Hudud komendaturasi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida
(resolution, 2022-07-02)

Oʻzbekiston Respublikasida, yoxud uning ayrim hududlarida favqulodda holatni joriy etish uchun asos boʻlib xizmat qilgan hollarni bartaraf etish, favqulodda holat rejimini taʼminlovchi davlat organlari va tashkilotlarining faoliyatini muvofiqlashtirish yuzasidan tadbirlar samaradorligini yanada oshirish maqsadida: 1. Hudud komendaturasi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur qaror ijrosini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vaziri A.N. Aripov va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Xavfsizlik kengashi kotibi V.V. Maxmudov zimmasiga yuklatilsin. 1. Mazkur Nizom “Favqulodda holat toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyaviy Qonuniga muvofiq hudud komendaturasi faoliyatini tashkil etish tartibini belgilaydi. 2. Mazkur Nizomda kuyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi: favqulodda holat — Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining, chet el fuqarolarining hamda fuqaroligi boʻlmagan shaxslarning huquq va erkinliklariga, shuningdek, yuridik shaxslarning huquqlariga nisbatan “Favqulodda holat toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyaviy Qonunida nazarda tutilgan ayrim cheklovlar belgilashga yoʻl qoʻyadigan hamda ularning zimmasiga qoʻshimcha majburiyatlar yuklaydigan, Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasining butun hududida yoki ayrim joylarida vaqtincha joriy qilinadigan davlat boshqaruvi organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, nodavlat notijorat tashkilotlari hamda tashkiliy-huquqiy va mulkchilik shaklidan qatʼi nazar boshqa tashkilotlar, ularning mansabdor shaxslari faoliyatining alohida huquqiy rejimi; hudud komendaturasi — favqulodda holat joriy etilgan hududda favqulodda holat rejimini taʼminlovchi kuchlar va vositalarni boshqarish uchun tashkil etiladigan vaqtinchalik maxsus davlat boshqaruvi organi hisoblanadi; hudud komendanti — hudud komendaturasi faoliyatiga rahbarlik qiluvchi hamda favqulodda holat rejimini taʼminlovchi kuchlar va vositalarning yagona boshqaruvini amalga oshiruvchi mansabdor shaxs; favqulodda holat rejimini taʼminlovchi (saqlovchi) kuchlar va vositalar — favqulodda holat rejimini taʼminlash (saqlab turish) uchun jalb etilgan Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi, Milliy gvardiyasi, Davlat xavfsizlik xizmati va Favqulodda vaziyatlar vazirligining, Oʻzbekiston Respublikasining Favqulodda vaziyatlarning oldini olish va harakat qilish davlat tizimiga kiruvchi boshqa davlat organlari hamda tashkilotlarining, shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti farmoniga asosan qoʻshimcha jalb etilgan Mudofaa vazirligining kuch va vositalari; aloqa kanallari — favqulodda holat rejimini taʼminlashda joʻnatuvchidan qabul qiluvchiga har qanday turdagi xabarlar uzatilishini taʼminlovchi texnik qurilmalar majmui (telefon, telegraf, radioaloqa, faks, ochiq va himoyalangan axborot hamda elektron tizimlar va boshqalar). 3. Hudud komendaturasi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentiga, Favqulodda holat rejimini taʼminlash boʻyicha davlat komissiyasi tuzilgan hollarda — Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentiga va Davlat komissiyasi raisiga boʻysunadi. 4. Hudud komendaturasi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmoni bilan favqulodda holat joriy etilgan hudud doirasida hudud komendantining vakolatlarini taʼminlash maqsadida tashkil etiladi. 5. Hudud komendaturasining tashkil etilishi, agar Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining favqulodda holat joriy etish toʻgʻrisidagi farmonida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, favqulodda holat joriy etilgan hududda faoliyat yurituvchi davlat boshqaruvi organlarining (ular tarkibiy boʻlinmalarining) va mahalliy davlat hokimiyati organlarining faoliyatini toʻxtatib turmaydi. 