Gidrotexnika inshootlarining xavfsizligi qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida
(order, 2024-09-27)

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2017-yil 19-sentabrdagi 744-son “Aholini va hududlarni tabiiy hamda texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish, fuqaro muhofazasi, shuningdek kichik hajmli kemalardan xavfsiz foydalanish sohasida davlat nazoratini olib borish tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi qaroriga muvofiq buyuraman: 1. Gidrotexnika inshootlarining xavfsizligi qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran uch oy oʻtgach kuchga kiradi. Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasining “Gidrotexnika inshootlarining xavfsizligi toʻgʻrisida”gi Qonuni va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2017-yil 19-sentabrdagi 744-son “Aholini va hududlarni tabiiy hamda texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish, fuqaro muhofazasi, shuningdek kichik hajmli kemalardan xavfsiz foydalanish sohasida davlat nazoratini olib borish tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi qaroriga muvofiq gidrotexnika inshootlarining (bundan buyon matnda GTI deb yuritiladi) xavfsizligini belgilaydi. 1. Mazkur Qoidalarda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi: GTI — suv omborlari toʻgʻonlari, daryolar, soylar, kanallar va kollektorlardagi toʻgʻonlar, daryolarning oʻzanlarini toʻsuvchi inshootlar, suv olish, suv oʻtkazish, suv tashlash hamda qirgʻoqlarni himoya qilish inshootlari, gidroelektrostansiyalar, nasos stansiyalari; foydalanuvchi tashkilot — balansida GTI mavjud boʻlgan yoki undan foydalanish huquqiga ega boʻlgan tashkilot; tabiiy hamda texnogen xususiyatli favqulodda vaziyat (bundan buyon matnda favqulodda vaziyat deb yuritiladi) — muayyan hududda odamlar qurbon boʻlishiga, odamlarning sogʻligʻiga yoki atrof tabiiy muhitga zarar yetishiga, jiddiy moddiy talafotlarga hamda odamlarning hayot faoliyati sharoitlari buzilishiga olib kelishi mumkin boʻlgan yoki olib kelgan avariya, halokat, xavfli tabiiy hodisa, tabiiy ofat yoxud boshqa ofat natijasida, karantinli va inson uchun xavfli boʻlgan boshqa yuqumli kasalliklar tarqalishi natijasida yuzaga kelgan vaziyatlar; GTIning xavfsizligi — GTIning fuqarolar hayoti, sogʻligʻi va qonuniy manfaatlari, jismoniy hamda yuridik shaxslarning mol-mulki, atrof-muhit va xoʻjalik obyektlari himoya qilinishini taʼminlash imkonini beruvchi holati; GTIning xavfsizligi mezonlari — GTI holatining va ulardan foydalanish shartlarining GTI avariyasi xavfining yoʻl qoʻyiladigan darajasiga muvofiq boʻlgan miqdor va sifat koʻrsatkichlarining cheklangan qiymati. 2. Baʼzi alohida GTIlar uchun foydalanuvchi tashkilot tomonidan mazkur Qoidalarga zid boʻlmagan xavfsizlik qoidalari ishlab chiqilishi mumkin. 3. GTIlarda xavfsizlik deklaratsiyasi va GTIlarning davlat kadastrini yuritish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1999-yil 16-noyabrdagi 499-son “Gidrotexnika inshootlarining xavfsizligi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunini amalga oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq amalga oshiriladi. 4. GTIlar hududi chegarasida foydalanish bilan bogʻliq boʻlmagan obyektlarni qurish taqiqlanadi. 5. GTIlarda suvni muhofaza qilish zonalari, qirgʻoqboʻyi mintaqalari belgilanishi va sanitariya muhofazasi zonalari tashkil etilishi kerak. 6. GTIlarda doimiy xizmat qiladigan navbatchi xodimlarni qish mavsumida isitish va yogʻingarchiliklardan himoya qilish uchun, maxsus turar joylar ajratilishi lozim. 7. Maxsus turar joylarning binolari elektrlashtirilgan, tezkor aloqa vositalari, foydalanish uchun stollar, oʻtirish uchun stul va skameykalar, ichimlik suvi uchun idish, tashqi kiyim uchun ilgaklar bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 8. Sovuq davrlarda xona ichidagi havo harorati 20°S dan past boʻlmasligi kerak. Binoning yoritilishi ushbu Qoidalarning 1-ilovasidagi jadvalda keltirilgan koʻrsatkichlarga mos kelishi kerak. 9. Har bir binoda birinchi tibbiy yordamchi vositalar boʻlishi kerak. 10. Jabrlanganlar yoki ish joyida toʻsatdan kasal boʻlib qolganlarga birinchi tibbiy yordam koʻrsatilgandan keyin ular yaqin joylashgan tibbiy muassasaga olib borilishi kerak. 11. GTIlarda bino va inshootlarni yongʻindan himoya qilish mavjud yongʻin xavfsizligi qoidalari, shaharsozlik normalari va qoidalari, tarmoq standartlari talablariga javob berishi kerak. 12. Har bir binoda yongʻinni nazorat qilish organlari bilan kelishilgan holda, foydalanuvchi tashkilotning rahbari tomonidan tasdiqlangan yongʻin xavfsizligi choralari shuningdek, yongʻinni oʻchirishning birlamchi usuli mavjud boʻlishi kerak. 13. Foydalanuvchi tashkilot GTIlarini qoʻriqlanishini tashkil etish chora-tadbirlarini ishlab chiqishi kerak. 14. Oʻzbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasi va Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi qoʻriqlanadigan obyektlarda GTIning qoʻriqlanishini shartnoma asosida taʼminlaydi. 15. GTIlar kompleksi tarkibiga kiruvchi inshootlardan foydalanish foydalanuvchi tashkilot tomonidan tasdiqlangan yoʻriqnoma talablariga, texnologik uskunalar esa ishlab chiqaruvchining yoʻriqnomasiga muvofiq amalga oshirilishi kerak. 