoti va sogʻligʻini saqlashga qaratilgan targʻibot tadbirlarini oʻtkazish. 13. Ishlab chiqarish asbob-uskunalarining xavfsizligini taʼminlash quyidagilarni oʻz ichiga oladi: asbob-uskunalarning xavfsizlik standartlari va texnik jihatdan tartibga solish talablariga muvofiqligini taʼminlash; asbob-uskunalarga texnik xizmat koʻrsatishni taʼminlash (davriy va rejali taʼmirlash); mehnatni muhofaza qilish boʻyicha qoida va talablarga muvofiq ish joylarini tashkil qilish; ishlab chiqarishning xavfli (oʻta xavfli) va (yoki) zararli (oʻta zararli) omillari manbalarini aniqlash va bartaraf etish; xavfli bloklar va hududlarni muhrlash hamda izolyatsiya qilish uchun asbob-uskunalarni takomillashtirish. 14. Texnologik jarayonlar xavfsizligi quyidagilar orqali taʼminlanadi: texnologik jarayonlarning mehnat xavfsizligi standartlari tizimi talablariga muvofiqligini taʼminlash, texnologik jarayonlarning ishlash tartibiga amal qilish; portlovchi va yongʻin xavfi mavjud moddalarni mehnatni muhofaza qilish hamda yongʻin xavfsizligi meʼyorlari va qoidalari talablariga muvofiq saqlash, tashish va ulardan foydalanishni taʼminlash; ruxsat etilgan chegara miqdori (konsentratsiyalar) belgilanmagan va belgilangan tartibda ekspertizadan oʻtkazilmagan zararli (oʻta zararli) va (yoki) xavfli (oʻta xavfli) moddalarni ishlab chiqarishda qoʻllashni taqiqlash; zararli (oʻta zararli), toksik, ionlashtiruvchi va xavfli (oʻta xavfli) moddalar qoʻllanadigan texnologik jarayonlarni mexanizatsiyalash va avtomatlashtirish. 15. Ishlab chiqarish bino va inshootlarining xavfsizligi quyidagilar orqali taʼminlanadi: bino va inshootlarning qurilish meʼyorlari, shaharsozlik normalari va qoidalari hamda xavfsizlik standartlari talablariga muvofiqligini taʼminlash; bino va inshootlarda mavjud xavflarni aniqlash va bartaraf etish; bino va inshootlarni joriy va kapital taʼmirlash. 16. Mehnatning sanitariya-gigiyena sharoitlarini meʼyorlashtirish quyidagilardan iborat: ish joylarida sanitariya-gigiyena talablariga javob beradigan haroratni taʼminlash; texnologik meʼyorlarga mos keladigan ventilyatsiya qurilmalari, konditsionerlar va isitish tizimlarini saqlash hamda ulardan foydalanish; sunʼiy yoritkichlarni soz va toza holatda saqlash; binolar va xonalar hamda ishlab chiqarish hududlarini tozalash; ish joylari, shuningdek, ishlab chiqarish xonalarining estetika va dizayn qoidalariga muvofiq boʻlishini taʼminlash. 17. Xodimlarni SHHV bilan taʼminlash quyidagilarni oʻz ichiga oladi: SHHVga ehtiyojni aniqlash va talabnomalarni oʻz vaqtida tuzish; SHHVni qabul qilish, saqlash va berishni tashkil qilish; SHHVni taʼmirlash, kimyoviy tozalash va yuvishni tashkil qilish; SHHVni sinashni va ulardan toʻgʻri foydalanilishini taʼminlash. 18. Ish beruvchi tomonidan xodimlarning qulay mehnat qilishi va dam olishi quyidagilar orqali taʼminlanadi: mehnat qilish va dam olish tartibini oqilona tashkil qilish hamda unga rioya qilish; tazyiq va zoʻravonlikka yoʻl qoʻymaslik hamda ularning har qanday shaklda namoyon boʻlishining oldini olish. 19. Xodimlarga davolash-profilaktika xizmatlarini koʻrsatish quyidagilardan iborat: dastlabki (ishga qabul qilish chogʻida) va yoki davriy (ish jarayonida) tibbiy koʻriklarni oʻtkazish, zararli (oʻta zararli) va (yoki) xavfli (oʻta xavfli) ishlab chiqarish omillari taʼsiriga uchraydigan xodimlarning sogʻligʻi holatini kuzatish, kasb kasalligi belgilari boʻlgan shaxslarni tekshirish va davolash; davolash-profilaktika muolajalarini tashkil etish; belgilangan normalarga koʻra xodimlarni sut (shunga teng boʻlgan boshqa oziq-ovqat mahsulotlari), davolash-profilaktika oziq-ovqati va gazlangan tuzli suv (issiq sexlarda ishlovchilar uchun) va gigiyena vositalari bilan taʼminlash; xodimlarni birinchi yordam koʻrsatish qoidalariga oʻrgatish; xavfliligi yuqori boʻlgan boʻlinma va boʻlimlarni (sex) dori saqlanadigan quticha va shifokordan oldingi birinchi yordam koʻrsatish vositalari bilan taʼminlash. 20. Xodimlar uchun sanitar-maishiy sharoitlarni yaxshilash quyidagilar orqali taʼminlanadi: xodimlarning ishlab chiqarish meʼyorlari va xususiyatlariga muvofiq sanitar-maishiy xonalar va qurilmalar bilan taʼminlash; sanitar-maishiy xonalar va qurilmalarni gigiyenik talablarga mos holda saqlash; sexlarda va ishlab chiqarish xonalarida xodimlar ovqatlanishi uchun maxsus joylar bilan taʼminlash; barcha boʻlinma va boʻlimlarni (sex) va xonalarni kuler qurilmalari va (yoki) saturator hamda toza ichimlik suvi bilan taʼminlash; xodimlar uchun boʻlinma va boʻlimlarda (sex) dam olish xona (joy)lari bilan taʼminlash. 21. Respublika va mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari hamda xoʻjalik birlashmalari oʻzlarining barcha boʻgʻinlarida mehnatni muhofaza qilishni tashkil etishni ushbu Nizom talablari asosida muvofiqlashtiradi. 22. Respublika va mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari hamda xoʻjalik birlashmalari barcha boʻgʻinlarida mehnatni muhofaza qilishga doir qonunchilik hujjatlari, shuningdek, mehnatni muhofaza qilish masalalariga oid texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablariga amal qilinishi hamda mehnatni muhofaza qilishni boshqarish tizimi rejali tarzda amalga oshiradi. 23. Respublika va mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari hamda xoʻjalik birlashmalari ushbu Nizomda belgilangan vazifalaridan kelib chiqib, oʻz xodimlari oʻrtasida mehnatni muhofaza qilish boʻyicha vazifalarni ularning funksiyalari, huquqlari va majburiyatlarini aniq koʻrsatgan holda taqsimlab berishi shart. 24. Ish beruvchi mehnatni muhofaza qilish sohasida quyidagi huquqlarga ega: xodimlardan mehnatni muhofaza qilish va ishlarni bexatar amalga oshirishga doir normalarga, qoidalarga hamda yoʻriqnomalarga rioya etilishini talab qilish; alkogolli ichimlikdan, giyohvandlik yoki toksik modda taʼsiridan mastlik holatini tekshirish uchun xodimlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish; xodimlarning ishlab chiqarishda olgan jarohatlari ogʻir-yengilligi, ularda jarohatlanishga olib kelishi mumkin boʻlgan kasalliklar bor-yoʻqligi, shuningdek, alkogolli ichimlikdan, giyohvandlik yoki toksik modda taʼsiridan mastlik holatida boʻlgan-boʻlmagani toʻgʻrisida maʼlumotlar olish; mehnatni muhofaza qilish talablariga rioya etilishining davlat nazorati va tekshiruvini amalga oshiruvchi organlarning qarorlari, ular mansabdor shaxslarining harakatlari (harakatsizligi) ustidan boʻysunuv tartibida yuqori turuvchi organga yoxud mansabdor shaxsga yoki bevosita sudga shikoyat qilish; mehnatni muhofaza qilish talablariga rioya etganlik uchun xodimlarni mukofotlash va moddiy ragʻbatlantirish choralarini koʻrish; mehnatni muhofaza qilish talablarini buzganlikda aybdor boʻlgan xodimlarni intizomiy javobgarlikka tortish. 25. Quyidagilar ish beruvchining mehnatni muhofaza qilish sohasidagi majburiyatlari hisoblanadi: har bir ish joyidagi mehnat sharoitlarining mehnatni muhofaza qilish talablariga muvofiqligini taʼminlash; mehnatni muhofaza qilishni boshqarish tizimini yaratish va uning ishlashini taʼminlash; binolar, inshootlar, asbob-uskunalardan foydalanishda, texnologik jarayonlarni amalga oshirishda, shuningdek, xomashyo va materiallarni ishlab chiqarishda qoʻllash, ishlarni bajarish va xizmatlar koʻrsatishda xodimlarning xavfsizligini taʼminlash; ish joylaridagi mehnat sharoitlarining holatini, ayniqsa, zararli (oʻta zararli) ishlab chiqarish omillari va (yoki) xavfli (oʻta xavfli) ishlab chiqarish omillarini nazorat qilish; xodimlarni mehnat sharoitlari, shu jumladan, kasb kasalliklari va boshqa kasalliklar xavfi mavjudligi, muayyan ish joylaridagi hamda ishlab chiqarishdagi mehnatni muhofaza qilish holati, shuningdek, shu munosabat bilan ularga beriladigan imtiyozlar va kompensatsiyalar, shaxsiy va jamoaviy himoya vositalari toʻgʻrisida oʻz vaqtida xabardor qilish; belgilangan normalarga koʻra xodimlarni sut (shunga teng boʻlgan boshqa oziq-ovqat mahsulotlari), davolash-profilaktika oziq-ovqati, gazlangan tuzli suv (issiq sexlarda ishlovchilar uchun), maxsus kiyim-bosh, maxsus poyabzal hamda boshqa shaxsiy himoya va gigiyena vositalari bilan taʼminlash; qonunchilik hujjatlariga, shuningdek, mehnatni muhofaza qilish qoidalariga muvofiq xodimlarga sanitariya-maishiy va tibbiy xizmat koʻrsatilishini taʼminlash; xodimlarning mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻl-yoʻriqdan oʻtishini taʼminlash; xodimlarni oʻqitishni, qayta tayyorlashni, ularning malakasini oshirishni va mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha bilimlarini tekshirishni taʼminlash; mehnatni muhofaza qilish boʻyicha oʻquvdan, yoʻl-yoʻriqdan oʻtmagan va bilimlari tekshirilmagan xodimlarni ishga qoʻymaslik; zararli (oʻta zararli) va (yoki) xavfli (oʻta xavfli) boshqa mehnat sharoitlarida ishlayotgan xodimlarga imtiyozlar va kompensatsiyalar belgilanadigan, imtiyozli sharoitlarda pensiyaga chiqish huquqi beriladigan, nogironligi boʻlgan shaxslar band boʻlgan ish oʻrinlarini qonunchilikda belgilangan tartibda ulardagi mehnat sharoitlari boʻyicha attestatsiyadan oʻtkazish; dastlabki (ishga qabul qilish chogʻida) yoki davriy (ish jarayonida) majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni tashkil etish; majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtmagan yoxud majburiy tibbiy koʻrik natijalariga koʻra tibbiy komissiyalar tomonidan berilgan tavsiyalarni bajarishdan boʻyin tovlagan shaxslarni ishdan chetlashtirish; xodim tomonidan mehnat shartnomasida shart qilib koʻrsatilgan ishni bajarish uchun tibbiy xulosaga muvofiq qarshi koʻrsatmalar aniqlanganda, uni ishdan chetlashtirish; tibbiy xulosaga muvofiq sogʻligʻining holatiga koʻra toʻrt oygacha muddatga vaqtincha boshqa ishga oʻtkazishga muhtoj boʻlgan xodimni oʻtkazish rad etilganda yoxud ish beruvchida ish mavjud emasligi munosabati bilan bunday xodimga tegishli ishni taklif etish mumkin boʻlmaganda ishdan chetlashtirish; xodim mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilikka yoki mehnatni muhofaza qilish qoidalariga muvofiq foydalanilishi shart boʻlgan shaxsiy va (yoki) jamoaviy himoya vositalaridan foydalanmaganda ishdan chetlashtirish; tazyiq va zoʻravonlikning oldini olishga qaratilgan samarali ishlash tizimini yoʻlga qoʻyish; mehnatni muhofaza qilish talablariga rioya etilishi ustidan davlat nazorati va tekshiruvini amalga oshiruvchi organlarga, shuningdek, kasaba uyushmalariga va xodimlarning boshqa vakillik organlariga mehnatni muhofaza qilishni nazorat qilish, tekshirish va monitoring qilish, mehnat faoliyati bilan bogʻliq baxtsiz hodisalar hamda kasb kasalliklarini tekshirish uchun zarur boʻlgan maʼlumotlar va materiallarni taqdim etish; avariya holatlarining oldini olish, bunday holatlar yuz berganda xodimlarning hayoti va sogʻligʻini saqlash, shu jumladan, jabrlanganlarga shifokordan oldingi birinchi yordam koʻrsatish choralarini koʻrish; mehnatni muhofaza qilish talablariga rioya etilishi ustidan davlat nazorati va tekshiruvini amalga oshiruvchi organlarning koʻrsatmalarini oʻz vaqtida bajarishi hamda kasaba uyushmalari va xodimlarning boshqa vakillik organlarining taqdimnomalarini oʻz vaqtida koʻrib chiqish; xodimlarning mehnat faoliyati bilan bogʻliq baxtsiz hodisalar va kasb kasalliklaridan majburiy davlat ijtimoiy sugʻurtasini, shuningdek, ish beruvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sugʻurta qilishni taʼminlash; mehnat faoliyati bilan bogʻliq baxtsiz hodisalar va kasb kasalliklarini tekshirish, shuningdek, ularning hisobini yuritish. 26. Ish beruvchi mehnatni muhofaza qilish sohasida quyidagi vazifalarni amalga oshiradi: tashkilotda mehnat xavfsizligi va gigiyenasi talablari asosida sogʻlom va xavfsiz mehnat sharoitlarini yaratish boʻyicha ishlarga rahbarlik qiladi va buning uchun javobgar hisoblanadi; Oʻzbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi va “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Qonuni, mehnat xavfsizligi standartlari tizimi va xavfsizlik texnikasi qoidalariga rioya qilishni, shuningdek, davlat, kasaba uyushmasi yoki xodimlarning boshqa vakillik organi qarorlari, davlat nazorat organlarining koʻrsatmalari bajarilishini taʼminlaydi; ishlab chiqarish jarayonlarining va alohida ishlarning, tashkilotning ombor, transport va boshqa yordamchi xoʻjaliklarida ishlab chiqarishning toʻgʻri va xavfsiz tashkil qilinishini taʼminlaydi; qurilish meʼyorlari va qoidalariga muvofiq bino va inshootlardan foydalanishni, ularning meʼyorda ishlashini hamda sanitar-maishiy xona va qurilmalardan belgilangan maqsadlarda foydalanishni tashkil qiladi; yangi va qayta qurilgan obyektlarni qurilish meʼyorlari va qoidalariga muvofiq faqat maxsus davlat komissiyasi tomonidan qabul qilingandan keyin foydalanishga kiritishni taʼminlaydi; xavfsizlik texnikasi qoidalari, ishlab chiqarish sanitariyasi va mehnat intizomi meʼyorlariga rioya qilish uchun mehnatni muhofaza qilish boʻyicha belgilangan tadbirlarni hamda davlat va idoraviy nazorat organlari va kasaba uyushmasi tashkilotlarining koʻrsatmalarini (takliflarini) oʻz vaqtida bajarish uchun rahbarlar, mutaxassislar va xodimlarning javobgarligini belgilaydi; SHHVni olish, saqlash, yuvish, tozalash, taʼmirlash, dezinfeksiya qilish va zararsizlantirishni tashkil etadi va nazorat qiladi; mehnat sharoitlari noqulay ishlarda band boʻlgan xodimlarga belgilangan normalar boʻyicha sut (shunga teng boʻlgan boshqa oziq-ovqat mahsulotlari), davolash-profilaktika oziq-ovqati, gazlangan tuzli suv (issiq sexlarda ishlovchilar uchun), maxsus kiyim-bosh, maxsus poyabzal hamda boshqa shaxsiy himoya va gigiyena vositalari bepul berilishini taʼminlaydi va nazorat qiladi; mehnatni muhofaza qilish, mehnat xavfsizligi va gigiyenasi holatining maʼmuriy-jamoatchilik nazoratini oʻtkazish ishlarini tashkil etadi; mehnatni muhofaza qilish talablari asosida sogʻlom va xavfsiz mehnat sharoitlarini yaxshilash boʻyicha chora-tadbirlar rejasini tasdiqlaydi, ularning bajarilishi va belgilangan chora-tadbirlarning oʻz vaqtida oʻtkazilishi ustidan nazoratni tashkil etadi, tadbirlarni moliyalashtirishni va ushbu maqsadlar uchun ajratiladigan mablagʻlarning toʻgʻri sarflanishini taʼminlaydi. Mehnat sharoitlarini yaxshilash va sogʻlomlashtirish rejasining bajarilishini har chorakda kamida bir marta koʻrib chiqadi; xodimlarni kasbiy-texnik tayyorgarlikdan oʻtkazishga hamda ularga ishning xavfsiz uslublari va usullarini oʻrgatish boʻyicha umumiy rahbarlik qiladi; xodimlarga nisbatan tazyiq va zoʻravonlikka yoʻl qoʻymaslik choralarini koʻradi; mehnat faoliyati bilan bogʻliq baxtsiz hodisalar va kasb kasalliklarining oʻz vaqtida va toʻgʻri tekshirilishini, qayd qilinishini, hisobga olinishini hamda belgilangan tartibda xabar berilishini qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiradi; mehnatni muhofaza qilish xonalarini tashkil qiladi va mehnatni muhofaza qilishga doir qonunchilik hujjatlari, oʻquv-koʻrgazmali qurollar, oʻqitish vositalari bilan jihozlash choralarini koʻradi. 27. Ish beruvchi “Yagona milliy mehnat tizimi” idoralararo dasturiy-apparat kompleksiga quyidagi maʼlumotlar kiritilishini taʼminlaydi: a) har yili 20-yanvarga qadar: mehnat sharoiti toʻgʻrisidagi maʼlumotlar; zararli (oʻta zararli) va (yoki) xavfli (oʻta xavfli) ishlab chiqarish omilining mavjudligi bilan tavsiflanadigan mehnat sharoitlarida ishlaganlik uchun imtiyoz va kompensatsiyalar summasi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar; baxtsiz hodisalardan jabrlanganlar va kasb bilan bogʻliq kasallik birinchi marotaba aniqlangan shaxslar soni toʻgʻrisidagi maʼlumotlar; b) doimiy ravishda: ish oʻrinlarida mehnat sharoitlari va asbob-uskunalarning jarohatlash xavfliligi yuzasidan oʻtkazilgan attestatsiya natijalari; Xizmat xodimlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar; mehnatni muhofaza qilish boʻyicha malakasi oshirilgan va qayta tayyorgarlikdan oʻtgan xodimlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar; doimiy faoliyat yurituvchi imtihon komissiyalari xodimlari oʻqitilib, ularning bilimlari tekshirilgani toʻgʻrisidagi maʼlumotlar. 28. Bosh muhandis mehnatni muhofaza qilish sohasida quyidagi vazifalarni amalga oshiradi: tashkilotda sogʻlom va xavfsiz mehnat sharoitlarini yaratish va taʼminlash boʻyicha barcha tashkiliy va texnik ishlarni boshqaradi; eng yangi fan-texnika yutuqlari va boshqa tashkilotlarning ilgʻor tajribasini hisobga olgan holda ishlab chiqilgan yangi, xavfsiz texnologik jarayonlarni amaliyotga joriy etishni tashkil etadi. Ishlab chiqarish obyektlarini meʼyorlarga muvofiq moslamalar va qurilmalar bilan jihozlash choralarini koʻradi; yangi texnologik jarayonlar va reglamentlar, obyektlarni qurish va rekonstruksiya qilish, bino va inshootlarni kapital taʼmirlash loyihalarini koʻrib chiqishda ishtirok etadi. Texnologik uskunalar va obyektlarning rejali-ogohlantiruvchi taʼmirlash jadvallarini koʻrib chiqadi va tasdiqlaydi; mehnatni muhofaza qilish, mehnat xavfsizligi va gigiyenasi holatining maʼmuriy-jamoatchilik nazoratining uchinchi bosqichini oʻtkazish boʻyicha tashkilot rahbarining buyrugʻiga asosan doimiy faoliyat yurituvchi komissiyaga rahbarlik qiladi; har chorakda kamida bir marta boʻlinma va boʻlimlarda (sex) mehnat sharoitlarining holatini, asbob-uskunalarning, saqlagich moslamalarning sozligini, mehnatni muhofaza qilish boʻyicha vakillar takliflari, davlat nazorati organlari koʻrsatmalarining bajarilishini tekshiradi, aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish yuzasidan tezkor choralar koʻradi; boʻlinma va boʻlimlarning (sex) barcha rahbarlari, muhandis-texnik xodimlari tomonidan mehnatni muhofaza qilish qoidalari, mehnat xavfsizligi va gigiyenasi talablari hamda ishlab chiqarish sanitariyasi meʼyorlari talablariga rioya etilishi, davlat nazorati organlarining va Xizmatning koʻrsatmalari, shuningdek, kasaba uyushmalarining takliflari bajarilishini nazorat qiladi; muhandis-texnik xodimlar yigʻilishlarida mehnatni muhofaza qilish, mehnat xavfsizligi va gigiyenasi hamda mehnat sharoitlarini yaxshilash rejasining bajarilishini har chorakda kamida bir marta koʻrib chiqadi va aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish choralarini koʻradi; tashkilot rahbarining buyrugʻiga binoan mehnatni muhofaza qilish boʻyicha doimiy faoliyat yurituvchi imtihon komissiyasiga rahbarlik qiladi; xodimlarni kasbiy-texnik tayyorgarlikdan oʻtkazadi, ularni oʻqitish qoidalariga muvofiq xavfsiz ish uslublari va usullariga oʻz vaqtida hamda sifatli oʻrgatadi, xodimlarni oʻqitish jarayonining tashkil etilishini nazorat qiladi; sodir boʻlishi mumkin boʻlgan avariyalarni bartaraf etish rejalari boʻyicha xodimlarni oʻqitish, shuningdek, instruktorlik vaxtalari bilan ishlashning xavfsiz uslublari va usullariga oʻqitishni nazorat qiladi; mehnatni muhofaza qilish, mehnat xavfsizligi va gigiyenasi masalalari boʻyicha muhandis-texnik xodimlarni oʻqitish va ularning malakasini oshirishni tashkil etadi; yoʻl-yoʻriqlar dasturlarini, xodimlarning bilimini tekshirish uchun savolnomalarni koʻrib chiqadi va tasdiqlaydi; mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻriqnomalarni ishlab chiqish va qayta koʻrib chiqishga rahbarlik qiladi hamda ularni tasdiqlaydi; muhandis-texnik xodimlarni mehnatni muhofaza qilishga doir normativ-huquqiy hujjatlar va yoʻriqnomalar bilan taʼminlash choralarini koʻradi; mehnatni muhofaza qilish talablari asosida sogʻlom va xavfsiz mehnat sharoitlarini yaxshilash boʻyicha chora-tadbirlar rejasini ishlab chiqishga rahbarlik qiladi, tasdiqlash uchun tashkilot rahbariga kiritadi va uning bajarilishini nazorat qiladi; mehnat faoliyati bilan bogʻliq baxtsiz hodisalarni oʻz vaqtida va toʻgʻri tekshirish hamda hisobga olishni taʼminlaydi; guruhli, oqibati oʻrtacha ogʻir yoki ogʻir va oʻlim bilan tugagan baxtsiz hodisalarni tekshirishda, ularning oldini olish boʻyicha tadbirlarni ishlab chiqishda qatnashadi, zarur hollarda tekshiruv materiallarini tegishli organlarga yuboradi; baxtsiz hodisalar toʻgʻrisidagi dalolatnomalarni (N-1 shaklda) koʻrib chiqadi va hujjatlarning nusxasini tegishli idoralarga yuborish uchun Xizmatga topshiradi; baxtsiz hodisalarning oldini olish boʻyicha chora-tadbirlarning nazoratini amalga oshiradi va samaradorligini tahlil qiladi; ishlab chiqarish va sanitar-maishiy obyektlarni kapital taʼmirlash, rekonstruksiya qilish loyiha hujjatlarining mehnatni muhofaza qilish qoida va meʼyorlari talablariga mosligini koʻrib chiqish va kelishishni tashkil etadi, xodimlarni belgilangan meʼyor asosida ishlab chiqarish va yordamchi xonalar bilan taʼminlash choralarini koʻradi; obyektlarni qurish va rekonstruksiya qilish jarayonida mehnatni muhofaza qilish talablari bajarilishini nazorat qiladi, mehnatni muhofaza qilish qoida va meʼyorlari talablarini hisobga olgan holda yangi va rekonstruksiya qilingan obyektlarni foydalanishga qabul qilishda rahbarlik qiladi; davlat nazorati organlarining, kasaba uyushmalarining mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassislari, texnik inspektorlari va Xizmat xodimlarining bajarilishi majburiy boʻlgan yozma koʻrsatmalari, tashkilot rahbarining buyruqlari va tasdiqlangan chora-tadbirlari ijrosini hamda kasaba uyushmalari va xodimlarning boshqa vakillik organlarining mehnatni muhofaza qilish boʻyicha vakili takliflari inobatga olinishini taʼminlaydi. Tashkilotda bosh muhandis lavozimi mavjud boʻlmaganda, ushbu vazifalar tashkilot rahbarining buyrugʻiga asosan oʻrinbosarlardan yoki muhandislardan biri tomonidan amalga oshiriladi. 29. Yuridik xizmat boshligʻi (yuridik xizmat xodimi) mehnatni muhofaza qilish sohasida quyidagi vazifalarni amalga oshiradi: xodimlarni mehnatni muhofaza qilish qoidalarini buzganlik va yetkazilgan moddiy zarar uchun javobgarlikka tortish yuzasidan taqdim etilgan materiallar boʻyicha huquqiy xulosalar beradi; xavfsizlik qoidalarini buzish natijasida tashkilotga yetkazilgan zararlar uchun regress qiymatlarini aniqlaydi; xodimlarga mehnat qonunchiligi boʻyicha maʼlumotlar va maslahatlar hamda mehnatni muhofaza qilish sohasidagi tashkiliy-huquqiy masalalar boʻyicha tushuntirishlar beradi; mehnat faoliyati bilan bogʻliq baxtsiz hodisa va kasb kasalliklaridan jabrlanganlarga yetkazilgan moddiy zararni kompensatsiya qilish boʻyicha tashkilotga kiritilgan daʼvolarni koʻrib chiqadi; mehnat faoliyati bilan bogʻliq holda xodimlarga yetkazilgan moddiy zararni qoplash toʻgʻrisidagi shikoyat va arizalarni koʻrib chiqadi hamda moddiy zarar toʻlanishi uchun zarur boʻlgan hujjatlar tayyorlanishini tashkil etadi; sogʻlom va xavfsiz mehnat sharoitlarini taʼminlash bilan bogʻliq masalalarni huquqiy tartibga solishni takomillashtirish choralarini koʻradi; ish vaqti va dam olish vaqtining davomiyligi boʻyicha mehnat qonunchiligiga rioya etilishi, ayollar va voyaga yetmaganlar mehnatidan foydalanish, korxona xodimlarini boshqa ishga oʻtkazish va ishdan boʻshatish toʻgʻri tashkil etilganini nazorat qiladi; mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlari buzilishini aniqlasa, tashkilot rahbariyatiga qonunni buzgan xodimlarga nisbatan chora koʻrish boʻyicha takliflar beradi; tashkilotning ichki hujjatlarida xodimlarga nisbatan tazyiq va zoʻravonlikka yoʻl qoʻymaslik va uning har qanday shaklda namoyon boʻlishining oldini olishga qaratilgan tartiblar belgilanishini taʼminlaydi; davlat nazorati organlarining, kasaba uyushmalarining mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassislari, texnik inspektorlari va Xizmat xodimlarining bajarilishi majburiy boʻlgan yozma koʻrsatmalari, tashkilot rahbarining buyruqlari va tasdiqlangan chora-tadbirlari ijrosini hamda kasaba uyushmalari va xodimlarning boshqa vakillik organlarining mehnatni muhofaza qilish boʻyicha vakili takliflari inobatga olinishini taʼminlaydi. 