6. Hudud komendaturasining faoliyati “Favqulodda holat toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyaviy Qonuni hamda mazkur nizom asosida tashkil etiladi. 7. Hudud komendaturasiga Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmoni bilan tayinlanadigan hudud komendanti rahbarlik qiladi. 8. Hudud komendaturasi favqulodda holatni joriy etish uchun asos boʻlib xizmat qilgan holatlarni inobatga olib, tegishli davlat boshqaruvi organlari, mahalliy ijroiya hokimiyati organlari va boshqa tashkilotlar vakillaridan iborat tarkibda tuziladi. Hudud komendaturasining tuzilmasi uning zimmasiga yuklangan vazifalardan kelib chiqib belgilanadi. 9. Hudud komendaturasining tuzilmasi, uning tarkibida ishlash uchun xizmat safariga yuborilishi lozim boʻlgan davlat boshqaruvi organlari, mahalliy ijroiya hokimiyati organlari va boshqa tashkilotlarning vakillari, hudud komendaturasini joylashtirish va ish oʻrinlarini jihozlash hamda faoliyatini samarali yoʻlga qoʻyish bilan bogʻliq boshqa masalalarni hal etish toʻgʻrisidagi takliflar: real tashqi xavf, Oʻzbekiston Respublikasining konstitutsiyaviy tuzumini va (yoki) hududiy yaxlitligini zoʻrlik bilan oʻzgartirishga urinishlar, ommaviy tartibsizliklar, terrorchilik harakatlari, shuningdek, zoʻravonlik harakatlari bilan bir vaqtda yuz beradigan, fuqarolarning hayotiga, sogʻligʻiga va xavfsizligiga, davlat organlarining, boshqa tashkilotlarning kundalik faoliyatiga bevosita tahdid soluvchi oʻta muhim hamda toifalangan obyektlarni yoki ayrim joylarni toʻsish yoki bosib olish, qonunga xilof qurolli tuzilmalarni tayyorlash (tashkil etish) va ularning faoliyati, millatlararo, konfessiyalararo va chegaraviy nizolar natijasida fuqarolarning hayotiga, sogʻligʻiga va xavfsizligiga tahdid soladigan hamda favqulodda choralar koʻllamasdan bartaraf etish imkoni boʻlmagan hollarda — Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi, Milliy gvardiya, Davlat xavfsizlik xizmati tomonidan; keng qamrovli avariya-qutqaruv ishlari va boshqa kechiktirib boʻlmaydigan ishlar amalga oshirilishini talab etadigan yirik halokatlar, tabiiy ofatlar, epidemiyalar hamda boshqa tabiiy va texnogen xususiyatga ega favqulodda vaziyatlar, favqulodda ekologik vaziyatlar natijasida fuqarolarning hayotiga, sogʻligʻiga va xavfsizligiga tahdid soladigan hamda favqulodda choralar koʻllamasdan bartaraf etish imkoni boʻlmagan hollarda — Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi tomonidan manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda ishlab chiqiladi va hudud komendantiga kiritiladi. Favqulodda holatni joriy etish uchun asos boʻlib xizmat qilgan holatlarni inobatga olib boshqa vakolatli davlat organlari ham hudud komendantiga hudud komendaturasi faoliyatini tashkil etish yuzasidan takliflarni kiritishi mumkin. 10. Mazkur Nizomning 9-bandida nazarda tutilgan davlat organlarining takliflarini koʻrib chiqish natijalari boʻyicha hudud komendanti tomonidan hudud komendaturasi faoliyatini tashkil etish toʻgʻrisida buyruq chiqariladi. Ushbu buyruqqa asosan kuyidagilar belgilanadi: hudud komendaturasining tuzilmasi va shtatlar birligi; hudud komendaturasiga ishlash uchun yuboriladigan davlat boshqaruvi organlari, mahalliy ijroiya hokimiyati organlari va boshqa tashkilotlarning vakillari roʻyxati; hudud komendaturasi mansabdor shaxslarining asosiy vazifalari; hudud komendaturasi joylashgan manzil; hudud komendaturasining ish rejimi; hudud komendaturasining moddiy-texnik taʼminoti va faoliyatini tashkil etish tartibi. Hudud komendantining buyrugʻi davlat boshqaruvi organlari, mahalliy ijroiya hokimiyati organlari va boshqa tashkilotlarga kuyidagi tartibda yetkaziladi: aloqa kanallari orqali — darhol; yozma shaklda — chiqarilgan vaqtidan boshlab uch soat ichida. 