Metall va nometall noorganik qoplamalar ishlab chiqarishda mehnatni muhofaza qilish qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida
(order, 2026-01-14)

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 12-iyuldagi 267-son “Mehnatni muhofaza qilishga doir meʼyoriy hujjatlarni qayta koʻrib chiqish va ishlab chiqish toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati qarorlarining toʻplami, 2000-y., 7-son, 39-modda) va 2010-yil 20-iyuldagi 153-son “Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha normativ-huquqiy bazani yanada takomillashtirish toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2010-y., 28-29-son, 234-modda) qarorlariga muvofiq buyuraman: 1. Metall va nometall noorganik qoplamalar ishlab chiqarishda mehnatni muhofaza qilish qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi. Mazkur Qoidalar metall va nometall noorganik qoplamalar ishlab chiqarishda mehnatni muhofaza qilish tartibini belgilaydi. 1. Mazkur Qoidalar metall va nometall noorganik qoplamalar ishlab chiqarish bilan shugʻullanuvchi barcha tashkilotlarga (bundan buyon matnda tashkilot deb yuritiladi) taalluqlidir. 2. Mazkur Qoidalar binolarni va inshootlarni loyihalash, qurish va qayta qurishda, sexlarni texnik jihozlash va qayta jihozlashda, texnologik jarayonlar hamda uskunalardan foydalanish va taʼmirlashda hisobga olinishi lozim. 3. Mazkur Qoidalar texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar, shaharsozlik normalari va qoidalari, sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari talablari bajarilishi shart ekanligini istisno etmaydi. 4. Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish boʻyicha xavfsizlikka oid normativ-huquqiy hujjatlarga rioya etilishi ustidan davlat nazorati bunga maxsus vakolat berilgan davlat organlari tomonidan, jamoatchilik nazorati esa mehnat jamoalari va kasaba uyushmasi tashkilotlari tomonidan mehnatni muhofaza qilish boʻyicha vakillar tomonidan amalga oshiriladi. 5. Mehnatni muhofaza qilish borasidagi ishlarni tashkil qilish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 24-dekabrdagi 819-son qarori bilan tasdiqlangan Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish ishlarini hamda mehnatni muhofaza qilish xizmati faoliyatini tashkil etish tartibi toʻgʻrisidagi nizom talablariga muvofiq amalga oshiriladi. 6. Tashkilotlarda quyidagi asosiy hujjatlar ishlab chiqilishi va tasdiqlanishi lozim: mehnat sharoitlari va mehnatni muhofaza qilish ishlarini yaxshilash, sanitariya-sogʻlomlashtirish chora-tadbirlari boʻyicha boʻlimni oʻz ichiga olgan jamoaviy shartnoma; tasdiqlangan mehnat sharoitlarini baholash va ish oʻrinlarini attestatsiya qilish uslubiga muvofiq ish oʻrinlarini attestatsiya qilish kartalari; mehnatni muhofaza qilish xizmatining choraklik ish rejalari; xodimlar va muhandis-texnik xodimlarni oʻqitish, yoʻl-yoʻriq berish va bilimlarini sinovdan oʻtkazish dasturlari; mehnatni muhofaza qilish boʻyicha maʼmuriy-jamoatchilik nazoratini yuritish jurnali (uch bosqichli nazorat); xodimlarga yongʻinga qarshi yoʻl-yoʻriq berish va yongʻin-texnikaviy minimum mashgʻulotlarini oʻtkazish dasturi; har bir kasb va ish turlari boʻyicha mehnatni muhofaza qilish yoʻriqnomalari. 7. Oʻzbekiston Respublikasi “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Qonunining 12-moddasiga muvofiq ishlab chiqarish faoliyatini amalga oshiruvchi, xodimlarining soni ellik kishi va undan ortiq boʻlgan har bir tashkilotda mehnatni muhofaza qilish talablariga rioya etilishini taʼminlash, ularning bajarilishi ustidan nazoratni amalga oshirish maqsadida mehnatni muhofaza qilish xizmati tashkil etiladi yoki mehnatni muhofaza qilish boʻyicha tegishli tayyorgarlikka ega boʻlgan mutaxassis lavozimi joriy etiladi. Ellikta va undan ortiq transport vositasi mavjud boʻlgan tashkilotda yoʻl harakati xavfsizligi xizmati ham tashkil etiladi yoki yoʻl harakati xavfsizligi boʻyicha mutaxassis lavozimi joriy etiladi. Xodimlarning soni ellik nafardan kam boʻlgan tashkilotda mehnatni muhofaza qilish xizmatini tashkil etish yoki mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassis lavozimini joriy etish toʻgʻrisidagi qaror ish beruvchi tomonidan mazkur tashkilot faoliyatining oʻziga xos xususiyati hisobga olingan holda qabul qilinadi. 8. Mehnatni muhofaza qilish xizmati va yoʻl harakati xavfsizligi xizmati tashkilotning mustaqil tarkibiy boʻlinmalari boʻlib, ular bevosita tashkilot rahbariga boʻysunadi. 9. Mehnatni muhofaza qilish xizmatining mutaxassislari lavozim yoʻriqnomasiga binoan ularning majburiyatlari jumlasiga kiritilmagan boshqa ishlarni bajarishga jalb qilinishi mumkin emas. 10. Tashkilotlarda mehnat faoliyati bilan bogʻliq ravishda sodir boʻlgan baxtsiz hodisalar va boshqa jarohatlanishlarni tekshirish va hisobini yuritish Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 6-iyundagi 286-son qarori bilan tasdiqlangan Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni va xodimlar salomatligining mehnat vazifalarini bajarish bilan bogʻliq boshqa xil zararlanishini tekshirish va hisobga olish toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq amalga oshirilishi lozim. 11. Tashkilot xodimlari oʻz kasblari va ish turlari boʻyicha belgilangan tartibda oʻqishlari, ularning bilimlari sinovdan oʻtkazilishi va ularga yoʻl-yoʻriqlar berilishi kerak. 12. Xodimlarning mehnatni muhofaza qilish boʻyicha bilimlarini tekshirish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 24-dekabrdagi 819-son qarori bilan tasdiqlangan Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻl-yoʻriqdan oʻtkazish, oʻqitish va bilimlarni tekshirish, malaka oshirish hamda qayta tayyorlash toʻgʻrisidagi nizom talablariga muvofiq amalga oshirilishi lozim. 13. Ishlarni texnologik reglament boʻyicha xavfsiz yuritish yoʻriqnomalari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 24-dekabrdagi 819-son qarori bilan tasdiqlangan Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻriqnomalarni ishlab chiqish toʻgʻrisidagi nizom talablariga muvofiq ishlab chiqiladi hamda tashkilot xodimlarini va ish joylarini ushbu yoʻriqnomalar bilan taʼminlash tashkilot rahbariyati zimmasiga yuklatiladi. 14. Tashkilotlar GOST 17.2.3.02-78 “Tabiatni muhofaza qilish. Atmosfera. Sanoat korxonalari zararli moddalarining yoʻl qoʻyiladigan chiqarishlarini oʻrnatish qoidalari” boʻyicha xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari, ularning tavsifi, yuzaga kelish manbalari, xodimlarga taʼsir qilish xususiyatlari va salomatlik uchun xavflilik darajasi va kelgusidagi oqibatlari toʻgʻrisida toʻliq va xolisona maʼlumotga ega boʻlishi lozim. 15. Ish joylaridagi ishlab chiqarish muhiti hamda xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar ishlab chiqarish muhitining fizik, kimyoviy, radiologik, mikrobiologik va mikroiqlim oʻlchovi natijalari, shuningdek mehnat sharoitlarini attestatsiya qilish orqali belgilanishi lozim. 16. Yangi zararli moddalar paydo boʻlishiga yoki xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari yoʻqolishiga olib keladigan texnologik jarayonlar oʻzgarganda xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarga tashkilot rahbari tomonidan tegishli oʻzgartirishlar kiritilishi lozim. 17. Tashkilotlar oʻta xavfli sharoitda bajariladigan ishlar roʻyxatiga ega boʻlishlari lozim. Roʻyxatga xavfli moddalar bilan bajariladigan ishlar, balandlikda, ifloslangan havo va suv muhitida, yuqori harorat va namlik sharoitida bajariladigan ishlar, bugʻ va suv isitish qozonlari, yuk koʻtarish mexanizmlari, bosim ostida ishlaydigan sigʻimlar, elektr qurilmalarga xizmat koʻrsatish bilan bogʻliq ishlar hamda amaldagi tarmoq roʻyxatlariga muvofiq boshqa ishlar kiritilishi shart. 