Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (17-sonli BHMS) “Kapital qurilishning pudrat shartnomalari”ni tasdiqlash haqida
(order, 2024-07-23)

Oʻzbekiston Respublikasining “Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq buyuraman: 1. Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (17-sonli BHMS) “Kapital qurilishning pudrat shartnomalari” ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi tomonidan 1998-yil 2-noyabrda 58-son bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (17-son BHMS) “Kapital qurilishning pudrat shartnomalari” (roʻyxat raqami 579, 1998-yil 23-dekabr) (Oʻzbekiston Respublikasi vazirliklari, davlat qoʻmitalari va idoralarining meʼyoriy hujjatlari axborotnomasi, 1999-yil, 6-son) oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin. 3. Mazkur buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi. 1. Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (17-sonli BHMS) “Kapital qurilishning pudrat shartnomalari” (bundan buyon matnda Standart deb yuritiladi) Oʻzbekiston Respublikasining “Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida”gi Qonuniga asosan ishlab chiqilgan va Oʻzbekiston Respublikasida buxgalteriya hisobini normativ tartibga solish tizimining bir qismi hisoblanadi. 2. Mazkur Standartning maqsadi kapital qurilishning pudrat shartnomalari bilan bogʻliq boʻlgan daromadlar va xarajatlarning buxgalteriya hisobi uslubiyatini belgilashdan iborat. Kapital qurilishning pudrat shartnomalari boʻyicha daromadlar va xarajatlarning taqsimlanishi pudrat shartnomalarini hisobga olishdagi asosiy masala hisoblanadi, chunki kapital qurilishning pudrat shartnomalarini bajarishning boshlangʻich va oxirgi muddatlari odatda har xil hisobot davrlariga toʻgʻri keladi. Kapital qurilishning pudrat shartnomalari boʻyicha daromadlar va xarajatlar moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobotda daromadlar va xarajatlar sifatida aks ettirilishi lozim boʻlgan paytni belgilash uchun ushbu Standart moliyaviy hisobotni tayyorlash va taqdim etish qoidalarida (Moliyaviy hisobotni tayyorlash va taqdim etish uchun konseptual asosda (roʻyxat raqami 3530, 2024-yil 12-iyul) belgilangan mezonlardan foydalanadi. 3. Ushbu Standart kapital qurilishning pudrat shartnomalari boʻyicha daromadlar va xarajatlarni hisobga olish va moliyaviy hisobotlarni tayyorlashda pudratchilar tomonidan qoʻllaniladi. Mazkur Standart oʻz ehtiyojlari uchun kapital qurilishni amalga oshirayotgan quruvchi tashkilotlarga taalluqli emas, chunki ular bunday faoliyatdan daromad olmaydilar, ular qilgan xarajatlarning hammasi esa kapitallashtiriladi. 4. Mazkur Standartda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi: kapital qurilish uchun pudrat shartnomasi (bundan buyon matnda qurilish pudrat shartnomasi deb yuritiladi) — pudratchi buyurtmachining topshirigʻiga koʻra, qurilish ishlarini bajarish majburiyatini tavakkal qilib zimmasiga oladigan, buyurtmachi esa bajarilgan ishni qabul qilib oladigan va haqini toʻlaydigan shartnomadir. Qurilish pudrati shartnomasi bir-biri bilan mustahkam bogʻlangan yoki ularni loyihalash va ulardan foydalanish shartlari boʻyicha oʻzaro bogʻliq boʻlgan bitta obyektni yoki obyektlar guruhini qurish maqsadida tuzilishi mumkin. Bundan tashqari, qurilish pudrati shartnomalariga obyektlarni qurish bilan bevosita bogʻliq boʻlgan xizmatlarni koʻrsatish ishlari kiritilishi mumkin; qatʼiy belgilangan narxdagi qurilish pudrati shartnomasi — taraflar qurilish ishlarining qatʼiy belgilangan narxiga (qiymatiga) yoki oʻzgaruvchan narx haqida qayd etgan holda bajarilgan ishlar birligining qatʼiy belgilangan stavkasiga rozilik bildiradigan shartnomadir; kelishilgan narx boʻyicha qurilish pudrati shartnomasi — qurilish ishlarini bajarish bilan bevosita bogʻliq boʻlgan haqiqiy xarajatlar buyurtmachi yoʻl qoʻyadigan miqdorda, shu jumladan shartnomada qayd etilgan mukofot puli bilan birga pudratchiga toʻlanadigan shartnomadir. 