Vakolatli banklarda jismoniy shaxslar bilan valyuta ayirboshlash operatsiyalarini amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida
(resolution, 2017-11-08)

Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1995-y., 12-son, 247-modda), “Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1996-y., 5-6-son, 54-modda), “Valyutani tartibga solish toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 2004-y., 1-2-son, 6-modda) qonunlariga hamda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2013-yil 30-yanvardagi PQ-1914-son “Jismoniy shaxslarga xorijiy valyutani sotish tartibini yanada liberallashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qaroriga (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2013-y., 6-son, 66-modda) muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvi qaror qiladi: 1. Vakolatli banklarda jismoniy shaxslar bilan valyuta ayirboshlash operatsiyalarini amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi. Mazkur Nizom “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1995-y., 12-son, 247-modda), “Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1996-y., 5-6-son, 54-modda), “Valyutani tartibga solish toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 2004-y., 1-2-son, 6-modda) Oʻzbekiston Respublikasining qonunlariga hamda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2013-yil 30-yanvardagi PQ–1914-sonli “Jismoniy shaxslarga xorijiy valyutani sotish tartibini yanada liberallashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qaroriga (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2013-y., 6-son, 66-modda) muvofiq, vakolatli banklarda jismoniy shaxslar – rezident va norezidentlar (keyingi oʻrinlarda jismoniy shaxslar deb yuritiladi) bilan valyuta ayirboshlash operatsiyalarini amalga oshirish tartibini belgilaydi. 1. Mazkur Nizomda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi: vakolatli bank — chet el valyutasida operatsiyalarni amalga oshirish huquqini beruvchi litsenziyaga ega boʻlgan tijorat banki; konversion operatsiyalar boʻlimi (keyingi oʻrinlarda konversion boʻlim deb yuritiladi) — vakolatli bankning jismoniy shaxslar – rezidentlarning (keyingi oʻrinlarda rezident deb yuritiladi) milliy valyutadagi shaxsiy bank kartalari va chet el valyutasidagi xalqaro toʻlov kartalaridan foydalangan holda naqd pulsiz shaklda valyuta ayirboshlash operatsiyalarini amalga oshirish uchun tuzilgan operatsion tarkibiy tuzilmasi; ayirboshlash shoxobchasi — jismoniy shaxslardan naqd chet el valyutasini sotib olish boʻyicha operatsiyalarni amalga oshiruvchi turgʻun shoxobcha; jismoniy shaxsning shaxsini tasdiqlovchi hujjat — pasport, Oʻzbekiston Respublikasida yashash guvohnomasi yoki Oʻzbekiston Respublikasi harbiy xizmatchilari uchun harbiy bilet; kunlik hujjatlar — operatsion kun davomida rasmiylashtirilgan valyuta ayirboshlash operatsiyalari hisobini yuritish hujjatlari; operatsion kun — jismoniy shaxslarga xizmat koʻrsatish uchun vakolatli bank tomonidan belgilangan vaqt; shaxsiy bank plastik kartasi (keyingi oʻrinlarda shaxsiy karta deb yuritiladi) — milliy valyutada hisob-kitob va toʻlovlarni amalga oshirish uchun Oʻzbekiston Respublikasi tijorat banklari tomonidan emitentlangan milliy valyutadagi shaxsiy karta; xalqaro toʻlov kartasi — chet el valyutasida hisob-kitob va toʻlovlarni amalga oshirish uchun xalqaro toʻlov tashkilotlari bilan kelishuvga asosan Oʻzbekiston Respublikasining vakolatli banklari tomonidan emitentlangan chet el valyutasidagi xalqaro bank kartasi; qimmatliklar — milliy valyuta, chet el valyutasi va qatʼiy hisobda turuvchi blanklar. 2. Naqd milliy valyutaga chet el valyutasini sotib olish va sotish kurslari vakolatli banklar tomonidan chet el valyutasiga boʻlgan talab va taklifni hisobga olgan holda mustaqil ravishda belgilanadi va vakolatli banklar rahbarlarining buyrugʻi bilan rasmiylashtiriladi. 3. Operatsion kun davomida vakolatli bank tomonidan chet el valyutasini sotib olish va sotish kursini oʻzgartirishga ruxsat etiladi. Bunda sotib olish va sotish kursining oʻzgarganligi tegishli buyruq bilan rasmiylashtiriladi. 4. Vakolatli bank rahbari tomonidan konversion boʻlimni ochish toʻgʻrisida buyruq chiqariladi. Mazkur buyruqda xodimlarning shtat birligi, boʻlim faoliyatiga rahbarlik qiluvchi va uni nazorat qiluvchi mansabdor shaxslar koʻrsatilishi kerak. 5. Konversion boʻlimning shtat birligi, qoida tariqasida, boʻlim boshligʻi, uning oʻrinbosari va ikki nafar mutaxassisdan tashkil topadi. Konversion boʻlim xodimlarining soni va shtat birligi mijozlarining soni va amalga oshiriladigan valyuta operatsiyalarining hajmidan kelib chiqib, bank rahbarining buyrugʻiga asosan oʻzgartirilishi mumkin. 6. Konversion boʻlim mijozlarning tanishib chiqishi uchun qulay boʻlgan joyga quyidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan stend bilan jihozlangan boʻlishi lozim: jismoniy shaxslardan chet el valyutasini sotib olish va ularga sotish tartibi; konversion boʻlimning ish vaqti; jismoniy shaxslardan chet el valyutasini sotib olish va sotish kurslari; konversion boʻlim tomonidan amalga oshiriladigan operatsiyalar turlari; xalqaro toʻlov kartasini ochganlik uchun undiriladigan vositachilik haqi miqdori; bank tomonidan ochiladigan xalqaro toʻlov kartalari, ularning imkoniyatlari va ulardan foydalanish tartibi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar. 7. Konversion boʻlim vakolatli bank binosida joylashtiriladi va unda toʻlov terminallari, hisoblash texnikasi, tegishli dasturiy taʼminotga ega Banklararo yagona elektron tizimga (keyingi oʻrinlarda elektron tizim deb yuritiladi) ulangan kompyuter texnikasi, telefon aloqasi, yonmaydigan temir shkaf (seyf), zarur normativ hujjatlar va maʼlumot materiallari, yongʻin xavfsizligi signalizatsiyasi va videokuzatuv kameralari boʻlishi lozim. 