Axborot tizimlari va resurslarining kiberxavfsizligini taʼminlash uchun qoʻllaniladigan apparat, apparat-dasturiy hamda dasturiy vositalarni sertifikatlashtirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida
(order, 2024-11-14)

Oʻzbekiston Respublikasining “Kiberxavfsizlik toʻgʻrisida”gi Qonuni va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 19-fevraldagi PQ-75-son “Qonunlarning ijtimoiy munosabatlarni tartibga solishdagi rolini hamda norma ijodkorligi jarayoni sifatini yanada oshirish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq buyuraman: 1. Axborot tizimlari va resurslarining kiberxavfsizligini taʼminlash uchun qoʻllaniladigan apparat, apparat-dasturiy hamda dasturiy vositalarni sertifikatlashtirish tartibi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Texnik jihatdan tartibga solish agentligi va Raqamli texnologiyalar vazirligi bilan kelishilgan. 3. Mazkur buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi. Mazkur Nizom davlat organlari va tashkilotlarining axborot tizimlari va resurslari, shuningdek muhim axborot infratuzilmasi obyektlarining kiberxavfsizligini taʼminlash uchun qoʻllaniladigan apparat, apparat-dasturiy va dasturiy vositalarni (bundan buyon matnda kiberxavfsizlikni taʼminlash vositalari deb yuritiladi) majburiy sertifikatlashtirish tartibini belgilaydi. 1. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi: kiberxavfsizlikni taʼminlash vositalarini sertifikatlashtirish — kiberxavfsizlikni taʼminlash vositalarining texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar (bundan buyon matnda normativ hujjatlar deb yuritiladi) talablariga muvofiqligini tasdiqlash tartib-taomili; sertifikatlashtirish organi — “Kiberxavfsizlik markazi” davlat unitar korxonasi; sinov laboratoriyasi — sertifikatlashtirish sinovlarini oʻtkazuvchi akkreditatsiyadan oʻtgan sinov laboratoriyalari yoki sinov markazi; arizachi — kiberxavfsizlikni taʼminlash vositalarini ishlab chiqaruvchi, ishlab chiqaruvchining vakolatli vakili, sotuvchi, import qiluvchi yoki foydalanuvchi jismoniy yoxud yuridik shaxslar. 2. Kiberxavfsizlikni taʼminlash vositalari majburiy tartibda sertifikatlashtiriladi. 3. Davlat sirlarini oʻz ichiga olgan maʼlumotlarning kiberxavfsizligini taʼminlash uchun qoʻllaniladigan vositalar axborotni texnik himoyalash vositalar sifatida oʻrnatilgan tartibda sertifikatlanadi hamda mazkur Nizom talablari tatbiq etilmaydi. 4. Arizachi kiberxavfsizlikni taʼminlash vositalarini sertifikatlashtirish uchun namunalarni tanlash, identifikatsiya qilish va sinovdan oʻtkazishda ishtirok etish huquqiga ega. 5. Kiberxavfsizlikni taʼminlash vositalarini sertifikatlashtirish ushbu Nizomning 1-ilovasidagi sxemalar asosida amalga oshiriladi. 6. Kiberxavfsizlikni taʼminlash vositalarini sertifikatlashtirish uchun arizachi sertifikatlashtirish organiga arizani qogʻoz yoki elektron shaklda taqdim etadi. 7. Sertifikatlashtirish uchun arizaga quyidagilar ilova qilinadi: kiberxavfsizlikni taʼminlash vositalarini oʻrnatish, sozlash uchun foydalanuvchi va administrator yoʻriqnomasi hamda dasturning oʻrnatish fayllari; axborot xavfsizligi talablariga muvofiq boshqa sertifikatlashtirish organidan olingan muvofiqlik sertifikati toʻgʻrisida maʼlumot (mavjud boʻlgan taqdirda); kiberxavfsizlikni taʼminlash vositalari dasturiy taʼminotining funksional imkoniyatlar tavsifi toʻgʻrisida maʼlumot; kiberxavfsizlikni taʼminlovchi apparat