OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI MARKAZIY BANKI TOMONIDAN nobank kredit tashkilotlari FAOLIYATINI TEKSHIRISH TARTIBI TOʻGʻRISIDAGI NIZOMNI TASDIQLASH HAQIDA
(resolution, 2025-09-29)

Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”gi hamda “Nobank kredit tashkilotlari va mikromoliyalashtirish faoliyati toʻgʻrisida”gi qonunlariga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvi qaror qiladi: 1. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan nobank kredit tashkilotlari faoliyatini tekshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur qaror Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kundan boshlab oʻn kun oʻtgandan keyin kuchga kiradi. Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki (bundan buyon matnda Markaziy bank deb yuritiladi) tomonidan nobank kredit tashkilotlari faoliyatini tekshirish tartibini belgilaydi. 1. Markaziy bank nobank kredit tashkilotlari faoliyatini tartibga solish hamda nazorat qilish borasidagi vazifalarini amalga oshirish uchun tekshiruvlar oʻtkazadi. 2. Nobank kredit tashkilotlari faoliyatini tekshirishni Markaziy bank tomonidan tekshirish oʻtkazish vakolati berilgan uning tegishli tarkibiy tuzilmasi (bundan keyingi oʻrinlarda tekshirish oʻtkazuvchi tarkibiy tuzilma deb yuritiladi) amalga oshiradi. 3. Nizomda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi: nobank kredit tashkilotlari — banklar tomonidan amalga oshiriladigan ayrim moliyaviy operatsiyalarning Oʻzbekiston Respublikasining “Nobank kredit tashkilotlari va mikromoliyalashtirish faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonunida ruxsat etilgan majmuini amalga oshiruvchi kredit tashkilotlari (mikromoliya tashkiloti, lombard, ipotekani qayta moliyalashtirish tashkiloti, kafolatlar berish tashkiloti va faktoring tashkiloti); tekshirish — nobank kredit tashkilotlari faoliyati ustidan nazoratni bevosita joyiga chiqib, ularning moliyaviy ahvoliga va faoliyatiga xos boʻlgan xavf-xatarlarga baho berish hamda ular faoliyatini tartibga soluvchi qonunchilik hujjatlari talablariga rioya qilinishi ahvolini tekshirish; masofadan nazorat qilish — nobank kredit tashkilotlari faoliyatidagi muammolarni boshlangʻich davrida aniqlash maqsadida ular tomonidan Markaziy bankka taqdim etiladigan hisobotlar tahliliga, shu jumladan, ularning moliyaviy holatining monitoringiga asoslangan nazorat turi; nazorat tartibida tekshirish — nobank kredit tashkilotlarining ilgarigi tekshirishda koʻrsatilgan qoidabuzarliklarni bartaraf etishi ustidan amalga oshiriladigan tekshirish; 4. Tekshirish oʻtkazuvchi tarkibiy tuzilma tomonidan nobank kredit tashkilotlari faoliyatini tekshirishning asosiy maqsadlari quyidagilardan iborat: nobank kredit tashkilotlarining moliyaviy holatiga baho berish, ularning faoliyatida mavjud boʻlgan xavf-xatarlarni, qarz oluvchilar va kreditorlar manfaatlari himoyasi taʼminlanganligini aniqlash va baholash; nobank kredit tashkilotlarining iqtisodiy normativlarga rioya qilinishini, ularga nisbatan belgilangan meʼyorlarni toʻgʻri hisoblanishi ahvolini tekshirish. Bunda kapitalning yetarliligiga, aktivlar sifatiga, ularning toʻgʻri tasniflanishi va ehtimoliy yoʻqotishlarni qoplash uchun zaxiralarning oʻz vaqtida va toʻliq shakllantirilishiga, likvidlik masalalariga alohida eʼtibor berish lozim; nobank kredit tashkilotlari tomonidan