5. Mazkur Standart talablari har bir qurilish pudrat shartnomasiga nisbatan alohida qoʻllaniladi. Ayrim holatlarda mazkur Standartni pudrat shartnomasining yoki shartnomalar guruhining mohiyatini aks ettirish uchun bitta pudrat shartnomasining ayrim qismlariga nisbatan yoki pudrat shartnomasining butun bir guruhiga nisbatan qoʻllash zarur. 6. Agar bir vaqtni oʻzida bir necha obyektga bitta qurilish pudrat shartnomasi tuzilayotgan boʻlsa, u holda har bir obyektning qurilishini alohida qurilish pudrat shartnomasi deb hisoblash kerak, bunda quyidagi shartlar bajarilishi kerak: har bir obyekt boʻyicha qurilish ishlarining shartnomaviy qiymatiga doir alohida taklif mavjud boʻlishi; har bir obyekt boʻyicha kelishuvga erishilgan boʻlsa va pudratchida ham, buyurtmachida ham ayrim obyektlarni qabul qilish yoki qabul qilishdan bosh tortish imkoniyati bor boʻlishi; daromadlar va xarajatlar har bir obyekt boʻyicha belgilanganligi. 7. Qurilish pudrat shartnomasi buyurtmachining xohishiga qarab qoʻshimcha obyekt qurilishini nazarda tutishi yoki qoʻshimcha obyekt qurilishi bilan toʻldirilishi mumkin. Qoʻshimcha obyekt qurilishini quyidagi hollarda alohida shartnoma deb hisoblash kerak, agar: obyekt dastlabki shartnomaga kiritilgan obyekt yoki obyektlardan loyihasi, texnologiyasi hamda vazifalari bilan tubdan farq qilsa; qoʻshimcha obyekt uchun shartnomaviy qiymat dastlabki shartnoma boʻyicha shartnomaviy qiymatni hisobga olmay kelishilsa. 8. Qurilish pudrat shartnomasidan olinadigan daromad quyidagilarni oʻz ichiga oladi: qurilish ishlarining dastlabki shartnomaviy qiymatini; shartnomani oʻzgartirishdan daromadlar, daʼvolar boʻyicha daromadlar va ragʻbatlantirish toʻlovlarini. 9. Qurilish pudrat shartnomasidan daromad uni hisoblash paytidagi joriy qiymat boʻyicha aniqlanadi. Kelgusidagi ishlarning natijalariga bogʻliq boʻlgan koʻzda tutilmagan ishlar pudrat shartnomasidan olinadigan daromadning oʻzgarishiga taʼsir qiladi. 10. Daʼvolar boʻyicha daromadlar bu pudratchi qurilish pudrat shartnomasini buzgan buyurtmachidan olish niyatida boʻlgan summadir. 11. Ragʻbatlantirish toʻlovlari pudrat shartnomasida belgilangan ishlarni bajarganda yoki oshirib bajarganda pudratchiga toʻlanadigan qoʻshimcha summalardir. Ragʻbatlantirish toʻlovlari hisoblash usuli bilan daromadga kiritiladi. 12. Qurilish pudrat shartnomasi boʻyicha xarajatlarga quyidagilar kiradi: Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1999-yil 5-fevraldagi 54-son qarori bilan tasdiqlangan Mahsulot (ishlar, xizmatlar)ni ishlab chiqarish va sotish xarajatlarining tarkibi hamda moliyaviy natijalarni shakllantirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq, mazkur pudrat shartnomasi bilan bogʻliq boʻlgan bevosita xarajatlar hamda pudrat shartnomasi boʻyicha umumiy qurilish ishlariga taalluqli boʻlgan va pudrat shartnomasi boʻyicha taqsimlanishi va shartnoma qiymatiga kiritilishi mumkin boʻlgan bilvosita xarajatlar (ustama xarajatlar); shartnoma shartlariga koʻra xarajatlarni qoplash koʻzda tutilgan tajriba-konstruktorlik ishlari xarajatlari kabi qurilish pudrat shartnomasi shartlari boʻyicha buyurtmachi tomonidan qoplanadigan xarajatlar. 13. Qurilish pudrat shartnomasi boʻyicha amalga oshiriladigan faoliyat bilan bogʻliq boʻlmagan xarajatlar (pudrat shartnomasi shartlarida qoplab berish belgilanmagan xarajatlar) qurilish pudrat shartnomasi boʻyicha xarajatlardan chiqarib yuboriladi. 14. Pudratchi tomonidan daromadlar va xarajatlar buxgalteriya balansini tuzish sanasida pudrat boʻyicha qurilishni yakunlash darajasini hisobga olgan holda daromadlar va xarajatlar sifatida tan olinishi kerak (yaʼni pudrat boʻyicha ishlarni yakunlash darajasiga qarab). Daromadlar va xarajatlar ular yuzaga kelgan hisobot davrlarida tan olinishi kerak. 