18. Barcha xodimlar oʻta xavfli ishlarni bajarish topshirigʻini olishdan oldin, mehnat muhofazasi boʻyicha yoʻl-yoʻriq olishlari va ishlarni xavfsiz bajarish usullarini oʻzlashtirishlari shart. 19. Oʻta xavfli ishlarni bajarish, faqat belgilangan tartibda rasmiylashtirilgan hujjat (naryad-ruxsatnoma)ga muvofiq amalga oshirilishi lozim. 20. Tashkilot rahbariyati oʻta xavfli ishlarni rejalashtirish, tashkillashtirish va xavfsiz bajarish belgilangan talablarga muvofiq amalga oshirilishiga javobgardir. 21. Xodimlarni ishlab chiqarish muhitining xavfli va zararli ishlab chiqarish omillaridan himoya qilish jamoaviy va yakka tartibdagi himoya vositalaridan foydalanish orqali taʼminlanishi lozim. 22. Jamoaviy himoya vositalari xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari xonadagi barcha xodimlarga taʼsir qilgan taqdirda qoʻllanilishi shart va tashkilotni qurish yoki rekonstruksiya qilish loyihalariga kiritilishi lozim. 23. Jamoaviy himoya vositalariga quyidagilar kiradi: ishlab chiqarish xonalari va ish joylarining havo muhitini normallashtirish vositalari (shamollatish va havo tozalash, isitish, havo haroratini, namligini bir xil meʼyorda saqlash va boshqalar); ishlab chiqarish xonalari va ish joylarining yorugʻligini normallashtirish vositalari (yoritish asboblari, yorugʻlikdan himoya qilish moslamalari va boshqalar); shovqindan, tebranishdan, elektr va statik toklar urishidan hamda qurilmalar yuzasini yuqori darajadagi haroratdan himoya qilish vositalari; mexanik va kimyoviy omillarning taʼsiridan himoya qilish vositalari. 24. Jamoaviy himoya vositalari xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari barcha xodimlarga taʼsir qilganda qoʻllanishi shart va tashkilotlarni qurish yoki rekonstruksiya qilish loyihalariga kiritilishi lozim. 25. Jamoaviy himoya vositalari xavfli va zararli ishlab chiqarish omillarini ruxsat etilgan miqdorgacha kamaytirish imkonini bermagan hollarda yakka tartibdagi himoya vositalari qoʻllanilishi lozim. Bunday hollarda yakka tartibdagi himoya vositalarisiz xodimlarning ishga jalb qilinishi taqiqlanadi. 26. Yakka tartibdagi himoya vositalaridan foydalanadigan xodimlar ularning qoʻllanilishi, himoya xususiyatlari va amal qilish muddati toʻgʻrisidagi maʼlumotlarga ega boʻlishi lozim. 27. Tashkilotda quyidagilar taʼminlanishi shart: yakka tartibdagi himoya vositalarining zarur miqdori va nomenklaturasi; yakka tartibdagi himoya vositalarini qoʻllash va ulardan toʻgʻri foydalanish ustidan doimiy nazorat amalga oshirilishi; yakka tartibdagi himoya vositalarining samaradorligi va sozligi tekshirilishi; xavfli va zaharli moddalar bilan ishlashda foydalanilgan yakka tartibdagi himoya vositalarining dezinfeksiya qilinishi (bir marta qoʻllaniladigan himoya vositalari bundan mustasno). 28. Turli agressiv moddalar bilan ishlayotganda teri kasalliklarini oldini olish uchun profilaktik pasta va mazlardan foydalanish lozim. 29. Xodimlar Kimyo ishlab chiqarishi xodimlari uchun maxsus kiyim, maxsus poyabzal va boshqa yakka tartibda himoyalanish vositalarini bepul berishning namunaviy meʼyorlariga (roʻyxat raqami 1958, 2009-yil 14-may) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2009-y., 19-20-son, 248-modda) va Sanoat va qishloq xoʻjaligi sohasida ishlovchi umumiy kasb xodimlari uchun maxsus kiyim, maxsus poyabzal va boshqa yakka tartibda himoyalanish vositalarini bepul berishning namunaviy meʼyorlariga (roʻyxat raqami 1877, 2008-yil 2-dekabr) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2008-y., 49-son, 486-modda) muvofiq yakka tartibda himoyalanish vositalari bilan taʼminlanishi lozim. 30. Tashkilotlarda tanlov oʻtkazilishi lozim boʻlgan kasblar va mutaxassisliklar roʻyxati boʻlishi lozim. 31. Xodimlar va ishlab chiqarish uchastkalarining rahbarlari tegishli maʼlumotga ega boʻlishlari lozim. 32. Bosim ostida ishlovchi asbob-uskunalarda, shuningdek xavfi yuqori boʻlgan ishlarda band boʻlgan xodimlar maxsus kurslarda tayyorgarlikdan oʻtgan va tegishli guvohnomaga ega boʻlishi shart. 33. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 14-iyuldagi 290-son qarori bilan tasdiqlangan Oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslarning mehnatidan foydalanilishi taqiqlangan ogʻir ishlarning hamda zararli yoki xavfli mehnat sharoitlaridagi ishlarning roʻyxatiga muvofiq oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslar ogʻir ishlarga hamda zararli va xavfli mehnat sharoiti mavjud ishlarga qabul qilinmasligi lozim. 35. Tashkilotlarda xodimlarning salomatligini nazorat qilish Xodimlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizom (roʻyxat raqami 2387, 2012-yil 29-avgust) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2012-y., 35-son, 407-modda) asosida amalga oshirilishi lozim. 36. Tashkilot rahbariyati, kasaba uyushmasi qoʻmitasi va sogʻliqni saqlash organlari bilan birgalikda har yili dastlabki (mehnat shartnomasini tuzayotganda) va davriy (mehnat faoliyati davomida) majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtishi lozim boʻlgan xodimlarning roʻyxatini tuzishi hamda xodimlarning dastlabki (mehnat shartnomasini tuzayotganda) va davriy (mehnat faoliyati davomida) majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtishini taʼminlashi lozim. 37. Majburiy tibbiy koʻriklar tashkilotga tibbiy xizmatlar koʻrsatuvchi davolash-profilaktika muassasalari tomonidan, ular boʻlmagan taqdirda esa tashkilot joylashgan yerdagi davolash-profilaktika muassasalari tomonidan oʻtkaziladi. 38. Ish beruvchi majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtmagan yoxud majburiy tibbiy koʻrik natijalariga koʻra tibbiy komissiyalar tomonidan berilgan tavsiyalarni bajarishdan boʻyin tovlagan shaxslarni ishdan chetlashtirishi shart. 39. Davriy majburiy tibbiy koʻriklar oʻz vaqtida, sifatli oʻtkazilishi va ularning natijalariga koʻra tavsiyalar bajarilishi uchun javobgarlik tashkilot rahbariyati zimmasiga yuklanadi. 40. Xodimlarni sogʻligʻining holati tufayli ularga ruxsat etilmagan ishlarda ishlatish taqiqlanadi. 41. Tashkilot xonalari va ish hududidagi harorati, nisbiy namlik, havoning harakatlanish tezligi va boshqalar GOST 12.1.005-88 “Ish hududining havosi. Umumiy sanitariya-gigiyenik talablari”ga muvofiq boʻlishi kerak. 42. Tashkilotning ishlab chiqarish xonalari quyidagi sanitariya qoidalariga muvofiq saqlanishi lozim: xonalarning harorati, nisbiy namlik va havoning harakatlanish tezligi, ish joylaridagi ortiqcha issiqlik, bajarilayotgan ishning ogʻirlik darajasiga koʻra toifasi, yil mavsumi hisobga olingan holda belgilanishi; ishlab chiqarish, sanitariya-maishiy, xom ashyo va tayyor mahsulotni saqlash xonalarining yorugʻligi QMQ 3.01.05-98 “Tabiiy va sunʼiy yoritish. Loyihalashtirish meʼyorlari”ga muvofiq boʻlishi hamda mehnat sharoitlarini yaratish uchun yetarli yorugʻlik kuchini taʼminlashi; xonalarda yoritish asboblari chang toʻplanishiga imkoniyat bermaydigan konstruksiyaga ega boʻlishi, shuningdek singan taqdirda uning parchalari sochilib ketmasligi uchun yopiq boʻlishi. 43. Noqulay omillar taʼsiriga qarshi himoya tadbirlarini tuzishda samarali havo almashinuvi tizimini SHNQ 2.04.05-22 “Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga muvofiq tashkil qilish lozim. 