Xalq deputatlari viloyat, tuman va shahar Kengashlariga saylov toʻgʻrisida
(law, 2019-06-26)

1. Saylov oʻtkazishning asosiy prinsiplari
Xalq deputatlari viloyat, tuman, shahar Kengashlariga saylov hududiy bir mandatli saylov okruglari boʻyicha koʻp partiyalilik asosida besh yil muddatga oʻtkaziladi. Xalq deputatlari viloyat, tuman va shahar Kengashlari deputatlari umumiy, teng va toʻgʻridan toʻgʻri saylov huquqi asosida yashirin ovoz berish yoʻli bilan saylanadilar.

2. Umumiy saylov huquqi
Xalq deputatlari viloyat, tuman va shahar Kengashlariga deputatlar saylovi umumiydir. Saylov kuni oʻn sakkiz yoshga toʻlgan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari saylash huquqiga egadirlar. Saylov kuni yigirma bir yoshga toʻlgan hamda kamida besh yil Oʻzbekiston Respublikasi hududida muqim yashayotgan Oʻzbekiston fuqarolari saylanish huquqiga egadirlar. Sud tomonidan muomalaga layoqatsiz deb topilgan fuqarolar, shuningdek sud hukmi bilan ozodlikdan mahrum etish joylarida saqlanayotgan shaxslar saylanishi mumkin emas va saylovda qatnashmaydilar.

3. Teng saylov huquqi
Har bir fuqaro — saylovchi bir ovozga ega. Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari jinsi, irqiy va milliy mansubligi, tili, dinga munosabati, ijtimoiy kelib chiqishi, eʼtiqodi, shaxsiy va ijtimoiy mavqeyi, maʼlumoti, mashgʻulotining turi va xususiyatidan qatʼi nazar, teng saylov huquqiga egadirlar.

4. Toʻgʻridan-toʻgʻri saylov huquqi
Xalq deputatlari viloyat, tuman va shahar Kengashlarining deputatlari fuqarolar tomonidan bevosita saylanadilar.

5. Yashirin ovoz berish
Xalq deputatlari viloyat, tuman va shahar Kengashlari deputatlarining saylovida erkin va yashirin ovoz beriladi. Ovoz beruvchilarning xohishi-irodasi nazorat qilinishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

6. Saylovga tayyorgarlik koʻrish va uni oʻtkazishdagi oshkoralik
Xalq deputatlari viloyat, tuman va shahar Kengashlari sayloviga tayyorgarlik koʻrish va uni oʻtkazishni saylov komissiyalari ochiq va oshkora amalga oshiradilar. Saylov komissiyalari fuqarolarni oʻz ishlaridan, saylov okruglari, uchastkalari tuzilganligi, saylov komissiyalarining tarkibi, ularning joylashgan manzili va ish vaqtidan voqif etadilar, saylovchilarning roʻyxatlari, saylovda ishtirok etayotgan siyosiy partiyalarning roʻyxati bilan tanishtiradilar, deputatlikka nomzodlar xususidagi maʼlumotlar, ovoz berish va saylov yakunlaridan xabardor qiladilar. Oʻzbekiston Respublikasining ommaviy axborot vositalari saylovga tayyorgarlikning borishi va saylov qanday oʻtayotganligini yoritib boradilar. Saylovga tayyorgarlik koʻrish va uni oʻtkazishga doir barcha tadbirlarda, shuningdek saylov kuni ovoz berish xonalarida va ovozlarni sanab chiqishda deputatlikka nomzodlar koʻrsatgan siyosiy partiyalardan, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlaridan bittadan kuzatuvchi, ommaviy axborot vositalarining vakillari, boshqa davlatlar, xalqaro tashkilotlar va harakatlardan kuzatuvchilar qatnashish huquqiga egadirlar. Ularning vakolatlari tegishli hujjatlar bilan tasdiqlangan boʻlishi kerak. Manfaatdor tashkilotlar oʻz kuzatuvchilari toʻgʻrisida okrug saylov komissiyalariga saylovga kechi bilan oʻn besh kun qolganida maʼlum qiladilar. Okrug saylov komissiyasi manfaatdor tashkilotdan ariza olinganidan keyin besh kun ichida tegishli viloyat, tuman, shahar saylov komissiyasi belgilaydigan namunadagi mandatni kuzatuvchi uchun beradi. Kuzatuvchilar quyidagi huquqlarga ega: deputatlikka nomzodlar koʻrsatishga bagʻishlangan yigʻilishlarda, okrug va uchastka saylov komissiyalarining majlislarida hozir boʻlish; saylov uchastkasida hozir boʻlish hamda tayyorgarlik ishlarining borishini, ovoz berish uchun saylov qutilarining joylashtirilishi va muhrlanishini, fuqarolarga saylov byulletenlarining berilishini kuzatish; ovozlarni sanab chiqishda va uchastka saylov komissiyasining bayonlarini tuzishda hozir boʻlish; saylov natijalari toʻgʻrisidagi hujjatlarning tegishli saylov komissiyasi tomonidan tasdiqlangan nusxalarini soʻrash va ularni olish; basharti saylov uchastkasida ushbu Qonunning buzilishiga yoʻl qoʻyilgan deb hisoblash uchun asos boʻlsa, oʻz kuzatuvlari toʻgʻrisida yuqori saylov komissiyasiga maʼlum qilish. Kuzatuvchilarga quyidagilar man etiladi: saylovchi saylov byulleteniga oʻz belgisini qoʻyayotgan paytda yashirin ovoz berish kabinasida yoki xonasida boʻlish; saylovchilarga taʼsir oʻtkazish, biron-bir tashviqot materiali yoki adabiyoti tarqatish; saylovchilardan ularning kimni yoqlab ovoz berganliklarini surishtirish yoki saylovchilarga saylov byulleteniga belgi qoʻyishda biron-bir tarzda yordam koʻrsatish; uchastka saylov komissiyasining faoliyatiga, shu jumladan saylov qutilarini muhrlashda, ularni ochishda, ovozlarni sanab chiqishda aralashish.

7. Saylov okruglari tuzish
Deputatlar saylovini oʻtkazish uchun: xalq deputatlari viloyat va Toshkent shahar Kengashlariga deputatlar saylashda – oltmishtadan koʻp boʻlmagan; xalq deputatlari tuman va shahar Kengashlariga deputatlar saylashda — oʻttiztadan koʻp boʻlmagan hududiy saylov okrugi tuziladi. Har bir saylov okrugidan tegishli xalq deputatlari Kengashiga bitta deputat saylanadi. Xalq deputatlari viloyat, tuman va shahar Kengashlariga saylov oʻtkazuvchi saylov okruglari soni aholining, saylovchilarning sonini, hududni va boshqa mahalliy sharoitlarni inobatga olgan holda ushbu Qonunda belgilangan normalar doirasida tegishli xalq deputatlari Kengashi tomonidan belgilanadi. Saylov okruglari tegishli viloyat, tuman, shahar saylov komissiyalari tomonidan, qoida tariqasida, saylovchilar soni teng holda tuziladi. Saylov okruglarining chegaralari viloyatlar, tumanlar va shaharlarning maʼmuriy-hududiy tuzilishini inobatga olgan holda belgilanadi. Tegishli viloyat, tuman, shahar saylov komissiyasi saylov okruglari roʻyxatini ularning chegaralari va saylovchilar sonini koʻrsatgan holda saylovdan kamida yetmish besh kun oldin eʼlon qiladi. Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 99-moddasiga muvofiq tumanga boʻysunadigan shaharlarda, xalq deputatlari Kengashlari va tegishli Kengashlarga saylov oʻtkazuvchi saylov okruglari tuzilmaydi, deputatlar saylanmaydi.

8. Saylov uchastkalari tuzish tartibi va normasi
Saylov uchastkalari saylovchilarga mumkin qadar koʻproq qulaylik yaratish maqsadida tumanlar, shaharlar va shaharlardagi tumanlarning chegaralarini inobatga olgan holda tuziladi. Saylov uchastkalari harbiy qismlarda ham tuziladi. Sanatoriylar, dam olish uylari, kasalxonalar va boshqa statsionar davolanish muassasalarida, olis va borish qiyin boʻlgan yerlardagi fuqarolar turgan joylarda, qamoqda saqlash joylarida saylov uchastkalari tuzilishi mumkin. Bu saylov uchastkalari oʻzlari joylashgan yerdagi saylov okruglari tarkibiga kiradi. Saylov uchastkalari tuman, shahar hokimliklarining taqdimnomasiga binoan, harbiy qismlarda — harbiy qismlar yoki harbiy qoʻshilmalar komandirlarining taqdimnomasiga binoan tuman, shahar saylov komissiyalari tomonidan tuziladi. Saylov uchastkalari saylovdan kamida oltmish kun oldin tuziladi. Harbiy qismlarda, olis va borish qiyin boʻlgan yerlarda ham saylov uchastkalari ana shu muddatda, ayrim hollarda esa — istisno tariqasida saylovga kamida besh kun qolganida tuziladi. Saylov uchastkalari, qoida tariqasida, kamida yigirma nafar va koʻpi bilan uch ming nafar saylovchidan iborat etib tuziladi. Ovoz berishni tashkil etish uchun har bir saylov uchastkasiga tuman, shahar hokimligi bino ajratadi. Tuman, shahar saylov komissiyasi saylov uchastkalarining tartib raqamini belgilaydi hamda uchastka saylov komissiyasining va ovoz berish binosining manzilini koʻrsatgan holda har bir saylov uchastkasining chegaralari toʻgʻrisida saylovchilarni xabardor etishni tashkil qiladi.