8. Ish vaqtida konversion boʻlim xodimlarining yonida xizmat guvohnomalari boʻlishi lozim. Bank rahbarining tegishli buyrugʻisiz boʻlim xodimlari tomonidan oʻzlariga yuklatilgan vazifalarni boshqa shaxslarga ishonib topshirilishiga yoʻl qoʻyilmaydi. 9. Konversion boʻlim boshligʻi: boʻlim faoliyatiga umumiy rahbarlik qiladi, boʻlim ishini tashkillashtiradi va boʻlimga yuklatilgan vazifalarning bajarilishi uchun shaxsan javob beradi; boʻlim faoliyatiga taalluqli qonun hujjatlari talablarining oʻz vaqtida va puxta bajarilishi, shuningdek mehnat intizomiga qatʼiy rioya etilishi ustidan muntazam ravishda nazorat oʻrnatilishini taʼminlaydi; chet el valyutasida bank hisobvaragʻini ochish boʻyicha rezidentlar bilan ikki tomonlama shartnomalar tuzadi; bank kassasidan balansdan tashqari orderga asosan qatʼiy hisobda turuvchi blanklarni oladi va topshiradi; chet el valyutasini sotib olish boʻyicha murojaat qilgan shaxslarga tegishli tushuntirishlar beradi; qatʼiy hisobda turuvchi blanklarning amaldagi qoldiqlarini valyuta ayirboshlash operatsiyalari toʻgʻrisidagi hisobot maʼlumotlari bilan solishtiradi va tekshiradi; valyuta ayirboshlash operatsiyalari boʻyicha tuzilgan reyestrlarni maʼlumotnomalar nusxasi asosida tekshiradi; amalga oshirilgan valyuta ayirboshlash operatsiyalari boʻyicha ish kuni oxirida tegishli hujjatlarni imzolaydi; qatʼiy hisobda turuvchi blanklar, boʻlim va xodimlarning shaxsiy shtamplarini seyfda saqlanishini taʼminlaydi; shubhali operatsiyalar haqida zudlik bilan bankning Ichki nazorat xizmatiga yozma ravishda xabar beradi. Boʻlim boshligʻi turli sabablarga koʻra ish joyida boʻlmagan hollarda, uning vazifalarini bajarish vakolatli bank rahbarining buyrugʻiga asosan, uning oʻrinbosari zimmasiga yuklatilishi mumkin. 10. Boʻlim boshligʻining oʻrinbosari: xalqaro toʻlov kartasini ochish uchun murojaat qilgan rezidentlarga ushbu kartalarning turlari, imkoniyatlari va ulardan foydalanish tartibi haqida batafsil maʼlumot beradi; shartnomaga muvofiq rezidentlar nomiga chet el valyutasida bank hisobvaragʻini ochadi; shartnomaning bir nusxasini kunlik hujjatlarga rezidentning shaxsini tasdiqlovchi hujjati nusxasi bilan birga tikib qoʻyadi; xalqaro toʻlov kartasini “Berilgan xalqaro toʻlov kartalarini roʻyxatga olish jurnali”ga imzo chektirgan holda rezidentga beradi. 11. Boʻlim mutaxassislari: chet el valyutasini xalqaro toʻlov kartasiga oʻtkazib berish toʻgʻrisidagi arizalarni qabul qiladi; rezidentning shaxsiy kartasi mavjud boʻlmagan taqdirda, unga plastik kartalar boʻlimiga murojaat etib, oʻz nomiga belgilangan tartibda shaxsiy karta ochishni taklif etadi; chet el valyutasini sotib olish uchun murojaat qilgan rezidentlarning shaxsini ularning shaxsini tasdiqlovchi hujjatlari asosida aniqlaydi; shaxsiy shtamplarini kun oxirida boʻlim boshligʻiga topshiradi; chet el valyutasini rezidentning shaxsini tasdiqlovchi hujjatlaridagi tegishli maʼlumotlarni elektron tizimga kiritish orqali sotish operatsiyasini amalga oshiradi; amalga oshirilgan valyuta operatsiyalarini tegishli reyestrlarga qayd etadi; elektron tizimga kiritish orqali chet el valyutasini xarid qiladi; kun oxirida rezidentlarning chet el valyutasini milliy valyutaga ayirboshlash toʻgʻrisidagi arizalari, shaxsini tasdiqlovchi hujjatlarining nusxalari va terminal cheklarini vakolatli bankning tegishli boʻlimiga taqdim etadi; maʼlumotnomalar, reyestrlar va hisobotni imzolab, ularni shaxsiy shtamplari bilan tasdiqlaydi. 12. Quyidagilar qatʼiyan taqiqlanadi: milliy valyutani chet el valyutasiga sirtdan almashtirish; valyuta ayirboshlash operatsiyasi boʻyicha maʼlumotlarni elektron tizimga kiritmasdan chet el valyutasini sotish; tegishli maʼlumotnomani bermasdan valyuta operatsiyalarini amalga oshirish; valyuta ayirboshlash operatsiyasini amalga oshirmasdan qatʼiy hisobda turuvchi blanklarni rasmiylashtirish va berish. 13. Qatʼiy hisobda turuvchi blanklar balansdan tashqari order orqali olinadi. Bunda masʼul xodim tomonidan uch nusxada balansdan tashqari order rasmiylashtiriladi va ularning har biri bankning moddiy javobgar shaxslari tomonidan imzolanadi. 14. Konversion boʻlimda quyidagi qatʼiy hisobda turuvchi blanklardan foydalaniladi: mazkur Nizomning 1-ilovasiga muvofiq 09017-shakldagi maʼlumotnoma; mazkur Nizomning 2-ilovasiga muvofiq 09020-shakldagi maʼlumotnoma. 15. Qatʼiy hisobda turuvchi blanklar vakolatli bankning buyurtmasiga asosan, “Davlat belgisi” davlat-ishlab chiqarish birlashmasi tomonidan bir xil seriyaga va zarur himoya darajalariga ega boʻlgan ikki nusxada tayyorlanadi. 16. Qatʼiy hisobda turuvchi blanklar va ulardagi rekvizitlarning toʻldirilgan matnlariga tuzatishlar kiritish taqiqlanadi. 17. Buzilgan, yirtilgan yoki boshqacha tarzda yaroqsiz holga kelgan qatʼiy hisobda turuvchi blanklarning ikkala nusxasi ham bekor qilinadi hamda mutaxassisning shtampi va imzosi, boʻlim shtampi bilan tasdiqlanadi. 18. Rezidentlarga chet el valyutasini sotish konversion boʻlimlar tomonidan xalqaro toʻlov kartalaridan foydalangan holda naqd pulsiz shaklda amalga oshiriladi. 19. Konversion boʻlimda kunlik naqd pulsiz shakldagi chet el valyutasini sotish miqdori vakolatli bank rahbarining buyrugʻiga asosan belgilanadi. 20. Rezident chet el valyutasini sotib olish uchun konversion boʻlimga oʻzining shaxsini tasdiqlovchi hujjatini taqdim etadi. 21. Rezidentning shaxsiy kartasi mavjud boʻlmagan taqdirda, konversion boʻlim mutaxassisi tomonidan rezidentga plastik kartalar boʻlimiga murojaat etib, oʻz nomiga belgilangan tartibda shaxsiy karta ochish taklif etiladi. 