30. Bosh mexanik mehnatni muhofaza qilish sohasida quyidagi vazifalarni amalga oshiradi: bosh mexanik tashkilotdagi asbob-uskunalar va inshootlarning profilaktik koʻriklarini, rejali-ogohlantiruvchi taʼmirlashni toʻgʻri tashkil etish va oʻz vaqtida oʻtkazishni taʼminlaydi; qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan sinovlarning toʻgʻri va xavfsiz, oʻz vaqtida oʻtkazilishini, yuk koʻtarish mexanizmlari, yuk ushlash va boshlangʻich moslamalar, bosim ostida ishlaydigan apparatlar va idishlar, elektr payvandlash apparatlari, atsetilen, kislorod va kompressor qurilmalari, abraziv doiralarni sinash qurilmalari texnik koʻrik va tekshirishdan oʻtkazilishini taʼminlaydi; barcha ishlab chiqarish asbob-uskunalari va sanoat inshootlarining texnik holati, ulardan foydalanilishi va oʻz vaqtida taʼmirlanishini nazorat qiladi; mashinalar, qurilmalar, asbob-uskunalar va inshootlarning xavfsizlik texnikasi va ishlab chiqarish sanitariyasi qoidalariga muvofiqligini taʼminlaydi. Texnik hujjatlarning yuritilishini nazorat qiladi; jihozlar, mexanizmlar va asbob-uskunalarning aniqlangan konstruktiv kamchiliklarini bartaraf etish hamda maʼnaviy eskirgan mashinalar, mexanizmlar va qurilmalarni oʻz vaqtida almashtirish choralarini koʻradi. Yangi texnika namunalarini sinashda ishtirok etadi; ventilyatsiya qurilmalari va tizimlarining samarali ishlashini va oʻz vaqtida taʼmirlanishini taʼminlaydi; bosh mexanik xizmati xodimlarini, shuningdek, yuk koʻtarish kranlarida, bosim ostida ishlaydigan idishlarda va boshqa murakkab mexanizmlarda xavfsiz ishlash uslublari va usullari boʻyicha ishlovchilarni oʻqitishni va ularning bilimlarini tekshirishni tashkil etadi. Xodimlarga ish joyidagi yoʻl-yoʻriqni oʻtkazishda boʻlinma va boʻlim (sex) rahbarlariga amaliy yordam koʻrsatadi; bosh mexanik xizmati xodimlari uchun mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻriqnomalarni oʻz vaqtida ishlab chiqish va qayta koʻrib chiqishni tashkil etadi, boʻlinma va boʻlim (sex) rahbarlariga mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻriqnomalarni ishlab chiqishda amaliy yordam koʻrsatadi; murakkab mexanizmlar va agregatlarga xizmat koʻrsatish boʻyicha xodimlarning belgilangan tartibga rioya etishini taʼminlaydi; asbob va uskunalarning tegishli detal va uzellari oʻz vaqtida defektoskopiya qilinishini taʼminlaydi; mehnatni muhofaza qilish, mehnat xavfsizligi va gigiyenasi holatining maʼmuriy-jamoatchilik nazorati uchinchi bosqichini oʻtkazishda, shuningdek, tashkilot obyektlarida oʻtkazilayotgan kompleks va maqsadli tekshiruvlarda ishtirok etadi; yerusti uskunalari bilan sodir boʻlgan va baxtsiz hodisalarga olib kelmagan avariyalarni oʻz vaqtida tekshiradi va hisobga oladi; boʻlinma va boʻlimlarda (sex) uskunalardan foydalanish, ularni taʼmirlash, montaj qilish va sozlashda xavfsizlik qoidalariga rioya qilinishini taʼminlaydi; davlat nazorati organlarining mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassislari, texnik inspektorlari va Xizmat xodimlarining bajarilishi majburiy boʻlgan yozma koʻrsatmalari ijrosini hamda kasaba uyushmalari va xodimlarning boshqa vakillik organlarining mehnatni muhofaza qilish boʻyicha vakili takliflari inobatga olinishini taʼminlaydi. Tashkilotda bosh mexanik lavozimi mavjud boʻlmaganda, ushbu vazifalar tashkilot rahbarining buyrugʻiga asosan mexaniklardan biri tomonidan amalga oshiriladi. 31. Bosh energetik (tashkilotning elektr xoʻjaligiga javobgar shaxs) mehnatni muhofaza qilish sohasida quyidagi vazifalarni amalga oshiradi: elektr va issiqlik energetikasi uskuna va qurilmalarining tuzilishi, xavfsizligi va texnik foydalanishi toʻgʻrisida amaldagi qoidalar asosida ishonchli va xavfsiz ishlashini hamda xavfsizlik texnikasi qoidalariga asosan ishlarni tashkil etishni taʼminlaydi; elektr va issiqlik energetikasi qurilmalari, apparaturalari va tarmoqlarini rejali-ogohlantiruvchi taʼmirlash, profilaktik koʻrik va sinovni tashkil etish va oʻtkazishni taʼminlaydi. Ushbu qurilmalarning holati va ulardan foydalanilishini texnik nazorat qiladi hamda tegishli texnik hujjatlarning toʻgʻri yuritilishini nazorat qiladi; elektr va texnologik uskunalarning yerga ulanishini, qoida va yoʻriqnomalar talablari asosida oʻz vaqtida tekshirilishini taʼminlaydi, statik elektr zaryadini chiqarib tashlash boʻyicha zarur choralarni koʻradi; bugʻ va suv isitish qozonlarining ichki koʻriklarini, gidravlik sinovlarining oʻz vaqtida oʻtkazilishini, ularni texnik koʻrikdan oʻtkazish va taʼmirlashni taʼminlaydi; elektr va issiqlik energetikasi asbob-uskunalari va qurilmalarining konstruktiv kamchiliklarini bartaraf etish, maʼnaviy eskirgan qurilmalarini oʻz vaqtida almashtirish choralarini koʻradi; elektr qurilmalari va suv isitish qozonlariga xizmat koʻrsatadigan xodimlarni oʻqitish va bilimlarini tekshirishni tashkil qiladi; elektr xavfsizligi boʻyicha tegishli guruhga ega boʻlishi kerak boʻlgan kasb va lavozimlar roʻyxatini Xizmat bilan kelishilgan holda tuzadi hamda ularni oʻqitish, bilimlarini tekshirish va elektr xavfsizligi boʻyicha malaka guruhi berishni tashkil qiladi; asbob-uskunalarni xavfsiz ishlatish va taʼmirlash boʻyicha yoʻriqnomalarning oʻz vaqtida ishlab chiqilishini tashkil etadi, ish joylarini ular bilan taʼminlaydi hamda ishlab chiqarish boʻlinma va boʻlim (sex) rahbarlariga mazkur yoʻriqnomalarni tuzishda amaliy yordam koʻrsatadi; himoya vositalarining qoida va meʼyorlariga muvofiq ravishda oʻz vaqtida sinovdan oʻtkazilishini (tekshirilishini) taʼminlaydi; boʻlinma va boʻlimlarda (sex) jihozlardan foydalanish, ularni taʼmirlash, oʻrnatish va sozlash jarayonida elektr-texnik xodimlarning mehnat xavfsizligi va gigiyenasi talablari asosida ishlashini taʼminlaydi; energetika va elektr-texnika uskunalaridan foydalanish, ularni oʻrnatish va taʼmirlash jarayonida xodimlar tomonidan xavfsizlik texnikasi qoidalari hamda ishlab chiqarish sanitariyasi meʼyorlariga rioya etilishini taʼminlaydi; tashkilotda mehnatni muhofaza qilish holatini nazorat qiluvchi maʼmuriy-jamoatchilik nazoratining uchinchi bosqichini oʻtkazishda, shuningdek, tashkilot obyektlarida oʻtkazilayotgan kompleks va maqsadli tekshiruvlarda hamda elektr xavfsizligini koʻrikdan oʻtkazishda ishtirok etadi; elektr va issiqlik energetikasi uskunasidagi avariya va boshqa buzilishlarni oʻz vaqtida tekshiradi va hisobga oladi; tashkilot obyektlarida elektr xavfsizligiga oid texnik hujjatlar, ogohlantiruvchi belgilar, koʻrgazmali plakatlar yoki videoroliklar, yozuvlar va yoʻriqnomalar bilan taʼminlash choralarini koʻradi; davlat nazorati organlarining mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassislari, texnik inspektorlari va Xizmat xodimlarining bajarilishi majburiy boʻlgan yozma koʻrsatmalari ijrosini hamda kasaba uyushmalari va xodimlarning boshqa vakillik organlarining mehnatni muhofaza qilish boʻyicha vakili takliflari inobatga olinishini taʼminlaydi. Tashkilotda bosh energetik lavozimi mavjud boʻlmaganda, ushbu vazifalar tashkilot rahbarining buyrugʻiga asosan elektr xoʻjaligiga javobgar boʻlgan rahbar (muhandis) tomonidan amalga oshiriladi. 32. Bosh texnolog mehnatni muhofaza qilish sohasida quyidagi vazifalarni amalga oshiradi: texnologik va konstruktorlik hujjatlarining mehnat xavfsizligi va gigiyenasi hamda xavfsizlik texnikasi talablariga muvofiqligini nazorat qiladi; Xizmat bilan kelishgan holda mehnat xavfsizligi va gigiyenasi, xavfsizlik texnikasi talablariga asosan texnologik jarayonlar bilan bogʻliq boʻlgan ichki standartlarni ishlab chiqadi hamda ish joylarida sogʻlom va xavfsiz mehnat sharoitlarini yaratishda amaliy yordam koʻrsatadi; texnologik ishlab turgan uskuna va jihozlarni modernizatsiya qilish va loyihalashtirish, ishlab chiqarish jarayonlarini avtomatlashtirish, texnologik jarayonlariga oʻzgartirishlar kiritish, mehnat xavfsizligi va gigiyenasi hamda xavfsizlik texnikasi qoidalari asosida texnologik jihozlarni oqilona joylashtirishni taʼminlaydi; sogʻlom va xavfsiz mehnat sharoitlarini yaratish maqsadida texnologik jarayonlar oqibatida kelib chiqishi mumkin boʻlgan zararli (oʻta zararli) va (yoki) xavfli (oʻta xavfli) mehnat sharoitlari omillarining (shovqin, tebranish, gazlanish, changlanish va boshqalar) xodimlarga zararli taʼsirlarini kamaytirish choralarini koʻradi; xodimlarning SHHVni olish, saqlash, yuvish, tozalash, taʼmirlash, dezinfeksiya qilish va zararsizlantirish boʻyicha tashkilotning ichki meʼyorlarini ishlab chiqadi, Xizmat, kasaba uyushmalari yoki xodimlarning boshqa vakillik organlari bilan kelishilgan holda tashkilot rahbariga tasdiqlash uchun kiritadi; mehnat xavfsizligi standartlari tizimiga asoslanib, ishlab chiqarishda texnologik jarayonlarni tekshirish jadvalini tuzadi va tekshiradi; tashkilotda mehnatni muhofaza qilish holatini nazorat qiluvchi maʼmuriy-jamoatchilik nazoratining uchinchi bosqichini oʻtkazishda, shuningdek, tashkilot obyektlarida oʻtkazilayotgan kompleks va maqsadli tekshiruvlarda ishtirok etadi; jihozlar, mexanizmlar va asbob-uskunalarning aniqlangan konstruktiv kamchiliklarini bartaraf etish hamda maʼnaviy eskirgan mashinalar, mexanizmlar va qurilmalarni oʻz vaqtida almashtirish choralarini koʻradi. Yangi texnika namunalarini sinashda ishtirok etadi; xodimlar ish joyida yoʻl-yoʻriqni oʻtkazish, mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻriqnomalarni ishlab chiqish va qayta koʻrib chiqishda boʻlinma va boʻlim (sex) rahbarlariga amaliy yordam koʻrsatadi; mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassislar, texnik inspektorlar va Xizmat xodimlarining bajarilishi majburiy boʻlgan koʻrsatmalari bajarilishini taʼminlaydi. Tashkilotda bosh texnolog lavozimi mavjud boʻlmaganda, ushbu vazifalar tashkilot rahbarining buyrugʻiga asosan texnolog tomonidan amalga oshiriladi. 33. Kadrlar boʻyicha (xodimlar bilan ishlash boʻlimi) inspektorlari mehnatni muhofaza qilish sohasida quyidagi vazifalarni amalga oshiradi: xodimlarni oʻqitish va qayta tayyorlash, ularning malakasini oshirish hamda bilimlarini tekshirish boʻyicha ishlarni tashkil qiladi; ichki mehnat tartibi qoidalari va jamoa shartnomasi talablariga xodimlar tomonidan rioya qilinishi yuzasidan nazoratni amalga oshiradi; tashkilotda xodimlarga nisbatan tazyiq va zoʻravonlikka yoʻl qoʻymaslik va uning har qanday shaklda namoyon boʻlishining oldini olish choralarini koʻradi; mehnat sharoitlari zararli (oʻta zararli) va (yoki) xavfli (oʻta xavfli) ishlarda, tungi smenalardagi ishlarda band boʻlgan xodimlarning ish vaqti qonunchilikka asosan toʻgʻri tashkil etilishini nazorat qiladi; xodimning majburiy tibbiy koʻrikdan koʻrik dastlabki (ishga qabul qilishda) yoki davriy (ish jarayonida) xususiyatga ega boʻlishidan qatʼi nazar, oʻtishi bilan bogʻliq boʻlgan ishlarni tashkil qiladi va ularning tibbiy koʻrikdan oʻtkazilayotgani yuzasidan nazoratni amalga oshiradi; mehnat faoliyati bilan bogʻliq holda xodimlarga yetkazilgan moddiy zarar toʻlanishi uchun zarur boʻlgan hujjatlar tayyorlanishida ishtirok etadi; ish oʻrinlarini mehnat sharoitlari va asbob-uskunalarning jarohatlash xavfliligi yuzasidan attestatsiyadan oʻz vaqtida oʻtkazishda amaliy yordam koʻrsatadi; noqulay mehnat sharoitlarida band boʻlgan xodimlar uchun qoʻshimcha taʼtillar va imtiyozlar qonunchilikda belgilangan tartibda berilishini tashkil qiladi; qonunchilik hujjatlariga muvofiq imtiyozli pensiya taʼminoti huquqiga ega boʻlgan xodimlar uchun hujjatlarni tayyorlaydi; mehnatni muhofaza qilish boʻyicha malaka oshirgan va qayta tayyorgarlikdan oʻtgan, oʻqitilgan va bilimlari tekshirilgan xodimlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar “Yagona milliy mehnat tizimi” idoralararo dasturiy-apparat kompleksiga kiritilishini taʼminlaydi; mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassislar, texnik inspektorlar va Xizmat xodimlarining bajarilishi majburiy boʻlgan koʻrsatmalari bajarilishini taʼminlaydi. Tashkilotda kadrlar boʻyicha (xodimlar bilan ishlash boʻlimi) inspektorlari mavjud boʻlmaganda, ushbu vazifalar tashkilot rahbarining buyrugʻiga asosan kadrlar xizmati vazifasi yuklatilgan xodim tomonidan bajariladi. 34. Bosh buxgalter (buxgalter) mehnatni muhofaza qilish sohasida quyidagi vazifalarni amalga oshiradi: mehnatni muhofaza qilish boʻyicha ajratilgan mablagʻlarni maqsadli sarflanishini nazorat qiladi; mehnatni muhofaza qilish boʻyicha tadbirlarni (jamoa shartnomasida nazarda tutilgan tadbirlar, shaxsiy himoya vositalari, davolash-profilaktika, ovqatlanish, sut va mehnatni muhofaza qilish boʻyicha boshqa xarajatlarni) oʻz vaqtida moliyalashtiradi; ish beruvchining fuqarolik javobgarligi majburiy sugʻurta qilinishini, shu jumladan, noqulay va oʻziga xos mehnat sharoitlaridagi ishlarda band boʻlgan xodimlarga imtiyozlar va kompensatsiyalar toʻgʻri va oʻz vaqtida berilishini nazorat qiladi; mehnat faoliyati bilan bogʻliq holda xodimlarga yetkazilgan moddiy zarar toʻlanishi uchun zarur boʻlgan hujjatlar tayyorlanishida ishtirok etadi va toʻlovlarni amalga oshiradi; mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassislar, texnik inspektorlar va Xizmat xodimlarining bajarilishi majburiy boʻlgan koʻrsatmalari bajarilishini taʼminlaydi. Tashkilotda bosh buxgalter (buxgalter) mavjud boʻlmaganda, ushbu vazifalar tashkilot rahbarining buyrugʻiga asosan buxgalteriya xizmati vazifasi yuklatilgan xodim tomonidan bajariladi. 35. Boʻlinma va boʻlim (sex) rahbari mehnatni muhofaza qilish sohasida quyidagi vazifalarni amalga oshiradi: xavfsizlik qoidalari va ishlab chiqarish sanitariyasi meʼyorlari talablariga muvofiq ravishda ishlab chiqarishni va ishlarni tashkil etadi, texnologik jarayonlarning toʻgʻri amalga oshirilishini taʼminlaydi; xavfsizlik qoidalariga muvofiq zaharli, oʻyuvchi, portlash va yongʻin xavfi boʻlgan moddalarni saqlash, tashish, ishlatish va zararsizlantirishni tashkil etadi; uskunalar, mexanizmlar, moslamalar, toʻsuvchi va saqlovchi qurilmalarning, shuningdek, ishlab chiqarish va yordamchi xonalarning soz holatda va xavfsiz ishlashini taʼminlaydi; boʻlinma va boʻlimda (sex) mehnat faoliyati bilan bogʻliq baxtsiz hodisalarning hamda mehnat jarayonida tazyiq va zoʻravonlikka yoʻl qoʻymaslik va uning har qanday shaklda namoyon boʻlishining oldini olishga doir profilaktika ishlarini oʻtkazish; boʻlinma va boʻlimda (sex) mehnat xavfsizligi va gigiyenasiga oid hujjatlar, ogohlantiruvchi belgilar, koʻrgazmali plakatlar yoki videoroliklar, yozuvlar va yoʻriqnomalar bilan taʼminlash choralarini koʻradi; maʼmuriy-jamoatchilik nazoratining ikkinchi bosqichini oʻtkazishga rahbarlik qiladi va jadvalini tasdiqlaydi; boʻlinma va boʻlimda (sex) mehnatni muhofaza qilish holatini nazorat qiluvchi maʼmuriy-jamoatchilik nazoratining ikkinchi bosqichini oʻtkazadi, shuningdek, birinchi bosqichi toʻgʻri oʻtkazilishini nazorat qiladi; muhandis-texnik xodimlarni va ishlarning bevosita bajaruvchilarini mehnat xavfsizligi va gigiyenasi talablari asosida xavfsiz mehnat sharoitlarini yaratish va taʼminlash ishlariga jalb qiladi; mehnat sharoitlari noqulay ishlarda band boʻlgan xodimlarning belgilangan normalar boʻyicha sut (shunga teng boʻlgan boshqa oziq-ovqat mahsulotlari), davolash-profilaktika oziq-ovqati, gazlangan tuzli suv (issiq sexlarda ishlovchilar uchun), SHHVga boʻlgan ehtiyojini aniqlash va oʻz vaqtida berilishini taʼminlash, shuningdek, xodimlarning SHHVni olish, saqlash, yuvish, tozalash, taʼmirlash, dezinfeksiya qilish va zararsizlantirish ishlarini tashkil qiladi; har haftada boʻlinma va boʻlimda (sex) mehnat sharoitlarining holatini va asbob-uskunalar, mexanizmlar, moslamalar va asboblardan, shamollatish qurilmalaridan, isitish va yoritish tizimlaridan, toʻsuvchi va saqlovchi qurilmalardan, avtomatik nazorat va ogohlantiruvchi qurilmalaridan toʻgʻri foydalanilayotganini tekshiradi; har oyda mehnatni muhofaza qilish boʻyicha vakillar, brigadirlar va muhandis-texnik xodimlarning ishtirokida ustalarning tezkor yigʻilishini oʻtkazadi, ushbu yigʻilishlarda tekshirishlar natijalari, ustalarning obyektlardagi ishlar holati toʻgʻrisidagi axborotlarini eshitadi, alohida xavfsizlik qoidalari buzilishi holatlarini tahlil qiladi, shuningdek, xavfsizlik qoidalarining qoʻpol va takroran buzilishi holatlarini tegishli xodimlar (smena, vaxta ishchilari) ishtirokida koʻrib chiqadi; har oyda tashkilot rahbariyatiga boʻlinma va boʻlimda (sex) mehnat sharoiti toʻgʻrisida axborot beradi; oʻquv dasturlariga muvofiq xodimlar va ustalar ishlarning xavfsiz uslublari va usullariga oʻz vaqtida va sifatli oʻqitilishini tashkil etadi va amalga oshiradi; ustalar (muhandis-texnik xodimlar va brigadirlar) tomonidan xodimlarning mehnatni muhofaza qilish boʻyicha oʻz vaqtida va sifatli yoʻl-yoʻriqdan oʻtkazilishini nazorat qiladi; har bir boʻlinma va boʻlim (sex) uchun xavfsiz ishlash boʻyicha zarur yoʻriqnomalar roʻyxatini tayyorlaydi, kerakli yoʻriqnomalarni ishlab chiqadi va qayta koʻrib chiqadi; xodimlarning ish joyidagi yoʻl-yoʻriq dasturlarini ishlab chiqadi va tasdiqlangandan soʻng ularni yoʻl-yoʻriq oʻtkazish uchun masʼul boʻlgan shaxslarga taqdim etadi, shuningdek, xodimlarning mehnatni muhofaza qilish boʻyicha bilimlarini tekshirish uchun savolnomalar ishlab chiqadi; mehnat sharoitlarini sogʻlomlashtirish, havo muhiti, yoritish, issiqlik va ichimlik suvi rejimining normativ holatini taʼminlash, shovqin va tebranish darajasini pasaytirish boʻyicha choralar koʻradi; mehnat sharoitlarini yaxshilash va sogʻlomlashtirish boʻyicha aniq chora-tadbirlarni ishlab chiqadi va tashkilot rahbariyatiga tegishli rejalarga kiritish uchun taqdim etadi hamda rejalashtirilgan chora-tadbirlarning oʻz vaqtida amalga oshirilishini taʼminlaydi; sodir boʻlgan baxtsiz hodisa toʻgʻrisida tashkilot rahbariyatiga, Xizmat va kasaba uyushmalari yoki xodimlarning boshqa vakillik organlariga zudlik bilan xabar qiladi; mehnatni muhofaza qilish boʻyicha vakil va Xizmat bilan birgalikda baxtsiz hodisa sabablarini aniqlash hamda bartaraf etish va ularning oldini olish boʻyicha choralar koʻradi; sodir boʻlgan baxtsiz hodisa haqida hodisa yuz bergan paytdan boshlab ikki kundan kechiktirmay, boʻlinma va boʻlimning (sex) barcha ustalarini (muhandis-texnik xodimlar va brigadirlar) xabardor qiladi; belgilangan muddatlarda dalolatnomada (N-1 shaklda) koʻrsatilgan tadbirlarning bajarilishini taʼminlaydi va ularning bajarilgani toʻgʻrisida Xizmatga xabar qiladi; boʻlinma va boʻlim (sex) ustalarini tashkilotning boshqa sexida, uchastkasida yoki boshqa boʻlinma va filiallarida yuz bergan baxtsiz hodisalar toʻgʻrisida xabardor qiladi, shunga oʻxshash baxtsiz hodisalarning oldini olish boʻyicha obyektlar va ish joylarida oʻrganishlarni tashkil qiladi; mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassislar, texnik inspektorlar va Xizmat xodimlarining bajarilishi majburiy boʻlgan koʻrsatmalari bajarilishini taʼminlaydi. 36. Usta mehnatni muhofaza qilish sohasida quyidagi vazifalarni amalga oshiradi: ishlarni toʻgʻri va xavfsiz tashkil etilishini, asbob-uskunalar, mexanizmlardan foydalanishni va ish joylarini zarur holatda saqlashni taʼminlaydi; ish joyida detallar, ehtiyot qismlar va jihozlar toʻgʻri saqlanishini, piyodalar hamda transport vositalari oʻtish joylarining toʻsilishlari va ifloslanmasligini taʼminlaydi; boʻlinma va boʻlimda (sex) mehnatni muhofaza qilish holatini nazorat qiluvchi maʼmuriy-jamoatchilik nazoratining birinchi bosqichi oʻtkazilishini tashkil etadi; ish joylarda, uskuna, mexanizmlar, moslamalar, asboblarning soz holatdaligini doimiy nazorat qiladi va aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish boʻyicha choralar koʻradi; murakkab va xavfli ishlarga oldindan ishlab chiqilgan ishlarni tashkil qilish rejasi, loyihasi yoki naryad-ijozatga asosan bevosita rahbarlik qiladi; xodimlar tomonidan mehnat va ishlab chiqarish intizomiga, ishlarni xavfsiz amalga oshirish qoidalarga, yoʻriqnomalarga, texnologik rejimlarga va reglamentlarga rioya etilishini taʼminlaydi. Xodimlarning hayoti va sogʻligʻiga xavf tugʻilgan taqdirda, ishlarni toʻxtatish choralarini koʻradi; uskunalar, mexanizmlar, moslamalar va asboblarning soz holatdaligi va ulardan toʻgʻri foydalanishni, shuningdek, shamollatish qurilmalari va tizimlarining uzluksiz ishlashini, ish joylari normal yoritilishini, toʻsuvchi va saqlovchi qurilmalar mavjudligi va sozligini nazorat qiladi; har kuni ish boshlanishidan oldin barcha ish joylarda uskunalar, mexanizmlar, moslamalar va asboblarning soz holatdaligini tekshiradi. Bunda tekshiruvni mehnatni muhofaza qilish boʻyicha vakil bilan birgalikda, u boʻlmagan taqdirda, mustaqil ravishda oʻtkazadi; har haftada mehnat xavfsizligi va gigiyenasi hamda mehnat sharoitlarining holati toʻgʻrisida rahbariyatga axborot kiritib boradi; ishlarni xavfsiz amalga oshirish boʻyicha belgilangan muddatlarda xodimlarga yoʻl-yoʻriq beradi hamda bu haqida yoʻl-yoʻriqlarni qayd etish jurnaliga tegishli yozuvlarni kiritadi; yuqori xavfli ishlarni bajarish uchun naryad-ijozat berilayotganda yoʻl-yoʻriqdan oʻtkazadi, yoʻl-yoʻriqni roʻyxatga olish jurnaliga va naryad-ijozatga tegishli yozuvni qayd qiladi; yangi xodimlar stajirovkadan oʻtishini nazorat qiladi, xodimlarga yoʻriqnoma talablarini, xavfsiz ish uslublari va usullarini tushuntiradi va amalda koʻrsatib beradi; boʻlinma va boʻlimda (sex) tazyiq va zoʻravonlikka yoʻl qoʻymaslik va uning har qanday shaklda namoyon boʻlishining oldini olishga qaratilgan chora-tadbirlar amalga oshirilishini taʼminlaydi; jabrlanuvchiga shifokordan oldingi birinchi yordam koʻrsatilishini va uning tibbiyot muassasasiga yuborilishini tashkil etadi, yuz bergan baxtsiz hodisa toʻgʻrisida bevosita rahbariyatni darhol xabardor qiladi, ish joyidagi vaziyatni va asbob-uskunalarning holatini hodisa sodir boʻlgan paytda qanday boʻlsa, shunday saqlash chorasini koʻradi (agarda atrofdagi xodimlarning hayoti va sogʻligʻiga xavf solmasa va avariyalar keltirib chiqarmasa); mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassislar, texnik inspektorlar va Xizmat xodimlarining bajarilishi majburiy boʻlgan koʻrsatmalari bajarilishini taʼminlaydi. 37. Brigadir mehnatni muhofaza qilish sohasida quyidagi vazifalarni amalga oshiradi: brigada aʼzolari tomonidan muhofaza qilish sohasida ishlarni bajarish, mehnatni muhofaza qilish boʻyicha qoidalar va yoʻriqnomalarda nazarda tutilgan mehnat xavfsizligi va gigiyenasi talablariga, texnologik jarayon va tashkiliy-texnik chora-tadbir va xavfsizlik texnikasi qoidalariga rioya etilishini taʼminlaydi; ish boshlanishidan avval ish oʻrinlarining holatini tekshiradi, aniqlangan kamchiliklar brigada aʼzolari tomonidan bartaraf etilishini tashkil etadi va bu haqida ish yurituvchini, ustani xabardor qiladi; mavjud dastgohlar, qurilmalar hamda asbob-uskunalarning soz holatdaligini doimiy nazorat qiladi; brigada aʼzolari tomonidan mehnat intizomiga va mehnatni muhofaza qilish boʻyicha qoida va yoʻriqnomalar talablariga rioya etilishini hamda SHHVdan toʻgʻri foydalanishni doimiy nazorat qiladi; jabrlanganlarga shifokordan oldingi birinchi yordam koʻrsatishni tashkil etadi va baxtsiz hodisa haqida usta, ish yurituvchi yoki tashkilot rahbariyatiga darhol xabar beradi; brigadaning ish oʻrinlari va sanitar-maishiy xonasi toza holda saqlanishini taʼminlaydi; doimiy ravishda yangi xodimlarni stajirovka oʻtashi uchun malakali xodimlarga biriktirish boʻyicha takliflar kiritadi. Xodimlarga qoida va yoʻriqnomalar talablarini tushuntiradi, ishni toʻgʻri bajarish uslublari va usullarini oʻrgatadi; brigadada mehnatni muhofaza qilish holatini nazorat qiluvchi maʼmuriy-jamoatchilik nazoratining birinchi bosqichini oʻtkazadi; davlat nazorati organlarining, kasaba uyushmalarining mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassislari, texnik inspektorlari va Xizmat xodimlarining bajarilishi majburiy boʻlgan yozma koʻrsatmalari, tashkilot rahbari va bosh muhandisning buyruqlari bajarilishini va tasdiqlangan chora-tadbirlar amalga oshirilishini hamda kasaba uyushmalari va xodimlarning boshqa vakillik organlarining mehnatni muhofaza qilish boʻyicha vakili takliflari inobatga olinishini taʼminlaydi. 38. Xodim mehnatni muhofaza qilish sohasida quyidagi huquqlarga ega: mehnatni muhofaza qilishga doir normativ-huquqiy hujjatlar, mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarning talablariga mos boʻlgan ish joyiga ega boʻlish; ish beruvchidan, bevosita rahbaridan mehnat sharoitlari toʻgʻrisida, shu jumladan, kasb kasalliklari va boshqa kasalliklarga chalinish ehtimoli mavjudligi, shu munosabat bilan oʻziga berilishi lozim boʻlgan imtiyozlar va kompensatsiyalar, shuningdek, SHHV va jamoaviy himoya vositalari haqida axborot olish; mehnatni muhofaza qilishga oid belgilangan normalar va talablarga muvofiq ish beruvchining mablagʻlari hisobidan shaxsiy himoya vositalari bilan taʼminlanish; mehnat faoliyati bilan bogʻliq baxtsiz hodisalar va kasb kasalliklaridan qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda davlat tomonidan majburiy ijtimoiy sugʻurta qilish; mehnatni muhofaza qilish talablari buzilishi oqibatida oʻz hayoti va sogʻligʻi uchun xavf yuzaga kelgan taqdirda, bunday xavf bartaraf etilguniga qadar ishlarni bajarishni rad etish; tazyiq va zoʻravonlikka uchragan taqdirda ish beruvchiga, davlat nazorati organlariga hamda sudga shikoyat qilish; mehnatni muhofaza qilish talablariga rioya etilishi ustidan davlat nazorati va tekshiruvini amalga oshiruvchi organ tomonidan oʻz ish joyidagi mehnat sharoitlarini va mehnatni muhofaza qilishni tekshiruvdan oʻtkazishni soʻrash; ish beruvchining mablagʻlari hisobidan mehnatning xavfsiz uslublari va usullari boʻyicha oʻqish; qonunchilikda belgilangan imtiyozlar va kompensatsiyalar olish; mehnat faoliyati bilan bogʻliq holda mayib boʻlgani, kasb kasalligi yoki sogʻligʻiga boshqacha tarzda shikast yetkazilgani munosabati bilan xodimning hayotiga yoki sogʻligʻiga yetkazilgan zararning oʻrni ish beruvchi tomonidan qoplanishi; oʻz ish joyida mehnat qilish uchun xavfsiz sharoitlar taʼminlanishi bilan bogʻliq masalalar koʻrib chiqilayotganda va oʻzi bilan sodir boʻlgan baxtsiz hodisa yoki uning kasb kasalligi tekshirilayotganda shaxsan oʻzi yoki oʻz vakillari orqali ishtirok etishi; tibbiy tavsiyalarga muvofiq tibbiy koʻrikdan oʻtish vaqtida oʻz ish joyi (lavozimi) va oʻrtacha ish haqi saqlanib qolingan holda mazkur tibbiy koʻrikdan navbatdan tashqari oʻtish; mehnatni muhofaza qilishga oid talablar buzilishi oqibatida ish joyi tugatilgan taqdirda, ish beruvchining mablagʻlari hisobidan qayta tayyorgarlikdan oʻtish. 