9. Saylov komissiyalari tizimi
Saylovni tashkil etish va oʻtkazish uchun: xalq deputatlari viloyat Kengashiga saylov oʻtkazuvchi viloyat saylov komissiyasi; xalq deputatlari tuman Kengashiga saylov oʻtkazuvchi tuman saylov komissiyasi; xalq deputatlari shahar Kengashiga saylov oʻtkazuvchi shahar saylov komissiyasi; okrug saylov komissiyalari; uchastka saylov komissiyalari tuziladi. Xalq deputatlari viloyat, tuman va shahar Kengashlariga saylov oʻtkazuvchi saylov komissiyalarining faoliyatini uslubiy jihatdan taʼminlash Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy saylov komissiyasi tomonidan amalga oshiriladi.

10. Viloyat, tuman, shahar saylov komissiyasini tuzish
Viloyat, tuman, shahar saylov komissiyasi tegishli xalq deputatlari Kengashi tomonidan saylovga kamida sakson kun qolganida komissiyaning raisi va olti — oʻn toʻrt nafar boshqa aʼzosidan iborat tarkibda tuziladi hamda oʻz vakolatlarini tegishli xalq deputatlari Kengashlariga saylov yuzasidan navbatdagi saylov kampaniyasi boshlanganligi eʼlon qilingunga qadar amalga oshiradi. Komissiya raisining oʻrinbosari va komissiya kotibi komissiyaning birinchi majlisida uning aʼzolari orasidan saylanadi. Viloyat, tuman, shahar saylov komissiyasi oʻz tarkibi, joylashgan manzili va telefon raqamlariga doir maʼlumotlarni rasmiy mahalliy matbuot organlarida eʼlon qiladi.

11. Viloyat, tuman, shahar saylov komissiyasining vakolatlari
Viloyat, tuman, shahar saylov komissiyasi: 1) tegishli hududda ushbu Qonunning ijrosini nazorat qiladi, uning bir xil tarzda qoʻllanilishini taʼminlaydi va saylovni tashkil etishga doir masalalar yuzasidan izohlar berib boradi; 2) tegishincha xalq deputatlari viloyat, tuman, shahar Kengashiga saylov oʻtkazuvchi saylov okruglarini tuzadi, ularga nom va tartib raqami beradi; 3) tegishli xalq deputatlari Kengashiga saylov oʻtkazuvchi okrug saylov komissiyalarini tuzadi va ularning joylashgan manzili toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni eʼlon qiladi; 4) tegishli saylov komissiyalarining faoliyatini yoʻnaltirib boradi, ularning tarkibiga oʻzgartishlar kiritish tartibini belgilaydi, okrug va uchastka saylov komissiyalarining qarorlarini, basharti, bu qarorlar ushbu Qonunga zid boʻlsa, mustaqil tarzda yoki viloyat, tuman, shahar prokurorining taqdimnomasiga binoan bekor qilishi mumkin; 5) deputatlikka nomzodlar koʻrsatgan siyosiy partiyalardan, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlaridan tegishli hujjatlarni qabul qilib oladi; 6) tegishli xalq deputatlari Kengashi deputatligiga nomzodlarni roʻyxatga oladi va ular toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni eʼlon qiladi; 7) deputatlikka nomzodlar saylov kampaniyasida ishtirok etishlari uchun teng sharoitlar taʼminlaydi; 8) pul mablagʻlarini tegishli saylov komissiyalari oʻrtasida taqsimlaydi, saylov komissiyalari, binolar, transport va aloqa vositalari bilan taʼminlanishini nazorat qiladi, saylovni moddiy-texnika jihatidan taʼminlashga doir boshqa masalalarni koʻrib chiqadi; 9) tegishli xalq deputatlari Kengashi sayloviga doir saylov byulletenlari, saylovchilar roʻyxatlari, saylov komissiyalari bayonlari, saylov varaqalari, oʻz muhri, saylovga oid boshqa hujjatlarning shakllarini tasdiqlaydi va tayyorlanishini taʼminlaydi; 10) siyosiy partiyalar, mahalliy davlat organlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari va jamoat birlashmalari vakillarining hamda korxonalar, muassasalar va tashkilotlar rahbarlarining saylovga tayyorgarlik koʻrish va uni oʻtkazish bilan bogʻliq masalalar yuzasidan axborotlarini tinglaydi; 11) tegishli xalq deputatlari Kengashiga oʻtkazilgan saylov yakunlarini chiqaradi, saylangan deputatlarni roʻyxatga oladi, saylov yakunlariga doir maʼlumotlarni va saylangan deputatlarning roʻyxatini matbuotda eʼlon qiladi; 12) deputatlarga tegishli xalq deputatlari Kengashi deputati guvohnomasini va koʻkrak nishonini beradi; 13) takroriy saylov oʻtkazish bilan bogʻliq masalalarni hal qiladi; 14) tegishli saylov komissiyalarining qarorlari va xatti-harakatlari ustidan tushgan ariza hamda shikoyatlarni koʻrib chiqadi va ular yuzasidan qarorlar qabul qiladi; 15) ushbu Qonun jinoiy javobgarlikka tortishga sabab boʻladigan tarzda buzilganligiga doir materiallarni prokuratura organlariga oshiradi; 16) saylovni tashkil etish va oʻtkazish bilan bogʻliq hujjatlarning arxivlarga yoki idoraviy arxivlarga topshirilishini taʼminlaydi; 17) ushbu Qonun va Oʻzbekiston Respublikasining boshqa qonunlariga muvofiq oʻzga vakolatlarni amalga oshiradi.

12. Okrug saylov komissiyasini tuzish
Okrug saylov komissiyasi tegishli viloyat, tuman, shahar saylov komissiyasi tomonidan saylovga kamida yetmish kun qolganida komissiyaning raisi, rais oʻrinbosari, kotibi va olti — sakkiz nafar boshqa aʼzosidan iborat tarkibda tuziladi.

13. Okrug saylov komissiyasining vakolatlari
Okrug saylov komissiyasi: 1) saylov okrugi hududida ushbu Qonun ijrosini nazorat qiladi: 2) saylov uchastkalarining manzilini okrug saylovchilari eʼtiboriga yetkazadi; 3) deputatlikka nomzodlarning saylov kompaniyasida ishtirok etishlari uchun teng sharoitlar taʼminlaydi; 4) tegishli viloyat, tuman, shahar saylov komissiyasi tomonidan roʻyxatga olingan deputatlikka nomzodlarga guvohnomalar beradi; 5) deputatlikka nomzodlarning saylovchilar bilan uchrashuvlarini tashkil etishga koʻmaklashadi; 6) deputatlikka nomzodlarning ishonchli vakillarini roʻyxatga oladi va ularga tegishli guvohnomalar beradi; 7) siyosiy partiyalar, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, jamoat birlashmalari vakillarining, korxonalar, muassasalar va tashkilotlar rahbarlarining saylovga tayyorgarlik koʻrish hamda uni oʻtkazish bilan bogʻliq masalalar yuzasidan axborotlarini eshitadi; 8) saylovchilarning roʻyxatlari tuzilishi va hamma tanishib chiqishi uchun taqdim etilishini kuzatib boradi; 9) saylov okrug boʻyicha saylov byulleteni matnini tasdiqlaydi va uchastka saylov komissiyalarini saylov byulletenlari bilan taʼminlaydi; 10) saylov okrugi boʻyicha saylov natijalarini aniqlaydi va tegishli viloyat, tuman, shahar saylov komissiyasiga taqdim etadi; 11) takroriy ovoz berish va takroriy saylov, shuningdek boʻshab qolgan oʻringa deputat saylovi oʻtkazilishini tashkil etadi; 12) uchastka saylov komissiyalarining qarorlari va xatti-harakatlari ustidan tushgan ariza hamda shikoyatlarni koʻrib chiqadi va ular yuzasidan qarorlar qabul qiladi; 13) ushbu Qonun va Oʻzbekiston Respublikasining boshqa qonunlariga muvofiq oʻzga vakolatlarni amalga oshiradi.

14. Uchastka saylov komissiyasini tuzish
Uchastka saylov komissiyasi tuman, shahar saylov komissiyasi tomonidan saylovga kamida qirq kun qolganida besh — oʻn toʻqqiz nafar aʼzodan, shu jumladan rais, rais oʻrinbosari va kotibdan iborat tarkibda tuziladi. Agar komissiya yetti nafargacha aʼzodan iborat tarkibda tuzilsa, rais va kotib saylanadi. Uchastka saylov komissiyasi tarkibining soni zarur hollarda koʻpaytirilishi yoki kamaytirilishi mumkin.