Markaziy bankka taqdim etiladigan hisobotlar va maʼlumotlarning haqqoniyligini tekshirish; nobank kredit tashkilotlarida buxgalteriya ishi va hujjat aylanishini tashkil etilishi, buxgalteriya hisobining umumiy qoidalariga rioya etilishi, buxgalteriya hisobi va hisobotlarini toʻgʻri yuritilishi va haqqoniyligi, aktivlar, majburiyatlar, kapital, pul oqimi, asosiy vositalar hisobining buxgalteriya andozalari va prinsiplariga mos ravishda aks ettirilishi ahvolini tekshirish; nobank kredit tashkilotlarida ichki nazoratni joriy etish hamda amalga oshirilishi ahvolini tekshirish; nobank kredit tashkilotlari faoliyatini tartibga soluvchi qonunchilik hujjatlarida belgilangan talablariga rioya qilinishi ahvolini tekshirish. 5. Tekshirish oʻtkazuvchi tarkibiy tuzilma nobank kredit tashkilotlari faoliyatini qonunchilik hujjatlari talablariga rioya qilgan holda tekshiradi. 6. Tekshirish oʻtkazuvchi tarkibiy tuzilmaning nobank kredit tashkilotlarida oʻtkazgan tekshirish hisoboti (dalolatnomasi) faqat Markaziy bankning nobank kredit tashkilotlarini nazorat qilish maqsadlarida ishlatilishi mumkin. 7. Oʻtkazilgan tekshirish natijalari nobank kredit tashkilotlarini qonunchilik hujjatlariga muvofiq oʻz moliyaviy hisobotlarini har yilgi tashqi audit tekshiruvidan oʻtkazish majburiyatidan ozod etmaydi. 8. Nobank kredit tashkilotlarini tekshirish masofadan nazorat qilish natijalaridan kelib chiqib, Markaziy bankning Bank nazorati qoʻmitasi qaroriga asosan oʻtkaziladi. 9. Tekshirishlar Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan nobank kredit tashkilotlarining moliyaviy holatini aniqlash hamda ularning faoliyatiga umumiy baho berish maqsadida oʻtkaziladi. 10. Nazorat tartibida tekshirish masofadan nazorat qilish natijalariga koʻra ilgarigi tekshirishda koʻrsatilgan qoidabuzarliklarning bartaraf etilmaganligi yoki ularning bartaraf etilganligi haqidagi maʼlumotlar taqdim etilmaganligi yoxud haqqoniy boʻlmagan maʼlumotlar taqdim etilganligi aniqlanganda Markaziy bankning Bank nazorati qoʻmitasi qaroriga asosan oʻtkazilishi mumkin. Nazorat tartibida tekshirish Markaziy bank yoki uning hududiy bosh boshqarmasining farmoyishi asosida bir ish kuni ichida oʻtkaziladi. 11. Nobank kredit tashkilotlari faoliyati koʻpi bilan yiliga bir marta tekshirishdan oʻtkaziladi, qonunchilik hujjatlarida boshqa muddatlar koʻrsatilgan holatlar bundan mustasno. Tekshirish Markaziy bankning farmoyishi asosida har bir nobank kredit tashkiloti boʻyicha alohida tayinlanadi. Tekshirish davri avvalgi tekshirish davri tugagan sanadan navbatdagi tekshirish boshlangan oyning birinchi sanasigacha boʻlgan davrni qamrab oladi. 14. Tekshirish muddati 30 kalendar kundan oshmasligi kerak. 15. Nobank kredit tashkilotlari faoliyatini tekshirishda tekshiruvchi mansabdor shaxslarning tarkibi ular tomonidan bajariladigan ishlar hajmi va xususiyatidan kelib chiqqan holda shakllantiriladi hamda Markaziy bank yoki uning hududiy bosh boshqarmasining farmoyishiga ilova tariqasida tasdiqlanadi. 