16. GTIlardan foydalanish yoʻriqnomasi kamida 1 yilda 1-marta qayta koʻrib chiqilishi lozim. GTIlardan foydalanish yoʻriqnomasiga oʻzgartirishlar kiritilganda barcha xodimlarga yetkazilishi va tanishtirilishi zarur hamda bu haqda tegishli jurnalga qayd etilishi shart. 17. Xodimlar uchun xavf tugʻdirishi mumkin boʻlgan GTIlardan foydalanish, foydalanuvchi tashkilotning texnik rahbari tomonidan tasdiqlangan yoʻriqnoma asosida amalga oshiriladi. Xavf tugʻdiruvchi GTIlar roʻyxati foydalanuvchi tashkilot rahbari tomonidan belgilanadi. 18. Avariyalarni bartaraf etish chora-tadbirlarini amalga oshirish uchun zarur boʻlgan materiallar, uskunalar, instrumentlar, inventar, avtomatlashtirish, aloqa, energiya taʼminoti va yongin xavfsizligi vositalari Vazirlar Mahkamasining 2018-yil 31-dekabrdagi 1064-son qarori bilan tasdiqlangan Gidrotexnika inshootlari xavfsizligini taʼminlash boʻyicha avariya moddiy-texnika zaxiralarini yaratish tartibi toʻgʻrisidagi nizom asosida joylashtiriladi. 19. GTIlarida transport vositalari va mexanizmlarni erkin harakatlanishiga toʻsqinlik boʻlmasligi kerak. Kirish yoʻllari yaxshi va soz holda saqlanishi lozim. Kirish yoʻli chizmasi, odamlar va transport harakati uchun oldindan belgilanishi va ushbu hududdagi ishlar uchun jalb etilgan barcha transport vositalari haydovchilariga yetkazilishi kerak. 20. GTIlar hududiga begona transport vositalarining kirishi taqiqlanadi. 21. GTIlardan xavfsiz foydalanish uchun masʼul boʻlgan texnik rahbar, gidrotexnika sohasida oliy maʼlumotli mutaxassislar orasidan tayinlanadi. GTIlardan foydalanish boʻyicha boʻlinmalar mutaxassislari tegishli uchastkalarda ish olib borishi va uskunalar bilan ishlash yoki ulardan foydalanish huquqiga ega boʻlish uchun oliy yoki oʻrta-maxsus maʼlumotga, ish tajribasiga ega boʻlishlari va oʻquv kurslarini oʻtagan boʻlishlari kerak. 22. Har bir xodim GTIni texnik holatiga taʼsir koʻrsatadigan yoki texnik jihozlarning notoʻgʻri ishlashi yoki nazorat oʻlchov asboblari (bundan buyon matnda NOʻA deb yuritiladi) koʻrsatkichlari buzilishlari, fuqarolar hayoti va atrof-muhitga taʼsiri, xavf tugʻdirishi mumkinligini aniqlagan holda tezkorlik bilan bevosita boshligʻiga yoki yuqori turuvchi rahbarga yetkazishi va oʻzining mansab yoʻriqnomasiga muvofiq aniqlangan nosozliklarni bartaraf etish choralarini koʻrishi zarur. 23. Mutaxassis va ishchilar gidromexanik uskunalar, yuk koʻtarish kranlari va boshqa koʻtarish inshootlari, bosimli uskunalar, elektr qurilmalaridan foydalanish bilan bogʻliq va boshqa ixtisoslashtirilgan ishlarini bajarish uchun maxsus tayyorgarlikdan oʻtishlari lozim va tegishli nizom talablariga muvofiq ishlashga yoʻl qoʻyiladi. 24. Foydalanuvchi tashkilotda barcha texnik vositalar va uskunalarning roʻyxati texnik rahbar tomonidan tasdiqlangan boʻlishi kerak, ularni taʼmirlash ishlari ruxsatnoma-naryadi berish asosida amalga oshirilishi lozim. 25. GTIlarni, tarmoq va asbob-uskunalarni kapital, oʻrta va joriy taʼmirlash ishlari har yili texnik rahbar tomonidan tasdiqlanadigan rejalashtirilgan taʼmirlash grafigi orqali amalga oshiriladi. 26. GTIlardan foydalanish barcha zarur qurilish mashinalari, mexanizmlari, transport vositalari, kuzatuv moslamalari va materiallari yordamida amalga oshirilishi kerak. GTIlardan foydalanish ularning xavfsizligi holatini va ishonchli ishlashini, shuningdek texnologik asbob-uskunalarni uzluksiz ishlashi va tejamkorligini taʼminlash zarur. 27. Avariya-tiklash ishlari avariya sodir boʻlganida imkon qadar tez amalga oshiriladi, odamlar hayotiga va katta moddiy ziyonni kelib chiqishiga tahdid soladigan nosozliklar zudlik bilan bartaraf etiladi. 28. GTIlardan foydalanuvchi tashkilot mazkur Qoidalarning 2-ilovasidagi sxemada favqulodda vaziyatlarda harakatlar rejasi (bundan buyon matnda FVHR deb yuritiladi)ni tuzishini va tasdiqlashini taʼminlashi shart. 29. FVHR GTIlardan foydalanish tashkilotining texnik rahbari tomonidan tayyorlanadi va tasdiqlanadi. GTIlarida oʻzgarishlar yuzaga kelishi bilan uch kun muddat ichida FVHRga zaruriy oʻzgartirishlar kiritilib, manfaatdor tashkilotlar bilan kelishilgan va imzo qoʻydirilgan holda tegishli mansabdor shaxslarga yetkazilishi lozim. 30. Favqulodda vaziyatlar yuzaga kelishi mumkin boʻlgan hollarda va ularni bartaraf etish jarayonida shaxsan ishtirok etishi va harakat qilish tartibi boʻyicha mutaxassislarni oʻqitishni foydalanuvchi tashkilotning texnik rahbari amalga oshiradi, ishchilarni esa tegishli boʻlinma boshligʻi oʻqitadi. Ishchi va mutaxassislarni oʻqitish oʻrnatilgan tartibda roʻyxatga olish va ularning shaxsiy kartochkasiga tegishli belgi qoʻyish va imzolatish yoʻli bilan har yili amalga oshiriladi. Bilim darajasi har yili tekshirib boriladi. 31. FVHRga muvofiq attestatsiyadan oʻtmagan xodimlarni ishga olinishiga yoʻl qoʻyilmaydi. 32. GTIlarda xodimlar uchun koʻrinarli joyda FVHR, dispetcherlar xonasida esa favqulodda vaziyatlarda xabardor qilish tartibi oʻrnatilishi kerak. 33. Ishchi xodimlar tomonidan FVHRni amalga oshirish boʻyicha oʻquv mashgʻulotlari GTIlardan foydalanuvchi tashkilot rahbari tomonidan har yili tasdiqlangan jadvalga muvofiq belgilangan muddatda amalga oshiriladi. 