15. Uchastka saylov komissiyasining vakolatlari
Uchastka saylov komissiyasi: 1) uchastka boʻyicha saylovchilarning roʻyxatini tuzadi; 2) saylovchilarni saylovchilar roʻyxati bilan tanishtiradi, roʻyxatda yoʻl qoʻyilgan xatolar va noaniqliklar toʻgʻrisidagi arizalarni qabul qiladi va koʻrib chiqadi hamda roʻyxatga tegishli oʻzgartishlar kiritish toʻgʻrisidagi masalani hal etadi; 3) saylov kuni oʻz turar joyida boʻlish va ovoz berishda ishtirok etish imkoniyatiga ega boʻlmagan saylovchilardan saylov varaqasi solingan yopiq holdagi konvertlarni qabul qilib oladi; 4) aholini saylov kuni va ovoz berish joyi toʻgʻrisida xabardor etadi; 5) ovoz berish binosi va saylov qutilari hamda boshqa saylov ashyolari tayyorlab qoʻyilishini taʼminlaydi; 6) saylov kuni saylov uchastkasida ovoz berishni tashkil etadi; 7) saylov uchastkasida berilgan ovozlarni hisoblab chiqadi; 8) saylovga tayyorgarlik koʻrish va ovoz berishni tashkil etish masalalari yuzasidan tushgan ariza va shikoyatlarni koʻrib chiqadi hamda ular yuzasidan qarorlar qabul qiladi; 9) ushbu Qonun va Oʻzbekiston Respublikasining boshqa qonunlariga muvofiq oʻzga vakolatlarni amalga oshiradi.

16. Saylov komissiyalariga aʼzolik
Xalq deputatlari viloyat Kengashiga saylov oʻtkazuvchi viloyat va okrug saylov komissiyalarining aʼzolari xalq deputatlari tuman va shahar Kengashlari tavsiyasiga binoan tasdiqlanadi. Xalq deputatlari tuman, shahar Kengashiga saylov oʻtkazuvchi tuman, shahar va okrug saylov komissiyalarining aʼzolari, shuningdek uchastka saylov komissiyalarining aʼzolari fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari tavsiyasiga binoan tasdiqlanadi. Komissiyaning aʼzosi shaxsan bergan arizasiga muvofiq, shuningdek vakolatlaridan mahrum etilgan taqdirda oʻz vazifasini bajarishdan ozod qilinishi mumkin. Komissiya aʼzosini vakolatlaridan mahrum etish huquqi komissiyani tuzgan organga tegishli boʻlib, komissiya aʼzosi ushbu Qonun talablarini buzgani yoki oʻz vazifalarini muntazam ravishda eʼtiborsiz qoldirib kelgani taqdirda oʻz vakolatlaridan mahrum etiladi. Zarurat boʻlganida saylov komissiyasining yangi aʼzosi ushbu Qonunda belgilangan tartibda tayinlanadi. Saylov komissiyasining raisi, rais oʻrinbosari, kotibi va boshqa aʼzolari siyosiy partiyalarning aʼzosi boʻlishlari mumkin emas. Xalq deputatlari viloyat, tuman va shahar Kengashlari deputatligiga nomzodlar saylov komissiyalariga aʼzo boʻlishlari mumkin emas. Bir shaxs faqat bitta saylov komissiyasiga aʼzo boʻlishi mumkin.

17. Saylov komissiyalarining ishini tashkil etish va ularning vakolat muddati
Basharti, saylov komissiyasining majlisda komissiyaning majlis oʻtkazilayotgan kundagi mavjud tarkibining kamida uchdan ikki qismi ishtirok etsa, majlis vakolati hisoblanadi. Komissiya qarori ochiq ovoz berish orqali komissiya umumiy tarkibining koʻpchilik ovozi bilan qabul qilinadi. Qarorga rozi boʻlmagan komissiya aʼzolari oʻzlarining alohida fikrlarini bildirishga haqlidirlar, bu fikr yozma shaklda bayonga ilova qilinadi. Agar ovozlar teng boʻlinib qolsa, raislik qiluvchining ovozi hal qiluvchi kuchga ega boʻladi. Saylov komissiyasining oʻz vakolatlari doirasida qabul qilgan qarori quyi saylov komissiyalarining, shuningdek tegishli mahalliy davlat organlari, siyosiy partiyalar va boshqa jamoat birlashmalarining, mehnat jamoalari va harbiy qismlarning, korxona, muassasa va tashkilotlar rahbarlarining ijrosi uchun majburiydir. Saylov komissiyasining raisi, rais oʻrinbosari, kotibi yoki aʼzolaridan boshqa biri komissiyaning qaroriga binoan saylovga tayyorgarlik koʻrish va uni oʻtkazish davrida ishlab chiqarish yoki xizmat vazifalarini bajarishdan ozod qilinishi mumkin. Bunda saylovni oʻtkazish uchun ajratiladigan mablagʻlar hisobidan uning oʻrtacha oylik ish haqi saqlab qolinadi. Davlat organlari va jamoat birlashmalarining organlari, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, mansabdor shaxslar saylov komissiyalariga oʻz vakolatlarini amalga oshirishlari uchun yordam berishlari, ularning ishi uchun zarur maʼlumotlarni taqdim etishlari shart. Davlat organlari, korxona, muassasalar, tashkilotlar saylovga tayyorgarlik koʻrish va uni oʻtkazish uchun kerakli binolar va jihozlarni saylov komissiyalari ixtiyoriga bepul berib turishlari shart. Saylov komissiyasi saylovga tayyorgarlik koʻrish va uni oʻtkazish bilan bogʻliq masalalar yuzasidan tegishli mahalliy davlat organlari va jamoat birlashmalari organlariga, korxonalar, muassasalar va tashkilotlarning rahbarlariga, mansabdor shaxslarga murojaat qilish huquqiga ega. Ular koʻpi bilan uch kun ichida komissiya oʻrtaga qoʻygan masalani qarab chiqishlari va saylov komissiyasiga javob qaytarishlari shart. Okrug va uchastka saylov komissiyalari tegishli saylov okruglaridan saylangan deputatlar viloyat, tuman, shahar saylov komissiyasi tomonidan roʻyxatga olinganidan keyin oʻz faoliyatlarini toʻxtatadilar.

171. Siyosiy partiyaning vakolatli vakili
Deputatlikka nomzodlar koʻrsatgan siyosiy partiya saylov uchastkasida ovozlarni sanab chiqishda ishtirok etish uchun Markaziy saylov komissiyasi tomonidan belgilanadigan tartibda oʻz aʼzolari orasidan vakolatli vakil tayinlashga haqli;

18. Saylov komissiyalarining qarorlari ustidan tushgan shikoyatlarni qarab chiqish
Deputatlikka nomzodlar koʻrsatgan siyosiy partiyalarning organlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, deputatlikka nomzodlar, kuzatuvchilar va saylovchilar saylov komissiyalarining qarorlari ustidan yuqori saylov komissiyasiga yoki sudga qaror qabul qilinganidan keyin oʻn kun ichida shikoyat bilan murojaat etishlari mumkin. Shikoyat kelib tushganidan keyin uch kun ichida, agar saylovga olti kundan kam vaqt qolgan boʻlsa, darhol koʻrib chiqilishi lozim. Shikoyat bergan shaxslar shikoyat koʻrib chiqilishida bevosita ishtirok etish huquqiga ega.

19. Saylov kampaniyasi boshlanganligini eʼlon qilish
Xalq deputatlari viloyat, tuman, shahar Kengashlariga saylov yuzasidan saylov kampaniyasi boshlanganligi deputatlarning vakolat muddati tugashidan kamida uch oy oldin Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy saylov komissiyasi tomonidan ommaviy axborot vositalarida eʼlon qilinadi.

20. Deputatlikka nomzodlar koʻrsatish huquqi
Xalq deputatlari viloyat Kengashlari deputatligiga nomzodlar koʻrsatish huquqiga siyosiy partiyalar egadirlar. Xalq deputatlari tuman, shahar Kengashlari deputatligiga nomzodlar koʻrsatish huquqiga siyosiy partiyalar, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari egadirlar. Siyosiy partiya saylov kampaniyasi boshlanganligi eʼlon qilingan kundan kamida toʻrt oy oldin qonunda belgilangan tartibda roʻyxatga olingan taqdirdagina deputatlikka nomzodlar koʻrsatishi mumkin.

