SUGʻURTALOVCHILAR VA QAYTA SUGʻURTALOVCHILARNING TOʻLOV QOBILIYATI TOʻGʻRISIDAGI NIZOMNI TASDIQLASH HAQIDA
(order, 2025-06-23)

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2007-yil 10-apreldagi PQ-618-sonli “Sugʻurta xizmatlari bozorini yanada isloh qilish va rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qarorining ijrosini taʼminlash maqsadida va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 18-martdagi PQ-2847-son qarori bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq buyuraman:”. 1. Ilova qilinayotgan Sugʻurtalovchilar va qayta sugʻurtalovchilarning toʻlov qobiliyati toʻgʻrisidagi Nizom tasdiqlansin. 2. Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirining 2006-yil 8-fevraldagi 10-sonli “Sugʻurtalovchilarning alohida sugʻurta tavakkalchiliklari boʻyicha majburiyatlari, jami majburiyatlarning yoʻl qoʻyiladigan eng koʻp hajmi va toʻlov qobiliyati meʼyorlarini aniqlash tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi buyrugʻi (2006-yil 22-aprel, roʻyxat raqami 1565 — Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2006-y., 17-son, 144-modda) oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin. 3. Ushbu buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtgan kundan boshlab oʻn kundan keyin kuchga kiradi. Mazkur Nizom sugʻurtalovchilarning (qayta sugʻurtalovchilarning) toʻlov qobiliyati normativlarini va ularni aniqlash tartibini, sugʻurtalovchilarning (qayta sugʻurtalovchilarning) aktivlarini joylashtirishga oid, shuningdek, qayta sugʻurta operatsiyalariga oid talablarni belgilaydi. 1. Mazkur Nizom davlat ijtimoiy sugʻurta tashkilotlariga nisbatan qoʻllanilmaydi. 2. Mazkur Nizom maqsadlarida qoʻllaniladigan asosiy tushunchalar: sugʻurtalovchining (qayta sugʻurtalovchining) aktivlari — sugʻurtalovchi (qayta sugʻurtalovchi) nazoratida boʻlgan, kelgusida ulardan daromad olish maqsadida avvalgi faoliyati natijasida olingan iqtisodiy resurslar; vakolatli davlat organi — Oʻzbekiston Respublikasi Istiqbolli loyihalar milliy agentligi; qayta sugʻurta shartnomasi — sugʻurtalovchi oʻzining sugʻurta shartnomasiga doir barcha majburiyatlarini yoki ularning bir qismini qayta sugʻurtalovchiga qaysi shartnomaga muvofiq oʻtkazsa oʻsha shartnoma; hisoblangan sugʻurta mukofoti — pul mablagʻlari qachon olinganligidan qatʼi nazar, sugʻurta (qayta sugʻurta) shartnomasi boʻyicha hisobot davrida hisoblangan sugʻurta mukofoti (qayta sugʻurta mukofoti); hisoblangan sugʻurta tovoni — pul mablagʻlari qachon toʻlanganligidan qatʼi nazar, sugʻurta (qayta sugʻurta) shartnomasi boʻyicha hisobot davrida hisoblangan sugʻurta tovoni; qayta sugʻurta — sugʻurta shartnomasi boʻyicha qabul qilingan sugʻurta tovonini (sugʻurta toʻlovini) toʻlash tavakkalchiligini boshqa sugʻurtalovchi (qayta sugʻurtalovchi) bilan tuzilgan qayta sugʻurta shartnomasiga muvofiq sugʻurtalovchi (qayta sugʻurtalovchi) tomonidan toʻliq yoki qisman sugʻurta qilish; qayta sugʻurta qildiruvchi — oʻziga qabul qilgan tavakkalchiliklarni qayta sugʻurtaga beruvchi sugʻurtalovchi (qayta sugʻurtalovchi); qayta sugʻurtalovchi — boshqa sugʻurta tashkilotidan qayta sugʻurta qilish uchun sugʻurta tavakkalchiliklarini qabul qiladigan sugʻurta yoki qayta sugʻurta tashkiloti; sugʻurtalovchilarning (qayta sugʻurtalovchilarning) toʻlov qobiliyati — sugʻurtalovchilarning (qayta sugʻurtalovchilarning) oʻz moliyaviy majburiyatlarini oʻz vaqtida va toʻliq bajara olish qobiliyati. Toʻlov qobiliyatining asosi boʻlib, shakllantirilgan ustav kapitali, yetarli sugʻurta zaxiralari, shuningdek qayta sugʻurta qilish tizimining mavjudligi hisoblanadi; bogʻliq shaxslar — sugʻurtalovchi (qayta sugʻurtalovchi) bilan alohida munosabatlarga ega boʻlgan yuridik yoki jismoniy shaxslar, yaʼni: sugʻurtalovchining (qayta sugʻurtalovchining) Kuzatuv kengashi yoki boshqa vakolatli organi tarkibidagi har qanday shaxs, shuningdek, ularning yaqin qarindoshlari; sugʻurtalovchining (qayta sugʻurtalovchining) ustav kapitalida 20 foizdan ortiq ulushga ega har qanday yuridik yoki jismoniy shaxs, yoki ushbu yuridik shaxsning har qanday rahbari yoki yirik aksiyadorlari (taʼsischilari), shuningdek ularning yaqin qarindoshlari; sugʻurtalovchining (qayta sugʻurtalovchining) faoliyatini qonunchilikka muvofiq nazorat qiluvchi yuridik shaxslar va ularning boshqaruvchilari; sugʻurtalovchining (qayta sugʻurtalovchining) ulushi ustav kapitalida 20 foizdan ortiq boʻlgan yuridik shaxslar, shuningdek, ushbu yuridik shaxslarning mansabdor shaxslari va ularning yaqin qarindoshlari. Yuqorida koʻrsatilgan shaxslardan biri bilan bogʻliq shaxs ularning har biri bilan bogʻliq shaxs boʻlib hisoblanadi; oʻzida qoldirilgan ulush — sugʻurtalovchi (qayta sugʻurtalovchi) tomonidan har bir alohida sugʻurta (qayta sugʻurta) shartnomasi boʻyicha qabul qilingan, qayta sugʻurtaga oʻtkazish man etilgan sugʻurta majburiyatlari hajmi; sugʻurta mukofotlari — soʻm yoki chet el valyutasida toʻlanadigan, hisoblash tartibi va miqdori sugʻurta shartnomasi bilan belgilanadigan, sugʻurta qildiruvchi tomonidan sugʻurtalovchiga toʻlanadigan badallar; toʻlov qobiliyati marjasi — sugʻurtalovchining (qayta sugʻurtalovchining) aktivlari va u tomonidan qabul qilingan sugʻurta majburiyatlari oʻrtasidagi mutanosiblik; hisobot davri — 1-yanvardan 31-dekabrgacha boʻlgan kalendar yil. Bunda mazkur Nizomga muvofiq hisob-kitoblar va maʼlumotlar tuziladigan hisobot davri deb, hisobot yilining 1-yanvaridan har bir choragining oxirgi kalendar kunigacha boʻlgan davr qabul qilinadi; hisobot sanasi — mazkur Nizomga muvofiq hisob-kitoblar va maʼlumotlar tuziladigan hisobot davrining oxirgi kalendar kuni; alohida tavakkalchiliklar boʻyicha majburiyatlar — sugʻurtalovchi (qayta sugʻurtalovchi) tomonidan har bir alohida sugʻurta (qayta sugʻurta) shartnomasi boʻyicha qabul qilingan va hisobot sanasida amalda boʻlgan sugʻurta majburiyatlari; sugʻurtalovchining (qayta sugʻurtalovchining) majburiyatlari jamining miqdori — sugʻurtalovchi (qayta sugʻurtalovchi) tomonidan beshta eng yirik alohida tavakkalchiliklar (sugʻurta shartnomalari) boʻyicha qabul qilingan va hisobot sanasida amalda boʻlgan sugʻurta majburiyatlarining hajmi; oʻz mablagʻlari manbalarining summasi — hisobot davri oxiriga, sugʻurtalovchi (qayta sugʻurtalovchi) balansi passiv qismining birinchi boʻlimi boʻyicha jami; sugʻurtalovchining (qayta sugʻurtalovchining) rahbari — qonunchilik va sugʻurtalovchining (qayta sugʻurtalovchining) taʼsis hujjatlariga muvofiq tayinlanishi yoki saylanishi natijasida, tuzilgan mehnat shartnomasiga asosan sugʻurtalovchining (qayta sugʻurtalovchining) yagona ijro etuvchi organi boʻlib hisoblanadigan yoki sugʻurtalovchining (qayta sugʻurtalovchining) kollegial ijro etuvchi organi ustidan boshqaradigan jismoniy shaxs. 3. Toʻlov qobiliyati normativlari quyidagilardan iborat: toʻlov qobiliyati marjasining yetarliligi normativi; alohida tavakkalchiliklar boʻyicha sugʻurtalovchilar (qayta sugʻurtalovchilar) majburiyatlarining yoʻl qoʻyiladigan eng koʻp miqdori; sugʻurtalovchilar (qayta sugʻurtalovchilar) majburiyatlari jamining yoʻl qoʻyiladigan eng koʻp miqdori. 4. Sugʻurtalovchilarning (qayta sugʻurtalovchilarning) toʻlov qobiliyati koʻrsatkichini aniqlash uchun oxirgi hisobot sanasiga sugʻurtalovchining (qayta sugʻurtalovchining) buxgalteriya hisobi va hisoboti maʼlumotlari, shuningdek, hisob-kitoblar yoʻli bilan aniqlanadigan maʼlumotlardan foydalaniladi. 5. Sugʻurtalovchilar (qayta sugʻurtalovchilar) toʻlov qobiliyatining koʻrsatkichi boʻlib, ular tomonidan mazkur Nizom bilan belgilangan toʻlov qobiliyati normativlariga, sugʻurtalovchilarning (qayta sugʻurtalovchilarning) aktivlarini joylashtirishga oid, shuningdek, qayta sugʻurta operatsiyalariga oid talablarga rioya qilinishi hisoblanadi. 6. Toʻlov qobiliyati marjasining yetarliligi normativi 1 dan kam boʻlmasligi shart. 