va apparat-dasturiy vositalarning yorligʻi (markirovkasi) namunasi; kiberxavfsizlikni taʼminlash vositalarini seriyali ishlab chiqarishni sertifikatlashtirish uchun ariza topshirilganda, kiberxavfsizlikni taʼminlash vositalarini ishlab chiqarish jarayoni toʻgʻrisidagi maʼlumotlar; intellektual mulk obyektlariga boʻlgan huquqlarni tasdiqlovchi tegishli obyekt roʻyxatdan oʻtkazilganligi toʻgʻrisidagi muhofaza hujjati (guvohnoma, patent yoki ularga ilova) nusxasi (mavjud boʻlgan taqdirda); import qilinayotgan kiberxavfsizlikni taʼminlash vositalarining kuzatuv yoki boshlangʻich hisob hujjatlari (mavjud boʻlgan taqdirda). Konfidensial maʼlumotlarni qayta ishlashda ishtirok etuvchi kiberxavfsizlikni taʼminlash vositalarini sertifikatlashtirish uchun arizaga dasturiy taʼminotning kompilatsiya qilinuvchi manba kodi, mazkur Nizomning 2-ilovasiga muvofiq shakldagi dasturning tavsifi hamda apparat va apparat-dasturiy vositalar uchun konstruktorlik hujjatlari ilova qilinishi lozim. 8. Sertifikatlashtirish organi ariza va unga ilova qilinadigan hujjatlar kelib tushgan kundan boshlab ikki ish kuni ichida kiberxavfsizlikni taʼminlash vositalarini sertifikatlashtirishdan oʻtkazish yoki oʻtkazishni rad etish toʻgʻrisida qaror qabul qiladi hamda bu xaqida arizachini xabardor qiladi. 9. Arizachi tomonidan mazkur Nizomning 8-bandida koʻrsatilgan barcha hujjatlar taqdim etilmaganda, sertifikatlashtirish organi qonunchilikda belgilangan asoslarni koʻrsatgan holda sertifikatlashni rad etish toʻgʻrisida qaror chiqaradi va ushbu qaror nusxasini arizachiga yuboradi. 10. Sertifikatlashtirish organi arizachi tomonidan barcha hujjatlar taqdim etilganda, sertifikatlashtirishni oʻtkazish toʻgʻrisida qaror qabul qiladi. Qarorda kiberxavfsizlikni taʼminlash vositalarini sertifikatlashtirishning barcha asosiy shartlari, shu jumladan sertifikatlashtirish sxemasi va sertifikatlashtirishni oʻtkazish uchun normativ hujjat hamda sinovlar oʻtkaziladigan akkreditatsiya qilingan sinov laboratoriyasi koʻrsatiladi. 11. Kiberxavfsizlikni taʼminlash vositalarini sertifikatlashtirish uchun namunalarni tanlab olish va identifikatsiya qilish sertifikatlashtirish organi tomonidan sertifikatlashtirishni oʻtkazish toʻgʻrisida qaror qabul qilingan kundan boshlab ikki ish kuni ichida amalga oshiriladi. 12. Sertifikatlashtirish uchun tanlab olinadigan namunalar soni normativ hujjatlarda koʻrsatilgan sinov usullaridan kelib chiqib, bir marotaba toʻliq sinovlarni oʻtkazishga yetarli miqdorda belgilanadi. 13. Kiberxavfsizlikni taʼminlash vositalarini identifikatsiya qilish ularning identifikatsiya belgilarini mazkur Nizomning 8-bandida koʻrsatilgan maʼlumotlar bilan vizual solishtirish orqali amalga oshiriladi. Kiberxavfsizlikni taʼminlash vositalarining identifikatsiya belgilariga kiberxavfsizlikni taʼminlash vositalarining turi (modeli), soni, ishlab chiqarilgan sanasi, dasturiy mahsulotlar uchun manba kodida yaratilgan fayllar sanasi, ishlab chiqaruvchining nomi, ishlab chiqaruvchi joylashgan mamlakat va normativ hujjatlar talablarida keltirilgan maʼlumotlar kiradi. 14. Namunalarni tanlab olish va identifikatsiya qilish dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi. Dalolatnoma ikki nusxada tuziladi va uning bir nusxasi arizachiga topshiriladi. 