NOMODDIY MADANIY MEROS MUHOFAZASIGA OID NORMATIV-HUQUQIY HUJJATLARNI TASDIQLASH TOʻGʻRISIDA
(resolution, 2025-12-16)

Oʻzbekiston Respublikasining “Madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish va ulardan foydalanish toʻgʻrisida”gi Qonuniga oʻzgartishlar kiritish haqida”gi 2009-yil 9-oktabrdagi OʻRQ-228-son Qonunini amalga tatbiq etish hamda Vazirlar Mahkamasining “2010 — 2020-yillarda nomoddiy madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish, asrash, targʻib qilish va ulardan foydalanish Davlat dasturini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi 2010-yil 7-oktabrdagi 222-son qarori ijrosini taʼminlash maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Quyidagilar: Nomoddiy madaniy meros namunalarining roʻyxatini yuritish toʻgʻrisidagi nizom 1-ilovaga; Nomoddiy madaniy meros namunalarini tarixiy-madaniy ekspertizadan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizom 2-ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Vazirlar Mahkamasining “Madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish va ulardan foydalanishni yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi 2002-yil 29-iyuldagi 269-son qaroriga 3-ilovaga muvofiq oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilsin. 3. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari A. Aripov zimmasiga yuklansin. 1. Mazkur Nizom nomoddiy madaniy meros namunalarining roʻyxatini yuritish qoidalarini belgilaydi. 2. Nomoddiy madaniy meros namunalarining roʻyxati nomoddiy madaniy meros namunalari toʻgʻrisidagi yangilanib turiladigan maʼlumotlar koʻrsatilgan hisobga olish hujjatlaridan iborat boʻladi. 3. Nomoddiy madaniy meros namunalarining roʻyxatini yuritishga quyidagilar kiradi: nomoddiy madaniy meros namunani identifikatsiya qilish; tegishli nomoddiy madaniy meros namunalarining tarmoqlari, yoʻnalishlari, janrlari va uslublarini tasniflash; nomoddiy madaniy meros namunalarini doimiy ravishda tiklovchi shaxslarni, guruhlarni koʻrsatish; maʼlumotlarni tizimga solish, saqlash va yangilab borish; nomoddiy madaniy meros namunalarining sifat holatini aniqlash va uning natijalari boʻyicha hisobotlar tuzish. 4. Nomoddiy madaniy meros namunalarini Nomoddiy madaniy meros namunalari roʻyxatiga kiritish va undan chiqarish Oʻzbekiston Respublikasi Madaniyat vazirligi tomonidan mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari, shuningdek yuridik va jismoniy shaxslarning takliflari asosida amalga oshiriladi. 41. Tarixiy-madaniy qimmatga ega boʻlgan namunalar Nomoddiy madaniy meros namunalarning roʻyxatidan tarixiy-madaniy ekspertizasining roʻyxatdan chiqarish toʻgʻrisidagi xulosasiga asosan Oʻzbekiston Respublikasi Madaniyat vazirligi tomonidan chiqariladi. 5. Quyidagilar roʻyxati yuritiladigan nomoddiy madaniy meros namunalari namoyon boʻladigan sohalar hisoblanadi: oʻzlikni namoyon qilishning ogʻzaki shakl va anʼanalari (shu jumladan, til — nomoddiy madaniy merosni ifodalash faktori sifatida); ijrochilik sanʼati; jamiyatning urf-odat, marosim va bayramlari; tabiat va koinot bilan bogʻliq bilim va urf-odatlar; anʼanaviy hunarmandchilik bilan bogʻliq bilim va koʻnikmalar; nomoddiy madaniy merosni namoyon etish bilan bogʻliq jihozlar, predmetlar, artefaktlar va madaniy makonlar. 