39. Xodimning mehnatni muhofaza qilish sohasidagi majburiyatlari: mehnatni muhofaza qilishga doir normativ-huquqiy hujjatlar, mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablariga hamda mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻriqnomalar talablariga rioya qilish; ish joyini mehnatni muhofaza qilish, mehnat xavfsizligi va gigiyenasi, xavfsizlik texnikasi qoidalari, meʼyorlari, yoʻriqnomalari va koʻrsatmalari talablariga muvofiq saqlanishini tashkil qilish; mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlari, ichki mehnat tartibi qoidalari, ishlab chiqarish va mehnat intizomi, mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻriqnomalar talablariga rioya qilish; shaxsiy va jamoaviy himoya vositalaridan foydalanishni bilish va ulardan toʻgʻri foydalanish; shaxsiy gigiyena talablariga rioya qilish; mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻl-yoʻriqlar olish, mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha oʻquvdan va malaka oshirishdan oʻtish; baxtsiz hodisalar yuz berganda, jabrlanganlarga shifokordan oldingi birinchi yordam koʻrsatish qoidalarini bilish va amaliy koʻnikmalarga ega boʻlish; odamlarning hayoti va sogʻligʻiga bevosita xavf tugʻdiruvchi har qanday vaziyat toʻgʻrisida, shuningdek, ish jarayonida yoki u bilan bogʻliq holda sodir boʻlgan har qanday baxtsiz hodisa haqida ish beruvchini yoki oʻzining bevosita rahbarini darhol xabardor qilish; tazyiq va zoʻravonlikka va uning har qanday shaklda namoyon boʻlishiga yoʻl qoʻymaslik; Xizmat xodimlarining bajarilishi majburiy boʻlgan yozma koʻrsatmalarini, tashkilot rahbarining buyruqlarini bajarish va tasdiqlangan chora-tadbirlarni amalga oshirish hamda kasaba uyushmalari va xodimlarning boshqa vakillik organlarining mehnatni muhofaza qilish boʻyicha vakili takliflarini inobatga olish. 40. Tashkilotlarda maʼmuriy-jamoatchilik nazorati tashkil etilishi kerak. Xavflilik darajasi birinchi toifaga mansub boʻlgan tashkilotlarda maʼmuriy-jamoatchilik nazoratini tashkil etish tashkilotning kasaba uyushmalar yoki xodimlarning boshqa vakillik organi bilan kelishilgan holda, tashkilot rahbari tomonidan mustaqil hal etiladi. Tashkilotning xavflilik darajasi Vazirlar Mahkamasining “Ish beruvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sugʻurta qilish toʻgʻrisidagi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunini amalga oshirish chora-tadbirlari haqida” 2009-yil 24-iyundagi 177-son qaroriga muvofiq belgilanadi. Maʼmuriy-jamoatchilik nazorati tashkilot rahbarlari, muhandis-texnik xodimlarining mansab (lavozim) yoʻriqnomalaridagi vazifalariga muvofiq maʼmuriy nazoratni, shuningdek, jamoatchilik nazoratini amalga oshirishni istisno etmaydi. 41. Ishlab chiqarishning oʻziga xos xususiyatlariga, tashkilot tuzilmasiga va uning tasarrufidagi boʻlinma va boʻlimlar (sex) koʻlamiga qarab, maʼmuriy-jamoatchilik nazorati quyidagi tartibda amalga oshiriladi: birinchi bosqich — boʻlinma va boʻlimlarning (sex) uchastkasida, smenada, brigadada; ikkinchi bosqich — boʻlinma, boʻlim, ishlab chiqarish yoki tashkilot uchastkasida; uchinchi bosqich — tashkilotda umumiy. 42. Maʼmuriy-jamoatchilik nazoratini oʻtkazish uchun ishlab chiqarish boʻlinmalari ish beruvchi va kasaba uyushmasi yoki xodimlarning boshqa vakillik organi tomonidan belgilanadi. 43. Maʼmuriy-jamoatchilik nazoratini tashkil qilishga ish beruvchi va kasaba uyushmasi raisi yoki xodimlarning boshqa vakillik organi rahbarlik qiladi. 44. Maʼmuriy-jamoatchilik nazoratining birinchi bosqichi tegishli uchastka boshligʻi (usta, uchastka boshligʻi, smena boshligʻi, brigadir) tomonidan har kuni ish kunining (smenaning) boshida, zarurat boʻlganda (yuqori xavf boʻlgan ishlarda) ish kuni (smena) davomida amalga oshiriladi va quyidagilar tekshirilishi kerak: oldingi tekshiruvda aniqlangan qoidabuzarliklarni bartaraf etish boʻyicha amalga oshirilgan ishlarning holati; ish joylarini tashkil etishning toʻgʻriligi va holati (zarur asboblar, moslamalar va boshqalar joylashgan joyi va mavjudligi); oʻtish joylari va avtomobil yoʻllari holati; texnologik uskunalar, yuk koʻtarish va transport vositalarining xavfsizlik holati; elektr qurilmalari va asbob-uskunalari bilan ishlashda elektr xavfsizligi qoidalariga amal qilinishi hamda elektr xavfsizligi boʻyicha ogohlantiruvchi belgilar mavjudligi; yarim tayyor mahsulot va tayyor mahsulotlarni omborda saqlash qoidalariga rioya qilish holati; yetkazib berish va shamollatish tizimlari, mahalliy chiqindilar, chang va gazni ushlab qolish moslamalarining yaroqliligi; zararli (oʻta zararli) va (yoki) xavfli (oʻta xavfli), portlovchi va yongʻin xavfi mavjud moddalar va materiallar bilan ishlashda xavfsizlik qoidalariga rioya qilish holati; mehnatni muhofaza qilish boʻyicha ogohlantiruvchi belgilar, koʻrgazmali plakatlar yoki videoroliklar, yozuvlar va yoʻriqnomalar mavjudligi; xodimlar tomonidan tazyiq va zoʻravonlikka yoʻl qoʻyilmayotgani, xodimlarning majburiy tibbiy koʻrikdan, kirish va ish joyidagi yoʻl-yoʻriqdan oʻtgani; SHHVning mavjudligi, xodimlarning ulardan toʻgʻri foydalanish holati; xodimlarda xavfsizlik texnikasi boʻyicha guvohnomalar (maxsus kasblar uchun), xavfli ishlarda ishlash uchun naryad-ijozat mavjudligi. Tashkilotlar oʻz faoliyatlaridan kelib chiqib, qoʻshimcha talablarni belgilashi mumkin. 45. Nazoratning birinchi bosqichi natijalariga koʻra quyidagilarni amalga oshirish kerak: tekshiruv davomida aniqlangan qoidabuzarlik va kamchiliklarni bartaraf etish choralarini koʻrish va belgilangan muddatlarda bajarilishi uchun javobgar shaxslarni belgilash; aniqlangan qoidabuzarlik va kamchiliklarni boʻlinma va boʻlim (sex) rahbarining bevosita nazorati ostida darhol bartaraf etish; aniqlangan qoidabuzarlik va kamchiliklarni boʻlinma va boʻlim (sex) oʻz kuchi bilan bartaraf eta olmagan taqdirda, unda boʻlinma va boʻlim (sex) rahbari tegishli choralar koʻrish uchun tekshiruv yakunida bu haqida yuqori turuvchi rahbarga yozma ravishda xabar berish; mehnat xavfsizligi talablariga javob bermaydigan hamda xodimlarning hayoti yoki sogʻligʻiga zarar yetkazish xavfi mavjud boʻlsa, kamchilik bartaraf etilgunga qadar ishni toʻxtatish; uchastka boshligʻi (usta, uchastka boshligʻi, smena boshligʻi, brigadir) oʻz guruhlarini smena yigʻilishlarida nazoratning birinchi bosqichida aniqlangan qoidabuzarliklar va koʻrilgan choralar toʻgʻrisida xabardor qilish; har kuni smena tugagandan soʻng uchastka boshligʻi (usta, uchastka boshligʻi, smena boshligʻi, brigadir) ishlab chiqarish joyidagi mehnatni muhofaza qilish holati toʻgʻrisida boʻlinma va boʻlim (sex) rahbariga hisobot berish. 46. Aniqlangan kamchiliklar oʻn ish kuni ichida bartaraf etilmagan taqdirda, aniqlangan kamchiliklar maʼmuriy-jamoatchilik nazoratining ikkinchi bosqichiga oʻtkaziladi. Tekshiruv natijalari ushbu Nizomga 2-ilovaga muvofiq maʼmuriy-jamoatchilik nazoratining birinchi bosqichini qayd qilish jurnalida yoki maxsus ishlab chiqilgan elektron dasturda qayd etiladi (qayd qilish jurnali uchastka boshligʻida saqlanadi). Maxsus ishlab chiqilgan elektron dasturda maʼmuriy-jamoatchilik nazoratining birinchi bosqichini oʻtkazgan masʼul xodimlarning shaxsiy kabineti boʻlishi shart. Maxsus ishlab chiqilgan elektron dasturga kirish va tasdiqlash yagona identifikatsiya tizimi (OneID) orqali amalga oshirilishi kerak. 47. Maʼmuriy-jamoatchilik nazoratining ikkinchi bosqichi boʻlinma va boʻlim (sex) boshligʻi hamda kasaba uyushmalari yoki xodimlarning boshqa vakillik organlarining (kasaba uyushma aʼzosi boʻlgan katta vakil) vakili boshchiligida har oʻn besh kunda oʻtkaziladi. 48. Ikkinchi bosqich nazoratini oʻtkazish uchun tekshirishga tegishli muhandis-texnik xodimlar, Xizmat va tibbiy xizmat xodimi taklif etilishi mumkin. Tekshirish jadvali boʻlinma va boʻlim (sex) boshligʻi tomonidan tuzilib, Xizmat hamda kasaba uyushmalari yoki xodimlarning boshqa vakillik organlarining (kasaba uyushma aʼzosi boʻlgan katta vakil) vakili bilan kelishilgan holda tashkilot rahbari yoki bosh muhandis tomonidan tasdiqlanadi va barcha uchastka (usta, uchastka boshligʻi, smena boshligʻi) boshliqlariga beriladi. 49. Maʼmuriy-jamoatchilik nazoratining ikkinchi bosqichida quyidagilar tekshirilishi kerak: maʼmuriy-jamoatchilik nazoratining birinchi bosqichida aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etilgani holati; davlat nazorati organlarining, kasaba uyushmalarining mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassislari, texnik inspektorlari va Xizmat xodimlarining bajarilishi majburiy boʻlgan yozma koʻrsatmalari, tashkilot rahbari va bosh muhandisning buyruqlari bajarilishi va chora-tadbirlar amalga oshirilishi, shuningdek, kasaba uyushmalari va xodimlarning boshqa vakillik organlarining mehnatni muhofaza qilish boʻyicha vakili takliflari inobatga olingani; transport vositalari va ishlab chiqarish uskunalarining yaroqliligi, texnologik jarayonlarning mehnat xavfsizligi va gigiyenasi, mehnatni muhofaza qilishga doir normativ-huquqiy hujjatlar, shuningdek, mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablariga muvofiqligi; elektr qurilmalari va asbob-uskunalari bilan ishlashda elektr xavfsizligi qoidalariga amal qilinishi hamda elektr xavfsizligi boʻyicha ogohlantiruvchi belgilar mavjudligi; mehnatni muhofaza qilish boʻyicha ogohlantiruvchi belgilar, koʻrgazmali plakatlar yoki videoroliklar, yozuvlar va yoʻriqnomalarning tegishli joylarda joylashtirilgani; ishlab chiqarish uskunalari, shamollatish tizimlari va qurilmalarini, yoritilganlik, texnologik jarayonlar yoʻriqnomalariga va profilaktika koʻriklari, rejali-ogohlantiruvchi taʼmirlashga rioya qilish holati; oʻtish joylari va avtomobil yoʻllarining holati; mehnatni muhofaza qilish boʻyicha xavfsizlik burchaklarining mavjudligi va holati; yongʻinga qarshi vositalar, qurilmalar, himoya-ogohlantiruvchi tizimlarining mavjudligi va holati; zararli, portlovchi va yongʻin xavfi mavjud moddalar va materiallar bilan ishlashda xavfsizlik texnikasi qoidalariga rioya qilinishi; xodimlarni mehnatni muhofaza qilish, mehnat xavfsizligi va gigiyenasi boʻyicha oʻqitilgani va bilimlari tekshirilgani hamda uning sifati; boʻlinma va boʻlimda (sex) tazyiq va zoʻravonlikka yoʻl qoʻymaslik hamda uning har qanday shaklda namoyon boʻlishining oldini olishga qaratilgan chora-tadbirlar amalga oshirilishi; SHHVning mavjudligi va talablarga muvofiqligi hamda xodimlarning ulardan toʻgʻri foydalanishi; ish joylarida xodimlar sanitariya qoidalariga asosan ichimlik suvi bilan taʼminlangani; ish jarayonida xodimlarga sut (shunga teng boʻlgan boshqa oziq-ovqat mahsulotlari), davolash-profilaktika oziq-ovqatlari berilishi; sanitariya-texnik vositalar va qurilmalarning holati; belgilangan tartibda dam olish joylari tashkil etilgani, dam olish va mehnat intizomiga rioya qilinishi. Tashkilotlar oʻz faoliyatidan kelib chiqib, bunga qoʻshimcha ravishda talablar belgilashga haqli. 50. Maʼmuriy-jamoatchilik nazoratining ikkinchi bosqichini tekshirish natijalariga koʻra quyidagilarni amalga oshirish kerak: boʻlinma va boʻlim (sex) rahbari kasaba uyushmalari yoki xodimlarning boshqa vakillik organlarining (kasaba uyushma aʼzosi boʻlgan katta vakil) vakili bilan kelishilgan holda, tekshiruv davomida aniqlangan qoidabuzarlik va kamchiliklarni bartaraf etish chora-tadbirlarni amalga oshirish muddatlarini va javobgar shaxslarni belgilash; agarda belgilangan chora-tadbirlar boʻlinma va boʻlim (sex) tomonidan amalga oshirilmagan taqdirda, boʻlinma va boʻlim (sex) rahbari tegishli choralarni koʻrish uchun bu haqida yuqori turuvchi rahbarga xabar berish; mehnat xavfsizligi va gigiyenasi hamda xavfsizlik texnikasi talablariga javob bermaydigan hamda xodimlarning hayoti yoki sogʻligʻiga zarar yetkazish xavfi mavjud boʻlsa, boʻlinma va boʻlim (sex) rahbari tomonidan kamchilik bartaraf etilgunga qadar ishni toʻxtash; boʻlinma va boʻlim (sex) rahbari maʼmuriy-jamoatchilik nazoratining ikkinchi bosqichida aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etishga qaratilgan chora-tadbirlarni belgilash; belgilangan chora-tadbirlarni boʻlinma va boʻlim (sex) rahbari kasaba uyushmalari yoki xodimlarning boshqa vakillik organlarining (kasaba uyushma aʼzosi boʻlgan katta vakil) vakili toʻgʻri amalga oshirilishini Xizmat tomonidan tekshirib borish; har oyda boʻlinma va boʻlim (sex) rahbari kasaba uyushmalari yoki xodimlarning boshqa vakillik organlarining (kasaba uyushma aʼzosi boʻlgan katta vakil) vakili oʻz jamoalariga boʻlinma va boʻlimda (sex) mehnatni muhofaza qilish holati hamda maʼmuriy-jamoatchilik nazoratining ikkinchi va uchinchi bosqichlarida komissiya tomonidan belgilangan chora-tadbirlarning amalga oshirilishi toʻgʻrisida maʼlumot berish; boʻlinma va boʻlim (sex) rahbari har oyda bir marta tashkilot rahbariyatiga hamda kasaba uyushmalari yoki xodimlarning boshqa vakillik organlariga boʻlinma va boʻlimda (sex) mehnatni muhofaza qilish holati toʻgʻrisida hisobot berish. 51. Aniqlangan kamchiliklar bir oy ichida bartaraf etilmagan taqdirda, ushbu kamchiliklar maʼmuriy-jamoatchilik nazoratining uchinchi bosqichiga oʻtkaziladi. Tekshiruv natijalari ushbu Nizomga 3-ilovaga muvofiq maʼmuriy-jamoatchilik nazoratining ikkinchi bosqichini qayd qilish jurnalida yoki maxsus ishlab chiqilgan elektron dasturda qayd etiladi (qayd qilish jurnali boʻlinma va boʻlim (sex) boshligʻida saqlanadi). Maxsus ishlab chiqilgan elektron dasturda maʼmuriy-jamoatchilik nazoratining ikkinchi bosqichini oʻtkazgan masʼul xodimlarning shaxsiy kabineti boʻlishi shart. Maxsus ishlab chiqilgan elektron dasturga kirish va tasdiqlash yagona identifikatsiya tizimi (OneID) orqali amalga oshirilishi kerak. 52. Mehnatni muhofaza qilish, mehnat xavfsizligi va gigiyenasi holatining maʼmuriy-jamoatchilik nazoratining uchinchi bosqichini oʻtkazish boʻyicha tashkilot rahbarining buyrugʻiga asosan doimiy faoliyat yurituvchi Komissiya tashkil etiladi. Komissiya tarkibiga bosh muhandis, Xizmat boshligʻi, kasaba uyushmasi raisi yoki xodimlarning boshqa vakillik organi vakili, bosh mexanik, bosh energetik, bosh texnolog va kadrlar xizmati (mutaxassisi) boshligʻi, fuqaro muhofazasi yoki yongʻin xavfsizligi boʻyicha muhandis kiradi. Xavfli ishlab chiqarish obyektlarida sanoat xavfsizligi xizmati boshligʻi kiritiladi. Maʼmuriy-jamoatchilik nazoratining uchinchi bosqichida boʻlinma va boʻlimning (sex) rahbari ishtirok etishi kerak. Bir martada nazorat qilish imkonsiz boʻlgan yirik tashkilotda (obyektlar) alohida boʻlinma va boʻlim (sex) boʻyicha yillik jadval asosida maʼmuriy-jamoatchilik nazorati oʻtkaziladi. Ushbu jadval yil davomida har bir boʻlinma va boʻlim (sex) kamida toʻrt marta, xavfli ishlab chiqarish obyektlarida va noqulay mehnat sharoitlari mavjud boʻlgan boʻlinma va boʻlimlarda (sex) esa kamida oʻn ikki marta maʼmuriy-jamoatchilik nazorati oʻtkaziladigan shaklda tuzilishi kerak. Maʼmuriy-jamoatchilik nazorati jadvali Xizmat tomonidan tuziladi, kasaba uyushmasi yoki xodimlarning boshqa vakillik organi bilan kelishadi, tasdiqlash uchun tashkilot rahbariga kiritadi, tasdiqlangan jadvalni tashkilotning barcha boʻlinma va boʻlimlari (sex) hamda kasaba uyushmasi yoki xodimlarning boshqa vakillik organiga yuboradi. Maʼmuriy-jamoatchilik nazoratining uchinchi bosqichi komissiyasi tashkilotning ayrim obyektlarida tekshirish oʻtkazish uchun ushbu bandning ikkinchi xatboshisida koʻrsatilgan rahbarlarning oʻrinbosarlari nazorati ostida bir nechta guruhlarga boʻlinishi mumkin. 53. Maʼmuriy-jamoatchilik nazoratining uchinchi bosqichida quyidagilar tekshiriladi: maʼmuriy-jamoatchilik nazoratining birinchi va ikkinchi bosqichlarida aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etilganligi holati; maʼmuriy-jamoatchilik nazoratining uchinchi bosqichi oʻtkazilishi natijasida belgilangan chora-tadbirlar amalga oshirilishi; davlat nazorati organlarining, kasaba uyushmalarining mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassislari, texnik inspektorlari va Xizmat xodimlarining bajarilishi majburiy boʻlgan yozma koʻrsatmalari, yuqori turuvchi tashkilotlarning buyruq va farmoyishlari hamda kasaba uyushmalari va xodimlarning boshqa vakillik organlari tomonidan berilgan taqdimnomalarning bajarilishi; kompleks rejalarda, jamoa shartnomalarida, mehnatni muhofaza qilish boʻyicha bitimlarda va boshqa hujjatlarda nazarda tutilgan tadbirlarning amalga oshirilishi; mehnat xavfsizligi va gigiyenasi hamda xavfsizlik texnikasi standartlarining joriy etilishi; mehnatni muhofaza qilishga doir normativ-huquqiy hujjatlar talablariga muvofiq sexlarning binolari, inshootlari, xonalari va ularga tutash hududlarning texnik holati, saqlanishi, yoʻlning qatnov qismlari va piyodalar oʻtish joylari, tunnellar holati; kirish va chiqish ventilyatsiyasi, chang va gazni ushlash qurilmalarining ishlash samaradorligi; ishlab chiqarish asbob-uskunalarini rejali-ogohlantiruvchi taʼmirlash jadvallarining bajarilishi, kommunikatsiyalar va energetika asbob-uskunalarini ulash sxemalarining mavjudligi; xodimlarning maxsus kiyim, maxsus poyabzal va boshqa SHHV bilan taʼminlangani, ularning toʻgʻri berilgani, saqlash, yuvish, tozalash va taʼmirlashning tashkil etilgani; xodimlarning sanitariya-texnik vositalar va jihozlar bilan taʼminlangani; xodimlarga tibbiy-profilaktika xizmatlari tashkil etilgani; boʻlinma va boʻlimda (sex) tazyiq va zoʻravonlikka yoʻl qoʻymaslik va uning har qanday shaklda namoyon boʻlishining oldini olish choralari koʻrilgani; mehnatni muhofaza qilish xonalarining holati; mehnatni muhofaza qilish va elektr xavfsizligi, yongʻin xavfsizligi, sanoat xavfsizligi boʻyicha ogohlantiruvchi belgilar, koʻrgazmali plakatlar yoki videoroliklar, yozuvlar va yoʻriqnomalar mavjudligi; xodimlar mehnatni muhofaza qilish boʻyicha oʻqitilgani va ularning bilimlari tekshirilgani, majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtkazilgani; boʻlinma va boʻlim (sex) xodimlarining favqulodda vaziyatlarda ishlashga tayyorgarligi; belgilangan tartibda dam olish joylari tashkil etilgani, dam olish va mehnat intizomiga rioya qilinishi. 54. Maʼmuriy-jamoatchilik nazoratining uchinchi bosqichini tekshirish natijalari bir hafta muddatda tashkilot rahbari boshchiligida kasaba uyushmasi raisi yoki xodimlarning boshqa vakillik organi vakili, tekshiruv oʻtkazgan boʻlinma va boʻlimlarning (sex) rahbarlari ishtirokida muhokama qilinadi. 55. Yigʻilishda mehnat xavfsizligi va gigiyenasi, mehnatni muhofaza qilish qoidalari va meʼyorlari buzilishiga yoʻl qoʻygan boʻlinma va boʻlim (sex) rahbarlarining axboroti eshitiladi hamda yigʻilish yakunlari boʻyicha bayonnoma va aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etishga qaratilgan chora-tadbirlar dasturi rasmiylashtiriladi. 56. Ish beruvchi tashkilotda Xizmat va yoʻl harakati xavfsizligi xizmatini tashkil etishi shart. Qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda Xizmatni va yoʻl harakati xavfsizligi xizmatini tashkil etmaslik mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlari talablarining buzilishi hisoblanadi. 57. Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish xizmatlari soni meʼyorlari ushbu Nizomga 4-ilovaga muvofiq belgilanadi. Xizmat mehnatni muhofaza qilish xizmati, mehnatni muhofaza qilish boshqarmasi, mehnatni muhofaza qilish boʻlimi, mehnatni muhofaza qilish shuʼbasi shaklida tuzilishi yoxud bitta mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassis yoki muhandis shtatidan iborat boʻlishi mumkin. Xizmatning mavjud shtat birliklarini qisqartirish yoki tashkilotning boshqa tarkibiy boʻlinmalariga qayta taqsimlash mumkin emas. Xizmat bevosita tashkilot rahbariga boʻysunadi. 58. Tashkilotlarda idoraviy (tuzilmaviy, aʼzolik, nazorat ostidagi) boʻlinmalar soni, faoliyat xususiyatlari, ish beruvchining faoliyati turlari xavfliligi darajalari tasnifi va xodimlar sonini hisobga olgan holda Xizmat (boshqarmalar, boʻlimlar, shuʼbalar) tashkil etiladi, mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassis lavozimi joriy etiladi yoxud Xizmat funksiyalarini bajarish maxsus tayyorgarlikka ega xodimga yuklanadi. Bunda tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassis lavozimini joriy etish yoki Xizmat funksiyalari maxsus tayyorgarlikka ega boʻlgan xodimga yuklash maxsus vakolatli davlat organi bilan kelishgan holda, ushbu organlar xodimlarining tasdiqlangan soni, ular tuzilmasiga kiradigan tashkilotlar faoliyatining xususiyatlari, ish beruvchining faoliyati turlari xavfliligi darajalari tasnifi hisobga olgan holda amalga oshiriladi. 59. Tashkilotlarning mehnatni muhofaza qilish xizmati tuzilmasi ushbu Nizomga 5-ilovaga muvofiq belgilanadi. 60. Yuridik shaxs tashkil etmagan holda va qonunchilikka muvofiq xodimlarni yollab, oʻz faoliyatini amalga oshirayotgan yakka tartibdagi tadbirkorlar, shuningdek, fermer xoʻjaliklarida (qishloq xoʻjaligi mahsulotini qayta ishlash boʻyicha ishlab chiqarish mavjud boʻlmagan shartlarda) ish beruvchining qaroriga muvofiq mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassis lavozimlari joriy etiladi yoki Xizmatning funksiyalarini bajarish maxsus tayyorgarlikka ega boʻlgan xodimga yuklanadi. 61. Xizmat funksiyalarini amalga oshirish uchun ushbu Nizomning 61-bandida belgilangan hollarda mehnatni muhofaza qilish sohasidagi xizmatlar bozorining professional ishtirokchilari jalb qilinishi mumkin. 62. Ishlab chiqarishni amalga oshiruvchi ellikta va undan ortiq transport vositasi mavjud boʻlgan tashkilotda Xizmatdan tashqari yoʻl harakati xavfsizligi xizmati tashkil etiladi yoki yoʻl harakati xavfsizligi boʻyicha mutaxassis lavozimi joriy etiladi. Tashkilotlarda yoʻl harakati xavfsizligi xizmatini tashkil qilish va faoliyatini amalga oshirish tartibi qonunchilik hujjatlarida belgilanadi. 63. Xizmat oʻz faoliyatini tashkilotning boshqa boʻlinmalari, kasaba uyushmalari, mehnatni muhofaza qilish boʻyicha vakillar yoki xodimlarning boshqa vakillik organlari, yuqori turuvchi tashkilotning Xizmati (agar u mavjud boʻlsa) bilan kelishilgan holda, tashkilot rahbari tomonidan tasdiqlanadigan choraklik va yillik rejalar asosida amalga oshiradi. 64. Xizmat oʻz faoliyatida Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va qonunlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalari qarorlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining hujjatlariga, Vazirlar Mahkamasining qarorlariga, ushbu Nizomga va boshqa qonunchilik hujjatlariga amal qiladi. 65. Quyidagilar Xizmatning asosiy vazifalari hisoblanadi: xodimlar tomonidan mehnatni muhofaza qilish hamda xavfsizlik texnikasi talablari bajarilishini taʼminlash; mehnatni muhofaza qilishga doir normativ-huquqiy hujjatlar, mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar, jamoa shartnoma va bitimlar, tashkilotning boshqa lokal normativ hujjatlariga xodimlar rioya etishini nazorat qilish; ishlab chiqarishda jarohat olishning, kasbga kasalligiga chalinishning va ishlab chiqarish omillari bilan izohlanadigan kasalliklarning oldini olish boʻyicha profilaktika ishlarini, shuningdek, mehnat sharoitlarini yaxshilash ishlarini tashkil etish; tashkilot rahbari va xodimlarini mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha xabardor qilish va maslahat berish, mehnatni muhofaza qilish boʻyicha ilgʻor tajriba va ilmiy ishlanmalarni joriy etish, mehnatni muhofaza qilish masalalarini targʻib qilish; mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha tashkilot xodimlarini oʻqitish, tayyorlash, qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish tadbirlarini amalga oshirish. 