34. Har bir tuzilma (boʻlinma, uchastka)da mutaxassislar orasidan texnik hujjatlarni qabul qilish va saqlash uchun masʼul boʻlgan xodim tayinlanishi lozim, hujjatlarni saqlash uchun xona (shkaflar) ajratilishi, saqlangan va berilgan hujjatlarning hisobini olib borish boʻyicha jurnal yuritilishi lozim. 35. Loyiha, ijroiya qurilish hujjatlari va inshootlarning avvalgi yillar holatini nazorat qilish materiallarini saqlash joyi va tartibi foydalanuvchi tashkilot rahbarining buyrugʻi bilan belgilanadi. Hujjatlar maxsus hisobga olish jurnalida qayd etilib, unda ushbu hujjatlarni doimiy saqlash joyi va ularning arxiv raqamlari koʻrsatib olib borilishi lozim. 36. Texnik hujjatlarni qabul qilish va saqlash boʻyicha masʼul xodim oʻzgarganida barcha mavjud hujjatlar inventarizatsiyadan oʻtkazilishi kerak. GTIlardan foydalanish uchun zarur boʻlgan texnik hujjatlarni qabul qilish va topshirish komissiya tomonidan amalga oshiriladi va foydalanuvchi tashkilotning texnik rahbari tomonidan tasdiqlangan dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi. 37. GTI va asbob-uskunalar normal darajada ishlashini taʼminlash uchun quyidagi asosiy hujjatlar boʻlishi lozim: GTIlarni qurilishi uchun yer tanlash va ajratish boʻyicha mahalliy davlat hokimiyati yoki Hukumat qarori; tasdiqlangan loyiha yoki ishchi loyihaga barcha oʻzgartish va qoʻshimchalar, loyiha ekspertizasi materiallari bilan; GTIlar va boshqa obyektlarni qurish yoki rekonstruksiya qilish uchun ishchi hujjatlar; foydalanishga topshirilgan obyektlar va GTIlarning ijro etuvchi qurilish hujjatlari; suv hisoblagich vositalari, pyezometrlar, shelemerlar, markalar, va reperlarni oʻrnatish uchun qabul qilingan ijro dalolatnomalari; loyihalar, ishchi hujjatlar va boshqa maqsadlar uchun olib borilgan muhandislik tadqiqotlari hisobotlari; ilmiy-tadqiqot ishlari toʻgʻrisidagi hisobotlar; GTIni foydalanishga qabul qilish boʻyicha davlat va ishchi qabul qilish komissiyasining dalolatnomasi; oʻrnatilgan uskunalardan foydalanish uchun pasport va zavod yoʻriqnomalari; loyiha tarkibida ishlab chiqilgan GTIdan foydalanish qoidalari; qurilish davrida GTI xavfsizligi boʻyicha monitoring natijalari; davlat ekologik ekspertizasining ijobiy xulosasi; yer uchastkasidan foydalanish huquqini tasdiqlovchi hujjat; obyektning xavfsizlik deklaratsiyasi; GTIning davlat kadastri, texnik pasportlari, inshootlar bilan sodir boʻlgan barcha oʻzgarishlar va qoʻshimchalar, shuningdek GTIlarni kapital taʼmirlash va rekonstruksiya qilish toʻgʻrisidagi maʼlumotlar; GTI xavfsizligi monitoringini yuritish tartibi toʻgʻrisida yoʻriqnoma; GTI obyektlaridan foydalanish boʻyicha yoʻriqnomalar; mutaxassislarning amaldagi lavozim yoʻriqnomalari; mehnat-muhofazasi boʻyicha yoʻriqnoma; asbob-uskunalar, binolar va GTIlardan foydalanish boʻyicha yoʻriqnoma; sanoat sanitariya va yongʻinga qarshi xavfsizlik yoʻriqnomalari; foydalanish xodimlarining bilimini tekshirish, yoʻriqnomada oʻtkazish va oʻqitish boʻyicha materiallar; favqulodda vaziyatlarda xabar berish tartibi; favqulodda vaziyatlarda harakatlar rejasi; GTIlarning xavfsizlik mezonlari (nazoratdagi koʻrsatkichlar); GTIlar obyektlarining vaziyat rejasi; GTIlar faoliyatining yillik grafigi (suv omborlari uchun ish rejimi, suvdan foydalanish rejalari va boshqalar); toʻgʻonlar, dambalar oʻqi, kollektor, kanallar trassasi boʻylab koʻndalang kesimining loyihadagi va amaldagi belgilari; oʻzanlarni yuvilishi va loyqaligi, qirgʻoqlarni qayta ishlash va suv osti choʻkindilari boʻyicha oxirgi kuzatuv natijalari; GTIlar va ularning alohida elementlari uchun natura kuzatish grafiklari va jurnallari; taʼmirlash-tiklash ishlari, rejali-ogohlantirish grafigi; foydalanish xodimlari tomonidan bajarilgan yopiq ishlar dalolatnomalari; GTIlarining holati toʻgʻrisidagi yillik hisobotlari; yongʻin oʻchirish tezkor rejasi; GTIlaridan foydalanish yoki qurish huquqini beruvchi litsenziya (faoliyat turini litsenziya talab qilinganda); ixtisoslashtirilgan tashkilotlar tomonidan bajarilgan GTIlarning texnik holatini baholash boʻyicha xulosalar; GTI va asbob-uskunalarining ishdan chiqishi va boʻlib oʻtgan avariyalar toʻgʻrisidagi dalolatnomalar, ularning sabablarini tekshirish materiallari; GTIlarning xavfsizligi deklaratsiyalari boʻyicha davlat ekspertizasi xulosalari; GTIlarni qurish va ulardan foydalanish bilan bogʻliq foydalanuvchi tashkilotlarning buyruq va farmoyishlari; loyiha va ijro qurilish hujjatlari, shuningdek mualliflik va geotexnik nazorat hujjatlari, GTIlarining instrumental kuzatish materiallari foydalanuvchi tashkilot arxivida GTIlarni konservatsiyalash yoki tugatilishiga qadar saqlanishi kerak. 38. GTIlarning konstruksiyasi, oʻlchami va joylashish oʻrni loyihaga muvofiq boʻlishi kerak. 39. GTIlardan foydalanishda texnik foydalanish qoidalariga muvofiq qatʼiy amal qilish va bajarish shart. 