22. Rezidentning shaxsiy kartasida yetarli miqdorda milliy valyutadagi mablagʻ boʻlmagan taqdirda, shaxsiy karta emitent bankning istalgan filialida naqd milliy valyutani bank kassasiga topshirish orqali toʻldirilishi mumkin. 23. Rezidentning shaxsiy kartasi mavjud boʻlgan taqdirda, konversion boʻlim mutaxassisi tomonidan shaxsiy kartaning haqiqatda ushbu shaxsga tegishliligi uning shaxsini tasdiqlovchi hujjati bilan solishtiriladi hamda toʻlov terminali orqali shaxsiy kartada yetarli miqdorda milliy valyutadagi mablagʻning mavjudligi tekshiriladi. 24. Shaxsiy kartada milliy valyutadagi mablagʻ yetarli boʻlganda, rezident tomonidan chet el valyutasini sotib olish uchun mazkur Nizomning 3-ilovasiga muvofiq shaklda ariza toʻldiriladi. 25. Milliy valyutadagi mablagʻ vakolatli bankning operatsiya bajariladigan kundagi chet el valyutasini sotish kursi boʻyicha toʻlov terminali orqali echib olinadi va rezidentga milliy valyutadagi mablagʻ echib olinganligi toʻgʻrisidagi terminal chekining asl nusxasi beriladi, uning nusxasi kunlik hujjatlarga tikib qoʻyiladi. 26. Rezidentning shaxsini tasdiqlovchi hujjatidagi tegishli maʼlumotlar konversion boʻlim mutaxassislari tomonidan elektron tizimga kiritiladi. Bunda ikki nusxada 09017-shakldagi maʼlumotnoma rasmiylashtiriladi va printer orqali chop etiladi. Maʼlumotnomalar boʻlim mutaxassisi va rezident tomonidan imzolanib, ularga mutaxassisning shaxsiy va boʻlim shtamplari bosiladi. Maʼlumotnomaning bir nusxasi rezidentga beriladi, ikkinchi nusxasi, mazkur Nizomning 4-ilovasiga muvofiq shakldagi 09008-sonli reyestr va rezidentning shaxsini tasdiqlovchi hujjatining nusxasi bilan birga kunlik hujjatlarga tikib qoʻyiladi. 27. Chet el valyutasi 09017-shakldagi maʼlumotnoma va milliy valyutadagi terminal cheki asosida rezidentning xalqaro toʻlov kartasiga oʻtkazib beriladi. 28. Rezidentning xalqaro toʻlov kartasi mavjud boʻlmagan taqdirda, bank va rezident oʻrtasida chet el valyutasida bank hisobvaragʻini ochish toʻgʻrisida ikki tomonlama shartnoma tuziladi hamda konversion boʻlim boshligʻining oʻrinbosari tomonidan shartnomaga asosan rezident nomiga chet el valyutasida bank hisobvaragʻi ochiladi. Shartnomaning bir nusxasi rezidentga beriladi, ikkinchi nusxasi esa, kunlik hujjatlarga tikib qoʻyiladi. Shartnomalar davlat tilida tuziladi, zarur hollarda, rezidentning talabiga koʻra rus yoki qoraqalpoq tilida ham tuzilishi mumkin. 29. Xalqaro toʻlov kartasi konversion boʻlim boshligʻining oʻrinbosari tomonidan “Berilgan xalqaro toʻlov kartalarini roʻyxatga olish jurnali”ga imzo chektirgan holda rezidentga beriladi. Mazkur jurnal raqamlangan, ip oʻtkazib tikilgan, vakolatli bank muhri hamda rahbar imzosi bilan tasdiqlangan boʻlishi lozim. 30. Rezident xalqaro toʻlov kartasidagi chet el valyutasini sotish uchun vakolatli bankning istalgan konversion boʻlimiga mazkur Nizomning 5-ilovasiga muvofiq shakldagi ariza bilan murojaat etadi. Bunda konversion boʻlimning mutaxassisi tomonidan xalqaro toʻlov kartasining haqiqatda ushbu rezidentga tegishliligi uning shaxsini tasdiqlovchi hujjati asosida tekshiriladi. 31. Rezidentning xalqaro toʻlov kartasidagi chet el valyutasi vakolatli bankning operatsiya bajariladigan kundagi chet el valyutasini sotib olish kursiga muvofiq toʻlov terminali orqali echib olinadi. Bunda rezidentga chet el valyutasining echib olinganligi toʻgʻrisidagi terminal chekining asl nusxasi beriladi, uning nusxasi esa, kunlik hujjatlarga tikib qoʻyiladi. 32. Chet el valyutasi konversion boʻlimning mutaxassisi tomonidan elektron tizimga kiritish orqali xarid qilinadi. Bunda 09020-shakldagi maʼlumotnoma ikki nusxada rasmiylashtiriladi va printer orqali chop etiladi. Maʼlumotnomalar boʻlim mutaxassisi va rezident tomonidan imzolanib, ularga mutaxassisning shaxsiy va boʻlim shtamplari bosiladi. Maʼlumotnomaning bir nusxasi rezidentga, ikkinchi nusxasi mazkur Nizomning 6-ilovasiga muvofiq shakldagi 09021-sonli reyestrga ilova qilinib, kunlik hujjatlarga tikib qoʻyiladi. Rezidentlar xalqaro toʻlov kartalaridagi chet el valyutasini ayirboshlash shoxobchalari orqali naqd milliy valyutaga ayirboshlashlari mumkin. 33. Kun oxirida konversion boʻlim boshligʻi tomonidan rezidentlarning arizasi, shaxsini tasdiqlovchi hujjatlarining nusxalari va terminal cheklari vakolatli bankning tegishli boʻlimiga taqdim etiladi. Taqdim etilgan hujjatlarga asosan vakolatli bankning tegishli boʻlimi tomonidan rezidentning shaxsiy kartasiga milliy valyuta oʻtkazib beriladi. 34. Konversion boʻlimda operatsiyalar amalga oshirilishi tugatilgandan soʻng qatʼiy hisobda turuvchi blanklarning foydalanilganligi boʻyicha mazkur Nizomning 7-ilovasiga muvofiq shakldagi 09009-sonli hisobot tuziladi. 35. Reyestrlar va hisobot konversion boʻlim boshligʻi yoki uning oʻrinbosari va mutaxassisining imzosi bilan tasdiqlanadi. 36. Operatsion kun yakunida konversion boʻlim boshligʻi tomonidan kun boshida vakolatli bank kassasidan olingan qatʼiy hisobda turuvchi blanklar qoldigʻi bilan kun oxirida qolgan blanklar soni oʻzaro muvofiqligi yuzasidan tekshirilishi lozim. 37. Vakolatli bank ayirboshlash shoxobchasining roʻyxatga olish uchun Markaziy bankning tegishli hududiy Bosh boshqarmasiga (keyingi oʻrinlarda hududiy Bosh boshqarma deb yuritiladi) ayirboshlash shoxobchasini ochish toʻgʻrisidagi buyruqdan koʻchirmani ilova qilgan holda yozma ravishda murojaat qiladi. Hududiy Bosh boshqarma tomonidan 3 ish kuni ichida ayirboshlash shoxobchasi roʻyxatga olinib, vakolatli bankka mazkur Nizomning 9-ilovasiga muvofiq shaklda guvohnoma (keyingi oʻrinlarda guvohnoma deb yuritiladi) yuboriladi. 38. Roʻyxatga olingan ayirboshlash shoxobchasi hududiy Bosh boshqarma tomonidan mazkur Nizomning 9-ilovasiga muvofiq shakldagi “Ayirboshlash shoxobchasini roʻyxatga olish jurnali”ga qayd etiladi. 