66. Xizmat oʻziga yuklangan vazifalarga muvofiq quyidagi funksiyalarni amalga oshiradi: 1) xodimlar tomonidan mehnat xavfsizligi va gigiyenasi hamda xavfsizlik texnikasi talablari bajarilishini taʼminlash sohasida: tegishli boʻlinmalar vakillari, kasaba uyushmalarining mehnatni muhofaza qilish boʻyicha vakillari yoki xodimlarning boshqa vakillik organlari ishtirokida binolar, inshootlar, asbob-uskunalar, mashina va mexanizmlar, moslamalar, xodimlarning jamoaviy va shaxsiy himoya vositalari texnik holatini, sanitariya-texnika qurilmalarining holatini, shamollatish tizimlari ishlashining mehnatni muhofaza qilish talablariga muvofiqligini tekshiradi; tashkilotlarda sogʻlom va xavfsiz mehnat sharoitlarini yaratishga doir ishlar shakllari va usullarini takomillashtirishni taʼminlaydi; tashkilotning tarkibiy boʻlinmalari bilan birgalikda mehnat faoliyati bilan bogʻliq baxtsiz hodisalar va kasb kasalliklarining oldini olish boʻyicha chora-tadbirlarni ishlab chiqadi hamda ularning amalga oshirilishini nazorat qiladi; mehnat xavfsizligi standartlari, mehnatni muhofaza qilish va xavfsizlik texnikasi qoidalari hamda meʼyorlari, mehnat xavfsizligi va gigiyenasi talablariga oid loyihalarni koʻrib chiqish, kelishish va ishlab chiqishda ishtirok etadi; xodimlarga nisbatan tazyiq va zoʻravonlikka yoʻl qoʻymaslik va uning har qanday shaklda namoyon boʻlishining oldini olishda ishtirok etadi; 2) mehnatni muhofaza qilishga doir qonunchilik hujjatlari va tashkilotning boshqa hujjatlariga xodimlar tomonidan rioya etilishini nazorat qilish sohasida: ish beruvchining fuqarolik javobgarligi belgilangan muddatlarda majburiy sugʻurta qilinishini nazorat qiladi; qurilishi bitkazilgan yoki rekonstruksiya qilingan ishlab chiqarishga moʻljallangan obyektlarni foydalanishga topshirish uchun qabul qilish boʻyicha komissiyalarning ishida, shuningdek, taʼmirdan chiqqan qurilmalar, agregatlar, dastgohlar va boshqa uskunalarni qabul qilish, mehnatni muhofaza qilish talablariga rioya etilganini tekshirish boʻyicha komissiyalar ishlarida ishtirok etadi; ish oʻrinlarining mehnat sharoitlari va asbob-uskunalarning jarohatlash xavfliligi yuzasidan attestatsiyadan oʻz vaqtida oʻtkazilishini nazorat qiladi va attestatsiya komissiyasi tarkibida ishtirok etadi; ish joylari mehnat shartlari boʻyicha attestatsiyadan oʻz vaqtida oʻtkazilishini nazorat qiladi; xodimlar tomonidan SHHV toʻgʻri qoʻllanishini tekshiradi; asbob-uskunalar, mashinalar va mexanizmlar tegishli xizmatlar tomonidan oʻz vaqtida lozim darajada tekshirilishini va texnik koʻrikdan oʻtkazilishini nazorat qiladi; xodimlarning mehnatni muhofaza qilish boʻyicha oʻz vaqtida oʻqitilishi, bilimlari tekshirilishini va barcha turdagi yoʻl-yoʻriqlardan oʻtkazilishini nazorat qiladi; tashkilotning tarkibiy boʻlinmalarida mehnatni muhofaza qilish hamda xavfsizlik texnikasi talablariga doir tadbirlarni amalga oshirish uchun ajratilgan mablagʻlardan maqsadli va samarali foydalanilishini nazorat qiladi; xodimlarning SHHVni olishi, saqlashi, yuvishi, tozalashi, taʼmirlashi, dezinfeksiya qilishi va zararsizlantirishini tashkil etishni nazorat qiladi; jamoa shartnomasining mehnatni muhofaza qilish boʻlimidagi tadbirlari, mehnatni muhofaza qilish boʻyicha kelishuvlar, baxtsiz hodisalarni keltirib chiqargan sabablar bartaraf etilishini, mehnatni muhofaza qilishga oid talablarga rioya etilishi yuzasidan davlat nazorati va tekshiruvini amalga oshiruvchi organlar koʻrsatmalari, sogʻlom va xavfsiz mehnat sharoitlarini yaratishga doir boshqa tadbirlar amalga oshirilishini qonunchilik hujjatlariga muvofiq nazorat qiladi; qonunchilik hujjatlarida belgilangan muddatlarga muvofiq hujjatlarning (N-1 shaklidagi dalolatnoma, baxtsiz hodisalarni tekshirishga doir hujjatlar, ish oʻrinlarini attestatsiyadan oʻtkazish materiallari va boshqa hujjatlarni) saqlanishini taʼminlaydi; tashkilotda mehnatni muhofaza qilish boʻyicha ichki audit oʻtkazadi; mehnat faoliyati bilan bogʻliq baxtsiz hodisalar va kasb kasalliklari tekshirilishini va hisobga olinishini nazorat qiladi; xodimning hayoti va sogʻligʻiga yetkazilgan zarar oʻz vaqtida qoplanishini nazorat qiladi; tashkilotlar va ularning tarkibiy boʻlinmalarida mehnatni muhofaza qilishga doir normativ-huquqiy hujjatlar, shuningdek, mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarga rioya etish boʻyicha nazorat funksiyalarini amalga oshiradi; 3) mehnat faoliyati bilan bogʻliq baxtsiz hodisalar va kasb kasalligining oldini olish, mehnat sharoitlarini yaxshilash, shuningdek, mehnat xavfsizligi va gigiyenasi boʻyicha profilaktika tadbirlarini oʻtkazish va takomillashtirish sohasida: mehnat faoliyati bilan bogʻliq baxtsiz hodisalar va kasb kasalligiga chalinish holatlarini tahlil qiladi va sabablarini aniqlaydi; ish joylarida mehnat sharoitlari holati, kasb kasalligiga chalinish sabablari va muddatlari, shuningdek, zararli (oʻta zararli) va (yoki) xavfli (oʻta xavfli) ishlab chiqarish omillaridan himoya qilish boʻyicha koʻrilgan choralar toʻgʻrisida xodimlarni ish beruvchi nomidan xabardor qiladi; mehnatni muhofaza qilish sohasida eng koʻp uchraydigan qonunchilik buzilishi holatlarini aniqlaydi va kelib chiqish sabablarini oʻrganadi; boʻlinma va boʻlim (sex) rahbarlari hamda tashkilotning boshqa xizmatlari bilan birgalikda mehnat faoliyati bilan bogʻliq baxtsiz hodisalar va kasb kasalligiga chalinishining oldini olish, mehnat sharoitlarini yaxshilash chora-tadbirlarini ishlab chiqadi; boʻlinma va boʻlim (sex) rahbarlari hamda xodimlariga xavfsizlik texnikasi, mehnat xavfsizligi va gigiyenasi, shuningdek, ergonomika, shaxsiy va jamoaviy himoya vositalari toʻgʻrisida tushuntirishlar beradi; boʻlinma va boʻlim (sex) hamda tegishli xizmatlar rahbarlari bilan birgalikda mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻriqnomalar ishlab chiqilishi kerak boʻlgan kasblar va ish turlarining roʻyxatini tuzadi; tashkilotda ichki audit oʻtkazish tartibini ishlab chiqadi; tarkibiy boʻlinmalarning mehnat sharoitlarini yaxshilash, mehnatni muhofaza qilishning kompleks rejalarini va sanitariya-sogʻlomlashtirish tadbirlarini ishlab chiqish va amalga oshirishni tashkil etadi, shuningdek, ish beruvchi va kasaba uyushmalari yoki xodimlarning boshqa vakillik organlari oʻrtasida mehnatni muhofaza qilishga doir bitimlarni tayyorlashda ishtirok etadi; mehnatni muhofaza qilish holati monitoringini yuritadi va u boʻyicha belgilangan shakllar va tegishli muddatlarda hisobot tuzadi; tashkilotda xodimlarga nisbatan tazyiq va zoʻravonlikka yoʻl qoʻymaslik va uning har qanday shaklda namoyon boʻlishining oldini olishda ishtirok etadi; mehnat faoliyati bilan bogʻliq baxtsiz hodisa yoki kasb kasalligiga chalinishi natijasida xodimlarning salomatligiga yetkazilgan zarar oʻrnini qoplash uchun hujjatlarni tayyorlashda ishtirok etadi; tashkilotdagi baxtsiz hodisalar va kasb kasalliklarini tekshirishda ishtirok etadi; 4) tashkilot rahbari va xodimlarini mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha xabardor qilish hamda ularga maslahat berish, mehnatni muhofaza qilish boʻyicha ilgʻor tajriba va ilmiy ishlanmalarni joriy etish, mehnatni muhofaza qilish masalalarini targʻib qilish sohasida: mehnat faoliyati bilan bogʻliq baxtsiz hodisalar haqida rahbariyatni xabardor qiladi; xavfli ishlab chiqarish omillaridan himoya qilishning mukammalroq usullari, qurilmalari va vositalarini ishlab chiqish va joriy etish boʻyicha takliflar tayyorlaydi va tashkilot rahbariyatiga taqdim etadi; mehnat xavfsizligi va gigiyenasi standartlari hamda mehnatni muhofaza qilish boʻyicha ilmiy-amaliy ishlanmalarni joriy etishga doir ishlarda ishtirok etadi; xodimlar uchun mehnatni muhofaza qilish yoʻriqnomalarini, mehnat xavfsizligi va gigiyenasi standartlari tizimini ishlab chiqish va qayta koʻrib chiqishda tashkilot boʻlinma va boʻlim (sex) rahbarlariga uslubiy yordam koʻrsatadi; 5) mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha tashkilot xodimlarini oʻqitish va qayta tayyorlash, ularning bilimlarini tekshirish hamda malakasini oshirish tadbirlarini amalga oshirish sohasida: mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha tashkilot xodimlarini oʻqitish va qayta tayyorlash, ularning bilimlarini tekshirish hamda malakasini oshirish dasturlarini ishlab chiqishda amaliy va uslubiy yordam koʻrsatadi; mehnatni muhofaza qilish sohasida malaka oshirish uchun yuboriladigan xodimlar roʻyxatini shakllantiradi; ishga yangi kirayotgan barcha xodimlar, boshqa tashkilotlardan xizmat safariga yuborilgan xodimlar, pudrat (subpudrat) ishlarini amalga oshiruvchi xodimlar (malakasi, ish staji va ish tajribasidan qatʼi nazar) hamda amaliyot oʻtayotgan talabalar va oʻquvchilarni mehnatni muhofaza qilish boʻyicha kirish yoʻl-yoʻrigʻidan oʻtkazadi; attestatsiya oʻtkazuvchi komissiya aʼzolarining hamda rahbar va mutaxassislarning bilimlarini tekshirish boʻyicha doimiy faoliyat yurituvchi imtihon komissiyasi ishida ishtirok etadi; mehnatni muhofaza qilish ishlariga rahbarlik qiladi, mehnatni muhofaza qilish masalalari targʻib qilinishini va keng yoritilishini tashkil etadi; tazyiq va zoʻravonlikka yoʻl qoʻymaslik va uning har qanday shaklda namoyon boʻlishining oldini olish boʻyicha tushuntirish ishlarini amalga oshiradi; tashkilotning boʻlinma va boʻlimlarining (sex) mehnatni muhofaza qilish, yongʻin va elektr xavfsizligi hamda mehnat xavfsizligi va gigiyenasiga oid texnik hujjatlar, ogohlantiruvchi belgilar, koʻrgazmali plakatlar yoki videoroliklar, yozuvlar va yoʻriqnomalar bilan taʼminlanganini nazorat qiladi; tashkilot xodimlarini mehnatni muhofaza qilish boʻyicha amalga kiritilayotgan yangi qonunchilik hujjatlari va boshqa normativ-huquqiy hujjatlar toʻgʻrisida xabardor qiladi. 67. Xizmatga ushbu Nizomda nazarda tutilmagan funksiyalarni yuklash taqiqlanadi. 68. Xizmat xodimlari quyidagi huquqlarga ega: tashkilotning ishlab chiqarish, xizmat va maishiy binolarini moneliksiz borib koʻrish, oʻz vakolati doirasida mehnatni muhofaza qilish hamda mehnat xavfsizligi va gigiyenasi masalalariga doir hujjatlarni oʻrganish; tashkilotning barcha boʻlinma va boʻlimlarida (sex) mehnat sharoitlarini va mehnatni muhofaza qilishni tekshirish hamda boʻlinmalar rahbarlariga, tashkilotning boshqa mansabdor shaxslariga tekshiruvlarda aniqlangan mehnatni muhofaza qilish talablari buzilishini bartaraf etish toʻgʻrisida bajarilishi majburiy boʻlgan koʻrsatmalar berish, ularning bajarilishini nazorat qilish; boʻlinma va boʻlim (sex) rahbarlaridan bunday turdagi ishni bajarishga ruxsati boʻlmagan, majburiy tibbiy koʻrikdan dastlabki (ishga qabul qilish chogʻida) yoki davriy (ish jarayonida) koʻriklardan oʻtmagan, mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻl-yoʻriq berilmagan, taqdim etilgan SHHVdan foydalanmaydigan, shuningdek, mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlarini buzadigan xodimlarni ishdan chetlatishni talab qilish; xodimlarning hayoti va sogʻligʻiga xavf soladigan yoki avariyaga olib kelishi mumkin boʻlgan mehnatni muhofaza qilish talablari buzilgan hollarda mashinalar, asbob-uskunalar va moslamalardan foydalanishni taqiqlash (toʻxtatib turish), sexlarda, uchastkalarda, ish joylarida ishlab chiqarish jarayonini toʻxtatish, ish beruvchini bu haqida ogohlantirish. Bunda mashinalardan, asbob-uskunalardan qayta foydalanishga va ishlab chiqarishni qayta boshlashga faqat tashkilotning rahbari yoki bosh muhandisi Xizmatning xulosasi asosida ruxsat berishi mumkin; tashkilot rahbariyati bilan kelishgan holda, boshqa boʻlinma va boʻlimlarning (sex) tegishli mutaxassislarini tashkilotda mehnatni muhofaza qilish holatini tekshirishga jalb qilish; tashkilotning boʻlinma va boʻlim (sex) rahbarlaridan mehnatni muhofaza qilish masalalariga doir zarur maʼlumot, axborot va materiallarni soʻrash va olish, mehnatni muhofaza qilish qoidalarini buzgan, xavfsiz mehnat uslublari va usullarini qoʻllashga doir yoʻriqnomalarga rioya qilmagan xodimlardan ish beruvchi nomidan yozma tushuntirishlar talab qilish; sogʻlom va xavfsiz mehnat sharoitlari yaratish boʻyicha faol ishlagan ayrim xodimlarni ragʻbatlantirish boʻyicha takliflar hamda mehnatni muhofaza qilish qoidalari, xavfsiz mehnat uslublari va usullariga doir yoʻriqnomalar buzilishida aybdor boʻlgan shaxslarni belgilangan tartibda javobgarlikka tortish toʻgʻrisida tashkilot rahbariyatiga taqdimnoma kiritish; tazyiq va zoʻravonlik holatlari boʻyicha ish beruvchiga taqdimnoma kiritish; tashkilotning boʻlinma va boʻlimlaridan (sex) maʼlumotlar, hisobotlar va oʻz faoliyatini amalga oshirish hamda nazorat funksiyalarini bajarish uchun zarur boʻlgan boshqa axborotlar taqdim etilishini talab qilish; ish beruvchining fuqarolik javobgarligini oʻz vaqtida majburiy sugʻurta qilishi toʻgʻrisida ogohlantirish va ish beruvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sugʻurta qilish shartnomasini tuzish, oʻzgartirish va uning amal qilishini muddatidan oldin toʻxtatish jarayonlarida ishtirok etish hamda takliflarni tayyorlash; mehnatni muhofaza qilishga doir normativ-huquqiy hujjatlar, mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablari buzilishi yuzasidan mehnatni muhofaza qilish sohasida maxsus vakolatli davlat organiga murojaat qilish. Xizmat qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin. 69. Xizmat xodimlarining majburiyatlari quyidagilardan iborat: ushbu Nizom va boshqa qonunchilik hujjatlariga muvofiq oʻz zimmasiga yuklangan vazifalar va funksiyalarni zarur tarzda va samarali bajarishi; tashkilotda va uning tuzilmasiga kiradigan boʻlinma va boʻlimlarda (sex) mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlari buzilgani toʻgʻrisida rahbariyatga darhol xabar berishi; tashkilotda Xizmat faoliyatiga doir hujjatlar va boshqa maʼlumotlarni mehnatni muhofaza qilish sohasidagi maxsus vakolatli davlat organiga taqdim etishi; mehnat sharoiti holati, noqulay mehnat sharoitida ishlaganlik uchun imtiyoz va kompensatsiyalar summasi, baxtsiz hodisalardan jabrlanganlar va kasb bilan bogʻliq kasallik birinchi marotaba aniqlangan shaxslar soni, ish oʻrinlarida mehnat sharoitlari va asbob-uskunalarning jarohatlash xavfliligi yuzasidan oʻtkazilgan attestatsiya natijalari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarning “Yagona milliy mehnat tizimi” idoralararo dasturiy-apparat kompleksiga kiritilishini va yangilab borilishini taʼminlashi; belgilangan tartibda va muddatlarda malaka oshirishi va attestatsiyadan oʻtishi shart. 70. Quyidagilar tashkilot rahbari (ish beruvchining) majburiyatlari hisoblanadi: Xizmat xodimlari oʻz vakolatlari va funksiyalarini bajarishi uchun zarur sharoitlar yaratish; Xizmat xodimlarining ish joylarini alohida xonada tashkil etish, ish xususiyatlarini hisobga olib, zamonaviy texnikalar, xavfli va zararli ishlab chiqarish omillarini tezkor nazorat qiluvchi zarur asboblar, texnik aloqa vositalari bilan taʼminlash va tashrif buyuruvchilarni qabul qilish uchun jihozlash; Xizmat xodimlari funksiyalarini amalga oshirish uchun (oʻqitish, yoʻl-yoʻriq berish, seminarlar, maʼruzalar, koʻrgazmalar oʻtkazish) mehnatni muhofaza qilishga oid zarur normativ-huquqiy adabiyotlar va maʼlumotnomalar bilan jihozlangan mehnatni muhofaza qilish xonasini tashkil etish; Xizmat xodimlari uchun mehnatni muhofaza qilish talablari yuzasidan muntazam malaka oshirishni va bilimlarini tekshirishni tashkil etish; qonunchilik hujjatlari va ushbu Nizom talablariga muvofiq xodimlar qayta tayyorlash va malaka oshirish kurslaridan oʻtishini taʼminlashi, oʻqish davrida ularning oʻrtacha ish haqini saqlab qolish; mehnatni muhofaza qilish sohasida xodimlarni qayta tayyorlash va malakasini oshirishga zarur mablagʻlarni ajratish. 71. Quyidagilar Xizmat boshligʻining majburiyatlari hisoblanadi: Xizmatga rahbarlik qilish, xizmatning ishini rejalashtirish va tashkil etish; Xizmat xodimlarining lavozim yoʻriqnomalarini ishlab chiqish; tashkilotda mehnatni muhofaza qilish boʻyicha tarkibiy boʻlinmalar ishlarini muvofiqlashtirish; Xizmat vakolatiga kiradigan masalalar yuzasidan taqdim etilgan hujjatlar, xatlar, takliflar, murojaatlar oʻz vaqtida koʻrib chiqilishini taʼminlash; Xizmatga kadrlarni tanlash va joy-joyiga qoʻyish, oʻrnak koʻrsatgan xodimlarni ragʻbatlantirish yoki oʻz vazifalarini lozim darajada bajarmagan xodimlarga nisbatan intizomiy jazo choralarini qoʻllash toʻgʻrisida ish beruvchiga takliflar kiritish; mehnatni muhofaza qilishga oid talablarga rioya etilishi yuzasidan davlat nazorati va tekshiruvini amalga oshiruvchi organlarga mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha maʼlumot, axborot, materiallar taqdim etilishini taʼminlash. Xizmat boshligʻi ushbu bandda nazarda tutilgan majburiyatlarni samarali bajarilishi uchun shaxsan javobgardir. 72. Xizmat boshligʻi va xodimlari mehnatni muhofaza qilish boʻyicha davomiyligi 36 akademik soatdan kam boʻlmagan malaka oshirish kurslarida oʻqigan boʻlishi kerak. 73. Xizmat boshligʻi lavozimiga oliy muhandislik-texnik maʼlumotga, ixtisosligi boʻyicha kamida uch yillik ish stajiga va qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda beriladigan mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassis malaka sertifikatiga ega boʻlgan shaxslar tayinlanadi. Respublika darajasidagi tashkilotning Xizmat boshligʻi va xodimlarini lavozimga tayinlash va mehnat shartnomasini ish beruvchining tashabbusiga koʻra bekor qilish Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligining Davlat mehnat inspeksiyasi bilan kelishgan holda amalga oshiriladi. Hududiy darajadagi Xizmat boshligʻi va xodimlarni lavozimga tayinlash va mehnat shartnomasini ish beruvchining tashabbusiga koʻra bekor qilish Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligining hududiy Davlat mehnat inspeksiyalari bilan kelishgan holda amalga oshiriladi. 74. Xizmat xodimi yoki mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassis lavozimiga ish stajidan qatʼi nazar, oliy muhandislik-texnik maʼlumotga ega shaxslar tayinlanadi. 75. Tashkilotda Xizmat xodimlaridan bir nafari mehnat gigiyenasi mutaxassisligi boʻyicha oliy tibbiy maʼlumotga ega boʻlishi kerak. 76. Xizmat boshligʻi lavozimiga qabul qilishda nomzod bilan suhbat oʻtkaziladi. Nomzod bilan suhbat tashkilotning bevosita rahbari tomonidan imzolangan taqdimnomasi mavjud boʻlgan taqdirda, oʻn ish kuni mobaynida oʻtkaziladi. 77. Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligida suhbat Davlat mehnat inspeksiyasi rahbariyati tomonidan, hududlarda hududiy Davlat mehnat inspeksiyasi rahbariyati tomonidan oʻtkaziladi. 78. Suhbat yakunlari boʻyicha masʼul organ uch ish kuni mobaynida nomzod suhbatdan oʻtgani yoki oʻta olmagani haqida tashkilotni xabardor qiladi. 79. Xizmat boshliqlari va mutaxassislari hamda mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassislari lavozimga tayinlangandan soʻng uch oy ichida qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda mehnatni muhofaza qilish sohasida qayta tayyorlanishi yoki malakasi oshirilishi kerak. Xizmat boshliqlari va mutaxassislari hamda mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassislarining uch yilda kamida bir marta qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda mehnatni muhofaza qilish sohasida malakasi oshirilishi kerak. 80. Tashkilotlarning Xizmat xodimi sifatidagi ish staji boshqa organlarga yoki tashkilotlarga ishga oʻtganida, professionallik toifasi uchun ustamalar va uzoq muddat uzluksiz xizmati uchun qoʻshimcha haqlar toʻlashda ish stajiga yoziladi. Davlat organlarining Xizmat boshligʻi va xodimlari davlat fuqarolik xizmati toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlariga asosan lavozimga tayinlanadi va lavozimdan ozod etiladi. 81. Ish beruvchilar va tashkilotning ushbu Nizomda belgilangan vazifalar uchun masʼul boʻlgan xodimlari oʻz vazifalari va funksiyalarini bajarmaganligi yoki zarur tarzda bajarmagani uchun qonunchilik hujjatlariga muvofiq javobgarlikka tortiladi. 82. Ushbu Nizom talablariga rioya etilishi mehnatni muhofaza qilish sohasidagi maxsus vakolatli davlat organi va uning hududiy organlari tomonidan nazorat qilinadi. 83. Mehnatni muhofaza qilish sohasidagi maxsus vakolatli davlat organi va uning hududiy organlari oʻz vakolati doirasida ish beruvchi va boshqa mansabdor shaxslar tomonidan ushbu Nizom va boshqa qonunchilik hujjatlari buzilishini bartaraf etishga qaratilgan choralarni koʻradi. 1. Ushbu Nizom Oʻzbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi va “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq tashkilotlarda ishlarni xavfsiz tashkil etishga masʼul, texnik nazorat qiluvchi va tekshiruvchi shaxslar, shuningdek, bevosita ishlarni tashkil etuvchi va amalga oshiruvchi xodimlarni mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻl-yoʻriqdan oʻtkazish, oʻqitish va ularning bilimlarini tekshirish, malakasini oshirish va qayta tayyorlash tartibini belgilaydi. 2. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi: boʻlinma va boʻlim (sex) — tashkilotdagi boʻlinma, boʻlimlar, sexlar, omborlar, byurolar, xizmatlar va boshqa mustaqil boʻlinmalar (keyingi oʻrinlarda — boʻlinma va boʻlim (sex)); ish joyidagi yoʻl-yoʻriq — ish joyida ish yuritishning xavfsiz uslublari va usullari, dastgoh, asbob-uskuna, mexanizm hamda ularning tavsiflari, konstruktiv xususiyatlari, xavf tugʻdiruvchi sharoitlar va ish joylarini tayyorlash tartibi bilan tanishtirish jarayoni; kirish yoʻl-yoʻrigʻi — mehnatni muhofaza qilish siyosati, mehnat xavfsizligi va gigiyenasining asosiy talablari, yongʻin va elektr xavfsizligi, ishlab chiqarish sanitariyasi talablari, mehnat qonunchiligining asosiy qoidalari, ishlab chiqarishning oʻziga xos xususiyatlari, ishni bajarishning xavfsiz uslublari va usullari, zararli (oʻta zararli) va (yoki) xavfli (oʻta xavfli) ishlab chiqarish omillari, favqulodda vaziyatlarda harakatlanish tartibi bilan tanishtirish jarayoni; mehnat xavfsizligi — xodimlar uchun zararli (oʻta zararli) va (yoki) xavfli (oʻta xavfli) ishlab chiqarish omillarining taʼsiri istisno qilinadigan mehnat sharoitlarining holati; mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻl-yoʻriq — mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlari, xodimning funksional (lavozim) vazifalarini yoki ish beruvchi tomonidan topshirilgan boshqa ishlarni bajarishning xavfsiz uslub va usullari hamda baxtsiz hodisalardan jabrlanganlarga birinchi yordam koʻrsatishga oid tartib bilan tanishtirish jarayoni; mehnatni muhofaza qilish boʻyicha malaka oshirish — mehnatni muhofaza qilish sohasidagi bilim va koʻnikmalarni, kasbiy mahoratni tizimli ravishda yangilab borish va chuqurlashtirishni taʼminlash; mehnatni muhofaza qilish boʻyicha oʻqitish — barcha tashkilotlarda, ish beruvchilarda, shu jumladan, yakka tartibdagi tadbirkorlarda, taʼlim tashkilotlarida, shuningdek, mehnat faoliyati jarayonida mehnatni muhofaza qilish hamda mehnat xavfsizligi va gigiyenasi talablari toʻgʻrisidagi bilimlarni yanada mustahkamlash; mehnatni muhofaza qilish sohasida qayta tayyorlash — mehnatni muhofaza qilish sohasida ishlash uchun zarur va yetarli hajmda yangi kasbiy bilimlar va koʻnikmalarni egallash; mehnatni muhofaza qilish sohasidagi xizmatlar bozorining professional ishtirokchilari (keyingi oʻrinlarda — professional ishtirokchilar) — mehnatni muhofaza qilish sohasida shartnoma asosida xizmatlar koʻrsatuvchi yuridik shaxslar; stajirovka — mehnat jarayonida kasbiy koʻnikma, xavfsiz ishlash uslublari va usullarini shakllantirish va amalda mustahkamlash maqsadida xodimning toʻgʻridan-toʻgʻri ish joyida kasbiy tayyorgarligi; tashkilot — respublika va mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari, xoʻjalik birlashmalari hamda mulkchilik shaklidan qatʼi nazar barcha tashkilotlar, shuningdek, yakka tartibdagi tadbirkorlar hamda ish beruvchi boʻlgan jismoniy shaxslar. 3. Xodimlarni mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻl-yoʻriqdan oʻtkazish, oʻqitish va ularning bilimlarini tekshirish, malakasini oshirish hamda qayta tayyorlash tashkilot rahbarining zimmasiga yuklanadi. Xodimlar va ustalarga mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻl-yoʻriq berish, oʻqishlarni tashkil etish va bilimlarini tekshirishni oʻz vaqtida tashkil etish hamda oʻtkazishga umumiy rahbarlik va javobgarlik boʻlinma va boʻlim (sex) rahbarlari zimmasiga yuklanadi. 4. Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha oʻqitish va bilimlarni tekshirish quyidagilarga boʻlinadi: tashkilotning doimiy faoliyat yurituvchi imtihon komissiyasi raisi, uning oʻrinbosari va aʼzolarini mehnatni muhofaza qilish boʻyicha oʻqitish va ularning bilimlarini tekshirish; tashkilotning boʻlinma va boʻlim (sex) rahbarlarini mehnatni muhofaza qilish boʻyicha oʻqitish va ularning bilimlarini tekshirish; tashkilotning mutaxassis va xodimlarini mehnatni muhofaza qilish boʻyicha oʻqitish va ularning bilimlarini tekshirish; kasaba uyushmalari va xodimlarning boshqa vakillik organlari tomonidan mehnatni muhofaza qilish boʻyicha vakilini mehnatni muhofaza qilish boʻyicha oʻqitish va ularning bilimlarini tekshirish; zararli (oʻta zararli) va (yoki) xavfli (oʻta xavfli) ishlarda band boʻlgan hamda bugʻ va issiq suv qozonlari, yuk koʻtarish kranlari, bosimli idishlar, elektr qurilmalari, maxsus mashina va mexanizmlarga texnik xizmat koʻrsatadigan xodimlarni oʻqitish va ularning bilimlarini tekshirish. 5. Tashkilot rahbari qonunchilik hujjatlari va ushbu Nizom talablariga muvofiq xodimlarning oʻrtacha ish haqi saqlangan holda, ularni mehnatni muhofaza qilish boʻyicha oʻqitishni tashkil qilishi, ularning bilimlarini tekshirishi, malakasini oshirish va qayta tayyorlashdan oʻtishlarini taʼminlashi shart. Har bir ish beruvchi mehnatni muhofaza qilish boʻyicha xodimlarning oʻqishini tashkil qilish, bilimlarini tekshirish, malakasini oshirish va qayta tayyorlashdan oʻtishlari uchun zarur boʻlgan mablagʻlarni ajratishi shart. 