44. Ishlab chiqarish, sanitariya-maishiy, xom ashyo va tayyor mahsulotni saqlash xonalarini gigiyenik jihatdan toza saqlash va xodimlarning shaxsiy gigiyenasiga qoʻyiladigan talablar qonunchilik hujjatlarida belgilangan qoidalarga muvofiq boʻlishi lozim. 45. Tashkilot maydonlari va binolarining joylashuvi SHNQ 2.09.17-21 “Sanoat korxonalarining bosh rejalarini loyihalash” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga mos boʻlishi kerak. 46. Tashkilotlarda transport vositalarining va piyodalarning tashkilot hududida harakatlanish chizmasi ishlab chiqilgan va tasdiqlangan boʻlishi kerak. 47. Transport vositalari va piyodalarning harakatlanish chizmasi tashkilotlarning kirish, chiqish, ish uchastkalari va sexlarining koʻrinarli joylariga osib qoʻyilishi kerak. 48. Tashkilotning hududi koʻkalamzorlashtirilgan va suv quyish quvurlari tarmogʻi bilan taʼminlangan boʻlishi kerak. 49. Yozgi mavsumda yoʻlaklar va oʻtish joylariga suv sepilgan boʻlishi kerak. 50. Qishki mavsumda yoʻlaklar va oʻtish joylari qordan tozalanib, qum sepilgan hamda binolarning tomlari qordan va karnizlari esa muzlardan tozalab turilishi zarur. 51. Yoʻlovchilar uchun yoʻlak va tashkilotga kirish joyi tekis, kengligi kamida 1,5 m boʻlib, yon tomonlari devorcha va toʻsiqlarga ega boʻlishi kerak. 52. Tashkilotlarning hududi GOST 12.4.009-83 “Obyektlarni himoyalash uchun yongʻin texnikasi. Asosiy turlari. Joylashishi va xizmat koʻrsatilishi” talablariga mos keluvchi yongʻin oʻchirish vositalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 53. Tashkilot hududi har kuni tozalanadigan, shuningdek dezinseksiya, dezinfeksiya va deratizatsiya qilib turiladigan axlat tashlanadigan idishlar boʻlishi lozim. 54. Hovlidagi hojatxonalar ozoda saqlanishi, muntazam dezinfeksiya qilinishi va sutkaning qorongʻi paytida yoritilgan boʻlishi kerak. 55. Tashkilotning hududi chegara boʻylab toʻsilgan boʻlishi va uning hududiga begonalarning kirishi cheklangan va nazorat ostiga olingan boʻlishi lozim. 56. Xodimlar uchun alohida chekish joylari belgilanib, maxsus idishlar qoʻyilishi va “Chekish joyi” degan yozuv bilan jihozlanishi kerak. 57. Ishlab chiqarish va yordamchi binolar, inshoot va xonalar SHNQ 2.09.02-23 “Korxonalarning ishlab chiqarish hamda maʼmuriy-maishiy bino va inshootlari. Loyihalash talablari” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga mos kelishi lozim. 58. Ishlab chiqarish binolarining havosidagi zararli moddalar miqdori SanQvaM 0294-11 “Ish joyidagi havodagi zararli moddalarning ruxsat etilgan miqdorining gigiyenik meʼyorlari” talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 59. Muntazam ishlashga moʻljallangan ish joylarining nam xonalarida hamda issiq oʻtkazuvchi pollarida (betonli, gʻishtli, plitali va boshqalar) yogʻoch toʻshamalar va panjaralar yotqizilgan boʻlishi kerak. 60. Binoga transport vositalarining kirish joylari darvozalar va signal beruvchi asbob-uskunalar bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 61. Darvoza tavaqalari darvozaning yopiq va ochiq holatida maxsus moslamalar bilan mustahkam tutib turilgan boʻlishi kerak. 62. Darvozalar balandligi foydalanilayotgan transport vositasining balandligidan kamida 0,2 m dan baland boʻlishi kerak. 63. Barcha ishlab chiqarish binolari va inshootlari bir yilda kamida ikki martadan (bahor va kuzda) tashkilot rahbari tayinlagan komissiya tomonidan texnik koʻrikdan oʻtkazilishi lozim. Texnik koʻrik xulosalari, topilgan nuqsonlarni bartaraf etish boʻyicha tadbirlar va muddati koʻrsatilgan dalolatnomalar bilan rasmiylashtirilishi kerak. 64. Xodimlar uchun xavf tugʻdiruvchi halokat tusidagi buzilishlar tezda bartaraf etilishi kerak. Xavfli hududlarda ishlash jarayonlari vaqtida halokat bartaraf etilgunga qadar toʻxtatib turilishi, shuningdek xizmat koʻrsatuvchi xodimlar xavfsiz joyga koʻchirilishi kerak. 65. Tashkilotning ishlab chiqarish xonalari va omborxonalari yongʻindan xabar beruvchi va yongʻinni bartaraf etuvchi avtomatik qurilmalar bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 66. Kirish va chiqish yoʻllari turli jismlar va asbob-uskunalar bilan toʻsib qoʻyilmasligi kerak. Evakuatsiya chiqish yoʻllarining barcha eshiklari binodan chiqish yoʻnalishi boʻyicha ochilishi lozim. 67. Shamollatish va isitish tizimi SHNQ 2.04.05-22 “Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 68. Oqimli shamollatishlarni tashqi havo tizimidan olish yerdan kamida 2 m balandlikda bajarilishi lozim. 69. Oʻtish joylarida joylashgan isitish jihozlari ruxsat etilgan oʻtish yoʻlaklarining enini kamaytirmasligi lozim. 70. Ish joylarida havo harorati yengil jismoniy ishda 21º C, oʻrtacha ogʻir ishda 17º C va ogʻir ishda 16º C dan past boʻlmasligi kerak. 71. Xodimlarning isinishi uchun xonalardagi harorat 22o C dan kam boʻlmasligi kerak. 72. Isinish xonalarigacha boʻlgan masofa binolarda joylashgan ish joylaridan 75 m dan va bino tashqarisidagi ish joylaridan esa 150 m dan koʻp boʻlmasligi kerak. 73. Ish joylarida, xonalarda va tashkilot hududida shovqin va tebranishning darajasi SanQvaM 0120-01 “Ish joylarida shovqinning yoʻl qoʻyilgan darajasining sanitariya meʼyorlari”, SanQvaM 0122-01 “Ish joylarida umumiy va lokal tebranishning sanitariya meʼyorlari”, GOST 12.1.003-89 “Shovqin. Umumiy xavfsizlik talablari” va GOST 12.1.012-90 “Tebranma. Umumiy xavfsizlik talablari”ga muvofiq boʻlishi kerak. 74. Ish joylarida shovqin va tebranish darajasi muntazam nazorat qilib turilishi kerak. Agarda u belgilangan meʼyorlardan yuqori boʻlsa, uni pasaytirish uchun quyidagi tadbirlar qoʻllanishi lozim: detallarning zarbali harakatlarini zarbasiz harakatlarga, ilgarilama-qaytma harakatlarni aylanma harakatlarga oʻzgartirish; shovqin chiqaruvchi agregat yoki uning ayrim qismlariga shovqinni toʻsuvchi qobiqlar oʻrnatish; agregatdan chiqayotgan aerodinamik shovqinlarga qarshi samarali tovush soʻndirgichlar qoʻllash; shovqinli uskunalarni (parraklar, kompressor) toʻsilgan xonalarda yoki ishlab chiqarish xonalaridan tashqarida joylashtirish; tebranishni kamaytirish uchun, uning manbalari (elektr dvigatellar, parraklar va boshqalar) poldan va binoning boshqa konstruksiyalaridan izolyatsiyalangan mustaqil poydevorlarda yoki maxsus hisoblab chiqilgan amortizatorlarga oʻrnatilishi kerak. 75. Xonalarda shovqinni texnik vositalar bilan bartaraf etishning iloji boʻlmasa, eshitish aʼzolarini yakka tartibda himoya qiluvchi vositalardan va shovqinga qarshi kaskalardan foydalanish kerak. 76. Suv bilan taʼminlash va oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimi SHNQ 2.04.01-22 “Binolarning ichki suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish” talabiga mos kelishi kerak. 77. Tashkilotlarning ishlab chiqarish oqova suvlari tashqi oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimiga yetib kelgunga qadar zararli moddalardan tozalanishi kerak. 78. Ichimlik suvidan foydalanish uchun suv quvuriga ulangan favvorachalar oʻrnatilishi va suv quvurlari boʻlmaganda, maxsus idishlarda qaynatilgan suv boʻlishi lozim. 79. Ichimlik suvi O`zDSt 950-2011 “Ichimlik suvi. Gigiyenik talablar va sifatini nazorat qilish” talablariga javob berishi kerak. 80. Ichimlik suvining harorati 8 °C dan 20 °C gacha boʻlishi kerak. 81. Tashkilot hududidagi hojatxonalar issiq suv va oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimiga ulangan boʻlishi lozim. 82. Tashkilotda oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimi boʻlmaganda davlat sanitariya nazorati organlari bilan kelishilgan holda tashkilotda yer qatlamini ifloslantirmagan holda dushxonalardan va yuz-qoʻl yuvgichlardan suv oqmaydigan qurilmali axlat oʻralarining boʻlishiga ruxsat etiladi. 