39. Guvohnoma yoʻqolgan taqdirda vakolatli bank hududiy Bosh boshqarmaga quyidagi hujjatlarni ilova qilgan holda yozma ravishda murojaat qilishi shart: guvohnomaning yoʻqolish sabablari koʻrsatilgan maʼlumotnoma; topilmalar idorasining guvohnoma haqiqatda yoʻqolganligini tasdiqlovchi hujjatining nusxasi. 40. Guvohnomaning dublikati hududiy Bosh boshqarma tomonidan 3 ish kun ichida beriladi. Guvohnomaning dublikatiga “Dublikat” soʻzi va uning berilgan sanasi yozib qoʻyiladi. 41. Ayirboshlash shoxobchasining joylashgan yeri (pochta manzili) oʻzgargan taqdirda, vakolatli bank tomonidan hududiy Bosh boshqarmaga ayirboshlash shoxobchasining joylashgan yeri (pochta manzili) oʻzgarganligi va uning sabablari koʻrsatilgan holda yozma ravishda maʼlum qilinadi. Bunda vakolatli bank tomonidan ayirboshlash shoxobchasini roʻyxatdan oʻtkazish uchun umumiy asoslarda qayta murojaat qilinadi. 42. Ayirboshlash shoxobchasining ish tartibi manfaatdor tashkilotlar bilan kelishilishi lozim. 43. Ayirboshlash shoxobchasida quyidagi operatsiyalar amalga oshiriladi: jismoniy shaxslardan naqd chet el valyutasini naqd milliy valyutaga sotib olish; jismoniy shaxslar – norezidentlarga (keyingi oʻrinlarda norezident deb yuritiladi) chet el valyutasini sotish; jismoniy shaxslarning xalqaro toʻlov kartasidagi chet el valyutasini naqd milliy valyutaga ayirboshlab berish; jismoniy shaxslardan chet el valyutasini inkassoga qabul qilish; haqiqiyligi shubha tugʻdirgan chet el valyutalarini jismoniy shaxslardan ekspertizaga qabul qilish; jismoniy shaxslarning yirik chet el valyutasini oʻsha chet el valyutasiga maydalab berish; jismoniy shaxslarning shikastlangan chet el valyutasini shikastlanmagan shu turdagi chet el valyutasiga almashtirib berish; jismoniy shaxslarga bir xorijiy davlatning naqd valyutasini boshqa xorijiy davlatning naqd valyutasiga almashtirib berish (konversiya). 44. Ayirboshlash operatsiyalarini amalga oshirganlik uchun vositachilik haqi undirilishi mumkin, chet el valyutasini sotish va sotib olish operatsiyalari bundan mustasno. Vositachilik haqining miqdori vakolatli banklar tomonidan belgilanadi. 45. Ayirboshlash shoxobchasini ochish toʻgʻrisidagi buyruqda ayirboshlash shoxobchasining joylashgan yeri (pochta manzili), xodimlarining shtat birligi, shoxobcha faoliyatiga rahbarlik qiluvchi va uni nazorat qiluvchi mansabdor shaxslar koʻrsatilishi kerak. 46. Ayirboshlash shoxobchasi mijozlarning tanishib chiqishi uchun qulay boʻlgan joyga quyidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan stend bilan jihozlanadi: ayirboshlash shoxobchasining ish vaqti; chet el valyutasini sotib olish va sotish kurslari; mazkur ayirboshlash shoxobchasi tomonidan amalga oshiriladigan valyuta ayirboshlash operatsiyalari; pul belgilarining haqiqiyligi va toʻlovga yaroqliligini aniqlash qoidalari; jismoniy shaxslardan chet el valyutasini sotib olish va sotish tartibi; valyuta ayirboshlash operatsiyalari uchun undiriladigan vositachilik haqi miqdori; ayirboshlash shoxobchasining roʻyxatga olinganligi haqidagi guvohnoma nusxasi. 47. Ayirboshlash shoxobchasida bir vaqtning oʻzida ikki nafar xodim – nazoratchi va kassir faoliyat yuritishi hamda ular vakolatli bankning maxsus kiyimi (uniforma) bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. Zarur hollarda, vakolatli bank rahbarining buyrugʻiga asosan tajribali kassirlar ayirboshlash shoxobchasiga vaqtincha faoliyat yuritish uchun jalb etilishi mumkin. 48. Vakolatli banklar tomonidan ayirboshlash shoxobchasini yonmaydigan temir shkaf (seyf), telefon aloqasi, qoʻriqlash va yongʻin xavfsizligi signalizatsiyasi, valyutaning haqiqiyligini aniqlaydigan detektor yoki tester, tegishli dasturiy taʼminotga ega kompyuter va hisoblash texnikasi, shuningdek zarur normativ hujjatlar va maʼlumot materiallari bilan taʼminlanadi. 49. Ayirboshlash shoxobchasida nazoratchi va kassirni lavozimga tayinlanganligi toʻgʻrisidagi tegishli buyruqdan koʻchirma boʻlishi kerak. Nazoratchi va kassir lavozimiga yetarli tajribaga ega boʻlgan va chet tillarini biladigan xodimlar ishga tayinlanadi. 50. Ish vaqtida nazoratchi va kassirning yonida xizmat guvohnomalari boʻlishi lozim. Nazoratchi yoki kassir oʻziga yuklatilgan vazifalarni bank rahbarining tegishli buyrugʻisiz boshqa shaxsga ishonib topshirishi va ayirboshlash shoxobchasiga begona shaxslarni kiritishi qatʼiyan taqiqlanadi. 51. Ayirboshlash shoxobchasining har bir xodimiga familiyasi koʻrsatilgan shtamp, nazoratchiga esa, qoʻshimcha ravishda vakolatli bank nomi, roʻyxatga olish raqami va shoxobchaning manzili yozilgan shtamp biriktirib qoʻyiladi. Ishdan tashqari vaqtda ayirboshlash shoxobchasida qimmatliklar va shtamplarni saqlash taqiqlanadi. 52. Ayirboshlash shoxobchasi kassiriga qimmatliklar solingan xaltalarni tamgʻalash uchun plombir beriladi. Uning plashkasida ayirboshlash shoxobchasining roʻyxat raqami va qisqartirilgan nomi qayd etiladi. Kassirga plombir vakolatli bank tomonidan jurnalga imzo chektirgan holda beriladi. Inkassatsiya boʻlimi (uchastkasi) boshligʻi va vakolatli bankning kassa mudiri tomonidan tasdiqlangan plombir izi namunasining bir nusxasi ayirboshlash shoxobchasining kassiriga beriladi. Ushbu namuna kassir tomonidan qimmatliklar solingan xaltalar olinayotganda inkassatorga koʻrsatiladi. Namunaning ikkinchi nusxasi vakolatli bankning kechki kassasiga beriladi. 53. Ishga qabul qilingan xodimlar vakolatli bank tomonidan moddiy javobgarlik toʻgʻrisida tegishli qonun hujjatlarining normalari, shuningdek qimmatliklarni saqlash, qabul qilish, berish, ular bilan ishlash, qayta sanash va tashishga doir qoidalar, ayirboshlash operatsiyalarini oʻtkazish va ularning hisobini yuritish tartibi bilan tanishtirilishi shart. 