Birinchi guruh moddiy boyliklarini masʼul saqlovchi tashkilotlarda hujjatlarni rasmiylashtirish va hisobni tashkil qilish tartibi toʻgʻrisidagi yoʻriqnomani tasdiqlash haqida
(resolution, 2024-08-19)

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2004-yil 9-martdagi 113-son qarori (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2004-yil, 10-son, 118-modda) bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Davlat zaxiralarini boshqarish qoʻmitasi toʻgʻrisida nizomga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Davlat zaxiralarini boshqarish qoʻmitasi qaror qiladi: 1. Birinchi guruh moddiy boyliklarini masʼul saqlovchi tashkilotlarda hujjatlarni rasmiylashtirish va hisobni tashkil qilish tartibi toʻgʻrisidagi yoʻriqnoma ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur qaror Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilishi lozim hamda u rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi. 1. Mazkur Yoʻriqnoma birinchi guruh moddiy boyliklarini masʼul saqlovchi tashkilotlarda hisobga olish va hujjatlarni rasmiylashtirish tartibini belgilaydi. 2. Mazkur Yoʻriqnoma Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi Davlat zaxiralarini boshqarish qoʻmitasi (bundan buyon matnda Qoʻmita deb yuritiladi) tizimidagi tashkilotlar va Qoʻmita bilan shartnoma asosida birinchi guruh moddiy boyliklarini masʼul saqlovchi tashkilotlar uchun majburiydir. 3. Birinchi guruh moddiy boyliklarini yetkazib berish va qabul qilib olishda Qoʻmita, yetkazib beruvchi (ishlab chiqaruvchi) va masʼul saqlovchi tashkilot oʻrtasida tuzilgan shartnoma asos boʻlib hisoblanadi. 4. Birinchi guruh moddiy boyliklarini miqdori va sifati boʻyicha qabul qilib olishda masʼul saqlovchi tashkilotning moddiy javobgar shaxslari va sifat boʻyicha mutaxassislari, shuningdek moddiy boyliklarni yetkazib beruvchi va transport tashkilotlarining vakillari ishtirok etadilar. 5. Birinchi guruh moddiy boyliklarini belgilangan tartibda saqlash, qabul qilib olish, hisobini yuritish, mahsulot harakati toʻgʻrisidagi hisobotni tuzish va moddiy boyliklarning miqdori va sifati jihatidan saqlanishini taʼminlash uchun Qoʻmita tizimidagi tashkilotlar va masʼul saqlovchi tashkilotlarda moddiy javobgar shaxslar bilan toʻliq moddiy javobgarlik haqida shartnoma tuziladi. 6. Birinchi guruhga saqlash uchun keltirilgan moddiy boyliklar shartnomada koʻzda tutilgan ilova hujjatlariga, yukni joʻnatish, transportda tashish va alohida turdagi mahsulotlarni qabul qilish boʻyicha barcha hujjatlarga ega boʻlishi lozim. 7. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2008-yil 23-oktabrdagi 232-son qarori (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2008-y., 43-son, 436-modda) bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasi Temir yoʻl ustavining 146-bandiga koʻra, temir yoʻl orqali tashishda temir yoʻl, yuk joʻnatuvchilar, yuk oluvchilarning moddiy javobgarligi yuzaga kelishiga asos boʻlishi mumkin boʻlgan holatlar tijorat dalolatnomalari yoki temir yoʻl stansiyalari tomonidan tuziladigan umumiy shakldagi dalolatnomalar bilan tasdiqlanadi. Vagonlarga, qoʻyilgan plombalarga, idishlarga shikast yetgan va buzilgan holatlarda yoki mahsulotning nomi, ogʻirligi yoxud transport hujjatlarida koʻrsatilgan oʻrinlarda nomuvofiqliklar aniqlanganda, yukni qabul qiluvchi tashkilot vakillari transport tashkilotidan tegishli dalolatnomani taqdim etishni (tuzishni), moddiy boyliklarni avtomobil transportida yetkazib berishda esa tovar-transport yuk xatiga belgi qoʻyishni va tegishli dalolatnoma tuzishni talab qilishlari lozim. 8. Spirt temir yoʻl yoki avtomobil sisternalari vositasida tashilganda mazkur Yoʻriqnomaning 1-ilovasiga muvofiq Sisternada tashishda spirt saqlanishining hisobi (Z-1-son shakl) toʻldiriladi va qabul qilish-topshirish ishlari amalga oshiriladi. 9. Transport tashkiloti asossiz ravishda tijorat dalolatnomasini tuzishdan bosh tortsa yoki yuk tashish qoidalarini buzsa, yukni qabul qilib oluvchi tashkilot ushbu holat yuzasidan tegishli tashkilotga shikoyat bilan murojaat qiladi va belgilangan tartibda moddiy boyliklarni vaqtinchalik saqlashga qabul qilib oladi. 10. Birinchi guruh moddiy boyliklarini qabul qilishda, haqiqatda qabul qilinayotgan moddiy boyliklar bilan transport hujjatlarida koʻrsatilgan maʼlumotlar, jumladan tovar-transport yuk xatlari, bojxona yuk deklaratsiyalari, moddiy boyliklarni yetkazib beruvchi (ishlab chiqaruvchi)ning hisob-fakturalari, spetsifikatsiyalari, oʻlchov va qadoqlash yorliqlari solishtiriladi. Yuqorida koʻrsatilgan hujjatlardan birining yoʻqligi moddiy boyliklarni qabul qilib olish jarayonini toʻxtamaydi. Qabul qilish dalolatnomasiga hujjatning yoʻqligi toʻgʻrisida belgi qoʻyiladi. Bir vaqtning oʻzida yetmagan hujjatlarning oʻrnini toʻldirish uchun chora koʻriladi. 11. Kelib tushadigan moddiy boyliklar miqdori ilova qilingan hujjatlarda koʻrsatilgan oʻlchov birliklarida, quyidagi tartibda aniqlanadi: tortiladigan, idishsiz tashiladigan yuklar — tarozida tortib koʻrish yoʻli bilan, agar temir yoʻl yuk xatida yukning ogʻirligidan tashqari oʻrinlar soni ham koʻrsatilgan boʻlsa, oʻrinlar sonini sanash orqali; idishli yuklar — oʻrinlar sonini sanash va netto ogʻirligi boʻyicha (yorliqlarga koʻra) yoki standart ogʻirligiga koʻra (idishga shikast yetgan hollarda uning ogʻirligini tarozida tortish yoʻli bilan); nostandart ogʻirlikka ega boʻlgan buzilmagan idishdagi kalsiylangan soda boʻyicha — oʻrinlar soni va ogʻirligiga koʻra; qogʻozlar — oʻrinlar sonini sanash, oʻlchash, shuningdek yetkazib beruvchining spetsifikatsiyasi boʻyicha oʻramdagi maʼlumotlarni qoʻshimcha solishtirish yoʻli bilan; sisternadagi oʻsimlik yogʻi — vagon tarozilarida tortib koʻrish yoʻli bilan; spirt — metrshtok yordamida spirt sathini oʻlchashdan soʻng (spirt harorati va quvvatini aniqlash orqali) merniklardan oʻtkazish yoʻli bilan; qora metall prokatlari — vagon tarozilarida tortib koʻrish yoki nazariy ogʻirligi va oʻrinlarini qayta sanash yoʻli bilan, qora metall prokatlari turiga koʻra yuk oʻrinlarida koʻrsatilgan ogʻirligi orqali; standart tagliklar (transport paketlari)da temir yoʻl yoki avtomobil transporti orqali keltirilgan va qadoqlari buzilmagan yuklar, shuningdek bir xil yaroqlilik muddatiga ega boʻlgan, bir turdagi, bir xil assortiment va navdagi, ayni shakl va oʻlchamdagi idishda va ayni yorliqqa ega boʻlgan yuklar — paketlarni va oʻrinlarni qayta sanash yoʻli bilan; qadogʻi buzilgan, idishlari shikastlangan va tagliklari hamda paketlari buzilgan yuklar — oʻrinlarni toʻliq qayta sanash orqali, bunda bankalar, qutilar va boʻlaklarning miqdorini toʻliq sanoqdan oʻtkazish yoʻli orqali. 