83. Tashkilot hududi va ishlab chiqarish xonalarini tabiiy va sunʼiy yoritish SHNQ 2.01.05-24 “Tabiiy va sunʼiy yoritish” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga mos boʻlishi lozim. 84. Yoritish vositalari toza va soz holatda boʻlishi kerak. Yorugʻlik tushuvchi oynalarni yilida kamida ikki marotaba tozalash lozim. 85. Yorugʻlik tushadigan deraza va eshiklarni turli predmetlar bilan toʻsib qoʻymaslik kerak. 86. Sunʼiy yoritish umumiy va birlashgan tizim orqali amalga oshiriladi. Birgina mahalliy yoritishni qoʻllash taqiqlanadi. 87. Yoritish vositalari koʻzni qamashtirishidan saqlash uchun choralar koʻrilgan boʻlishi kerak. 88. Uchastka va xonalarda portlash boʻyicha xavfli gaz va changlar konsentratsiyasi yigʻilib qolishi ehtimoli boʻlsa, elektr yoritish tizimi xonadan tashqarida oʻrnatilishi kerak. 89. Xavflilik darajasi yuqori boʻlgan xonalarda kuchlanishi 36 V dan yuqori boʻlmagan koʻchma elektr yoritqichlar ishlatilishi kerak. Uskunalar va inshootlar (bunkerlar, quduqlar, bugʻlantirish kameralari, tunnellar va boshqalar)ning ichki sirtini yoritish uchun ishlatiladigan koʻchma elektr yoritqichlarning kuchlanishi 12 V dan oshmasligi kerak. 90. Koʻchirib yuriluvchi yoritqichlar shishali himoya qopqoqlari va metall toʻr bilan jihozlangan boʻlishi lozim. Ushbu yoritqichlar va boshqa koʻchirib yuriluvchi apparatlar uchun mis tolali egiluvchan kabel va elektr oʻtkazgichlar qoʻllanishi lozim. 91. Evakuatsiya yoʻlaklari va zinapoyalarda avariya yoritqichlari boʻlishi lozim. 92. Avariya yoritqichlari boshqa yoritqichlardan turi, oʻlchami va maxsus tushirilgan belgilari bilan ajralib turishi va vaqti-vaqti bilan changdan tozalanib turilishi lozim. 93. Avariya yoritish tarmoqlariga elektr energiya isteʼmolchilarining ulanishi taqiqlanadi. Avariya yoritilishlarining sozligi har chorakda kamida bir marta tekshirilishi lozim. 94. Tashkilotlarda maishiy va ovqatlanish xonalari hamda tibbiy punktlar boʻlishi kerak. Tashkilotlarning maishiy bino va xonalari SHNQ 2.09.02-23 Korxonalarning ishlab chiqarish hamda maʼmuriy-maishiy bino va inshootlari. Loyihalash talablari” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga mos kelishi lozim. 95. Kiyim almashtirish va yuvinish xonalari, ichimlik suvi taʼminoti qurilmalari, hojatxonalar va shu kabi qurilmalarning soni tashkilotning umumiy kontingent soni hisobiga olingan holda belgilanishi lozim. 96. Dushxonalar va hojatxonalardagi tarnovlar, kanallar, traplar, pissuarlar va unitazlar muntazam ravishda tozalanishi, yuvilishi va dezinfeksiya qilinishi lozim. 97. Tashkilot atrof tabiiy muhitning (havo, tuproq, suv havzalari) ifloslanishiga va zararli omillarning tegishli normalardan ortiq darajada tarqalishiga olib kelmasligi lozim. 98. Tashkilotlarda ishlab chiqarish jarayonlarini amalga oshirishda atrof tabiiy muhitni chiqindilar (oqova suvlar, shamollatish tizimi chiqindilari va boshqalar) bilan ifloslanishi ehtimolini istisno etadigan sharoitlar taʼminlanishi lozim. 99. Tashkilotlarda chiqindilarni yigʻish uchun atrofi oʻralgan maxsus joy ajratilishi va chiqindilar uchun maxsus idishlar bilan taʼminlanishi va ushbu idishlar boʻshatilgandan soʻng xlorli ohak eritmasi bilan dezinfeksiya qilinishi va yuvilishi kerak. 100. Xodimlarning ish vaqti, shu jumladan qisqartirilgan ish vaqti, dam olish va tanaffuslar vaqti tashkilotlar tomonidan qonunchilik hujjatlariga muvofiq belgilanadi. 101. Ishlab chiqarish xonalaridagi texnologik jarayonlar GOST 12.3.002-75 “Ishlab chiqarish jarayonlari. Umumiy xavfsizlik talablari”ga muvofiq boʻlishi lozim. 102. Ishlab chiqarish xonalaridagi texnologik jarayonlarining xavfsizligi quyidagi talablarni amalga oshirish orqali taʼminlanishi lozim: ishlab chiqarish uskunalariga xizmat koʻrsatish tartibidagi texnologik jarayonlarni (ish turlarini), ish usullari va rejimlarini qoʻllash; xavfli va zararli ishlab chiqarish omillarining tarqalishini cheklovchi vositalarni qoʻllash; ishlab chiqarish jarayonlari atrof muhitning (havo, tuproq, suv havzalari) ifloslanishiga va zararli omillarning tegishli meʼyorlaridan ortiq darajada tarqalishiga olib kelmasligi. 103. Texnologik jarayonlarni amalga oshirishda ish bajaradigan dastgoh va mexanizmlar ketma-ketligi blokirovka tizimi bilan taʼminlangan boʻlishi zarur. Avariya holatida biror bir mexanizm toʻxtab qolsa, barcha dastgoh va mexanizmlarning toʻxtashi nazarda tutilgan boʻlishi kerak. 104. Uskuna va avtomatlashtirilgan tarmoqlarda ular ishga tushirilganligini bildiruvchi ovozli va yorugʻlik signallari boʻlishi kerak. Signal elementlari (elektr qoʻngʻiroq va oʻchib-yonuvchi lampa) mexanik buzilishlardan himoyalangan boʻlib, xizmat koʻrsatuvchi xodimlar eshitadigan darajada boʻlishi lozim. Liniya toʻxtagandan soʻng, ovozli va yorugʻlik signali bermasdan uni ishga tushirish taqiqlanadi. 105. Texnologik jarayonlar soz asbob-uskunalar va nazorat-oʻlchash asboblari, himoya toʻsiqlari, blokirovkalar hamda ishga tushiruvchi apparatlari mavjud boʻlgan taqdirda amalga oshirilishi lozim. 106. Ishlab turgan uskunalar joylashgan joylar zarur toʻsiqlar, himoya va saqlovchi moslamalar hamda qurilmalar bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Ish joylariga va ishlab chiqarish binolariga begona shaxslar kirishi taqiqlanadi. 107. Ishlab chiqarish jarayonlari yongʻin va portlash xavfsizligi, ularni rejalashtirishda, tashkillashtirishda va olib borishda GOST 12.1.004-91 “Yongʻin xavfsizligi. Umumiy talablari” va GOST 12.1.010-90 “Portlash xavfi. Umumiy talablari”ga va mazkur Qoidalarga muvofiq taʼminlanishi lozim. 108. Ishlab chiqarish jarayonlarini amalga oshirishda yongʻinlar, portlashlar, avariyalar, zaharlanishlar sodir boʻlishi hamda atrof muhit uning chiqindilari (oqova suvlari, shamollatish chiqindilari va boshqalar) bilan ifloslanishi ehtimolini istisno etadigan sharoitlar taʼminlanishi lozim. 109. Ishlab chiqarish binolari va xonalari dastlabki yongʻinni oʻchirish vositalari bilan taʼminlangan boʻlishi shart. 110. Shamollatish tizimi yongʻindan darak beruvchi signalizatsiya bilan birlashtirilgan boʻlishi kerak. 111. Yongʻin suv manbai yoʻlaklari hamda yongʻinni oʻchirish vositalariga boradigan yoʻlaklar doimo boʻsh boʻlishi kerak. 112. Portlashning oldini olish uchun mashina va agregatlarning ishqalanuvchi qismlarini qizib ketishiga yoʻl qoʻymaslik lozim. 113. Aralashganda portlovchi modda hosil qilishi lozim boʻlgan gazlarni umumiy kollektorga chiqarish taqiqlanadi. 114. Kollektordan chiqadigan suyuqlik miqdori va inersiya natijasida statik tok hosil boʻlishini hisobga olgan holda kollektor sim orqali yerga ulanishi kerak. 115. Ishlab chiqarish binolariga (omborxona, sex, laboratoriya, uchastka va boshqa) yongʻin xavfsizligi xizmati bilan kelishilgan yongʻin xavfsizligi boʻyicha yoʻriqnoma ishlab chiqilishi va koʻrinadigan joyga osib qoʻyilishi lozim. 116. Sexlarda (boʻlimlarda, omborxonalarda, ustaxonalarda, laboratoriyalarda va boshqa ish uchastkalarida) yongʻin xavfsizligini taʼminlash boʻyicha, shuningdek yongʻin oʻchirish anjomlarining soz holda boʻlishiga shu boʻlinmalarning boshliqlari yoki boshliq vazifasini bajaruvchi xodimlari masʼuldir. 117. Yongʻin va portlash xavfi boʻlgan ishlab chiqarish binolari yongʻindan xabar beruvchi va yongʻinlarni bartaraf etuvchi avtomatik qurilmalar bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 118. Yongʻinga qarshi suv havzalari doimo soz holatda va ichidagi suv hajmi yongʻinni oʻchirish uchun yetarli boʻlishi kerak. Suv havzalarining ishga yaroqliligi yiliga kamida ikki marotaba, bahor va kuz mavsumlarida tekshirilishi lozim. 