54. Ayirboshlash shoxobchasining nazoratchisi: qimmatliklar solingan xaltachalarni qabul qiladi, ularni ochishda ishtirok etadi hamda undagi qimmatliklar kam yoki ortiq chiqqan hollarda, ikki nusxada dalolatnoma tuzadi, ushbu dalolatnomani kassir bilan birga imzolaydi va uning bir nusxasini bankka yuboradi; ayirboshlash uchun taqdim etilgan milliy va chet el valyutasi ekvivalentini hamda vositachilik haqini hisoblaydi; amalga oshirilgan valyuta ayirboshlash operatsiyalarini tegishli reyestrga qayd etadi; maʼlumotnoma va kvitansiyalarni toʻldiradi hamda imzolaydi; amalga oshirilgan valyuta ayirboshlash operatsiyalari boʻyicha tegishli hujjatlarni ish kuni oxirida imzolaydi; ish kuni oxirida qolgan qimmatliklarni dastalari boʻyicha sanab chiqadi va bu qimmatliklarning dastalari boʻyicha xaltalarga toʻliq solinishini nazorat qiladi; amalga oshirilgan operatsiyalar toʻgʻrisida hisobot tuzadi va uni tegishli reyestrlar va maʼlumotnomalar nusxalari asosida tekshirib chiqib, imzolaydi; qimmatliklarning amaldagi qoldiqlarini amalga oshirilgan operatsiyalar toʻgʻrisidagi hisobot bilan solishtiradi va qimmatliklar ortiq yoki kam chiqqan hollarda, ikki nusxada dalolatnoma tuzadi va uni kassir bilan birga imzolaydi. Uning bir nusxasi vakolatli bankka yuboriladi va ikkinchi nusxasi ayirboshlash shoxobchasining kunlik hujjatlariga tikib qoʻyiladi; shubhali operatsiyalar haqida zudlik bilan bankning Ichki nazorat xizmatiga yozma ravishda xabar beradi. 55. Ayirboshlash shoxobchasining kassiri: qimmatliklarni olish uchun buyurtmanomalarni tuzib vakolatli bankka taqdim etadi; inkassatorlar olib kelgan qimmatliklar solingan xaltalarni qabul qilib oladi hamda xaltalarni nazoratchi va inkassator ishtirokida ochadi yoki vakolatli bank kassasidan qimmatliklarni qabul qilib, ayirboshlash shoxobchasiga olib keladi; almashtirish uchun taqdim etilgan banknotlarni haqiqiyligi va toʻlovga yaroqliligini tekshiradi; reyestrlar, kvitansiyalar va maʼlumotnomalarni, shuningdek nazoratchi tomonidan tuzilgan dalolatnomalarni imzolaydi; ish kuni oxirida qolgan qimmatliklarni sanaydi, ularni saralab dastalaydi va nazoratchi kuzatuvida qimmatliklarni xaltalarga joylaydi. 56. Kassir pul va tangalarni taxlash hamda ularning oʻrab bogʻlanishiga shaxsan javob beradi. 57. Quyidagilar qatʼiyan taqiqlanadi: milliy valyutani chet el valyutasiga sirtdan almashtirish; valyuta ayirboshlash operatsiyalari haqidagi maʼlumotlarni elektron tizimga kiritmasdan valyutani sotish operatsiyasini amalga oshirish; tegishli maʼlumotnoma bermasdan, valyuta ayirboshlash operatsiyalari amalga oshirish; valyuta ayirboshlash operatsiyasini bajarmay turib, tegishli maʼlumotnomalar berish; ayirboshlash shoxobchasida chet el valyutasidagi va eng kam oylik ish haqining yarmidan ortiq miqdorda milliy valyutadagi shaxsiy jamgʻarmalarning boʻlishi. 58. Pul mablagʻlarining kam va ortiq ekanligi, shuningdek boshqa qoidabuzarliklar aniqlangan taqdirda, xizmat tekshiruvidan keyin bank tomonidan materiallarni huquqni muhofaza qiluvchi organlarga bergan holda aybdor shaxslarga nisbatan intizomiy, shu jumladan, ishonchni yoʻqotganligi uchun ishdan boʻshatishgacha boʻlgan jazo chorasi qoʻllaniladi. 59. Ayirboshlash shoxobchasi vakolatli bank tomonidan qimmatliklar va boshqa blanklar bilan taʼminlanishi shart. 60. Ayirboshlash shoxobchasida quyidagi qatʼiy hisobda turuvchi blanklardan foydalaniladi: mazkur Nizomning 10-ilovasiga muvofiq 09002-shakldagi maʼlumotnoma; mazkur Nizomning 11-ilovasiga muvofiq 09004-shakldagi kvitansiya; mazkur Nizomning 12-ilovasiga muvofiq 09005-shakldagi kvitansiya; mazkur Nizomning 13-ilovasiga muvofiq 09007-shakldagi maʼlumotnoma; mazkur Nizomning 14-ilovasiga muvofiq 09012-shakldagi kvitansiya. 61. Qatʼiy hisobda turuvchi blanklar vakolatli bankning buyurtmasiga asosan, “Davlat belgisi” davlat-ishlab chiqarish birlashmasi tomonidan bir xil seriyaga va zarur himoya darajalariga ega boʻlgan ikki nusxada tayyorlanadi. 62. Qatʼiy hisobda turmaydigan blanklar vakolatli banklar tomonidan mustaqil ravishda tayyorlanadi. 63. Qatʼiy hisobda turuvchi blanklar va ulardagi rekvizitlarning toʻldirilgan matnlariga tuzatishlar kiritish taqiqlanadi. 64. Buzilgan, yirtilgan yoki boshqacha tarzda yaroqsiz holga kelgan qatʼiy hisobda turuvchi blanklarning ikkala nusxasi ham bekor qilinadi hamda nazoratchi va kassirning shtampi va imzosi bilan tasdiqlanadi. 65. Qimmatliklarni olish uchun kassir tomonidan mazkur Nizomning 15-ilovasiga muvofiq shaklda ikki nusxada 09001-sonli talabnoma toʻldiriladi. Talabnomaning bir nusxasi vakolatli bank kassasida qoldirilib, ikkinchi nusxasi kunlik hujjatlarga tikib qoʻyiladi. Vakolatli bank buxgalteriyasining masʼul xodimi tomonidan ayirboshlash shoxobchasining talabnomasi hamda tegishli kassa va balansdan tashqari ordyerlar asosida ayirboshlash shoxobchasiga joʻnatish uchun tayyorlangan qimmatliklarning uch nusxada roʻyxati tuziladi. Ularning har biri vakolatli bankning moddiy javobgar shaxsi tomonidan imzolanadi. Ayirboshlash shoxobchasiga joʻnatish uchun tayyorlangan qimmatliklar ularning roʻyxati nusxasi bilan birga moddiy javobgar shaxslar tomonidan inkassatsiya xaltasiga joylanadi, shundan soʻng xalta tamgʻalanadi. Ayirboshlash shoxobchasiga biriktirilgan har bir inkassatsiya xaltasida ayirboshlash shoxobchasining roʻyxat raqami va vakolatli bank nomi yoziladi. Inkassator xaltalarni qabul qilib olgandan soʻng, qimmatliklar roʻyxatining ikkinchi nusxasini imzolaydi. 66. Ayirboshlash shoxobchasini ish kuni boshlanishidan oldin qimmatliklar bilan taʼminlash yoki unga ish kuni davomida qoʻshimcha qimmatliklar keltirish inkassatorlar tomonidan amalga oshiriladi, ayirboshlash shoxobchasi vakolatli bank binosida joylashgan hollar bundan mustasno. 