11. Davlat boshqaruvi organlari, mahalliy ijroiya hokimiyati organlari va boshqa tashkilotlarning rahbarlari hudud komendaturasi shtat birliklari tarkibiga kiritilgan oʻz vakillarining va komendatura faoliyatini moddiy-texnik jihatdan taʼminlovchi jihozlarning komendatura joylashgan manzilga komendantning tegishli buyrugʻini aloqa kanallari orqali olgan vaqtdan boshlab olti soat ichida yetkazib berilishini taʼminlashlari lozim. 12. Favqulodda holat rejimini taʼminlovchi kuchlar va vositalar faoliyatini muvofiqlashtirish uchun hudud komendaturasi tarkibida hudud komendanti tomonidan tegishli davlat boshqaruvi organlari (ular tarkibiy boʻlinmalari)ning va mahalliy davlat hokimiyati organlarining vakillari orasidan tezkor shtab tuziladi. Tezkor shtabga hudud komendanti rahbarlik qiladi. 13. Favqulodda holatning amal qilish davrida jismoniy va yuridik shaxslarning mulkiy va ijtimoiy huquqlari kafolatlarini taʼminlash uchun hudud komendantining taklifiga asosan tegishli davlat boshqaruvi organlari va mahalliy ijroiya hokimiyati organlarida kuyidagi maxsus ishchi guruhlar tuziladi va faoliyati yoʻlga qoʻyiladi: Oʻzbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi rahbarligida favqulodda holat joriy etilgan hududda band boʻlmagan aholini avariya-qutqaruv va boshqa kechiktirib boʻlmaydigan ishlarni amalga oshirish hamda taʼminlashga jalb etish, shuningdek, ularning mehnatiga haq toʻlashni tashkil etish guruhi; tegishli mahalliy ijroiya hokimiyati organlari rahbarligida favqulodda holat joriy etilgan hududda jabrlangan aholiga zarur yordam koʻrsatishni tashkil etish guruhi; Oʻzbekiston Respublikasi Davlat aktivlarini boshqarish agentligi rahbarligida favqulodda choralar va vaqtinchalik cheklovlar oqibatida zarar koʻrgan jismoniy va yuridik shaxslarga yetkazilgan mulkiy zararning oʻrnini qoplashni tashkil etish guruhi; tegishli harbiylashtirilgan va huquqni muhofaza qiluvchi organlar rahbarligida oʻz tizimlaridan favqulodda holatni taʼminlash (saqlab turish)da ishtirok etgan shaxslarni hisobga olish guruhlari; Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi rahbarligida favqulodda holat joriy etilgan hududda xalqaro insonparvarlik yordamini qabul qilish, tarqatish hamda hisobini yuritish guruhlari. Favqulodda holatni joriy etish uchun asos boʻlib xizmat qilgan holatlar natijasida yoki bunday holatlarni yoʻq qilish yoxud ularning oqibatlarini bartaraf etish boʻyicha choralar qoʻllanilishi munosabati bilan jabrlangan shaxslarga yetkazilgan zararni qoplash maqsadida boshqa maxsus ishchi guruhlar ham tuzilishi mumkin. Tegishli davlat boshqaruvi organlari va mahalliy ijroiya hokimiyati organlarining vakolatlari favqulodda holat joriy etilgan hududda toʻliq yoki qisman toʻxtatilgan boʻlsa, ushbu maxsus ishchi guruhlar hudud komendaturasi tarkibida tuziladi. Maxsus ishchi guruhlar favqulodda holatning amal qilish davri tugagandan soʻng zimmasiga yuklangan vazifalarni toʻliq yakunlagunga kadar tegishli davlat boshqaruvi organlari va mahalliy ijroiya hokimiyati organlari rahbarligida davom ettiradi. 14. Hudud komendaturasi tarkibiga hamda uning ishini taʼminlash uchun jalb etiladigan mutaxassislarning ish oʻrinlari hamda asosiy ish joyidagi ish haqi saqlanib qolinadi. 15. Hudud komendaturasi oʻz faoliyatini davlat boshqaruvi organlari, mahalliy ijroiya hokimiyati organlari va boshqa tashkilotlar bilan hamkorlikda amalga oshiradi. 