6. Boʻlinma va boʻlim (sex) rahbarlari tomonidan xodimlarning mehnatni muhofaza qilish boʻyicha barcha turdagi yoʻl-yoʻriqdan oʻz vaqtida va sifatli oʻtkazilishi, oʻqitilishi va bilimlarining tekshirilishini nazorat qilish tashkilotning mehnatni muhofaza qilish xizmati zimmasiga yuklanadi. Ushbu Nizom bilan qogʻoz yoki elektron shaklda toʻldirilgan va tasdiqlangan hujjatlar tashkilot tomonidan besh yil davomida saqlanadi va ushbu majburiyat tashkilot rahbari zimmasiga yuklanadi. 7. Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻl-yoʻriqlar kirish va ish joyidagi yoʻl-yoʻriqlarga boʻlinadi. Bunda ish joyidagi yoʻl-yoʻriq, oʻz navbatida, dastlabki, davriy va navbatdan tashqari turlarga boʻlinadi. 8. Ishga yangi kirayotgan barcha xodimlar, boshqa tashkilotlardan xizmat safariga yuborilgan xodimlar, pudrat (subpudrat) ishlarini amalga oshiruvchilar (malakasi, ish staji va ish tajribasidan qatʼi nazar) hamda amaliyot oʻtayotgan talabalar va oʻquvchilar kirish yoʻl-yoʻrigʻidan oʻtishlari shart. Kirish yoʻl-yoʻrigʻidan mehnatni muhofaza qilish xizmati xodimi yoki ushbu majburiyatlar yuklangan boshqa xodim, shuningdek, tashkilot tomonidan jalb qilingan professional ishtirokchilar tomonidan oʻtkaziladi. Kirish yoʻl-yoʻrigʻining ayrim boʻlimlarini oʻtkazish uchun tegishli mutaxassislar jalb qilinishi mumkin (tibbiyot xodimi, yongʻin xavfsizligi boʻyicha mutaxassis, elektr xoʻjaligiga javobgar shaxs va boshqa mutaxassislar). Kirish yoʻl-yoʻrigʻidan zamonaviy texnik qurilmalarni qoʻllagan holda mehnatni muhofaza qilish xonasida, ishlab chiqarish sharoitlari va oʻqitish materialining aniq mohiyatiga javob beruvchi koʻrgazmali qurollar va adabiyotlardan foydalanilgan holda oʻtkaziladi. Kirish yoʻl-yoʻrigʻi alohida xodimlar yoki xodimlar guruhi uchun oʻtkazilishi mumkin. Bunda guruh tarkibida xodimlar soni 12 nafardan oshmasligi lozim. Kirish yoʻl-yoʻrigʻi ushbu Nizomga 1-ilovada keltirilgan namunaviy dasturga asosan ishlab chiqiladi va oʻrnatilgan tartibda tashkilot rahbari yoki bosh muhandis (ishlab chiqarish boʻyicha rahbar oʻrinbosari) tomonidan (qogʻoz yoki elektron shaklda) tasdiqlanadi. Kirish yoʻl-yoʻrigʻidan oʻtkazish ushbu Nizomga 2-ilovada keltirilgan shaklga muvofiq roʻyxatga olish jurnalida yoki maxsus elektron dasturda qayd etiladi. Maxsus ishlab chiqilgan elektron dasturga yagona identifikatsiya tizimi (OneID) orqali kiriladi va tasdiqlanadi. Kirish yoʻl-yoʻrigʻidan oʻtmagan shaxslar bilan mehnat shartnomasini tuzishga, stajirovka oʻtashga, shuningdek, boshqa tashkilot xodimlarini ishga qoʻyishga yoʻl qoʻyilmaydi. 9. Xodimlar kirish yoʻl-yoʻrigʻidan tashqari ish joyidagi yoʻl-yoʻriqdan oʻtkazilishi shart. Ish joyidagi yoʻl-yoʻriqning maqsadi — har bir xodimni ishlarni bajarishning xavfsiz uslublari va usullariga oʻqitishdan iborat. Yoʻl-yoʻriq berish jarayonida xodim ishlab chiqarish uskunasi, asboblar, moslamalar, ularning tavsiflari va konstruksiyasining xususiyatlari, yuzaga kelishi mumkin boʻlgan xavflar, ishlarni bajarishning xavfsiz uslublari va usullari hamda ish joyini tayyorlash tartiblari bilan tanishtirilishi kerak. Ish joyidagi yoʻl-yoʻriqdan oʻtkazish xodim boʻysunuviga yuborilgan bevosita ish rahbariga (usta, smena muhandisi, boʻlinma rahbari) yuklanadi. Zarur hollarda ish joyidagi yoʻl-yoʻriq tegishli mutaxassislar (mexaniklar, energetiklar, texnologlar va boshqalar) ishtirokida oʻtkazilishi mumkin. Elektr-texnik boʻlmagan xodimlarni elektr xavfsizligi boʻyicha oʻqitish va 1-malaka guruhini berish elektr xoʻjaligiga javobgar shaxs tomonidan amalga oshiriladi. 10. Ish joyidagi yoʻl-yoʻriq ushbu Nizomga 3-ilovada keltirilgan namunaviy dastur, shuningdek, muhofaza qilish boʻyicha yoʻriqnomalar asosida boʻlinma va boʻlim (sex) rahbarlari tomonidan ishlab chiqiladi. Dastur tashkilotning mehnatni muhofaza qilish xizmati yoki jalb etilgan professional ishtirokchilar va kasaba uyushmasi qoʻmitasi yoki xodimlarning boshqa vakillik organi bilan kelishilgan holda tasdiqlanadi. Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻriqnomalar mehnatni muhofaza qilish xizmati va kasaba uyushmasi qoʻmitasi yoki xodimlarning boshqa vakillik organi bilan kelishilgan holda tashkilot rahbari yoki bosh muhandis (ishlab chiqarish boʻyicha rahbar oʻrinbosari) tomonidan (qogʻoz yoki elektron shaklda) tasdiqlanadi. 11. Barcha turdagi (dastlabki, davriy, navbatdan tashqari) ish joyidagi yoʻl-yoʻriqlarni oʻtkazish ushbu Nizomga 4-ilovada keltirilgan ish joyidagi yoʻl-yoʻriqlarni qayd qilish jurnali yoki maxsus ishlab chiqilgan elektron dasturda qayd qilib boriladi. Maxsus ishlab chiqilgan elektron dasturga yagona identifikatsiya tizimi (OneID) orqali kiriladi va tasdiqlanadi. Jurnal sahifalari tikib bogʻlangan va raqamlangan boʻlishi kerak. Jurnalning oxirida raqamlangan sahifalar soni soʻz bilan yozilishi, boʻlinma rahbarining imzosi va tashkilot muhri bilan tasdiqlanishi shart. Ish joyidagi yoʻl-yoʻriqlarning oʻtkazilishi xronologik tartibda yoziladi. Jurnal muqovasi ichida mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻl-yoʻriqlar oʻtkazish uchun masʼul shaxslar roʻyxati va boʻlinmadagi mehnatni muhofaza qilish boʻyicha amaldagi yoʻriqnomalar roʻyxati ilova qilinadi. Barcha turdagi (dastlabki, davriy, navbatdan tashqari) ish joyidagi yoʻl-yoʻriqlar tashkilot yoki boʻlinmaning (xizmatlar, boʻlimlar, sexlar) faoliyatidan aniq misollar keltirgan holda, suhbat tarzida chuqur tahlil qilish asosida guruhlarga boʻlib yoki yakka holda (bir xil kasblar va alohida ish turlari uchun) oʻtkazilishi kerak. 12. Noqulay mehnat sharoitlari bilan bogʻliq (uskunalardan foydalanish, ularga xizmat koʻrsatish, sinash, sozlash va taʼmirlash, asboblarni ishlatish, xomashyo va materiallarni saqlash va boshqa) boʻlgan ishlarga aloqador boʻlmagan xodimlar ish joyidagi yoʻl-yoʻriq oʻtkazilishidan ozod etilishi mumkin. Ish joyidagi yoʻl-yoʻriq oʻtkazilishidan ozod etilgan xodimlarning kasb va lavozim roʻyxatini mehnatni muhofaza qilish xizmati shakllantiradi va kasaba uyushmasi qoʻmitasi yoki xodimlarning boshqa vakillik organi bilan kelishilgan holda, tashkilot rahbari yoki bosh muhandis (ishlab chiqarish boʻyicha rahbar oʻrinbosari) tomonidan (qogʻoz yoki elektron shaklda) tasdiqlanadi. 13. Yuqori xavfli uchastkalarda yoki kasbiy tanlov talab etiladigan boshqacha turdagi ishlar bajarilishi lozim boʻlgan uchastkalarda xodimlarni mustaqil ishga qoʻyishdan avval (boshqa ishga oʻtishda) stajirovka bilan bevosita birgalikda ish joyidagi dastlabki yoʻl-yoʻriq oʻtkazilishi shart. Boʻlinma va boʻlim (sex) rahbari yangi ishga qabul qilingan xodimni stajirovkadan oʻtkazish vazifasini ushbu Nizomga 5-ilovada keltirilgan shaklga muvofiq tashkilotning tajribali va malakali xodimiga yuklaydi. Kasbi boʻyicha stajirovkaning dastlabki birinchi oyi davomida mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha bilimlar tekshiriladi. Xodimning stajirovka muddati kamida uchta ish smenasidan iborat boʻlishi kerak. 14. Davriy yoʻl-yoʻriq oʻtkazilishining asosiy maqsadi — maʼlum muddatdan soʻng xodimlar tomonidan asosiy va boshqa doimiy ishlarning xavfsiz bajarilishi yuzasidan bilimlarni oshirishdan iborat. Xodimlar ushbu kasbdagi malaka va ish stajidan qatʼi nazar, kamida har olti oyda bir marta, mehnat sharoitlari zararli (oʻta zararli) va (yoki) xavfli (oʻta xavfli) ishlarda band boʻlgan xodimlar kamida har uch oyda bir marta mehnatni muhofaza qilish boʻyicha davriy yoʻl-yoʻriqdan oʻtishlari shart. Belgilangan muddatlarda qandaydir sabablarga koʻra (mehnat taʼtili, kasallik, xizmat safari va boshqalar) yoʻl-yoʻriqdan oʻtmagan xodimlar ishga qaytgan kuni davriy yoʻl-yoʻriqdan oʻtadi. 15. Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha navbatdan tashqari yoʻl-yoʻriq quyidagi hollarda oʻtkazilishi kerak: ishlab chiqarish jarayonidagi oʻzgarishlar, bir turdagi dastgoh boshqasi bilan almashtirilishi sababli mehnat sharoitlarida oʻzgarish boʻlsa; agarda tashkilot boʻlinmasida avariya yoki baxtsiz hodisa sodir boʻlsa; mehnatni muhofaza qilish boʻyicha kiritilgan yangi qoida va yoʻriqnomalar sababli xodimlarga qoʻshimcha talablarni yetkazish zarurati tugʻilganda; koʻrilgan taʼsir choralaridan qatʼi nazar, qoidalar va yoʻriqnomalar talablari, ishlab chiqarish intizomi buzilgani aniqlangan hollarda; mehnat sharoitlari zararli (oʻta zararli) va (yoki) xavfli (oʻta xavfli) ishlarda band boʻlgan xodimlarning ishdagi tanaffuslari 30 kalendar kundan, boshqa ishlar uchun esa 60 kalendar kundan ortiq boʻlganda; mutaxassisligi boʻyicha vazifasiga bogʻliq boʻlmagan bir martalik ishlar bajarilishidan hamda tabiiy ofat va falokatlarni bartaraf qilish ishlaridan oldin; yuqori xavfli ishlarga naryad-ijozatni rasmiylashtirishda; mehnatni muhofaza qilish qoidalari va yoʻriqnomalarini yetarli darajada bilmasligi aniqlanganda tashkilot rahbarining buyrugʻi, mehnatni muhofaza qilish xizmati hamda davlat nazorati organlarining yozma koʻrsatmasi bilan. Navbatdan tashqari yoʻl-yoʻriqdan oʻtkazish jarayonida ish joyidagi yoʻl-yoʻriq dasturining faqatgina ushbu yoʻl-yoʻriqni oʻtkazishga sabab boʻlgan qismi koʻrib chiqilishi kerak. 16. Ish joyidagi yoʻl-yoʻriqlar ogʻzaki soʻrov yoki zamonaviy texnik oʻquv vositalaridan foydalangan holda bilimlarni, shuningdek, xavfsiz ishlash usullari boʻyicha egallagan koʻnikmalarni tekshirish bilan yakunlanadi. Bilimlarni yoʻl-yoʻriq oʻtkazgan xodim tekshiradi. Xodimlar navbatdan tashqari yoʻl-yoʻriqlardan xuddi dastlabki va davriy yoʻl-yoʻriqlar kabi bevosita rahbarlari tomonidan oʻtkazilishi kerak. Navbatdan tashqari yoʻl-yoʻriq oʻtkazilgani toʻgʻrisidagi maʼlumot dastlabki va davriy yoʻl-yoʻriqlar kabi ish joyidagi yoʻl-yoʻriqlarni qayd qilish jurnaliga sabablari koʻrsatilgan holda rasmiylashtiriladi. 17. Yoʻl-yoʻriqdan soʻng ogʻzaki soʻrovda qoniqarsiz bilimga ega boʻlgan shaxslar mustaqil ishlashga ruxsat etilmaydi va ular qaytadan ish joyidagi yoʻl-yoʻriqdan oʻtishlari shart. 18. Har qanday hollarda mustaqil ishlashga tashkilotning bosh muhandisi (ishlab chiqarish boʻyicha rahbar oʻrinbosari) yoki boʻlinma va boʻlim (sex) rahbari ruxsat beradi. 19. Tashkilotlarda doimiy faoliyat yurituvchi imtihon komissiyasi (keyingi oʻrinlarda — DFYUIK) tashkil etiladi. Faoliyati turlarining xavflilik darajasi birinchi toifaga mansub boʻlgan tashkilotlarda DFYUIKni tashkil etish tashkilotning kasaba uyushmasi qoʻmitasi yoki xodimlarning boshqa vakillik organi bilan kelishilgan holda, tashkilot rahbari tomonidan mustaqil hal etiladi. Tashkilotning xavflilik darajasi Vazirlar Mahkamasining “Ish beruvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sugʻurta qilish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunini amalga oshirish chora-tadbirlari haqida” 2009-yil 24-iyundagi 177-son qaroriga muvofiq belgilanadi. 20. DFYUIK raisi va aʼzolari roʻyxati tashkilotning mehnatni muhofaza qilish xizmati tomonidan tuzilib, tashkilotning kasaba uyushmasi qoʻmitasi yoki xodimlarning boshqa vakillik organi bilan kelishilgan holda tashkilot rahbari tomonidan tasdiqlanadi. Tashkilotning DFYUIK ishiga tashkilot rahbari yoki bosh muhandis (ishlab chiqarish boʻyicha rahbar oʻrinbosari) rahbarlik qiladi. Oʻqitilishi va bilimlari tekshirilishi lozim boʻlgan xodimlar soni koʻp tashkilotlarda bir nechta imtihon komissiyasi boʻlishi mumkin. Bunday hollarda bosh muhandis yoki faoliyat yoʻnalishi boʻyicha tashkilot rahbari oʻrinbosarlari DFYUIK raislari sifatida tayinlanadi. 21. DFYUIK tarkibidagi rahbar va mutaxassislar lavozimga tayinlangandan soʻng bir oy ichida ushbu Nizom talablariga asosan 36 akademik soatdan kam boʻlmagan kurslarda oʻqitilishi va ularning bilimlari tekshirilishi kerak. DFYUIK aʼzolarining mehnatni muhofaza qilish boʻyicha oʻqitish va bilimlarini tekshirish Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi xodimlarining malakasini oshirish markazi (keyingi oʻrinlarda — Malaka oshirish markazi) yoki professional ishtirokchilar tomonidan tasdiqlangan oʻquv dasturlari va oʻquv-mavzuviy rejalar asosida amalga oshiriladi (keyingi oʻrinlarda — taʼlim dasturlari). Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha taʼlim dasturlari Malaka oshirish markazi tomonidan ishlab chiqiladi hamda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi, Oʻzbekiston Kasaba uyushmalari Federatsiyasi, Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasi bilan kelishilgan holda Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi tomonidan tasdiqlanadi. Taʼlim dasturlari zaruratga koʻra kamida uch yilda bir marta yangilab boriladi. Malaka oshirish markazi hamda professional ishtirokchilar tinglovchilarni oʻqitish va ularning bilimlarini tekshirish sifati uchun javobgardir. 22. Taʼlim dasturlari mazmuniga qoʻyiladigan asosiy talablar quyidagilardan iborat boʻlishi kerak: mehnatni muhofaza qilish sohasida ishlarni amalga oshiradigan rahbar va mutaxassislarga qoʻyiladigan kasbiy malaka talablariga muvofiq boʻlishi; mehnat xavfsizligi va gigiyenasi talablarini oʻz ichiga olgan boʻlishi; shaxsiy va jamoaviy himoya vositalarining turlari va asosiy xususiyatlarini, himoya vositalariga hamda ulardan foydalanishga va saqlashga qoʻyiladigan umumiy talablar, ularning sozligi va holatini baholashning mezonlari toʻgʻrisida maʼlumotlar boʻlishi; mehnatni muhofaza qilish talablarini buzgani uchun javobgarlikka tortish tartibi toʻgʻrisida maʼlumotlar boʻlishi; mehnat faoliyati bilan bogʻliq baxtsiz hodisa yoki kasb kasalligi tahlilini oʻz ichiga olgan maʼlumotlar boʻlishi; mehnatni muhofaza qilish va mehnat sharoitlarini yaxshilashga qaratilgan chora-tadbirlar hamda sohaga oid normativ-huquqiy hujjatlar talablari boʻlishi; xodimlarning dastlabki tarzda (ishga kirayotganda) va davriy (mehnat faoliyati davomida) majburiy tibbiy koʻriklarini oʻtkazish talablari boʻlishi; tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish boʻyicha ishlarni hamda mehnatni muhofaza qilish xizmati faoliyatini tashkil etish tartibi toʻgʻrisida maʼlumotlar boʻlishi; oliy taʼlim davlat standartlariga nisbatan izchil, ketma-ketlikda boʻlishi; zamonaviy taʼlim texnologiyasi va oʻquv vositalariga moʻljallangan boʻlishi; taʼlim dasturi mazmuni mehnatni muhofaza qilish boʻyicha amalga oshiriladigan kasbiy faoliyatga muvofiq boʻlishi. 23. Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha tashkilotlarning oʻqitish talabini hisobga olgan holda anʼanaviy yoki masofaviy tarzda, shuningdek, hududlarda oʻqitilishi mumkin. 24. Mehnatni muhofaza qilish sohasida oʻqitish kurslarida oʻqigan, taʼlim dasturini muvaffaqiyatli oʻzlashtirgan tashkilotlarning DFYUIK aʼzolari: Oʻzbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi va “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Qonuni hamda mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlar; mehnat xavfsizligi va gigiyenasi standartlari tizimi; mehnat shartnomalari, ish va dam olish vaqtlari rejimi, ayollar va 18 yoshga toʻlmagan shaxslarning, shuningdek, alohida toifadagi xodimlarning mehnatini muhofaza qilish, imtiyoz va kompensatsiyalar; mehnatni muhofaza qilishning holati ustidan davlat va jamoat nazoratini oʻrnatish talablari; mehnatni muhofaza qilishni boshqarish tizimi; mehnat faoliyati bilan bogʻliq baxtsiz hodisalarni va xodimlar salomatligining mehnat vazifalarini bajarish bilan bogʻliq boshqa xil zararlanishini tekshirish va hisobga olish toʻgʻrisidagi nizom; ishlab chiqarish jarayonlarining xavfsiz olib borilishiga rioya qilinishini taʼminlovchi texnologik reglamentlar va ishlab chiqarish yoʻriqnomalari; shaxsiy himoya vositalarini belgilash va ulardan foydalanish, ularni berish tartibi va meʼyorlari, ulardan foydalanish muddatlari; ishlab chiqarish sanitariyasi va shaxsiy gigiyena boʻyicha qoʻyiladigan asosiy talablar; elektr tokidan jarohatlanishlarning oldini olish boʻyicha qoʻyiladigan asosiy talablar; yongʻin xavfsizligi, yongʻin, portlash va halokatlarning oldini olish usullari va vositalari; jabrlanuvchilarga shifokordan oldingi birinchi yordam koʻrsatish usullari haqida bilimlarga ega boʻlishlari shart. 25. DFYUIK tarkibiga quyidagilar kiritilishi mumkin: tashkilot rahbari, uning oʻrinbosarlari, bosh muhandis, bosh energetik, bosh mexanik, bosh texnolog, xodimlar bilan ishlash boʻlimi boshligʻi, kasaba uyushmasi qoʻmitasi raisi yoki xodimlarning boshqa vakillik organiga saylangan shaxs va mehnatni muhofaza qilish xizmati boshliqlari. 26. DFYUIK tarkibiga davomiyligi 36 akademik soatdan kam boʻlmagan oʻqitish kurslarida oʻqigan va bilimlari tekshirilgan mutaxassislarni kiritishga ruxsat beriladi. Mehnatni muhofaza qilish sohasida mutaxassis malaka sertifikatiga ega boʻlgan xodimlarning DFYUIK tarkibiga kiritish uchun oʻqitish kurslarida oʻqishi talab etilmaydi. 27. Mehnatni muhofaza qilish sohasida oʻqitish kurslarida oʻqigan DFYUIK aʼzolari oʻqitish kurslarida oʻqigandan keyin bilimlari tekshirilishi kerak. 28. Mehnatni muhofaza qilish sohasida oʻqitish va bilimlarini tekshirish boʻyicha guruh tarkibining soni, qoida tariqasida, 10 nafardan kam boʻlmasligi va 20 nafardan oshmasligi kerak. 29. DFYUIK aʼzolarining bilimlarini tekshirish maxsus zamonaviy axborot texnologiyalari va kuzatuv kameralari bilan jihozlangan alohida xonalarda, kompyuterda topshiriladigan test sinovlaridan yoki ogʻzaki (yozma), shuningdek, amaliy imtihondan iborat boʻladi. 30. Test savollari Malaka oshirish markazi tomonidan tuziladi, Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi tomonidan tasdiqlanadi hamda test savollari va javob variantlari vazirlikning rasmiy veb-saytida muntazam tarzda joylashtirib boriladi. Test savollari qonunchilik hujjatlariga kiritilgan oʻzgartirish va qoʻshimchalarni hisobga olgan holda yangilab boriladi. 31. Test sinovi taʼlim dasturining barcha boʻlimlarini qamrab olgan kamida 30 ta savol boʻyicha oʻtkaziladi va umumiy imtihon vaqti davomiyligi 60 daqiqani tashkil etadi. 70 foizdan kam boʻlmagan savollarga toʻgʻri javob bergan talabgorlarning bilimlari tekshiruvdan oʻtgan hisoblanadi. 32. Bilimlarni tekshirish jarayonida talabgorlarga quyidagilar taqiqlanadi: qonunchilik hujjatlari va yoʻriqnoma materiallari, axborotnomalar va maxsus adabiyotlardan foydalanish; mobil aloqa va boshqa aloqa vositalaridan foydalanish; boshqa talabgorlar bilan suhbatlashish; imtihon xonasidan tashqariga chiqish (bilimlari tekshiruvdan oʻtkazilayotgan xonadan tashqariga chiqqan shaxslar qayta ichkariga kiritilmaydi). Ushbu talablarni buzgan talabgorlar bilimlari tekshiruvdan oʻtkazilayotgan xonadan chiqarib yuboriladi va imtihondan oʻtmagan hisoblanadi. Begona shaxslarga bilimlarni tekshiruvdan oʻtkazish jarayonida ishtirok etishga ruxsat berilmaydi. Malaka oshirish markazi va professional ishtirokchilar tomonidan bilimlarni tekshirish jarayonlarini axborot texnologiyalari orqali onlayn shaklda kuzatish imkoniyati yaratilishi kerak. 33. Bilimlarni tekshirish jarayonining shaffofligi va xolisligini taʼminlash maqsadida imtihon uzluksiz ravishda ovozli videotasvirga tushiriladi, videotasvir va talabgorning test javoblari hamda imtihon komissiyasining bayonnomalari Malaka oshirish markazi yoki professional ishtirokchilarda kamida bir yil mobaynida saqlanadi. Bilimlarni tekshirish jarayonini uzluksiz ravishda ovozli videotasvirga tushirish uchun Malaka oshirish markazi yoki professional ishtirokchilar imtihonlarni tashkil etishda alohida test xonalarini ajratadi hamda ularni zamonaviy texnik asbob-uskunalar (kompyuter, ovozli videokamera, internet aloqasi va boshqalar) bilan taʼminlab, talabgorlar uchun tegishli shart-sharoitlar yaratadi. 34. Mehnatni muhofaza qilish sohasida oʻqitish va bilimlarni tekshirish ishdan ajralgan holda yoki qisman ajralgan holda amalga oshirilishi mumkin. 35. Mehnatni muhofaza qilish sohasida oʻqitish yakunida bilimlarni tekshirish boʻyicha uch kishidan kam boʻlmagan tarkibda imtihondan oʻtkazish komissiyasi tuziladi. Malaka oshirish markazi tomonidan bilimlarni tekshirish boʻyicha imtihon komissiyasi tarkibiga Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligining Davlat mehnat inspeksiyasi va Oʻzbekiston Kasaba uyushmalari Federatsiyasining mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassislari doimiy asosda kiritilishi kerak. Professional ishtirokchilar tomonidan bilimlarni tekshirish boʻyicha imtihon komissiyasi tarkibiga Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligining hududiy Davlat mehnat inspeksiyasi va Oʻzbekiston Kasaba uyushmalari Federatsiyasining hududlardagi mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassislari doimiy asosda kiritilishi kerak. Mehnatni muhofaza qilish sohasida oʻqitish va bilimlarni tekshirish yakuni boʻyicha imtihonlarni muvaffaqiyatli topshirganlarga ushbu Nizomga 6-ilovada keltirilgan shaklda Davlat namunasidagi sertifikat beriladi. Sertifikatning amal qilish muddati uch yil. DFYUIK aʼzolari uch yilda bir marta oʻqitilib, bilimlari tekshirilishi kerak. 36. DFYUIK aʼzolari mehnatni muhofaza qilish sohasida oʻqitilib, bilimlari tekshirilgandan keyin bayonnoma rasmiylashtiriladi va bir hafta muddatda Malaka oshirish markazi yoki professional ishtirokchilar tomonidan oʻqitilib, bilimlari tekshirilganlar boʻyicha toʻliq maʼlumotlar “Yagona milliy mehnat tizimi” idoralararo dasturiy-apparat kompleksiga kiritiladi. Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha bilimlarini tekshirishda qoniqarsiz baholangan shaxsning bir oy ichida bilimlari qayta tekshirilishi kerak. 37. Tashkilotning DFYUIK tarkibi buyruq bilan rasmiylashtiriladi. Buyruqqa komissiya tarkibi, DFYUIK tomonidan bilimlari tekshirilishi lozim boʻlgan boʻlinma va boʻlim (sex) rahbarlarining roʻyxati bilimlarni tekshirish grafigi, bilimlarni tekshirish uchun savollar roʻyxati ilova qilinishi kerak. 38. DFYUIKning asosiy vazifasi tashkilotning boʻlinma va boʻlim (sex) rahbarlarini oʻqitish hamda bilimini tekshirishdan iborat. 39. Yakka tartibdagi tadbirkorlarga DFYUIK faoliyatini tashkil etish majburiy hisoblanmaydi. 40. Boʻlinma va boʻlim (sex) rahbarlari mehnatni muhofaza qilish boʻyicha DFYUIK tomonidan oʻqitilishi va bilimlari tekshirilishi kerak. 41. Tashkilotning oʻqitilishi va bilimlari tekshirilishi kerak boʻlgan boʻlinma va boʻlimi (sexi) rahbarlari roʻyxati mehnatni muhofaza qilish xizmati tomonidan tuzilib, kasaba uyushmasi qoʻmitasi yoki xodimlarning boshqa vakillik organi bilan kelishilgan holda DFYUIK raisi tomonidan tasdiqlanadi. 42. Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha 36 akademik soatlik oʻqitish dasturi boʻlinma va boʻlim (sex) rahbarlarining egallab turgan lavozimlariga nisbatan qoʻyiladigan malaka talablariga asosan mehnatni muhofaza qilish xizmati tomonidan ishlab chiqiladi, kasaba uyushmasi qoʻmitasi yoki xodimlarning boshqa vakillik organi bilan kelishilgan holda DFYUIK raisi tomonidan tasdiqlanadi. Oʻqitish dasturlari zaruratga koʻra kamida uch yilda bir marta yangilab boriladi. Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha oʻqitish dasturi asosida ishlab chiqilgan savollar roʻyxatiga asosan boʻlinma va boʻlim (sex) rahbarlarining bilimlarini tekshirish uchun mehnatni muhofaza qilish xizmati tomonidan imtihon biletlari tuziladi va DFYUIK raisi tomonidan tasdiqlanadi. 43. Oʻqitish dasturlari mazmuniga qoʻyiladigan asosiy talablar quyidagilardan iborat boʻlishi kerak: mehnatni muhofaza qilish sohasida ishlarni amalga oshiradigan rahbar va mutaxassislarga qoʻyiladigan professional kasbiy malaka talablariga muvofiq boʻlishi; mehnat xavfsizligi va gigiyenasi talablarini oʻz ichiga olgan boʻlishi; shaxsiy va jamoaviy himoya vositalarining turlari va asosiy xususiyatlarini, himoya vositalariga hamda ulardan foydalanishga va saqlashga qoʻyiladigan umumiy talablar, ularning sozligi va holatini baholashning mezonlari toʻgʻrisida maʼlumotlar boʻlishi; mehnatni muhofaza qilish talablarini buzganligi uchun javobgarlikka tortish tartibi toʻgʻrisida maʼlumotlar boʻlishi; mehnat faoliyati bilan bogʻliq baxtsiz hodisa yoki kasb kasalligi tahlilini oʻz ichiga olgan maʼlumotlar boʻlishi; mehnatni muhofaza qilish, mehnat xavfsizligi va gigiyenasi, mehnat sharoitlarini yaxshilashga qaratilgan chora-tadbirlar hamda mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarni va normativ-huquqiy hujjatlar talablari boʻlishi; xodimlarning dastlabki tarzda (ishga kirayotganda) va davriy (mehnat faoliyati davomida) majburiy tibbiy koʻriklarini oʻtkazish talablari boʻlishi; xavfsizlik qoidalari va ishlab chiqarish sanitariyasi meʼyorlari talablari; uskunalar, mexanizmlar, moslamalar, toʻsuvchi va saqlovchi qurilmalarning, shuningdek, ishlab chiqarish va yordamchi xonalarning soz holatini va xavfsiz ishlashini taʼminlashga oid talablar; maʼmuriy-jamoatchilik nazoratini oʻtkazish tartibi; yoʻriqnomalar, ichki mehnat tartibi qoidalari va jamoa shartnomasi talablari; zamonaviy taʼlim texnologiyasi va oʻquv vositalariga moʻljallangan boʻlishi; oʻqitish dasturining mazmuni mehnatni muhofaza qilish, mehnat xavfsizligi va gigiyenasi boʻyicha amalga oshiriladigan kasbiy faoliyatga muvofiq boʻlishi. 