40. GTIlarning xavfsiz ishlashini taʼminlash uchun quyidagilar talab etiladi: GTIning foydalanish qoidalariga muvofiq GTIning yuqori va quyi suv sathidagi belgilarini muntazam monitoringi olib borilishi; loyiha tomonidan belgilab qoʻyilgan GTIlarda suv sathi belgisini saqlab qolinishi, GTIning yuqori sathida loyqa bosishiga, quyi sathida yuvilishiga, kollektorlar va kanallar oʻzanlarini loyqa bosishiga yoʻl qoʻymaslik, toʻsiqsiz normal suv oʻtkazish; oʻz vaqtida, suv oʻtkazish inshootlarining oraliqlarini chiqindilardan tozalash, ularga begona suzib oʻtuvchi jismlar tushishi oldini olish; suv obyektlarida oʻzan tozalash ishlari amalga oshirilishi natijasida GTIlar hamda boshqa muhandislik inshootlari xavfsizligiga tahdid aniqlanganda, uni bartaraf etish maqsadida, zudlik bilan Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi yoki uning hududiy organlarini xabardor qilish; natura kuzatuvlarining muntazam ravishda yuritilishini taʼminlash va ularning natijalarini oʻz vaqtida tahlil qilish, zarur hollarda loyiha va ilmiy tashkilot mutaxassislarini jalb qilish; loyihada koʻzda tutilgan suv taʼminoti tarmogʻi uzunligi boʻylab va GTI orqali maishiy va toshqin suvlar sarflarini kamaytirishga qaratilgan GTIning suv oʻtkazish qobiliyatini taʼminlash; 41. Kanallar va kollektorlar trassasiga texnik xizmat koʻrsatish uchun GTIlar hududi qulay boʻlishi kerak. 42. GTIlardan foydalanish jarayonida hosil boʻlgan chiqindilar vaqtincha maxsus joylarda saqlanishi zarur, ular belgilangan tartibda yoʻq qilinadi yoki chiqindixonalarga olib ketiladi. 43. GTIlar holatining muntazam ravishda nazorati amalga oshirilishi va belgilangan koʻrsatgichlarga rioya qilinishi lozim. 44. Toʻsuvchi dambalarda, toʻgʻonlarda, kanallarda, drenajlarda, tunnellarda piket boʻyicha inshootning uzunligida, yer osti yoki suv ostidagi maxfiy aloqa va kommunikatsiyalar bilan kesishadigan joylarda (kabellar, suv quvurlari va boshqalar) tegishli belgilar boʻlishi lozim. 45. Tozalanmagan oqova va boshqa suvlarni suv manbalariga tashlash, shuningdek loyiha hujjatlarida koʻzda tutilmagan GTIning joylashgan hududida saqlash taqiqlanadi. 46. GTIlar hududlariga kiradigan joylarda begona shaxslar kirishini taqiqlovchi belgilar boʻlishi kerak. GTI akvatoriyasida joylashgan yaqin hududlarda choʻmilish taqiqlanadi. 47. Kanal va toʻgʻon dambalaridan foydalanishida damba qiyaliklarining quyi va yuqori qismlarida karyerlar tashkil etish va kotlovanlardan tuproq, qum-shagʻal qazib olinishiga ruxsat etilmaydi. Ushbu hududlardagi tuproqni ishlatish faqat zaruriy asoslangan holda amalga oshiriladi. 48. Suvni rostlovchi zatvor va mexanizmlar hamda elektrotexnik jihozlari doimo ishchi holatda boʻlishi kerak. 49. Kapital taʼmir va montaj ishlaridan soʻng gidromexanik uskunalardan foydalanishni boshlashdan oldin dalolatnoma tuzish orqali mustahkamlik va zichligi sinovidan oʻtkazilishi kerak. Loyihada sinov tartib-qoidasi belgilanmagan hollarda, sinovlarni shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga muvofiq olib borilishi kerak. 50. Tonnellarning shamollatish qurilmalari va toʻgʻonning suv chiqarish galereyalari ishchi holatda boʻlishi kerak. 51. Gidromexanik uskunalar buzilgan hollarda, taʼmirlashni olib borish uchun suv oʻtkazish oraliqlar (teshiklar)ida shandorali tirqish (paza) yoki avariya-taʼmir zatvorlari boʻlishi kerak. 52. GTIni foydalanish jarayonida shandoralarni oʻrnatish ishlari xavfsiz bajarilishini taʼminlaydigan yoki boshqa qulay joylarda amalga oshiriladi. 53. Xizmat koʻprigiga kirish eshiklari qulflangan yoki devor eshiklari bilan qoplangan boʻlishi kerak. Begona shaxslarning koʻpriklardan ruxsatsiz kirish imkoniyati cheklanishi kerak. 54. Taʼmirlash ishlarini amalga oshirish uchun yilning har qanday vaqtida shandora va taʼmirlash materiallarini yetkazib berish uchun zarur shart-sharoitlar yaratilishi kerak. Uskunalar va taʼmirlash materiallarini saqlash joylari, ulardan foydalanish va taʼminlash uchun masʼul shaxslar yoʻriqnoma bilan belgilanadi. 55. Yuqori suv sathidan kamida 0,5 m balandlikdagi har bir suv chiqarish teshiklarini yopish uchun GTIda avariya zaxira shandoralari belgilangan miqdorida saqlanishi kerak. 56. Ishlab chiqarishda loyihadan chetlab oʻtilgan yaroqsiz shandoralar GTIlarda oʻrnatilishiga yoʻl qoʻyilmaydi. 57. GTIlarni tekshirish va taʼmirlash texnika xavfsizlik qoidalari talablariga muvofiq ruxsat etiladigan naryad boʻyicha amalga oshiriladi. 58. Suv chiqarish inshootlarini tozalash ishlari masʼul rahbar ishtirokida amalga oshirilishi kerak. 59. Nuqson va buzilgan joylarni aniqlash uchun, GTIlar yiliga ikki marta (bahor va kuzda) umumiy texnik tekshiruvdan oʻtkazilishi lozim. Rejali tekshiruvlardan tashqari, GTIlarni favqulodda hodisalar yoki avariyalardan soʻng navbatdan tashqari tekshiruvlari oʻtkazilishi lozim. Aniqlangan kamchiliklar va buzilishlar bartaraf etilishi lozim. Tekshiruvlar natijalariga koʻra maxsus dalolatnomalar rasmiylashtiriladi. 60. Toshqin mavsumi boshlanishidan bir oy oldin foydalanuvchi tashkilotda toshqinga qarshi komissiya tashkil etiladi va suv toshqinlarini xavfsiz qabul qilish va oʻtkazish chora-tadbirlari rejasi ishlab chiqiladi. Reja gidrometeorologiya xizmati tomonidan taqdim etilgan sel oqibatlari maʼlumotlari asosida ishlab chiqiladi. Rejada yuqori suv oqimi, dastlabki sarf-xarajatlar, suv toshqinini betolofat oʻtkazib yuborish choralari koʻzda tutilgan boʻlishi kerak. Toshqinga qarshi komissiya foydalanuvchi tashkilotning texnik rahbari tomonidan tasdiqlangan hujjat asosida suv toshqinlarini qabul qilish va oʻtkazib yuborish uchun obyektlarning tayyorgarligi toʻgʻrisida dalolatnoma tuzadi. 61. Barcha mutaxassislar va foydalanish ishchi-xodimlari chora-tadbirlar rejasida qayd etilgan suv toshqinlarini qabul qilish va oʻtkazib yuborish jarayonida yuzaga kelishi mumkin boʻlgan ishlarni amalga oshirishga oʻrgatilishi va oʻqitilishi kerak. 