16. Hudud komendaturasi faoliyatini moliyalashtirish va moddiy-texnik jihatdan taʼminlash Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda Davlat budjeti hamda qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi. 17. Quyidagilar hudud komendaturasining asosiy vazifalari hisoblanadi: Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining favqulodda holat joriy etish toʻgʻrisidagi farmonida belgilangan favqulodda choralar va vaqtinchalik cheklovlar amalga oshirilishini taʼminlash hamda nazorat qilish; favqulodda holat rejimini taʼminlovchi (saqlovchi) kuchlar va vositalarni boshqarish; favqulodda holat joriy etilgan hududdagi vaziyatni nazorat etish, qoʻshimcha favqulodda choralarni va vaqtinchalik cheklovlarni koʻllash zarurati haqidagi asoslantirilgan takliflarni tayyorlash; favqulodda holat joriy etilgan hududda aholining normal hayot faoliyatini saqlab turish va taʼminlash uchun zarur choralarni koʻrish. 18. Hudud komendaturasi oʻziga yuklangan vazifalarni bajarish uchun kuyidagi funksiyalarni amalga oshiradi: a) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining favqulodda holat joriy etish toʻgʻrisidagi farmonida belgilangan favqulodda choralar va vaqtinchalik cheklovlar amalga oshirilishini taʼminlash hamda bajarilishini nazorat qilish borasida: favqulodda holat joriy etilgan hudud aholisini yuzaga kelgan favqulodda holat hamda favqulodda holat sharoitida qoʻllaniladigan ayrim favqulodda choralarni va vaqtinchalik cheklovlarni bajarish tartibi haqida ommaviy axborot vositalari orqali xabardor qilishni taʼminlaydi; favqulodda choralar va vaqtinchalik cheklovlar amalga oshirilishini taʼminlash choralarini ishlab chiqadi va ularning bajarilishini tashkil etadi; davlat boshqaruvi organlarining, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining va boshqa tashkilotlarning mutaxassislarini jalb etgan holda tahliliy, ekspert tekshiruviga oid va boshqa ishlarni amalga oshiradi; hudud komendantining buyruq va farmoyishlari talablari bajarilishini nazorat qiladi; favqulodda holat joriy etilgan hududda favqulodda holat rejimini taʼminlashga doir tadbirlarni qoʻshimcha ravishda moliyalashtirish toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritadi; favqulodda holatni joriy etish uchun asos boʻlib xizmat qilgan holatlarni bartaraf etish boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentiga, Favqulodda holat rejimini taʼminlash boʻyicha davlat komissiyasi tuzilganda esa Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentiga va Davlat komissiyasi raisiga hisobot berib boradi; b) favqulodda holat rejimini taʼminlovchi (saqlovchi) kuchlar va vositalarni boshqarish borasida: favqulodda holat rejimini taʼminlovchi kuchlarning muayyan yoʻnalish va faoliyat sohalari boʻyicha vazifalari va javobgarlik darajasini belgilaydi; favqulodda holat rejimini taʼminlashga (saqlab turishga) jalb etilgan shaxslarning hisobini yuritadi; favqulodda holat rejimini taʼminlovchi kuchlar va vositalar faoliyatini tashkil etadi; favqulodda holat rejimini taʼminlovchi kuchlarning ular zimmasiga yuklangan vazifalarning bajarilishi yuzasidan hisobotlarini eshitadi; v) qoʻshimcha favqulodda choralarni va vatstinchalik cheklovlarni koʻllash zarurati haqidagi asoslantirilgan takliflarni tayyorlash borasida: favqulodda holat joriy etilgan hududda vaziyatlar rivoji toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni umumlashtiradi va tahlil qiladi; “Favqulodda holat toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyaviy Qonunining 12-, 13- va 14-moddalarida nazarda tutilgan, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining favqulodda holat joriy etish toʻgʻrisidagi farmoniga muvofiq hali qoʻllanilmagan qoʻshimcha favqulodda choralarni va vaqtinchalik cheklovlarni qoʻllash zarurati haqidagi asoslantirilgan takliflarni tayyorlaydi hamda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentiga, Favqulodda holat rejimini taʼminlash boʻyicha davlat komissiyasi tuzilgan hollarda — Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentiga va Davlat komissiyasi raisiga taqdim etadi; favqulodda holatni joriy etish uchun asoslarning bartaraf etilishini hisobga olgan holda, qoʻllanilgan ayrim yoki barcha favqulodda choralar va vaqtinchalik cheklovlarni muddatidan ilgari tugatish yuzasidan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentiga, Favqulodda holat rejimini taʼminlash boʻyicha davlat komissiyasi tuzilgan hollarda — Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentiga va Davlat komissiyasi raisiga takliflar kiritadi; g) favqulodda holat joriy etilgan hududda aholining normal hayot faoliyatini saqlab turish va taʼminlash uchun zarur choralarni koʻrish borasida favqulodda holat joriy etilgan hududda faoliyat yurituvchi davlat boshqaruvi organlari (ularning tarkibiy boʻlinmalari), mahalliy davlat hokimiyati organlari va fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari bilan hamkorlik qiladi. Hudud komendaturasi qonunchilikka muvofiq va unga berilgan vakolat doirasida boshqa funksiyalarni ham amalga oshiradi. 19. Hudud komendaturasi kuyidagi huquqlarga ega: favqulodda holat rejimini joriy etishga sabab boʻlgan omillarni bartaraf etish maqsadida davlat organlari va mulkchilik shaklidan qatʼi nazar boshqa tashkilotlar hududi va binolariga moneliksiz kirish; favqulodda holat rejimini taʼminlash uchun davlat organlari va boshqa tashkilotlardan zarur maʼlumotlarni soʻrab olish; favqulodda holat joriy etilgan hududda faoliyat koʻrsatuvchi davlat boshqaruvi organlari (ular tarkibiy boʻlinmalari)ning, mahalliy davlat hokimiyati organlarining, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlarining barcha majlislarida ishtirok etish; favqulodda holat rejimini taʼminlashga jalb etilgan kuch va vositalarga rahbarlik qilayotgan mansabdor shaxslardan hudud komendantining buyruq va farmoyishlarining bajarilishi, shuningdek, hududdagi vaziyatning oʻzgarish holati toʻgʻrisidagi axborotlar taqdim etilishini talab qilib olish; Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining favqulodda holat joriy etish toʻgʻrisidagi farmonida belgilangan favqulodda choralar va vaqtinchalik cheklovlar qoʻllanilishining holati, shuningdek, hudud komendantining buyruq va farmoyishlari talablari bajarilishini nazorat qilish. 20. Hudud komendaturasi quyidagilarga majbur: hudud komendaturasi zimmasiga yuklangan vazifalar va funksiyalarni sifatli va oʻz vaqtida bajarilishini taʼminlashga; hudud komendaturasi tarkibiy boʻlinmalarining samarali faoliyatini tashkil etishga; favqulodda choralar va vaqtinchalik cheklovlarning favqulodda holat talab etadigan chegaralar doirasida amalga oshirilishini taʼminlashga. 21. Favqulodda holatning amal qilish muddati tugaganda hudud komendaturasi oʻz faoliyatini tugatadi. 22. Hudud komendaturasining faoliyati tugatilganidan keyin, uning mansabdor shaxslari ularni vakil sifatida xizmat safariga yuborgan tegishli davlat boshqaruvi organlari, mahalliy ijroiya hokimiyati organlari va boshqa tashkilotlarga (oʻzi oldin egallab turgan lavozimiga) qaytarib yuboriladi. 23. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan boshqacha tartib belgilangan boʻlmasa, hudud komendaturasi faoliyati davomida olingan va tayyorlangan hujjatlar (materiallar) mazkur nizomning 9-bandi: ikkinchi xatboshisida nazarda tutilgan holatlarga muvofiq favqulodda holat joriy etilgan boʻlsa, tegishliligicha Ichki ishlar vazirligiga, Milliy gvardiyaga yoki Davlat xavfsizlik xizmatiga; uchinchi xatboshisida nazarda tutilgan holatlarga muvofiq favqulodda holat joriy etilgan boʻlsa, Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligiga yuboriladi. 24. Hudud komendaturasi faoliyatini taʼminlash uchun berilgan mulklar va boshqa moddiy ashyolar ularni ajratgan davlat boshqaruvi organlari va tashkilotlarga qaytarib beriladi.