12. Yukning joʻnatilgan stansiyadagi ogʻirligi (hajmi) bilan qabul qilib olingan stansiyadagi ogʻirligi (hajmi) oʻrtasidagi farq quyidagilardan oshib ketmasa, yukni qabul qilib olishdagi ogʻirlik (hajmi) transport hujjatlariga muvofiq deb hisoblanadi: ogʻirligi boʻyicha kamomad aniqlanganda — tabiiy yoʻqotish normalari va tarozi koʻrsatkichlaridagi tafovutlar meʼyori yoki mazkur yukni oʻlchashdagi aniqlik meʼyoridan; ogʻirligi boʻyicha ortiqcha chiqqanda — tarozi koʻrsatkichlaridagi tafovutlar meʼyori yoki mazkur yukni oʻlchashdagi aniqlik meʼyoridan. 13. Yukni mahsulot yoki vagon tarozilarida oʻlchashda tarozi koʻrsatkichlaridagi tafovutlar meʼyori va tortish aniqlik meʼyori (± 0,1 foiz) yukning brutto ogʻirligiga koʻra hisoblanadi. Tarozi koʻrsatkichlari boʻyicha aniqlangan tafovutlar yukni tashishda yuzaga kelgan tabiiy yoʻqotishlarni oʻz ichiga olmaydi. Yukni qabul qilib olish stansiyasida tortilgan yukning ogʻirligi boʻyicha kamomad aniqlansa, ushbu yukni tashishda yuzaga kelgan tabiiy yoʻqotish normalari boʻyicha ogʻirlik koʻrsatkichlari hisoblanadi va aniqlangan kamomaddan ayirib tashlanadi. Agar tabiiy yoʻqotish normalari boʻyicha ogʻirlik koʻrsatkichlari ayrilgandan soʻng ham kamomad boʻlsa, bu holatda ogʻirlik koʻrsatkichlaridagi farq sifatida qaraladi va qabul qilish dalolatnomasida koʻrsatib oʻtiladi. 14. Moddiy boyliklarning ogʻirligi boʻyicha farqlar tarozi koʻrsatkichlaridagi tafovutlar meʼyori (oʻlchash aniqligi meʼyori) va tabiiy yoʻqotish normalaridan oshmasa yoki kamomad alomatlari aniqlanmasa, shuningdek moddiy boyliklarning ogʻirligi boʻyicha ortiqcha ogʻirlik aniqlanmasa yuk xatining orqa tomonidagi tegishli bandga quyidagi tarzda yozib qoʻyiladi: “20__y. “___”__________ kuni yuk ogʻirligi tekshirilganda ___ kg. ekanligi aniqlandi” (son bilan va yozma tarzda). Koʻrsatilgan izoh yetkazib beruvchining masʼul vakili imzosi bilan tasdiqlanadi. 15. Agar yuk uchun tabiiy yoʻqotish normasi oʻrnatilmagan boʻlsa, lekin yukni yetkazib berishda (yukni topshirishda) yuk ogʻirligida tarozi koʻrsatkichlaridagi tafovutlar meʼyorida (oʻlchash aniqligi meʼyorida) farq (oʻzgarish) aniqlanadigan boʻlsa, bunday tafovutga (kamomad, ortiqchalikka) tarozi koʻrsatkichlaridagi tafovut sifatida qaraladi va yuk oluvchi tashkilot yukni yuk xatida koʻrsatilgan ogʻirligi boʻyicha qabul qilib oladi. Agar kamomad tarozi koʻrsatkichlari tafovuti meʼyoridan ortiq boʻlsa, kamomad hech qaysi meʼyorlarni ayirmagan holda belgilangan tartibda rasmiylashtirilishi lozim. 16. Tabiiy yoʻqotish normalari va tarozi koʻrsatkichlaridagi tafovut meʼyorlari yoki yuk oʻlchash aniqligi meʼyorlaridan oshmaydigan ogʻirlik tafovuti (kamomadi) yuboruvchi xarajatlari hisobiga yoziladi. Ogʻirlik farqidagi tafovutlar hisob-kitobi namunalari mazkur Yoʻriqnomaning 2-ilovasida batafsil keltirilgan. 17. Yukni qabul qiluvchi tashkilot tijorat dalolatnomasiga asosan yetishmagan yoki shikastlangan moddiy boyliklar yoki idishlarni tiklab berish boʻyicha transport tashkiloti yoki yetkazib beruvchiga (yuk joʻnatuvchi) talabnoma bildirishga haqli. 18. Buzilmagan plomba va konteynerlar boʻyicha yukni qabul qiluvchi tashkilot temir yoʻldan, konteynerlarda yuklarni tashish talablariga muvofiq, yuk xatiga belgi qoʻyishni talab qilishi shart. Bunday hollarda, moddiy boyliklarning oʻrinlari sonini aniqlashda, konteynerni ochish va yukni tushirish vaqtida manfaatdor boʻlmagan tashkilot vakili yoki yuk joʻnatuvchi vakili ishtirokida dalolatnoma tuziladi va imzolanadi. Ochilgan konteyner yoki buzilgan plomba boʻyicha maʼlumot dalolatnomada koʻrsatilishi shart. Dalolatnomaga plomba va temir yoʻl yuk xatining asl nusxasi ilova qilinadi. Dalolatnomada konteynerni ochish — yukni tushirish sanasi va joyi (temir yoʻl stansiyasi yoki tashkilot omborxonasi) koʻrsatiladi. 19. Tashkilotga kelib tushgan moddiy boyliklar mazkur Yoʻriqnomaning 3-ilovasiga muvofiq Kelib tushgan va yuklangan vagon va konteynerlarni hisobga olish jurnalida (Z-2-son shakl) qayd etiladi. Kelib tushgan va yuklangan vagon va konteynerlarni hisobga olish jurnali (Z-2-son shakl) yuk qabul qiluvchi tashkilotning yuklash-yuk tushirish ishlari boʻyicha masʼul boʻlimi rahbari (oʻrinbosari) tomonidan yuritiladi. Jurnal hisobot davri uchun yuritilib, qaydlar boshlangunga qadar raqamlangan, tikilgan, imzolangan, muhrlangan va roʻyxatga olingan boʻlishi lozim. Kelib tushgan va yuklangan vagon va konteynerlarni hisobga olish jurnalidagi qaydlar tashkilotning bosh hisobchisi tomonidan nazorat qilinishi va vagonlarni kirish va chiqish qaydnomalari maʼlumotlari bilan solishtirilib borilishi lozim. 20. Birinchi guruhga moddiy boyliklarni qabul qilish dalolatnomasi asosida qabul qilinadigan moddiy boyliklar uchun yuk qabul qiluvchi tashkilot tomonidan Tovar-moddiy boyliklarni olishga ishonchnomalar berish va ularni ishonchnomalar boʻyicha berish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga (roʻyxat raqami 1245, 2003-yil 27-may) (Oʻzbekiston Respublikasi Vazirliklari, davlat qoʻmitalari va idoralari axborotnomasi, 2003-yil, 9-10-son) muvofiq ishonchnoma rasmiylashtiriladi. 21. Moddiy boyliklarni tarozida tortish va oʻrinlarini sanash natijalari boʻyicha mazkur Yoʻriqnomaning 4-ilovasiga muvofiq Oʻlchash qaydnomasi (Z-3-son shakl) toʻldiriladi. Oʻlchash qaydnomasi (Z-3-son shakl) masʼul saqlovchi tashkilotning saqlash uchastkasi boshligʻi tomonidan tashkilotning moddiy-javobgar shaxsi va yuk joʻnatuvchi tashkilotning vakili ishtirokida 2 nusxada toʻldiriladi (nazorat qilish maqsadida ish daftariga ham tegishli qaydlar kiritilishi mumkin). Oʻlchash qaydnomasi (Z-3-son shakl) qabul qilish dalolatnomasini tuzish uchun asos boʻladi va unga ilova qilinadi (ikkinchi nusxasi talabnomalarni rasmiylashtirish uchun ishlatiladi). Oʻlchash qaydnomalari moddiy boylikni topshiruvchi va qabul qilib oluvchi tashkilotning masʼul shaxslari tomonidan imzolanadi. Mahsulotlarni tortishda va oʻlchashda ishlatiladigan oʻlchov vositalari, jumladan tarozilar, konduktorlar, shtirli asboblar, aravalar va boshqa tegishli vositalar belgilangan muddatlarda Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi tomonidan tasdiqlangan nomenklatura roʻyxatiga muvofiq metrologiya tekshiruvidan oʻtkazilishi shart. 22. Birinchi guruhga moddiy boyliklarni qabul qilishda mazkur Yoʻriqnomaning 5-ilovasiga muvofiq Birinchi guruh moddiy boyliklarini qabul qilish dalolatnomasi (Z-4-son shakl) rasmiylashtiriladi. Qabul qilish dalolatnomasida moddiy boyliklar omborxona, boʻlinma, muzlatish xonasi va sigʻimli idishlarga qabul qilinganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar toʻliq aks ettiriladi. Qabul qilish dalolatnomasini tuzishda quyidagi hujjatlar boʻlishi lozim: shartnomada koʻzda tutilgan ilova hujjatlari, yukni joʻnatish, transportda tashish va alohida turdagi mahsulotlarni qabul qilish boʻyicha hujjatlar; yukni qabul qilib oluvchi tashkilotning laboratoriya xodimlari (muhandis-texnologlar) yoki veterinar vrachining kelib tushgan moddiy boyliklar sifati toʻgʻrisidagi xulosasi. 23. Kelib tushgan moddiy boyliklarning miqdori tarozilarda tortish orqali aniqlanadi va mazkur Yoʻriqnomaning 21-bandiga muvofiq rasmiylashtiriladi. 24. Birinchi guruh moddiy boyliklarini qabul qilish dalolatnomasi (Z-4-son shakl) uch nusxada tuziladi va yetkazib beruvchi tashkilot vakili, qabul qilib olayotgan tashkilotning moddiy javobgar shaxslari, bosh hisobchisi tomonidan imzolanadi hamda tashkilot rahbari tomonidan tasdiqlanadi. Qabul qilish dalolatnomasining bir nusxasi yetkazib beruvchi (yuk joʻnatuvchi) tashkilot vakiliga topshiriladi, bir nusxasi yuk qabul qiluvchi tashkilotda saqlanadi, bir nusxasi uch kunlik muddat ichida Qoʻmitaga yuboriladi. 25. Bir sutka mobaynida tushirilgan, bir yuk joʻnatuvchi tomonidan joʻnatilgan va bir qabul qiluvchi manziliga yuborilgan bir turdagi, bitta yetkazib berish shartnomasida koʻzda tutilgan hajm doirasidagi yukni qabul qilishda har bir vagon, konteyner, avtotransport va boshqalar toʻgʻrisidagi tegishli maʼlumotlarni alohida koʻrsatgan holda bitta qabul qilish dalolatnomasi tuziladi. 26. Masʼul saqlovchi tashkilotlar tomonidan moddiy boyliklar yangilanganda, mazkur Yoʻriqnomaning 6-ilovasiga muvofiq Moddiy boyliklarni yangilash toʻgʻrisidagi dalolatnoma (Z-5-son shakl) tuziladi. Ushbu dalolatnomada moddiy boyliklarning omborxona, boʻlinma, muzlatish xonasi va sigʻimli idishga qabul qilinganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar toʻliq aks ettiriladi. 27. Spirtni qabul qilish va berib yuborishda mazkur Yoʻriqnomaning 7-ilovasiga muvofiq Spirtni yuklab joʻnatish va qabul qilish toʻgʻrisidagi dalolatnoma (Z-6-son shakl) va mazkur Yoʻriqnomaning 8-ilovasiga muvofiq yuk xati (Z-7-son shakl) rasmiylashtiriladi. 28. Birinchi guruh moddiy boyliklarini qabul qilish dalolatnomasida (Z-4-son shakl) idish va qadoqlardagi barcha moddiy boyliklar boʻyicha, shuningdek idishsiz yuklarning baʼzi turlari — metall quymalarining alohida turlari, butun tana, nimtana va chorak tana goʻshtlar va boshqalar ogʻirligi bilan bir qatorda, oʻrinlar soni ham koʻrsatiladi. Birinchi guruh moddiy boyliklarini qabul qilish dalolatnomasining (Z-4-son shakl) orqa tomonida moddiy boyliklarning sifati, idishning haqiqiy holati va uning standartlarga muvofiqligi boʻyicha xulosa beriladi. 29. Birinchi guruh moddiy boyliklarini qabul qilish dalolatnomasiga (Z-4-son shakl) ushbu dalolatnoma bilan rasmiylashtirilgan moddiy boyliklarga tegishli barcha hujjatlar ilova qilinadi. 30. Ishlab chiqaruvchi tashkilot moddiy boyliklarni birinchi guruhga masʼul saqlashga bevosita qabul qilganda, moddiy boyliklarning qiymati tashkilotning balansdan tashqari hisobida koʻrsatiladi. Mahsulotlarni asosiy ishlab chiqarishdan masʼul saqlashga oʻtkazishda moddiy boyliklarni qabul qilishga ishonchnoma rasmiylashtirilmaydi. Bunda ishlab chiqaruvchi tomonidan beriladigan hisob-fakturaning “Ishonchnoma asosida qabul qilingan” satriga “20___yil “___” ________ dagi ___-son shartnoma boʻyicha hisobga olindi” degan yozuv kiritiladi. 31. Tashkilotga kelib tushgan va shartnoma talablariga javob bermaydigan moddiy boyliklar yaroqsizga chiqariladi va mazkur Yoʻriqnomaning 9-ilovasiga muvofiq Moddiy boyliklarni qabul qilishda aniqlangan miqdoriy va sifat tafovuti toʻgʻrisidagi dalolatnoma (Z-8-son shakl) tuziladi. Dalolatnoma uch nusxada tuzilib, uning birinchi nusxasi yetkazib beruvchi (ishlab chiqaruvchi) tashkilotga, ikkinchi nusxasi Qoʻmitaga yuboriladi, uchinchi nusxasi tashkilotning buxgalteriyasiga taqdim etiladi. 32. Moddiy boyliklarni qabul qiluvchi tashkilot ularning har qanday yaroqsizligi toʻgʻrisida bir sutka ichida yetkazib beruvchi tashkilotga va Qoʻmitaga yozma ravishda xabar berishi lozim. 33. Sifat tahlili boʻyicha yuk oluvchi tashkilotga kelib tushgan goʻsht, sut mahsulotlari partiyasi birinchi guruhga qabul qilish uchun yaroqsiz deb topilgan taqdirda, yaʼni ularning miqdori va sifati boʻyicha aniqlangan kamchiliklar oqibatida butun partiyani qayta navga ajratish talab qilingan hollarda (alohida joylarni mogʻor bosganligi, idishdagi markirovkaning, goʻshtdagi tamgʻaning yetkazib beruvchi tashkilotning sifat hujjatlarida koʻrsatilgan maʼlumotlarga muvofiq emasligi, saryogʻ monoliti ogʻirligining nomuvofiqligi, sifat hujjatlarining mavjud emasligi va hokazolar) mazkur Yoʻriqnomaning 10-ilovasiga muvofiq Muzlatish xonasida moddiy boylikni qabul qilishda aniqlangan miqdoriy va sifat tafovuti toʻgʻrisidagi dalolatnoma (Z-9-son shakl) tuziladi. Muzlatish xonasida moddiy boylikni qabul qilishda aniqlangan miqdoriy va sifat tafovuti toʻgʻrisidagi dalolatnoma (Z-9-son shakl) uch nusxada tuzilib, birinchi nusxasi yetkazib beruvchiga (ishlab chiqaruvchiga), ikkinchi nusxasi Qoʻmitaga yuboriladi, uchinchi nusxasi esa Moddiy boylikni qabul qilishda aniqlangan miqdoriy va sifat tafovuti toʻgʻrisidagi dalolatnomaga (Z-8-son shakl) ilova qilinadi va yukni qabul qiluvchi tashkilot buxgalteriyasida saqlanadi. Moddiy boylikni qabul qilishda aniqlangan miqdoriy va sifat tafovuti toʻgʻrisidagi dalolatnomaning (Z-8-son shakl) va Muzlatish xonasida moddiy boyliklarni qabul qilishda aniqlangan miqdoriy va sifat tafovuti toʻgʻrisidagi dalolatnomaning (Z-9-son shakl) barcha bandlari toʻldirilishi kerak. Z-8-son shaklning “Sifat va boshqa defektlarining izohi” va Z-9-son shaklning “sifat va boshqa kamchiliklar (defekt)ning batafsil izohi” qismida kelib tushgan moddiy boyliklarning qaysi turlarga (100 foiz yoki qisman) taqsimlanishi, ularning vaqtincha saqlash uchun qabul qilinganligi koʻrsatilishi kerak. 34. Birinchi guruhga qabul qilishga yaroqli deb topilgan moddiy boyliklar Birinchi guruh moddiy boyliklarini qabul qilish dalolatnomasi (Z-4-son shakl) bilan rasmiylashtiriladi hamda uning asosida omborxona va buxgalteriya hisobiga kirim qilinadi. Moddiy boyliklarning idishlari taʼmirlanishi, almashtirilishi zarur boʻlgan hollarda, ularning vaqtincha saqlashga qabul qilinganligi toʻgʻrisida Birinchi guruh moddiy boyliklarini qabul qilish dalolatnomasiga (Z-4-son shakl) tegishli qayd kiritiladi. 35. Yukni qabul qiluvchi tashkilot Moddiy boylikni qabul qilishda aniqlangan miqdoriy va sifat tafovuti toʻgʻrisidagi dalolatnomaga (Z-8-son shakl) asosan kamchiliklarni bartaraf etish bilan bogʻliq boʻlgan barcha xarajatlarni yetkazib beruvchi (ishlab chiqaruvchi) tomonidan toʻliq qoplanishi boʻyicha zarur choralarni koʻradi. 36. Birinchi guruhga qabul qilishga yaroqsiz deb topilgan moddiy boyliklar vaqtincha saqlash uchun qabul qilingan moddiy boylik sifatida yetkazib beruvchi bahosida tashkilotning balansdan tashqari hisobida hisobga olinadi va alohida saqlanadi. Yaroqsiz deb topilgan oʻsimlik yogʻi va etil spirtini vaqtincha saqlashga qabul qilish qatʼiyan man etiladi. 37. Vaqtincha saqlashga qabul qilingan moddiy boyliklarni saqlash boʻyicha javobgarlik Moddiy boylikni qabul qilishda aniqlangan miqdoriy va sifat tafovuti toʻgʻrisidagi dalolatnomani (Z-8-son shakl) imzolagan shaxslar zimmasida boʻladi. Yaroqsiz deb topilgan moddiy boyliklar toʻgʻrisida Qoʻmitaga yozma xabar beriladi. 38. Yetkazib beruvchi tashkilot yaroqsiz deb topilgan moddiy boyliklar boʻyicha tuzilgan dalolatnomani olgandan soʻng yaroqsiz deb topilgan moddiy boyliklarni shartnomaga muvofiq olib chiqib ketadi va ularning oʻrniga uzoq muddat saqlashga yaroqli moddiy boyliklar yetkazib beradi. 39. Tashkilotga koʻchirish tartibida kelib tushgan va uzoq muddat saqlash uchun yaroqsiz deb topilgan moddiy boyliklar vaqtincha saqlashga Birinchi guruh moddiy boyliklarini qabul qilish dalolatnomasini (Z-4-son shakl) rasmiylashtirish orqali qabul qilinadi va alohida omborga joylashtiriladi. Ushbu moddiy boyliklar yetkazib beruvchi (ishlab chiqaruvchi) tashkilot tomonidan shartnomaga muvofiq sifatli va yaroqlisi bilan almashtiriladi. 40. Tashkilotga sifatni tasdiqlovchi hujjatlari boʻlmagan moddiy boyliklar kelib tushganda ular vaqtincha saqlashga (alohida saqlash imkoniyati boʻlgan taqdirda) qabul qilinadi. Ishlab chiqaruvchi (yetkazib beruvchi) tashkilotdan moddiy boyliklar sifatini tasdiqlovchi hujjatlar olingandan soʻng ular mazkur Yoʻriqnomada belgilangan tartibda birinchi guruhga qabul qilinadi yoki yaroqsizga chiqariladi. 41. Agar birinchi guruh moddiy boyliklarni saqlash jarayonida ishlab chiqarishga oid yashirin nuqsonlar aniqlansa, masʼul saqlovchi tashkilot tomonidan yaroqsizga chiqarish dalolatnomasi tuziladi va bu haqda yetkazib beruvchi (ishlab chiqaruvchi) tashkilotga va Qoʻmitaga xabar qilinadi. 42. Birinchi guruh moddiy boyliklarini masʼul saqlash Qoʻmita bilan masʼul saqlovchi tashkilotlar oʻrtasida tuzilgan shartnomalar asosida mazkur Yoʻriqnomaga muvofiq amalga oshiriladi. 43. Shtabellarni taxlash va omborlarni toʻldirishda moddiy boyliklar va ular harakati yuzasidan qoʻshimcha nazoratni taʼminlash uchun quyidagi shtabel yorliqlari tuziladi: sanoat mahsulotlari uchun mazkur Yoʻriqnomaning 11-ilovasiga muvofiq (Z-10-son shakl); oziq-ovqat mahsulotlari uchun (rezervuarlarga quyiladigan spirt va oʻsimlik yogʻidan tashqari) mazkur Yoʻriqnomaning 12-ilovasiga muvofiq (Z-11-son shakl). Shtabel yorliqlari moddiy-javobgar shaxslar tomonidan ishlar amalga oshirilgan kunda Birinchi guruh moddiy boyliklarini qabul qilish dalolatnomasi (Z-4-son shakl), mazkur Yoʻriqnomaning 13-ilovasiga muvofiq Yuk xati (Z-12-son shakl), shuningdek qabul qilingan va berib yuborilgan moddiy boyliklar miqdori toʻgʻrisidagi hujjatlar asosida toʻldiriladi. Moddiy javobgar shaxslar tomonidan oyiga bir marta omborxona kitobi maʼlumotlari bilan shtabel yorliqlaridagi maʼlumotlar oʻzaro solishtirilishi lozim. Oʻzaro solishtirish natijalari dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi. Shtabel yorliqlariga (mahsulotning har bir partiyasiga) moddiy boyliklarining amaldagi joylashuv chizmasi qoʻshib qoʻyiladi. 44. Z-10-son va Z-11-son shtabel yorliqlari saqlash joylarida boʻladi, shtabel tugatilganidan soʻng kitob shaklida tikilib, buxgalteriyaga topshiriladi hamda alohida va maxfiy saqlanadi. 45. Mazkur Yoʻriqnomaning 14-ilovasiga muvofiq Birinchi guruh moddiy boyliklarini buxgalteriya hisobiga olish kitobi (Z-13-son shakl) yuritiladi. 46. Birinchi guruh moddiy boyliklarini qayta ishlash (qaytadan taxlash, saralash, turlarga ajratish, qayta joylash va boshqalar) mazkur Yoʻriqnomaning 15-ilovasiga muvofiq Birinchi guruh moddiy boyliklarni qayta ishlashga naryad (Z-14-son shakl) asosida amalga oshiriladi. Moddiy boyliklarni qayta ishlashga naryad laboratoriya boshligʻi tomonidan saqlash uchastkasi boshligʻi nomiga ikki nusxada yoziladi. Ushbu naryadda moddiy boyliklarni qaysi omborxonada, boʻlinmada, muzlatish xonasida qayta ishlash kerakligi koʻrsatiladi. Qayta ishlashga naryad tashkilot rahbari tomonidan imzolanadi. Naryadning birinchi nusxasi saqlash uchastkasi boshligʻiga ijro uchun beriladi, ikkinchi nusxasiga naryadni olganligi toʻgʻrisida imzo qoʻyadi. Naryadning ikkinchi nusxasi qayta ishlashning oʻz vaqtida tugatilishi va ijro etilgan naryadni rasmiylashtirishni nazorat qilish uchun laboratoriyada (laboratoriya yoʻq boʻlgan sharoitda qayta ishlashga topshirish naryadini yozgan shaxsda) qoldiriladi. Moddiy boyliklarga ishlov berish tugatilishi bilan naryadning “Naryadning bajarilishi” qismi saqlash uchastkasi boshligʻi va laboratoriya mudiri tomonidan toʻldiriladi hamda naryad ular tomonidan imzolanadi. Koʻrsatilgan tartibda rasmiylashtirilgan naryad buxgalteriya hisobida hisobga olinishi uchun tashkilot buxgalteriyasiga topshiriladi. Moddiy boyliklarga ishlov berish natijalari ikki kun muddat ichida tashkilot rahbari tomonidan koʻrib chiqiladi, shtabel yorliqlari va omborxona hisobi kitobiga tegishli qaydlar kiritiladi. 