62. Suv toshqinlari davrida suv sathini va toshqin suvlarini suv oʻtkazish inshootlari orqali oʻtishini va dambalar texnik holatini kunu-tun nazorati oʻrnatiladi. Bundan tashqari, ushbu davr uchun muhandislik va texnik xodimlarning navbatchiligi tashkil etiladi. 63. Chuqurliklarni qayiqda turib oʻlchash, texnik vositalari (exolot) yordamida, tarkibi ikki kishidan kam boʻlmagan, qutqaruv jiletini kiygan guruh aʼzolari bilan oʻtkaziladi. Chuqurliklarni qoʻlda oʻlchashda massasi 10 kg gacha boʻlgan lotdan foydalangan holda amalga oshirishga ruxsat beriladi. Chuqurliklarni lot bilan oʻlchashda quyidagilar: qayiq chetiga (bortiga) yoki oʻrindigʻiga tik turib va bortdan pastga egilib oʻlchash, lot bogʻlanadigan arqonni qoʻlga oʻrash taqiqlanadi. 64. GTIlarda mavjud boʻlgan suzish vositalari soz holatda boʻlishi. Suzish vositalarida yuk koʻtarish qobiliyati koʻrsatilishi va bort ichida qutqaruv vositalari (qutqarish chambaraklari yoki pufaklar, kanopli arqon) va suvni chiqarib tashlash vositalari boʻlishi kerak. 65. Har bir nasos stansiyasining dvigatel konstruksiyalarida koʻrsatilgan podshipniklarni va elektrdvigatellar stator simlarining harorati va bosim koʻrsatkichini nazorat qilish uchun manometr, vaakummetr (qoʻyilishga ega emas nasoslar uchun), termometrlar yoki termosignallar boʻlishi kerak. Agregatlar (asosiy va yordamchi), zatvorlar va qopqoqlar qurilmalari boʻyalgan, raqamlangan boʻlishi va quvurlar yoʻnalishidagi strelkalar suv aylanish oqimining hamda shturvallar aylanish yoʻnalishini, shuningdek quyi va yuqori sathida nazorat qilish uchun suv oʻlchash uskunalari va qurilmalari hamda toʻqmoqlar yoki boshqa nazorat organlari (qopqoqlar, zatvorlar va hokazo) koʻrsatilishi kerak. 66. Nasos agregatlarini ishga tushirish va toʻxtatish hamda oʻtish jarayonlari bilan nasos stansiyalariga tutashgan inshootlarning ishlash texnologiyasi hisobga olingan holda, loyiha yoʻriqnomasi va ulardan foydalanish koʻrsatmalariga muvofiq amalga oshirilishi kerak. 67. Mashina va qurilmalarning barcha harakatlantiruvchi qismlari muhofazalangan boʻlishi kerak. Olib tashlangan va yaroqsiz mexanizmlarning ishlashi hamda ishchi mexanizmlari boʻyicha har qanday operatsiyalar ishlab chiqishda taqiqlanadi. Qurilmalarning ishlashi paytida himoya vositalarini olib tashlash, taʼmirlash va qoʻlda harakatlanadigan qismlarni toʻxtatish taqiqlanadi. 68. Avtomatik rejim tizimida ishlamaydigan, xizmat koʻrsatish xodimlari nazorati ostida, ularga xizmat koʻrsatishga ruxsatga ega boʻlmagan nasos stansiyalarini nazoratsiz qoldirish taqiqlanadi. 69. Avtomatik tizimda ishlaydigan nasoslarni tekshirishning davriyligi foydalanish yoʻriqnomasi bilan belgilanadi. 70. Nasos stansiyasida oldindan belgilangan ish rejimi, mavjud kamchilik va avariyalar hamda barcha shovqinlar haqida stansiya katta navbatchisi boshliqni yoki dispetcherni xabardor qilishi kerak. 71. Nasos agregatlarini ishlatganda, foydalanish yoʻriqnomasi talablariga rioya qilinishi kerak. 72. Nasos stansiyalarining elektr uzatish liniyalarini taʼmirlashda ajratish va ishga tushirish qurilmalarida “Qoʻshmang, odamlar ishlayapti” deb nomlangan ogohlantiruvchi plakatlar osilgan boʻlishi kerak. 73. Nasos stansiyalariga xizmat koʻrsatish maxsus oʻqitilgan shaxslar tomonidan amalga oshiriladi va ular stansiya uskunalari ishlashini tekshirishi maxsus jurnallarda qayd etiladi. 74. Suzuvchi nasos stansiyasining (zemsnaryad) suvga tushishi foydalanuvchi tashkilotning texnik rahbari tomonidan tasdiqlangan loyihaga muvofiq amalga oshirilishi kerak. 75. Oʻrnatish maydonchasida suzuvchi nasos stansiyasi (zemsnaryad) mahkam biriktirib qoʻyilgan boʻlishi kerak va uni ishlatilishini taʼminlash uchun boʻlinma bilan ikki tomonlama simli yoki radio aloqasi boʻlishi kerak. 76. Suzuvchi nasos stansiyasi pontonlari (zemsnaryad) oqim paydo boʻlganda avariya tovushi va yorugʻlik signaliga ega boʻlishi kerak. Ponton krenomer (ogʻish, qiyshayishni oʻlchaydigan asbob) bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Ponton ogʻishi nasos agregatlarining pasportlarida koʻrsatilgan ogʻish miqdoridan oshib ketmasligi kerak (zemsnaryad). Oqimning va ogʻishning kuchayishini tezda yoʻq qilish kerak boʻladi. 77. Xizmatchi xodimlar qutqaruv kiyim (jilet)lari bilan taʼminlanishi kerak va nasos stansiyasida (zemsnaryad) ikkitadan kam boʻlmagan qutqaruv kiyimlari boʻlishi lozim. 78. Suzuvchi nasos stansiyalari pontonlari (zemsnaryad) kamida uch yilda bir marta tekshirilishi kerak va zarur boʻlganda ularni taʼmirlash va boʻyash ishlari bajarilishi kerak. 79. Nasos stansiyasida materiallar, diametrlari, uzunligi, quvurlar joylashgan chuqurligi, tarmoq obyektlarining joylashgan joyi (piket), qurilma, rostlovchi va himoya armaturalari, trassalar aylanish burchaklari, boshqa yer osti tarmoqlari bilan kesishuvlar hamda barcha ijro etuvchi qurilish hujjatlari koʻrsatilishi kerak boʻlgan reja-sxema boʻlishi kerak. 80. Nasos stansiyalarining quvur liniyalarini va gidroelektrstansiyalarni yer osti qistirmalar (prokladka)ini ishlatish jarayonida quyidagi hollarda kuzatish: quvurlarning choʻkishi va oʻzgarishi (deformatsiya) hamda tayanch qurilmalarining holati; qobiqning holati (izolyatsiya yoki korroziyaga qarshi qoplama); choklar, boʻgʻinlar, gardishli (flansli) ulanishlarni zichligi; uzatgichlar, quvurlar armaturalari, vakuumli soʻrish klapanlari va boshqalarni holati va ishlashi. 