KORXONALAR, BIRLAShMALAR VA TAShKILOTLARDAN OLINADIGAN SOLIQLAR TOʻGʻRISIDA
(law, 1998-01-01)

1. Soliq toʻlovchilar
Korxonalar foydaga solinadigan soliqni toʻlovchilardir, ushbu moddaning ikkinchi qismida koʻrsatib oʻtilganlari bundan mustasno. Oʻzbekiston Respublikasi hududida tashkil etilgan: banklar va sugʻurta tashkilotlari (Markaziy bank va uning muassasalari bundan mustasno); videosalonlar (video namoyish punktlari), kim oshdi savdolari, kazinolar, video va audio kassetalarni koʻpaytirish, ijaraga berib turish, pul yutuqli oʻyin avtomatlaridan foydalanish, lotereya oʻyinlarini, ommaviy konsert-tomosha tadbirlarini oʻtkazish orqali daromad oladigan korxonalar daromadga solinadigan soliq toʻlovchilardir. Korxonalar foydaga (daromadga) solinadigan soliq boʻyicha budjet bilan hisob-kitoblarni mustaqil tarzda amalga oshiradilar. Ayrim tarmoqlar korxonalarining xoʻjalik birlashmalari yil davomida budjet bilan hisob-kitoblarni hukumatning ruxsati bilan markazlashtirilgan tarzda amalga oshirishlari mumkin.

3. Soliqqa tortiladigan obyekt
Mahsulotni, ishlarni va xizmatlarni (bundan keyin matnda “mahsulot” deb yuritiladi) realizatsiya qilishdan tushadigan foyda (zarar), shuningdek asosiy faoliyatdan tushadigan boshqa daromadlar, moliyaviy faoliyatdan tushadigan daromadlar va tegishli xarajatlar summasiga kamaytirilgan favqulodda daromadlar summasidan iborat boʻlgan, korxonaning umumiy xoʻjalik faoliyatidan olingan foyda foydaga solinadigan soliq obyekti hisoblanadi. Mahsulotni realizatsiya qilishdan tushadigan foyda (zarar) mahsulotni realizatsiya qilishdan tushadigan, qoʻshilgan qiymat soligʻi, aksizlar, bojxona toʻlovlari va yigʻimlarisiz tushum hamda mahsulot tannarxiga qoʻshiladigan ishlab chiqarish va realizatsiya qilish xarajatlari oʻrtasidagi farq sifatida aniqlanadi. Mahsulotni realizatsiya qilishdan tushadigan tushum, shuningdek asosiy faoliyatdan tushadigan boshqa daromadlar, moliyaviy faoliyatdan tushadigan daromadlar va tegishli xarajatlar summasiga kamaytirilgan favqulodda daromadlar summasidan iborat boʻlgan, korxonaning umumiy xoʻjalik faoliyatidan olingan daromad — daromad soligʻi obyekti hisoblanadi. Mahsulot tannarxida va soliq solinadigan bazani hisoblab chiqarishda hisobga olinadigan xarajatlar roʻyxati, shuningdek asosiy faoliyatdan keladigan boshqa daromadlar, moliyaviy faoliyatdan keladigan daromadlar, favqulodda daromadlar va ularga doir chiqimlar tarkibi Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi tasdiqlaydigan nizom bilan belgilab qoʻyiladi. Alohida tartibda soliqqa tortiladigan boshqa korxonalar faoliyatida oʻz hissasi bilan qatnashishdan olingan dividendlar, foizlar boʻyicha daromadlar soliq solish obyektida hisobga olinmaydi. Umumiy vazifalarni hal etish uchun ustav fondiga (kapitaliga) jamlanadigan badallar, ulushlar va boshqa aniq maqsadga qaratilgan moliyaviy mablagʻlar ana shu umumiy vazifalarni hal etish uchun maxsus tuzilgan yuridik shaxsning daromadlari hisoblanmaydi va ular soliq solish obyekti boʻlmaydi.