44. Tashkilot hududida boʻlinma va boʻlim (sex) rahbarlarini mehnatni muhofaza qilish boʻyicha oʻqitish uchun tashkilot tomonidan malakali mutaxassislar jalb etilishi mumkin. Oʻqitish va bilimlarni tekshirish anʼanaviy yoki masofaviy shaklda amalga oshirilishi mumkin. Boʻlinma va boʻlim (sex) rahbarlarini oʻqitish ushbu Nizomga 7-ilovada keltirilgan shaklga muvofiq mehnatni muhofaza qilish boʻyicha oʻqitishni roʻyxatga olish jurnalida (qogʻoz yoki elektron shaklda) yoki maxsus elektron dasturda qayd etiladi. Maxsus ishlab chiqilgan elektron dasturga yagona identifikatsiya tizimi (OneID) orqali kiriladi va tasdiqlanadi. 45. Boʻlinma va boʻlim (sex) rahbarlarini mehnatni muhofaza qilish boʻyicha oʻqitish hamda bilimlarini tekshirish birlamchi, davriy, navbatdan tashqari turlarga boʻlinadi. Boʻlinma va boʻlim (sex) rahbarlarining bilimlarini tekshirish tasdiqlangan jadval asosida oʻtkaziladi. Jadval DFYUIKning barcha aʼzolari hamda bilimi tekshirilayotgan boʻlinma va boʻlim (sex) rahbarlariga imtihon boshlanishidan kamida 15 kun avval yuborilishi kerak. Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha bilimlar DFYUIKning kamida uch nafar aʼzosi ishtirok etgan taqdirda tekshiriladi. 46. Boʻlinma va boʻlim (sex) rahbarlari lavozimga tayinlangandan soʻng bir oy ichida mehnatni muhofaza qilish boʻyicha bilimlari birlamchi tekshirilishi shart. 47. Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha davriy oʻqitish hamda bilimlarni tekshirish kamida uch yilda bir marotaba oʻtkazilishi, xavfliligi yuqori boʻlgan ishlab chiqarish yoki kasbiy tanlov talab etiladigan ishlarda band boʻlgan boʻlinma va boʻlim (sex) rahbarlari esa har yili oʻqitilishi va bilimlari tekshirilishi shart. 48. Ushbu Nizomga 8-ilovada keltirilgan shakldagi jadvalga asosan boʻlinma va boʻlim (sex) rahbarlarining bilimlari davriy tekshiruvdan ushbu Nizomning 47-bandida nazarda tutilgan shartlar asosida oʻtkaziladi. Jadvallar mehnatni muhofaza qilish xizmati tomonidan tuzilib, kasaba uyushma qoʻmitasi yoki xodimlarning boshqa vakillik organi bilan kelishilgan holda, DFYUIK raisi tomonidan (qogʻoz yoki elektron shaklda) tasdiqlanadi. 49. Boʻlinma va boʻlim (sex) rahbarlari quyidagi hollarda navbatdan tashqari oʻqitilishi hamda bilimlari tekshirilishi shart: mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yangi yoki qayta koʻrib chiqilgan mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar va normativ-huquqiy hujjatlar amalga kiritilganda; yangi uskunalarni ishga tushirish yoki yangi texnologik jarayonlarni tatbiq etishda; xodimni boshqa ish oʻrniga oʻtkazish yoki uni boshqa lavozimga tayinlash vaqtida, mehnatni muhofaza qilish boʻyicha qoʻshimcha bilimlar talab etiladigan hollarda; baxtsiz hodisalarga yoʻl qoʻyilganda — guruhli, oqibati oʻrtacha ogʻir yoki ogʻir va oʻlim bilan tugagan baxtsiz hodisalar, shuningdek, avariya holati, yongʻin, portlash yoki zaharlanish yuzaga kelganda; tashkilotning rahbari, mehnatni muhofaza qilish xizmati va davlat nazorati va tekshiruvi organlari talablariga asosan; mehnat faoliyatida bir yildan koʻproq tanaffus boʻlganda. 50. Bilimlari tekshirilayotgan boʻlinma va boʻlim (sex) rahbarlariga beriladigan bahodan (yaxshi, qoniqarli yoki qoniqarsiz) tashqari boʻlinma va boʻlim (sex) rahbarlariga ishga qoʻyilishi yuzasidan xulosa beriladi. Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha bilimlarni tekshirish natijalari ushbu Nizomga 9-ilovada keltirilgan shaklga muvofiq bilimlarni tekshirish jurnalida (qogʻoz yoki elektron shaklda) yoki maxsus ishlab chiqilgan elektron dasturda qayd etilishi shart. Maxsus ishlab chiqilgan elektron dasturga yagona identifikatsiya tizimi (OneID) orqali kiriladi va tasdiqlanadi. Bilimlarni tekshirish jurnalining qogʻoz shakli uch yildan kam boʻlmagan muddatda saqlanadi. 51. Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha bilimlari qoniqarsiz baholangan shaxs bir oy ichida bilimlarini qayta tekshirish sharti bilan tashkilotda egallab turgan vazifasida ish haqi saqlanmagan holda qoldirilishi mumkin. Bilimlari qayta tekshirilishi natijasiga koʻra bilimi qoniqarsiz deb baholanishi xodimni ishdan chetlashtirishga asos boʻladi. Bilimlarni qayta tekshirishga sababsiz kelmaslik xodimga intizomiy jazo chorasini qoʻllashga asos hisoblanadi. 52. Boʻlinma va boʻlim (sex) rahbarlari tashkilotning DFYUIKda bilimlari tekshiruvdan muvaffaqiyatli oʻtkazilgandan soʻng boʻlinma va boʻlim (sex) mutaxassis va xodimlarini oʻqitish va ularning bilimini tekshirish uchun boʻlinma va boʻlim (sex)da tuziladigan imtihon komissiyasi ishlarida ishtirok etish huquqiga ega boʻladi. 53. Boʻlinma va boʻlimning (sex) mutaxassis va xodimlari mehnatni muhofaza qilish boʻyicha boʻlinma va boʻlim (sex) rahbarlari tomonidan oʻqitilishi va bilimlari tekshirilishi kerak. Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha belgilangan tartibda oʻquvdan oʻtmagan va bilimlari tekshirilmagan mutaxassis va xodimlarni ishga qoʻyish taqiqlanadi. 54. Boʻlinma va boʻlim (sex)ning oʻqitilishi va bilimlari tekshirilishi kerak boʻlgan mutaxassis va xodimlari roʻyxati boʻlinma va boʻlim (sex) rahbarlari tomonidan tuzilib, mehnatni muhofaza qilish xizmati va kasaba uyushmasi qoʻmitasi yoki xodimlarning boshqa vakillik organi bilan kelishilgan holda tashkilotning DFYUIK raisi tomonidan tasdiqlanadi. 55. Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha 18 akademik soatlik oʻqitish dasturi boʻlinma va boʻlim (sex) mutaxassis va xodimlarining egallab turgan kasb va lavozimlariga nisbatan qoʻyiladigan malaka talablariga asosan boʻlinma va boʻlim (sex) rahbarlari tomonidan ishlab chiqiladi, mehnatni muhofaza qilish xizmati va kasaba uyushmasi qoʻmitasi yoki xodimlarning boshqa vakillik organi bilan kelishilgan holda tashkilotning DFYUIK raisi tomonidan tasdiqlanadi. Oʻqitish dasturlari zaruratga koʻra kamida uch yilda bir marta yangilab boriladi. 56. Oʻqitish dasturlari mazmuniga qoʻyiladigan asosiy talablar quyidagilardan iborat boʻlishi kerak: mehnatni muhofaza qilish sohasida ishlarni amalga oshiradigan mutaxassis va xodimlarga qoʻyiladigan kasbiy malaka talablariga muvofiq boʻlishi; mehnatni muhofaza qilish, mehnat xavfsizligi va gigiyenasi talablarini oʻz ichiga olgan boʻlishi; shaxsiy va jamoaviy himoya vositalarining turlari va asosiy xususiyatlarini, himoya vositalariga hamda ulardan foydalanishga va saqlashga qoʻyiladigan umumiy talablar, ularning sozligi va holatini baholashning mezonlari toʻgʻrisida maʼlumotlar boʻlishi; mehnatni muhofaza qilish talablarini buzgani uchun javobgarlikka tortish tartibi toʻgʻrisida maʼlumotlar boʻlishi; mehnat faoliyati bilan bogʻliq baxtsiz hodisalar toʻgʻrisida maʼlumotlar boʻlishi; mehnatni muhofaza qilish, mehnat xavfsizligi va gigiyenasi, mehnat sharoitlarini yaxshilashga qaratilgan chora-tadbirlar hamda mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar va normativ-huquqiy hujjatlar talablari boʻlishi; xodimlarni dastlabki tarzda (ishga kirayotganda) va davriy (mehnat faoliyati davomida) majburiy tibbiy koʻriklardan oʻtkazish talablari boʻlishi; xavfsizlik qoidalari va ishlab chiqarish sanitariyasi meʼyorlari talablari; asbob-uskunalar, mexanizmlar, moslamalar, toʻsuvchi va saqlovchi qurilmalarning, shuningdek, ishlab chiqarish va yordamchi xonalarning soz holati va xavfsiz ishlashini taʼminlashga oid talablar; maʼmuriy-jamoatchilik nazoratining birinchi va ikkinchi bosqichini oʻtkazish tartibi; boʻlinma va boʻlimning (sex) faoliyatiga oid yoʻriqnomalar talablari; ichki mehnat tartibi qoidalari va jamoa shartnomasi talablari; oʻqitish dasturining mazmuni mehnatni muhofaza qilish, mehnat xavfsizligi va gigiyenasi boʻyicha amalga oshiriladigan kasbiy faoliyatga muvofiq boʻlishi. 57. Boʻlinma va boʻlimlarning (sex) mutaxassis va xodimlarini mehnatni muhofaza qilish boʻyicha oʻqitish uchun tashkilotning malakali mutaxassislarini jalb etishi mumkin. Oʻqitish va bilimlarni tekshirish anʼanaviy yoki masofaviy tarzda amalga oshirilishi mumkin. Boʻlinma va boʻlim (sex)larning mutaxassis va xodimlarini oʻqitish ushbu Nizomga 7-ilovada keltirilgan shaklga muvofiq mehnatni muhofaza qilish boʻyicha oʻqitishni roʻyxatga olish jurnalida (qogʻoz yoki elektron) yoki maxsus ishlab chiqilgan elektron dasturda qayd etilishi shart. Maxsus ishlab chiqilgan elektron dasturga yagona identifikatsiya tizimi (OneID) orqali kiriladi va tasdiqlanadi. 58. Boʻlinma va boʻlim (sex)larning mutaxassis va xodimlarini mehnatni muhofaza qilish boʻyicha oʻqitish hamda ularning bilimlarini tekshirish birlamchi, davriy, navbatdan tashqari turlarga boʻlinadi. Boʻlinma va boʻlimlarning (sex) mutaxassis va xodimlarini bilimlari tasdiqlangan jadval asosida tekshiriladi. Jadval imtihon komissiyasining barcha aʼzolari hamda bilimi tekshirilayotgan mutaxassis va xodimlarga imtihon boshlanishidan kamida 15 kun avval yuborilishi kerak. Boʻlinma va boʻlim (sex)ning imtihon komissiyasi tarkibi uch kishidan kam boʻlgan taqdirda, mehnatni muhofaza qilish, mehnat xavfsizligi va gigiyenasi boʻyicha bilimlarni tekshirish mumkin emas. 59. Boʻlinma va boʻlim (sex) mutaxassis va xodimlari lavozimga tayinlangandan soʻng bir oy ichida mehnatni muhofaza qilish boʻyicha bilimlari birlamchi tekshirilishi shart. 60. Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha davriy oʻqitish hamda bilimlarini tekshirish kamida uch yilda bir marotaba, xavfliligi yuqori boʻlgan ishlab chiqarish yoki kasbiy tanlov talab etiladigan ishlarda band boʻlgan boʻlinma va boʻlim (sex) mutaxassis va xodimlari esa har yili oʻqitilishi va bilimlari tekshirilishi shart. 61. Ushbu Nizomga 8-ilovada keltirilgan shakldagi grafikka asosan mutaxassis va xodimlarning bilimlari davriy tekshiruvdan ushbu Nizomning 60-bandida nazarda tutilgan shartlar asosida oʻtkaziladi. Jadvallar boʻlinma va boʻlim (sex) rahbarlari tomonidan tuzilib, mehnatni muhofaza qilish xizmati va kasaba uyushmasi qoʻmitasi yoki xodimlarning boshqa vakillik organi bilan kelishilgan holda, tashkilotning DFYUIK raisi tomonidan (qogʻoz yoki elektron shaklda) tasdiqlanadi. 62. Boʻlinma va boʻlim (sex) mutaxassis va xodimlari quyidagi hollarda navbatdan tashqari oʻqitilishi hamda bilimlari tekshirilishi shart: mehnatni muhofaza qilish, mehnat xavfsizligi va gigiyenasi boʻyicha yangi yoki qayta koʻrib chiqilgan mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar va normativ-huquqiy hujjatlar amalga kiritilganda; yangi uskunalarni ishga tushirish yoki yangi texnologik jarayonlarni tatbiq etishda; xodimni boshqa ish oʻrniga oʻtkazish yoki uni boshqa lavozimga tayinlash vaqtida, mehnatni muhofaza qilish boʻyicha qoʻshimcha bilimlar talab etiladigan hollarda; baxtsiz hodisalarga yoʻl qoʻyilganda — guruhli, oqibati oʻrtacha ogʻir yoki ogʻir va oʻlim bilan tugagan baxtsiz hodisalar, shuningdek, avariya holati, yongʻin, portlash yoki zaharlanish yuzaga kelganda; tashkilotning rahbari, mehnatni muhofaza qilish xizmati va davlat nazorati va tekshiruvi organlari talablariga asosan; mehnat faoliyatida bir yildan koʻproq tanaffus boʻlganda. 63. Bilimlari tekshirilayotgan boʻlinma va boʻlim (sex) mutaxassis va xodimlariga beriladigan bahodan (yaxshi, qoniqarli yoki qoniqarsiz) tashqari mustaqil ishga qoʻyilishi yuzasidan xulosa beriladi. Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha bilimlarni tekshirish natijalari ushbu Nizomga 9-ilovada keltirilgan shaklga muvofiq bilimlarni tekshirish jurnalida (qogʻoz yoki elektron shaklda) yoki maxsus ishlab chiqilgan elektron dasturda qayd etilishi shart. Maxsus ishlab chiqilgan elektron dasturga yagona identifikatsiya tizimi (OneID) orqali kiriladi va tasdiqlanadi. Bilimlarni tekshirish jurnalining qogʻoz shakli uch yildan kam boʻlmagan muddatda saqlanadi. 64. Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha bilimlari qoniqarsiz baholangan xodim bir oy ichida bilimlarini qayta tekshirish sharti bilan, tashkilotda egallab turgan lavozimida ish haqi saqlanmagan holda qoldirilishi mumkin. Bilimlari qayta tekshirilishi natijasiga koʻra bilimi qoniqarsiz deb baholanishi xodimni ishdan chetlashtirishga asos boʻladi. Bilimlarni qayta tekshirishga sababsiz kelmaslik xodimga intizomiy jazo chorasini qoʻllashga asos hisoblanadi. 65. Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha malaka oshirish quyidagilar uchun majburiydir: tashkilotlarning mehnatni muhofaza qilish xizmati rahbari va mutaxassislari; mehnatni muhofaza qilish sohasidagi xizmatlar bozori professional ishtirokchilarining bevosita mazkur xizmatlar bilan shugʻullanuvchi xodimlari, shuningdek, mehnatni muhofaza qilish sohasidagi xizmatlar bozorining professional ishtirokchilari tomonidan foydalaniladigan texnik jihatdan malakaliligi maʼqullangan sinov laboratoriyalari rahbarlari; mehnatni muhofaza qilish boʻyicha davlat texnik inspektorlari va mehnat sharoitlari (bosh) ekspertlari, kasaba uyushmalarining inspeksiyasi texnik inspektorlari; mehnatni muhofaza qilish boʻyicha vazifalar yuklangan masʼul xodimlar; kasaba uyushmalari va xodimlarning boshqa vakillik organlarining mehnatni muhofaza qilish boʻyicha vakili; oliy va oʻrta maxsus, professional taʼlim tashkilotlarining “Mehnatni muhofaza qilish” va “Hayot faoliyati xavfsizligi” bakalavriat taʼlim yoʻnalishi boʻyicha maxsus fanlardan va boshqa yoʻnalishlarga mehnatni muhofaza qilish kurslarida dars beradigan oʻqituvchilari. 66. Mehnatni muhofaza qilish sohasidagi davomiyligi 72 akademik soatdan kam boʻlmagan malaka oshirishdan quyidagilar oʻtkaziladi: tashkilotlarning mehnatni muhofaza qilish xizmati rahbarlari, mutaxassislari va mehnatni muhofaza qilish muhandislari; mehnatni muhofaza qilish sohasidagi xizmatlar bozori professional ishtirokchilarining bevosita mazkur xizmatlar bilan shugʻullanuvchi xodimlari, shuningdek, mehnatni muhofaza qilish sohasidagi xizmatlar bozorining professional ishtirokchilari tomonidan foydalaniladigan texnik jihatdan malakaliligi maʼqullangan sinov laboratoriyalari rahbarlari; mehnatni muhofaza qilish boʻyicha davlat texnik inspektorlari va mehnat sharoitlari (bosh) ekspertlari, kasaba uyushmalarining inspeksiyasi texnik inspektorlari; oliy va oʻrta maxsus, professional taʼlim tashkilotlarining “Mehnatni muhofaza qilish” va “Hayot faoliyati xavfsizligi” bakalavriat taʼlim yoʻnalishi boʻyicha maxsus fanlardan va boshqa yoʻnalishlarga mehnatni muhofaza qilish kurslarida dars beradigan oʻqituvchilari. Davomiyligi 72 akademik soatdan kam boʻlmagan mehnatni muhofaza qilish boʻyicha malaka oshirish kurslarida oʻqigan shaxslarga malaka oshirish kurslaridan oʻtgandan keyin bir yilgacha mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassisning malaka sertifikatini olish uchun malaka imtihonlari topshirish huquqi beriladi. 67. Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha davomiyligi 36 akademik soatdan kam boʻlmagan malaka oshirish kurslari quyidagilar uchun oʻtkaziladi: mehnatni muhofaza qilish boʻyicha vazifalar yuklangan masʼul xodimlar; kasaba uyushmalari va xodimlarning boshqa vakillik organlarining mehnatni muhofaza qilish boʻyicha vakili. 68. Ushbu Nizomning 66, 67-bandlarida koʻrsatilganlar mehnatni muhofaza qilish boʻyicha uch yilda kamida bir marta malaka oshirish kurslarida oʻqishlari shart. 69. Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish boʻyicha kasbiy bilimlari yetarli boʻlmagan xodimlar aniqlanganda, mehnatni muhofaza qilish sohasida davlat nazorati organlari va mehnatni muhofaza qilish xizmati rahbarlari hamda muhandislari ushbu xodimning mehnatni muhofaza qilish boʻyicha malaka oshirishini navbatdagi muddati oʻtmasdan, malaka oshirish kurslarida majburiy oʻqishlari yuzasidan qaror qabul qilishga haqli. 70. Mehnatni muhofaza qilish sohasi mutaxassislarini qayta tayyorlashning maqsadi bilim olish, tashkilotda mehnatni muhofaza qilish ishlarini tashkil etish, shuningdek, mehnatni muhofaza qilish sohasi amaliyotida bilim va koʻnikmalarni shakllantirish, ishlab chiqarish va xavfsiz texnologik jarayonlarni tashkil etishdan iborat. 71. Tashkilot rahbarining buyrugʻi bilan mehnatni muhofaza qilish vazifasi yuklangan, texnik yoʻnalishdagi oliy maʼlumotga ega boʻlmagan rahbarlari (yoki ularning oʻrinbosarlari) 288 akademik soatdan kam boʻlmagan hajmdagi oʻquv kurslarida mehnatni muhofaza qilish sohasida qayta tayyorgarlikdan oʻtadilar. Bunda bir haftalik oʻquv yuklamasi barcha turdagi, shu jumladan, auditoriyada va auditoriyadan tashqari (mustaqil) oʻquv ishlari bilan birgalikda 54 akademik soatdan ortiq miqdorda belgilanadi. Auditoriya ishlari bir haftada 36 akademik soatdan oshmasligi kerak. 72. Mehnatni muhofaza qilish mutaxassisi vazifasi yuklangandan keyin olti oy ichida mehnatni muhofaza qilish boʻyicha qayta tayyorgarlikdan oʻtilishi shart. 73. Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha malaka oshirish va qayta tayyorlash Malaka oshirish markazi yoki professional ishtirokchilar tomonidan amalga oshiriladi. Respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari va xoʻjalik boshqaruvi organlarining mehnatni muhofaza qilish xizmati xodimlari hamda oliy va oʻrta maxsus, professional taʼlim tashkilotlarining “Mehnatni muhofaza qilish” va “Hayot faoliyati xavfsizligi” bakalavriat taʼlim yoʻnalishi boʻyicha maxsus fanlardan va boshqa yoʻnalishlarga mehnatni muhofaza qilish kurslarida dars beradigan oʻqituvchilarning malakasi Malaka oshirish markazi tomonidan oshiriladi. 74. Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassis malaka sertifikatini oluvchi nomzodlar tegishli professional ishtirokchilarning xodimi boʻlsa, ularning ushbu tashkilotlarda malaka oshirishlariga yoʻl qoʻyilmaydi. 75. Malaka oshirish markazi va professional ishtirokchilar tashkilotlar xodimlarini oʻqitish boʻyicha talabini hisobga olgan holda, oʻzlarining hududlarida ham mehnatni muhofaza qilish boʻyicha malaka oshirish kurslarini tashkil etishi mumkin. Malaka oshirish markazi va professional ishtirokchilar mehnatni muhofaza qilish boʻyicha malaka oshirish kurslarining oʻquv jarayonlarini olib borish uchun zarur shart-sharoitlar mavjud boʻlgan ish beruvchilarning hududida ham tashkil etishi mumkin. 76. Mehnatni muhofaza qilish sohasida malaka oshirish va qayta tayyorlash ishdan ajralgan yoki ajralmagan holda amalga oshiriladi. 77. Mehnatni muhofaza qilish sohasida malaka oshirish va qayta tayyorlash kurslari yakunida olingan bilimlarni tekshirish boʻyicha uch kishidan kam boʻlmagan tarkibda imtihondan oʻtkazish komissiyasi tuziladi. Malaka oshirish markazi tomonidan malaka oshirish va qayta tayyorlash boʻyicha imtihon komissiyasi tarkibiga Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligining Davlat mehnat inspeksiyasi va Oʻzbekiston Kasaba uyushmalari Federatsiyasining mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassislari doimiy asosda kiritilishi kerak. Professional ishtirokchilar tomonidan malaka oshirish va qayta tayyorlash boʻyicha imtihon komissiyasi tarkibiga Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligining hududiy Davlat mehnat inspeksiyasi va Oʻzbekiston Kasaba uyushmalari Federatsiyasining hududlardagi mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassislari doimiy asosda kiritilishi kerak. 78. Kurs yakuni boʻyicha imtihonlarni muvaffaqiyatli topshirgan taqdirda: mehnatni muhofaza qilish sohasida malaka oshirganlarga ushbu Nizomga 10-ilovada keltirilgan shaklda Davlat namunasidagi sertifikat; mehnatni muhofaza qilish sohasida qayta tayyorlashdan oʻtganlarga ushbu Nizomga 11-ilovada keltirilgan shaklda Davlat namunasidagi sertifikat beriladi. Sertifikatning amal qilish muddati uch yil. 79. Mehnatni muhofaza qilish sohasida malaka oshirish va qayta tayyorlash boʻyicha guruh tarkibining soni, qoida tariqasida 10 nafardan kam boʻlmasligi va 20 nafardan oshmasligi kerak. 80. Malaka imtihonlari maxsus zamonaviy axborot texnologiyalari va kuzatuv kameralari bilan jihozlangan alohida xonalarda kompyuterda topshiriladigan test sinovlaridan yoki ogʻzaki (yozma), shuningdek, amaliy imtihondan iborat boʻladi. Malaka imtihonlari davlat tilida topshiriladi. 81. Test savollari Malaka oshirish markazi tomonidan tuziladi, Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi tomonidan tasdiqlanadi hamda test savollari va javob variantlari vazirlikning rasmiy veb-saytida muntazam tarzda joylashtirib boriladi. Test savollari qonunchilik hujjatlariga kiritilgan oʻzgartirish va qoʻshimchalarni hisobga olgan holda yangilab boriladi. 82. Test sinovi taʼlim dasturining barcha boʻlimlarini qamrab olgan kamida 45 ta savol boʻyicha oʻtkaziladi va umumiy imtihon vaqti davomiyligi 60 daqiqani tashkil etadi. 70 foizdan kam boʻlmagan savollarga toʻgʻri javob bergan talabgorlar malaka imtihonidan muvaffaqiyatli oʻtgan hisoblanadi. 83. Malaka imtihonini oʻtkazish jarayonida talabgorlarga quyidagilar taqiqlanadi: qonunchilik hujjatlari va yoʻriqnoma materiallari, axborotnomalar va maxsus adabiyotlardan foydalanish; mobil aloqa va boshqa aloqa vositalaridan foydalanish; boshqa talabgorlar bilan suhbatlashish; imtihon xonasidan tashqariga chiqish (malaka imtihoni oʻtkazilayotgan xonadan tashqariga chiqqan shaxslar qayta ichkariga kiritilmaydi). Ushbu talablarni buzgan talabgorlar malaka imtihoni oʻtkazilayotgan xonadan chiqarib yuboriladi va imtihondan oʻtmagan hisoblanadi. Begona shaxslarga malaka imtihonidan oʻtkazish jarayonida ishtirok etishga ruxsat berilmaydi. Malaka oshirish markazi va professional ishtirokchilar tomonidan malaka imtihoni jarayonlarini axborot texnologiyalari orqali onlayn tarzda kuzatish imkoniyati yaratilishi kerak. 84. Malaka imtihoning jarayoni shaffofligi va xolisligini taʼminlash maqsadida imtihon uzluksiz ravishda ovozli videotasvirga tushiriladi, videotasvir va talabgorning test javoblari hamda imtihon komissiyasining bayonnomalari Malaka oshirish markazi yoki professional ishtirokchilarda kamida bir yil mobaynida saqlanadi. Malaka imtihoni jarayonini uzluksiz ravishda ovozli videotasvirga tushirish uchun Malaka oshirish markazi yoki professional ishtirokchilar imtihonlarni tashkil etishda alohida test xonalarini ajratadi hamda ularni zamonaviy texnik asbob-uskunalar (kompyuter, ovozli videokamera, internet aloqasi va boshqalar) bilan taʼminlab, talabgorlar uchun tegishli shart-sharoitlar yaratadi. 85. Mehnatni muhofaza qilish sohasida oʻquv kursi yakuni boʻyicha bayonnoma rasmiylashtiriladi va bir hafta muddatda Malaka oshirish markazi yoki professional ishtirokchilar tomonidan oʻquv kursida oʻqiganlar boʻyicha toʻliq maʼlumotlar “Yagona milliy mehnat tizimi” idoralararo dasturiy-apparat kompleksiga kiritiladi. 86. Malaka oshirish markazi va professional ishtirokchilar malaka oshirish kurslari tinglovchilarining oʻqitish sifati uchun javobgardir. 87. Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha malaka oshirish va qayta tayyorlash mehnatni muhofaza qilish boʻyicha oʻquv dasturlari va oʻquv-mavzuviy rejalar asosida amalga oshiriladi (keyingi oʻrinlarda — taʼlim dasturlari). Taʼlim dasturlari Malaka oshirish markazi tomonidan ishlab chiqiladi hamda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi, Oʻzbekiston Kasaba uyushmalari Federatsiyasi, Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasi hamda Oʻzbekiston Respublikasi Togʻ-kon sanoati va geologiya vazirligi huzuridagi Togʻ-kon sanoati va geologiya sohasini nazorat qilish inspeksiyasi bilan kelishilgan holda Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi tomonidan tasdiqlanadi. Taʼlim dasturlari zaruratga koʻra kamida uch yilda bir marta yangilab boriladi. 88. Taʼlim dasturlari mazmuniga qoʻyiladigan asosiy talablar quyidagilardan iborat: mehnatni muhofaza qilish boʻyicha ishlarni amalga oshiradigan mutaxassislarga qoʻyiladigan kasbiy malaka talablariga muvofiq boʻlishi; oliy taʼlim davlat standartlariga nisbatan izchil ketma-ketlikda boʻlishi; zamonaviy taʼlim texnologiyasi va oʻquv vositalariga moʻljallangan boʻlishi; taʼlim dasturi mazmuni mehnatni muhofaza qilish, mehnat xavfsizligi va gigiyenasi boʻyicha amalga oshiriladigan kasbiy faoliyatga muvofiq boʻlishi kerak. 89. Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha malaka oshirish va qayta tayyorlash taʼlim dasturlari nazorat tadbirlarini nazarda tutishi shart, jumladan: tinglovchilarni test sinovidan oʻtkazish; imtihon topshirish. 90. Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha malaka oshirish va qayta tayyorlash oʻquv yuklamalarini rejalashtirishda ularning mustaqil ishlashiga alohida eʼtibor qaratilishi shart. 91. Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha malaka oshirish va qayta tayyorlashdan oʻtgan tinglovchilar taʼlim dasturlarini oʻzlashtirish natijalariga koʻra quyidagi bilishlari kerak: mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarni va normativ-huquqiy hujjatlar talablari; tashkilotlarda ishlab chiqiladigan, mehnatni muhofaza qilishni boshqarish tizimini tashkil etish hamda ularning faoliyat yuritishini taʼminlaydigan lokal hujjatlar roʻyxati; mehnat faoliyati bilan bogʻliq baxtsiz hodisalardan ogohlantirish boʻyicha profilaktika ishlarini oʻtkazish, shaxsiy himoya vositalari toʻgʻri qoʻllanishi, normativ-huquqiy hujjatlarning talablariga rioya etilishini nazorat qilish usullari va uslublari, ishlab chiqarish va kasb kasalligiga chalinish, xavfsiz mehnat sharoitlari yaratish va ish joylarini attestatsiyadan oʻtkazish natijalari boʻyicha aniqlangan nomuvofiqliklarni tugatishga qaratilgan chora-tadbirlarni bajarish; xodimlarni mehnatni muhofaza qilish boʻyicha oʻqitish va mehnatni muhofaza qilish chora-tadbirlarini moliyalashtirish hajmlari boʻyicha ehtiyojlarni aniqlash; shaxsiy va jamoaviy himoya vositalarining toifalari, turlari va asosiy xususiyatlarini, himoya vositalariga hamda ulardan foydalanishga va saqlashga qoʻyiladigan umumiy talablar, ularning sozligi va holatini baholashning mezonlari; kasb kasalliklari turlari va kasbiy xavflarni boshqarish usullari; mehnat faoliyati bilan bogʻliq baxtsiz hodisalar va kasb kasalligiga chalinishni tekshirish va hisobga olishda, shuningdek, ishlab chiqarishda jarohatlanganlarning sugʻurtasini taʼminlash uchun zarur hujjatlar roʻyxati; ish beruvchining mehnat sharoitlari, ishlab chiqarish faoliyatining xususiyatlarini hisobga olgan holda, mehnatni muhofaza qilish sohasida vazifa va maqsadlarini shakllantirish asoslari; ish beruvchi faoliyatining xususiyatini inobatga olgan holda aholining sanitariya-gigiyena osoyishtaligi toʻgʻrisidagi qonunchilik talablari; zararli (oʻta zararli) va (yoki) xavfli (oʻta xavfli) mehnat sharoitlarida band boʻlgan xodimlarga belgilangan kompensatsiya turlari va miqdori, ularni berish shartlari va tartibi; mehnatni muhofaza qilish talablarini buzgani uchun javobgarlik (intizomiy, maʼmuriy, fuqaroviy-huquqiy, jinoiy) va javobgarlikka tortish tartibi; texnologik jarayonlarning asoslari, mashinalar, qurilmalar va uskunalarning vazifalari, ish beruvchining faoliyati xususiyatlarini inobatga olgan holda xomashyo va materiallarni qoʻllash; texnologiyalar, uskunalar, mashinalar va moslamalarga mehnatni muhofaza qilish boʻyicha qoʻyiladigan asosiy talablar, shuningdek, ularni qabul qilish va foydalanishga topshirish, ishlab chiqarish obyektlarini nazorat qilish bilan bogʻliq hujjatlar roʻyxati; ishlab chiqarish muhiti va mehnat jarayonining zararli (oʻta zararli) va (yoki) xavfli (oʻta xavfli) omillari, ularning manbalari va xususiyatlari; mehnatni muhofaza qilishni boshqarish tizimini rejalashtirish, mehnatni muhofaza qilish boʻyicha koʻrsatkichlarni ishlab chiqish, mehnatni muhofaza qilish chora-tadbirlarining natijalarini va boshqarish tizimining samaradorligini baholash. 92. Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha malaka oshirish kurslarida oʻqigan, taʼlim dasturini muvaffaqiyatli oʻzlashtirgan shaxslar quyidagi bilimlarga ega boʻlishlari shart: qonunchilik hujjatlari talablariga muvofiq tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish boʻyicha samarali ish tizimini tashkil etish, mehnatni muhofaza qilish tizimining barcha jarayonlarini nazorat qilish va muvofiqlashtirishni taʼminlash hamda mehnatni muhofaza qilish tizimiga tuzatishlar kiritish boʻyicha takliflar tayyorlash; jamoa kelishuvi, jamoa shartnomasi va xodim bilan tuzilgan mehnat shartnomasining mehnatni muhofaza qilish qismini ishlab chiqish; mehnatni muhofaza qilish boʻyicha xodimlar oʻrtasida vakolatlar va majburiyatlarni taqsimlash; xodimlarga ishlab chiqarishda jarohatlanganlarga shifokordan oldingi yordam koʻrsatish uslub va usullarini oʻrgatish; mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻriqnomalar, xodimlarni xavfsiz mehnatning uslub va usullariga oʻqitish dasturlarini, xavfsiz mehnat sharoitlarini taʼminlash va mehnat sharoitlari hamda mehnat muhofazasini yaxshilash boʻyicha dasturlarni ishlab chiqish va joriy etish, shuningdek, mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻl-yoʻriqlar oʻtkazish va xodimlarning mehnat muhofazasi boʻyicha bilimlarini tekshirishni taʼminlash; kasbiy xavflarni baholash orqali tashkilotlarda tashkil etilgan mehnatni muhofaza qilish tizimi va haqiqiy sharoitlarni tahlil qilish; ish beruvchiga mehnatni muhofaza qilish va mehnat sharoitlari masalalari boʻyicha hisobot (shu jumladan, statistika) hujjatlarini tayyorlash; mehnat faoliyati bilan bogʻliq baxtsiz hodisalar va kasb kasalligiga chalinishni tekshirish boʻyicha komissiya ishini tashkil qilish, taqdim etilgan materiallar asosida mehnat faoliyati bilan bogʻliq baxtsiz hodisalar va kasb kasalligi holatini oʻrganish; ish oʻrinlarini mehnat sharoitlari va asbob-uskunalardan foydalanishda jarohatlanish jihatidan xavfliligi boʻyicha attestatsiya komissiyasi ishini tashkil etish, ish oʻrinlarini attestatsiyadan oʻtkazish boʻyicha hujjatlarni tayyorlash; xodimlarni ishga qabul qilishda dastlabki, davriy va navbatdan tashqari tibbiy koʻrikdan oʻtkazish, davolash-profilaktika xizmatini koʻrsatish boʻyicha chora-tadbirlarni ishlab chiqish, xodimlarga sanitariya-maishiy xizmat koʻrsatish talablarini ishlab chiqish; xodimlarning xavfsiz ishlash darajasini yaxshilash, mehnat sharoitlarining yaxshilanishidan manfaatdorlik darajasini oshirish boʻyicha chora-tadbirlarni aniqlash, shuningdek, xodimlarning mehnat qilish va dam olish rejimini taʼminlash boʻyicha takliflar tayyorlash; xodimlarni mehnat sharoitlari va ish joylaridagi mehnat muhofazasi, sogʻligʻiga yetkaziladigan jarohatlar xavflari, taqdim etiladigan kompensatsiyalar va kafolatlar boʻyicha atroflicha maʼlumotlar bilan taʼminlash; mehnatni muhofaza qilish va mehnat sharoitlari masalalari boʻyicha xodimlarning vakillik organlari bilan ishlarni tashkil etish. 93. Ushbu Nizom bilan qogʻoz hamda elektron shaklda toʻldirilgan va tasdiqlangan hujjatlar tashkilot tomonidan oʻn yil davomida saqlanadi hamda ushbu majburiyat tashkilot rahbari zimmasiga yuklanadi. 94. Bilimlarini tekshirish, malaka oshirish va qayta tayyorlash natijalariga koʻra qabul qilingan qarorlardan norozi boʻlgan talabgorlar imtihon natijalari eʼlon qilingan sanadan boshlab oʻttiz kalendar kun mobaynida Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi hamda uning hududiy organlariga apellyatsiya berish huquqiga ega. Apellyatsiya yozma shaklda taqdim etiladi. Apellyatsiyani koʻrib chiqish muddati oʻn besh ish kunidan oshmasligi lozim. 95. Apellyatsiyani koʻrib chiqish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi va Oʻzbekiston Kasaba uyushmalari Federatsiyasining mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassislari hamda ularning hududiy organlari tomonidan Apellyatsiya komissiyasi tashkil qilinadi. Apellyatsiya komissiyasi tarkibi kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vaziri va uning hududiy organi rahbarining buyrugʻi bilan Oʻzbekiston Kasaba uyushmalari Federatsiyasi bilan kelishgan holda tasdiqlanadi. Malaka oshirish markazida bilimlari tekshirilgan, malaka oshirgan va qayta tayyorlashdan oʻtgan talabgorlar shikoyatlari Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligiga beriladi hamda vazirlikning Apellyatsiya komissiyasi tomonidan koʻrib chiqiladi. Professional ishtirokchilarda bilimlari tekshirilgan, malaka oshirgan va qayta tayyorlashdan oʻtgan talabgorlar shikoyatlari tegishliligi boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi hududiy organlariga va Oʻzbekiston Kasaba uyushmalari Federatsiyasining hududlardagi mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassislariga beriladi va hududiy organlarning apellyatsiya komissiyasi tomonidan koʻrib chiqiladi. Apellyatsiya komissiyasi oʻn besh ish kunida berilgan apellyatsiyani talabgor ishtirokida koʻrib chiqadi. Apellyatsiya komissiyasining ishi bayonnoma bilan rasmiylashtiriladi. Bayonnoma apellyatsiya komissiyasining barcha aʼzolari va talabgor tomonidan imzolanadi. Apellyatsiya komissiyasi apellyatsiyani koʻrib chiqish natijalari boʻyicha quyidagi qarorlardan birini qabul qiladi: imtihon natijalarini oʻzgarishsiz qoldirish va apellyatsiyani qanoatlantirishni rad etish; imtihon natijalarini bekor qilish va bilimlari tekshirilgani, malaka oshirgani va qayta tayyorlashdan oʻtgani toʻgʻrisidagi sertifikatni berish haqida. 96. Imtihon natijalarini oʻzgarishsiz qoldirish va apellyatsiyani qanoatlantirishni rad etish toʻgʻrisidagi qaror quyidagi hollarda qabul qilinadi: apellyatsiya ushbu Nizom talablari buzilgan holda taqdim etilgan boʻlsa; apellyatsiyada keltirilgan sabablar oʻz tasdigʻini topmasa. 97. Imtihon natijalarini bekor qilish, talabgor bilimlari tekshirilgani, malaka oshirgani va qayta tayyorlashdan oʻtgani toʻgʻrisidagi sertifikatni berish haqidagi qaror imtihonlar ushbu Nizom talablari buzilgan holda oʻtkazilgan taqdirda qabul qilinadi. 98. Talabgor bilimlari tekshirilgani, malaka oshirgani va qayta tayyorlashdan oʻtgani toʻgʻrisidagi sertifikatni berish haqidagi qaror qabul qilingandan soʻng Malaka oshirish markazi yoki professional ishtirokchilar talabgorga belgilangan tartibda tegishli sertifikatni beradi. 99. Qayta apellyatsiyaga yoʻl qoʻyilmaydi. 100. Ushbu Nizom talablarining buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javob beradilar. 1. Korxona haqida umumiy maʼlumot. 2. Mehnatni muhofaza qilish, mehnat xavfsizligi standartlari tizimi (MXST) haqida umumiy maʼlumotlar, ish vaqti va dam olish vaqti, ayrim toifadagi xodimlar mehnatini huquqiy jihatdan tartibga solishning oʻziga xos xususiyatlari, davlat nazorati, ichki idoraviy va jamoat tekshiruvi, mehnat faoliyati bilan bogʻliq baxtsiz hodisalarni tekshirish tartibi, ichki mehnat tartibi qoidalari. 3. Xavfsizlik texnikasi. Xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari va ulardan himoyalanish yoʻllari, mehnat faoliyati bilan bogʻliq baxtsiz hodisalar va kasb kasalligiga chalinishning asosiy sabablari. Ishlab chiqarish jihozlari va ishlab chiqarish jarayonlariga qoʻyilgan MXST standartlari talablari, jihozlarni ishlatishda asosiy xavfsizlik qoidalari. Himoyalash, toʻsiq, xabar beruvchi vositalar, xavfsizlik belgilari va ularning ranglari. Elektr tokining inson organizmiga taʼsiri, tok urish turlari, tok urishi xavfini oshiruvchi sharoitlar, elektr tokidan shikastlanishning oldini olish boʻyicha asosiy choralari. Ish joyini xavfsizlik talablari asosida tashkil etish va saqlash. Ichki va tashqi avtotransport yoʻnalishi bilan bogʻliq hamda yuk koʻtarish mexanizmlari uchun xavfsizlik qoidalari. 4. Ishlab chiqarish sanitariyasi. Ishlab chiqarish muhitining asosiy sanitariya-gigiyena omillari. Mehnat sharoitlarini yaxshilash choralari (texnik, tashkiliy, sanitar-gigiyenik, davolash-profilaktika). Shamollatish tizimining tuzilishi va vazifasi. Ishlab chiqarish omillarining zararli taʼsirini kamaytirish boʻyicha davolash-profilaktika tadbirlari. 5. Xodimlarning shaxsiy himoya vositalari, meʼyorlar va ulardan foydalanish qoidalari, himoya vositalariga qoʻyiladigan MXST standartlarining talablari. Maxsus kiyim, poyabzal, nafas yoʻli, koʻz, bosh, yuz va qoʻl uchun himoya vositalari, saqlovchi moslamalari. 6. Sanitariya kiyimlari, sanitariya poyabzali va sanitariya jihozlariga qoʻyiladigan talablar, shaxsiy gigiyena qoidalari. 7. Korxonada yongʻin xavfsizligining asosiy talablari. 8. Mehnat xavfsizligi va gigiyenasi talablari. 9. Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻriqnoma talablarini buzganlik uchun xodimning javobgarligi. 1. Tashkilotda yoki ishlab chiqarish uchastkasidagi uskuna va texnologik jarayon haqida umumiy maʼlumot hamda asosiy xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari. 2. Ish joyini xavfsiz tashkil etish va saqlash yoʻl-yoʻriqlari. 3. Dastgohning tuzilishi (mashinani, mexanizmni, asbobni), uskunaning xavfli zonasi, saqlovchi moslamalar, toʻsiqlar, blokirovka va xabar beruvchi tizimlar. 4. Ishga tayyorlash tartibi (uskunani, ishga tushiruvchi asboblarni, asbob va moslamalarni, yerga ulagichning blokirovkasi va boshqa himoya vositalarining ishga yaroqliligini tekshirish). 5. Ishning xavfsiz uslub va usullari hamda xavfli vaziyat yuzaga kelganda harakat qilish qoidalari. 6. Ish joyidagi shaxsiy himoya vositalardan foydalanish yoʻl-yoʻriqlari. 7. Xodimlarga elektr xavfsizligini taʼminlashning asosiy talablari. 8. Xodimlarning tashkilot, boʻlinma va boʻlim (sex) hududi boʻyicha xavfsiz harakatlanish sxemasi. 9. Yuklarni tashish, ortish-tushirish ishlari, yuk koʻtaradigan transport vositasidan va yuk koʻtarish mexanizmlaridan foydalanishda xavfsizlik talablari. 10. Avariya, portlash, yongʻinlarning oldini olish choralari, avariya, portlash, yongʻin paytida harakat qilish qoidalari, oʻt oʻchirish, avariyaga qarshi himoya va xabar beruvchi vositalaridan foydalanish usullari hamda ularning joylashishi sxemasi. 11. Mexanik shikastlanish, termik kuyish, kislota va ishqorlardan kuyish, zaharlanish, koʻzning shikastlanishi, elektr tokidan shikastlanishlar tufayli jabrlanganlarga shifokordan oldingi birinchi yordam koʻrsatish usullari. 12. Xodimlar va mansabdor shaxslarning mehnatni muhofaza qilish va mehnat intizomiga rioya qilish boʻyicha majburiyatlari va javobgarligi. 1. Ushbu Nizom Oʻzbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi va “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻriqnomalarni ishlab chiqish tartibini belgilaydi. 2. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi: boʻlinma va boʻlim (sex) — tashkilotdagi boʻlinma, boʻlimlar, sexlar, omborlar, byurolar, xizmatlar va boshqa mustaqil boʻlinmalar (keyingi oʻrinlarda — boʻlinma va boʻlim (sex)); ish turi — ishlovchilar tomonidan amalga oshiriladigan va oʻziga xos xususiyatlari bilan farq qiladigan bir xil turdagi oʻxshash operatsiyalarning toʻplami yoki ketma-ketligi; ish joyi — xodim shartnomada shart qilib koʻrsatilgan mehnat vazifasiga koʻra mehnat faoliyatini amalga oshiradigan ish beruvchi (tashkilot, uning alohida boʻlinmasi yoki jismoniy shaxs), shuningdek, xodim mehnat qilishi kerak boʻlgan joy; mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻriqnoma (keyingi oʻrinlarda — yoʻriqnoma) — mehnat jarayonida ishlovchilarning xavfsizligi, hayoti va sogʻligʻi hamda ish qobiliyati saqlanishini taʼminlaydigan talablarni bajarish tartibi toʻgʻrisidagi koʻrsatmani oʻz ichiga olgan lokal hujjat; mehnat xavfsizligi va gigiyenasi — xodimlar uchun xavfli va zararli ishlab chiqarish omillarining taʼsiri istisno qilinadigan mehnat sharoitlari holati hamda ularning inson salomatligi va funksional holatiga taʼsirining profilaktikasiga qaratilgan chora-tadbirlar tizimi; tashkilot — respublika va mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari, xoʻjalik birlashmalari hamda mulkchilik shaklidan qatʼi nazar barcha tashkilotlar, shuningdek, yakka tartibdagi tadbirkorlar hamda ish beruvchi boʻlgan jismoniy shaxslar; shaxsiy himoya vositalari — xodimga zararli ishlab chiqarish omili va (yoki) xavfli ishlab chiqarish omili taʼsirining oldini olish yoki uni kamaytirish, shuningdek, ifloslanishlardan himoyalanish uchun foydalaniladigan texnik vositalar va boshqa vositalar. 3. Yoʻriqnomalar quyidagilar uchun ishlab chiqilishi shart: muayyan kasblar uchun (misol uchun, elektr payvandchilar, dastgohchilar, chilangarlar, elektr montyorlar, farroshlar, laborantlar, sut sogʻuvchilar va boshqalar); muayyan ish turlari uchun (misol uchun, balandlikdagi ishlar, montaj ishlari, sozlash, taʼmirlash, sinovlar oʻtkazish va boshqalar). 4. Xavfli ishlab chiqarish obyektlarida (portlash ishlarida, elektr qurilmalarida, yuk koʻtaruvchi mashinalarda, qozon qurilmalarida, bosim ostidagi idishlarda) ishlovchi xodimlar uchun mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻriqnomalar davlat nazorati organlari tomonidan tasdiqlangan maxsus qoidalar, normalar va yoʻriqnomalarni hisobga olgan holda ishlab chiqiladi. Yoʻriqnomalar Oʻzbekiston Respublikasida qabul qilingan mehnatni muhofaza qilish boʻyicha qoidalarni bekor qilmaydi va almashtirmaydi. 5. Yoʻriqnomalar faqat xavfsizlik texnikasi, mehnat xavfsizligi va gigiyenasi bilan bogʻliq boʻlgan va ishlovchilarning oʻzlari tomonidan bajariladigan talablarni oʻz ichiga olishi kerak. 6. Yoʻriqnomalar mehnat xavfsizligi standartlar tizimi (keyingi oʻrinlarda — MXST), mehnatni muhofaza qilish boʻyicha qoida va normalar, tashkilotlarda ishlatiladigan asbob-uskunalarni ishlab chiqargan tashkilotning ekspluatatsiya va taʼmirlash hujjatlarida, shuningdek, ishlab chiqarishning oʻziga xos sharoitlarini hisobga olgan holda tashkilotning texnologik hujjatlari asosida ishlab chiqilishi kerak. Yoʻriqnomalarda qonunchilik hujjatlariga zid boʻlgan qoidalar boʻlmasligi kerak. 7. Yoʻriqnomalarni oʻrganishni tashkil etish, ish joylarida ishlovchilarni yoʻriqnomalar bilan taʼminlash tashkilot boʻlinmasining rahbari zimmasiga yuklanadi. 8. Yoʻriqnomaning talablari xodimlar uchun majburiydir hamda talablarni bajarmaslik ishlab chiqarish intizomining buzilishi deb hisoblanadi. 9. Xodimlar tomonidan yoʻriqnoma talablarining bajarilishini doimiy nazorat qilish tashkilot rahbarlari va uning tarkibiy boʻlinmalari (xizmatlari) rahbarlari, ustaxonalar (boʻlimlar) rahbarlari, ustalar, mehnatni muhofaza qilish xizmati (boʻlim, shuʼba, muhandis) va brigadirlar zimmasiga yuklanadi. 10. Yoʻriqnomalarni ishlab chiqishga uslubiy rahbarlik qilish va muvofiqlashtirish tashkilotning mehnatni muhofaza qilish xizmati tomonidan amalga oshirilishi kerak. 11. Yoʻriqnomalarning mazmuni amaldagi qoida va meʼyorlarga muvofiqligi hamda mehnatni muhofaza qilish talablarining toʻliqligi uchun javobgarlik ishlab chiquvchi boʻlinma rahbari zimmasiga yuklanadi. 12. Tashkilot boʻlinmasi, bosh mutaxassislar (bosh texnolog, bosh mexanik, bosh energetik, bosh metallurg va boshqalar), mehnatni tashkil etish va meʼyorlash xizmati rahbarlari ishtirokida mehnatni muhofaza qilish xizmati yoki muhandisi (mehnatni muhofaza qilish boʻyicha muhandisning vazifalari yuklangan maxsus tayyorgarlikka ega boʻlgan xodim) tomonidan kasblar va ayrim ish turlari boʻyicha yoʻriqnomalarning roʻyxati tuziladi. Roʻyxat tashkilotda tasdiqlangan shtat jadvali asosida ishlab chiqiladi va kasaba uyushmasi qoʻmitasi yoki xodimlarning boshqa vakillik organi bilan kelishilgan holda, ushbu Nizomga 1-ilovada keltirilgan shaklga muvofiq tashkilot rahbari yoki bosh muhandis (ishlab chiqarish boʻyicha rahbar oʻrinbosari) tomonidan (qogʻoz yoki elektron shaklda) tasdiqlanadi hamda tashkilotning barcha tarkibiy boʻlinmalariga (xizmatlariga) yuboriladi. 13. Amaldagi roʻyxatda koʻrsatilmagan yangi yoʻriqnomalar tashkilot rahbariyatining koʻrsatmasi (buyrugʻi) asosida ishlab chiqiladi va roʻyxatga kiritiladi. 14. Yoʻriqnomalar tashkilotning boʻlim va boshqa tarkibiy boʻlinmalarning rahbarlari tomonidan davlat tilida ishlab chiqiladi. Boʻlinma va boʻlim (sex) rahbarlari barcha xodimlarini yoʻriqnomalar bilan taʼminlash uchun javobgardir. 15. Tashkilotda umumiy foydalaniladigan ish turlari boʻyicha yoʻriqnomalar, masalan, “balandlikda ishlash” barcha manfaatdor boʻlim rahbarlari tomonidan birgalikda ishlab chiqiladi va butun tashkilotda amal qiladi. 16. Tashkilotda yoʻriqnomalarni ishlab chiqishga rahbarlik qilish tashkilot rahbari, bosh muhandis yoki tashkilot rahbarining ishlab chiqarish boʻyicha oʻrinbosari zimmasiga yuklanadi. 17. Zarur hollarda tashkilot rahbariyati boʻlinmalardan birida yoʻriqnomalarni ishlab chiqishda tashkilotning boshqa boʻlinmalari mutaxassislarini jalb qilishi mumkin. 18. Yoʻriqnomalarni oʻz vaqtida ishlab chiqish, tekshirish va qayta koʻrib chiqish ustidan doimiy nazoratni tashkilotning mehnatni muhofaza qilish xizmati amalga oshirishi, ishlab chiquvchilarga uslubiy yordam koʻrsatishi, zarur yoʻriqnomalar, MXSTlar, mehnatni muhofaza qilish, mehnat xavfsizligi va gigiyenasi boʻyicha qoida va meʼyorlar, shuningdek, mehnatni muhofaza qilish boʻyicha boshqa normativ-huquqiy hujjatlar bilan taʼminlashda yordam koʻrsatishi kerak. 19. Yoʻriqnomalarni ishlab chiqish uchun zarur boʻlgan tayyorgarlik quyidagilarni oʻz ichiga olishi kerak: texnologik jarayonni oʻrganish, uning normal oqimi va maqbul rejimdan chetga chiqish paytida yuzaga kelishi mumkin boʻlgan xavfli va zararli ishlab chiqarish omillarini va ulardan himoya qilish choralari va vositalarini aniqlash; amaldagi uskunalar, qurilmalar va asboblarning xavfsizlik talablariga muvofiqligini aniqlash; yoʻriqnomalarni ishlab chiqishda foydalanish mumkin boʻlgan materiallarni tanlash (ushbu Nizomning 4-bandida koʻrsatilgan hujjatlar, shuningdek, tegishli texnik adabiyotlar, oʻquv qoʻllanmalari va boshqalar); tegishli ishlarni bajarishda ishlatilishi mumkin boʻlgan himoya vositalarining konstruktiv xususiyatlari va samaradorligini oʻrganish; tashkilotlarda sodir boʻlgan mehnat faoliyati bilan bogʻliq baxtsiz hodisalar va avariyalar yuzasidan yuqori turuvchi tashkilotning axborot xatlari, koʻrsatmalari va farmoyishlarini oʻrganish; tashkilotda ushbu kasb (ish turi) uchun mehnat faoliyati bilan bogʻliq baxtsiz hodisalar, kasb kasalliklari va avariya holatlarini tahlil qilish; yoʻriqnomalarga kiritilishi kerak boʻlgan ishning xavfsiz usullari, ularning ketma-ketligi, shuningdek, texnik va tashkiliy talablarni aniqlash. 20. Yoʻriqnomalarga kiritilayotgan normativ-huquqiy hujjatlarning talablari muayyan ish joyiga va xodimning haqiqiy mehnat sharoitlariga nisbatan belgilanishi kerak. Aniqlashtirishni talab qilmaydigan normativ-huquqiy hujjatlarning qoidalari yoʻriqnomalarga oʻzgarishsiz kiritiladi. 21. Yangi ishga tushirilayotgan korxonalarda vaqtincha yoʻriqnomalar ishlab chiqilishi mumkin. Vaqtincha yoʻriqnomalar texnologik jarayonlarning (ishlarning) xavfsiz oʻtkazilishini va jihozlardan xavfsiz foydalanishni taʼminlashi kerak. Ishlab chiqiladigan doimiy yoʻriqnomalarga qoʻyiladigan talablar, vaqtincha yoʻriqnomalarni ishlab chiqishga ham taalluqlidir. Vaqtincha yoʻriqnomalar kasblar boʻyicha ham, ish turlari boʻyicha ham ushbu ishlab chiqarishlar foydalanishga topshirilguniga qadar tayyorlanadi. 22. Yoʻriqnomalar loyihasi mehnatni muhofaza qilish xizmati, kasaba uyushmasi qoʻmitasi yoki xodimlarning boshqa vakillik organiga, bosh mutaxassislar xizmati rahbarlariga (bosh texnolog, bosh mexanik, bosh energetik, bosh metallurg va boshqalar) koʻrib chiqish uchun yuboriladi. 23. Yoʻriqnomalar loyihasini koʻrib chiqish jarayonida olingan taklif va mulohazalar umumlashtirilgandan soʻng yoʻriqnomaning yakuniy loyihasi ishlab chiqiladi. 24. Yoʻriqnomalarning yakuniy loyihasi, yoʻriqnomalarni ishlab chiqishga masʼul boʻlgan shaxs yoki ishlab chiqish uchun javobgar boʻlgan boʻlinma va boʻlim (sex) rahbari tomonidan imzolanishi shart. 25. Yoʻriqnomalarning yakuniy loyihasini tasdiqlashdan avval mehnatni muhofaza qilish xizmati yoki mutaxassisi (mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassisning vazifalari yuklangan, maxsus tayyorgarlikka ega boʻlgan xodim) va tegishli tarkibiy boʻlinmalar rahbarlari (bosh texnolog, bosh mexanik, bosh energetik, bosh metallurg va boshqalar) bilan kelishilgan boʻlishi kerak. 26. Elektron hujjat aylanishi yoʻlga qoʻyilgan tashkilotlarda barcha kelishish va tasdiqlash bosqichlari elektron shaklda amalga oshirilishi mumkin. 27. Yoʻriqnomalarning yakuniy loyihasi kelishilgandan soʻng ikki nusxada tasdiqlash uchun taqdim etiladi, ulardan biri birinchi nusxa boʻlishi kerak: birinchi nusxasi — yoʻriqnomani ishlab chiqqan boʻlinma va boʻlim (sex) rahbarida; ikkinchi nusxasi — tashkilotning mehnatni muhofaza qilish xizmatida saqlanadi. 28. Yoʻriqnomalar, tashkilot rahbari (ish beruvchi) yoki bosh muhandis (ishlab chiqarish boʻyicha rahbar oʻrinbosari) tomonidan tasdiqlanadi. 29. Tashkilotlar tomonidan mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻriqnomalar ushbu Nizomga 2-ilovaga muvofiq ishlab chiqiladi. Xodimlari soni 20 nafargacha hamda kasbiy tavakkalchilik darajasi 4-toifagacha boʻlgan faoliyat turlari bilan shugʻullanuvchi tadbirkorlik subyektlari tomonidan mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻriqnomalar ishlab chiqish talab etilmaydi. Bunda mehnatni muhofaza qilish ishlari qonunchilik hujjatlarida belgilangan normalar va qoidalar asosida amalga oshiriladi. 30. Yoʻriqnomalar tasdiqlangan kundan boshlab amalga kiritiladi. Tegishli texnologik jarayonni joriy qilishdan avval (ishlab chiqarish ishining boshlanishi) yoki yangi uskunalarni ishga tushirishdan oldin ishlovchilar tegishli tayyorgarlikdan oʻtkazilgandan soʻng yoʻriqnoma amalga kiritilishi kerak boʻladi. 31. Har bir yoʻriqnoma qaysi kasb yoki ish turi uchun moʻljallangani toʻgʻrisidagi nomga va raqamga ega boʻlishi kerak. Yoʻriqnomalarning nomlari, masalan kasb uchun “Gaz payvandchi uchun mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻriqnoma”, ish turi uchun esa “Balandlikda ishlarni bajarishda mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻriqnoma” deb nomlanishi mumkin. 32. Yoʻriqnomalarning matni oʻz nomiga ega boʻlgan boʻlimlarga boʻlinishi kerak. Boʻlimlar bandlardan iborat boʻladi. Zarur boʻlgan hollarda bandlar kichik bandlarga boʻlinishi mumkin. Boʻlimlar rim raqamlari bilan raqamlanishi kerak, barcha boʻlimlarning kichik bandlari esa arab raqamlari bilan ketma-ketlikda raqamlanishi lozim. 33. Yoʻriqnomalarning har bir bandida bitta tugallangan meʼyoriy koʻrsatma boʻlishi kerak. 