81. Yer osti suv oʻtkazgich quvurlaridagi buzilishlarni aniqlash uchun: suv oʻtkazgich quvuri va unga yaqin joyda tuproq choʻkishi; quvur trassasiga bevosita yaqin boʻlgan odatda quruq kyuvet (ariqcha) va zovurlarda suv paydo boʻlishi; tarmoqning qoʻshni uchastkalarida oʻrnatilgan manometrlardagi bosim farqi ustidan tizimli kuzatuvlar oʻtkazilishi kerak. 82. GTIlar suv quvurlarining holatini kuzatish va ularga texnik xizmat koʻrsatish, foydalanish yoʻriqnomalarida belgilangan muddatlarda amalga oshirilishi kerak. 83. Loyqa suvlarni haydovchi (pulpovod)lar trassasi boʻylab uzatgichlar hamda qoʻzgʻalmas tayanchlar holatini kuzatib borish, zarurat boʻlsa, ularni taʼmirlash lozim boʻladi. 84. Har chorakda, kamida bir marta quvur liniyalari armaturalari, zarbalarga qarshi vositalar va teskari klapanlar koʻrikdan oʻtkazilishi kerak. Koʻrik natijalari masʼul shaxslar roʻyxati bilan maxsus jurnalda aks ettirilishi kerak. 85. Devorining qalinligi yemirilishga uchragan quvur liniyalari qismlari almashtirilishi lozim. Devorlarning yemirilish qalinligi GTIning xavfsizlik mezonlari bilan tartibga solinadi. 86. Qurilma armaturalari va zarbalarga qarshi vositalardan foydalanish loyihaga va mahalliy foydalanish yoʻriqnomasiga muvofiq amalga oshirilishi kerak. 87. Quvurlar va armaturalarni bosim ostida taʼmirlash bilan bogʻliq ishlarni bajarish taqiqlanadi. 88. Metall va temir-beton suv oʻtkazgichlarini suv oqimlaridan korroziyaga qarshi nazorat qilish loyihada koʻrsatilgan usul va muddatlarda amalga oshirilishi kerak. Agarda elektrokorroziya aniqlansa, loyiha va ixtisoslashtirilgan tashkilot bilan birgalikda quvurlarni himoya qilish va himoya tadbirlarini qisqa muddatda bajarish uchun texnik yechimlarni olish kerak boʻladi. 89. Barcha aniqlangan kamchiliklar va ularni bartaraf etishga qaratilgan chora-tadbirlar GTIning tekshirishlar jurnalida qayd etilishi kerak. 90. Nasos stansiyasi va uning boshqa inshootlarini, shuningdek gidroelektrstansiyaning gidrotexnik qismini ishlatish uchun masʼul shaxslar stansiya boshligʻi tomonidan tayinlanadi. 91. Foydalanishdan avval, gidroelektrstansiyalar va nasos stansiyalarining bosimli suv quvurlari va qurilmalari kapital taʼmirdan oʻtkazilganidan soʻng, amaldagi shaharsozlik normalari va qoidalari, qurilish meʼyorlari va qoidalari talablariga muvofiq sinovdan oʻtkazilishi kerak. 92. Suv toshqinlarini va suv resurslarining sezilarli miqdorini tartibga solishda jalb qilingan yirik GTIlar (toʻgʻonlar, gidrouzellar) statsionaridan tashqari dizel elektr energiyasidan iborat avtonom (avariya) elektr taʼminotiga ega boʻlishi kerak. 93. GTIlar texnik aloqa vositalari va signal tizimlari bilan jihozlangan boʻlishi kerak, ular suvni taqsimlash jarayonlari boshqaruvini, nazoratini va ularning xavfsizligini taʼminlaydi. 94. GTIdagi aloqa va ogohlantirish signal tizimlarining holati barcha sharoitlarda favqulodda vaziyatlar toʻgʻrisida tezkor xabar berish hamda fuqaro muhofazasi tadbirlarini oʻtkazish davrida fuqaro muhofazasi organlari va kuchlarini xabardor etish imkoniyatini taʼminlashi kerak. 95. Kunu-tun xizmatni talab qiluvchi GTIlarning barcha suvni rostlovchi inshootlarida statsionar elektr yoritgichlari boʻlishi kerak. 96. Yorugʻlik tarmoqlarida 220 V dan oshmaydigan chiziqli kuchlanish bilan xavfsiz holatda qoʻyilgan neytral elektr tizimi ishlashi kerak. Baʼzi hollarda 380 V kuchlanishli DKST lampalari qoʻllanilganda ruxsat etiladi. Yer ostida ishlov berish, tunnellar, galereya va namligi yuqori boʻlgan boshqa joylarda 36 voltdan koʻp boʻlmasligi kerak. Statsionar yoritish moslamalari uchun yer osti neytral bilan 6/0,4 kV transformatorlarni ishlatishga ruxsat beriladi. Kechasi ishlaydigan navbatchi xodim elektr energiyasi uzilgan vaziyatda batareyali yoritgichlar bilan taʼminlangan boʻlishi kerak. 97. Galereya va tonellarda joylashgan quvur yoʻllari va suv chiqarish lotkalarining favqulodda yoritgichlari doimiy ishchi holatida boʻlishi kerak. 98. Ishchi va maʼmuriy-maishiy binolarning yoritilishi mavjud shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga javob berishi kerak. Hududlar, yoʻllar, qorongʻi kechasi ochiq joylardan ishga oʻtish joylarining yoritilishi mazkur Qoidalarning 1-ilovasiga muvofiq yorugʻlik jihatidan joriy standartlar talablariga javob berishi kerak. 99. GTIlardan xavfsiz foydalanishni taʼminlash uchun xavfsizlik mezonlari ishlab chiqilishi lozim. Har bir GTIlar holatini diagnostik koʻrsatkichlari aniqlangan natura kuzatish natijalari boʻyicha mezon qiymatlari bilan taqqoslash asosida amalga oshirilishi kerak. 100. GTIlarda natura kuzatish ishlari qurilish boshidan boshlab amalga oshirilishi kerak. 101. Mukammalligi I, II va III klass boʻlgan GTIlar holatini naturada kuzatish, ularga oʻrnatilgan NOʻA va nazorat oʻlchov uskunalari yordamida asbobli (instrumental) nazoratni oʻz ichiga olishi kerak. Mukammalligi IV klass boʻlgan toʻgʻon va dambalarning poydevori tegishli asosga ega boʻlsa loyihada asbobli (instrumental) kuzatuvini oʻtkazmaslikka ruxsat etiladi. IV klassdagi toʻgʻon va dambalar uchun 10 m dan ortiq balandlikda filtratsiya rejimini nazorat qilish majburiydir. 