119. Qoʻlda yasalgan, avtomatika tizimi nosoz boʻlgan yoki yongʻin xavfsizligi talablariga javob bermaydigan maishiy isitish asboblaridan foydalanish taqiqlanadi. 120. Tashkilotlarda elektr qurilmalarini oʻrnatish va ulardan foydalanishda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 11-noyabrdagi 712-son qarori bilan tasdiqlangan Isteʼmolchilar elektr qurilmalarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalari va Isteʼmolchilar elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik texnikasi qoidalari talablariga rioya qilinishi kerak. 121. Elektr energiyasidan foydalanishda tashkilot rahbarining buyrugʻi bilan muhandis-texnik xodimlardan elektr xoʻjaligi uchun javobgar xodim tayinlangan boʻlishi va bu xodim elektr xavfsizligi boʻyicha tegishli malaka guruhiga ega boʻlishi kerak. 122. Elektr xoʻjaligi uchun masʼul xodim kuchlanishi 1000 V va undan yuqori boʻlgan elektr uskunalarga xizmat koʻrsatishi uchun elektr xavfsizligi boʻyicha V malaka guruhiga, kuchlanishi 1000 V gacha boʻlgan elektr uskunalarga xizmat koʻrsatish uchun esa IV malaka guruhiga ega boʻlishi talab etiladi. Masʼul xodim davriy ravishda va oʻrnatilgan tartibda elektr xavfsizligi boʻyicha tashkilotda tuzilgan komissiyada bilim sinovidan oʻtishi shart. 123. Elektr toki oʻtkazuvchi qismlar, taqsimlovchi qurilmalar, apparatlar va oʻlchash asboblari, shuningdek turli saqlovchi qurilmalar, rubilniklar va boshqa ishga tushiruvchi apparatlar va moslamalar yonmaydigan qilib montaj qilinishi lozim. 124. Yuqori namlik va issiqlik ajralib chiquvchi xonalarda elektr yoritqichlar namlikdan va elektr dvigatellari esa suyuqlik sachrashidan himoyalangan boʻlishi shart. 125. Taqsimlovchi qurilmalar izolyatsiyasining qarshiligi va chidamliligi tekshirib turilishi lozim. 126. Ishlab chiqarish va maishiy xonalarda qoʻllanuvchi lyuminessent yoritqichlar yopiq holda, namlik va chang oʻtkazmaydigan maxsus armatura bilan qoplanishi lozim. 127. Kabellar va elektr oʻtkazgichlarning izolyatsiyasi, tashqi birikmalar, elektr tokdan himoyalovchi yerga ulangan simlar, elektr dvigatellarning ishlash rejimi koʻrikdan oʻtkazilishi va asboblar bilan oʻlchash orqali tekshirilib turilishi lozim. 128. Tok uzatilmaganligi sababli uskuna toʻxtatilgan hollarda elektr dvigatellar oʻchirilishi kerak. 129. Elektr apparatlari va agregatlarining nolga va yerga ulash simlarining butunligi kamida olti oyda bir marta tekshirilishi lozim. Tekshirish natijalari dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi. 130. Kam quvvatli elektr lampalari va asboblarini kattaroq quvvatlilariga almashtirish tarmoq uchun yoʻl qoʻyiluvchi yuklanishni hisobga olgan holda elektr xoʻjaligi uchun masʼul xodimning ruxsati bilan amalga oshirilishi lozim. 131. Bitta elektr shtepseliga bir nechta isteʼmolchilarni ulash taqiqlanadi. 132. Changlarning statik elektr razryadlaridan alangalanib ketmasligi uchun mashinalarning gʻiloflari, uning asosiy vallari va havo quvurlari yerga ulangan boʻlishi lozim. 133. Havo quvurlarining filtrlari mayda katakli metall toʻrlar bilan oʻralgan va yerga ulangan boʻlishi lozim. 134. Tashkilotning barcha turdagi binolari yashin qaytargichlar oʻrnatilgan holda toʻgʻridan-toʻgʻri yashin urishidan himoyalangan boʻlishi lozim. 135. Yashin qaytargichlar har yili bahorda tekshirilib turilishi va nosozliklari bartaraf etilishi lozim. 136. Momaqaldiroq vaqtida elektr oʻlchashlarni amalga oshirish taqiqlanadi. 137. Qoplamalarni ishlab chiqarish va metallarga kimyoviy ishlov berish texnologik jarayonlarini loyihalash, tashkil etish va olib borishda quyidagilar hisobga olinishi lozim: zararli va yongʻin uchun xavfli moddalarni zararli, zararsiz va yonmaydigan moddalarga almashtirish; organizmga zararli taʼsir koʻrsatuvchi moddalar va eritmalar bilan bevosita ishlashning oldini olish; xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari manbai hisoblangan texnologik jarayonlarni amalga oshirishda uskunalarni avtomatlashtirish, mexanizatsiyalashtirish va germetiklash. 138. Texnologik uskunalar, jihozlar va boshqa elektr uskunalar ishlash jarayonida statik elektr hosil boʻlishi mumkin boʻlgan hollarda zaminlashtirilgan boʻlishi lozim. 139. Organik eritmalar bilan yogʻsizlantirishda quyidagi talablar bajarilishi lozim: tortuvchi-soʻrib oluvchi ventilyatsiyali va yongʻinni oʻchirish vositalari oʻrnatilgan alohida binoda amalga oshirilishi; mexanik usulda bajarilishi; antistatik qoʻshimchali eritmalar qoʻllanilishi; ish boshlashdan oldin eritmalar aralashtirib olinishi. 140. Qoʻlda artib yogʻsizlantirishda statik elektr toʻplanmaydigan ip-gazlama matodan (salfetka va tampon) foydalanish lozim. 141. Xlorli uglevodorodda yogʻsizlantirish germetiklangan uskunalarda bajarilishi kerak. 142. Binoda yogʻsizlantirish uchun organik eritmalar smena ehtiyojidan oshmagan miqdorda saqlanishi lozim. 143. Ish tugagandan keyin ishlatilgan artish matosi zich yopiladigan metall qutilarga solib, maxsus joyga chiqarib tashlanishi lozim. 144. Elektrokimyoviy yogʻsizlantirishda eritma yuzasidagi koʻpik vaqti-vaqti bilan olib tashlanishi va uchqun chiqishining oldini olish uchun choralar koʻrilishi kerak. Bunda koʻpik metaldan ishlangan va ishqorli muhitga chidamli asbob bilan olib tashlanishi kerak. 145. Yonuvchi ishqor konsentratsiyali eritma va ishqorli quyma bilan ishlaganda ogohlantiruvchi eritmani vannadan toʻkish uchun quyidagi xavfsizlik choralari koʻrilishi lozim: yuklashdan oldin detallar va asboblarning sirtidagi suvlar quritilishi; eritmani toʻgʻrilashdan oldin quyma qotgunga qadar 100° C gacha sovutilishi; ishqor maxsus asbob (teshikli chelak va setka) bilan vannada eritilishi va qorishtirilishi; vanna tubigacha yetadigan trubka orqali ishqorli eritmani qoʻshish; eritmali vannada ishlaganda ishqor kuzatib turilishi; kimyoviy oksidlash vannasini ishga tayyorlashda ishqorning vanna yuzasida va tubida qotib qolgan qobigʻi buzib chiqilishi va eritma kerakli haroratga kelgunga qadar isitilib aralashtirilishi. 146. Ajralib chiqadigan zararli bugʻlar xodimlarga taʼsirini kamaytirish uchun quyidagi ishlar bajarilishi kerak: kimyoviy ishlov berish kislotalariga koʻpirtiruvchi yoki kimyoviy ishlov berish ingibitorlarini qoʻshish; xromlashda elektrolitlarga xromin qoʻshimchasi qoʻshish yoki vanna oynasi shisha yoki gʻovak sharchali plastmassa bilan qoplanishi; aluminiyli qotishmalar oltingugurt kislotali va xrom kislotali oksidlash vannasi sathini penoplast bilan qoplanishi. 147. Elektrsayqallash jarayonlarini oʻtkazishda quyidagi choralar koʻrilishi lozim: shtanglarni tutashuviga yoʻl qoʻymaslik; detallarni qattiq birikishini taʼminlash; vannada ishlash vaqtida detallarni yuklash, tushirish va silkitmaslik; ventilyatsiya toʻxtab qolganda elektrsayqallashni toʻxtatish. 148. Magniyli va titanli qotishmalarni kimyoviy qayta ishlashda quyidagi xavfsizlik choralari koʻrilishi kerak: magniyli detallarni eritilgan ishqorga solmaslik; magniyli qotishmalarga kimyoviy ishlov berish eritmalarida azot kislotasi konsentratsiyasi 50 g/l dan oshmasligi; qalay miqdori yuqori boʻlgan titan qotishmalarini ishqor eritmalarida qayta ishlamaslik; titan va uning qotishmasini tutayotgan azot kislotasi bilan toʻqnashishiga yoʻl qoʻymaslik; tarkibida azot kislotasi boʻlgan eritmada titanga kimyoviy ishlov berishda ishlov berilayotgan detal yuzasi bilan eritma hajmi mutanosibligiga rioya qilish; poʻlatdan tayyorlangan texnologik asbob-uskunalardan (ilmoq, setka va boshqalar) foydalanmaslik va poʻlat ilmoqlarni polimer materiallar (polietilen, ftoriplast va polixlorvinil) bilan izolyatsiyalash; magniy va titandan boʻlgan buyumlar qayta ishlanadigan binolarda kislota va ishqorlarni saqlamaslik. 