21. Saylovda ishtirok etish uchun siyosiy partiyalar taqdim etadigan hujjatlar
Deputatlikka nomzodlar koʻrsatish uchun siyosiy partiya saylovga kamida yetmish kun qolganida tegishli viloyat, tuman, shahar saylov komissiyasiga quyidagi hujjatlarni taqdim etishi lozim: siyosiy partiyaning tegishli viloyat, tuman, shahar organi rahbari imzolagan saylovda qatnashish toʻgʻrisidagi ariza; siyosiy partiya saylov kampaniyasi boshlanganligi eʼlon qilingan kundan kamida toʻrt oy oldin roʻyxatga olinganligi toʻgʻrisida maʼlumotnoma. Ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan hujjatlar taqdim etilganidan keyin tegishli viloyat, tuman, shahar saylov komissiyasi siyosiy partiya vakiliga ariza qabul qilingan kun qayd etilgan maʼlumotnoma beradi. Saylov komissiyasi taqdim etilgan hujjatlar asosida partiyaning saylovda qatnashishiga ijozat berish yoki bermaslik toʻgʻrisida besh kun muddatda uzil-kesil qaror qabul qiladi. Saylovda ishtirok etuvchi partiyalarning roʻyxati arizalar kelib tushishi navbatiga qarab tegishli viloyat, tuman, shahar matbuotida eʼlon qilinadi.

22. Deputatlikka siyosiy partiyalar va fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari tomonidan nomzodlar koʻrsatish
Xalq deputatlari viloyat, tuman va shahar Kengashlarining deputatligiga nomzodlar koʻrsatish saylovga oltmish besh kun qolganida boshlanadi va saylovga qirq besh kun qolganida tugallanadi. Xalq deputatlari viloyat Kengashlari deputatligiga nomzodlar siyosiy partiyalarning viloyat organlari tomonidan koʻrsatiladi. Xalq deputatlari tuman va shahar Kengashlari deputatligiga nomzodlar siyosiy partiyalarning tegishli tuman, shahar organlari tomonidan hamda fuqarolar yigʻinlarida (vakillari yigʻilishlarida) koʻrsatiladi. Siyosiy partiyalar, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari tegishli hududda joylashgan har bir saylov okrugidan bittadan deputatlikka nomzod koʻrsatishga vakolatlidir. Agar tegishli xalq deputatlari tuman, shahar Kengashiga saylov oʻtkazuvchi saylov okrugi hududida fuqarolarning ikki va undan ortiq oʻzini oʻzi boshqarish organi joylashgan boʻlsa, deputatlikka nomzod fuqarolar vakillarining yigʻilishlarida koʻrsatiladi. Yigʻilishda ishtirok etadigan vakillar normasini tegishli tuman, shahar saylov komissiyasi belgilaydi. Deputatlikka, qoida tariqasida, tegishli viloyat, tuman yoki shahar hududida ishlovchi yoki yashovchi fuqarolar nomzod etib koʻrsatiladi. Bir shaxs tegishli xalq deputatlari viloyat, tuman, shahar Kengashiga saylov oʻtkazuvchi faqat bitta saylov okrugidan deputatlikka nomzod etib koʻrsatilishi mumkin. Deputatlikka nomzodlar tanlash tartibini siyosiy partiyalarning va fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlarining oʻzlari belgilaydilar. Xotin-qizlar soni siyosiy partiyalardan koʻrsatilgan deputatlikka nomzodlar umumiy sonining kamida oʻttiz foizini tashkil etishi lozim. Siyosiy partiyalar faqat oʻz partiyasi aʼzolarini yoki partiyasizlarni deputatlikka nomzod etib koʻrsatadi, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari esa, shaxslarni u yoki bu partiyaga mansubligidan qatʼi nazar, deputatlikka nomzod etib koʻrsatishga haqlidir. Deputatlikka nomzod etib fuqarolar orasidan mamlakat ijtimoiy-siyosiy hayotida, tegishli viloyat, tuman, shahar iqtisodiyotini rivojlantirishda faol ishtirok etayotgan, kichik biznes va xususiy tadbirkorlikning, fermerlik harakatining samaradorligini oshirishga koʻmaklashayotgan shaxslar koʻrsatiladi. Deputatlikka nomzodlar koʻrsatilganligi toʻgʻrisida bayonnoma tuziladi.

222. Deputatlikka nomzodlarni roʻyxatga olish uchun tegishli viloyat, tuman, shahar saylov komissiyasiga taqdim etiladigan hujjatlar
Siyosiy partiya tegishli organining, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organining rahbari deputatlikka nomzodlarni roʻyxatga olishni iltimos qilib, tegishli viloyat, tuman, shahar saylov komissiyasiga ariza bilan murojaat etadi. Arizaga quyidagilar ilova qilinadi: siyosiy partiya tegishli organining, fuqarolar yigʻinining (vakillari yigʻilishining) deputatlikka nomzodlar koʻrsatish toʻgʻrisidagi qarori; siyosiy partiya tegishli organi majlisining, fuqarolar yigʻini (vakillari yigʻilishi) deputatlikka nomzodlar koʻrsatish toʻgʻrisidagi bayonnomasi, unda deputatlikka nomzodning familiyasi, ismi, otasining ismi, tugʻilgan sanasi, kasbi, lavozimi (mashgʻulotining turi), ish va yashash joyi, partiyaga mansubligi, shuningdek saylov okrugining nomi va tartib raqami koʻrsatiladi; deputatlikka nomzodning oʻz nomzodi tegishli saylov okrugidan ovozga qoʻyilishiga rozi ekanligi toʻgʻrisidagi arizasi; ushbu Qonun 23-moddasining ikkinchi qismida koʻrsatib oʻtilgan shaxslarning, basharti ular deputat etib saylangudek boʻlsalar, egallab turgan lavozimlaridan boʻshash toʻgʻrisidagi arizalari. Hujjatlarni taqdim etgan shaxsga tegishli viloyat, tuman, shahar saylov komissiyasi hujjatlar qabul qilib olingan sana va vaqt koʻrsatilgan maʼlumotnoma beradi. Tegishli viloyat, tuman, shahar saylov komissiyasi taqdim etilgan hujjatlarni yetti kunlik muddat ichida tekshirib chiqadi va ularning ushbu Qonun talablariga muvofiqligi toʻgʻrisida xulosa beradi. Viloyat, tuman, shahar saylov komissiyasi roʻyxatga olish uchun taqdim etilgan hujjatlarda aniqlangan nomuvofiqliklar va ushbu Qonun talablaridan chetga chiqish hollari toʻgʻrisida tegishli siyosiy partiyalarning, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlarining rahbarlariga belgilangan tartibda maʼlum qiladi.

23. Deputatlikka nomzodlarga qoʻyiladigan talablar
Quyidagilar: sodir etgan ogʻir yoki oʻta ogʻir jinoyati uchun sudlanganlik holati tugallanmagan yoxud sudlanganligi olib tashlanmagan fuqarolar; saylov kuniga qadar soʻnggi besh yil mobaynida Oʻzbekiston Respublikasi hududida muqim yashamagan shaxslar; Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining harbiy xizmatchilari, Davlat xavfsizlik xizmatining, Ichki ishlar vazirligining, boshqa harbiylashtirilgan boʻlinmalarning xodimlari; diniy tashkilotlar va birlashmalarning professional xizmatchilari deputatlikka nomzod etib roʻyxatga olinmaydilar. Sudyalar, prokuratura organlari va hokimiyat ijroiya organlarining mansabdor shaxslari (viloyatlar, tumanlar va shaharlarning hokimlari bundan mustasno) deputat etib saylangudek boʻlsalar, egallab turgan lavozimlaridan boʻshash toʻgʻrisida ariza berganlari taqdirdagina xalq deputatlari viloyat, tuman va shahar Kengashlari deputatligiga nomzod etib roʻyxatga olinadilar.

24. Deputatlikka nomzodlarni roʻyxatga olish
Tegishli viloyat, tuman, shahar saylov komissiyasi siyosiy partiyalardan, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlaridan deputatlikka nomzodlarni roʻyxatga olish uchun hujjatlarni qabul qilishni roʻyxatga olish muddati tugashiga yetti kun qolganida toʻxtatadi. Ushbu Qonunga muvofiq deputatlikka nomzod etib koʻrsatilgan shaxsga roʻyxatga olinganlik guvohnomasi beriladi. Deputatlikka nomzodlarni roʻyxatga olish saylovga oʻttiz besh kun qolganida toʻxtatiladi. Tegishli viloyat, tuman, shahar saylov komissiyasi deputatlikka nomzodlar roʻyxatga olinganidan keyin besh kun ichida deputatlikka nomzodning familiyasini, ismi va otasining ismini, tugʻilgan yilini, partiyaga mansubligini, egallab turgan lavozimini (mashgʻulotining turini), ish va turar joyini, shuningdek uni deputatlikka nomzod etib koʻrsatgan siyosiy partiyani yoki fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organini koʻrsatgan holda roʻyxatga olinganlik toʻgʻrisidagi xabarni mahalliy matbuotda eʼlon qiladi.