102. Mukammalligi I, II va III klass boʻlgan GTIlarida natura kuzatish ishlarini (monitoringi) amalga oshirish uchun kuzatuvlar guruhi (monitoring xizmati) tashkil etilishi kerak, ushbu guruh aniqlangan kamchiliklar haqida darhol toʻgʻridan-toʻgʻri oʻzining rahbariga xabar berishga majburdir va ularni bartaraf etish choralarini koʻrmagan taqdirda, foydalanuvchi tashkilot rahbarini xabardor qilishi kerak. Guruhning tarkibi va soni, kuzatuvlarning tarkibi, hajmi va davriyligiga bogʻliq boʻlib, foydalanuvchi tashkiloti tomonidan belgilanadi. 103. Foydalanuvchi tashkilotning ixtisoslashtirilgan maxsus xizmatlari (geodeziya va gidrogeologiya va boshqalar) tomonidan oʻlchov qiymatlarini loyihalashtirishda koʻrsatilgan parametrlari bilan hamda GTIning xavfsiz ishlash mezonlari bilan solishtirilishi va maʼlumotlarni GTIlar boʻlinmasiga darhol oʻtkazilishi kerak boʻlgan asbobli (instrumental) kuzatishlarni amalga oshirishga ruxsat beriladi. Kuzatish ishlari natijalariga koʻra, foydalanuvchi tashkilotning texnik rahbari tomonidan loyihada aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish toʻgʻrisida buyruq chiqaradi. Mukammalligi IV klass boʻlgan GTIlarni nazorat qilish maxsus tayyorgarlikdan oʻtgan mutaxassislarga topshirilishi mumkin. 104. Loyiha tomonidan koʻzda tutilgan kuzatishlar bilan bir qatorda, barcha obyektlar yiliga kamida uch marta komissiya tekshiruvidan oʻtkazilishi kerak: suv toshqinlari oʻtishdan oldin GTIlarning suv toshqinlarini xavfsiz oʻtkazishga tayyorligini tekshirish; vegetatsiya davridan oldin GTIlar holatini va uning tayyorligini tekshirish; qish sharoitida va navbatdagi vegetatsiya davrida normal ishlatilishi uchun kuz mavsumida GTIlar holati va tayyorgarligini tekshirish; shiddatligi 5 ball va undan yuqori boʻlgan har bir seysmik yer silkinishidan soʻng, uning mustahkamligi va barqarorligi tahlili bilan. 105. GTIlarning suv ostidagi qismlarini tekshirish tarkibi, davriyligi va tartibi loyiha tomonidan aniqlanadi va foydalanish yoʻriqnomasida belgilanadi. GTIlar suv osti qismlarini tekshirishning davriyligi 5 yildan oshmasligi kerak. 106. Mavjud GTIlarni rekonstruksiya qilishda mualliflik nazorati amalga oshirilishi zarur va uning vakili ushbu GTIni qabul qilishda ishtirok etishi kerak. 107. Mukammalligi I, II, III klass boʻlgan GTIlarida ularning xavfsizligini monitoring qilish boʻyicha, tarkibida inshootlar va ular asoslarining ishi va holati ustidan natura kuzatuvlarini olib borish uchun, qurilish jarayonida boʻlgani kabi, foydalanish davrida ham nazorat-kuzatuv asboblari oʻrnatilishini koʻzda tutuvchi loyiha hujjati ishlab chiqilgan boʻlishi kerak. 108. GTIlardan foydalanish sharoitlarini yaxshilash va konstruktiv yechimlarni asoslash, hisoblash natijalari va uslublarini aniqlash hamda maʼlumot olish maqsadida, tegishli asoslarga muvofiq GTIlarda maxsus natura kuzatuvlari oʻtkazilishi kerak. 109. GTIlar holatini naturada kuzatib borish loyihada koʻzda tutilgan dastur va davriylik asosida oʻtkaziladi. Natura kuzatuvlari parametrlari GTI holatining xavfsizlik mezonlariga muvofiqligini nazorat qiladi. 110. Natura kuzatuvlari vizual va asbob (instrumental) uslublarida oʻtkaziladi. Natura kuzatuvlari quyidagilarni oʻz ichiga oladi: kuzatilgan parametrlar qiymatlarini ularning ruxsat etilgan qiymatlariga mosligini nazorat qilish; barcha qurilish tizimlarining holatini nazorat qilish; suv muvozanati (balansi)ni nazorat qilish, suv omborini toʻldirish va ishlatilishga rioya etilishi; vertikal va gorizontal siljishlarni nazorat qilish, beton konstruksiyalar, uskunalarning poydevori va suv saqlovchi inshootlar, tuproq toʻgʻonlar va dambalar deformatsiyasi; yirik toʻgʻonlar poydevorlarining beton elementlari va armatura kuchlanishini nazorat qilish; filtratsiya rejimini nazorat qilish (depressiya egri chizigʻi holati, bosim gradiyenti, toʻgʻonlar va dambalar tanasidagi filtratsiya bosimi, qurilish choklari, betonli toʻgʻonning zichlagich elementlari); drenaj suvlari sifatini nazorat qilish (hajmi, loyqaligi, kimyoviy tarkibi, harorati); gidroelektrstansiyalar va nasos stansiyalarining gidroenergetika uskunalari texnik holatini nazorat qilish. 111. GTIni koʻzdan kechirishda va koʻrik vaqtida aniqlangan umumiy kamchiliklar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar vizual kuzatuvlar jurnaliga kiritiladi. Foydalanish jarayonida GTIning texnik holatiga taʼsir qiluvchi jiddiy buzilishlar sodir boʻlsa, barcha qismlarining buzilish sanasi, xususiyati GTIlar rejasi jurnaliga kiritiladi. Aniqlangan nuqsonlar joyi ogohlantirish belgisi bilan belgilanadi. GTIlarning texnik holati uchun masʼul boʻlgan shaxs har hafta vizual kuzatuvlar jurnalini tekshirishi va aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish boʻyicha koʻrilgan choralar hamda ularning bajarilishi haqida yozuvlar qayd qilinadi. 112. Masofasi 3 km dan ortiq boʻlgan inshootlarni doimiy koʻzdan kechirish yuklatilgan foydalanish xodimlari transport vositalari bilan taʼminlanishlari lozim. 113. Vizual kuzatuvlar jarayonida xavfli xususiyatga ega boʻlmagan deformatsiyalar, (oʻtirishlar, choʻkishlar, yoriq(darz)lar, koʻtarma tanasi yoki asosining ayrim uchastkalarida boʻrtmalar) aniqlanganda, deformatsiyalar mavjud boʻlgan uchastkalarda asbob yordamidagi kuzatuvlar tashkillashtiriladi, ular aniqlangan deformatsiya barqarorlashguniga yoki toʻliq soʻnishiga qadar oʻtkazilishi lozim. Xavfli deformatsiyalar aniqlanganda, zudlik bilan ularni bartaraf etish choralari koʻrilishi kerak. 