15. Identifikatsiya qilish natijalariga koʻra arizachi tomonidan taqdim etilgan kiberxavfsizlikni taʼminlash vositalarining namunalari ularga nisbatan qoʻllaniladigan normativ hujjatlar talablariga yoki mazkur Nizomning 8-bandida koʻrsatilgan maʼlumotlarga toʻgʻri kelmasligi aniqlansa, sertifikatlashtirish organi tomonidan namuna tanlash amalga oshirilmaydi va sertifikatlashtirish ishlarini oʻtkazish rad etiladi. Bunda, sertifikatlashtirish organi tomonidan bir kun ichida arizachiga sertifikatlashtirishni oʻtkazish rad etilganligi haqida aniqlangan kamchiliklarni koʻrsatgan holda xulosa beriladi. Arizachi identifikatsiya qilish jarayonida aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etib, sertifikatlashtirish organiga takroran ariza berishi mumkin. 16. Kiberxavfsizlikni taʼminlash vositalarini sertifikatlashtirish uchun sinov ishlari sinov dasturi asosida amalga oshiriladi. Sinov dasturida kiberxavfsizlikni taʼminlash vositalarini sinovdan oʻtkazishda qoʻllaniladigan normativ hujjatlar talablari, sinov metodlari, tekshiriladigan parametrlar va xarakteristikalar tarkibi koʻrsatiladi. Sinov dasturi sertifikatlashtirish organi tomonidan sinov laboratoriyasi bilan birgalikda ishlab chiqiladi va arizachi bilan kelishiladi. Sinov dasturi sertifikatlashtirish organi rahbari tomonidan tasdiqlanadi. 17. Tanlab olingan namunalar sinov dasturi bilan birgalikda namunalar tanlab olingan kundan boshlab uch kun ichida sinov laboratoriyasiga taqdim etiladi. 18. Sinov laboratoriyalari kiberxavfsizlikni taʼminlash vositalarini normativ hujjatlar va sinov dasturiga muvofiq sinovlarni amalga oshiradi. Sinov ishlari sinov laboratoriyasida, ishlab chiqaruvchining obyektlarida va ekspluatatsiya qilish joyida oʻtkazilishi mumkin. Arizachi sertifikatlashtirish organini sertifikatlash sinov ishlarini oʻtkazish uchun zaruriy dasturiy va/yoki texnik vositalar hamda ularga tegishli hujjatlar bilan taʼminlaydi. 19. Sinov jarayonida kiberxavfsizlikni taʼminlash vositalarining dasturiy taʼminotida va/yoki unga tegishli hujjatlarda nomuvofiqliklar aniqlansa, sinov laboratoriyasi bu haqda sertifikatlashtirish organini va arizachini xabardor qiladi. Sertifikatlashtirish organi bir kun ichida arizachini kiberxavfsizlikni taʼminlash vositalarining dasturiy taʼminotida aniqlangan nomuvofiqliklarni bir oydan koʻp boʻlmagan muddatda bartaraf etish zarurligi toʻgʻrisida xabardor qiladi. 20. Arizachi kiberxavfsizlikni taʼminlash vositalarining dasturiy taʼminotidagi barcha nomuvofiqliklarni belgilangan muddatda bartaraf etgandan soʻng sertifikatlashtirish organiga sinov ishlarini davom ettirish uchun dasturiy taʼminotni taqdim etadi. Arizachi tomonidan taqdim etilgan dasturiy taʼminot bir kun ichida sertifikatlashtirish organi tomonidan sinov laboratoriyasiga yuboriladi. Aniqlangan nomuvofiqliklar belgilangan muddatda bartaraf etilmasa yoki dasturiy taʼminotdagi va/yoki unga tegishli hujjatlarda nomuvofiqliklar qayta aniqlansa, sertifikatlashtirish organi rad etish asoslarini koʻrsatgan holda muvofiqlik sertifikati berishni rad etish toʻgʻrisida qaror chiqaradi va qaror qabul qilingan kundan boshlab uch kun ichida qaror nusxasini arizachiga elektron yoki yozma shaklda yuboradi. 21. Sinov laboratoriyasi sinovlar natijalari boʻyicha sinov bayonnomalarini rasmiylashtiradi. Sinov bayonnomalarida kiberxavfsizlikni taʼminlash vositalarini normativ hujjatlar talablariga muvofiq yoki nomuvofiqligi yuzasidan xulosa koʻrsatiladi. 22. Kiberxavfsizlikni taʼminlash vositalarini sinov ishlarining muddati normativ hujjat boʻyicha oʻtkaziladigan sinov usullariga muvofiq belgilanadi. 