67. Inkassator keltirgan xaltalar nazoratchi ishtirokida kassir tomonidan qabul qilinadi. Bunda xaltaning tamgʻa urilgan tizimchasining butligi va tamgʻa izining aniqligi sinchiklab tekshiriladi. Kassir tomonidan xalta ochilayotganda va unga solingan qimmatliklar tekshirilayotganda uning yonida nazoratchi va inkassator turishi shart. 68. Ayirboshlash shoxobchasining talabnomasi, tegishli kassa va balansdan tashqari ordyerlari asosida tuzilgan roʻyxatning birinchi nusxasi uning ikkinchi nusxasi va qabul qilingan qimmatliklar hisobi bilan solishtirilgandan soʻng, qimmatliklar qabul qilib olinganligi toʻgʻrisidagi roʻyxatning ikkinchi nusxasi nazoratchi va kassir tomonidan imzolanadi va ayirboshlash shoxobchasining shtampi bilan tasdiqlanadi hamda roʻyxatning ikkinchi nusxasi inkassatsiya boʻlimiga topshirish uchun inkassatorga qaytariladi. Roʻyxatning birinchi nusxasi ayirboshlash shoxobchasining kunlik hujjatlariga tikib qoʻyiladi. 69. Ayirboshlash shoxobchasida jismoniy shaxslardan chet el valyutasi cheklanmagan miqdorda sotib olinadi. 70. Ayirboshlash shoxobchasi tomonidan amalga oshirilgan operatsiyalar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar elektron tizimga kiritiladi. Chet el valyutasini sotib olishda operatsiya eng kam oylik ish haqining 100 baravari miqdoriga teng boʻlgan yoki undan oshgan hollarda, bunday operatsiyalar tegishli maʼlumotlarni elektron tizimga kiritish orqali amalga oshirilishi shart. Bunda rezidentlardan shaxsini tasdiqlovchi hujjat va norezidentlardan pasport talab etiladi hamda ularning nusxasi kunlik hujjatlarga tikib qoʻyiladi. 71. Kassir jismoniy shaxslar tomonidan taqdim etilgan chet el valyutasining haqiqiyligi va toʻlovga yaroqliligini texnik vositalar yordamida tekshirishi shart. 72. Chet el valyutasini jismoniy shaxslardan sotib olishda 09002-shakldagi maʼlumotnoma ikki nusxada printer orqali chop etiladi. Ushbu maʼlumotnomaning ikkala nusxasi ham nazoratchi, kassir va jismoniy shaxs tomonidan imzolanib, ayirboshlash shoxobchasi shtampi hamda nazoratchi va kassirining shaxsiy shtamplari bosiladi. 73. Chet el valyutasi rezidentlardan sotib olinayotganda, ularga 09002-shakldagi maʼlumotnomaning ikkinchi nusxasi beriladi, uning birinchi nusxasi esa, kunlik hujjatlarga tikib qoʻyiladi. Ushbu maʼlumotnoma chet el valyutasini ayirboshlash shoxobchasi tomonidan sotib olinganligini tasdiqlaydi, biroq sarflanmay qolgan milliy valyutani chet el valyutasiga qayta almashtirib berish huquqini bermaydi. 74. Chet el valyutasi norezidentlardan pasport va chet el valyutasini chetdan olib kelganligini tasdiqlovchi bojxona deklaratsiyasi asosida sotib olinganda, unga 09002-shakldagi maʼlumotnomaning birinchi nusxasi beriladi. Mazkur maʼlumotnoma sarflanmay qolgan milliy valyutani chet el valyutasiga qayta almashtirish uchun asos boʻladi. Bunda operatsiya summasi bojxona deklaratsiyasida nazarda tutilgan valyuta miqdoridan oshmasligi kerak. Maʼlumotnomaning ikkinchi nusxasi norezident pasportining nusxasi bilan birga kunlik hujjatlarga tikib qoʻyiladi va bojxona deklaratsiyasiga nazoratchi tomonidan valyuta almashtirilganligi toʻgʻrisida belgi qoʻyiladi. 75. Chet el valyutasi norezidentlardan pasport va chet el valyutasini chetdan olib kelganligini tasdiqlovchi bojxona deklaratsiyasi taqdim etilmagan holda sotib olinganda, ushbu operatsiya mazkur Nizomning 73-bandiga muvofiq rasmiylashtiriladi. 76. Xalqaro toʻlov kartasidagi chet el valyutasi va naqd chet el valyutasini milliy valyutaga ayirboshlash operatsiyalari mazkur Nizomning 16-ilovasiga muvofiq shakldagi 09003-sonli reyestrda rasmiylashtiriladi. 77. Ayirboshlash shoxobchasida jismoniy shaxslarning xalqaro toʻlov kartalaridagi chet el valyutasi naqd milliy valyutaga ayirboshlab beriladi. Bunda xalqaro toʻlov kartasidagi chet el valyutasi terminal orqali echib olinadi. Jismoniy shaxsga valyuta sotib olinganligini tasdiqlovchi 09002-shakldagi maʼlumotnomaning bir nusxasi va terminal chekining asl nusxasi beriladi. Maʼlumotnomaning va terminal chekining nusxasi kunlik hujjatlarga tikib qoʻyiladi. 78. Norezidentlarga chet el valyutasini sotish ayirboshlash shoxobchasining 09002-shakldagi maʼlumotnomasining birinchi nusxasi yoki bankomat cheki taqdim etilgan taqdirda, amalga oshiriladi. 79. Chet el valyutasi norezidentlarga sotilganda, chet el valyutasi sotilganligini tasdiqlovchi 09007-shakldagi maʼlumotnomaning bir nusxasi beriladi, ikkinchi nusxasi norezidentning pasport nusxasi bilan birga mazkur Nizomning 17-ilovasiga muvofiq shakldagi 09010-sonli reyestrga ilova qilinadi va hisobot tuzish uchun asos hisoblanadi. 80. Ayirboshlash shoxobchasida jismoniy shaxslardan toʻlovga yaroqsiz deb topilgan yoki muomaladan chiqarilgan chet el valyutasi inkassoga qabul qilinishi mumkin. 81. Chet el valyutasini inkassoga qabul qilish jismoniy shaxslardan ularning arizasiga asosan, rezidentlar tomonidan shaxsini tasdiqlovchi hujjat, norezidentlar tomonidan pasport taqdim etilganda, vositachilik haqi undirilgan holda amalga oshiriladi. Jismoniy shaxs arizasida oʻzining yashash manzilini aniq koʻrsatishi shart. 82. Chet el valyutasi inkassoga qabul qilinganda, jismoniy shaxsga ikki nusxada toʻldiriladigan 09004-shakldagi kvitansiya beriladi. Kvitansiyaning bir nusxasi jismoniy shaxsga beriladi, ikkinchi nusxasi hisobot tuzish uchun asos hisoblanadi va kunlik hujjatlarga jismoniy shaxsning shaxsini tasdiqlovchi hujjatining nusxasi bilan birga tikib qoʻyiladi. 83. Chet el bankidan inkassoga qabul qilingan chet el valyutasi uchun vositachilik haqi undirilgandan soʻng, inkassoga qabul qilingan chet el valyutasi jismoniy shaxsning bankdagi chet el valyutasi yoki milliy valyutadagi hisobvaragʻiga oʻtkazilishi yoki jismoniy shaxsning xohishiga koʻra naqd shaklda berilishi mumkin. 