25. Saylovoldi tashviqoti
Saylovoldi tashviqoti — saylov kampaniyasi davrida amalga oshiriladigan va saylovchilarni deputatlikka nomzodni yoki siyosiy partiyani yoqlab ovoz berishga undashga qaratilgan faoliyat. Saylovoldi tashviqoti deputatlikka nomzodlar tegishli viloyat, tuman, shahar saylov komissiyasi tomonidan roʻyxatga olingan kundan eʼtiboran boshlanadi. Saylov kuni va ovoz berish boshlanishiga bir kun qolganida saylovoldi tashviqotiga yoʻl qoʻyilmaydi. Saylovoldi tashviqotini saylovchilarga bepul yoki imtiyozli shartlarda tovarlar berish, xizmatlar koʻrsatish (axborot xizmatlaridan tashqari), shuningdek pul mablagʻlari toʻlash bilan qoʻshib olib borish taqiqlanadi.

251. Saylovoldi tashviqotini olib borish turlari, shakllari va usullari
Saylovoldi tashviqoti quyidagi tarzda olib boriladi: siyosiy partiyaning dasturi va (yoki) saylovoldi platformasi toʻgʻrisidagi axborotni oʻzining deputatlikka nomzodlarini yoqlab ovoz berishga daʼvat etgan holda tarqatish; deputatlikka nomzod toʻgʻrisidagi axborotni uni yoqlab ovoz berishga daʼvat etgan holda tarqatish. Saylovoldi tashviqoti omma oldida munozaralar, bahslar, matbuot konferensiyalari, intervyular, soʻzga chiqishlar, saylovchilarning yigʻilishlari, deputatlikka nomzod, siyosiy partiya toʻgʻrisidagi roliklarni joylashtirish shaklida olib borilishi mumkin. Saylovoldi tashviqoti: ommaviy axborot vositalari, shuningdek televideniye, umumiy foydalanishdagi axborot-telekommunikatsiya tarmoqlari (shu jumladan Internet jahon axborot tarmogʻi) orqali; bosma, koʻrgazmali, audiovizual va boshqa tashviqot materiallarini (plakatlar, varaqalar va boshqa materiallarni) chiqarish hamda tarqatish orqali; saylovchilar bilan uchrashuvlar oʻtkazish orqali amalga oshiriladi. Deputatlikka nomzodlar, siyosiy partiyalar saylovoldi tashviqotini olib borishning qonun hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa turlari, shakllari va usullaridan ham foydalanishi mumkin.

252. Saylovoldi tashviqotini ommaviy axborot vositalari orqali olib borish
Saylovoldi tashviqoti olib borilayotganda davlat ommaviy axborot vositalaridan foydalanishda deputatlikka nomzodlarga, siyosiy partiyalarga hajmiga koʻra bir xil boʻlgan efir vaqti va nashr maydonini bepul berish yoʻli bilan teng sharoitlar taʼminlanadi. Deputatlikka nomzodlarga, siyosiy partiyalarga davlat ommaviy axborot vositalarida haq evaziga ham efir vaqti yoki nashr maydoni ajratilishi mumkin. Deputatlikka nomzodlarga, siyosiy partiyalarga nodavlat ommaviy axborot vositalarida qonun hujjatlariga muvofiq efir vaqti yoki nashr maydoni ajratilishi mumkin. Saylov kampaniyasida ishtirok etuvchi ommaviy axborot vositalari tomonidan efir vaqti, nashr maydoni uchun belgilanadigan haq toʻlash shartlari hamda boshqa talablar barcha deputatlikka nomzodlar, siyosiy partiyalar uchun teng va bir xil boʻlishi kerak. Ommaviy axborot vositalarida tarqatiladigan axborot haqiqatga mos boʻlishi, deputatlikka nomzodlarning, siyosiy partiyalarning huquqlari va qonuniy manfaatlarini buzmasligi kerak. Haqiqatga toʻgʻri kelmaydigan maʼlumotlarni, shuningdek deputatlikka nomzodlarning shaʼni va qadr-qimmatiga putur yetkazadigan maʼlumotlarni tarqatish taqiqlanadi. Saylovoldi tashviqoti maqsadida ommaviy axborot vositalaridan foydalanish tartibi, hajmi va vaqti siyosiy partiyalar bilan kelishilgan holda tegishli viloyat, tuman, shahar saylov komissiyasi tomonidan belgilanadi.

253. Saylovoldi tashviqotini bosma, koʻrgazmali, audiovizual va boshqa tashviqot materiallarini chiqarish hamda tarqatish orqali olib borish
Siyosiy partiyalarga bosma, koʻrgazmali, audiovizual materiallarni, fonogrammalarni, bosma mahsulotning elektron shakllarini va boshqa tashviqot materiallarini moneliksiz chiqarish hamda tarqatish uchun teng sharoitlar yaratib beriladi. Tashviqot materiallari Oʻzbekiston Respublikasi hududida tayyorlanishi kerak. Bosma, koʻrgazmali, audiovizual va boshqa tashviqot materiallarida quyidagilar koʻrsatilishi kerak: tashviqot materiallarini tayyorlagan yuridik shaxsning nomi (jismoniy shaxsning familiyasi, ismi va otasining ismi), joylashgan yeri (pochta manzili) va u haqdagi boshqa maʼlumotlar; tashviqot materiallariga buyurtma bergan yuridik shaxsning nomi (jismoniy shaxsning familiyasi, ismi va otasining ismi); tashviqot materiallarining adadi, chiqarilgan sanasi toʻgʻrisidagi axborot. Binolarga, inshootlarga va boshqa joylarga ilgari joylashtirilgan saylovoldi tashviqoti materiallari saylovga bir kun qolganida mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan olib qoʻyiladi.

254. Saylovchilar bilan uchrashuvlar oʻtkazish orqali saylovoldi tashviqotini olib borish
Deputatlikka nomzodlarga, siyosiy partiyalarga saylovchilar bilan uchrashuvlar oʻtkazish orqali saylovoldi tashviqoti uchun teng sharoitlar yaratib beriladi. Saylovchilar bilan uchrashuvlar deputatlikka nomzodlar, siyosiy partiyalar tomonidan mustaqil ravishda oʻtkaziladi. Ularni oʻtkazish joyi va vaqti, qoida tariqasida, uchastka saylov komissiyalari bilan kelishib olinadi, mazkur komissiyalar bu haqda saylovchilarni oldindan xabardor qiladi. Davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari, jamoat birlashmalari, shuningdek fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari deputatlikka nomzodlarga, siyosiy partiyalarga saylovchilar bilan uchrashuvlar oʻtkazish uchun jihozlangan xonalarni bepul ajratishi, zarur maʼlumot va axborot materiallarini olishda yordam koʻrsatishi shart. Deputatlikka nomzod yoki uning ishonchli vakillari boshqa deputatlikka nomzodlar yoki ularning ishonchli vakillari bilan birgalikda saylovchilar bilan uchrashuvlar oʻtkazishga yoxud boshqa deputatlikka nomzodlar, siyosiy partiyalar tomonidan tashkil etilgan saylovchilar bilan uchrashuvlarda ishtirok etishga haqli.

26. Ishonchli vakillar
Xalq deputatlari viloyat, tuman, shahar Kengashi deputatligiga nomzod uch nafarga qadar ishonchli vakilga ega boʻlishi mumkin. Ishonchli vakillar nomzod deputat etib saylanishi uchun tashviqot yuritadilar, mahalliy davlat organlari va jamoat birlashmalarining organlari, saylovchilar bilan oʻzaro munosabatlarda, shuningdek saylov komissiyalarida nomzodning manfaatlarini himoya qiladilar. Deputatlikka nomzod roʻyxatga olinganidan keyin oʻz ishonchli vakillarini oʻzi belgilaydi va bu haqda okrug saylov komissiyasiga maʼlum qiladi. Saylov komissiyasi ishonchli vakillarni roʻyxatga olib, ularga guvohnoma beradi. Deputatlikka nomzod okrug saylov komissiyasiga maʼlum qilgan holda saylovga qadar oʻz ishonchli vakilini istagan vaqtda vakolatidan mahrum qilishi va uni boshqasi bilan almashtirishi mumkin. Ishonchli vakil istagan vaqtida oʻz vakolatlarini zimmasidan soqit qilishga haqli. Ishonchli vakil saylov komissiyasining aʼzosi boʻlishi mumkin emas.

261. Deputatlikka nomzodlarni saylovoldi tadbirlarida ishtirok etishlari uchun ishlab chiqarish yoki xizmat vazifalaridan ozod qilish
Deputatlikka nomzod etib roʻyxatga olingan shaxs saylovchilar bilan uchrashuvlar oʻtkazish, saylovoldi yigʻilishlarida soʻzga chiqish, televideniye koʻrsatuvlari va radio eshittirishlarida qatnashish vaqtida, oʻrtacha oylik ish haqi saylov oʻtkazish uchun ajratiladigan mablagʻlar hisobidan saqlangan holda, ishlab chiqarish yoki xizmat vazifalarini bajarishdan ozod boʻlish huquqiga ega.