34. Texnologik jarayonning ketma-ketligiga muvofiq bajariladigan ish sharoitlarini hisobga olgan holda yoʻriqnomaning talablari bayon qilinishi lozim. 35. Yoʻriqnomalarda quyidagi boʻlimlar boʻlishi kerak: umumiy xavfsizlik talablari; ishni boshlashdan oldingi xavfsizlik talablari; ish vaqtidagi xavfsizlik talablari; avariya holatlaridagi xavfsizlik talablari; ish tugagandan keyingi xavfsizlik talablari. 36. “Umumiy xavfsizlik talablari” boʻlimida quyidagilar aks ettirilishi kerak: shaxslarga kasbi boʻyicha mustaqil ishlashga yoki tegishli ish turlarini bajarishga ruxsat berish shartlari (yoshi, jinsi, sogʻligʻi, tayyorgarlik darajasi va boshqalar); ichki mehnat tartib-qoidalariga rioya qilish, chekish va spirtli ichimliklarni isteʼmol qilishni taqiqlash zarurligi toʻgʻrisida ogohlantirish; xodimga taʼsir qiluvchi xavfli va zararli ishlab chiqarish omillarining xususiyatlari; ish vaqtiga qoʻyiladigan talablar, dam olish va ovqatlanish uchun tanaffuslar, smena cheklovlari (agar kerak boʻlsa); davlat, tarmoq, respublika standartlari yoki ular uchun texnik shartlarning belgilarini koʻrsatgan holda, ushbu kasb uchun standartlarda talab qilinadigan maxsus kiyim, maxsus poyabzal va boshqa shaxsiy himoya vositalari; yongʻin va portlash xavfsizligini taʼminlash talablari; jihoz, moslama va asboblarning nosozliklari aniqlangani va shikastlanish holatlari toʻgʻrisida maʼmuriyatni xabardor qilish tartibi; jabrlanganlarga birinchi yordam koʻrsatishni bilish zarurati toʻgʻrisidagi koʻrsatmalar; ish vaqtida xodim bilishi va rioya etishi shart boʻlgan shaxsiy gigiyena qoidalari; yoʻriqnoma talablarini buzgani uchun xodimning javobgarligi. 37. “Ishni boshlashdan oldingi xavfsizlik talablari” boʻlimida quyidagilar aks ettirilishi kerak: ish joyini, shaxsiy himoya vositalarini tayyorlash tartibi; jihozlar, moslamalar va asboblar, toʻsiqlar, signalizatsiya, blokirovkalash va boshqa qurilmalar, yerga ulab himoyalash, ventilyatsiya, mahalliy yoritish va boshqalarning xizmatga yaroqliligini tekshirish tartibi; boshlangʻich materiallar (xomashyo, yarim mahsulot) mavjudligi va uning holatini tekshirish tartibi; uzluksiz ishlashda smenalarni qabul qilish tartibi; ishlab chiqarish sanitariyasi talablari. 38. “Ish vaqtidagi xavfsizlik talablari” boʻlimida quyidagilar aks ettirilishi kerak: ishni xavfsiz bajarish usullari, texnologik jihoz, moslama va asboblardan foydalanish qoidalari; boshlangʻich materiallar (xomashyo, yarim mahsulot), yordamchi material va tayyor mahsulotlar bilan xavfsiz ishlashga qoʻyiladigan talablar; transport vositalari, konteynerlar va yuk koʻtarish mexanizmlarini xavfsiz ishlatish qoidalari; ish joyini xavfsiz saqlash boʻyicha koʻrsatmalar; normal texnologik rejimdan chetlashishning asosiy turlari va ularni bartaraf etish usullari; avariya holatlarining oldini olishga qaratilgan harakatlar; nosozliklarni xavfsiz bartaraf etish va ularning oldini olish boʻyicha koʻrsatmalar; ishlovchilarning himoya vositalaridan toʻgʻri foydalanishiga qoʻyiladigan talablar. 39. “Avariya holatlaridagi xavfsizlik talablari” boʻlimida quyidagilar aks ettirilishi kerak: avariyalar va baxtsiz hodisalarga olib kelishi mumkin boʻlgan vaziyatlar yuz berganda bajariladigan harakatlar; shikastlanish, zaharlanish va toʻsatdan kasallangan paytda jabrlanganga shifokordan oldingi birinchi yordam koʻrsatish boʻyicha harakatlar. 40. “Ish tugagandan keyingi xavfsizlik talablari” boʻlimida quyidagilar aks ettirilishi kerak: uzluksiz jarayonda uskunalar, moslamalar, mashinalar, mexanizmlar va apparaturalarni xavfsiz oʻchirish, toʻxtatish, qismlarga ajratish, tozalash, moylash hamda smena boʻyicha topshirish tartibi; ish joyini topshirish tartibi; ishlab chiqarish chiqindilarini tozalash tartibi; shaxsiy gigiyena va ishlab chiqarish sanitariyasiga qoʻyiladigan talablar; ish davomida aniqlangan barcha kamchiliklar toʻgʻrisida maʼmuriyatni xabardor qilish tartibi; himoya vositalaridan keyingi foydalanish boʻyicha koʻrsatmalar (saqlash, utilizatsiya qilish, tozalash yoki qayta tiklash). 41. Yoʻriqnomalarning matni qisqa, aniq boʻlishi va unda turli xil talqinlarga yoʻl qoʻyilmasligi kerak. 42. Yoʻriqnomalarning hajmi minimal boʻlishi, ammo xavfsiz mehnat sharoitlarini taʼminlash uchun yetarli boʻlishi kerak. Yoʻriqnomalarga faqat xodim bajarishi mumkin boʻlgan talablar kiritilishi lozim. 43. Yoʻriqnomalarda ushbu tashkilotda ishlab chiqilgan yoʻriqnomalarga havola qilishdan tashqari boshqa normativ-huquqiy hujjatlarga havola qilinmasligi kerak. Koʻrsatilgan normativ-huquqiy hujjatlarning talablari yoʻriqnomalarni ishlab chiquvchilar tomonidan hisobga olinishi kerak. Zarur boʻlgan taqdirda, ushbu hujjatlarning talablari yoʻriqnomalarda matn yoki izohli koʻrinishda kiritilishi lozim. 44. Yoʻriqnomalarda qoʻllanadigan atamalar turlicha sharhlash va talqin qilinishlarga olib kelmasligi kerak. Oʻzbekiston Respublikasining mehnat toʻgʻrisidagi qonunchiligida qabul qilingan MXSTdagi terminlar va tushunchalarga mos boʻlishi kerak. matni Loyihaning jumlalari rasmiy til uslubidan va yuridik atamalardan foydalanilgan holda, umumiy qabul qilingan grammatika, imlo va punktuatsiya qoidalariga muvofiq tuziladi. Ushbu hujjatlarda belgilanmagan atamalardan foydalanilganda, yoʻriqnomaning matnida ularning taʼrifi yoki tushuntirishlari berilishi kerak. 45. Yoʻriqnomalarda quyidagilarning qoʻllanishiga yoʻl qoʻyilmaydi: ogʻzaki nutq shakllaridan foydalanishga; davlat tilida teng maʼnoli soʻzlar va tushunchalar mavjud boʻlganda, xorijiy tillarning atamalaridan foydalanishga; eskirgan hamda koʻp maʼnoni anglatadigan soʻzlar va iboralar, majoziy taqqoslashlar, sifatlashlar, kinoyalardan foydalanishga. 46. Yoʻriqnomalarning matnida taqiq shaklidagi talablarni taqdim etishda, uning nima sababli keltirilayotgani toʻgʻrisida tushuncha berilgan holda yozilishi kerak. 47. Yoʻriqnomalarda belgilangan barcha talablar xodimlar tomonidan bir xil bajarilishini taʼminlash uchun ushbu talablarning alohida maʼnosini taʼkidlaydigan soʻzlar ishlatilmasligi lozim (masalan: “qatʼiy”, “ayniqsa”, “majburiy”, “albatta” va boshqalar). 48. Yoʻriqnomalarning alohida talablari koʻrgazmali boʻlishi uchun ushbu talablarning maʼnosini tushuntiruvchi fotosuratlar, sxemalar yoki chizmalar bilan tasvirlanishi mumkin. Yoʻriqnomalarning alohida talablari koʻrgazmali boʻlishi uchun videotasvir shaklida ham boʻlishi mumkin. 49. Yoʻriqnomalar matnidagi soʻzlarda harfli qisqartma (qisqartma soʻz) ishlatilishiga uning birinchi marta toʻliq maʼnosini beruvchi yoyilmasi boʻlgan taqdirda, ruxsat etiladi. 50. Agar ishlarning xavfsiz bajarilishi maʼlum bir meʼyorlarga bogʻliqligi boʻlsa, unda ular yoʻriqnomada koʻrsatilishi lozim (mashina qismlari oʻrtasidagi juda tor tirqishning qiymati, masofa va boshqalar). 51. Yoʻriqnomalarning sarlavha sahifasi (titul varagʻi), birinchi va oxirgi sahifalari ushbu Nizomga 3-ilovaga muvofiq rasmiylashtirilishi lozim. 52. Tasdiqlangan yoʻriqnomalar tashkilotning mehnatni muhofaza qilish xizmati tomonidan ushbu Nizomga 4-ilovada keltirilgan shaklga muvofiq jurnalda roʻyxatga olinadi. 53. Har bir yoʻriqnomani roʻyxatga olishda unga belgi (tartib raqami) qoʻyiladi. Yoʻriqnomalarni belgilashning (tartib raqami) tuzilishi: MM X1-X2-X3, bunda: MM — mehnat muhofazasi; X1 — ishlab chiquvchi boʻlinmaning tartib raqami (ish yuritish boʻyicha yoki jarayon kodi); X2 — yoʻriqnomalarni roʻyxatga olish jurnalidagi tartib raqami; X3 — yoʻriqnomaning tasdiqlangan (qayta koʻrib chiqilgan) yili. Misol uchun, yoʻriqnomani belgilash (tartib raqami): “Tokarlik dastgohida ishlashda mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻriqnoma”, MM 06-01-24. 54. Tashkilotning boʻlinmalari (xizmatlari) rahbarlariga yoʻriqnomalar mehnatni muhofaza qilish xizmati tomonidan ushbu Nizomga 5-ilovada keltirilgan shaklga muvofiq jurnalda roʻyxatga olingan holda beriladi (yakka tartibdagi tadbirkorlar bundan mustasno). 55. Roʻyxatdan oʻtkazilgan yoʻriqnomalar kerakli miqdordagi nusxalarda koʻpaytiriladi. Yoʻriqnomalarni koʻpaytirish tashkilot boʻlinmasi rahbari (yoʻriqnomani ishlab chiquvchi) tomonidan tashkil etiladi. 56. Yoʻriqnomalar nusxalarning asl nusxasi bilan bir xil boʻlishini taʼminlangan holda, har qanday usulda koʻpaytirilishi mumkin. 57. Tashkilotning manfaatdor boʻlinma va boʻlim (sex) rahbarlari, xodimlar va kasaba uyushmasi qoʻmitasi yoki xodimlarning boshqa vakillik organlari yoʻriqnomalar bilan taʼminlanishi lozim. Yoʻriqnomalarning joylashuvi, ular bilan tanishishning soddaligi va qulayligini taʼminlash zarurligini hisobga olgan holda boʻlinma va boʻlim (sex) rahbari tomonidan belgilanadi. 58. Tashkilotning boʻlinma va boʻlim (sex) rahbarida ushbu boʻlinma va boʻlimning (sex) barcha kasblari va ish turlari boʻyicha yoʻriqnomalar toʻplami, shuningdek, tashkilotning rahbari yoki bosh muhandisi (ishlab chiqarish boʻyicha rahbar oʻrinbosari) tomonidan ushbu Nizomga 6-ilovada keltirilgan shaklga muvofiq tasdiqlangan amaldagi yoʻriqnomalar roʻyxati doimiy ravishda saqlanishi lozim. 59. Har bir uchastka rahbarida (usta, brigadir va boshqalar) ushbu uchastkadagi barcha kasblar va ish turlari boʻyicha amaldagi yoʻriqnomalarning toʻplami hamda ushbu Nizomga 7-ilovada keltirilgan shaklga muvofiq tasdiqlangan amaldagi yoʻriqnomalar roʻyxati doimiy ravishda saqlanishi lozim. 60. Kasblar va ish turlari boʻyicha mehnatni muhofaza qilish yoʻriqnomalari ushbu Nizomga 8-ilovada keltirilgan namuna boʻyicha ishlab chiqiladi. 61. Yoʻriqnomalarning mehnatni muhofaza qilish sohasidagi zamonaviy talablarga muvofiqligini taʼminlash uchun ular vaqti-vaqti bilan koʻrib chiqilishi kerak. Bunday holda yoʻriqnomalarni qayta koʻrib chiqish va ularga oʻzgartirish kiritish zarurati aniqlanadi. 62. Yoʻriqnomalar yoʻriqnomani ishlab chiqqan boʻlinma va boʻlim (sex) rahbari tomonidan tekshiriladi va qayta koʻrib chiqiladi. Yoʻriqnomalarni oʻz vaqtida tekshirish va qayta koʻrib chiqish uchun tegishli ravishda tashkilot va yoʻriqnomani ishlab chiqqan boʻlinma rahbarlari javobgardir. 63. Yoʻriqnomalar mehnatni muhofaza qilish boʻyicha tarmoqlararo va tarmoq normativ-huquqiy hujjatlarida nazarda tutilgan muddatlarda, lekin kamida 3 yilda bir marta va yuqori xavf bilan bogʻliq kasblar yoki ish turlari boʻyicha yoʻriqnomalar esa kamida 2 yilda bir marta tekshirilishi kerak. Agar ushbu muddat ichida tashkilotda ishlovchilarning mehnat sharoitlari oʻzgarmagan boʻlsa, u holda kasaba uyushmasi qoʻmitasi yoki xodimlarning boshqa vakillik organi bilan kelishilgan holda, tashkilot boʻyicha buyruq (farmoyish) bilan yoʻriqnomaning amal qilish muddati keyingi muddatga uzaytiriladi va bu haqida yoʻriqnomaning birinchi sahifasida yozuv kiritiladi (“qayta koʻrib chiqilgan” muhr, masʼul shaxsning imzosi va sanasi qoʻyiladi). 64. Yoʻriqnomalar quyidagi hollarda belgilangan muddat tugagunga qadar qayta koʻrib chiqilishi kerak: mehnatni muhofaza qilish sohasidagi qonunchilik hujjatlari oʻzgartirilganda yoki ilgari amalda boʻlgan mehnatni muhofaza qilish boʻyicha tarmoqlararo normativ-huquqiy hujjatlar qayta koʻrib chiqilganda; yuqori turuvchi tashkilotlar, kasaba uyushmalari kengashlari va davlat nazorati organlarining koʻrsatmasi boʻyicha; yoʻriqnomalarni qayta koʻrib chiqish (oʻzgartirish) zarurligini keltirib chiqaradigan avariya holati yoki xodimlarning shikastlanishi yuzaga kelganda; yangi texnika va texnologiyani joriy qilishda, texnologik jarayon yoki mehnat sharoitlarining oʻzgarishi, shuningdek, yangi turdagi asbob-uskunalar, materiallar, uskunalar, qurilmalar va asboblardan foydalanishda. Oxirgi holatda yoʻriqnomalar oʻzgartirishlar kiritilishidan oldin qayta koʻrib chiqilishi kerak. 65. Qayta koʻrib chiqilgan yoʻriqnomalarni imzolash, kelishish va tasdiqlashni rasmiylashtirish tartibi ushbu Nizomning 4-bobida nazarda tutilgan tartibda amalga oshiriladi. 66. Ushbu Nizom talablarining buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javob beradilar. 1. Ushbu Nizom respublika va mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari, xoʻjalik birlashmalari hamda mulkchilik shaklidan qatʼiy nazar barcha tashkilotlarda (keyingi oʻrinlarda — tashkilotlar) mehnatni muhofaza qilish boʻyicha vakil (keyingi oʻrinlarda — vakil) faoliyatini tashkil etish tartibini belgilaydi. 2. Vakil tashkilotda mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar va normativ-huquqiy hujjatlar, yoʻriqnomalarga rioya etilishida jamoatchilik nazoratini amalga oshirish maqsadida boshlangʻich kasaba uyushmasi tashkilotining yigʻilishida ochiq ovoz berish yoʻli bilan tashkilot xodimlari orasidan kasaba uyushmasi tashkilotining vakolat muddatiga yoki xodimlarning boshqa vakillik organlari yigʻilishida belgilangan muddatga, lekin kamida bir yilga saylanadi. 3. Vakillar nomzodi mehnat jamoasining aʼzolari tomonidan saylov oʻtkazilishidan kamida yetti kun avval boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotiga yoki xodimlarning boshqa vakillik organlariga taqdim etiladi. Boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkiloti yoki xodimlarning boshqa vakillik organlari mehnatni muhofaza qilish xizmati xodimi bilan birgalikda nomzodlar bilan faoliyatida bajaradigan vazifalari doirasida suhbat oʻtkazadi va nomzodni saylovga qoʻyish borasida oʻz qarorini qabul qiladi. 4. Nomzodlar vakil bajaradigan vazifalarga bilimi, tajribasi, salomatligi yoki boshqa obyektiv sabablarga koʻra tayyor boʻlmasa, boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkiloti yoki xodimlarning boshqa vakillik organlari nomzodlarni qayta koʻrib chiqish taklifi bilan mehnat jamoasiga qaytarishi mumkin. 5. Oʻz lavozimiga koʻra tashkilotdagi mehnat sharoitlari va xavfsizligi holati uchun javobgar boʻlgan shaxslar, shuningdek, mehnatni muhofaza qilish xizmati xodimlaridan boʻlgan shaxslar vakil etib saylanishi mumkin emas. 6. Tashkilotda ishlovchilarning sonidan, uning boʻlinmalari geografik jihatdan turli hududlarda joylashganidan, mehnat sharoitlarining xavfliligidan kelib chiqqan holda bir necha vakil, shu jumladan, alohida boʻlinmalarda saylanishi mumkin. Bunday hollarda vakillardan biriga “Bosh vakil” maqomi beriladi va u vakillarning faoliyatini muvofiqlashtirib boradi. Vakillarning saylanishini taʼminlash uchun javobgarlik ish beruvchi va boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkiloti yoki xodimlarning boshqa vakillik organlariga yuklanadi. 7. Vakil tashkilotda mehnatni muhofaza qilishga hamda ishlarni xavfsiz amalga oshirishga doir qoidalar, normalar va yoʻriqnomalarga rioya etilishi ustidan jamoatchilik nazoratini taʼminlaydi. 8. Vakil oʻz faoliyati toʻgʻrisida jamoa shartnomasida yoki jamoa kelishuvida belgilangan muddatlarda, ammo bir yilda kamida bir marta mehnat jamoasi oldida, chorak yakuni bilan esa boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotiga yoki xodimlarning boshqa vakillik organlariga hisobot beradi. 9. Quyidagilar vakilning asosiy vazifalari hisoblanadi: ish beruvchi tomonidan mehnatni muhofaza qilish boʻyicha qonunchilik hujjatlari va boshqa normativ hujjatlarga rioya etilishi ustidan jamoatchilik nazoratini amalga oshirish; muntazam ravishda mustaqil yoki nazorat qiluvchi organlar bilan birgalikda mehnatni muhofaza qilish sohasidagi xodimlarning qonuniy huquq va manfaatlariga rioya etilishi ustidan jamoatchilik nazoratini amalga oshirish; mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha xodimlarga maslahat berish; tazyiq va zoʻravonlikka yoʻl qoʻymaslik va uning har qanday shaklda namoyon boʻlishining oldini olish boʻyicha jamoatchilik nazoratini amalga oshirish; xodimlarni xavfsizlik talablari buzilganligi aniqlangani haqida ogohlantirish. 10. Vakil oʻz faoliyatini amalga oshirishda quyidagi huquqlarga ega: mehnatni muhofaza qilish holatini oʻrganish, ish beruvchilarning jamoa shartnomalari va kelishuvlarida nazarda tutilgan mehnatni muhofaza qilish boʻyicha majburiyatlari bajarilishini nazorat qilish; xodimning hayoti va sogʻligʻiga xavf tugʻilgan hollarda ishlarni toʻxtatib turish, shuningdek, mehnatni muhofaza qilishga oid talablarning buzilishlarini bartaraf etish toʻgʻrisida tekshirish dalolatnomasini tuzish va ish beruvchiga takliflar kiritish; mehnat sharoiti noqulay ishlarda band boʻlgan xodimlar belgilangan normalar boʻyicha sut (shunga teng boshqa oziq-ovqat mahsulotlari), davolash-profilaktika oziq-ovqati, gazlangan shoʻr suv (issiq sexlarda ishlovchilar uchun), maxsus kiyim-bosh, sanitar kiyim-bosh, maxsus poyabzal va boshqa shaxsiy himoya va gigiyena vositalari bilan bepul taʼminlanganini nazorat qilish; mehnat faoliyati bilan bogʻliq baxtsiz hodisalarni va kasb kasalliklarini tekshirishda ishtirok etish; tashkilot rahbaridan va boshqa mansabdor shaxslardan mehnatni muhofaza qilish va mehnat sharoitlari toʻgʻrisida, shuningdek, mehnat faoliyati bilan bogʻliq barcha baxtsiz hodisalar hamda kasb kasalliklari haqida axborot olish; ishlab chiqarish obyektlarini va ishlab chiqarish vositalarini sinash hamda foydalanishga qabul qilish boʻyicha komissiyalar ishida mustaqil ekspert sifatida ishtirok etish, tibbiy-ijtimoiy ekspert komissiyasi majlislarida ishtirok etish; mehnatni muhofaza qilishga hamda ishlarni xavfsiz amalga oshirishga doir qoidalar va normalar loyihalarini, shuningdek, tashkilotda mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻriqnomalarni ishlab chiqishda ishtirok etish; xodimning oʻz mehnat vazifalarini bajarishi bilan bogʻliq holda mayib boʻlishi, kasb kasalligiga chalinishi yoki sogʻligʻining boshqacha tarzda shikastlanishi tufayli taraflarning aralash javobgarligida tashkilot rahbariyati aybi darajasi toʻgʻrisida boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkilotiga yoki xodimlarning boshqa vakillik organlariga takliflar kiritish; mehnatni muhofaza qilishga hamda ishlarni xavfsiz amalga oshirishga doir qoidalar, normalar va yoʻriqnomalar talablarini buzgan yoki oʻz harakati yoki harakatsizligi bilan oʻziga ham, boshqa xodimlarning sogʻligʻi va hayotiga ham tahdid soladigan xodimlarni javobgarlikka tortish talabi bilan ish beruvchiga yoki tarkibiy boʻlinma rahbariga murojaat qilish; xodimlarga nisbatan tazyiq va zoʻravonlik holatlari boʻyicha ish beruvchiga taqdimnomalar kiritish; mehnatni muhofaza qilishga oid talablarni buzganlikda, mehnat faoliyati bilan bogʻliq baxtsiz hodisalarni yashirganlikda aybdor boʻlgan shaxslarni javobgarlikka tortish toʻgʻrisidagi talablar bilan tegishli organlarga murojaat qilish; mehnat vazifalarini bajarish bilan bogʻliq holda mayib boʻlishi yoki sogʻligʻining boshqacha tarzda shikastlanishi tufayli yetkazilgan zararning oʻrni qoplanishi uchun hamda xodimlarning sogʻligʻi va mehnati muhofaza qilinishiga boʻlgan huquqlari cheklangan boshqa hollarda xodimning huquqlarini himoya qilib, sud xarajatlarini toʻlashdan ozod etilgan holda, sudga daʼvo arizasi bilan murojaat etish; mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlari, jamoa shartnomalarida va kelishuvlarida nazarda tutilgan majburiyatlar buzilgani, shuningdek, mehnat sharoitlarining oʻzgarishi bilan bogʻliq mehnat nizolarini koʻrib chiqishda ishtirok etish. 11. Vakil tashkilotda mehnatni muhofaza qilish sohasidagi mehnat jamoasining, zarur hollarda esa kasaba uyushmasi qoʻmitasi yoki xodimlarning boshqa vakillik organlari nomidan davlat, sud va jamoat tashkilotlarida vakolatli vakili hisoblanadi. 12. Vakil oʻz faoliyatini ushbu Nizomga va tashkilotning ichki hujjatlariga asosan tashkilotning mutasaddi xodimlari hamda boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkiloti yoki xodimlarning boshqa vakillik organlari bilan hamkorlikda amalga oshiradi. 13. Ish beruvchi vakil faoliyatini yoʻlga qoʻyish uchun quyidagilarga majbur: vakilning huquqlarini taʼminlashi, uning faoliyatiga koʻmaklashishi; boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkiloti yoki xodimlarning boshqa vakillik organlari ishtirokida bir oy muddatda mehnatni muhofaza qilish boʻyicha saylangan vakolatli shaxslarni ish beruvchi tomonidan tasdiqlangan va boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkiloti yoki xodimlarning boshqa vakillik organlari bilan kelishilgan dasturlar boʻyicha ish beruvchi mablagʻlari hisobidan oʻqitishni tashkil etishi; vakil vazifalarini bajarishi uchun zarur shart-sharoitlarni yaratishi, mehnatni muhofaza qilishga hamda ishlarni xavfsiz amalga oshirishga doir qoidalar, normalar va yoʻriqnomalar hamda boshqa maʼlumotnoma materiallari bilan taʼminlashi, mehnat sharoitlarini yaxshilash boʻyicha vakil tomonidan kiritilgan asosli takliflarini amalga oshirish choralarini koʻrishi; tashkilotda mehnatni muhofaza qilishga hamda ishlarni xavfsiz amalga oshirishga doir qoidalar, normalar va yoʻriqnomalar ishlab chiqilayotgani haqida vakilni xabardor qilishi va uning roziligini olishi; mehnatni muhofaza qilish va mehnat sharoitlari toʻgʻrisida, shuningdek, mehnat faoliyati bilan bogʻliq barcha baxtsiz hodisalar hamda kasb kasalliklari haqida axborotni taqdim etishi; vakilga oʻz zimmasiga yuklangan vazifalarni bajarishi uchun oʻrtacha oylik ish haqi saqlangan holda har haftada kamida ikki soat davomida oʻz mehnat vazifalarini bajarishdan ozod etadi (bu vaqtning aniq davomiyligi va kunlari jamoa shartnomasida, agar u tuzilmagan boʻlsa, ish beruvchi bilan boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkiloti yoki xodimlarning boshqa vakillik organlari kelishuviga binoan belgilanadi). 14. Vakilning tashkilotda mehnatni muhofaza qilishga hamda ishlarni xavfsiz amalga oshirishga doir masalalar yuzasidan kiritgan takliflarini ish beruvchi 10 kun muddatda koʻrib chiqishi va qabul qilgan qarorlari haqida unga yozma ravishda asosli javob berishi lozim. 15. Tashkilot boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkiloti yoki xodimlarning boshqa vakillik organlari saylangan vakilga saylov oʻtgandan keyin uch ish kunidan kechikmay guvohnoma beradi. Guvohnoma shakli tashkilotning lokal hujjatlari bilan tasdiqlanadi. Vakil ushbu guvohnomaga asosan xizmat koʻrsatadigan uchastkaning barcha ish joylariga kirish huquqiga ega boʻladi. 16. Ish beruvchi bilan vakil oʻrtasidagi nizo, agar nizo vakilning vakillik vazifalarini bajarishi bilan bogʻliq boʻlsa, boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkiloti yoki xodimlarning boshqa vakillik organlari tomonidan koʻrib chiqiladi yoki manfaatdor tarafning murojaatiga koʻra sud tartibida hal etiladi. 17. Vakilga nisbatan intizomiy jazo choralarini qoʻllashga, u bilan tuzilgan mehnat shartnomasini ish beruvchining tashabbusi bilan bekor qilishga, boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkiloti yoki xodimlarning boshqa vakillik organlarining oldindan roziligini olmasdan yoʻl qoʻyilmaydi. 18. Vakil oʻzining vakillik vazifalarini bajargani uchun ish beruvchi tomonidan ragʻbatlantirilib boriladi. Shuningdek, vakil ushbu vazifalar uchun boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkiloti yoki xodimlarning boshqa vakillik organlari tomonidan oʻz mablagʻlari hisobidan ragʻbatlantirilishi mumkin. 19. Jamoa shartnomasida yoki jamoa kelishuvida kasaba uyushmalari tashkiloti yoki xodimlarning boshqa vakillik organlari tarkibiga saylangan va asosiy ishidan ozod etilmagan xodimlar uchun ushbu toifadagi xodimlar uchun belgilangan qoʻshimcha kafolatlar va imtiyozlar vakilga ham tatbiq etilishi mumkin. 20. Vakil oʻziga yuklangan vazifalarni qoniqarsiz bajargan hollarda boshlangʻich kasaba uyushmalari tashkiloti yoki xodimlarning boshqa vakillik organlari tashabbusi bilan, uni saylagan organning qarori bilan muddatidan avval vazifasidan ozod etilishi mumkin. 21. Ushbu Nizom talablarining buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javob beradilar. 1. Vazirlar Mahkamasining “Mehnatni muhofaza qilish sohasidagi xizmatlar bozorini yanada rivojlantirish toʻgʻrisida” 2017-yil 27-apreldagi 246-son qarori 1-bandining uchinchi xatboshisi va qarorga 3-ilova. 2. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi faoliyatini takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2018-yil 31-dekabrdagi 1066-son qarorining 12-bandi va qarorga 5-ilova. 3. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga kiritilayotgan oʻzgartirish va qoʻshimchalar (Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi sohasida davlat boshqaruvi va nazorati tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2018-yil 12-dekabrdagi PF-5594-son Farmoni va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Oʻzbekiston Respublikasi Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasi faoliyatini tashkil etish toʻgʻrisida” 2018-yil 12-dekabrdagi PQ-4058-son qarori)” 2019-yil 6-martdagi 195-son qarorining 37-bandi. 4. Vazirlar Mahkamasining “Kambagʻal va ishsiz fuqarolarni kasb-hunarga oʻqitish tizimini takomillashtirish hamda mehnat organlari faoliyati samaradorligini oshirish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2021-yil 5-apreldagi 183-son qaroriga 6-ilovaning 15-bandi “b” kichik bandi.