15. Qatʼiy belgilangan narxdagi qurilish pudrat shartnomasining natijasi quyidagi barcha shartlarga rioya etilganda baholanadi, agar: qurilish pudrat shartnomasi boʻyicha umumiy daromadni baholash mumkin boʻlsa; pudratchi iqtisodiy foyda olsa; qurilish ishlarini bajarish xarajatlari va foizini aniqlash va buxgalteriya balansiga kiritish mumkin boʻlsa; qurilish pudrat shartnomasi boʻyicha amalga oshirilgan xarajatlarni smeta meʼyorlari bilan qiyoslash mumkin boʻlsa. 16. Kelishilgan narx boʻyicha qurilish pudrati shartnomasining natijasi quyidagi barcha shartlarga rioya etilganda baholanadi, agar: pudratchi iqtisodiy foyda olsa; qurilish ishlarini bajarish xarajatlari va foizini aniqlash va buxgalteriya balansiga kiritish mumkin boʻlsa. 17. Agar qurilish pudrat shartnomasi boʻyicha daromadga kiritib boʻlingan va moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettirib boʻlingan summani olish paytida noaniqlik yuzaga keladigan boʻlsa, u holda olinmagan summa yoki olish ehtimoli yoʻqqa chiqqan summa qurilish pudrat shartnomasi boʻyicha daromad miqdorini tuzatish sifatida emas, balki xarajat sifatida hisobga olinadi. 18. Qurilish pudrat shartnomasi boʻyicha bajarilgan ishlar foizi shartnoma turidan kelib chiqib quyidagi usullarda aniqlanadi: nazorat oʻlchovini oʻtkazish orqali; muayyan sanaga bajarilgan qurilish ishlari boʻyicha xarajatlar miqdorini shartnoma boʻyicha umumiy smeta xarajatlariga solishtirish orqali; qurilish pudrat shartnomasi boʻyicha ishlarning jismoniy (fizik) qismi yakunlaganligini tekshirish orqali. Buyurtmachidan olingan oraliq toʻlovlar va boʻnak toʻlovlari bajarilgan ishlar darajasini aks ettirmaydi. 19. Qurilish pudrat shartnomasi boʻyicha natijani ishonchli tarzda aniqlash mumkin boʻlmagan hollarda: daromad qurilish pudrat shartnomasi boʻyicha qilingan xarajatlar qoplanishi ehtimoli boʻladigan darajadagina tan olinishi kerak; qurilish boʻyicha xarajatlar, ular haqiqatda qilingan davr mobaynida boshlangʻich hisob maʼlumotlari boʻyicha xarajatlar sifatida tan olinishi kerak. 20. Umumiy xarajatlar qurilish pudrat shartnomasi boʻyicha daromadlardan oshib ketgan hollarda kutilayotgan zararlar mazkur hisobot davri xarajatlari sifatida tan olinishi kerak. Bunday zararlar summasi quyidagilardan qatʼiy nazar aniqlanadi: pudrat shartnomasi boʻyicha ishlar boshlangan faktidan; pudrat shartnomasi boʻyicha ishlarni bajarish foizidan; qurilish pudratining yagona daromadi sifatida qaralayotgan boshqa pudrat shartnomalari boʻyicha kutilayotgan jami daromad summasidan. 21. Pudratchi moliyaviy hisobotlarga izohlar qismida quyidagi maʼlumotlarni yoritib berishi kerak: hisobot davrida har bir qurilish pudrat shartnomasi boʻyicha daromad miqdorini; hisobot davrida qurilish pudrat shartnomasi boʻyicha tan olinadigan daromadni aniqlashda foydalaniladigan usullarni; qurilish pudratining tugallanmagan shartnomasi boʻyicha ishlarning bajarilish foizi bosqichini aniqlashda foydalaniladigan usullarni. Qurilish pudrat shartnomalari boʻyicha daromadlar va xarajatlarni baholash metodlaridagi oʻzgarishlar ham hisobot davridagi va keyingi davrlardagi moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobotda tan olinadigan hisob-kitob baholashlaridagi oʻzgarishlar kabi yoritib berilishi kerak. 22. Hisobot sanasiga tugallanmagan qurilish pudrat shartnomalari boʻyicha pudratchi quyidagi maʼlumotlarni yoritib berishi kerak: haqiqatda qilingan xarajatlarning va tan olingan daromadning (tan olingan zararlarni chiqarib tashlagan holda) jami summasini; oldindan toʻlov boʻyicha olingan summani; ushlab qolingan summani. 23. Pudratchi moliyaviy hisobotlarda quyidagilarni aks ettirishi kerak: qurilish ishlari boʻyicha buyurtmachilarning debitorlik qarzlarini; qurilish ishlari boʻyicha buyurtmachilarning kreditorlik qarzlarini.