47. Birinchi guruh moddiy boyliklarini masʼul saqlovchi bir tashkilotdan boshqa tashkilotga koʻchirish uchun Qoʻmita tomonidan mazkur Yoʻriqnomaning 16-ilovasiga muvofiq Naryad (Z-15-son shakl) rasmiylashtiriladi. Koʻchirish uchun naryad toʻrt nusxada tuzilib, uning uch nusxasi yuk joʻnatuvchi tashkilotga joʻnatiladi, bir nusxasi qabul qiluvchi tashkilotga beriladi. Moddiy boyliklar koʻchirilgandan soʻng yuk joʻnatuvchi naryadning orqa tomonini (naryadni bajarilishi yuzasidan dalolatnoma) toʻldiradi va ikki nusxasini Qoʻmitaga yuboradi, bir nusxasini oʻzida saqlash uchun tikib qoʻyadi. 48. Olingan naryad (Z-15-son shakl) asosida yukni qabul qilib oluvchi tashkilot Birinchi guruh moddiy boyliklarini qabul qilish dalolatnomasini (Z-4-son shakl) va mazkur Yoʻriqnomaning 17-ilovasiga muvofiq Qabul qilish dalolatnomasini (saqlash majburiyati)ni (Z-16-son shakl) toʻldiradi. 49. Birinchi guruhga tegishli boʻlgan moddiy boyliklarni bir masʼul saqlovchi tashkilot ichida bir saqlash uchastkasidan boshqasiga koʻchirishda moddiy boyliklar qayta oʻlchanishi (sanalishi) lozim. 50. Miqdori va sifati boʻyicha hisobi yuritilayotgan oziq-ovqat mahsulotlari koʻchirilganda tashkilot laboratoriyasi mazkur mahsulotlarning tegishli tahlilini amalga oshiradi. 51. Qoʻmita tizimidagi tashkilotlar va masʼul saqlovchi tashkilotlar tomonidan birinchi guruh moddiy boyliklarini berib yuborish uchun Qoʻmita tomonidan mazkur Yoʻriqnomaning 18-ilovasiga muvofiq naryad (Z-17-son shakl) beriladi. Ushbu naryad Qoʻmitaning rahbari, birinchi guruh moddiy boyliklari bilan ishlash boʻlimi boshligʻi va bosh hisobchisi yoki ularning oʻrinbosarlari tomonidan imzolanadi va gerbli muhr bilan tasdiqlanadi. Mazkur shaxslardan birortasining imzosi boʻlmasa, naryad haqiqiy hisoblanmaydi va moddiy javobgar shaxslar tomonidan ijroga qabul qilinmaydi. Qoʻmita naryadining amal qilish muddati naryadda belgilanadi. 52. Qoʻmitaning naryadi uch nusxada tuziladi, birinchi nusxasi masʼul saqlovchi tashkilot (yuk joʻnatuvchi)ga yuboriladi, ikkinchi nusxasi Qoʻmita buxgalteriyasiga, uchinchi nusxasi esa Qoʻmitaning tegishli boshqarmasiga beriladi. 53. Naryadda (Z-17-son shakl) koʻrsatilgan muddat tugagandan keyin uning bajarilmagan qismi boʻyicha moddiy boyliklarni saqlab turish shartnomaga muvofiq moddiy boyliklarni qabul qilib oluvchi tashkilot hisobidan amalga oshiriladi. Moddiy boyliklarni olib ketish naryad (Z-17-son shakl) muddati tugagunga qadar bajarilmagan yoki qisman bajarilgan boʻlsa, moddiy boyliklarni qabul qiluvchi tashkilotning Qoʻmita va masʼul saqlovchi tashkilot oldidagi shartnoma majburiyatlarini bajarishi sharti bilan Qoʻmita tomonidan naryad muddati uzaytirilishi yoki yangi naryad berilishi mumkin. 54. Masʼul saqlovchi tashkilotga (yuk joʻnatuvchiga) Qoʻmita tomonidan berilgan naryad (Z-17-son shakl) Qoʻmitaning operativ va buxgalteriya hisobini yurituvchi boʻlinmalarida birinchi guruh moddiy boyliklarni hisobdan chiqarishga asos boʻladi. Qoʻmita tizimidagi tashkilotlarda va masʼul saqlovchi tashkilotlarda moddiy boyliklarni buxgalteriya hisobidan chiqarish haqiqatda berib yuborilgan moddiy boyliklar uchun rasmiylashtirilgan hujjatlar asosida amalga oshiriladi. 55. Naryadning amal qilish muddati mobaynida saqlash va tabiiy yoʻqotishlar bilan bogʻliq barcha xarajatlar masʼul saqlovchi tashkilot hisobidan (mol goʻshti bundan mustasno), mol goʻshtini saqlash va tabiiy yoʻqotishlar bilan bogʻliq barcha xarajatlar Qoʻmita hisobidan amalga oshiriladi. 56. Naryadining (Z-17-son shakl) ijrosi ustidan nazorat Qoʻmitaning mahsulotni berib yuborishni rasmiylashtirgan boʻlinmasi, resurslar mavjudligini nazorat qiluvchi boʻlinmasi va buxgalteriyasi, shuningdek ushbu naryadni ijroga qabul qilgan tashkilot rahbari, buxgalteriyasi va moddiy javobgar shaxslari zimmasiga yuklatiladi. 57. Masʼul saqlovchi tashkilot (yuk joʻnatuvchi) moddiy boyliklarni berib yuborish boʻyicha naryadlarning amalda bajarilishi toʻgʻrisida har oyning 5-kunigacha oylik maʼlumotni, haqiqatda joʻnatilgan mahsulot uchun rasmiylashtirilgan yuk xatining nusxasini mahsulot berib yuborilgan kunning keyingi kunidan kechiktirmasdan (elektron, faks va boshqa tartibda) Qoʻmitaga yuboradi, uning asosida Qoʻmitaning birinchi guruh moddiy boyliklari bilan ishlash boʻlinmasi va buxgalteriyasi tomonidan hisob maʼlumotlari va naryadning amalda bajarilishi boʻyicha maʼlumotlar toʻgʻrilab boriladi. 58. Qoʻmita naryadini ijroga qabul qilgan tashkilotlar rahbarlari, bosh hisobchilari va moddiy javobgar shaxslari uning ijrosi va taqdim etilgan maʼlumotning toʻgʻriligi boʻyicha shaxsan javobgardir. Moddiy boyliklar berib yuborilgandan (yuklagandan) soʻng, moddiy boyliklar shtabeldan toʻgʻri berib yuborilganligini tekshirish orqali joylashish chizmasiga aniqlik kiritiladi, shtabel yorligʻiga tegishli belgi qoʻyiladi. 59. Birinchi guruh moddiy boyliklarini berib yuborish naryadi bilan bir vaqtda Qoʻmita buxgalteriyasi tomonidan ikki nusxada hisob-faktura toʻldiriladi. Hisob-fakturaning bir nusxasi Qoʻmitaning hisob-fakturasi va naryadini olish uchun berilgan ishonchnoma asosida moddiy boyliklarni qabul qiluvchi tashkilotning vakiliga beriladi. Hisob-fakturaning ikkinchi nusxasi esa Qoʻmitaning tegishli naryadi bilan birga buxgalteriyada saqlanadi. 60. Birinchi guruh moddiy boyliklarini Qoʻmita naryadi asosida berib yuborish (yuklash) uchun Qoʻmita tizimidagi tashkilotlar va masʼul saqlovchi tashkilotlar buxgalteriyasi tomonidan mazkur Yoʻriqnomaning 19-ilovasiga muvofiq Ichki naryad (Z-18-son shakl) tuziladi hamda birinchi guruh moddiy boyliklarini saqlash uchastkasiga ijro uchun beriladi. Moddiy boyliklarni berib yuborish uchun moddiy javobgar shaxs tomonidan mazkur Yoʻriqnomaning 13-ilovasiga muvofiq uch nusxada Yuk xati (Z-12-son shakl) toʻldiriladi. Yuk xatida uni toʻldirish uchun asos boʻlgan naryadlarning sanasi va raqami koʻrsatiladi. Yuk xati tashkilotning moddiy-javobgar shaxsi, saqlash uchastkasi boshligʻi, bosh hisobchisi va tashkilot rahbari tomonidan imzolanadi, moddiy boyliklar ularni qabul qiluvchi tashkilot tomonidan olib chiqib ketilganda esa yuk oluvchining vakili tomonidan ham imzolanadi. Moddiy boyliklar berib yuborilgandan va Ichki naryadning (Z-18-son shakl) orqa tomoniga qaydlar kiritilgandan soʻng yuk xatining birinchi nusxasi saqlash uchastkasi boshligʻi tomonidan shu kunning oʻzida tashkilot buxgalteriyasiga topshiriladi. Moddiy boyliklar qabul qiluvchi tashkilot tomonidan olib chiqilganda yuk xatining ikki nusxasi qabul qiluvchi tashkilot vakiliga topshiriladi, ularning bir nusxasi moddiy boylikni tashkilot hududidan transport vositasida olib chiqish uchun asos (moddiy ruxsatnoma) boʻlib xizmat qiladi va yuk joʻnatuvchi tashkilotning qoʻriqlash xizmati xodimida qoldiriladi. Yuk xatining orqa tomoniga tashkilotning qoʻriqlash xizmati xodimi tomonidan transport vositasi chiqarilgan vaqt, sana, tashkilot qoʻriqlash xizmati xodimining familiyasi, ismi yoziladi va imzosi qoʻyiladi. Ish kuni tugashi bilan yuk xatlari qoʻriqlash xizmati tomonidan yuk joʻnatuvchi tashkilot buxgalteriyasiga roʻyxat boʻyicha taqdim etiladi. 