149. Magniy va uning qotishmasini suv, tetraxlorli oʻt oʻchirgich va karbonat kislota bilan soʻndirish qatʼiyan taqiqlanadi. 150. Yonayotgan titanni oʻchirish uchun suv, karbonat kislota, azot, toʻrt xlorli karbonat va qum ishlatmaslik kerak. 151. Qayta ishlangan sianidli tuz eritmalari, tozalashdan keyingi choʻkmalar va yuvishda ishlatilgan suv kuchli taʼsir etuvchi zaharli moddalar tozalash inshootlarida zararsizlantirilishi lozim. 152. Ishlovdan oʻtgan kislota va ishqor eritmalari oqar suvga tashlanishidan oldin neytrallashtirilishi lozim. 153. Kimyoviy va elektrokimyoviy ishlov berish vannalari yon devorlarida soʻrish tuynuklari oʻrnatilgan boʻlishi kerak. 154. Yuqori haroratda ishlaydigan vannadagi mahalliy tortuvchi ventilyatsiya vanna isitilishidan oldin yoqilishi va toʻliq sovutilgandan soʻng oʻchirilishi zarur. 155. Tarkibida xavfliligi 1 va 2-toifali moddalar boʻlgan vannalar, shuningdek ishlash chogʻida kislota va ishqorlarning yuqori konsentratsiyasi boʻlgan tuman ajralib chiqadigan eritmali vannalar (xromlash vannasi, titanga, alyuminga kimyoviy ishlov berish, oksidlash va fosfatlash vannasi) qopqoq va quyuvchi asboblar (sifon va nasos) bilan jihozlangan boʻlishi va eritmalarning isitilishi avtomatik tarzda tartibga solib turilishi lozim. 156. Sianidli elektrolit vannalar qopqoq va qulf bilan jihozlanishi zarur. Vannalarning qopqoqlari ishlash vaqtida yopilishi, ish tugagandan soʻng va tanaffusda vannalar qopqoqlari yopilib qulflanishi lozim. Kalitlar sex boshligʻiga yoki uning oʻrinbosariga topshirilishi kerak. 157. Avtomatik va yarim avtomatik liniyalardagi sianidli elektrolit vannalarga ish vaqtidan tashqari unga oʻtish imkonini bermaydigan toʻsiqlar bilan jihozlangan boʻlsa, qopqoqlarni oʻrnatmaslikka ruxsat etiladi. 158. Elektrokimyoviy jarayonlarni bajarishda tokdan shikastlanmaslik uchun quyidagi choralar koʻrilishi zarur: shtanglar vanna korpusidan ishonchli izolyatsiyalanishi; detallarni ortish, tushirish, kontaktlarni toʻgʻrilash va shtanglarni tozalash oʻchirilgan tokda amalga oshirilishi. 159. Sachrash yuzaga kelgan taqdirda, eritmalarni quruq muz bilan sovutmaslik kerak. Vannalar sovutish uskunalari bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 160. Ilish asboblari kislota va ishqorga chidamli materiallardan tayyorlangan boʻlishi kerak. 161. Vannaga tushib ketgan detallarni vannadan kuchlanishni va isitgichni oʻchirgan holda uzun dastali belkurak, ilmoq va magnit yordamida olish lozim. 162. Sianidli vannalarda qoʻllaniladigan instrumentlar farqlanadigan rangda boʻyalgan boʻlishi kerak. 163. Anodlar vannadan chiqarib olinib, suv bilan yuvib tashlangandan soʻng tozalanishini zarur. 164. Uskuna taʼmirlashdan oldin nam holatda tozalanishi lozim. 165. Uskunani qismlarga ajratish, tozalash va taʼmirlashda qoʻllaniladigan barcha instrument va asbob-uskunalar ish tugagandan soʻng, zararsizlantirilishi va yuvilishi lozim. 166. Ishchilar taʼmirlash ishlariga kirishishdan oldin, xavfsiz ishlash usullari boʻyicha yoʻl-yoʻriq bilan tanishtirilishi lozim. 167. Moy va moylash bilan ishlov beriladigan qismlar boshqa ishlab chiqarish jarayonlaridan izolyatsiyalangan boʻlishi va yongʻinni oʻchirish vositalari bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 168. Birlamchi materiallar, yarim mahsulot va chala tayyor mahsulotlar, tayyor mahsulotlarni transport vositalarida tashishda yuk tashish qoidalariga rioya qilishlari lozim. 169. Birlamchi materiallar, yarim mahsulot va chala tayyor mahsulotlar, tayyor mahsulotning hajmi mazkur ishni bajaruvchi qurilmaning pasportida koʻrsatilgan oʻlchamlarga muvofiq boʻlishi kerak. 170. Omborxonada ustma-ust taxlangan yoki yuk idishlari javonlar oraligʻidagi yoʻlakning eni 1,5 m dan kam boʻlmasligi lozim. 171. Omborxonaning devorlari boʻylab oʻralgan har bir javonda olti taxlamgacha boʻlgan miqdorda xom ashyo, yarim mahsulot va chala tayyor mahsulotlar, tayyor mahsulotlarni saqlash lozim. Taxlamlar oraligʻidagi masofa 0,5 m dan, yon tomon maydonlardagi taxlamlar bilan oraligʻi esa 1,5 m dan kam boʻlmasligi kerak. 172. Chiqindilarni inventarizatsiya qilish, shuningdek ularning turlari boʻyicha xavflilik darajasini belgilash lozim. 173. Chiqindilarni ruxsat etilmagan joylarda saqlash, qayta ishlash va koʻmib tashlash taqiqlanadi. 174. Tashkilotlarda chiqindilar bilan ishlashga oid yoʻriqnomalar ishlab chiqilgan boʻlishi lozim. 175. Ikkilamchi xom ashyolar tashkilotga infeksiyaga qarshi dorilangan va bogʻlamlarga oʻralgan holda qabul qilinishi kerak. 176. Ikkilamchi xom ashyo bogʻlamlarini yopiq omborxonalarda yoki qattiq qoplamali soyabonli maydonlarda saqlash lozim. 177. Ochiq saqlash maydonlari atrof hududiga nisbatan 0,2 m dan kam boʻlmagan holda baland va 0,5 m dan kam boʻlmagan holda yonmaydigan devor bilan oʻralgan boʻlishi kerak. 178. Ikkilamchi xom ashyo taxlamlari balandligi 5 m dan va har bir taxlam oʻlchami 0,25 x 0,15 m dan oshmasligi kerak. 179. Quti va qoplardagi yuklar omborxonada agʻanamaydigan va surilib ketmaydigan qilib ustma-ust taxlangan boʻlishi lozim. Qoʻlda taxlanganda uning balandligi 3 m dan, yuk koʻtarish mexanizmi yordamida taxlanganda esa 6 m dan oshmasligi lozim. Eng yuqoridagi qop bilan ship orasidagi masofa kamida 1 m boʻlishi lozim. 180. Chiqindilarni yigʻish joyi sexlardan kamida 50 m uzoqlikda boʻlishi lozim. 181. Yuk saqlanadigan omborxona va maydonchalar hududining kirish joylarida transport vositalarning harakat yoʻnalishi hamda yuklarni ortish va tushirish joylari koʻrsatilgan sxemalar osib qoʻyilgan boʻlishi lozim. 182. Omborxonalardagi belgilangan normadan ortiq boʻlgan yuklarni tashish va taxlash bilan bogʻliq boʻlgan barcha ishlar mexanizatsiyalashtirilgan boʻlishi lozim. 183. Kimyoviy moddalar maxsus jihozlangan binoda (omborxonada) kimyoviy taʼsir xususiyatiga koʻra bogʻliqligi boʻyicha alohida joylarda saqlanishi zarur. Omborxonalarda har xil kimyoviy moddalar birgalikda saqlanishi uchun ularning roʻyxati boʻlishi lozim. 184. Har bir kimyoviy modda texnik koʻrsatmalar talablari hisobga olingan holda saqlanishi lozim. Kimyoviy moddalarni ochiq holda (tarada) saqlash taqiqlanadi. Taralarda yozuv, etiketka yoki modda nomi tushirilgan yorliq, texnik talablar koʻrsatilgan boʻlishi lozim. 185. Kislota saqlash xonalarida favqulodda holatda kislota, suv, ohak eritmasi yoki toʻkilgan kislotani neytrallash uchun soda va himoya vositalari uchun zaxira idishlar boʻlishi lozim. 186. Kislotali rezervuar va idishlarda “Xavfli kislota” yozuvi va kislotaning nomi yozilgan boʻlishi lozim. 187. Kislota uchun rezervuarlarga benzin, kerosin, yogʻ va spirt tushishiga yoʻl qoʻymaslik kerak. 188. Ushlagichli savatlarga yoki yogʻoch panjarali qutiga qadoqlangan kislotali butilkalarni guruhlari boʻyicha 2 — 4 qator qilib, har bir guruhda 100 donadan koʻp boʻlmagan holda saqlash zarur. Guruhlar orasidagi oʻtish yoʻlagining kengligi 1 m dan kam boʻlmasligi kerak. 189. Butilkalar xlorli kalsiy eritmasi shimdirilgan material bilan qoplangan boʻlishi kerak. 190. Kislotalarni boshqa kimyoviy moddalar va materiallar bilan birgalikda saqlamaslik kerak. 