23. Namunalarning sinovi sifati va natijalarning haqqoniyligiga, shuningdek sinov bayonnomalarining saqlanishiga sinovlarni amalga oshirgan sinov laboratoriyasi masʼul hisoblanadi. 24. Sinov bayonnomalari sinovlarni amalga oshirgan masʼul mutaxassislar tomonidan imzolanadi va sinov laboratoriyasi rahbari tomonidan tasdiqlanadi. Tasdiqlangan sinov bayonnomalari sertifikatlashtirish organiga taqdim etiladi. 25. Ishlab chiqarish sharoitlarini baholash sertifikatlashtirish sinovlaridan soʻng sertifikatlashtirish organi tomonidan amalga oshiriladi. Kiberxavfsizlikni taʼminlash vositalarining sinovi natijalari salbiy boʻlsa, ishlab chiqarish sharoitini baholash amalga oshirilmaydi. Ishlab chiqarish sharoitini baholash uchun sertifikatlashtirish organi oʻz xodimlari va (yoki) boshqa mutaxassislarni jalb qilgan holda komissiya tuzadi. 26. Sertifikatlashtirish organi ishlab chiqarish sharoitlarini baholashdan oldin sertifikatlashtirish uchun arizachi tomonidan taqdim etilgan maʼlumotlarni tahlil qiladi va ishlab chiqarish sharoitini baholash dasturini ishlab chiqadi. Ishlab chiqarish sharoitini baholash dasturi arizachi bilan kelishiladi va sertifikatlashtirish organi rahbari tomonidan tasdiqlanadi. 27. Ishlab chiqarish sharoitini baholash muddati oʻn ish kunidan oshmasligi kerak. 28. Ishlab chiqarish sharoitini baholash sertifikatlashtirish organi tomonidan tuzilgan komissiya va arizachi yoki uning vakili ishtirokida amalga oshiriladi. 29. Ishlab chiqarish sharoitini baholash natijalari boʻyicha ikki nusxada dalolatnoma tuziladi hamda komissiya aʼzolari va arizachi yoki uning vakili tomonidan imzolanadi. Dalolatnomaning bir nusxasi arizachiga, ikkinchi nusxasi esa sertifikatlashtirish organiga topshiriladi. 30. Komissiya aʼzolari ishlab chiqarish sharoitini baholash jarayonida oʻzlariga maʼlum boʻlib qolgan ishlab chiqaruvchining tijorat sirini tashkil etuvchi maʼlumotlarni uchinchi shaxslarga oshkor etmasligi va ushbu maʼlumotlardan noqonuniy ravishda foydalanmasliklari lozim. 31. Sertifikatlashtirish organi sinov bayonnomasi va ishlab chiqarish sharoitini baholash dalolatnomasini koʻrib chiqib, muvofiqlik sertifikatini rasmiylashtiradi hamda uni roʻyxatdan oʻtkazadi. Sertifikatlashtirish natijalari (sinov bayonnomasi, ishlab chiqarish sharoitini baholash dalolatnomasi) salbiy boʻlgan taqdirda, muvofiqlik sertifikatini berish rad etiladi. 32. Muvofiqlik sertifikati barcha sertifikatlashtirish jarayonlari natijalari olingan kundan boshlab uch ish kuni ichida rasmiylashtiriladi. 33. Kiberxavfsizlikni taʼminlash vositalariga muvofiqlik sertifikati: aniq versiya va nazorat summasi koʻrsatilgan kiberxavfsizlikni taʼminlash vositalari uchun amal qilish muddati koʻrsatilmasdan; seriyali ishlab chiqariladigan kiberxavfsizlikni taʼminlash vositalari uchun uch yil muddatga beriladi. 34. Kiberxavfsizlikni taʼminlash vositalarini seriyali ishlab chiqarish uchun berilgan muvofiqlik sertifikatini qoʻllash va muvofiqlik belgisidan foydalanish huquqini berish toʻgʻrisida sertifikatlashtirish organi hamda arizachi oʻrtasida kelishuv tuziladi. Kelishuvda muvofiqlik belgisidan foydalanish shartlari, shartlarni buzganlik uchun arizachining javobgarligi, sertifikatlashtirilgan kiberxavfsizlikni taʼminlash vositalari ustidan sertifikatlashtirish organi tomonidan davriy baholashdan oʻtkazish shartlari koʻrsatilishi lozim. 