4. Soliq solish bazasini hisoblab chiqish
Ushbu Qonunga muvofiq soliq toʻlovchi deb hisoblangan korxonalarga soliq solish maqsadlarida moddiy va unga tenglashtirilgan oʻzga xarajatlar, shuningdek majburiy toʻlovlar, chunonchi: qoʻshimcha qiymat soligʻi, aksizlar, respublika hududidan tashqariga olib ketilayotgan xomashyo resurslari va mahsulotlarga solinadigan soliqlari, mol-mulkka, transport vositalarining egalariga solinadigan soliqlar; Oʻzbekiston Respublikasi Ijtimoiy taʼminot vazirligi huzuridagi Pensiya fondiga, Oʻzbekiston Respublikasi Aholini ish bilan taʼminlash fondiga ajratiladigan summalar, majburiy sugʻurta toʻlovlari summalari, Oʻzbekiston Respublikasi qonunlari bilan belgilanadigan boshqa majburiy toʻlovlar; muddati uzaytirilgan va muddati kechiktirilgan ssudalar boʻyicha foizlar summasidan tashqari qisqa muddatli bank kreditlari uchun toʻlanadigan foizlar summasi; belgilangan tartibdagi renta toʻlovlari summasi; soliq toʻlash davrida hisoblab chiqilgan va realizatsiya qilingan mahsulot tannarxining kalkulatsiyasida hisobga olingan asosiy ishlab chiqarish fondlarini toʻliq tiklash uchun sarflanadigan amortizatsiya ajratmalarining summasi. Bunda ishlab chiqarishni toʻliq tiklash uchun amortizatsiya ajratmalari Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Vazirlar Mahkamasi tasdiqlaydigan normalarga muvofiq amalga oshiriladi. Oʻzbekiston Respublikasi hududida chet el investitsiyasi ishtirokida tashkil etilgan korxonalar, bunday korxonalarning boshqa mamlakatlar yoki respublikalarning hududida Oʻzbekiston Respublikasi korxonalari ishtirokida tashkil etilgan shuʼba korxonalari va filiallari, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi hududida joylashgan chet el korxonalari, basharti, xalqaro va respublikalararo shartnomalar hamda amaldagi qonunlarda oʻzga qoidalar nazarda tutilmagan boʻlsa, asosiy ishlab chiqarish fondlarini toʻliq tiklash uchun amortizatsiya ajratmalarini respublika korxonalari uchun belgilangan normalar boʻyicha va tartibda ajratadilar; ijara toʻlovi (moliya lizingi boʻyicha hisob-kitob). Bunda asosiy fondlarning hammasini yoki muayyan qismini ijaraga olgan, shu jumladan bu fondlarni mulkdordan sotib olish huquqi bilan ijaraga olgan yoki moliya lizingidan foydalanadigan korxonalar ijaraga olingan asosiy fondlarni toʻla tiklash uchun amortizatsiya ajratmalarini ijara haqiga (moliyaviy lizing boʻyicha hisob-kitoblarga) qoʻshadilar; buyum-natura shaklida boʻlmay, ammo korxonaga daromad keltiruvchi yoki daromad olish uchun sharoit yaratuvchi sotib olinadigan nomoddiy aktivlarning summasi. Intellektual mulkka va boshqa nomoddiy mulk obyektlariga boʻlgan huquq olinganda bu huquqning qiymati nomoddiy xarajatlar tarkibiga qoʻshiladi. “Nomoddiy aktivlar” moddasi boʻyicha qilinadigan xarajatlarni amortizatsiya ajratmalari singari yalpi daromaddan chiqarib tashlashga ruxsat etiladi. Chiqarib tashlash tartibi toʻlovchi tomonidan belgilanadi. Bunda amortizatsiya muddati besh yildan oshmasligi kerak; Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga muvofiq nomoddiy aktivlarga boʻlgan huquqlardan foydalanish bilan bogʻliq barcha turdagi toʻlovlar; mahsulotlar sertifikatsiyasi, maslahatlar berish, axborot va auditor xizmatlari koʻrsatish boʻyicha ishlarga haq toʻlashga ketadigan xarajatlar summasi; yongʻindan saqlash va qorovullik xizmati uchun chet korxonalarga toʻlanadigan haq; aloqa xizmati va hisoblash markazlari xizmatlari uchun haq toʻlashga ketgan xarajatlar summasi; amaldagi qonunlarga muvofiq xizmat safarlariga ketgan xarajatlar summasi; amaldagi normalarga muvofiq vakillik qilish maqsadlariga sarflangan summalar; reklama uchun amaldagi meʼyorlar boʻyicha ketgan xarajatlar summasi; korxona soliq solish davri tugashi kuniga qadar amalga oshirgan boʻlib, realizatsiya qilingan mahsulotlar (xizmatlar) qiymatiga kiritilgan moddiy xarajatlar chiqarib tashlangan holda korxonaning yalpi daromadi soliq solish bazasi sifatida belgilanadi. Banklarning soliq solish bazasi yuqorida sanab oʻtilgan xarajatlar va majburiy toʻlovlardan tashqari xarajatlar hamda ajratmalarning quyidagi summalariga, chunonchi: banklardan vaqtincha foydalanishga olingan kredit resurslari uchun toʻlovlar, operatsiya sarf-xarajatlari, pul mablagʻlari va qimmatbaho xomashyolarini tashish va saqlash sarf-xarajatlari; hisob-kitob va joriy schyotlar boʻyicha, depozit schyotlar, aholi jamgʻarmalari, Davlat sugʻurtasi schyotlari boʻyicha hisoblab chiqarilgan va toʻlangan foizlar; banklarning rezerv va sugʻurta fondlariga bank ustav fondining 25 foiziga yetguncha qilinadigan banklar daromadlarining 20 foizidan iborat boʻlgan ajratmalar miqdoriga kamaytiriladi. Omonat banki uchun rezerv fondiga ajratma normativi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat banki tomonidan belgilanadi. Sugʻurta tashkilotlarining soliq solish bazasi ushbu moddada sanab oʻtilgan xarajatlar va majburiy toʻlovlardan tashqari xarajatlar va ajratmalarning quyidagi summalariga, chunonchi: 1) qayta sugʻurta qilish shartnomalari boʻyicha berilgan toʻlovlar summasiga; hisobot yilining oxiriga kelib amal qilishi toʻxtamagan sugʻurta va qayta sugʻurta shartnomalari boʻyicha toʻlovlar summasiga; sugʻurta va qayta sugʻurta qilish majburiyatlari boʻyicha amalga oshirilgan va ustama qoʻyib hisoblab chiqilgan summalarga; oʻtgan yillarda yuz bergan hodisalar yuzasidan oxiriga yetkazilmagan sugʻurta toʻlovlarining summalarini, shu jumladan daʼvo muddati doirasidagi majburiyatlarga; sugʻurta toʻlash hollari roʻy berganu, biroq koʻrilgan ziyon miqdorlari taqdim etilmagan shartnomalar boʻyicha sugʻurta summasini oʻz ichiga oladigan sugʻurta va qayta sugʻurta qilish operatsiyalari boʻyicha xarajatlar summalariga; 2) sugʻurta va rezerv fondlariga ajratmalar summasiga; Sugʻurta va rezerv fondlariga ajratmalar daromad summasidan foizlar tarzida amalga oshiriladi. Ajratmalar foizi sugʻurta tashkiloti tomonidan sugʻurtaning har bir turi uchun tuzilgan sugʻurta shartnomalarining miqdori va amal qilish muddatiga, sugʻurta majburiyatlarining hajmiga sugʻurta ishlaridagi tavakkalchilikning xarakteriga, avval amal qilgan shartnomalar boʻyicha amalga oshirilgan toʻlovlarning miqdoriga hamda sugʻurtaning muayyan turidagi va umuman sugʻurta tashkiloti faoliyatida yuzaga keladigan oʻzga alohidaliklarga asoslanib, mavjud litsenziyalarga muvofiq holda belgilanadigan normativlarning jamlamasi boʻyicha aniqlanadi. Bunda sugʻurta tashkilotining sugʻurta va rezerv fondlariga ajratmalar miqdori sugʻurta tashkiloti ustav fondining 25 foiziga yetgunicha sugʻurta tashkilotlari daromadlarining 20 foizidan koʻp boʻlmasligi kerak; 3) sugʻurta tashkiloti sugʻurta toʻlashga sabab boʻladigan hodisalar yuz berishining oldini olish va bu toʻgʻrida ogohlantirish chora-tadbirlariga (ehtiyot choralariga) sarflaydigan mablagʻlar summasiga kamaytiriladi. Davlat sugʻurtasi depozitlar boʻyicha foizlardan olgan pul summasi. Chet el investitsiyalari ishtirokidagi ishlab chiqarish korxonalarining daromadlari boʻyicha soliq solinadigan bazasi shunday korxonalarning rezerv fondi yoki shunga oʻxshash maqsadga moʻljallangan fondlarga ajratmalari summasi bu fondning miqdori ustav fondining 25 foiziga yetgunga qadar korxonalar daromadlarining 20 foizi miqdorida kamaytiriladi.

5. Moddiy xarajatlar
1. Soliq solish bazasini hisoblab chiqish chogʻida korxonaning moddiy xarajatlariga (ishlab chiqarishning qaysi bosqichida qilinishidan qatʼi nazar) toʻlangan va realizatsiya qilingan mahsulot tannarxining kalkulatsiyasida hisobga olingan quyidagi xarajatlar kiradi, chunonchi: chetdan sotib olinadigan hamda mazkur korxonada ishlov beriladigan, qayta ishlanadigan xomashyo va materiallarga qayta sotish maqsadida sotib olinadigan xomashyo va materiallardan tashqari ketadigan xarajatlar; korxonaning ishlab chiqarish va xoʻjalik ehtiyojlari uchun foydalaniladigan materiallar sotib olishga ketadigan xarajatlar; asosiy fondlarga kirmaydigan asboblar, moslamalar, inventarlar, uskunalar, korjomalar hamda realizatsiya qilingan mahsulot tannarxiga kiritiladigan narxi past hamda tez eyiladigan boshqa ashyolarning eskirishiga ketadigan xarajatlar; sotib olinib korxonada montaj qilinishi va qoʻshimcha ravishda ishlov berilishi lozim boʻlgan komplektlovchi buyumlar va yarim tayyor mahsulotlarga qilinadigan xarajatlar; chet korxonalar yoki korxonaning oʻz mustaqil balansiga ega boʻlgan boʻlinmasi tomonidan bajariladigan ishlab chiqarish xarakteridagi ishlar va xizmatlarga ketadigan xarajatlar. Oʻz mustaqil balansiga ega boʻlgan boʻlinma bajaradigan ishlar va koʻrsatadigan xizmatlar uchun toʻlanadigan haq ana shunday boʻlinmaning daromadlari tarkibiga qoʻshiladi; texnologiya maqsadlariga, boshqa turdagi energiya hosil qilish, isitish, oʻz transporti uchun foydalanish maqsadida sarflanadigan barcha turdagi yoqilgʻini chetdan sotib olishga ketadigan xarajatlar; korxonaning ishlab chiqarish va xoʻjalik ehtiyojlariga sarflanadigan barcha turdagi energiyani sotib olishga, shu jumladan bu energiyani xoʻjalik ichida transformatsiyalash va uzatishga ketadigan xarajatlar; geologiya-razvedka va geologiya qidiruv ishlari; asosiy ishlab chiqarish fondlarini taʼmirlashning barcha turlarini (joriy, oʻrtacha, tubdan taʼmirlash) oʻtkazish xarajatlari; erlarni rekultivatsiyalash, shu jumladan chet tashkilotlar tomonidan bajariladigan rekultivatsiya ishlari; tabiiy xomashyodan foydalanish, ildizi bilan sotiladigan daraxtlar uchun belgilangan limitlar doirasida suv xoʻjaligi tizimidan olinadigan suv uchun toʻlanadigan haq. Bunda tabiiy resurslar uchun boshqa turdagi toʻlovlar, shu jumladan ijara shaklidagi toʻlovlar va jarimalar korxonalarda qoladigan daromad hisobidan amalga oshiriladi; sotib olinayotgan resurslarning narxiga kiritilmagan idishlar va oʻrash materiallarining qiymati; mol yetkazib beruvchining kuchi bilan mollarni tashish, yetkazib berish va saqlashga qilinadigan xarajatlar. (Basharti, mollarni tashish, yetkazib berish, shu jumladan ortish-tushirish ishlari, saqlash uchinchi tashkilotlar yoxud pul toʻlovchining oʻz kuchi bilan amalga oshirilsa, molning narxiga qoʻshilmaydi, biroq ishlab chiqarish xarajatlarining tegishli moddalariga kiritiladi). 2. Moddiy resurslarga qilinadigan, mahsulotlarning tannarxiga qoʻshiladigan xarajatlardan qayta tiklanadigan chiqitlarning qiymati chiqarib tashlanadi. 4. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Vazirlar Mahkamasi moddiy xarajatlar va ularga tenglashtirilgan xarajatlar roʻyxatiga aholini ijtimoiy muhofaza qilish bilan bogʻliq aniqliklarni kiritishga haqli.

6. Soliq stavkalari
Foydaga (daromadga) soliq solinganda quyidagi stavkalar qoʻllaniladi: 1) foydaga solinadigan soliqni toʻlaydigan korxonalarga — 37 foiz soliq solinadi. Qishloq xoʻjalik mahsuloti yetishtiruvchi korxonalar foydasiga tabaqalashtirilgan stavkalar boʻyicha, lekin 20 foizdan oshmagan miqdorda soliq solinadi. Soliq stavkalarining aniq miqdorini Vazirlar Mahkamasi belgilaydi. Ishlab chiqarish hajmida mahsulot eksporti kamida 30 foizni tashkil etadigan korxonalar foydaga (daromadga) solinadigan soliqni belgilanganiga nisbatan ikki baravar kamaytirilgan stavka boʻyicha toʻlaydilar. Bolalarga moʻljallangan assortimentdagi tovarlar, badiiy hunarmandchilik buyumlari va oʻyinchoqlar ishlab chiqarishga ixtisoslashgan korxonalar foydaga solinadigan soliqni 10 foizli stavka boʻyicha toʻlaydilar. Ishlab chiqarayotgan mahsulotlari hajmida bolalarga moʻljallangan tovarlar, badiiy hunarmandchilik buyumlari va oʻyinchoqlar kamida 20 foizni tashkil etadigan korxonalar foydaga solinadigan soliqni amaldagi stavkadan 30 foiz kamaytirilgan stavka boʻyicha toʻlaydilar. Banklar va sugʻurta tashkilotlariga daromad soligʻi 35 foizli stavka boʻyicha solinadi. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi ayrim banklar uchun soliqlarning pasaytirilgan stavkalarini, lekin 20 foizdan kam boʻlmagan miqdorda belgilashga haqlidir; 2) videosalonlardan (video namoyish punktlaridan), kimoshdi savdolari, kazinolar, pul yutuqli oʻyin avtomatlaridan, davlatga qarashli boʻlmagan organlar oʻtkazadigan lotereya oʻyinlaridan, ommaviy konsert-tomosha tadbirlarini oʻtkazishdan olinadigan daromadlarga — 60 foiz soliq solinadi; 3) ustav fondida chet el kapitalining ulushi 50 foiz va bundan ortiq boʻlgan chet el investitsiyalari ishtirokidagi ishlab chiqarish korxonalarining foydasiga, ustav fondining miqdoriga qarab: 300 mingdan 1 million AQSh dollariga teng boʻlgan summaga 20 foiz soliq solinadi; 1 million AQSh dollariga teng va bundan ortiq boʻlgan summaga 16 foiz soliq solinadi. Ustav fondida chet el kapitali boʻlgan qoʻshma korxonalar xorijiy qatnashchilarining daromadlari chet elga oʻtkazilayotganda, agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarida boshqacha tartib belgilanmagan boʻlsa, ularga 10 foiz miqdorda soliq solinishi kerak. Daromadlar chet elga qaysi valyutada oʻtkazilayotgan boʻlsa soliq summasi shu valyutada toʻlanadi. 4) ajnabiy yuridik shaxslarning Oʻzbekiston Respublikasidagi faoliyatiga bogʻliq boʻlmagan hamda manbai Oʻzbekiston Respublikasida boʻlgan dividendlardan, foizlardan, mualliflik huquqlaridan olgan daromadlariga, basharti Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarida oʻzgacha tartib belgilanmagan boʻlsa, — doimiy vakolatxonalar orqali 20 foiz (fraxtdan tushadigan daromadlardan tashqari) soliq solinadi; 5) xalqaro tashish ishlarini amalga oshirganligi uchun ajnabiy yuridik shaxslarga toʻlanadigan fraxt daromadlari summasiga — 6 foiz soliq solinadi; 6) korxonaning aksiyalardan keladigan dividendlar boʻyicha daromadlariga hamda oʻzga korxonalarning ustav fondiga kiritgan kapitaldan oladigan boshqa daromadlariga, renta toʻlovlariga (royaltiga) — 15 foiz soliq solinadi”.

7. Soliq stavkalarini oʻzgartirish
Soliq stavkalarining miqdori, shuningdek soliq imtiyozlarining tarkibi va bu imtiyozlarni berish tartibiga Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashi kelgusi moliyaviy yil uchun budjet tasdiqlanayotganida aniqlik kiritishi mumkin.

8. Soliq toʻlovlarini budjetga oʻtkazish
Soliq toʻlovlarining summasi har yili qonuniy tartibda belgilanadigan normativlar boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasining budjetiga, Qoraqalpogʻiston Respublikasining budjetiga, viloyatlar, Toshkent shahri va boshqa mahalliy budjetlarga oʻtkaziladi.

9. Soliqdan ozod etish
Quyidagi korxonalar foydaga (daromadlarga) solinadigan soliqni toʻlashdan ozod qilinadi: 1) xodimlarining umumiy sonida oʻrta maktablarning va hunar-texnika bilim yurtlarining oʻquvchilari kamida 75 foiz boʻlgan; 2) nogironlar uchun protez-ortopediya buyumlari, anjomlari ishlab chiqarishga, shuningdek xizmatlar koʻrsatishga ixtisoslashgan; 3) ishlayotganlarning kamida 50 foizini urush va mehnat nogironlari, veteranlari tashkil etuvchi; 4) davolash muassasalari huzuridagi davolash-ishlab chiqarish ustaxonalari boʻlmish; 5) axloq tuzatish-mehnat muassasalarining; 6) shahar passajir transporti (taksidan, marshrutli taksidan tashqari) korxonalari, passajirlar tashish bilan bogʻliq xizmatlar yuzasidan; 7) tarix va madaniyat yodgorliklarini taʼmirlash hamda tiklash ishlarini amalga oshirishdan kelgan foydalari boʻyicha; 8) umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻllarini saqlash, taʼmirlash va qurish ishlarini amalga oshirishdan kelgan foydalari boʻyicha; 9) pochta aloqasi; 91) “Toshkentuyjoyjamgʻarmabank” bilan shartnoma tuzgan korxonalar, oʻz xodimlari uchun uy-joy sotib olishga ishlatiladigan foyda boʻyicha; 92) “Oʻzbekyengilsanoat” uyushmasi va “Mahalliy sanoat” korporatsiyasi tizimlarida amal qilayotgan, ustav fondida xorijiy investor ulushi 50 foizdan kam boʻlmagan korxonalar, agar ular soliqning barcha summasini xalq isteʼmoli tovarlari, birinchi navbatda bolalarga moʻljallangan assortimentdagi tovarlar ishlab chiqarishni rivojlantirishga va kengaytirishga reinvestitsiya qilsa; 10) notijorat korxonalar. 11) ustav fondida chet el kapitalining ulushi 50 foiz va undan ortiq boʻlgan chet el investitsiyalari ishtirokida ishlab chiqarish korxonalari ishlab chiqarishni rivojlantirish va kengaytirishga yoʻllanadigan foydasi (daromadi) boʻyicha qonun hujjatlarida belgilangan shartlarida javob beradigan va ustav faoliyatida oʻz ishlab chiqarish va (yoki) ishlab chiqarayotgan mahsulotga koʻrsatilayotgan servis xizmatining ulushi xoʻjalik faoliyatidan keladigan tushum umumiy hajmining 60 foizidan ortigʻi toʻgʻri keladigan korxonalar chet el investitsiyalari ishtirokida ishlab chiqarish korxonalari jumlasiga kiradi. Quyidagilar notijorat korxonalari hisoblanadi: faqatgina davlat budjeti mablagʻlari hisobidan pul bilan taʼminlanadigan, xarajatlarini qoplash uchun tasdiqlangan smetalar doirasida budjetdan dotatsiyalar oladigan korxonalar va tashkilotlar; xayriya birlashmalari, uyushmalari va jamgʻarmalari, xalqaro xayriya tashkilotlari, diniy birlashmalar va boshqa tashkilotlar, agar ular: a) ijtimoiy-xayriya maqsadlarida yoki taʼsis hujjatlarida aytib oʻtilgan tadbirkorlik faoliyatidan daromad olishni nazarda tutmaydigan boshqa maqsadlarda tuzilgan boʻlsa; b) moliyaviy va oʻzga mablagʻlarni ushbu tashkilot xodimlarining yoki aʼzolarining shaxsiy manfaatlari uchun taqsimlamaydigan va investitsiyalamaydigan (Qonun hujjatlarida belgilangan tartibda mehnati uchun mukofotlash bundan mustasno) boʻlsa. Foydaga (daromadga) solinadigan soliqdan, shuningdek, Markaziy bank va uning muassasalari ozod qilinadi.

10. Yangi tuzilgan korxonalar uchun imtiyozlar
Yangi tashkil etilgan korxonalar (birjalar, tayyorlov, ulgurji, taʼminlovchi-sotuvchi, vositachi va savdo-tijorat korxonalaridan tashqari) tashkil topgan (roʻyxatdan oʻtkazilgan) paytdan eʼtiboran birinchi yili belgilangan stavkaning 25 foizi miqdorida va ikkinchi yili 50 foizi miqdorida soliq toʻlaydilar. Ushbu imtiyoz avval amal qilib turgan korxonalar, ularning filiallari va tarmoq boʻlinmalari asosida tuzilgan korxonalar uchun, shuningdek korxonalar, birlashmalar va tashkilotlar huzurida tuzilgan boʻlib, ulardan ijaraga olingan uskunalar yordamida ishlayotgan korxonalarga taalluqli emas. Korxona faoliyati uch yillik muddat oʻtmay turib toʻxtatilgan taqdirda soliq summasi uning butun faoliyat davri uchun toʻla miqdorda hisoblanadi. Samarqand, Buxoro, Xiva va Toshkent shaharlarida turistik faoliyat bilan shugʻullanuvchi yangi tashkil etilgan yuridik shaxslar, tashkil etilgan paytdan boshlab dastlabki foyda olgunga qadar boʻlgan davrda, ammo davlat roʻyxatidan oʻtgan paytidan eʼtiboran uzogʻi bilan uch yil muddatga daromad (foyda) soligʻini toʻlashdan ozod etiladilar. Samarqand, Buxoro, Xiva va Toshkent shaharlarida turistik faoliyat bilan shugʻullanuvchi yuridik shaxslar daromad (foyda) olingan birinchi yili daromad (foyda) soligʻining 50 foizini, ikkinchi yili — 75 foizini, uchinchi yilidan boshlab — 100 foizini toʻlaydilar. Davlat-aksionerlik ipoteka banki roʻyxatdan oʻtgan paytidan eʼtiboran besh yil mobaynida daromad (foyda) soligʻini toʻlashdan ozod qilinadi; Oʻzbekiston Tovar ishlab chiqaruvchilar va tadbirkorlar palatasi hamda Tovar ishlab chiqaruvchilar va tadbirkorlarni qoʻllab-quvvatlash fondi ular davlat roʻyxatidan oʻtgan paytdan eʼtiboran besh yil davomida daromad (foyda) soligʻini toʻlashdan ozod etiladilar.

11. Soliqdan vaqtincha ozod etish
Quyidagilar: 1) yuridik shaxs boʻlmish: a) patent egasining (litsenziarning) sanoat mulki obyektlaridan oʻz ishlab chiqarishida foydalanishdan, shuningdek ular uchun litsenziya sotishdan olinadigan daromadlariga, shu jumladan valyuta tushumlariga quyidagilarni qoʻllash boshlangan sanadan eʼtiboran ularning amal qilish muddati doirasida: patent boʻyicha ixtironi — 5 yil davomida; dastlabki patent boʻyicha ixtironi — 3 yil davomida; patent boʻyicha sanoat namunasini — 3 yil davomida; dastlabki patent boʻyicha sanoat namunasini — 2 yil davomida; guvohnoma boʻyicha foydali modelni — 2 yil davomida; b) litsenziatning (litsenziya shartnomasi predmetidan foydalanishdan oladigan daromadlariga, shu jumladan valyuta tushumlariga quyidagilarni qoʻllash boshlangan sanadan eʼtiboran: patent boʻyicha ixtironi — 5 yil davomida; dastlabki patent boʻyicha ixtironi — 3 yil davomida; patent boʻyicha sanoat namunasini — 3 yil davomida; dastlabki patent boʻyicha sanoat namunasini — 2 yil davomida; guvohnoma boʻyicha foydali modelni — 2 yil davomida; mahsulot belgisi yoki xizmat koʻrsatish belgisi —1 yil davomida (litsenziarning mahsulotini ishlab chiqarganda). 2) xorijiy qatnashchining ustav fondidagi ulushi 30 foizdan ortiq boʻlgan, qishloq xoʻjaligi mahsulotlari yetishtirish va qayta ishlab chiqarishga (uzum vinolari va meva-rezavor vinolar, mast qiluvchi ichimliklar tayyorlashdan tashqari); xalq isteʼmoli mollari va binokorlik materiallari ishlab chiqarishga; tibbiyot uskunalar, qishloq xoʻjaligi, yengil va oziq-ovqat sanoati uchun mashinalar va uskunalar ishlab chiqarishga; ikkilamchi xomashyoni va roʻzgʻor chiqindilarini tayyorlash, qayta ishlashga ixtisoslashgan qoʻshma korxonalar, ularning filiallari va shuʼbalari roʻyxatdan oʻtgan paytdan boshlab ikki yil davomida soliq solishdan ozod etiladilar. 3) dehqon (fermer) xoʻjaliklari va xususiy korxonalar qishloq xoʻjalik mahsulotlarini yetishtirish hamda qayta ishlash, xalq isteʼmoli mollari chiqarish va binokorlik materiallari ishlab chiqarish boʻyicha — roʻyxatdan oʻtgan paytdan boshlab dastlabki ikki yil davomida soliq solishdan ozod qilinadi. 4) Oʻzbekiston Respublikasi investitsiya dasturiga kiritilgan loyihalarga kapital mablagʻlar ajratayotgan chet el investitsiyalari ishtirokidagi ishlab chiqarish korxonalari oʻz ishining dastlabki yetti yilida. 5) eksportga moʻljallangan va importning oʻrnini bosadigan mahsulot ishlab chiqaruvchi, chet el investitsiyalari ishtirokidagi yangi tashkil qilinayotgan ishlab chiqarish korxonalari: ishlab chiqarish boshlangan paytdan eʼtiboran 5 yil muddatga, agar ishlab chiqarish hajmida bolalarga moʻljallangan tovarlar assortimenti 25 foizdan ziyodni tashkil etsa. Keyingi yillarda bu korxonalarning foydasiga solinadigan soliq amaldagiga nisbatan ikki baravar kamaytirilgan stavka boʻyicha olinadi; Agar chet el kapitalining ulushi korxonaning ustav fondida 50 foizni va bundan ortiqni tashkil etsa, ishlab chiqarish boshlangan paytdan eʼtiboran ikki yil muddatga. Foydaga solinadigan soliqni toʻlashdan ozod qilingan, chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxona imtiyozli davr belgilanganidan soʻng bir yil oʻtmay tugatilgan taqdirda, soliq summasi uning butun faoliyat davri uchun toʻliq miqdorda undirib olinadi; 6) xususiy tijorat banklari tashkil etilgan paytdan eʼtiboran dastlabki ikki yilda, boʻshatib olinayotgan mablagʻlarini oʻz moddiy-texnika bazasini mustahkamlashga va infrastrukturani rivojlantirishga yoʻnaltirilgan holda.

12. Soliq solinadigan bazani kamaytirish
Soliq solish bazasi quyidagi summaga kamaytiriladi: ijtimoiy soha obyektlarini saqlash boʻyicha mahalliy hokimiyat va boshqaruv organlari tomonidan tasdiqlangan normativlarga (smetalarga) muvofiq amalga oshiriladigan xarajatlar summasiga; tabiatni qoʻriqlash tadbirlarini amalga oshirishga qilinayotgan xarajatlarning 30 foiziga: ekologiya, sogʻlomlashtirish va oʻzga xayriya jamgʻarmalariga kiritilgan badallar, ijtimoiy soha muassasalari va tashkilotlariga qilinadigan ajratmalar summasiga, lekin soliq solinadigan foydaning (daromadning) koʻpi bilan 1 foiziga; diniy va jamoat birlashmalarining (kasaba uyushmalari, siyosiy partiyalar va harakatlardan tashqari), xayriya jamgʻarmalarining mulki boʻlgan korxonalar foydasidan ana shu tashkilotlar ustav faoliyatini amalga oshirishga qaratiladigan ajratmalar summasiga; korxonalar investitsiyalarga yoʻllaydigan, shuningdek investitsiyalarni amalga oshirish uchun olingan kreditlarni uzishga sarflaydigan mablagʻlar summasiga. Ushbu moddaga muvofiq beriladigan soliqqa doir imtiyozlarni eʼtiborga olgan holda foydaga (daromadga) solinadigan soliqning umumiy summasi imtiyozlarni hisobga olmasdan hisoblab chiqarilgan hisob-kitob summasining 50 foizidan kam boʻlmasligi lozim.

13. Ajnabiy sheriklarga imtiyozlar berish tartibi
Oʻzbekiston Respublikasi hududida tuzilgan, ustav fondida chet el kapitali boʻlgan qoʻshma korxonaning Oʻzbekiston Respublikasi tuzgan xalqaro shartnomaga muvofiq taqsimot tartibiga koʻra oʻziga tegishli daromaddan soliq toʻlashdan butunlay yoki qisman ozod boʻlish huquqiga ega boʻlgan xorijiy qatnashchisi soliqni kamaytirish yoki bekor qilish toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi tomonidan belgilangan tartibda ariza taqdim etadi. Agar ariza daromad chet elga oʻtkazilganidan keyin berilsa, u daromad oʻtkazilgan kundan boshlab kalendar yili ichida taqdim etilishi lozim. Bir yil muddat oʻtib ketgach berilgan arizalar qarab chiqilmaydi. Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasiga binoan Oʻzbekiston Respublikasidagi manbalardan oladigan daromadidan soliq toʻlashdan butunlay yoki qisman ozod etilish huquqiga ega boʻlgan ajnabiy yuridik shaxslar ushbu huquqdan mazkur moddaning 1-bandida bayon etilgan tartibda foydalanadilar.

15. Davlatning qimmatli qogʻozlaridan keladigan daromadlarga soliq solish
Davlat obligatsiyalari va davlatning boshqa qimmatli qogʻozlari boʻyicha olinadigan foizlar va dividendlar soliq solishdan ozod qilinadi. Qoʻshilgan qiymatga solinadigan soliq tovarlarni sotish, ishlar bajarish va xizmatlar koʻrsatish jarayonida yangi hosil qilingan qiymatga asoslangan holda sof daromadning bir qismini budjet daromadiga olib qoʻyishning bir shaklidir.

16. Soliq toʻlovchilar
Mulkchilikning barcha shakllariga kiruvchi korxonalar, birlashmalar va tashkilotlar, ushbu Qonunning 1-moddasida sanab oʻtilgan ularning mustaqil boʻlinmalari va filiallari soliq toʻlovchilardir, banklar va sugʻurta tashkilotlari bundan istisno.

17. Soliq solish obyekti
Mahsulot, bajarilgan ishlar va koʻrsatilgan xizmatlarni realizatsiya qilish oborotlari soliq solish obyektlaridir. Oʻzi ishlab chiqargan tovarlarni ham, chetdan sotib olingan va chetda tayyorlangan tovarlarni ham sotish oborotlariga soliq solinishi kerak. Quyidagilar ham soliq solish obyektlari boʻladi: korxonaning ichida oʻz isteʼmoli uchun amalga oshirilib, xarajatlarini mahsulot (ishlar, xizmatlar) tannarxiga kiritmaydigan holda, shu jumladan oʻz xodimlariga tovarlar va xizmatlarni realizatsiya qilish oborotlari; tovarlarni bevosita pul toʻlamasdan boshqa tovarlar (xizmatlar)ga ayirboshlash yoʻli bilan sotish oborotlari; tovarlarni boshqa korxonalar yoki shaxslarga tekinga berish yoki qisman haq olib berish boʻyicha oborotlar, budjetda turadigan muassasalarga va boshqa tashkilotlarga hayriya maqsadlarida berish hollari bundan mustasno; Oʻzbekiston Respublikasi hududida import tovarlarini (ishlarini, xizmatlarini) va tovarlarni (ishlarni, xizmatlarni) chet el valyutasida realizatsiya qilish oborotlari. Aksizlarga tenglashtirilgan tovarlar boʻyicha qoʻshilgan qiymatga solinadigan soliqni hisoblab chiqishda aksizlar summasi soliq solinayotgan oborotga qoʻshiladi.

18. Soliq stavkalari
Qoʻshilgan qiymatga soliq 17 foiz stavka boʻyicha toʻlanadi.

19. Soliq imtiyozlari
Quyidagilar qoʻshilgan qiymat soligʻidan ozod qilinadilar: 1) shahar passajir transporti (taksidan, marshrutli taksidan tashqari) xizmatlari, shuningdek shahar atrofiga qatnaydigan temir yoʻl va avtomobil transportida passajirlar tashish xizmatlari; 2) aholiga koʻrsatiladigan uy-joy kommunal xizmati va uy-joydan foydalanish xizmati (bunga ijara haqi va yotoqxonalarda yashaganlik uchun toʻlanadigan haq ham kiradi); 3) xususiylashtirilib olinayotgan davlat mol-mulkining qiymati; 4) sugʻurta va qayta sugʻurta yumushlari, shu jumladan sugʻurta boʻyicha vositachilar va agentlar amalga oshirgan ana shunday yumushlar bilan bogʻliq xizmatlar; 5) ssuda berish va ssuda oʻtkazish; 6) pul jamgʻarmalari, joriy schyotlar, pul toʻlovlari, pul oʻtkazish, cheklar va boshqa qimmatli qogʻozlarga taalluqli yumushlar; 7) qonunga koʻra toʻlov vositalari hisoblanmish valyutalar, pullar va banknotlar muomalasiga taalluqli yumushlar, numizmatika maqsadlarida foydalaniladigan valyutalar, pullar va banknotlar bundan mustasno; 8) qimmatli qogʻozlar: aksiyalar, obligatsiyalar, sertifikatlar, veksellar, cheklar, lotereya biletlari muomalasiga taalluqli yumushlar, qimmatli qogʻozlar tayyorlash va saqlashga doir yumushlar bundan mustasno; 9) pochta markalari (kolleksiya uchun moʻljallanganlaridan tashqari), markasi bor otkritkalar, konvertlar sotish; 10) maxsus vakil qilingan idoralarning koʻrsatgan xizmati uchun davlat poshlinasi undirib olinadigan ishlari; 12) maktabgacha tarbiya muassasalarida bolalar taʼminoti yuzasidan, bemorlar va keksalarni boqish hamda parvarishlash yuzasidan koʻrsatilgan xizmatlar; 13) dafn byurolari, qabriston va krematoriylarda koʻrsatiladigan marosim xizmatlari; 14) xalq taʼlimi sohasida oʻquv-ishlab chiqarish jarayoni bilan bogʻliq xizmatlar; 15) haqini bevosita aholining oʻzi toʻlaydigan kurslar, toʻgaraklar, seksiyalar, studiya yoki darslar; 16) intellektual mulk obyektlariga boʻlgan huquqini olganlik uchun patent boji roʻyxatdan oʻtkazish yigʻimi va litsenziya toʻlovi; 17) advokatlar hayʼatlari aʼzolarining odil sudlov sohasida koʻrsatadigan xizmatlari; 18) diniy tashkilotlar tomonidan oʻtkaziladigan rasm-rusm va marosimlar; 19) pensiya va nafaqalar toʻlashga doir aloqa xizmatlari; 20) gidrometerologiya va aerologiya ishlari; 21) geologiya va topografiya ishlari; 22) umumiy foydalanishdagi yoʻllarni ishlatish va ularni taʼmir etish yuzasidan bajarilgan ishlar hajmidan tushgan pul; 23) yakka tartibda kiyim tikish, kiyimlarni, trikotaj buyumlarni, poyabzalni, murakkab maishiy texnikani, soatlar, mebelni taʼmirlash, buyumlarni ijaraga berish, bolalar uchun trikotaj buyumlari tayyorlash va ularni taʼmirlash, kiyimlarni kimyoviy tozalash boʻyicha aholiga koʻrsatiladigan xizmatlar, sartaroshxona xizmatlari, hammomlar va kir yuvish korxonalarining aholiga koʻrsatadigan xizmatlari”; 24) sanatoriy-kurort va sogʻlomlashtirish, turistik-ekskursiya xizmatlari, jismoniy-tarbiya va sport muassasalari, pioner lagerlari xizmatlari; 25) protez-ortopediya buyumlari va nogironlar uchun ashyolar ishlab chiqarishga ixtisoslashgan korxonalarning mahsuloti va nogironlarga ortopedik protezlash xizmati koʻrsatish, davolash-ishlab chiqarish (mehnat) ustaxonalarining mahsulotlari. 26) nashriyotlar, roʻznomalar va oynomalarning muharririyatlari, matbaa va kitob savdosi korxonalari, Davlat teleradioeshittirish kompaniyasi, Oʻzbekiston Milliy axborot agentligi chiqaradigan mahsulotlar va koʻrsatadigan xizmatlar; 27) Oʻzbekiston Respublikasi Qizil Yarim oy va “Yodgorlik” jamiyatlari, Oʻzbekiston Teatr arboblari uyushmasi, “Sogʻlom avlod uchun” Xalqaro xayriya jamgʻarmasi korxonalarining mahsulotlari va xizmatlari — soliqdan ozod qilingan mablagʻlar jamiyatlar, uyushma va jamgʻarmalarning ustav vazifalarini bajarishga ishlatilishi sharti bilan; 28) stenografiya xizmatlari; 29) vakolatli davlat tashkilotlari oʻtkazadigan ekologik ekspertiza xizmatlari; 31) eksport qilinadigan tovarlar (ishlar, xizmatlar), Oʻzbekiston Respublikasiga tovarlarni (ishlar, xizmatlarni) eksport qilishga nisbatan soliq solish tartibini qoʻllayotgan davlatlarga tovarlarni (ishlar, xizmatlarni) realizatsiya qilish bundan mustasno”; 32) eksport qilinadigan mollarni, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi hududi orqali olib oʻtiladigan chet el yuklarini (tranzit yuklarni) tashish, ortish, tushirish, qayta yuklash yuzasidan koʻrsatilgan xizmatlari; 34) arxiv hujjatlariga ilmiy-texnikaviy ishlov berish, ularni taʼmirlash, muqovalash va ulardan foydalanish, ish yuritishni takomillashtirish yuzasidan koʻrsatiladigan pulli xizmatlar. 36) davlat tilini oʻqitish va ish qogʻozlarini davlat tilida yuritishga oʻrgatish borasidagi xizmatlar. 37) respublikada ishlab chiqariladigan hamda yakka tartibda uy quruvchilarga va uy-joy qurilishi kooperativlariga sotiladigan binokorlik materiallari; 38) xususiy va kooperativ uy-joy qurilishida binokorlik hamda maxsus montaj ishlarini amalga oshiruvchi, mulkchilik shaklidan qatʼi nazar, pudratchi, remont-qurilish, maxsus montaj tashkilotlarining bajargan ish hajmi. 39) oʻz ixtiyoridagi yerdan foydalanib yetishtirilgan qishloq xoʻjalik mahsulotlari. 40) Oʻzbekiston Tovar ishlab chiqaruvchilar va tadbirkorlar palatasi hamda Tovar ishlab chiqaruvchilar va tadbirkorlarni qoʻllab-quvvatlash fondi, ular davlat roʻyxatidan oʻtgan paytdan eʼtiboran besh yil davomida. 41) “Toshkentuyjoyjamgʻarmabank” tomonidan jismoniy va yuridik shaxslar bilan tuzilgan shartnomalarga muvofiq uy-joy qurilishida bajarilgan ishlar hajmi. 42) Qishloq xoʻjalik ishlab chiqarishi ehtiyojlari uchun qishloq xoʻjaligi tovarlari yetishtiruvchilarga yetkazib berilayotgan mineral oʻgʻitlar va yonilgʻi-moylash materiallari. Soliq stavkalarining miqdori va soliq imtiyozlari tarkibi har yili Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashi tomonidan kelgusi moliyaviy yil uchun budjetni tasdiqlash vaqtida aniqlashtirilishi mumkin.

20. Soliq solish obyekti
Aksiz soligʻi solinadigan, ishlab chiqarilgan va sotilgan ayrim turdagi tovarlarning (shu jumladan chetdan keltiriladigan tovarlarning) hajmi soliq solish obyekti boʻladi, bunday tovarlarning roʻyxati Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilab qoʻyiladi.

21. Soliq toʻlovchilar
Aksiz soligʻi solinadigan tovarlarni ishlab chiqaruvchi, import qiluvchi korxonalar soliq toʻlovchilardir.

22. Soliq stavkalari
Aksiz soligʻi solinadigan tovarlar roʻyxatini, aksiz soligʻi stavkalarini Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Vazirlar Mahkamasi belgilaydi.

23. Soliq boʻyicha imtiyozlar
Oʻzi ishlab chiqargan mollarni va Qizil Yarim Oy jamiyatining korxonalari bilan tashkilotlari ishlab chiqarayotgan mollar, basharti bu mablagʻlar, jamiyatning ustavda belgilab qoʻyilgan vazifalarini bajarishda ishlatilgan taqdirda chet ellarga yetkazib berilganda aksiz olinmaydi.

24. Soliq summasini aniqlash va uni toʻlash tartibi
Aksizlarning summasini soliq toʻlovchi sotilgan tovarlar roʻyxati va hajmi hamda ana shu tovarlar yuzasidan belgilangan aksiz stavkalariga qarab mustaqil belgilaydi”.

32. Soliq toʻlovchilar
Mulkchilikning barcha shaklidagi yuridik shaxslar, shuningdek korxonalar, birlashmalar va tashkilotlarning yuridik shaxs boʻlmasa-da, oʻz mustaqil balansiga ega boʻlgan va Oʻzbekiston Respublikasi hududida joylashgan filiallari, vakolatxonalari va boshqa alohida boʻlinmalari korxona mol-mulki uchun soliq toʻlovchilar hisoblanadi.

33. Soliq solish obyekti va soliqni hisoblab chiqarish tartibi
Asosiy ishlab chiqarish fondlarining qiymati korxonalar mulkiga soliq solish obyekti hisoblanadi. Soliq solinadigan baza: soliq toʻlovchining balansida butunlay yoki qisman turadigan uy-joy, kommunal va ijtimoiy-madaniy soha obyektlarining; tabiatni muhofaza qilish, sanitariya-tozalash va yongʻinga qarshi maqsadlarda foydalaniladigan obyektlarning; qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini yetishtirish, saqlash va seleksiyasi uchun, baliq boqish, ovlash va qayta ishlash uchun foydalaniladigan mol-mulkning; oziq-ovqat uzatkichlar, yoʻllar (shu jumladan avtomobil yoʻllari), aloqa va elektr uzatish liniyalari, shuningdek ularga tutash yerlarning, ushbu obyektlarni foydalanishga yaroqli holda saqlab turish maqsadlarida ishga tushiriladigan inshootlarning; korxonalar avtotransport vositalarining; aloqa yoʻldoshlarining; respublika Hukumatining qarorlariga binoan toʻxtatib qoʻyilgan asosiy ishlab chiqarish fondlarining balans qiymatiga kamaytiriladi. Banklar, sugʻurta tashkilotlari, birjalar, shuningdek xalq xoʻjaligining baʼzi tarmoqlariga soliq solish xususiyatlarini Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Vazirlar Mahkamasi belgilaydi.