84. Chet el banki inkassoga qabul qilingan naqd chet el valyutasini almashtirishdan bosh tortganda, vakolatli bank chet el bankining inkassoga qabul qilingan naqd chet el valyutasini toʻlashdan bosh tortganligini tasdiqlovchi hujjat nusxasini ilova qilgan holda arizada koʻrsatilgan manzilga yozma xabar yuboradi. 85. Ayirboshlash shoxobchasi tomonidan haqiqiyligiga shubha tugʻilgan naqd chet el valyutasini ekspertizaga qabul qilish rezidentlar tomonidan shaxsini tasdiqlovchi hujjat, norezidentlar tomonidan pasport taqdim etilgan taqdirda, amalga oshiriladi. Bunda jismoniy shaxsga naqd chet el valyutasining ekspertizaga qabul qilinganligi toʻgʻrisida 09005-shakldagi kvitansiyaning bir nusxasi beriladi, ikkinchi nusxasi uning shaxsini tasdiqlovchi hujjatining nusxasi bilan birga kunlik hujjatlarga tikib qoʻyiladi. 86. Ekspertizaga qabul qilingan chet el valyutasining haqiqiyligini aniqlash uchun vakolatli banklar tomonidan ekspert komissiyasi tuziladi. Ekspertiza natijalari boʻyicha komissiya tomonidan dalolatnoma tuziladi. Ushbu dalolatnomada valyuta turi, nominali, chiqarilgan yili, seriyasi va raqami, emitent bank va ekspertizaga qabul qilingan chet el valyutasining oʻziga xos boshqa xususiyatlari koʻrsatiladi. Ekspertiza davomida chet el valyutasining oʻziga xos xususiyatlarini aniqlash imkoniyati boʻlmagan taqdirda, vakolatli banklar tomonidan haqiqiyligiga shubha tugʻilgan naqd chet el valyutalari boshqa vakolatli banklar yoki chet el banklariga ekspertizadan oʻtkazish uchun yuborilishi mumkin. Ekspertiza natijasida naqd chet el valyutasi haqiqiy deb topilsa, vositachilik haqi undirilib, chet el valyutasi 09005-shakldagi kvitansiya asosida jismoniy shaxsga qaytarib beriladi. 87. Ekspert komissiyasi tomonidan haqiqiy emas deb topilgan naqd chet el valyutalari egalariga qaytarib berilmaydi va ekspertiza dalolatnomasiga ilova qilingan holda huquqni muhofaza qiluvchi organlarga yuboriladi. Valyuta egasiga uning talabi bilan ekspertiza dalolatnomasining nusxasi berilishi mumkin. 88. Ayirboshlash shoxobchasida shikastlangan chet el valyutasini shikastlanmagan shu turdagi chet el valyutasiga almashtirib berish operatsiyalari amalga oshirilishi mumkin. Bunday operatsiyalar mazkur Nizomning 18-ilovasiga muvofiq shakldagi 09011-sonli reyestrga rasmiylashtiriladi. Eng kam oylik ish haqining 25 baravari yoki undan oshgan ekvivalentdagi bunday operatsiyalar rezidentlar tomonidan shaxsini tasdiqlovchi hujjat, norezidentlar tomonidan pasport taqdim qilinganda, vositachilik haqi undirilgan holda amalga oshiriladi. Chet el valyutasi mazkur Nizomning 92-bandida nazarda tutilgan asoslar mavjud boʻlganda, shikastlangan deb topiladi. Bunday operatsiyalar amalga oshirilganda ikki nusxada 09012-shakldagi kvitansiya rasmiylashtiriladi va uning bir nusxasi jismoniy shaxsga beriladi, ikkinchi nusxasi kunlik hujjatlarga tikib qoʻyiladi, operatsiya miqdori eng kam oylik ish haqining 25 baravari yoki undan oshgan taqdirda, jismoniy shaxsning shaxsini tasdiqlovchi hujjati nusxasi ham kunlik hujjatlarga tikib qoʻyiladi. 89. Ayirboshlash shoxobchasida yirik chet el valyutasini oʻsha chet el valyutasiga maydalab berish operatsiyalari amalga oshirilishi mumkin. Eng kam oylik ish haqining 25 baravari yoki undan oshgan ekvivalentdagi bunday operatsiyalar rezidentlar tomonidan shaxsini tasdiqlovchi hujjat, norezidentlar tomonidan pasport taqdim qilinganda, vositachilik haqi undirilgan holda amalga oshiriladi. Bunday operatsiyalarda mazkur Nizomning 19-ilovasiga muvofiq ikki nusxada 09013-shakldagi maʼlumotnoma toʻldiriladi va 09011-sonli reyestrga rasmiylashtiriladi. Ushbu maʼlumotnomaning bir nusxasi jismoniy shaxsga beriladi, ikkinchi nusxasi esa, kunlik hujjatlarga tikib qoʻyiladi. Operatsiya miqdori eng kam oylik ish haqining 25 baravari yoki undan oshgan taqdirda, jismoniy shaxsning shaxsini tasdiqlovchi hujjati nusxasi ham kunlik hujjatlarga tikib qoʻyiladi. 90. Ayirboshlash shoxobchasida bir xorijiy davlatning naqd valyutasini boshqa xorijiy davlatning naqd valyutasiga almashtirish (konversiya) operatsiyalari amalga oshirilishi mumkin. Eng kam oylik ish haqining 25 baravari yoki undan oshgan ekvivalentdagi bunday operatsiyalar rezidentlar tomonidan shaxsini tasdiqlovchi hujjat, norezidentlar tomonidan pasport taqdim qilingan holda amalga oshiriladi. 91. Konversiya operatsiyalari mazkur Nizomning 20-ilovasiga muvofiq shakldagi 09014-sonli “Konversiya qilingan (almashtirilgan) naqd chet el valyutasini hisobga olish reyestri”da rasmiylashtiriladi. Konversiya operatsiyasi amalga oshirilganda, mazkur Nizomning 21-ilovasiga muvofiq ikki nusxada 09015-shakldagi maʼlumotnoma toʻldiriladi. Ushbu maʼlumotnomaning bir nusxasi jismoniy shaxsga beriladi, ikkinchi nusxasi esa, kunlik hujjatlarga tikib qoʻyiladi. Operatsiya miqdori eng kam oylik ish haqining 25 baravari yoki undan oshgan taqdirda, jismoniy shaxsning shaxsini tasdiqlovchi hujjati nusxasi ham kunlik hujjatlarga tikib qoʻyiladi. 92. Chet el valyutasi: emitent bank nomi, valyuta qiymatining raqamlar va soʻz bilan koʻrsatilishi, old va orqa tomonining asosiy rasmi (surati), shuningdek qalbakilashtirishdan himoya qiluvchi elementlari (suv belgisi, magnitli belgilar, qogʻozga kiritilgan rangli tolalar, jumladan, ultrabinafsha nurlarda koʻrinadigan tolalar, konfyetti, himoya iplari, mikromatn, nur sochuvchi rasmlar va boshqalar) va boshqa asosiy belgilarini saqlab qolgan boʻlsa; siyqalangan va ifloslangan boʻlsa; yopishtirib qoʻyilgan yirtilgan burchaklari yoki qismlari boʻlsa; banknot yopishtirib qoʻyilgan va unchalik katta boʻlmagan yirtiqlarga ega boʻlsa; mayda moy dogʻlari va boshqa dogʻlar, yozuvlar va muhrlar oʻrni boʻlganda va ular banknotning haqiqiyligini aniqlashga xalaqit bermaydigan va toʻlovga yaroqlilikning asosiy belgilarini 50 foizidan ortigʻini toʻsib qoʻymagan boʻlsa; banknotlar mayda teshiklarga ega boʻlsa, shikastlangan deb hisoblanadi. 