6. Nomoddiy madaniy meros namunalarining roʻyxati Oʻzbekiston Respublikasi Madaniyat vazirligi huzuridagi Madaniyatshunoslik va nomoddiy madaniy meros ilmiy-tadqiqot instituti (keyingi oʻrinlarda “Institut” deb ataladi) tomonidan yuritiladi. 7. Nomoddiy madaniy meros namunalarining roʻyxati nomoddiy madaniy meros namunalarini davlat tomonidan muhofaza qilish maqsadida yuritiladi. 8. Namunalar tarixiy-madaniy ekspertiza xulosasiga asosan roʻyxatga kiritiladi va undan chiqariladi. 9. Nomoddiy madaniy meros namunalarining roʻyxati doimiy ravishda toʻldirilib, yangilanib boriladi. 10. Nomoddiy madaniy meros namunalarining roʻyxati tarkibiga: insoniyat nomoddiy madaniy merosining Reprezentativ roʻyxatiga tavsiya etilayotgan namunalar roʻyxati; zudlik bilan muhofaza ostiga olinishi lozim boʻlgan nomoddiy madaniy meros namunalarining roʻyxati; nomoddiy madaniy meros namunalarining milliy roʻyxati; nomoddiy madaniy meros namunalarining mahalliy roʻyxati kiradi. 11. Nomoddiy madaniy meros namunalarining mahalliy roʻyxatlari Nomoddiy madaniy meros namunalari milliy roʻyxatini, ushbu roʻyxat esa, oʻz navbatida, Insoniyat nomoddiy madaniy merosining reprezentativ roʻyxatiga tavsiya etilayotgan namunalar roʻyxatini toʻldirib, yangilab borish uchun xizmat qiladi. 12. Nomoddiy madaniy meros namunalarning roʻyxatiga quyidagi maʼlumotlar kiritiladi: namunaning roʻyxatdagi tartib raqami; namunaning nomi; namunani roʻyxatga kiritish boʻyicha taklif kiritgan yuridik va jismoniy shaxslar; namuna mavjud hudud (yoki hududlar)ning nomlanishi; namuna namoyon etayotgan soha; namunani oʻzida saqlovchilarning nomi va manzili; namunaning maqsadli vazifasi; namuna yuzasidan tarixiy maʼlumotlar; namunaning hozirgi kundagi ahvoli; namuna xususiyatidan kelib chiqib boshqa maʼlumotlar. 13. Nomoddiy madaniy meros namunalarining roʻyxatiga kiritiladigan va undan chiqariladigan nomoddiy madaniy meros namunasini oʻrganish va hujjatlashtirish ishlari, aksariyat hollarda, obyekt joylashgan joyda tashkil etiladi. Bu ishga davlat organlari, ilmiy institut va muassasalar hamda nodavlat notijorat tashkilotlarining vakillari, nomoddiy madaniy merosni asrash va ulardan foydalanish yoʻnalishida faoliyat yuritayotgan va tadqiqot ishlarini olib borayotgan alohida tadqiqotchilar va mutaxassislar mustaqil ekspertlar sifatida jalb etilishi mumkin. Bunda, Institut belgilangan tartibda mustaqil ekspertlar bilan shartnomalar tuzadi. 14. Nomoddiy madaniy meros namunalarini Nomoddiy madaniy meros namunalarining roʻyxatiga kiritilishini asoslovchi materiallar ushbu Nizomning 1, 2 va 3-ilovalarida keltirilgan namunalarga muvofiq rasmiylashtiriladi. Nomoddiy madaniy meros namunalarining roʻyxatidan chiqarish ushbu Nizomning 4-bandiga asosan taqdim etilgan murojaatnomalarga koʻra amalga oshiriladi. 15. Nomoddiy madaniy meros namunalarining roʻyxatiga kiritilgan namunaga tegishli barcha hujjatlar Institutda qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda saqlanadi. 16. Oʻzbekiston Respublikasi Madaniyat vazirligi, mahalliy davlat hokimiyati organlari Nomoddiy madaniy meros namunalarining roʻyxatiga kiritilgan nomoddiy madaniy meros namunalari holatini nazorat qilib turadi. 17. Muhofaza ostiga olinishi lozim boʻlgan nomoddiy madaniy meros namunalarni oʻrganish, ularning tarixiy-madaniy ekspertizasini tashkil etish hamda Nomoddiy madaniy meros namunalari roʻyxatiga kiritish, shuningdek, ushbu roʻyxatdan chiqarish bilan bogʻliq xarajatlar Madaniyat vazirligiga moliya yilida davlat budjetidan ajratilgan mablagʻlar doirasida amalga oshiriladi. 18. Nomoddiy madaniy meros namunalarining roʻyxatiga kiritilgan namunalar va ular toʻgʻrisidagi maʼlumot hamda undan chiqarilganlariga doir izohlar maxsus tashkil etilgan internet veb-saytida eʼlon qilib boriladi. A.Namunaning nomi (200 ta harfdan oshmasligi kerak)B.Tegishli jamoa, guruh yoki shaxslar (100 ta soʻzdan oshmasligi kerak)V.Namuna haqida qisqacha maʼlumot (200 ta soʻzdan oshmasligi kerak)1.Namuna haqida maʼlumotnoma1.a.Namunaning nomi1.b.Namunaning boshqa nomlari (agar mavjud boʻlsa) 1.v.Tegishli jamoa, guruh yoki shaxslar, ularning manzili1.g.Namunaning hududiy joylashishi va boshqa joylarga tarqalganligi 1.d.Namuna bilan bogʻliq qoʻshimcha namunalar2.Namuna boʻyicha maʼlumotnoma (1-mezonga muvofiq) (1000 ta soʻzdan oshmasligi kerak).3.Madaniyatlararo muloqotni targʻib etish va keng ommaga namoyish etishdagi hissasi (1000 ta soʻzdan oshmasligi kerak).4.Muhofaza qilish boʻyicha chora-tadbirlar 4.a.Muhofaza qilish boʻyicha hozirgi kunda amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar (500 ta soʻzdan oshmasligi kerak).4.b.Kelajakda rejalashtirilayotgan muhofaza qilish chora-tadbirlari (1000 ta soʻzdan oshmasligi kerak).4.v.Davlat va tegishli jamoa, guruh yoki shaxslar tomonidan qoʻllab-quvvatlanishi toʻgʻrisida maʼlumot (500 ta soʻzdan oshmasligi kerak).5.Jamoaning jalb etilishi 5.a.Tegishli jamoa, guruh yoki shaxslarning ishtiroki5.b.Jamoaning rasmiy roziligi 5.v.Namuna bilan bogʻliq amaliyotni boshqarish (meʼyorlari, ommaviy axborot vositalari orqali qoʻllab-quvvatlovchi dalillar)6.Hujjatlashtirish 6.a.Qoʻshimcha maʼlumotlar (fotosuratlar, video va audio hujjatlar) 6.b.Mualliflik huquqi bilan bogʻliq masalalar6.v.Manbalar roʻyxati (bir betdan oshmasligi kerak)7.Hamkorlik va aloqa uchun mutasaddi tashkilot toʻgʻrisida maʼlumot 7.a.Hamkorlik va aloqaga masʼul shaxs boʻyicha maʼlumotnoma (manzil, telefon raqami, faks, elektron manzil)7.b.Masʼul tashkilot7.v.Hamkor tashkilotlar7.g.Mutasaddi jamoa yoki jamoa vakili8.Masʼul tashkilot yoki muassasa vakilining imzosi 1. Namuna Nomoddiy madaniy meros namunalarining roʻyxatini yuritish toʻgʻrisidagi nizomning 5-bandida aniqlangan nomoddiy madaniy meros tushunchasiga muvofiq boʻlishi lozim. 2. Namunani muhofaza qilish tadbirlari jamoa, guruh yoki shaxslar ishtiroki va ularning roziligi bilan amalga oshirilishi lozim. 3. Mualliflik huquqi milliy qonunchilikka muvofiq himoya qilinishi kerak. 4. Quyidagilar: ilmiy tadqiqotlar asosida tasdiqlangan maʼlumotnomalar (ilmiy risolalar, muzey va kutubxonalarda mavjud boʻlgan maʼlumotlar, anjumanlar va ekspeditsiyalar natijalari); davlatning madaniy siyosatida (shu jumladan, markaziy va mahalliy hokimliklar tomonidan) qabul qilingan hujjatlar (qaror nusxalari, festivallar va tanlovlar natijalari boʻyicha maʼlumotlar); davlat, nodavlat tashkilotlari va muassasalari tomonidan amalga oshirilayotgan tadbirlar toʻgʻrisida maʼlumotlar; taʼlim sohasida amalga oshirilayotgan ishlar (oʻquv dasturlari boʻyicha hujjatlar); ommaviy axborot vositalarida maxsus dasturlar orqali keng namoyish etilgan namunalar (audio-video hujjatlar) ilova etilishi lozim. Titul varagʻiA.Namunaning nomi (200 ta belgi yoki harfdan oshmasligi kerak)B.Tegishli jamoa, guruh va alohida shaxslar (200 ta soʻzdan oshmasligi kerak)V.Namuna haqida qisqacha maʼlumot (200 ta soʻzdan oshmasligi kerak)G.Namunani zudlik bilan muhofaza ostiga olinishi (yoʻqolib ketish xavfi borligi) zarurligi, uning hayotiyligini asoslovchi qisqacha maʼlumot, uni saqlab qolish borasida amalga oshirilishi zarur boʻlgan tadbirlar.Namuna haqida maʼlumot1.Namunani identifikatsiya qilish 1.a.Namunaning nomi1.b.Namunaning boshqa nomlari (agar mavjud boʻlsa)1.v.Tegishli jamoa, guruh yoki shaxslar, ularning manzili1.g.Namunaning hududiy joylashuvi va boshqa joylarga tarqalganligi1.d.Namuna tomonidan taqdim etilayotgan soha2.Namuna boʻyicha maʼlumotnoma (1000 ta soʻzdan oshmasligi kerak).3.Saqlab qolish maqsadida zudlik bilan chora-tadbirlar koʻrilishini asoslash3.a.Namunaning hayotiyligini baholash (namunaning hozirgi kundagi ahvoli toʻgʻrisida maʼlumot) (500 ta soʻzdan oshmasligi kerak)3.b.Xavf solayotgan tahdid (500 ta soʻzdan oshmasligi kerak)4.Muhofaza qilish chora-tadbirlari4.a.Saqlash borasida olib borilayotgan va oxirgi marta oʻtkazilgan chora-tadbirlar (500 ta soʻzdan oshmasligi kerak)4.b.Saqlab qolish boʻyicha tavsiya etilayotgan chora-tadbirlar (2000 ta soʻzdan oshmasligi kerak)4.v.Mamlakat, jamoalar, guruhlar va alohida shaxslarning majburiyatlari (500 ta soʻzdan oshmasligi kerak)5.Jamoalarning ishtiroki va roziligi5.a.Jamoalar, guruhlar va alohida shaxslarning ishtiroki5.b.Jamoalar, guruhlar va alohida shaxslarning rasmiy roziligi5.v.Huquqiy normalarga rioya etilishi6.Roʻyxatga kiritish7.Hujjatlashtirish7.a.Majburiy va qoʻshimcha maʼlumotlar (Konvensiyadan foydalanish boʻyicha yoʻriqnomaning III Boʻlimida keltirilgan namuna asosida)7.b.Foydalanish huquqining berilishi7.v.Qoʻshimcha materiallar roʻyxati (bir sahifadan ortiq boʻlmasligi kerak)8.Bogʻlanish uchun maʼlumotlar8.a.Mutasaddi shaxs va u bilan bogʻlanish maʼlumotlari8.b.Namunani tavsiya etayotgan tashkilot yoki muassasa8.v.Manfaatdor jamoat tashkilotlari va (yoki) ularning vakili9.Namunani tavsiya etayotgan tashkilot yoki muassasa vakilining imzosi 1.Namuna haqida maʼlumotnoma1.a.Namunaning nomi1.b.Namunaning boshqa nomlari (agar mavjud boʻlsa)1.v.Namunani roʻyxatga kiritishdan manfaatdor jamoa, guruh yoki shaxslar, ularning manzili1.g.Namunaning hududiy joylashuvi va boshqa joylarga tarqalganligi 1.d.Namuna namoyon etayotgan soha2.Roʻyxatga kiritishni asoslash2.a.Roʻyxatga kiritish uchun tavsiya etayotgan jamoa, guruh yoki shaxs2.b.Tavsiya etilishini asoslash 2.v.Hozirgi kunda namuna mavjud boʻlgan hudud yoki hududlar 2.g.Saqlash borasida amalga oshirilgan tadbirlar2.d.Amalga oshirilishi rejalashtirilayotgan ishlar2.e.Vazifalar3.Batafsil maʼlumot3.a.Tarixiy maʼlumotlar3.b.Hozirgi kundagi ahvoli 3.v.Madaniy xilma-xillikni namoyon etishdagi oʻrni3.g.Yoshlar tarbiyasida foydalanish istiqbollari4.Merosni oʻzida saqlovchi va boshqalarga yetkazuvchi shaxslar haqida maʼlumotlar4.a.Tarixiy shaxslar4.b.Hozirgi kundagi mavjud shaxslar, shu jumladan, yoshlar va oʻsmirlar 5.Namunaning ilmiy jihatdan oʻrganilganligi5.a.Ilmiy tadqiqotlar5.b.Ilmiy maqolalar 5.v.Ilmiy ekspeditsiyalar6.Namunaning targʻiboti bilan bogʻliq materiallar6.a.Bosma materiallar6.b.Audio materiallar6.v.Video materiallar7.Saqlash va rivojlantirish uchun masʼul idora/tashkilot yoki muassasa8.Maʼlumotni tayyorlagan shaxs 1. Mazkur Nizom nomoddiy madaniy meros namunalarining tarixiy-madaniy ekspertizasini tashkil etish va oʻtkazish tartibini belgilaydi. 2. Tarixiy-madaniy ekspertiza nomoddiy madaniy meros namunasini Nomoddiy madaniy meros namunalarining roʻyxatiga kiritilishini asoslash maqsadida oʻtkaziladi. 3. Nomoddiy madaniy meros namunalarining tarixiy-madaniy ekspertizasi Oʻzbekiston Respublikasi Madaniyat vazirligi tomonidan tashkil etiladi va amalga oshiriladi. 4. Tarixiy, ilmiy, badiiy yoki oʻzgacha madaniy qimmatga ega boʻlgan urf-odatlar, xalq ijodiyoti (soʻz, raqs, musiqa, tomosha sanʼati), shuningdek, ular hamda xalq badiiy hunarmandchiligi va amaliy sanʼati bilan bogʻliq bilimlar, koʻnikmalar, asbob-anjomlar, artefaktlar, madaniy makonlar va Nomoddiy madaniy meros namunalarining roʻyxatiga kiritilishini asoslovchi boshqa materiallar hamda undan chiqarilishi kerakligini izohlovchi hujjat va vajlar tarixiy-madaniy ekspertiza namunalari hisoblanadi. 5. Tarixiy-madaniy ekspertizani tashkil etish Oʻzbekiston Respublikasi Madaniyat vazirligi huzuridagi Madaniyatshunoslik va nomoddiy madaniy meros ilmiy-tadqiqot institutiga (keyingi oʻrinlarda “Institut” deb ataladi), uni oʻtkazish Institut huzurida tashkil etiladigan Ilmiy-metodik kengashga (keyingi oʻrinlarda “Kengash” deb ataladi) yuklanadi. 6. Kengash tarkibiga davlat organlari, ilmiy institut va muassasalar, nodavlat, notijorat tashkilotlarning vakillari, nomoddiy madaniy merosni asrash va ulardan foydalanish yoʻnalishida faoliyat yuritayotgan va tadqiqot ishlarini olib borayotgan alohida tadqiqotchilar va mutaxassislar kiritiladi. Kengash tarixiy-madaniy ekspertizani oʻtkazish jarayoniga mustaqil ekspertlarni jalb etish huquqiga ega. 7. Kengash — uning raisi, aʼzolari va kotibdan tashkil topadi. Kengashning tarkibi Oʻzbekiston Respublikasi Madaniyat vazirligi tomonidan tasdiqlanadi. 8. Kengash yigʻilishi zaruratga qarab, lekin yarim yilda kamida bir marta oʻtkaziladi. 