7. Toʻlov qobiliyati marjasining yetarliligi normativi toʻlov qobiliyati marjasining haqiqiy miqdorini toʻlov qobiliyati marjasining normativ miqdoriga boʻlgan nisbatiga teng boʻlib, quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi: TQMEN — toʻlov qobiliyati marjasining yetarliligi normativi; TQMHM — toʻlov qobiliyati marjasining haqiqiy miqdori; TQMNM — toʻlov qobiliyati marjasining normativ miqdori. 8. Umumiy sugʻurta sohasida yoki faqat qayta sugʻurta faoliyatini amalga oshiradigan sugʻurtalovchilar uchun toʻlov qobiliyati marjasining normativ miqdori boʻlib, quyidagi uchta miqdorning eng kattasi hisoblanadi: sugʻurta faoliyati toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlariga muvofiq sugʻurtalovchi uchun belgilangan ustav kapitalining eng kam miqdori; “mukofotlar usuli” boʻyicha hisoblangan miqdor; “toʻlovlar usuli” boʻyicha hisoblangan miqdor. 9. “Mukofotlar usuli” boʻyicha miqdor umumiy sugʻurta sohasi uchun tuzatuvchi koeffitsiyentni oʻtgan oʻn ikki oy mobaynida barcha sugʻurta (qayta sugʻurta) shartnomalari boʻyicha hisoblangan sugʻurta mukofotlari summasidan ushbu davr mobaynida tuzilgan sugʻurta (qayta sugʻurta) shartnomalarining bekor qilinishi (shartlari oʻzgarishi) munosabati bilan sugʻurta qildiruvchilarga (qayta sugʻurta qildiruvchilarga) qaytarilgan sugʻurta mukofotlarini chegirib qolib aniqlangan miqdorning 20 foiziga koʻpaytirish yoʻli bilan hisoblanadi. Bunda 11 va 13 klasslarga oid sugʻurta (qayta sugʻurta) shartnomalari boʻyicha hisoblangan sugʻurta mukofotlari 50 foizga oshiriladi. Sugʻurtalovchi (qayta sugʻurtalovchi) birinchi marotaba belgilangan tartibda sugʻurta faoliyatini amalga oshirish uchun litsenziya olgan vaqtdan soʻng hisobot sanasigacha oʻn ikki oydan kam vaqt oʻtgan boʻlsa, hisob-kitobni amalga oshirishda litsenziya olingan vaqtdan hisobot sanasigacha boʻlgan davrni hisob davri sifatida qoʻllaydi. 10. “Toʻlovlar usuli” boʻyicha miqdor, umumiy sugʻurta sohasi uchun tuzatuvchi koeffitsiyentni quyidagi koʻrsatkichlar summasining 10 foizini tashkil etuvchi miqdorga koʻpaytirish yoʻli bilan hisoblanadi: oʻtgan oʻttiz olti oy mobaynida sugʻurta (qayta sugʻurta) shartnomalari boʻyicha hisoblangan sugʻurta tovonlari summasi. Bunda 11 va 13 klasslarga oid sugʻurta (qayta sugʻurta) shartnomalari boʻyicha sugʻurta tovonlari 50 foizga oshiriladi; hisobot sanasiga xabar qilingan, lekin bartaraf etilmagan zararlar zaxirasi. Bunda 11 va 13 klasslarga oid sugʻurta (qayta sugʻurta) shartnomalari boʻyicha xabar qilingan, lekin bartaraf etilmagan zararlar zaxirasi 50 foizga oshiriladi. Sugʻurtalovchi (qayta sugʻurtalovchi) birinchi marotaba belgilangan tartibda sugʻurta faoliyatini amalga oshirish uchun litsenziya olgan vaqtdan soʻng hisobot sanasigacha oʻttiz olti oydan kam vaqt oʻtgan boʻlsa, hisob-kitobni amalga oshirishda litsenziya olingan vaqtdan hisobot sanasigacha boʻlgan davrni hisob davri sifatida qoʻllaydi. 11. Umumiy sugʻurta sohasi uchun tuzatuvchi koeffitsiyent oʻtgan oʻttiz olti oy mobaynida hisoblangan sugʻurta tovonlaridan qayta sugʻurtalovchilarning ulushlarini chegirib qolingan summani oʻtgan oʻttiz olti oy mobaynida hisoblangan sugʻurta tovonlari summasiga nisbati sifatida hisoblanadi. Umumiy sugʻurta sohasi uchun tuzatuvchi koeffitsiyent 0,5 dan kam boʻlishi mumkin emas. Agar hisob-kitob natijasida aniqlangan kattalik 0,5 dan kam boʻlsa, hisob-kitobni amalga oshirishda umumiy sugʻurta sohasi uchun tuzatuvchi koeffitsiyent sifatida 0,5 qabul qilinadi. Sugʻurtalovchi (qayta sugʻurtalovchi) birinchi marotaba belgilangan tartibda sugʻurta faoliyatini amalga oshirish uchun litsenziya olgan vaqtdan soʻng hisobot sanasigacha oʻttiz olti oydan kam vaqt oʻtgan boʻlsa, hisob-kitobni amalga oshirishda umumiy sugʻurta sohasi uchun tuzatuvchi koeffitsiyent sifatida 1,0 qabul qiladi. 12. Hayotni sugʻurta qilish sohasida sugʻurta faoliyatini amalga oshiradigan sugʻurtalovchilar uchun toʻlov qobiliyati marjasining normativ miqdori boʻlib, quyidagi miqdorlarning eng kattasi hisoblanadi: sugʻurta faoliyati toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlariga muvofiq sugʻurtalovchi uchun belgilangan ustav kapitalining eng kam miqdori; quyidagi ikki miqdorning yigʻindisi: a) mukofotlar zaxirasining 5 foizini hayotni sugʻurta qilish sohasi uchun tuzatuvchi koeffitsiyentga koʻpaytmasi; b) umumiy sugʻurta sohasining 1 va 2 klasslari uchun tuzatuvchi koeffitsiyentni (mazkur Nizomning 11-bandiga muvofiq hisoblangan) quyidagi miqdorlarning eng kattasiga koʻpaytmasi: oʻtgan oʻn ikki oy mobaynida umumiy sugʻurta sohasining 1 va 2 klasslariga oid sugʻurta (qayta sugʻurta) shartnomalari boʻyicha hisoblangan sugʻurta mukofotlari summasidan ushbu davr mobaynida tuzilgan sugʻurta (qayta sugʻurta) shartnomalarining bekor qilinishi (shartlari oʻzgarishi) munosabati bilan sugʻurta qildiruvchilarga (qayta sugʻurta qildiruvchilarga) qaytarilgan sugʻurta mukofotlarini chegirib qolib aniqlangan miqdorning 20 foizi; oʻtgan oʻttiz olti oy mobaynida umumiy sugʻurta sohasining 1 va 2 klasslariga oid sugʻurta (qayta sugʻurta) shartnomalari boʻyicha hisoblangan sugʻurta tovonlari va hisobot sanasiga umumiy sugʻurta sohasining 1 va 2 klasslarga oid xabar qilingan, lekin bartaraf etilmagan zararlar zaxirasi yigʻindisining 10 foizi. Sugʻurtalovchi (qayta sugʻurtalovchi) birinchi marotaba belgilangan tartibda sugʻurta faoliyatini amalga oshirish uchun litsenziya olgan vaqtdan soʻng hisobot sanasigacha mos ravishda oʻn ikki yoki oʻttiz olti oydan kam vaqt oʻtgan boʻlsa, hisob-kitoblarni amalga oshirishda litsenziya olingan vaqtdan hisobot sanasigacha boʻlgan davrni hisob davri sifatida qoʻllaydi. Ushbu bandning “b” kichik bandi, agar hayotni sugʻurta qilish sohasida sugʻurta faoliyatini amalga oshiradigan sugʻurtalovchi umumiy sugʻurta sohasining 1 va 2 klasslari boʻyicha ham sugʻurta faoliyatini amalga oshiradigan boʻlsa, qoʻllaniladi. 13. Hayotni sugʻurta qilish sohasi uchun tuzatuvchi koeffitsiyent qayta sugʻurtalovchilarning mukofotlar zaxirasidagi ulushi chegirib qolingan mukofotlar zaxirasining mukofotlar zaxirasiga nisbati sifatida hisoblanadi. Hayot sugʻurtasi sohasi uchun tuzatuvchi koeffitsiyent 0,85 dan kam boʻlishi mumkin emas. Agar hisob-kitob natijasida aniqlangan kattalik 0,85 dan kam boʻlsa, hisob-kitobni amalga oshirishda hayotni sugʻurta qilish sohasi uchun tuzatuvchi koeffitsiyent 0,85 sifatida qabul qilinadi. 14. Toʻlov qobiliyati marjasining haqiqiy miqdori sugʻurtalovchi (qayta sugʻurtalovchi) oʻz mablagʻlari manbalarining summasidan quyidagi koʻrsatkichlar summasini chegirish orqali aniqlanadi: nomoddiy aktivlar, sugʻurtalovchi (qayta sugʻurtalovchi) aktivlarining 10 foizidan oshmagan miqdordagi sugʻurtalovchining (qayta sugʻurtalovchining) asosiy faoliyati uchun xarid qilingan dasturiy taʼminot bundan mustasno (bu holatda dasturiy taʼminot boshlangʻich balans qiymati boʻyicha hisobga olinadi); taʼsischilarning ustav kapitaliga ulushlar boʻyicha qarzi; maqsadli tushumlar va kelgusi davr xarajatlari va toʻlovlari uchun zaxiralar; taʼsischilar (aksiyadorlar) oʻrtasida taqsimlash uchun moʻljallangan taqsimlanmagan foydaning qismi; taʼsischilarga, aksiyadorlarga, lizing tashkilotlariga (moliyaviy yordam) va xodimlarga berilgan qarzlar, shuningdek ushbu qarzlar boʻyicha jamgʻarilgan foizlar; debitor-bogʻliq shaxslarning qarzlari; sugʻurta (qayta sugʻurta) shartnomasida belgilangan toʻlov sanasidan uch oydan koʻp muddat mobaynida sugʻurta qildiruvchilar (qayta sugʻurta qildiruvchilar) tomonidan toʻlanmagan sugʻurta (qayta sugʻurta) mukofotlari; berilgan kafolatlar; soliq va yigʻimlar boʻyicha debitorlik qarzlar. 15. Sugʻurtalovchining (qayta sugʻurtalovchining) alohida tavakkalchiliklar boʻyicha majburiyatlarining yoʻl qoʻyiladigan eng koʻp miqdori, eksport kontraktlarini siyosiy va tijorat tavakkalchiliklaridan sugʻurta qilish bundan mustasno, sugʻurta zaxiralari va oʻz mablagʻlari manbalari summasining 20 foizidan oshmasligi shart. Eksport kontraktlarini siyosiy va tijorat tavakkalchiliklaridan sugʻurta qilish yuzasidan sugʻurtalovchining (qayta sugʻurtalovchining) alohida tavakkalchiliklar boʻyicha majburiyatlarining yoʻl qoʻyiladigan eng koʻp miqdori sugʻurta zaxiralari va oʻz mablagʻlari manbalari summasining 15 foizidan oshmasligi shart. Sugʻurtalovchi (qayta sugʻurtalovchi), agarda olingan majburiyatlarning normativdan ortgan qismi mazkur Nizomga muvofiq qayta sugʻurtalangan boʻlsa, alohida tavakkalchiliklar boʻyicha mazkur bandning birinchi xatboshida koʻrsatilgan normativdan ortiq miqdorda majburiyatlarni olishga haqli. Bosh polis boʻyicha sugʻurta amalga oshirilganda, sugʻurtalovchining alohida tavakkalchiliklar boʻyicha majburiyatlari miqdori bosh polisning amal qilish doirasiga kiruvchi har bir sugʻurta polisi boʻyicha hisoblanadi. 16. Umumiy sugʻurta sohasida yoki faqat qayta sugʻurta faoliyatini amalga oshiradigan sugʻurtalovchilar uchun sugʻurtalovchining (qayta sugʻurtalovchining) majburiyatlari jamining miqdori oʻz mablagʻlari manbalari summasining 200 foizidan oshmasligi shart. Bunda eksport kontraktlarini siyosiy va tijorat tavakkalchiliklaridan sugʻurta qilish shartnomalari boʻyicha alohida hisoblangan sugʻurtalovchining (qayta sugʻurtalovchining) majburiyatlari jamining miqdori oʻz mablagʻlari manbalari summasining 150 foizidan oshmasligi shart. Sugʻurtalovchi (qayta sugʻurtalovchi), agarda olingan majburiyatlarning normativdan ortgan qismi mazkur Nizomga muvofiq qayta sugʻurtalangan boʻlsa, majburiyatlar jamining yoʻl qoʻyiladigan eng koʻp miqdori boʻyicha mazkur bandning birinchi xatboshida koʻrsatilgan normativdan ortiq miqdorda majburiyatlarni olishga haqli. 17. Sugʻurtalovchi (qayta sugʻurtalovchi) boshqa yuridik shaxslarning ustav kapitallariga joylashtirgan aktivlarining umumiy summasi, agar qonunchilik hujjatlarida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, sugʻurtalovchi (qayta sugʻurtalovchi) oʻz mablagʻlari manbalari summasining 50 foizi miqdori bilan chegaralanadi, oldingi moliyaviy yil yakuni boʻyicha xalqaro auditning ijobiy xulosasini olgan tijorat banklarining ustav kapitallarida ishtirok etish bundan mustasno. 18. Sugʻurtalovchining (qayta sugʻurtalovchining) har qanday bitta yuridik shaxsning ustav kapitalida ishtirok etish ulushi ushbu yuridik shaxsning ustav kapitalining 30 foizidan oshmasligi shart (agar qonunchilik hujjatlarida boshqa qoida nazarda tutilmagan boʻlsa), sugʻurta faoliyati, sugʻurta faoliyatini taʼminlashga yoʻnaltirilgan faoliyatni, shuningdek mulk huquqi asosida sugʻurtalovchiga (qayta sugʻurtalovchiga) tegishli boʻlgan xizmat binolaridan foydalanish boʻyicha faoliyatni amalga oshiradigan shuʼba korxonalar (shuʼba xoʻjalik jamiyatlari) bundan mustasno. 19. Sugʻurtalovchining (qayta sugʻurtalovchining) aktivlari koʻchmas mulk obyektlariga joylashtirilganda, sugʻurtalovchi (qayta sugʻurtalovchi) aktivlarining 50 foizidan ortigʻini bitta yer uchastkasi yoki koʻchmas mulkning boshqa obyektiga yoxud bitta obyekt sifatida koʻrilishi mumkin boʻlgan yer uchastkalari va koʻchmas mulk obyektlari majmuiga joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi. 20. Sugʻurtalovchining (qayta sugʻurtalovchining) aktivlarini bank omonatlariga (depozitlariga) joylashtirishda, bitta tijorat bankiga joylashtirilgan omonat sugʻurtalovchi (qayta sugʻurtalovchi) aktivlarining 40 foizidan oshmasligi shart. 21. Sugʻurtalovchining (qayta sugʻurtalovchining) aktivlarini kredit tashkilotlarida (tijorat banklaridan tashqari) omonatlarga (depozitlarga) joylashtirishda, omonatlarning (depozitlarning) umumiy summasi sugʻurtalovchi (qayta sugʻurtalovchi) aktivlarining 10 foizidan oshmasligi shart. 22. Sugʻurtalovchi (qayta sugʻurtalovchi) aktivlarini bitta yuridik shaxsning ustav kapitaliga joylashtirish yoki bitta yuridik shaxsda ishtirok etish boʻyicha boshqa huquqlari, agar qonunchilik hujjatlarida boshqa qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, sugʻurtalovchi (qayta sugʻurtalovchi) aktivlarining 30 foizidan oshmasligi shart. 23. Sugʻurtalovchi (qayta sugʻurtalovchi) aktivlarini quyidagi yoʻllar bilan joylashtirish taqiqlanadi: intellektual mulkka qoʻyilmalar (dasturiy taʼminot, maʼlumotlar bazasi, adabiyot, firma nomlari va tovar belgilarini xarid qilish bundan mustasno); mazkur Nizomda nazarda tutilgan hollardan tashqari, jismoniy va yuridik shaxslar bilan qarz shartnomasini tuzish (moliyaviy yordam berish). 24. Sugʻurtalovchi (qayta sugʻurtalovchi) oʻz taʼsischilari, aksiyadorlari, lizing tashkilotlari (moliyaviy yordam) va xodimlariga, shuningdek u bilan hayot sugʻurtasi shartnomasini tuzgan sugʻurta qildiruvchilarga ushbu shartnomalar bilan kafolatlangan qarzlar berishga haqli. Bunda berilgan qarzlarning umumiy summasi sugʻurtalovchining (qayta sugʻurtalovchining) ustav kapitalining 10 foizidan oshmasligi shart. 25. Sugʻurtalovchi (qayta sugʻurtalovchi) oʻz mablagʻlari manbalari summasining 30 foizidan oshgan hajmdagi qarzlarni (moliyaviy yordamni) faqat vakolatli davlat organini xabardor etgandan soʻnggina, olishga haqli. 26. Sugʻurtalovchi (qayta sugʻurtalovchi) kassa va/yoki hisob (valyuta) va boshqa bank raqamlarida oʻtgan oʻn ikki oy mobaynida hisoblangan sugʻurta tovonlari summasining 3 foizidan kam boʻlmagan miqdorda pul mablagʻlariga ega boʻlishi shart. 27. Sugʻurtalovchi (qayta sugʻurtalovchi) tomonidan bogʻliq shaxslarga imtiyozli shartlarni taqdim etish taqiqlanadi. Imtiyozli shartlarni taqdim etish quyidagilarni anglatadi: mohiyati, maqsadi, oʻziga xos xususiyatlari va tavakkalchiligiga koʻra, sugʻurtalovchi (qayta sugʻurtalovchi) boshqa shaxslar bilan, agar ular bilan alohida munosabatlar boʻlmagan taqdirda, tuzmaydigan bitimni tuzishi; sugʻurtalovchi (qayta sugʻurtalovchi) foydasiga boshqa mijozlardan talab qilinadigan summalardan kam boʻlgan foizlarni, badallarni undirish, investitsiyalarning taʼminoti sifatida garovga qabul qilish, shuningdek, boshqa toʻlovlarni qabul qilish; yetarli asoslarsiz investitsiya mablagʻlarining qaytarilishini kechiktirish. 28. Sugʻurtalovchining (qayta sugʻurtalovchining) bogʻliq shaxslar bilan faoliyatining koʻrsatkichlari sugʻurtalovchi (qayta sugʻurtalovchi) tomonidan bitta yoki barcha bogʻliq shaxslarda joylashtirilgan aktivlar summasining sugʻurtalovchi (qayta sugʻurtalovchi) ustav kapitaliga nisbati sifatida aniqlanadi: SK — sugʻurtalovchining (qayta sugʻurtalovchining) barcha bogʻliq shaxslar bilan faoliyatining koʻrsatkichlari; SA — sugʻurtalovchi (qayta sugʻurtalovchi) tomonidan bitta bogʻliq shaxsda joylashtirilgan aktivlar; US — barcha bogʻliq shaxslarda joylashtirilgan aktivlarning umumiy summasi; UK — ustav kapitali. 29. Sugʻurtalovchi (qayta sugʻurtalovchi) tomonidan bitta bogʻliq shaxsda joylashtirilgan aktivlarning umumiy summasi, sugʻurtalovchi (qayta sugʻurtalovchi) ustav kapitalining 15 foizidan oshmasligi shart, agar qonunchilik hujjatlarida boshqa qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, sugʻurta faoliyati, sugʻurta faoliyatini taʼminlashga yoʻnaltirilgan faoliyatni, shuningdek mulk huquqi asosida sugʻurtalovchiga (qayta sugʻurtalovchiga) tegishli boʻlgan xizmat binolaridan foydalanish boʻyicha faoliyatni amalga oshiradigan shuʼba korxonalar (shuʼba xoʻjalik jamiyatlari) bundan mustasno. Sugʻurtalovchi (qayta sugʻurtalovchi) tomonidan barcha bogʻliq shaxslarda joylashtirilgan aktivlarning umumiy summasi sugʻurtalovchi (qayta sugʻurtalovchi) ustav kapitalining 100 foizidan oshmasligi shart, agar qonunchilik hujjatlarida boshqa qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, sugʻurta faoliyati, sugʻurta faoliyatini taʼminlashga yoʻnaltirilgan faoliyatni, shuningdek mulk huquqi asosida