93. Chet el valyutasi: toʻlovga yaroqlilikning asosiy belgilarini saqlab qolmagan boʻlsa; dastlabki rangi oʻzgargan yoki rangi oʻchgan boʻlsa; yongan yoki kuygan holatda boʻlsa; toʻliq yoki katta qismiga boʻyoq yoki siyoh toʻkilgan boʻlsa; banknotda kimyoviy reaktivlar taʼsiri boʻlsa; muayyan darajada qasddan shikastlangan (asosiy rasmlari, xususan, nominali oʻzgartirilgan, himoya ipchalari olib tashlangan, katta hajmdagi yozuvlar boʻlgan) boʻlsa; emitent bank tomonidan muomaladan chiqarilgan boʻlsa; banknotlar aniq bosma xatoga ega boʻlgan (suv belgisi yoki himoya ipchalarining yoʻqligi yoki notoʻgʻri joylashganligi), tasvirlari toʻliq bosilmagan yoki surkalib ketgan boʻlsa, toʻlovga yaroqsiz deb hisoblanadi. 94. Toʻlovga yaroqsiz pul belgilari ayirboshlash shoxobchasi tomonidan inkassoga va emitent bankka ekspertizaga joʻnatish uchun qabul qilinishi mumkin. 95. Ayirboshlash shoxobchasining nazoratchisi va kassiri oʻzlari qabul qilgan chet el valyutasining haqiqiyligi va toʻlovga yaroqliligi uchun javobgardir. 96. Operatsion kun yakunida maʼlumotnomalar, kvitansiyalar, reyestrlar va qatʼiy hisobda turuvchi blanklarning tegishli nusxalari asosida amalga oshirilgan operatsiyalar boʻyicha mazkur Nizomning 22-ilovasiga muvofiq shakldagi 09016-sonli hisobot tuziladi. 97. Amalga oshirilgan operatsiyalar toʻgʻrisidagi hisobot, qimmatliklar va reyestrlar shu kunning oʻzida inkassatsiya xizmatidan foydalangan holda vakolatli bankka olib borilishi shart, ayirboshlash shoxobchasi vakolatli bank binosida joylashgan hollar bundan mustasno. Kun oxirida ayirboshlash shoxobchasida qimmatliklar qoldirilishi taqiqlanadi. 98. Vakolatli bankka olib boriladigan qimmatliklar boʻyicha kassir tomonidan uch nusxada ilova qaydnomasi tuziladi. Qaydnoma kassir va nazoratchi tomonidan imzolanadi. Kassir qimmatliklarni, shuningdek qaydnomaning bir nusxasini hisobot va tasdiqlovchi hujjatlar bilan birga xaltaga soladi va uni tamgʻalaydi. 99. Qimmatliklar solingan xaltani olishdan oldin inkassator kassirga oʻzining xizmat guvohnomasi, qimmatliklarni olish huquqini beruvchi 173-shakldagi ishonchnomasi va tashrif varaqasini taqdim etadi. Kassir tashrif varaqasining tegishli ustuniga qimmatliklar topshirilgan vaqt, xalta raqami, topshirilgan qimmatliklar summasining milliy valyutadagi ekvivalentini yozib qoʻyadi va uni imzolab, inkassatorga uning hujjatlarini qaytaradi va qimmatliklar solib tamgʻalangan xaltani beradi. Inkassator tamgʻalagich izining aniqligi, uning namunadagiga mos kelishi, shuningdek tashrif varaqasiga yozilgan summalar ilova qaydnomasida koʻrsatilgan summa bilan bir xilligini tekshirib, ilova qaydnomasining kassirda qoladigan uchinchi nusxasini imzolab, sanani yozadi va inkassatsiya boʻlimining (uchastkasining) nomi yozilgan muhrni bosadi va ilova qaydnomasining ikkinchi nusxasi bilan birga xaltani qabul qilib oladi. 100. Keltirilgan xaltalar va ularning ilova qaydnomalari vakolatli bankning kechki kassa xodimlari tomonidan qabul qilinadi va ertalab kassa mudiriga topshiriladi. 101. Bank buxgalteriyasining masʼul xodimlari taqdim qilingan hujjatlar boʻyicha tuzilgan hisobotning toʻgʻriligini, qimmatliklarni toʻla-toʻkis topshirilganligini va ulardan toʻgʻri foydalanilganligini tekshiradi, ayirboshlash shoxobchasining hisobotiga kiritilgan operatsiyalarni bank balansida aks ettirish, shuningdek mazkur ayirboshlash shoxobchasi kassiri hisobidagi boʻnaklar summalari yuzasidan hisob-kitob qilish uchun ordyerlar tuzadi. Barcha hujjatlar va tuzilgan ordyerlar vakolatli bankning valyuta operatsiyalari boʻlimi boshligʻi yoki bosh buxgalteri tomonidan tekshirilib, kunlik hujjatlarga tikib qoʻyiladi. 102. Bayram va dam olish kunlari hamda navbat bilan kecha-kunduz ishlaydigan ayirboshlash shoxobchalarida valyuta ayirboshlash operatsiyalari mazkur Nizom talablariga muvofiq amalga oshiriladi. 103. Ayirboshlash shoxobchasi quyidagi hollarda yopiladi: vakolatli bankning ixtiyoriga koʻra; vakolatli bankning valyuta operatsiyalarini amalga oshirish boʻyicha litsenziyasi chaqirib olinganda. 104. Ayirboshlash shoxobchasini yopish toʻgʻrisida vakolatli bank rahbari tomonidan buyruq chiqariladi va buyruq nusxasi u chiqarilgan kundan eʼtiboran 3 ish kuni ichida tegishli hududiy Bosh boshqarmaga kuzatuv xatiga ilova qilingan holda yuboriladi. Hududiy Bosh boshqarma tomonidan vakolatli bank rahbarining ayirboshlash shoxobchasini yopish toʻgʻrisidagi buyrugʻiga asosan, Ayirboshlash shoxobchasini roʻyxatga olish jurnaliga tegishli yozuv kiritiladi. 105. Konversion boʻlim va ayirboshlash shoxobchasining qonun hujjatlari talablariga muvofiq faoliyat yuritishi vakolatli bank tomonidan har oyda kamida bir marta tekshirib turilishi shart. 106. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki konversion boʻlimlar va ayirboshlash shoxobchalari faoliyatida valyuta operatsiyalarini amalga oshirishda qonun hujjatlari talablariga rioya etilishi yuzasidan rejali va toʻsatdan tekshirishlarni tashkil etish va oʻtkazish huquqiga ega. Hududiy Bosh boshqarmalar tegishli hududda joylashgan konversion boʻlimlar va ayirboshlash shoxobchalarining faoliyatini har chorakda kamida bir marta tekshirilishini taʼminlashlari shart. 107. Valyuta ayirboshlash operatsiyalarini amalga oshirish vaqtida muntazam ravishda kamchiliklarga yoʻl qoʻyish holatlari aniqlanganda, Markaziy bank vakolatli banklarning valyuta operatsiyalarini amalga oshirish boʻyicha litsenziyasini 6 oygacha toʻxtatib qoʻyish yoki chaqirib olishga haqli. 108. Mazkur Nizom talablarining buzilishida aybdor shaxslar qonun hujjatlarida belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladi.