Tayyorlangan urugʻlik donni sovitkichli omborxonalarga qabul qilish va ularda saqlash tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida
(order, 2025-09-09)

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 31-maydagi 345-son “2025-yil hosilidan bugʻdoy xarid qilish va ichki bozorni don bilan barqaror taʼminlash chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq buyuraman: 1. Tayyorlangan urugʻlik donni sovitkichli omborxonalarga qabul qilish va ularda saqlash tartibi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha vakil, Oʻzbekiston Savdo-sanoat palatasi hamda Oʻzbekiston fermerlari kengashi bilan kelishilgan. 3. Mazkur buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran uch oydan keyin kuchga kiradi. Mazkur Nizom tayyorlangan urugʻlik donni sovitkichli omborxonalarga qabul qilish va ularda saqlash tartibini belgilaydi. 1. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi: sovitkichli omborxona — havoni sunʼiy sovitish uchun sovitish tizimlari bilan jihozlangan, namlikni bir normada saqlash uchun moʻljallangan omborxona; urugʻlik don toʻdasi — kelib chiqishi va sifati boʻyicha bir xil boʻlgan urugʻliklarning muayyan miqdori; urugʻlik tayyorlovchi tashkilot — qishloq xoʻjaligi ekinlari urugʻliklarini qabul qilish, qayta ishlash, saralash, dorilash bilan shugʻullanadigan tashkilot; yarovizatsiya (vernalizatsiya) — urugʻlik donni ekishdan oldin past haroratda saqlash orqali fiziologik (epigenetik) reaksiya natijasida uning faol oʻsishi va rivojlanishiga qaratilgan tadbir. 2. Urugʻlik donni ekishdan oldin intensiv agrotexnologiyalar asosida yarovizatsiya (vernalizatsiya) qilish urugʻlik donning tinim davrini nazorat ostida sovitkichli omborxonalarda saqlash, urugʻliklarning fenologik (unib chiqish, tuplash, naychalash, boshoqlash va gullash) koʻrsatkichlarini oshirish orqali vegetatsiya davrini qisqartirish maqsadida amalga oshiriladi. 3. Ekish uchun tayyorlangan urugʻlik don toʻdalari konditsiyaga (tozalash, saralash, dorilash, qadoqlash) yetkaziladi va ushbu urugʻlik donda keyinchalik yarovizatsiya (vernalizatsiya) jarayonini oʻtash maqsadida 45 kundan 60 kungacha boʻlgan muddatlarda sovitkichli omborxonalarda saqlashga yoʻl qoʻyiladi. 4. Agar urugʻlik tayyorlovchi tashkilotda sovitkichli omborxona mavjud boʻlmasa, unga tegishli boʻlgan urugʻlik don toʻdalari sovitkichli omborxonasi boʻlgan boshqa yuridik shaxsning sovitkichli omborxonasida saqlanishi mumkin. Bunda, urugʻlik don toʻdasining sifati, miqdori va ularga doir tegishli hujjatlar har ikki tomon vakillari ishtirokida dalolatnoma orqali rasmiylashtiriladi va qabul qilish hamda topshirish ishlari ushbu dalolatnoma asosida amalga oshiriladi. 5. Urugʻlik tayyorlovchi tashkilot tomonidan urugʻlik donni tozalash, saralash, dorilash va qadoqlash ishlari amalga oshirilgandan keyin 7 — 10 kun muddatda omborlarda saqlanishi shart. 6. Urugʻlik tayyorlovchi tashkilot tomonidan avtotransport bilan yuborilayotgan har bir urugʻlik don toʻdasiga tovar-transport yuk xati, shuningdek urugʻlik don sifatini tasdiqlovchi hujjat (muvofiqlik sertifikati yoki urugʻlik tayyorlovchi tashkilotning laboratoriya tahlil natijalari) ilova qilinadi. 7. Ekish uchun moʻljallangan urugʻlik donni sovitkichli omborxonalarga faqat dorilangan va qadoqlangan holda saqlashga yoʻl qoʻyiladi. 8. Urugʻlik tayyorlovchi tashkilot sovitkichli omborxonada urugʻliklarni nav va avlodlarini joylashtirish boʻyicha dislokatsiyasini ishlab chiqadi. 9. Sovitkichli omborxonaga urugʻlik donni qabul qilishdan oldin urugʻlik don toʻdalariga tegishli boʻlgan hujjatlar tekshiriladi va belgilangan miqdorda urugʻliklarni sanoqdan oʻtkazib qabul qilib olinadi. 10. Urugʻlik don toʻdalarini sovitkichli omborxonaga ishlab chiqilgan dislokatsiyaga muvofiq urugʻlik donning nav (duragay) nomi, avlodiga asosan joylashtiradi. 11. Urugʻlik don toʻdalarini sovitkichli omborxona masʼul xodimi omborga dislokatsiyaga muvofiq urugʻlik donning nav (duragay) nomi, avlodiga asosan qabul qilib joylashtiradi. Bunda, urugʻlik tayyorlovchi tashkilot tomonidan urugʻlik donni sovitkichli omborxonaga kunning yorugʻ vaqtlarida topshirishi talab etiladi. 