35. Sertifikatning amal qilish muddati tugaganda, muvofiqlik sertifikati mazkur Nizomda belgilangan tartibda qayta sertifikatlashtirish yoʻli bilan rasmiylashtiriladi. 36. Seriyali ishlab chiqariladigan kiberxavfsizlikni taʼminlash vositalari dasturiy taʼminotining manba kodiga oʻzgartirishlar kiritilsa va bu manba kodining nazorat summasi oʻzgarishiga olib kelsa, arizachi ushbu dasturiy taʼminot versiyasiga oʻzgartirish kiritadi hamda ushbu kiritilgan oʻzgartirishlarni tavsiflovchi maʼlumotlarni 3 ish kuni ichida sertifikatlashtirish organiga taqdim etadi. Sertifikatlangan kiberxavfsizlikni taʼminlash vositalarining normativ hujjatlar talablari va sinov uslublari oʻzgarganda yoki yangilanganda, sertifikatlashtirish organi bu haqda arizachini xabardor qiladi. 37. Sertifikatlashtirish organi arizachi tomonidan taqdim etilgan maʼlumotlarni 10 ish kuni ichida tahlil qiladi. Sertifikatlashtirish organi tahlil natijalariga koʻra, arizachini qayta sertifikatlashni amalga oshirish zarurligi toʻgʻrisida yozma ravishda xabardor qiladi yoki kiberxavfsizlikni taʼminlash vositasiga avval rasmiylashtirilgan muvofiqlik sertifikatini amal qilishini tasdiqlaydi. 38. Sertifikatlangan kiberxavfsizlikni taʼminlash vositalarining manba kodiga kiritilgan oʻzgartirishlarni aniqlashni imkoni boʻlgan taqdirda, qayta sertifikatlashtirish dasturiy taʼminotning oʻzgartirilgan qismiga nisbatan amalga oshiriladi. 39. Sertifikatlashtirish organi muvofiqlik sertifikati roʻyxatdan oʻtkazilgan sanadan boshlab uch yil davomida sertifikatlashtirishni amalga oshirish natijasida yuzaga kelgan barcha hujjatlarning saqlanishiva konfidensialligini taʼminlashi shart. 40. Xorijiy davlatlarning vakolatli organlari tomonidan berilgan muvofiqlik sertifikatlarini tan olish qonunchilikda belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 41. Seriyali ishlab chiqariladigan kiberxavfsizlikni taʼminlash vositalariga muvofiqlik sertifikatini rasmiylashtirgan sertifikatlashtirish organi har yili kamida bir marta sertifikatlangan kiberxavfsizlikni taʼminlash vositalarining kiberxavfsizlik talablariga muvofiqligini tasdiqlash maqsadida davriy baholashni oʻtkazadi. 42. Davriy baholash rejali (davriy) va rejadan tashqari tekshirishlar shaklida amalga oshiriladi. Rejali davriy baholashdan oʻtkazish davriyligi, hajmi va shartlari sertifikatlashtirish organi va arizachi bilan tuzilgan kelishuvda belgilanadi. Rejadan tashqari davriy baholash sertifikatlashtirish organi tomonidan quyidagi hollarda amalga oshiriladi: muvofiqlik sertifikatining amal qilish muddati davomida dasturiy taʼminot yoki ishlab chiqarish jarayonidagi oʻzgarishlar toʻgʻrisida maʼlumotlar olinganda; foydalanuvchilar tomonidan sertifikatlangan kiberxavfsizlikni taʼminlash vositalarida xavfsizlikni taʼminlashga taʼsir qiladigan nomuvofiqliklar aniqlanganligi boʻyicha shikoyatlar kelib tushganda; arizachi tomonidan kelishuv shartlari buzilganda. 43. Davriy baholashni amalga oshirish uchun sertifikatlashtirish organi tomonidan komissiya tuziladi. Davriy baholash sertifikatlashtirish organi rahbari tomonidan tasdiqlanadigan dastur asosida amalga oshiriladi. Davriy baholash dasturida davriy baholashni oʻtkazish boʻyicha ishlarning mazmuni va hajmi, maqsadi hamda obyektlari boʻlishi kerak. 44. Davriy baholashni amalga oshiruvchi komissiya mazkur Nizomning 3 — 5-boblarida belgilangan tartibda kiberxavfsizlikni taʼminlash vositalarining namunalarini tanlab oladi va identifikatsiya qiladi, sinov ishlarini oʻtkazadi hamda ishlab chiqarish sharoitlarini baholaydi. 