27. Deputatlikka nomzodning transportda tekinga yurish huquqi
Xalq deputatlari viloyat, tuman, shahar Kengashi deputatligiga nomzod roʻyxatga olinganidan keyin tegishli saylov okrugi doirasida davlat passajir transportining barcha turlarida (shahar yoʻlovchilar transportidan, taksidan va transport boshqa turlarining buyurtma yoʻnalishlaridan tashqari) tekinga yurish huquqiga ega boʻladi. Saylov okrugidan tashqarida yashovchi deputatlikka nomzod ham saylov okrugiga kelish va undan turar joyiga qaytishda ana shunday huquqdan foydalanadi.

28. Deputatlikka nomzodlik maqomidan mahrum etish. Deputatlikka nomzodlikdan voz kechish
Siyosiy partiya, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organi u yoki bu shaxsni deputatlikka nomzod etib koʻrsatish toʻgʻrisidagi oʻz qarorini saylovga kechi bilan besh kun qolganda bekor qilish huquqiga ega, bu shaxs tegishli viloyat, tuman yoki shahar saylov komissiyasi tomonidan deputatlikka nomzodlik maqomidan mahrum etilishi mumkin. Siyosiy partiya, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organi deputatlikka nomzodlar koʻrsatish muddati tugaguniga qadar tegishli viloyat, tuman, shahar saylov komissiyasiga yangi nomzodni roʻyxatga olish toʻgʻrisidagi taklif kiritishi mumkin. Siyosiy partiya faoliyatining tugatilganligi deputatlikka nomzodni shu partiyadan saylovda ishtirok etish huquqidan mahrum etadi. Deputatlikka nomzod saylovga qadar istagan vaqtida nomzodlikdan voz kechishi mumkin. Buning uchun u tegishli viloyat, tuman, shahar saylov komissiyasiga ariza bilan murojaat qiladi.

29. Saylovchilarning roʻyxatlarini tuzish
Saylov kuniga qadar yoki saylov kunida oʻn sakkiz yoshga toʻladigan, roʻyxat tuzilayotgan vaqtda mazkur saylov uchastkasi hududida doimiy yoki vaqtincha istiqomat qilib kelayotgan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining familiyalari saylovchilar roʻyxatiga kiritiladi. Har bir saylovchi faqat bitta saylovchilar roʻyxatiga kiritilishi mumkin. Saylovchilar roʻyxati har bir saylov uchastkasi boʻyicha uchastka saylov komissiyasi tomonidan tuzilib, uni komissiya raisi va kotibi imzolaydi. Uchastka saylov komissiyasi saylovchilar roʻyxatini tuzish ishida qatnashishga jamoatchilik vakillarini jalb etishi mumkin. Tumanlar va shaharlarning hokimliklari saylovchilarni hisobga olishni taʼminlaydilar va uchastka saylov komissiyalariga tegishli hududda istiqomat qiluvchi saylovchilar toʻgʻrisida saylovchilar roʻyxatini tuzish uchun zarur maʼlumotlarni beradilar. Harbiy qismlardagi saylov-harbiy xizmatchilarning, shuningdek harbiy xizmatchilar oila aʼzolarining va boshqa saylovchilarning roʻyxatlari, basharti, ular harbiy qismlar joylashgan yerda istiqomat qilsalar, harbiy qismlarning komandirlari taqdim etgan maʼlumotlar asosida tuziladi. Harbiy qismlardan tashqarida istiqomat qiluvchi harbiy xizmatchilar oʻzlarining turar joylari boʻyicha umumiy asoslarda saylovchilar roʻyxatiga kiritiladilar. Sanatoriylar va dam olish uylarida, kasalxonalar va boshqa statsionar davolash muassasalarida, qamoqda saqlash joylarida tuzilgan saylov uchastkalari boʻyicha saylovchilarning roʻyxatlari mazkur muassasalar (idoralar) rahbarlarining taqdim etgan maʼlumotlari asosida tuziladi. Saylovchilarning familiyalari saylovchilar roʻyxatida ovoz berishni tashkil etish uchun qulay boʻlgan tartibda koʻrsatiladi. Roʻyxatda har bir saylovchining familiyasi, ismi, otasining ismi, tugʻilgan sanasi va yashash joyi manzili aks ettiriladi.

30. Fuqarolarni saylovchilar roʻyxatlari bilan tanishtirish
Saylovchilarning roʻyxatlari saylovga oʻn besh kun qolganida, sanatoriylar va dam olish uylarida, kasalxonalar va boshqa statsionar davolash muassasalarida, olis va borish qiyin boʻlgan joylarda, qamoqda saqlash joylarida tuzilgan saylov uchastkalarida esa — saylovga yetti kun qolganida hamma tanishishi uchun taqdim qilinadi. Uchastka saylov komissiyasi roʻyxat bilan tanishish joyi va vaqti toʻgʻrisida saylovchilarni xabardor etadi. Fuqarolarga uchastka saylov komissiyasi binosida saylovchilar roʻyxati bilan tanishish imkoniyati taʼminlanadi.

31. Saylovchilar roʻyxatlari xususida bahslashuv
Oʻzbekiston Respublikasining har bir fuqarosi saylovchilar roʻyxatidagi xato yoki noaniqlik toʻgʻrisida uchastka saylov komissiyasiga arz qilishi mumkin. Uchastka saylov komissiyasi 24 soat ichida bunday arizani koʻrib chiqishi va xatoni tuzatishi yoki arizachiga uning arizasi rad etilishining asoslari koʻrsatilgan holda maʼlumotnoma berishi shart. Saylov komissiyasining xatti-harakati va qarori ustidan qonunda belgilab qoʻyilgan tartibda sudga shikoyat qilinishi mumkin.

32. Saylov byulleteni
Saylov byulleteniga deputatlikka nomzodning familiyasi, ismi, otasining ismi alifbo tartibida kiritilib, uning tugʻilgan yili, egallab turgan lavozimi (mashgʻulotining turi) va uni deputatlikka nomzod etib koʻrsatgan siyosiy partiya yoki fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organi koʻrsatiladi. Saylov byulletenida uni toʻldirish tartibi toʻgʻrisida tushuntirish boʻlishi kerak. Byulletenlar davlat tilida, shuningdek tegishli viloyat, tuman, shahar saylov komissiyasining qaroriga binoan saylov okrugi aholisining koʻpchiligi muomala qiladigan tillarda nashr etiladi.

33. Saylov byulletenlarini yetkazib berish
Uchastka saylov komissiyalari saylov byulletenlarini okrug saylov komissiyalaridan kechi bilan saylovga uch kun qolganida oladilar. Byulletenlar berilganligi va olinganligini tegishli okrug va uchastka saylov komissiyalarining raisi yoki rais oʻrinbosari yoxud kotibi oʻz imzosi bilan tasdiqlaydi. Uchastka saylov komissiyasi oladigan saylov byulletenlarining soni saylov uchastkasi boʻyicha saylovchilarning roʻyxatlariga kiritilgan saylovchilar sonidan yarim foizdan koʻp boʻlishi mumkin emas. Saylov byulletenining oʻng tomoni yuqori burchagiga uchastka saylov komissiyasining ikki aʼzosi imzo qoʻyadi, imzolar uchastka saylov komissiyasining muhri bilan tasdiqlanadi. Komissiya tomonidan tasdiqlanmagan saylov byulletenlari ovozlarni sanab chiqishda hisobga olinmaydi.

34. Ovoz berish binosi
Ovoz berish maxsus ajratilgan binolarda oʻtkazilib, bu binolarda yashirin ovoz berish uchun yetarli miqdordagi kabina yoki xonalar jihozlangan, saylov byulletenlari berish uchun joy ajratilgan va saylov qutilari qoʻyilgan boʻlishi lozim. Saylov qutilari ularning yoniga ovoz beruvchilar albatta yashirin ovoz berish kabinalari yoki xonalaridan oʻtib boradigan qilib joylashtiriladi. Ovoz berish binosida boshqa hech qanday siyosiy tadbir oʻtkazilishiga ruxsat etilmaydi. Binoni jihozlash va unda zarur tartibni saqlab turish masʼuliyati uchastka saylov komissiyasi zimmasida boʻladi.

35. Ovoz berish vaqti va joyi
Ovoz berish saylov kuni soat 6 dan soat 20 gacha oʻtkaziladi. Ovoz berish vaqti va joyi toʻgʻrisida uchastka saylov komissiyasi saylovchilarni kechi bilan saylovga oʻn kun qolganida xabardor qiladi. Harbiy qismlarda, sanatoriylarda va dam olish uylarida, kasalxonalar va boshqa statsionar davolanish muassasalarida, shuningdek olis va borish qiyin boʻlgan yerlardagi fuqarolar turgan joylarda, qamoqda saqlash joylarida tuzilgan saylov uchastkalarida, basharti, roʻyxatga kiritilgan barcha saylovchilar ovoz berib boʻlgan boʻlsa, uchastka saylov komissiyasi istalgan vaqtda ovoz berish tugaganligini eʼlon qilishi mumkin.