18. Tekshiruvchi mansabdor shaxslar quyidagi huquqlarga ega: tekshirish oʻtkazilayotgan nobank kredit tashkilotlari faoliyati bilan bogʻliq binolarga va xizmat xonalariga erkin kirib-chiqish; tekshirish oʻtkazish bilan bevosita bogʻliq boʻlgan zarur hujjatlar va boshqa axborotlarni talab qilish; nobank kredit tashkilotlarining xodimlari bilan suhbatlar oʻtkazishga, ulardan tekshirish davomida paydo boʻladigan masalalar boʻyicha maʼlumotlar va tushuntirishlar olish, shuningdek, qonunchilik hujjatlari talablariga rioya qilmaslik yoki ularni talab darajasida bajarmaslik holatlari yuzasidan yozma tushuntirishlar talab qilish; tekshirish hisobotini (dalolatnoma) nobank kredit tashkilotlari imzolashdan bosh tortganda yoki uni imzolash asossiz kechiktirilganda tekshiruvchi mansabdor shaxslar tomonidan imzo qoʻyilib, Markaziy bank rahbariyatiga imzodan bosh tortganligini asoslantirgan holda bildirishnoma kiritish. 19. Tekshiruvchi mansabdor shaxslar quyidagilarga majburdir: tekshiruv natijalarini hisobot (dalolatnoma) bilan rasmiylashtirib, uning bir nusxasini tekshirilayotgan nobank kredit tashkiloti ixtiyorida qoldirish; tekshirishning oʻz vaqtida hamda sifatli oʻtkazilishini taʼminlash; tekshirish davomida oʻzlariga maʼlum boʻlgan bank, tijorat va xizmat sirini tashkil etuvchi maʼlumotlarni uchinchi shaxslarga oshkor etmaslik; tekshirishlarni roʻyxatga olish kitobiga qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda yozuv kiritish. Tekshiruvchi mansabdor shaxslar qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa majburiyatlarni ham olishi mumkin. 20. Nobank kredit tashkilotlari quyidagi huquqlarga ega: tekshiruvchi mansabdor shaxslardan Markaziy bankning tekshirish oʻtkazish toʻgʻrisidagi farmoyishini hamda ularning xizmat guvohnomalarini koʻrsatishni talab qilish va tanishish; tekshirish oʻtkazish uchun asosga ega boʻlmagan shaxslarning tekshirish oʻtkazishiga yoʻl qoʻymaslik; oʻz faoliyatlari tekshirilishi toʻgʻrisidagi tegishli axborotga ega boʻlish; tekshiruvchi mansabdor shaxslardan tekshirish natijalari boʻyicha tuzilgan hisobot (dalolatnoma)ning bir nusxasini olish; qonunda belgilangan tartibda tekshirish natijalari ustidan shikoyat qilish. Nobank kredit tashkilotlari qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin. 21. Nobank kredit tashkilotlari quyidagilarga majburdir: tekshiruvchi mansabdor shaxslarga tekshirish oʻtkazish uchun barcha zarur shart-sharoitlarni yaratish; tekshirish boshlanish kunining oʻzidayoq nobank kredit tashkilotining kengashi aʼzolarini, taʼsischilarini oʻtkaziladigan tekshirish toʻgʻrisida xabardor qilish; tekshiruvchi mansabdor shaxslarga amaliy yordam koʻrsatish uchun biriktiriladigan xodimlarni tayinlash; tekshirish oʻtkazish uchun zarur boʻladigan hujjatlarni taqdim etish. Nobank kredit tashkilotlari qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa majburiyatlarni ham olishi mumkin. 22. Nobank kredit tashkilotlarida oʻtkazilgan tekshirish natijalari boʻyicha hisobot (dalolatnoma) ikki nusxada tuziladi. 23. Hisobotning (dalolatnoma) ikkala nusxasi ham tekshiruvchi mansabdor shaxslar, tekshirilgan nobank kredit tashkiloti rahbari va bosh buxgalteri tomonidan imzolanadi. Hisobot (dalolatnoma)ning bir nusxasi tekshirilgan nobank kredit tashkilotida qoldiriladi. 24. Tekshirish natijalari boʻyicha tuzilgan hisobot (dalolatnoma) Markaziy bankning tekshirish hisobotlarini koʻrib chiquvchi ishchi organi tomonidan koʻrib chiqiladi. 25. Nobank kredit tashkilotida oʻtkazilgan tekshirish natijalari boʻyicha tuzilgan hisobot (dalolatnoma) Markaziy bankning roziligisiz oshkor qilinishi mumkin emas. 26. Mazkur Nizom buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlariga muvofiq javob beradilar.