114. Geodezik usullari boʻyicha natura kuzatish quyidagilarni oʻz ichiga oladi: oʻrnatilgan NOʻA (belgilar) boʻyicha rejalashtirilgan va balandlik holatining geodezik oʻlchovlarini; GTI va ular asoslarining choʻkishi va siljishini davriy oʻlchovlari, shuningdek ajralib chiqqan qatlamlarning oʻlchamlarini; suv omborining toʻplash qobiliyatini aniqlash maqsadida kosasini batiometrik sʼyomka qilishni. 115. Kuzatuv asboblari yordamida toʻgʻon dambalarining ayrim qismlarida, GTI va uning asoslarida xavfsizlikka taʼsir qiluvchi deformatsiya va anomal holatlarning ortib borishi yoki vaqt oʻtishi bilan soʻnmaydigan jarayonlar mavjudligi aniqlanganda, loyihalash yoki ixtisoslashtirilgan foydalanuvchi tashkilot vakillariga tezkorlik bilan xabar qilinadi. Ular kelib chiqqan holatning sababini aniqlab, GTIlarning avariyasiz ishlashini taʼminlovchi chora-tadbirlar ishlab chiqilishi lozim. 116. NOʻA (belgilar) toʻgʻon va dambalari boʻyicha rejali va balandlikdagi geodezik oʻlchovlarga mos yozuvlar, geodezik (marksheyder) tarmoqqa nisbatan kamida uch yilda bir marta amalga oshirilishi kerak, aks holda ruxsat etilgan meʼyorlardan yuqori deformatsiyalar aniqlangan holda kuzatuv chastotalarini koʻpaytirish mumkin. GTIdan foydalanish jarayonida jihoz shikastlanganda yoki buzilganda ushbu uskunaning rejalashtirilgan va balandligi kuzatuvlari tiklanishi bilanoq darhol amalga oshirilishi kerak. 117. Tayanch reperini suv oʻlchash nol reykasiga nisbatan har yili tekshirish kerak. 118. Oʻt-oʻlanlar orasidagi reperlar ruxsat etilgan kattaligi boshlangʻich siklidan oshsa, tayanch reperi davlat geodeziya tarmogʻidan oʻtkazilishi shart. 119. GTI va ularning asoslarini choʻkish va siljish oʻzgarishlari loyiha talablariga muvofiq amalga oshirilishi kerak. 120. GTI gʻovaklaridagi bosim va filtratsiya rejimi uchun kuzatuvlar loyihada koʻzda tutilgan tartibda aniqlanadi: suv saqlash inshooti asosi va tanasida suvning sathi hamda ular qirgʻoqlarining tutashuv holati; qirgʻoqlari bilan tutash inshooti asosidagi pyezometrik bosim; drenaj kollektorlari va drenaj inshootlari oxiridagi filtratsiya sarfi qiymatlari; filtratsiya suvlarining kimyoviy tarkibi va loyqaligi; dambalarga tutash qirgʻoqlarda va qiyaliklarda filtratsiya suvlarini chiqish joyi, suffoziya mavjudligi; suv saqlovchi inshoot hududida sizot suvlarining kimyoviy tarkibi va sathi; tuproqli toʻgʻonlarning filtratsiyaga qarshi elementlarida, zamin(asos)lari va tanasida hosil boʻladigan gʻovaklardagi bosim miqdori. 121. Suv ostida qolishi mumkin boʻlgan hududni baholash uchun kuzatuv quduqlari tarmogʻidagi suv sathini nazorat qilish. 122. Natura kuzatuvlari natijalari belgilangan shakldagi maxsus jurnallarda qayd etiladi. 123. Pyezometrlar yopiq qopqoqlar orqali ifloslanishdan himoyalanishi kerak. Pyezometrlarning bir qismi, sirt, chuqurlikdagi markalar va yer usti yuzasidan chiqadigan ishchi reperlari zararlanishdan himoyalangan boʻlishi kerak. Himoya qopqoqlari konstruksiyalari loyiha bilan aniqlanadi. 124. Pyezometrlar vaqti-vaqti bilan sezuvchanlik uchun tekshirilishi lozim, qoniqarsiz natijalar boʻlgan taqdirda, ular almashtirilishi lozim. 125. NOʻA metall qismlari korroziyadan ishonchli himoyalangan boʻlishi kerak. Yer yuzasiga chiqib turgan quduqlar qopqoqlarini va himoya kallaklari yuvilmaydigan boʻyoq bilan qoplanishi hamda NOʻA raqamlangan boʻlishi kerak. 126. GTIlarida oʻrnatilgan NOʻAlarni saqlash uchun javobgarlik obyektning qurilish paytida — shaharsozlik faoliyati sohasida buyurtmachiga va obyektlar qurilishi boʻyicha pudratchi tashkilotga, foydalanish davrida esa, GTIni tugatishgacha foydalanuvchi tashkilotga yuklatiladi. 127. Mazkur Qoidalarni buzganlik uchun qonunchilik hujjatlariga muvofiq javobgar boʻladi. 128. Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasi Suv xoʻjaligi vazirligi, Qurilish vazirligi, Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi, Favqulodda vaziyatlar vazirligi huzuridagi Katta va alohida muhim suv xoʻjaligi obyektlarining texnik holatini hamda bexatar ishlashini nazorat qilish davlat inspeksiyasi va “Oʻzbekgidroenergo” aksiyadorlik jamiyati bilan kelishilgan. Obyektlar Yoritish lk Meʼyoriy yoritish tekisligi Eslatma Ichki xoʻjalik va binolarga kirish yoʻli 0,5 Yoʻlning yoritish qismi Avtomobillar va avtoulovlar uchun turargoh, hududlar, yoʻllar va GTIlarga oʻtish yoʻlaklari 1,0 Yoritish tizimining nurlanish darajasi Narvonlar, yurish uchun koʻpriklar, yoʻlaklar 2,0 Bir xil Qurilmalar, tuzilmalar materiallarni yuklash va tushirish joylari 5,0 Qiya Yuklarni qabul qilish va yetkazib berish joyi Ishchilar uchun maishiy binolar 10,0 Umumiy Toʻgʻonning oʻrkachi boʻylab va bortlarni yopish qismlaridagi yuqori va quyi qiyaliklari 0,5 Qiyalikdagi chuqurlik va tekisliklar Gidrouzellar, yuqori va quyi byeflari, gidromexanik uskunalari 1,0 Tik Xodimlarni oʻtish darajasi Gidrometrik reykalarva postlar 1,0 Tik Xodimlarni oʻtish darajasi Tonnellar va xizmat galereyasi 1,0 Umumiy Xodimlarni oʻtish darajasi Zemlesos zemsnaryadi koʻprigi 2,0 Qiya Koʻprik darajasi