36. Ovoz berishning boshlanishi
Saylov kuni ovoz berish binosi uchastka saylov komissiyasi aʼzolarining kamida uchdan ikki qismi hozir boʻlgandagina ochiladi. Rais saylov komissiyasining aʼzolari hozirligida saylov qutisini muhrlaydi, saylov byulletenlarini, saylovchilarning roʻyxatlarini saylov komissiyasi aʼzolari oʻrtasida taqsimlaydi hamda saylov boshlanganligini eʼlon qiladi. Byulletenlarning umumiy soni alohida hujjat bilan rasmiylashtiriladi.

37. Saylovchining shaxsini aniqlash
Ovoz berish binosiga kelgan, saylovchi uchastka saylov komissiyasi aʼzosiga oʻz shaxsini tasdiqlovchi hujjatni koʻrsatadi hamda saylovchilar roʻyxatiga imzo qoʻyadi. Shundan keyin unga saylov byulleteni beriladi. Biror-bir sababga koʻra saylovchilar roʻyxatiga kirmay qolgan saylovchilarning familiyalari saylovchining shaxsi, fuqaroligi va turar joyini tasdiqlovchi hujjatga asosan saylovchilar roʻyxati ilovasiga kiritiladi.

38. Ovoz berish tartibi
Saylov byulleteni ovoz beruvchi tomonidan yashirin ovoz berish kabinasi yoki xonasida toʻldiriladi. Saylov byulletenini toʻldirish vaqtida ovoz beruvchidan boshqa shaxslarning hozir boʻlishi taqiqlanadi. Saylov byulletenini mustaqil ravishda toʻldirish imkoniga ega boʻlmagan saylovchi oʻz xohishiga koʻra, saylov komissiyasi tarkibiga kiradigan shaxslardan, kuzatuvchilardan va nomzodlarning ishonchli vakillaridan boshqa biron kishini kabina yoki xonaga taklif qilishga haqlidir. Saylovda saylovchi oʻzi yoqlab ovoz berayotgan deputatlikka nomzodning familiyasi roʻparasida, oʻng tomonda joylashgan boʻsh kvadratga belgi — krestik qoʻyadi. Toʻldirilgan saylov byulletenini ovoz beruvchi saylov qutisiga tashlaydi. Buzib qoʻyilgan saylov byulleteni saylovchining iltimosiga koʻra yangisi bilan almashtirilishi mumkin. Buzib qoʻyilgan saylov byulletenlari hisobga olinishi, bekor qilinishi va alohida saqlanishi lozim. Saylov kuni oʻz yashash joyida boʻlish imkoniyatiga ega boʻlmagan saylovchi muddatidan oldin ovoz berish huquqiga ega. Muddatidan oldin ovoz berish saylovga oʻn kun qolganida boshlanadi va saylovga bir kun qolganida tugallanadi. Muddatidan oldin ovoz berishni oʻtkazish vaqti okrug saylov komissiyasi tomonidan belgilanadi va saylovchilarning, kuzatuvchilarning, ommaviy axborot vositalari vakillarining eʼtiboriga yetkaziladi. Muddatidan oldin ovoz berishni amalga oshirish uchun saylovchi saylov kunida boʻla olmasligi sabablari (taʼtil, xizmat safari, chet elga chiqish va hokazo) koʻrsatilgan ariza asosida oʻz yashash joyidagi uchastka saylov komissiyasidan saylov varaqasini oladi. Saylovchi saylov varaqasini olganligi haqida uchastka saylov komissiyasining kamida ikki nafar aʼzosi hozirligida saylovchilar roʻyxatiga imzo qoʻyadi. Saylov varaqasi maxsus jihozlangan yashirin ovoz berish kabinasida yoki xonasida saylovchi tomonidan toʻldiriladi. Saylovchi qaror qabul qiladi va toʻldirilgan saylov varaqasini yopiq konvertda uchastka saylov komissiyasida qoldiradi. Konvertning yelimlangan joyiga uchastka saylov komissiyasi ikki nafar aʼzosining imzolari qoʻyilib, ular komissiyaning muhri va saylovchining imzosi bilan tasdiqlanadi. Saylov varaqasining shakli va uni tayyorlash tartibi, shuningdek saylov varaqalarini saylov uchastkalariga yetkazib berish muddatlari tegishli viloyat, tuman, shahar saylov komissiyasi tomonidan belgilanadi. Ayrim saylovchilar salomatligining yaxshi emasligi yoki boshqa sabablarga koʻra ovoz berish binosiga kela olmaganligi taqdirida, uchastka saylov komissiyasi ularning iltimosiga koʻra komissiya aʼzolariga ovoz berishni ana shu saylovchilar turgan joyda tashkil etishni topshiradi.

39. Saylov uchastkasida ovozlarni sanab chiqish
Ovoz berish tugagach, saylov qutilarini ochishdan oldin uchastka saylov komissiyasining aʼzolari ishtirokida saylov varaqalari solingan yopiq konvertlar qutilarga tashlanadi. Foydalanilmagan barcha saylov byulletenlari uchastka saylov komissiyasi tomonidan sanab chiqiladi va bekor qilinadi. Saylov qutilari komissiya raisi ovoz berish tugaganini eʼlon qilganidan keyin uchastka saylov komissiyasi tomonidan ochiladi. Ovoz berish tugaguniga qadar saylov qutilarini ochish qatʼiyan taqiqlanadi. Uchastka saylov komissiyasi uchastkadagi saylovchilarning umumiy sonini, saylov byulleteni va varaqasi olgan saylovchilarning sonini aniqlaydi. Uchastka saylov komissiyasi saylov uchastkasida tegishli xalq deputatlari Kengashiga saylov boʻyicha har bir saylov okrugi va har bir nomzod boʻyicha berilgan ovozlarni alohida-alohida sanab chiqadi. Saylov qutilaridagi saylov byulletenlari va varaqalariga asosan uchastka saylov komissiyasi(mazkur saylov uchastkasi doirasidagi har bir saylov okrugi boʻyicha): ovoz berishda ishtirok etgan saylovchilarning umumiy sonini; har bir deputatlikka nomzodni yoqlab berilgan ovozlar sonini; haqiqiy emas deb topilgan saylov byulletenlari va varaqalari sonini aniqlaydi. Saylovchilar tomonidan saylov byulletenlari va varaqalariga qoʻshimcha tarzda yozilgan fuqarolarning familiyalari boʻyicha berilgan ovozlar hisobga olinmaydi. Belgilanmagan namunadagi saylov byulletenlari va varaqalari, shuningdek ovoz berish chogʻida bittadan ortiq kvadratga belgi — krestik qoʻyilgan yoki bitta ham kvadratga bunday belgi qoʻyilmagan saylov byulletenlari va varaqalari haqiqiy emas deb topiladi. Saylov byulleteni, varaqasining haqiqiyligi shubha tugʻdirsa, masala uchastka saylov komissiyasi tomonidan ovozga qoʻyish orqali hal etiladi. Saylov uchastkasida ovozlarni sanab chiqishda deputatlikka nomzod koʻrsatgan siyosiy partiyaning vakolatli vakili ishtirok etishi mumkin. Ovozlarni sanab chiqish natijalari uchastka saylov komissiyasining majlisida koʻrib chiqiladi va saylov komissiyasining raisi, rais oʻrinbosari, kotibi, boshqa aʼzolari tomonidan imzolanadigan bayonnomada aks ettiriladi. Shundan keyin bayonnoma uchastka saylov komissiyasining raisi yoki rais oʻrinbosari tomonidan oʻqib eshittiriladi hamda mazkur bayonnomaning koʻchirma nusxasi uchastka saylov komissiyasi binosida hamma tanishib chiqishi uchun 48 soatdan kam boʻlmagan muddatga osib qoʻyiladi. Uchastka saylov komissiyasining bayonnomasi tegishli okrug saylov komissiyasiga belgilangan tartibda taqdim etiladi. Ovozlarni sanab chiqish jarayonida ishtirok etayotgan siyosiy partiyaning vakolatli vakili uchastka saylov komissiyasining bayonnomasi bilan tanishish huquqiga ega.

40. Okrug boʻyicha saylov natijalarini aniqlash
Saylov okruglari boʻyicha saylov natijalari faqat uchastka saylov komissiyalarining taqdim etilgan bayonnomalari asosida aniqlanadi. Okrug saylov komissiyasi: okrug boʻyicha saylovchilarning umumiy soni; saylov byulletenlari va varaqalari olgan saylovchilarning sonini; ovoz berishda ishtirok etgan saylovchilarning sonini; har bir deputatlikka nomzodni yoqlab berilgan ovozlarning sonini; haqiqiy emas deb topilgan saylov byulletenlari va varaqalari sonini aniqlaydi. Okrug boʻyicha saylov natijalari saylov komissiyasi majlisida aniqlanadi va bayonda aks ettiriladi. Bayon rais, rais oʻrinbosari, komissiya kotibi, komissiyaning boshqa aʼzolari tomonidan imzolanadi va tegishli viloyat, tuman, shahar saylov komissiyasiga taqdim etiladi.