191. Qattiq oʻyuvchi natriy (oʻyuvchi kaliy) temir barabanlarda, suyuq oʻyuvchi natriy (kaliy) — temir banka, idish (bak), barabanlarda, yozda esa shisha butilkalarda yumshoq qatlam bilan panjaralangan holda saqlanishi lozim. Oʻyuvchi natriyli idishlarda “Xavfli — oʻyuvchi natriy” (oʻyuvchi kaliy) yozuvi boʻlishi lozim. 192. Sianidli birikmalar va kislotalarni birgalikda saqlamaslik kerak. 193. Detallarni kimyoviy ishlov berish usuli bilan tozalashda ishlov berish va yuvish vannalari yonma-yon joylashtirilishi kerak. Bunda yuvish vannalari oʻrtasidagi oraligʻi polga eritma tushishini oldini olish uchun rezina toʻsiq bilan toʻsilgan boʻlishi lozim. 194. Detallarga kimyoviy ishlov berish usulida yuvish vannalari oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimiga berk quvurlar orqali ulangan boʻlishi lozim. Eritgichlarni ochiq tarnovlar va ariqchalar orqali oqizish taqiqlanadi. 195. Yuvish vannalari joylashgan joydagi pol yogʻochli katak-katak panjaralar bilan qoplanishi kerak. 196. Detalga kimyoviy ishlov beruvchi ishga aloqasi boʻlmagan boshqa shaxslarning kirishi taqiqlanadi. 197. Toʻkilgan va ishlatilgan aralashmalar (kislota) zararsizlantirilgandan soʻng oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimiga oqizilishi kerak. 198. Detallarga isitilgan kislotalar bilan ishlov berishda uning harorati 35°C dan va oltingugurt kislotasida 65°C dan oshmasligi lozim. 199. Kimyoviy ishlov berish usulida tozalanadigan detallar quritilgan boʻlishi lozim. 200. Har bir yuvish vannasida undan foydalanish, aralashma tarkibi va harorat rejimi koʻrsatilgan jadval boʻlishi kerak. 201. Yuqori haroratgacha qizdiriladigan aralashmali, agressiv aralashmali, shuningdek yon tomonlama soʻrgʻichlarsiz uzoq texnologik jarayonda boʻladigan yuvish vannalari qopqoqlar bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 202. Kislotalarni, ishqorlarni, tuzlarni eritish va eritmalarni zararsizlantiruvchi baklar, toʻplagichlar va oʻlchagichlar qopqoqlar bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 203. Yuvish vannalarini koʻchirish va oʻrnatish, xonalardan chiqindilarni chiqarish ishlari mexanizatsiya yordamida bajarilishi lozim. 204. Baraban va boshqa idishlardan tuz va ishqorlarni tushirish mexanik va gidravlik qurilmalar yordamida amalga oshirilishi lozim. 205. Yuvish vannalariga katta miqdordagi xavfli suyuqliklarni berish ishlari nasoslar yoki vakum-nasoslar bilan, shuningdek kombinatsiyalashgan usulda amalga oshirilishi lozim. 206. Yuvish vannasini isitish, haroratni nazorat qilish, detallarni yuvish vannasiga botirishdan oldin isitish, gidrid natriy generatoriga gaz berish, kaustik erishiga qarab generator holatini toʻgʻrilash ishlari maxsus avtomatlashtirilgan uskunalarda bajarilishi lozim. 207. Detallarni kimyoviy ishlov berish usullari bilan tozalashda eritmalar uning tarkibiy qismlari kimyoviy tekshiruvdan oʻtkazilganidan soʻng tayyorlanishi kerak. 208. Aralashma kimyo muhandisi yoki usta boshchiligida, xodimga aralashma tarkibi, tarkibiy qismlari miqdori, solish ketma-ketligi va tayyorlanishini nazorat qilish ishlari haqida berilgan yozma koʻrsatma asosida tayyorlanishi lozim. 209. Kislotalarni, ishqorlarni va tuzlarni koʻtarish va joyini oʻzgartirish maxsus aravalar yoki moslamalar yordamida amalga oshirilishi kerak. 210. Kimyoviy modda idishlarining qopqogʻi maxsus moslamalar bilan ochilishi lozim. Qadoqlash, tortish, kimyoviy moddalarni eritish va aralashmani yuvish vannasida aralashtirish ishlari ham maxsus moslamalar yordamida amalga oshirilishi lozim. 211. Butilkaga suyuqlik quyishdan oldin havo chiqaradigan naychali yopiq voronka qoʻyish lozim. 212. Aralashmalarni tayyorlashda yuvish vannasini suv bilan toʻldirish, azot yoki fosfor kislotasini quyish va shundan soʻng, oltingugurt kislotasini quyish kerak. 213. Yuqori konsentratsiyali azot kislotasi bilan ish olib boriladigan joylarda quruq buyumlar boʻlmasligi lozim, ular olib qoʻyilishi yoki suv bilan hoʻl qilinishi lozim. 214. Detallar ilish moslamalariga ilinganda, ular yuvish vannasiga tushib ketishining oldini olish kerak. 215. Ilish moslamalari (ilgaklar va savatlar) mustahkam va qulay boʻlishi hamda kislota va ishqorlar taʼsiriga chidamli materiallardan tayyorlanishi kerak. 216. Moslamalarga detallarni mahkamlash ishonchli boʻlishi lozim. Moslamalarga mahkamlangan detallarning ishonchliligi yuvish vannasidan tashqarida silkitib koʻrib tekshiriladi. Yuvish vannasi ustida detallar ilgakka mahkam osilganligini tekshirish uchun ularni silkitib koʻrish taqiqlanadi. 217. Detal yuvish vannasiga tushib ketgan hollarda, detal tok va qizdirgich oʻchirilgandan soʻng maxsus moslamalar yordamida olinishi kerak. 218. Yuvish vannasiga detallarni solish va olish ishlari siltamasdan amalga oshirilishi kerak. 219. Uskunalarning konstruksiyasi GOST 12.2.003 — 91 “Ishlab chiqarish jihozlari. Xavfsizlikning umumiy talablari”ga muvofiq boʻlishi hamda ishlab chiqarish jarayonlarida foydalaniladigan uskunalar soz holatda boʻlishi lozim. 220. Uskunalarning konstruksiyasida uning tarkibiy qismi boʻlgan bugʻ oʻtkazgichlar va elektr simlarining zararlanish xavfi bartaraf etilgan boʻlishi kerak. 221. Uskunalarning konstruksiya qismlari xodimlarning jarohat olishiga sabab boʻladigan oʻtkir boʻgʻinli, hoshiyali va tikanli boʻlmasligi lozim. 222. Uskunalarning barcha harakatlanuvchi qismlari uning korpusida joylashtirilgan boʻlishi kerak. 223. Uskunalarning ish jarayoni kuzatiladigan joylarning panjaralari tez yechiladigan (qopqoq, lyuk, shit, toʻr) yoki tez ochiladigan boʻlishi kerak. Panjaralar, eshiklar, shitlar ochilganida avtomatik ravishda uskunalar ishini toʻxtatish vositalari bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. 224. Uskunalarni kuzatish va holatini tekshirish ishlari tashkilotning texnik rahbari tomonidan tasdiqlangan jadval asosida olib borilishi kerak. 225. Xavfli joylarda muhofazalash qurilmalari va himoya vositalari boʻlmagan jihozlarda ishlash taqiqlanadi. 226. Buzilgan jihoz ustiga unda ishlash mumkin emasligini bildiruvchi va ogohlantiruvchi belgi qoʻyilishi lozim. Qurilmada uni taʼmirlash ishlari tugatilmaguniga qadar ishga tushib ketishiga yoʻl qoʻymaydigan choralar koʻrilishi lozim. 227. Yuvish vannasiga xizmat koʻrsatish maydonchalarining eni kamida 1,5 m boʻlishi lozim. 228. Kislotalar bilan ishlash uchun moʻljallangan barcha uskunalar zangga chidamli boʻlishi kerak. 229. Kislota va kaustikaga moʻljallangan barcha uskunalar ularning diametriga koʻra koʻzdan kechirish va tozalash uchun tushish teshiklari va lyuklar bilan taʼminlanishi lozim. 230. Tuzlar, ishqorlar va kislotalarni eritish va zararsizlantirish idishlari, toʻplagichlari va oʻlchagichlarining qopqogʻi bino tomidan yuqoriga chiqarilishi lozim boʻlgan naychalar bilan taʼminlangan boʻlishi kerak. 231. Uskunalarning koʻrish oynalari 2-3 mm qalinlikdagi metall toʻr bilan himoyalangan boʻlishi lozim. 232. Bosim ostida ishlovchi barcha uskunalarning koʻrsatkichlari monometrlar bilan taʼminlangan boʻlishi kerak. 233. Yuqorida joylashgan kislota oʻlchagichlar sath oʻlchagichi va quyish qurilmalari bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. 234. Uskunaning nazorat-oʻlchov asboblari xodimning ish joyiga oʻrnatilishi kerak. 235. Har bir uskuna pasport, kommunikatsiyalarga ulanishining bajarilish chizmasi, tuzilishiga kiritilgan oʻzgarishlar haqidagi maʼlumotlar, foydalanishga qabul qilinganligi toʻgʻrisidagi hujjatlar, shuningdek xavfsiz foydalanish qoʻllanmasiga ega boʻlishi kerak. 236. Yaroqlilik muddati oʻtgan uskuna uning ishga yaroqliligi boʻyicha texnik xulosa boʻlganda foydalanish mumkin. 