45. Sertifikatlashtirish organi davriy baholash natijalariga koʻra: kiberxavfsizlikni taʼminlash vositalari normativ hujjatlar talablariga muvofiq boʻlsa, muvofiqlik sertifikatining amal qilishini tasdiqlaydi; kiberxavfsizlikni taʼminlash vositalarida ishlab chiqaruvchining ichki hujjatlari talablarining buzilishi aniqlansa, muvofiqlik sertifikatini tasdiqlaydi va nomuvofiqliklarni bartaraf etish uchun muddat belgilaydi. Bunda, kamchiliklarni bartaraf etish muddati oʻttiz ish kunidan oshmasligi kerak; sertifikatlangan kiberxavfsizlikni taʼminlash vositalari normativ hujjatlar talablariga muvofiq boʻlmasa, muvofiqlik sertifikati tugatiladi. Muvofiqlik sertifikatining amal qilishi uni tugatish haqida qaror qabul qilingan sanadan eʼtiboran tugatiladi. 46. Davriy baholash natijalariga koʻra komissiya tomonidan ikki nusxada dalolatnoma tuziladi hamda barcha komissiya aʼzolari va arizachi tomonidan imzolanadi. Dalolatnomaning bir nusxasi arizachiga topshiriladi, ikkinchi nusxasi esa sertifikatlashtirish organiga yuboriladi. Bunda ishlab chiqaruvchi ishlab chiqarishni baholash natijalaridan norozi boʻlgan taqdirda oʻz fikrini dalolatnomada bayon qilishi mumkin. 47. Quyidagilar muvofiqlik sertifikatining amal qilish muddatini toʻxtatib turishga asos boʻladi: arizachining yozma murojaati; davriy baholashni oʻtkazishga ishlab chiqaruvchi tomonidan shart-sharoit yaratilmaganligi; muvofiqlik sertifikatining amal qilish muddati davomida dasturiy taʼminot yoki ishlab chiqarish jarayonidagi oʻzgarishlar toʻgʻrisida maʼlumotlar olinmaganligi. 48. Quyidagilar muvofiqlik sertifikatini tugatishga asos boʻladi: arizachining yozma murojaati; muvofiqligi tasdiqlangan kiberxavfsizlikni taʼminlash vositalarining normativ hujjati (hujjatlari) oʻzgarganda; davriy baholashda aniqlangan kamchiliklar belgilangan muddatda bartaraf qilinmaganda. 49. Sertifikatlashtirish organi mazkur Nizomning 47 — 50-bandlarida koʻrsatilgan holatlar yuzasidan uch kun ichida muvofiqlik sertifikatining amal qilishini tasdiqlash, toʻxtatish yoki tugatish toʻgʻrisida qaror qabul qiladi. Qarorning bir nusxasi arizachiga qaror qabul qilingan kundan boshlab bir kun ichida taqdim etiladi. Sertifikatlashtirish organi muvofiqlik sertifikati toʻxtatilganligi yoki tugatilganligi toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi va Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi Bojxona qoʻmitasiga xabarnoma yuboradi. 50. Manfaatdor tomonlar sertifikatlashtirish natijalaridan norozi boʻlgan taqdirda, sertifikatlashtirish organining Appelyatsiya kengashiga (bundan buyon matnda Appelyatsiya kengashi deb yuritiladi) yoki bevosita sudga murojaat qilishga haqli. 51. Appelyatsiya kengashi sertifikatlashtirish organi va sinov laboratoriyasining qarorlariga nisbatan shikoyatlarni koʻrib chiqadi. Appelyatsiya kengashi tomonidan shikoyatlarni koʻrib chiqishda arizachi ishtirok etishi mumkin. Apellyatsiya kengashi berilgan shikoyatni 15 kun ichida koʻrib chiqadi va qabul qilingan qaror toʻgʻrisida arizachiga yozma ravishda maʼlum qiladi. 52. Manfaatdor tomonlar Apelyatsiya kengashi qarori boʻyicha qonunchilikda belgilangan tartibda sudga shikoyat qilishlari mumkin. 53. Mazkur Nizom talablarining buzilishida aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar boʻladilar.