34. Soliq stavkalari
Korxonalarning mol-mulkiga 2 foiz stavka boʻyicha soliq solinadi.

35. Soliq imtiyozlari
1. Korxonalar mol-mulkiga solinadigan soliq quyidagi mol-mulklarga solinmaydi: a) budjet tashkilotlari va muassasalarining davlat boshqaruvi idoralarining mol-mulkiga; b) qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini va chorvachilik mahsulotlarini yetishtirish, seleksiyalash va saqlash, baliq yetishtirish, ovlash va qayta ishlash sohasidagi korxonalarning mol-mulkiga; v) xalq taʼlimi va madaniyat muassasalarining ehtiyojlari uchun ishlatiladigan mol-mulkka; g) “Sogʻlom avlod uchun” xalqaro xayriya jamgʻarmasi, Qizil Yarim oy jamiyati va ular taʼsis etgan korxonalar va tashkilotlar mol-mulkiga, ushbu mablagʻlar jamgʻarma va jamiyatning ustav vazifalarini bajarishga ishlatilishi sharti bilan; diniy birlashmalar va tashkilotlar mol-mulkiga; d) umuman fuqarolarga moʻljallangan uy-joy, kommunal va shahar xoʻjaligidagi oʻzga mol-mulkka; e) yangi ochilgan korxonalarning mol-mulkiga roʻyxatga olingan kundan boshlab dastlabki ikki yil davomida; j) Samarqand, Buxoro, Xiva va Toshkent shaharlarida turistik faoliyat bilan shugʻullanuvchi yangi tashkil etilgan yuridik shaxslarga, tashkil etilgan paytdan boshlab dastlabki foyda olgunga qadar boʻlgan davrda, ammo davlat roʻyxatidan oʻtgan paytidan eʼtiboran uzogʻi bilan uch yil muddatga. z) Markaziy bank va uning muassasalari mol-mulkiga; i) Oʻzbekiston Tovar ishlab chiqaruvchilar va tadbirkorlar palatasi hamda Tovar ishlab chiqaruvchilar va tadbirkorlarni qoʻllab-quvvatlash fondining mol-mulkiga ular davlat roʻyxatidan oʻtgan paytdan eʼtiboran besh yil davomida. k) ustav fondida chet el kapitalining ulushi kamida 500 ming AQSh dollari boʻlgan korxonalar mol-mulkiga. “e” kichik bandida koʻrsatilgan soliq imtiyozi tugatilgan (qayta tashkil etilgan korxonalarning, ular filiallari va tarmoq boʻlinmalari asosida tuzilgan korxonalarga, shuningdek korxonalar, birlashmalar va tashkilotlar huzurida tuzilgan korxonalarga (basharti, ular ana shu korxonalardan ijaraga olingan uskunalar bilan ishlasa) taalluqli emas. Mahalliy hokimiyat va boshqaruv idoralari mol-mulki oʻz hududlarida joylashgan soliq toʻlovchilarga qoʻshimcha imtiyozlar berishlari mumkin.

36. Toʻlovlarni budjetga kiritish
Mol-mulkka solingan soliq mahalliy budjetga kiritiladi.

361. Soliq toʻlovchilar
Oʻzbekiston Respublikasi hududida foydali qazilmalarni qazib olishni amalga oshirayotgan yoki yer osti boyliklaridan oʻzgacha tarzda foydalanayotgan mulkchilikning barcha shakllariga mansub korxonalar, birlashmalar va tashkilotlar, yuridik va jismoniy shaxslar yer osti boyliklaridan foydalanganlik uchun soliq toʻlovchilardir.

362. Soliq obyekti
Qazib olingan mineral xomashyoning hajmi yoki yer osti boyliklaridan mineral xomashyo qazib olish va qayta ishlash bilan bogʻliq boʻlmagan holda oʻzgacha tarzda foydalanish soliq solish obyekti hisoblanadi. Yer osti boyliklaridan foydalanuvchilar qazib olgan hamma mineral xomashyo uchun — asosiy foydali qazilma uchun ham ularga qoʻshilib chiqadigan foydali qazilmalar va komponentlar uchun ham soliq toʻlaydilar.

363. Soliq stavkalari va imtiyozlar
Mineral xomashyo turlari boʻyicha soliq stavkalarining miqdorlarini, yer osti boyliklaridan foydalanuvchilarning ayrim toifalari uchun qoʻshimcha imtiyozlarni, soliqni toʻlash va budjetga kiritish tartibini Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi belgilaydi.

37. Ajnabiy yuridik shaxslarga soliq solishning oʻziga xos xususiyatlari
1. Agar SSSR va Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarida ushbu Qonundagi qoidalardan boshqacha qoidalar belgilab qoʻyilgan boʻlsa, xalqaro shartnoma qoidalari qoʻllaniladi. Ushbu Qonunning qoidalari xalqaro huquqning umumiy normalarida hamda SSSR va Oʻzbekiston Respublikasining boshqa davlatlar bilan tuzgan maxsus bitimlarida belgilab qoʻyilgan soliq sohasidagi imtiyozlarga tegishli boʻlmaydi. 2. Ajnabiy yuridik shaxslarning daromadlaridan soliq olish tegishli chet davlatda xuddi shunday yoki shunga oʻxshash soliqlar yuzasidan sovet yuridik shaxslariga nisbatan aynan shunday chora-tadbirlar amalga oshirish belgilangan hollarda oʻzaro kelishuv asosida toʻxtatilishi yoki cheklanishi mumkin, bu hol ushbu davlatning soliq idoralari tomonidan tasdiqlangan boʻlishi kerak. 3. Ajnabiy firmalar bilan tijorat bitimlarini tuzish chogʻida daromad toʻlayotgan korxona, muassasa yoki tashkilot ajnabiy yuridik shaxslarning daromadidan soliq toʻlash borasidagi xarajatlarni oʻz zimmasiga olishi haqidagi soliq shartlarini shartnomaga qoʻshishga ruxsat berilmaydi.

38. Ikki tomonlama soliq solinishini bartaraf etish
Chet elda olingan daromad summasi Oʻzbekiston Respublikasida soliq solinishi kerak boʻlgan daromadning umumiy summasiga kiritiladi hamda soliq miqdorini belgilash chogʻida hisobga olinadi. Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqarida olingan daromaddan chet mamlakatlar qonunlariga muvofiq chet eldagi korxonalar, birlashmalar va tashkilotlar toʻlagan soliq summasi ular Oʻzbekiston Respublikasida daromaddan soliq toʻlayotgan paytlarida hisobga olinadi. Bunda hisobga olinadigan mablagʻlarning miqdori chet elda olingan daromadga nisbatan Oʻzbekiston Respublikasida toʻlanishi kerak boʻlgan daromadga solingan soliq hajmidan oshib ketmasligi lozim.

39. Soliq toʻlovchilarning vazifalari
1. Ushbu Qonunda koʻzda tutilgan soliqlarni toʻlovchilar: a) moliyaviy-xoʻjalik faoliyati toʻgʻrisida belgilab qoʻyilgan tartibda buxgalterlik hisobini va hisobotlarini yuritishlari hamda moliya idoralariga buxgalterlik hisobotlari va balanslarini, soliqlar boʻyicha hisob-kitoblarni hamda soliqlarni hisoblab chiqarish va toʻlash bilan bogʻliq boshqa zarur hujjatlar va maʼlumotlarni berishlari; b) respublika hududidagi banklarda valyuta schyotlari ochilganliklari toʻgʻrisidagi axborotni bir hafta muddat ichida taqdim etishlari; v) soliqlar sohasida imtiyozlarga ega boʻlish huquqini tasdiqlaydigan hujjatlarni koʻrsatishlari, tegishli hollarda esa topshirishlari; g) toʻlanishi kerak boʻlgan soliq summalarini oʻz vaqtida va toʻla-toʻkis toʻlab turishlari; d) moliya idoralarining mansabdor shaxslariga daromadlar olish bilan yoki soliq solinadigan obyektlarni saqlash bilan bogʻliq boʻlgan binolarni tekshirib chiqish uchun, shuningdek soliqlarni hisoblab chiqarish va toʻlash masalalari yuzasidan tekshirishlar oʻtkazish uchun imkoniyat yaratib berishlari shart. 2. Korxonalar, muassasalar va tashkilotlarning rahbarlari va tegishli mansabdor shaxslari soliq idorasi oʻtkazgan tekshirish haqidagi hujjatni imzolashlari, hujjatda bayon etilgan faktlarga rozi boʻlmaganlari taqdirda esa rozi boʻlmaslik sabablari haqida yozma tushuntirish taqdim etishlari shart. Ular soliq idorasining soliqlar toʻgʻrisidagi qonunlar borasida aniqlangan buzilishlarni bartaraf etish haqidagi talablarini bajarishga ham majburdirlar. 3. Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida soliqlarga oid buxgalteriya hisobotlarini va balanslarini, soliqlarga oid hisob-kitoblarni yoki daromadlar toʻgʻrisidagi deklaratsiyalarni soliq idoralariga taqdim etish majburiyati belgilab qoʻyilgan soliq toʻlovchilar ularni moliyaviy faoliyatni tekshiruv xoʻjalik hisobidagi tashkilot tekshirgach hisobot yilidan keyingi bir yil davomida soliq idorasiga tekshirish oʻtkazilganligini tasdiqlovchi hujjatni taqdim etishlari shart. Mazkur hujjatlarni taqdim etmagan soliq toʻlovchilarga ushbu Qonunning 40-moddasida koʻzda tutilgan choralar qoʻllaniladi. Basharti, tekshirish soliq toʻlovchi aybdor boʻlmagan holda belgilangan muddatlarda oʻtkazilmagan boʻlsa, mazkur choralar qoʻllanilmaydi. 4. Mahsulotlarni chet el valyutasida sotishdan (chet el valyutasida ishlar bajarishdan, xizmatlar koʻrsatishdan), sotuvdan boʻlak operatsiyalar natijasida, shuningdek oʻzga tadbirkorlik faoliyatidan kelgan tushum Oʻzbekiston Respublikasining, chet ellik sheriklari bilan hisob-kitob ishlarini olib boradigan, vakolatli banklaridagi schyotlarga oʻtkazilishi shart, basharti Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki oʻzgacha yoʻl tutishga ruxsat bermagan boʻlsa.