61. Moddiy boyliklar temir yoʻl transporti (vagonlar, sisternalar) bilan olib chiqib ketilganda yuk xatining ikki nusxasi (yuk xatining orqa tomonidagi imzolar bilan) harbiy qoʻriqlash operativ guruh boshligʻiga (qorovulga) temir yoʻl vagonlarini tashkilot hududidan olib chiqish uchun beriladi. 62. Berib yuborilayotgan (yuklanayotgan) moddiy boyliklarni tarozida tortishning natijalari va oʻrinlar soni mazkur Yoʻriqnomaning 4-ilovasiga muvofiq Oʻlchash qaydnomasida (Z-3-son shakl) qayd qilinadi. Oʻlchash qaydnomasi yuk xatini (Z-12-son shakl) tuzish uchun asos boʻlib xizmat qiladi va unga ilova qilinadi. 63. Moddiy boyliklarni avtotransport vositasida olib chiqishda nazorat-oʻtkazish punktida yuk miqdorini aniqlash qiyin holatlarda ularni sanash va tortib koʻrish qabul qiluvchi tashkilotning vakili, moddiy-javobgar shaxslari va qoʻriqlash xizmati xodimlari ishtirokida amalga oshiriladi. Moddiy boyliklarni berib yuborishda yopiq avtotransport vositasidan foydalanilganda yuk ortilgandan soʻng avtotransport qoʻriqlash xizmati ishtirokida plombalanadi va plomba buzilmagan taqdirda yuk oʻtkazib yuboriladi. 64. Yukni avtotarozida tortish natijalari mazkur Yoʻriqnomaning 20-ilovasiga muvofiq Avtotransport vositalarini avtotarozilardan oʻtkazish jurnaliga (Z-19-son shakl) qayd etiladi. 65. Merniklardan oʻtkazish orqali sisternaga quyishda aniqlangan spirtning hajmiy miqdori yuk joʻnatuvchi tashkilot tomonidan mazkur Yoʻriqnomaning 7-ilovasiga muvofiq Spirtni yuklab joʻnatish va qabul qilish toʻgʻrisidagi dalolatnoma (Z-6-son shakl) bilan rasmiylashtirilib, uning ikki nusxasi temir yoʻl yuk xatiga ilova qilinadi (dalolatnomaning bir nusxasi qabul qiluvchi tomonidan old tomonining oʻng qismi va orqa tomoni toʻldirilgandan soʻng tashkilotga qaytariladi). Temir yoʻl yuk xatida spirtning quvvati va sisternaning kam quyilgan balandligi koʻrsatiladi. 66. Birinchi guruh moddiy boyliklarini bevosita oluvchi tashkilot vakiliga berib yuborish (yuklash) Tovar-moddiy boyliklarni olishga ishonchnomalar berish va ularni ishonchnomalar boʻyicha berish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga (roʻyxat raqami 1245, 2003-yil 27-may) (Oʻzbekiston Respublikasi vazirliklari, davlat qoʻmitalari va idoralari axborotnomasi, 2003-yil, 9-10-son) muvofiq rasmiylashtirilgan ishonchnoma asosida amalga oshiriladi. 67. Yuk xatlari asosida saqlash uchastkasi boshligʻi ichki naryadning (Z-18-son shakl) orqa tomoniga tegishli qaydlarni kiritadi. Saqlash uchastkasining moddiy-javobgar shaxsi tomonidan shtabeldan moddiy boyliklar toʻgʻri berib yuborilganligi tekshiriladi va joylashish chizmasiga zarur oʻzgartirishlar kiritiladi, shtabel yorligʻiga tegishli belgi qoʻyiladi. Ichki naryad muddati tugashi bilan saqlash uchastkasi boshligʻi tomonidan uning orqa tomoniga amalda chiqarilgan moddiy boyliklarning miqdori toʻgʻrisida qayd kiritiladi va tashkilot buxgalteriyasiga beriladi. 68. Naryad belgilangan muddatda toʻliq yoki qisman ijro etilgandan soʻng, shuningdek hisobot oyi tugashi bilan (naryad bajarilishi darajasidan qatʼi nazar) saqlash uchastkasi boshligʻi berib yuborilgan moddiy boyliklar miqdorini hisoblab chiqishi, naryadning old tomonidagi “Haqiqatda berib yuborildi” grafasiga tegishli qayd kiritishi, ularni oʻz imzosi bilan tasdiqlab, tashkilot buxgalteriyasiga topshirishi lozim. 69. Tashkilot tomonidan berib yuborilgan moddiy boyliklar boʻyicha yuklangan barcha vagon va konteynerlar mazkur Yoʻriqnomaning 3-ilovasiga muvofiq Kelib tushgan va yuklangan vagon va konteynerlarni hisobga olish jurnalida (Z-2-son shakl) alohida hisobga olinishi kerak. 70. Alohida omborlarda (rezervuarlarda, saqlash xonalarida) saqlangan birinchi guruh moddiy boyliklari toʻliq berib yuborilgandan soʻng, omborxonalarni tozalash va amaldagi kamomadlarni, jumladan saqlash jarayonida yuz bergan meʼyoriy yoʻqotishlarni aniqlash maqsadida tashkilotda uning rahbari, bosh hisobchisi, laboratoriya mudiri, veterinar vrachi, saqlash uchastkasi boshligʻidan iborat tarkibda komissiya tuziladi. Omborxona va muzlatkichlarni tozalashga Qoʻmita vakillari jalb qilinadi. Moddiy boyliklarni berib yuborish ishlari tugagandan soʻng Komissiya tomonidan mazkur Yoʻriqnomaning 21, 22, 23-ilovalariga muvofiq tozalash dalolatnomalari (Z-20, Z-21, Z-22-son shakllar) tuziladi. 71. Tozalash dalolatnomasini tuzishdan avval komissiya omborxonani (boʻlinmalar, saqlash xonalari, idishlar) koʻrib chiqish orqali moddiy boyliklar haqiqatdan ham toʻliq berib yuborilganligiga ishonch hosil qilishi zarur. Saqlash xonalarida (omborxonada) moddiy boyliklarning qoldigʻi mavjud boʻlgan holatlarda ular sanalishi yoki ogʻirligi oʻlchanishi, spirt mernikdan oʻtkazilishi, oʻsimlik yogʻi oʻlchash sisternalariga quyilishi lozim. Barcha idishlar (boʻsh idishlar ham) va mahsulot quvurlari tekshirilishi shart. 72. Komissiya buxgalteriya hisobi kitoblarida moddiy boyliklarning harakati boʻyicha yozuvlarning toʻgʻriligini tekshirishi, buxgalteriya va omborxona hisobi maʼlumotlarini taqqoslashi, berib yuborish naryadi va yuk xatlari, shtabel yorliqlari toʻgʻri rasmiylashtirilganligini tekshirishi lozim. 73. Z-20-son va Z-22-son shakldagi dalolatnomalar tozalash yakunlangan kuni uch nusxada tuziladi va uch kun muddat ichida tashkilot rahbari tomonidan koʻrib chiqiladi. Dalolatnomalarning ikki nusxasi tashkilot rahbarining xulosasi bilan birgalikda Qoʻmitaga tegishli qaror qabul qilinishi uchun yuboriladi. Qoʻmita 10 kun muddat ichida tozalash natijalarini koʻrib chiqadi va koʻrib chiqish natijalarini tozalash dalolatnomasining bir nusxasi bilan tashkilotga qaytaradi. 74. Saqlashdagi tabiiy yoʻqotishlarning belgilangan normalari chegaraviy (nazorat) hisoblanadi. Omborxonani tozalash natijasida moddiy boyliklarning oʻrinlari boʻyicha kamomadlar aniqlanmagan hollarda, moddiy boyliklarning tabiiy yoʻqotishlar normalari chegarasidagi kamomadi tabiiy kamayish deb qaraladi. Oʻrinlar soni boʻyicha kamomad aniqlangan taqdirda tashkilot rahbari ushbu kamomad sababini aniqlash uchun qoʻshimcha tekshiruv oʻtkazadi va natijasini Qoʻmitaga maʼlum qiladi. 75. Ogʻirlik yoki oʻrinlar soni boʻyicha asossiz kamomad (yoʻqotish) chiqishi yoki moddiy boyliklarning ortiqchaligi sabablari haqida saqlash uchastkasi boshligʻi tomonidan tozalash dalolatnomasining orqa tomoniga tushuntirish yoziladi, komissiya esa tegishli xulosa chiqaradi. Aniqlangan ortiqcha mahsulot boʻyicha qabul qilish dalolatnomasi tuzilib, buxgalteriyaga taqdim etiladi va Qoʻmitaga xabar beriladi. 76. Spirt va oʻsimlik yogʻi boʻyicha tozalash dalolatnomasi har bir rezervuar uchun alohida tuziladi, saqlash vaqtidagi tabiiy yoʻqotishlar faqat kamomad aniqlangan holatdagina hisobga olinadi. 77. Spirt va oʻsimlik yogʻining saqlash davomida yuz bergan kamomadi tabiiy yoʻqotishlar normalari chegarasida boʻlsa, tashkilot rahbari topshirigʻi bilan qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda hisobdan chiqariladi. Saqlash davomida yuz bergan tabiiy yoʻqotishlar normalari chegarasidagi kamomad Qoʻmita tizimidagi tashkilotlar boʻyicha Qoʻmita tomonidan, boshqa hollarda esa masʼul saqlovchi tashkilotlar tomonidan qoplanadi (mol goʻshti bundan mustasno). 78. Yuzaga kelgan kamomad va zarar boʻyicha tashkilot rahbari materiallarni huquqni muhofaza qiluvchi organlarga yuboradi va bir vaqtning oʻzida kamomad va zarar aniqlangan kundan boshlab besh kun ichida qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda zararni undirib olish choralarini koʻrishi lozim. 79. Masʼul saqlashni amalga oshiruvchi tashkilotlarning rahbarlari tomonidan imzolangan hisobdan chiqarish dalolatnomalari Qoʻmitaga yuboriladi. 80. Muzlatgichni tozalash ishlari amalga oshirilganda mazkur Yoʻriqnomaning 22-ilovasiga muvofiq Muzlatgichni tozalash natijalari toʻgʻrisida dalolatnoma (Z-21-son shakl) rasmiylashtiriladi. 81. Muzlatgichni tozalashda muzlatilgan va muzlatilmagan goʻsht mahsulotlari boʻyicha ekranli va ekransiz saqlash xonalari alohida-alohida tozalab chiqiladi. 82. Goʻshtni saqlashdagi tabiiy yoʻqotish normalari uning amalda saqlangan tonna-kunlaridan kelib chiqqan holda hisoblanadi. 83. Goʻshtning tabiiy yoʻqotish miqdorini hisoblashda mazkur Yoʻriqnomaning 24 va 25-ilovalariga muvofiq, har bir saqlash xonasi boʻyicha Goʻshtni buxgalteriya hisobiga olish (miqdoriy) va tabiiy yoʻqotishni hisoblash kitobi (Z-23-son shakl) hamda Goʻshtni buxgalteriya hisobiga olish (miqdoriy-summaviy) kitobi (Z-23/1-son shakl) yuritiladi. Muzlatgichga goʻsht mahsulotlari qisman erigan holda keltirilsa, tabiiy yoʻqotish normalari hisobi bilan birga goʻshtni qayta muzlatishdagi tabiiy yoʻqotish meʼyorlari hisobi ham tuziladi va muzlatgichni tozalash dalolatnomasiga qoʻshib qoʻyiladi. 84. Mushaklar qalinligidagi harorati minus 7,9º S dan minus 1,6º S gacha boʻlgan goʻsht qabul qilinganda, tijorat dalolatnomasi tuziladi. Dalolatnomada goʻshtning ogʻirligi va qabul qilishdagi harorati koʻrsatiladi. Bunday hollarda sovutilgan goʻsht muzlatishga oʻtkazilganda belgilangan tabiiy yoʻqotish normalari qoʻllaniladi va tabiiy yoʻqotish miqdori aniqlanadi. Aniqlangan tabiiy yoʻqotish miqdori yetkazib beruvchining hisobiga oʻtkaziladi. Harorati minus 1,5º S dan yuqori boʻlgan, toʻliq erigan va ikkinchi marta muzlatilgan goʻsht birinchi guruhga qabul qilinmaydi. Harorati minus 1,5º S dan yuqori, toʻliq erigan va ikkinchi marta muzlatilgan goʻsht temir yoʻl transportida yetkazib berilganda, vaqtincha saqlash uchun ajratilgan alohida saqlash xonasiga qabul qilinadi va zudlik bilan yetkazib beruvchiga ushbu mahsulotni qaytarish choralari koʻriladi. 85. Tozalash dalolatnomalari tozalash yakunlangan kuni 2 nusxada, mahsulot kamomadi tabiiy yoʻqotish normalaridan ortiq boʻlganda esa 3 nusxada tuziladi. Dalolatnomalar belgilangan tartibda rasmiylashtirilgandan soʻng, uch kun muddat ichida tashkilot rahbari tomonidan koʻrib chiqiladi. Tashkilot rahbari tozalash ishlarining toʻgʻriligini nazorat qilish maqsadida dalolatnomaning ikki nusxasini va oʻz xulosa hamda takliflarini Qoʻmitaga joʻnatadi. Tashkilot tomonidan tabiiy yoʻqotish normalaridan ortiq boʻlgan kamomadni qoplash va kelgusida bunday yoʻqotishlarning oldini olish boʻyicha choralar koʻriladi. 86. Qoʻmitaning birinchi guruh moddiy boyliklari bilan ishlovchi boʻlinmasi va buxgalteriyasi tashkilotlarda birinchi guruh moddiy boyliklari bilan boʻladigan barcha jarayonlarni, jumladan hisobdan chiqarishda tabiiy yoʻqotish normalari boʻyicha hisob-kitoblarni oʻtkazish va rasmiylashtirish ustidan tizimli ravishda nazoratni amalga oshiradi. 87. Birinchi guruh moddiy boyliklarini hisobga olish omborxona xoʻjaligini yuritishning asosi hisoblanadi. 88. Saqlash uchastkasi boshligʻi mazkur Yoʻriqnomaning 26-ilovasiga muvofiq Birinchi guruh moddiy boyliklarining omborxona hisobi-kitobi (Z-24-son shakl), 27-ilovasiga muvofiq Mahsulotlar mavjudligi, harakati va oʻlchovlari kitobi (Z-25-son shakl), 28-ilovasiga muvofiq Oʻlchash natijalariga koʻra rezervuarlardagi mavjud spirtning hisobi (Z-26-son shakl) asosida moddiy boyliklarning omborxona hisobini yuritishi lozim. 89. Birinchi guruh moddiy boyliklarining omborxona hisob-kitobi (Z-24-son shakl) raqamlangan, tikilgan, tashkilot rahbari va bosh hisobchisi tomonidan imzo qoʻyilgan, muhrlangan va roʻyxatga olingan boʻlishi kerak. 90. Birinchi guruh moddiy boyliklarining omborxona hisob-kitobidan bir necha yil mobaynida foydalanish (toʻldirilishiga koʻra) mumkin. Ushbu kitob har bir omborxona boʻyicha alohida yuritiladi, omborxonada ajratilgan boʻlimlar boʻlsa, har bir boʻlim uchun alohida yuritiladi. Rezervuarlarda saqlanadigan moddiy boyliklar hisobi har bir rezervuar boʻyicha yuritiladi. 