41. Deputatlar saylovining natijalarini aniqlash
Tegishli viloyat, tuman, shahar saylov komissiyasi okrug saylov komissiyalaridan olingan bayonlar asosida: viloyat, tuman, shahar boʻyicha saylovchilarning umumiy sonini; saylov byulletenlari va varaqalari olgan saylovchilarning sonini; ovoz berishda ishtirok etgan saylovchilarning sonini; har bir deputatlikka nomzodni yoqlab berilgan ovozlarning sonini; haqiqiy emas deb topilgan saylov byulletenlari va varaqalari sonini aniqlaydi. Ovoz berishda ishtirok etgan saylovchilar yarmidan koʻpining ovozini olgan deputatlikka nomzod saylangan deb hisoblanadi. Basharti, saylovda saylovchilar roʻyxatiga kiritilgan saylovchilarning oʻttiz uch foizidan kami ishtirok etgan boʻlsa — saylov oʻtmagan deb topiladi. Saylov chogʻida yoʻl qoʻyilib, oqibat natijada ovoz berish yakunlariga taʼsir qilgan qoidabuzarlik tufayli saylov umuman viloyat, tuman, shahar boʻyicha yoki ayrim saylov okruglari, yoxud ayrim saylov uchastkalari boʻyicha oʻtmagan deb topilishi mumkin. Saylovni haqiqiy emas deb topishga doir qaror tegishli viloyat, tuman, shahar saylov komissiyasi tomonidan qabul qilinadi va bu qaror ustidan saylov yakunlari eʼlon qilingan kundan eʼtiboran oʻn kun ichida sudga shikoyat qilinishi mumkin. Ayrim saylov uchastkalari boʻyicha saylov haqiqiy emas deb topilgani taqdirda tegishli viloyat, tuman, shahar saylov komissiyasining qaroriga binoan ana shu uchastkalar boʻyicha ovoz berish natijalari, basharti, bu natijalarsiz ham saylov umuman haqiqiy deb topilishi mumkin boʻlsa, saylovning umumiy natijalaridan chiqarib tashlanadi. Tegishli viloyat, tuman, shahar saylov komissiyasi saylov yakunlari boʻyicha bayon tuzadi va qaror qabul qiladi.

42. Takroriy ovoz berish
Basharti, saylov okrugi boʻyicha deputatlikka ikki nafardan ortiq nomzod qoʻyilgan boʻlsa-yu, ulardan birortasi ham saylanmasa, okrug saylov komissiyasi eng koʻp ovoz olgan ikki nafar nomzod boʻyicha okrugda takroriy ovoz berish oʻtkazish haqida qaror qabul qiladi va bu xususda tegishli viloyat, tuman, shahar saylov komissiyasi hamda okrug saylovchilarini xabardor qiladi. Takroriy ovoz berish ikki hafta ichida ushbu Qonunning talablariga rioya etgan holda oʻtkaziladi. Takroriy ovoz berishda ishtirok etgan saylovchilarning ovozini boshqa nomzodga nisbatan koʻproq olgan nomzod saylangan deb hisoblanadi. Takroriy ovoz berishda saylovchilarning ishtirok etishi foizi hisobga olinmaydi.

43. Takroriy saylov
Quyidagi hollarda: a) basharti, saylov okrugi boʻyicha saylov oʻtmagan yoxud haqiqiy emas deb topilgan boʻlsa; b) basharti, takroriy ovoz berish saylangan deputatni aniqlash imkonini bermagan boʻlsa; v) basharti, saylov okrugi boʻyicha deputatlikka koʻpi bilan ikki nomzod ovozga qoʻyilgan boʻlsa va ulardan birortasi ham saylanmagan boʻlsa takroriy saylovlar oʻtkaziladi; Takroriy saylov tegishli viloyat, tuman, shahar saylov komissiyasining topshirigʻiga binoan okrug saylov komissiyasi tomonidan oʻtkaziladi. Bunda tegishli viloyat, tuman, shahar saylov komissiyasi takroriy saylov yangi tarkibdagi okrug va uchastka saylov komissiyalari tomonidan oʻtkazilishi zarurligi toʻgʻrisida qaror qabul qilishi mumkin. Ovoz berish asosiy saylov oʻtkazish uchun tuzilgan avvalgi saylov uchastkalarida va saylovchilarning roʻyxatlari boʻyicha oʻtkaziladi. Takroriy saylov asosiy saylovdan keyin kechi bilan bir oy ichida oʻtkaziladi. Saylov komissiyalarini tuzish, deputatlikka nomzodlarni roʻyxatga olish va boshqa tadbirlar ushbu Qonunda belgilangan tartibda oʻtkaziladi.

44. Boʻshab qolgan oʻrinlarga deputatlar saylovi oʻtkazish
Tegishli xalq deputatlari Kengashi ayrim deputatlarning vakolatlarini haqiqiy emas deb topgan taqdirda, shuningdek deputat chaqirib olingan taqdirda, boshqa sabablarga koʻra deputatlik vakolatlari muddatidan oldin toʻxtatilgan hollarda tegishli saylov okruglarida yangi saylov oʻtkaziladi. Saylov tegishli xalq deputatlari Kengashi tomonidan saylov oʻtkazilishiga kechi bilan bir oy qolganida tayinlanadi va ushbu Qonunning talablariga rioya qilgan holda tashkil etiladi. Bunda okrug saylov komissiyasi saylovga yigirma besh kun qolganida, uchastka saylov komissiyalari esa — oʻn besh kun qolganida tuziladi. Deputatlikka nomzodlarni roʻyxatga olish saylovga oʻn besh kun qolganida toʻxtatiladi. Tegishli xalq deputatlari viloyat, tuman, shahar Kengashi vakolat muddatining tugashiga olti oydan kam vaqt qolganida deputatning oʻrni boʻshab qolsa, boʻshab qolgan oʻringa yangi deputat saylovi oʻtkazilmasligi mumkin.

45. Deputatlarni roʻyxatga olish
Tegishli viloyat, tuman, shahar saylov komissiyasi okrug saylov komissiyalaridan olingan bayonlar asosida saylangan deputatlarni roʻyxatga oladi va bu haqda ularni xabardor etadi. Ushbu Qonun 23-moddasining ikkinchi qismida koʻrsatilgan shaxslar tegishli xalq deputatlari viloyat, tuman, shahar Kengashi deputati etib saylansalar, tegishli viloyat, tuman, shahar saylov komissiyasiga deputatning maqomiga toʻgʻri kelmaydigan vazifalarni oʻz zimmalaridan soqit qilganliklari toʻgʻrisida yozma ravishda maʼlum qilishlari shart.

46. Deputatlar saylovining yakunlarini eʼlon qilish
Xalq deputatlari viloyat, tuman, shahar Kengashiga oʻtkazilgan saylov yakunlari toʻgʻrisidagi axborotni va saylangan deputatlarning roʻyxatini tegishli viloyat, tuman, shahar saylov komissiyasi alifbo tartibida deputatlarning familiyasini, ismi va otasining ismini, tugʻilgan yilini, partiyaga mansubligini, egallab turgan lavozimini (mashgʻulotining turini), ish va turar-joyini, saylov okrugining tartib raqami va nomini koʻrsatgan holda koʻpi bilan oʻn kun ichida matbuotda eʼlon qilinadi.

47. Deputatning guvohnomasi va koʻkrak nishoni
Deputatga xalq deputatlari viloyat, tuman, shahar Kengashi deputatining guvohnomasi va koʻkrak nishoni tegishli viloyat, tuman, shahar saylov komissiyasi tomonidan beriladi. Xalq deputatlari viloyat, tuman, shahar Kengashi deputatining guvohnomasi va koʻkrak nishoni namunasi qonun hujjatlari bilan belgilanadi.

48. Saylovning moliyaviy taʼminoti
Xalq deputatlari viloyat, tuman, shahar Kengashlari sayloviga tayyorgarlik koʻrish va uni oʻtkazish bilan bogʻliq xarajatlar davlat mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi. Deputatlikka nomzodlarni boshqa mablagʻlar hisobidan moliyaviy taʼminlash va oʻzga tarzda moddiy jihatdan qoʻllab-quvvatlash taqiqlanadi. Oʻzbekiston Respublikasining siyosiy partiyalari va boshqa jamoat birlashmalari, korxonalari, muassasalari, tashkilotlari va fuqarolari oʻz mablagʻlarini ixtiyori ravishda saylov oʻtkazish uchun berishlari mumkin. Bu mablagʻlarni viloyat, tuman, shahar saylov komissiyalari saylov kampaniyasida foydalanish uchun qabul qilib oladi.

49. Xalq deputatlari viloyat, tuman va shahar Kengashlariga saylov toʻgʻrisidagi Qonunni buzganlik uchun javobgarlik
Ushbu Qonunni buzganlikda aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar boʻladi.