9. Kengash tarkibida quyidagi shuʼbalar tashkil etiladi: Oʻzlikni namoyon qilishning ogʻzaki shakl va anʼanalari; Ijrochilik sanʼati; Urf-odat, marosim va bayramlar; Tabiat va koinot bilan bogʻliq bilim va urf-odatlar; Anʼanaviy hunarmandchilik bilan bogʻliq bilim va koʻnikmalar. 10. Tarixiy-madaniy ekspertiza Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan hujjatlar asosida amalga oshiriladi. 11. Hujjatlarni kotib qabul qilib oladi va Kengash raisiga taqdim etadi. Kengash raisi bu hujjatlarni tegishli shuʼbaga yuboradi. 12. Kengash shuʼbalari hujjatlarni bir oygacha muddatda koʻrib chiqishi shart. 13. Tarixiy-madaniy ekspertiza, zaruratdan kelib chiqib, nomoddiy madaniy meros namunasi joylashgan joyda ham tashkil etilishi mumkin. 14. Kengash shuʼbalari tarixiy-madaniy ekspertiza xulosasining loyihasini tayyorlaydi va barcha hujjatlarni ilova etgan holda Kengash raisiga taqdim etadi. 15. Kengash yigʻilishi uning aʼzolaridan uchdan ikki qismi qatnashganda vakolatli hisoblanadi. Kengash qarori oddiy koʻpchilik ovoz berishi orqali qabul qilinadi. Ovozlar teng boʻlganda, raisning ovozi hal qiluvchi kuchga ega. 16. Kengash qabul qilgan qarorga qoʻshilmagan Kengash aʼzolari oʻz fikrlarini bildirish huquqiga ega. 17. Yigʻilishni tashkil etish, Kengash yigʻilishi bayonini yuritish kotib zimmasiga yuklanadi. 18. Kengash qarori yigʻilish bayoni bilan rasmiylashtiriladi va raislik qiluvchi hamda kotib tomonidan imzolanadi. 19. Kengash bayoni qarorga qoʻshilmagan Kengash aʼzolarining yozma fikrlari jamlanib, kotib tomonidan Institutga yoʻllanadi. 20. Kengash qarori asosida tegishli nomoddiy madaniy meros namunasi Insoniyat nomoddiy madaniy merosining Reprezentativ roʻyxatiga tavsiya etilayotgan namunalar roʻyxatiga, Zudlik bilan muhofaza ostiga olinishi lozim boʻlgan nomoddiy madaniy meros namunalarining roʻyxatiga, Nomoddiy madaniy meros namunalarining milliy roʻyxatiga Madaniyat vazirligi tomonidan kiritiladi. 1. Oʻzbekiston Respublikasi madaniy meros obyektlari davlat kadastrini yuritish tartibi toʻgʻrisidagi nizomda (3-ilova): a) nomi “Oʻzbekiston Respublikasi” soʻzlaridan keyin “moddiy” soʻzi bilan toʻldirilsin; b) 1-band quyidagi tahrirda bayon qilinsin: “1. Moddiy madaniy meros obyektlari davlat kadastri “Madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish va ulardan foydalanish toʻgʻrisida”, “Davlat kadastrlari toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga va boshqa normativ-huquqiy hujjatlarga, shuningdek mazkur Nizomga muvofiq moddiy madaniy meros (keyingi oʻrinlarda “madaniy meros” deb yuritiladi) obyektlarining davlat muhofazasini hamda ulardan oqilona foydalanishni taʼminlash maqsadida yuritiladi”. 2. Madaniy meros obyektlarining tarixiy-madaniy ekspertizasi toʻgʻrisidagi nizomda (4-ilova): a) nomi quyidagi tahrirda bayon qilinsin: “Moddiy madaniy meros obyektlarining tarixiy-madaniy ekspertizasi toʻgʻrisida nizom”; b) 1-bandi quyidagi tahrirda bayon qilinsin: “1. Mazkur Nizom moddiy madaniy meros (keyingi oʻrinlarda “madaniy meros” deb yuritiladi) obyektlarining tarixiy-madaniy ekspertizasini tashkil etish tartibini belgilaydi”.