sugʻurtalovchiga (qayta sugʻurtalovchiga) tegishli boʻlgan xizmat binolaridan foydalanish boʻyicha faoliyatni amalga oshiradigan shuʼba korxonalar (shuʼba xoʻjalik jamiyatlari) bundan mustasno. Sugʻurtalovchi (qayta sugʻurtalovchi) aktivlarni bogʻliq shaxslarda faqat sugʻurtalovchining (qayta sugʻurtalovchining) Kuzatuv kengashi yoki boshqa vakolatli organi ruxsati bilan investitsiya qilinayotgan mablagʻlarning likvidligi, foydaliligi va qaytarilishini, shuningdek mazkur Nizom talablarini hisobga olgan holda tayyorlangan texnik-iqtisodiy asoslanish (biznes-reja) asosida joylashtirishga haqli. 30. Sugʻurtalovchi (qayta sugʻurtalovchi) aktivlarini sugʻurtalovchining (qayta sugʻurtalovchining) dastlabki ikki yillik faoliyati davomida bogʻliq shaxslarda joylashtirish taqiqlanadi. 31. Xususiy mulk yoki unga boʻlgan huquq garovga berilganda, kafolat berilganda yoxud balansda aks etmagan boshqa majburiyat qabul qilinganda, sugʻurtalovchi (qayta sugʻurtalovchi) 5 kundan kechikmagan muddatda vakolatli davlat organini yozma ravishda xabardor qilishi shart. 32. Sugʻurtalovchilar tavakkalchiliklarni faqat ularda mavjud litsenziyada koʻrsatilgan klasslar boʻyicha qayta sugʻurta qilishga haqli. 33. Qayta sugʻurta qildiruvchi tavakkalchiliklarni faqat tasdiqlangan qayta sugʻurtalovchilarga qayta sugʻurtaga berishga haqli. Tasdiqlangan qayta sugʻurtalovchilar boʻlib quyidagilar hisoblanadi: a) faqat qayta sugʻurta faoliyatini amalga oshirish uchun litsenziyaga ega sugʻurtalovchi; b) sugʻurta faoliyatini amalga oshirish uchun litsenziyaga ega va ustav kapitalining shakllantirilgan qismi faqat qayta sugʻurta faoliyatini amalga oshiradigan sugʻurtalovchi uchun sugʻurta faoliyati toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlarida belgilangan ustav kapitalining eng kam miqdoridan kam boʻlmagan ustav kapitaliga ega sugʻurtalovchi; v) hisobot yili boshiga quyidagi reytinglardan biriga ega chet el sugʻurta tashkiloti: “Moodyʼs Investors Services” (AQSH) reyting agentligi tasnifi boʻyicha “Baa3”dan past boʻlmagan; “Standard & Poorʼs Corporation” (AQSH) reyting agentligi tasnifi boʻyicha “BB+”dan past boʻlmagan; “Fitch, Inc” (Buyuk Britaniya) agentligi tasnifi boʻyicha “BB–”dan past boʻlmagan; “A.M. Best Company, Inc.” (AQSH) reyting agentligi tasnifi boʻyicha “B+”dan past boʻlmagan; “Ekspert-RA” (Rossiya Federatsiyasi) reyting agentligi tasnifi boʻyicha “BB+”dan past boʻlmagan; “AKRA” (Rossiya Federatsiyasi) reyting agentligi tasnifi boʻyicha “BB+” dan past boʻlmagan. 34. Majburiyatlar chet el sugʻurta tashkilotlarida qayta sugʻurtalanganda, Oʻzbekiston Respublikasi tashqarisiga qayta sugʻurtaga berilgan majburiyatlar hajmi sugʻurtalovchining (qayta sugʻurtalovchining) har bir alohida sugʻurta (qayta sugʻurta) shartnomasi boʻyicha majburiyatlar hajmining 95 foizidan oshmasligi shart. 35. Majburiyatlar chet el sugʻurta tashkilotlarida qayta sugʻurtalanganda, oʻzida qoldirilgan ulushning eng kam miqdori sugʻurtalovchining (qayta sugʻurtalovchining)toʻlov qobiliyati marjasining haqiqiy miqdorining 5 foizidan ortiq yoki teng boʻlishi shart, eksport kontraktlarini siyosiy va tijorat tavakkalchiliklaridan sugʻurta qilish va chet elga chiquvchi shaxslarni sugʻurta qilish shartnomalari bundan mustasno. Bunda oʻzida qoldirilgan ulushning eng kam miqdorini hisoblash uchun sugʻurtalovchining (qayta sugʻurtalovchining) oʻtgan chorakdagi toʻlov qobiliyati marjasining haqiqiy miqdori qoʻllaniladi. 36. Sugʻurtalovchilar (qayta sugʻurtalovchilar) toʻlov qobiliyati normativlari hisob-kitobini va sugʻurtalovchilarning (qayta sugʻurtalovchilarning) aktivlarini joylashtirishga oid, shuningdek qayta sugʻurta operatsiyalariga oid talablarga rioya qilinganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni har chorak, chorak oʻtgandan keyingi oyning 25 sanasigacha vakolatli davlat organiga taqdim etishadi. Bunda yil yakuni boʻyicha toʻlov qobiliyati normativlari hisob-kitobini va sugʻurtalovchilarning (qayta sugʻurtalovchilarning) aktivlarini joylashtirishga oid, shuningdek qayta sugʻurta operatsiyalariga oid talablarga rioya qilinganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar hisobot yilidan keyingi yilning 15-fevralidan, xorijiy investitsiya ishtirokidagi korxonalar tomonidan esa — 25-martidan kechikmagan holda taqdim etiladi. 