237. Uskunalarni joylashtirishda ishlovchilarni xavfsiz evakuatsiya qilish taʼminlanishi hisobga olinishi, texnologik jarayonlar oqimida sianidli vannalarni oʻrnatishda sianidli va kislotali vannalar (kimyoviy ishlov berish, tindirish) oraligʻida yuvuvchi vannalar yoki ishqor eritmali vannalar toʻldirilishi kerak. 238. Vannalarning balandligi xizmat koʻrsatish maydoni darajasidan kelib chiqqan holda 0,85 — 1 m atrofida boʻlishi lozim. Har bir vannada vannaning ahamiyati, eritma tarkibi va detallarga ishlov berish rejimi koʻrsatilgan taxtacha boʻlishi lozim. 239. Detallarni vannadan vannaga oʻtkazishda polga eritma tushishining oldini olish uchun vannalar oraligʻi yopilishi kerak. 240. Uskunaning yoqish mexanizmlarining joylashishi va konstruksiyasi tasodifan yoqilib ketish imkonini bermasligi lozim. Buning uchun yoqish vositasi fiksator va uning ahamiyati toʻgʻrisidagi aniq yozuv bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 241. Qoʻshish mexanizmlari xodim ish joyining istalgan qismidan turib qoʻli yetadigan qilib joylashtirilishi lozim. 242. Aylanuvchi va borib-keluvchi harakatli qismlar va ishchilar uchun xavf tugʻdiruvchi mexanizmlar ishonchli boʻlishi lozim. 243. Kislota, ishqor, tuz eritmalari va neytrallashtirish eritmalarini tayyorlash uchun idishlar, toʻplagichlar va oʻlchov idishlari qopqoq, tortuvchi ventilyatsiya, oʻlchov darajalari va quyish moslamalari bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 244. Kislota, ishqor va boshqa eritmalarni haydash nasoslarining sigʻimi toʻlgandan soʻng avtomatik tarzda oʻchishi lozim. 245. Uskuna, transport tuzilmalarining mexanizmlarini (konveyr) tozalash, moylash va taʼmirlashda dvigatel elektr taʼminotidan uzilishi zarur. 246. Taʼmirlash yoki moylash vaqtida uskuna tasodifiy yoqilib ketmasligi kerak. 247. Quvurlarni taʼmirlashdan oldin energiya yetkazuvchilar (bugʻ, havo va suv) oʻchirilishi va bosimi toʻliq tushirilishi lozim. Qaynoq kondensat, kislota, elektrolit taʼmirlanayotgan tizimdan tushirilishi va kislota qoldiqlari zararsizlantirilishi kerak. 248. Quruq zaharli changdan zaharlanmaslik uchun vannani tozalash nam usulda amalga oshirilishi lozim. 249. Kislota omborxonalarida eritmalarni tayyorlash, tozalash, neytrallashtirish, nasos hamda galvanik boʻlimlarda ximikatlar va namlikning zararli taʼsiridan himoyalangan elektrodvigatellardan kimyoviy ishlov berish binolarida yopiq tipdagi elektrodvigatellardan foydalanish kerak. 250. Ishlab chiqarish binolaridagi, shuningdek kislota saqlash va quyish binolarida kuch elektromagistrallari yuqoridan oʻtkazilishi kerak. Magistral poldan oʻtkazilganda germetik truba orqali oʻtkazilishi lozim. 251. Elektr uskunalari sozligi har kuni va avariyaviy bloklash esa oyda bir marta tekshirilishi kerak. 252. Vanna yonidagi polga tokdan zararlanishning oldini olish uchun yogʻoch toʻshama va dielektrik rezinadan gilamcha yotqizilgan boʻlishi lozim. 253. Tashkilotning taʼmirlash xizmati uskunalarning mehnat xavfsizligi standartlari, ularning texnik pasportlari, texnik yoʻriqnomalari va ishlab chiqaruvchi zavodning boshqa hujjatlarining talablariga mosligini taʼminlashi kerak. 254. Tashkilot tomonidan asbob-uskunalarning zarur texnik holatini saqlab turish uchun xizmat koʻrsatish sifati yaxshilanishi, rejali-profilaktik taʼmirlash qatʼiy bajarilishi va taʼmirlash ishlari sifatining yaxshilanishi boʻyicha tegishli choralar koʻrilishi lozim. 255. Asbob-uskunalarni kapital va joriy taʼmirlash belgilangan tartibda ishlab chiqilgan va tasdiqlangan ishlarni tashkil etish loyihasiga muvofiq amalga oshirilishi lozim. Ishlarni tashkil etish loyihalarida taʼmirlashni oʻtkazishga javobgar shaxslar, shuningdek taʼmirlash ishlarining tartibi va xodimlarning xavfsizligini taʼminlovchi choralar koʻrilishi lozim. 256. Taʼmirlash ishlarini oʻtkazish muddati tashkilotning bosh muhandisi tomonidan tasdiqlagan yillik rejali-taʼmirlash jadvaliga asosan belgilanadi. 257. Taʼmirlash ishlarini oʻtkazishda ishlarning bajarilishi texnologik ketma-ketlikda koʻrsatilishi kerak. Bunda quyidagilar koʻrsatilishi zarur: ishlarni bajarish usullari va uslublari; taʼmirlash uchun zarur boʻlgan asbob-uskuna va anjomlar turlari; taʼmirlangan mahsulotlar va ular qismlarining texnik talablarga javob berishi. 258. Taʼmirlash jihozlari va uskunalari ishlash uchun qulay joylashtirilishi, ish holatida oson oʻrnatilib yechilishi lozim. 259. Dastgohlar, stollar va stellajlar mustahkam oʻrnatilishi va ishlash uchun qulay balandlikka ega boʻlishi lozim. 260. Dastgohlar sirti silliq material (poʻlatli va alyuminli list, linoleum) bilan qoplangan boʻlishi lozim. 261. Dastgohdagi iskanja soz holatda boʻlishi va ushlab turadigan buyumni yetarli darajada ushlashi lozim. 262. Dastgohdagi iskanjalar orasidagi masofa 1 m boʻlishi va dastgohning eni 0,75 m dan kam boʻlmasligi hamda dastgohlar oraligʻiga 1 m dan kam boʻlmagan himoya toʻri oʻrnatilishi lozim. 263. Qoʻl asboblari quyidagi talablarga javob berishi lozim: yogʻoch soplar yogʻochning qattiq va qayishqoq navlaridan qilinishi, silliqlangan va mustahkam oʻrnatilgan boʻlishi; instrumentning ish qismida yoriqlar, gʻadir-budurlar va singan joylari boʻlmasligi. 264. Qoʻl omburi va qaychilari silliq va ichki tomonida qoʻlni siqib qoʻyishdan himoyalaydigan tayanchi boʻlishi lozim. 265. Qoʻl asboblari himoya qoplamasi bilan qoplangan boʻlishi lozim. 266. Elektr taʼminoti toʻxtagan yoki tanaffus vaqtida elektr dastgoh elektr tokidan uzilgan boʻlishi lozim. 267. Elektr dastgohda nosozliklar aniqlangan taqdirda darhol ish toʻxtatilishi kerak. 268. Siqilgan havo bilan ishlaydigan elektr dastgohlari bilan ishlashda ularni chang, nam va neft mahsulotlari taʼsiridan saqlash lozim. 269. Dastgohlarni yigʻish, qayd etish, biriktirish elementlarini qisish, qotishma, flyus qoplash va boshqa yigʻma detallarni oʻrnatish maxsus qoʻllanma asosida texnologik hujjatlarda koʻrsatilgan tartibda amalga oshirilishi lozim. 270. Kavsharlagichda ish boshlashdan oldin quyidagi ishlarni bajarish kerak: elektr toki zarar yetkazishidan himoyalashning muvofiqligi tekshirilishi; kabel va shtepsel vilkasining sozligi, himoya qoplamasi va dastasining izolyatsiyasi tashqi koʻrikdan oʻtkazilishi. 271. Elektr uskunalar va jihozlarni taʼmirlashdan soʻng, asbob-uskunani ishga tushirishga, tashkilot bosh mexanigi, mehnat muhofazasi xizmati xodimi, kasaba uyushmasi vakili va bosh muhandis tasdiqlaydigan tegishli dalolatnoma tuzilib, qabul qilingandan soʻng ruxsat beriladi. 272. Taʼmirlash ishlari tugagach, barcha keraksiz konstruksiyalar, asbob-uskunalar, materiallar va chiqindilar sexdan olib ketilishi, toʻsiqlar, saqlovchi blokirovka moslamalari oʻz joyiga oʻrnatilishi kerak. 273. Mazkur Qoidalarga amal qilish uchun javobgarlik tegishli ishlarni bajaruvchi tashkilotlar zimmasiga yuklatiladi. 274. Mansabdor shaxslar va xodimlar mehnatni muhofaza qilish Qoidalariga rioya qilmaganliklari uchun qonunchilik hujjatlariga muvofiq belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladilar. 275. Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasi, Oʻzbekiston kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashi, Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi, “Sanoatgeokontexnazorat” Davlat inspeksiyasi, Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi, “Oʻzdavenergonazorat” inspeksiyasi, hamda Oʻzbekiston standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish agentligi bilan kelishilgan.