12. Sovitkichli omborxona urugʻlik donni qabul qilishda ekinboplik sifat koʻrsatkichlari boʻyicha tahlil natijalariga eʼtirozi boʻlgan taqdirda, urugʻlik tayyorlovchi tashkilot laboratoriyasi tomonidan qayta tahlil qilinadi. 13. Urugʻlik donni saqlashga qoʻyilayotgan sovitkichli omborxona tozalangan, zararkunanda hasharotlarga qarshi dezinfeksiya qilingan, uning harorat va namligini nazorat qilish asboblari oʻrnatilgan, ventilyatsiya tizimi ishchi holatda boʻlishi hamda havo aylanishini toʻgʻri taʼminlanishi talab etiladi. 14. Sovitkichli omborlarda saqlashga qoʻyilayotgan dorilanib qadoqlangan urugʻlik donning namligi 14 foizdan oshmasligi talab etiladi. 15. Urugʻlik don saqlanayotgan sovitkichli omborxonalarda asosiy harorat rejimi +1°C dan +5°C gacha boʻlishi va ruxsat etilgan harorat chetlanish ±0.5°C taʼminlanishi shart. 16. Sovitkichli omborlarda urugʻlik donni saqlashda quyidagilarga amal qilinishi talab etiladi: a) sovitkichli omborlarda urugʻlarning shtabel balandligi qoplarning qator soni eng koʻpi bilan 15 qatordan oshmagan holda va qoplarni poldan kamida 15 santimetr baland boʻlgan tagliklarning ustida, sovitkichli ombor shiftidan 50 santimetr oraligʻida joylashtirish; b) taxlangan shtabellar oʻrtasidagi yoʻlaklar, shuningdek, shtabellar va devorlar oʻrtasidagi yoʻlaklar kamida 0,7 metr, shtabellar oraligʻi 1 metr, yuklagichlar oʻtishi uchun shtabellar oʻrtasidagi oraliq 2,5 metr boʻlishi; v) urugʻlik don toʻdalariga urugʻlikning navi nomi, avlodi, toifasi, nav tozaligi foizi, sinfi va boshqa koʻrsatkichlar qayd etilgan yorliq oʻrnatilishi. 17. Sovitkichli omborlar elektr tarmoqlaridan uzilganda elektr energiyasi oʻchish sababini (texnik nosozlik yoki tarmoq muammosi) aniqlash hamda rezerv elektr manbalarining ulash, agar rezerv manba boʻlmaganda urugʻlik don toʻdalarini sovitkichli omborxonalarda sifat koʻrsatkichlari buzilmaslik boʻyicha tegishli choralarni koʻrishi talab etiladi. 18. Urugʻlik donni sovitkichli omborlarda saqlash davomida urugʻlik tayyorlovchi tashkilotning urugʻlik sifatiga masʼullari va laboratoriya xodimlari tomonidan besh kunda bir marta quyidagi tahlil hamda nazorat ishlari olib boriladi: urugʻlik don haroratini termometr va gigrometrdagi nisbiy namlik koʻrsatkichlari tekshiriladi; sovitkichli omborlarda elektr manbai ishlab turgani va indikator chiroqlari yonib turganligi koʻzdan kechiriladi; sovitkichli omborlardagi urugʻlik don qoplari zararkunandalar bilan zararlanmaganligi, hidi va rang oʻzgarishi, mogʻor belgilari yoʻqligi seksiyalar boʻyicha xronologik tartibda qatlamlar boʻyicha kuzatuvlar jurnaliga kiritiladi; urugʻlik don harorati koʻrsatkichlari shtabel yorliqlarini har bir tekshiruvdan keyin jurnalda qayd etiladi va mazkur koʻrsatkichlar shtabel yorliqlariga umumiyligicha alohida qatlamlarning past va yuqori haroratini koʻrsatgan holda alohida urugʻlik don toʻdalar boʻyicha yoziladi; urugʻlik don sifat koʻrsatkichlari (namligi, zararlanganligi, rangi, hidi) ustidan nazorati shtabellar boʻyicha olib borilib, tegishli jurnallarga qayd etiladi. 19. Urugʻlik tayyorlovchi tashkilotning laboratoriya xodimlari sovitkichli omborlardagi urugʻlik don toʻdalaridan har oʻn kunda bir marta don namunalarini olib, ekinboplik sifat koʻrsatkichlarini tahlil qilib boradi. 20. Sovitkichli omborxonada saqlanayotgan urugʻliklarda mogʻorlash yoki ekinboplik sifat koʻrsatkichlariga salbiy oʻzgarishlar aniqlanganda sovitkichli omborxona masʼullari shu kunning oʻzida urugʻlik tayyorlovchi tashkilotga xabar berishi hamda urugʻlik donni sovitkichli omborxonadan olib chiqish chorasini koʻrishi talab etiladi. 21. Urugʻlik tayyorlovchi tashkilot sovitkichli omborlarda saqlangan va yarovizatsiya (vernalizatsiya) jarayonidan oʻtkazilgan urugʻlik donlarni realizatsiya qiladigan har bir fermer xoʻjaligi boʻyicha alohida reyestr yuritadi. 22. Ushbu Nizom talablari buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlariga muvofiq javob beradi.