37. Umumiy sugʻurta sohasida yoki faqat qayta sugʻurta faoliyatini amalga oshiradigan sugʻurtalovchining toʻlov qobiliyati marjasining yetarliligi normativi hisob-kitobi mazkur Nizomning 1-ilovasiga muvofiq keltirilgan shakl boʻyicha taqdim etiladi. 38. Hayotni sugʻurta qilish sohasida sugʻurta faoliyatini amalga oshiradigan sugʻurtalovchining toʻlov qobiliyati marjasining yetarliligi normativi hisob-kitobi mazkur Nizomning 2-ilovasiga muvofiq keltirilgan shakl boʻyicha taqdim etiladi. 39. Alohida tavakkalchiliklar boʻyicha majburiyatlarning yoʻl qoʻyiladigan eng koʻp miqdori va majburiyatlar jamining yoʻl qoʻyiladigan eng koʻp miqdoriga, hamda sugʻurtalovchi (qayta sugʻurtalovchi) aktivlarini joylashtirishga oid talablarga rioya qilinganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar, mazkur Nizomning 3-ilovasiga muvofiq keltirilgan shakl boʻyicha taqdim etiladi, sugʻurtalovchining (qayta sugʻurtalovchining) har qanday bitta yuridik shaxsning ustav kapitalida ishtirok etish ulushi hisob-kitobi va sugʻurtalovchi (qayta sugʻurtalovchi) tomonidan bitta bogʻliq shaxs yoki barcha bogʻliq shaxslarga joylashtirilgan aktivlar summasi hisob-kitobi bundan mustasno. 40. Sugʻurtalovchining (qayta sugʻurtalovchining) har qanday bitta yuridik shaxsning ustav kapitalida ishtirok etish ulushi hisob-kitobi mazkur Nizomning 4-ilovasiga muvofiq keltirilgan shakl boʻyicha taqdim etiladi. 41. Sugʻurtalovchining (qayta sugʻurtalovchining) bitta bogʻliq shaxs yoki barcha bogʻliq shaxslarda joylashtirilgan aktivlari summasi hisob-kitobi mazkur Nizomning 5-ilovasiga muvofiq keltirilgan shakl boʻyicha taqdim etiladi. 42. Sugʻurtalovchining (qayta sugʻurtalovchining) qayta sugʻurta operatsiyalariga oid talablarga rioya qilganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar mazkur Nizomning 6-ilovasiga muvofiq keltirilgan shakl boʻyicha taqdim etiladi. 48. Hisobot davridagi (chorak, yarim yil, 9 oy, 1 yil) faoliyat yakunlari boʻyicha toʻlov qobiliyati marjasining yetarliligi normativi 0,5 dan kamaygan taqdirda, sugʻurtalovchi (qayta sugʻurtalovchi) litsenziyasi(lari)ning amal qilishi toʻxtatib turiladi yoki qonunchilik hujjatlarda belgilangan tartibda bekor qilinadi. 49. Sugʻurtalovchilarning (qayta sugʻurtalovchilarning) alohida tavakkalchiliklar boʻyicha majburiyatlarining yoʻl qoʻyiladigan eng koʻp miqdori yoki majburiyatlari jamining yoʻl qoʻyiladigan eng koʻp miqdori normativlari, hamda sugʻurtalovchilarning (qayta sugʻurtalovchilarning) aktivlarini joylashtirishga oid, shuningdek qayta sugʻurta operatsiyalariga oid talablarga rioya qilinmagan taqdirda, vakolatli davlat organi sugʻurtalovchiga (qayta sugʻurtalovchiga) yoʻl qoʻyilgan kamchiliklarni eng qisqa, ammo sugʻurtalovchi (qayta sugʻurtalovchi) koʻrsatmani olgan sanadan boshlab bir oydan koʻp boʻlmagan muddatda bartaraf etishi toʻgʻrisida koʻrsatma beradi. Kamchiliklar belgilangan muddatda bartaraf etilgandan soʻng uch kun ichida, sugʻurtalovchi (qayta sugʻurtalovchi) vakolatli davlat organiga tegishli hisob-kitoblar va kamchiliklarni bartaraf etilganligi toʻgʻrisida maʼlumotlarni taqdim etishi shart. 50. Sugʻurtalovchi (qayta sugʻurtalovchi) tomonidan mazkur Nizomda belgilangan normativ va talablarga rioya qilinmagan, belgilangan muddatda yoʻl qoʻyilgan kamchiliklarni bartaraf etish toʻgʻrisidagi vakolatli davlat organi koʻrsatmasi bajarilmagan taqdirda, sugʻurtalovchining (qayta sugʻurtalovchining) litsenziyasi qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda bekor qilinadi.