40. Toʻlovchilarning javobgarligi
Soliqlarni toʻgʻri hisoblab chiqarish, ularni budjetga toʻliq va oʻz vaqtida toʻlash, soliq solishga doir amaldagi qonun hujjatlariga rioya qilish uchun javobgarlik soliq toʻlovchilar va ularning mansabdor shaxslari zimmasiga yuklatiladi. Ushbu Qonunda nazarda tutilgan, soliq toʻlash uchun oʻrnatilgan muddatda tegishli hisobot davri uchun belgilab qoʻyilgan shaklda buxgalterlik hisobotlari va balanslariga, soliqlar boʻyicha hisob-kitoblariga ega boʻlmagan soliq toʻlovchilar oldingi hisobot davri uchun hisoblab chiqarilgan soliq summasining 110 foizi miqdorida soliq toʻlaydilar. Aytib oʻtilgan hujjatlar taqdim etilganidan keyin, amalda olingan foydaga (daromadga), soliq solinadigan oborotga va soliq solishning boshqa obyektlariga asoslanib, qonun hujjatlariga muvofiq moliyaviy jazolar va maʼmuriy jarimalar qoʻllanilgan holda soliq qaytadan hisoblab chiqariladi. Soliq toʻlovchilar, mansabdor shaxslar daromad yoki soliq solinadigan boshqa obyektlarning hisobi yoʻqligi, bunday hisob belgilangan tartibni buzib olib borilganligi, shuningdek soliq organlariga soliqni hisoblab chiqarish va toʻlash uchun kerakli hisobotlarni, hisob-kitoblarni hamda boshqa hujjatlarni umuman yoki oʻz vaqtida taqdim etmaganlik, foydani (daromadni) yoki boshqa soliq solish obyektlarini yashirganlik (kamaytirib koʻrsatganlik) uchun qonun hujjatlariga muvofiq javobgarlikka tortiladilar. Soliq toʻlovchi soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlarning summalari budjetga umuman yoki toʻliq toʻlanmaganligiga sabab boʻlgan xatolarni soliq organi tekshirgunga qadar mustaqil aniqlab, buxgalterlik hisobotlari hamda soliqlar va toʻlovlar boʻyicha hisob-kitoblarga belgilangan tartibda tuzatishlar kiritgan taqdirda, moliyaviy jazolar qoʻllanilmaydi”.

41. Notoʻgʻri toʻlangan soliqlarni budjetga undirib olish va budjetdan qaytarib berish tartibi
1. Belgilangan muddatlarda toʻlanmagan soliqlarning summalari, shuningdek yashirilgan (kamaytirib koʻrsatilgan) daromad soligʻi summalari yoki soliq solinadigan boshqa yashirilgan obyekt uchun soliq summasi hamda daromadni yashirganlik (kamaytirib koʻrsatganlik) va soliq solinadigan obyektni yashirganlik uchun jarima soliqlar toʻlashdan bosh tortib yurilgan butun davr uchun soliq idoralarining koʻrsatmasiga muvofiq qatʼiy tarzda undirib olinadi. Oʻz vaqtida toʻlanmagan soliq summasi kechiktirilgan har bir kun (toʻlangan kunni ham qoʻshib hisoblanganda) uchun toʻlanmagan qarz summasiga 0,2 foiz miqdorida penya qoʻshib hisoblab, budjetdan qarzdor boʻlingan butun davr uchun undirib olinadi. 11. Xoʻjalik yurituvchi subyektning joriy hisobvaragʻida budjet oldidagi kreditorlik qarzini uzishi uchun pul mablagʻlari boʻlmagani taqdirda soliq organlari soliqlar va budjetga toʻlovlar boʻyicha undiruvchi qarzdor korxona mol-mulkiga qaratish huquqiga egalar. 2. Ushbu Qonunning 37 va 38-moddalarida koʻrsatib oʻtilgan ajnabiy yuridik shaxslarning daromadlaridan olinadigan soliq summasi daromadlarni toʻlaydigan korxonalar, muassasalar va tashkilotlar tomonidan budjetga oʻtkazilmagan taqdirda ajnabiy daromad oluvchiga qaysi davr uchun daromad toʻlaganligidan qatʼi nazar, budjet bilan hisob-kitob qilingandan keyin ana shu korxonalar, muassasalar va tashkilotlar ixtiyorida qoladigan mablagʻlardan qatʼiy tarzda undirib olinadi. 3. Soliqlar notoʻgʻri hisoblab chiqilishi yoki undirib olish sohasida belgilab qoʻyilgan tartib buzilishi natijasida ortiqcha tushgan soliqlar boʻyicha toʻlovlar summasi qaytarib berilishi yoki, ular tushgan kundan boshlab bir yil muddat oʻtmagan boʻlsa, soliq toʻlovchidan olinishi kerak boʻlgan boshqa toʻlovlar oʻrniga oʻtkazilishi kerak. Ortiqcha tushgan summani qaytarib berish haqida ariza topshirish mazkur muddat oʻtishini toʻxtatib qoʻyadi. Notoʻgʻri toʻlangan soliqlarni budjetdan qaytarib berish notoʻgʻri toʻlov aniqlangandan avvalgi koʻpi bilan 1 yil uchun amalga oshiriladi.

42. Soliq idoralarining nazorati
Soliq toʻgʻrisidagi qonunlarning toʻgʻri qoʻllanilishi ustidan nazoratni soliq idoralari Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga muvofiq amalga oshiradilar. Korxonalar va tashkilotlarning mansabdor shaxslari soliq idoralari hamda ularning oʻz xizmat burchlarini bajarib turgan mansabdor shaxslarning ushbu Qonundan kelib chiqadigan talablari, koʻrsatmalari va farmoyishlarini bajarmasligi Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga muvofiq maʼmuriy javobgarlikka sabab boʻladi.

43. Soliq idoralari mansabdor shaxslarining xatti-harakatlari ustidan shikoyat qilish
1. Soliq idoralari mansabdor shaxslarining soliqlarni undirish chogʻidagi xatti-harakatlari ustidan shikoyatlar ana shu shaxslar bevosita boʻysunadigan idoraga beriladi. Shikoyatlar shikoyat tushgan paytdan boshlab kechi bilan 30 kun muddat ichida koʻrib chiqiladi va ular yuzasidan qarorlar qabul qilinadi. Shikoyatlar yuzasidan chiqarilgan qarorlar xususida bir oy muddat ichida yuqori soliq idorasiga shikoyat qilinishi mumkin. 2. Soliq idoralari mansabdor shaxslarining maʼmuriy jazo berish borasidagi xatti-harakatlari ustidan shikoyat qilish Oʻzbekiston Respublikasining maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi qonunlariga muvofiq amalga oshiriladi. 3. Shikoyat berilishi soliqlarning undirib olinishini toʻxtatib qoʻymaydi. Shikoyatni koʻrayotgan idora shikoyat hal qilingunga qadar soliqning tegishli summasini undirib olishni toʻxtatib qoʻyish huquqiga ega.

44. Ushbu Qonunni qoʻllashga oid yoʻriqnomalar
Ushbu Qonunni tatbiq etishga doir yoʻriqnomalar Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Bosh davlat soliq boshqarmasi tomonidan birgalikda chiqariladi.