91. Birinchi guruh moddiy boyliklarining omborxona hisob-kitobida moddiy boyliklarning harakatini qayd qilishda va rasmiylashtirishda birlamchi hujjatlar (qabul qilish dalolatnomalari, bajarilgan naryadlar, xarajat yuk xatlari, solishtiruv inventarizatsiya qaydnomalari va h. k.) asos boʻlib xizmat qiladi, bunda jarayonlar har bir hujjatda alohida rasmiylashtiriladi. Birinchi guruh moddiy boyliklarining omborxona hisobi-kitobiga moddiy javobgar shaxslar tomonidan moddiy boyliklar berib yuborilgan yoki qabul qilingan kuni tegishli qaydlar yozib qoʻyiladi. Qaydlar aniq va xatosiz yozilishi lozim. Qaydlar boʻyab yozilishi mumkin emas. Yoʻl qoʻyilgan xatolarni toʻgʻrilash notoʻgʻri yozilgan matn yoki sonni ingichka chiziq bilan oʻchirib, ustidan toʻgʻrisini yozish orqali amalga oshiriladi, bunda oʻchirilgan va toʻgʻrilangan matnlar koʻrinarli boʻlishi kerak. “Toʻgʻrilab qoʻyildi” yozuvi saqlash uchastkasi boshligʻi (oʻrinbosari) imzosi ostida amalga oshiriladi. 92. Birinchi guruh moddiy boyliklarining omborxona hisob-kitobida qoldiqlar moddiy boyliklar harakati boʻyicha har bir jarayondan keyin chiqariladi. Qoldiqlar har oy, chorak, yil oxirida ham chiqariladi. 93. Birinchi guruhga saqlash uchun kelib tushgan, biroq yaroqsiz deb topilgan (vaqtincha saqlash uchun qabul qilingan) moddiy boyliklar Birinchi guruh moddiy boyliklarining omborxona hisob-kitobining alohida qismida hisobga olinadi. Mazkur moddiy boyliklar nomlanishi, navi, oʻlchami, qadogʻi va ularning yetkazib beruvchilari kesimida Birinchi guruh moddiy boyliklarining omborxona hisob-kitobining alohida varaqlarida hisobga olinadi, shuningdek ularga shtabel yorliqlari ham ochiladi. Har oy yakuni boʻyicha buxgalteriya balansi tuzilgunga qadar saqlash uchastkasi xodimlari tomonidan shtabel yorliqlaridagi maʼlumotlarning toʻgʻriligi tekshirilgandan soʻng, moddiy boyliklar harakati va ularning hisobot davri oxiridagi qoldiqlari toʻgʻrisidagi buxgalteriya hisobi maʼlumotlarini omborxona hisobi maʼlumotlari bilan (harakat amalga oshirilgan omborxona, muzlatgich va rezervuarlar boʻyicha) solishtirish ishlari amalga oshiriladi. Solishtirish ishlari buxgalteriya hisobini yurituvchi xodimlar va omborxona hisobini yurituvchi moddiy javobgar shaxslar ishtirokida amalga oshiriladi. Solishtirish natijalari dalolatnoma (moddiy boyliklar qoldiqlari borligi koʻrsatilmaydi) bilan rasmiylashtirilib, hisob maʼlumotlarini tekshirgan shaxslar va tashkilot bosh hisobchisi tomonidan imzolanadi. Omborxona hisob-kitobidagi qoldiqlar buxgalteriya xodimi tomonidan tasdiqlanadi. Solishtirish dalolatnomasida hisob maʼlumotlaridagi tafovutlar, ularning kelib chiqish sabablari va ularni toʻgʻrilash tartibi koʻrsatiladi. Tafovutlar oylik balans tuzilgunga qadar toʻliq bartaraf etilishi lozim. 94. Rezervuarlardagi oʻsimlik yogʻi, spirt va neft mahsulotlarining saqlanishi va amalda mavjudligi ustidan nazorat qilish, shuningdek ularning normadan ortiq yoʻqotishlari va kamomadining oldini olish maqsadida moddiy javobgar shaxslar tomonidan nazorat oʻlchovlari oʻtkaziladi (rezervuarlardagi oʻsimlik yogʻi quyuqlashib qolgan holatdan tashqari) hamda oʻlchov natijalari Mahsulotlar mavjudligi, harakati va oʻlchovlari kitobiga (Z-25-son shakl) kiritiladi. Oʻlchov natijalari va hisob maʼlumotlari oʻrtasida farqlar aniqlanganda zudlik bilan bu tafovutlarning sabablari aniqlanadi va ularni bartaraf qilish uchun tegishli choralar koʻriladi. 95. Birinchi guruh moddiy boyliklarining miqdoriy saqlanishini inventarizatsiya qilish Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobi milliy standarti “Inventarizatsiyani tashkil etish va oʻtkazish”ga (19-son BHMS) (roʻyxat raqami 833, 1999-yil 2-noyabr) muvofiq sanash, tarozida tortish va oʻlchash orqali amalga oshiriladi. 96. Tortish imkoniyati mavjud boʻlmagan moddiy boyliklarning miqdorini oʻlchashda nazariy hisob-kitobdan foydalanishga ruxsat beriladi. Birinchi guruh moddiy boyliklarini inventarizatsiyadan oʻtkazish natijasida aniqlangan ortiqchalik yoki kamomad qayta navlarga ajratilmaydi. 97. Birinchi guruh moddiy boyliklarini inventarizatsiya qilish boʻyicha rasmiylashtirilgan dalolatnoma va unga ilova qilingan hujjatlar uch kun ichida Qoʻmitaga yuboriladi. 98. Mazkur Yoʻriqnoma Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi, Oʻzbekiston standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish agentligi, “Oʻzbekiston temir yoʻllari” Davlat-aksiyadorlik temir yoʻl kompaniyasi, Oʻzbekiston avtomobil va daryo transporti agentligi bilan kelishilgan. Misol: Yetkazib beruvchining hujjatlariga koʻra keltirilgan oʻsimlik yogʻi sisternasining brutto ogʻirligi 80 tonna, idish ogʻirligi 20 tonna, netto ogʻirligi esa 60 tonnani tashkil qiladi. Birinchi variant: Sisternani vagon tarozisida tortishda uning brutto ogʻirligi 79,988 tonnani, yaʼni yuk hujjatida koʻrsatilgan ogʻirligidan farq qilib kamomad 12 kg ni tashkil qildi. Netto ogʻirligiga nisbatan mahsulotning yoʻldagi tabiiy yoʻqotish normasi (0,02 foiz) quyidagidan iborat: Ogʻirlikdagi amalda aniqlangan tafovut yetkazib beruvchining tabiiy yoʻqotish normasi chegarasida boʻlganligi sababli kamomad sifatida qaralmaydi va tortib olingan 59,988 tonna mahsulot birinchi guruhga kirim qilinadi. Aniqlangan 12 kg lik tafovut yetkazib beruvchining hisobidan roʻyxatdan chiqariladi. Ikkinchi variant: Sisternani vagon tarozilarida oʻlchashda uning brutto ogʻirligi 79,950 tonnani, yaʼni tortishda aniqlangan ogʻirlik yetkazib beruvchi hujjatlarida koʻrsatilgan maʼlumotdan 50 kg kam miqdorni (kamomad) tashkil qildi. Mahsulotni tashishdagi aniqlangan tabiiy yoʻqotish normasi — 12 kg, brutto ogʻirligiga nisbatan tarozi koʻrsatkichlaridagi tafovutlar meʼyori (± 0,1 foiz) esa quyidagini tashkil qiladi: Yoʻldagi tabiiy yoʻqotish normasi va tarozi tafovutlari yigʻindisi esa (12 kg + 80 kg) = 92 kg ga teng. Mahsulotning ogʻirligini oʻlchashdagi ogʻirlik kamomadi 50 kg ni tashkil etganini va tarozi koʻrsatkichidagi haqiqiy tafovut 38 kg tashkil ekanligini inobatga olsak (50 — 12), yaʼni ogʻirlik tafovutlari chegarasida — mahsulot yetkazib beruvchining maʼlumotlariga koʻra tabiiy yoʻqotish normasi ayirilgan holda qabul qilinadi (59,988 tonna), qabul qilish dalolatnomasida esa mahsulotning haqiqiy ogʻirligiga 38 kg ogʻirlik tafovuti qoʻshilganligi toʻgʻrisida qayd qilinadi. Uchinchi variant: Sisternani vagon tarozisida oʻlchashda uning brutto ogʻirligi 79,750 tonnani tashkil etdi, yaʼni aniqlangan ogʻirlik yetkazib beruvchining hujjatlarida koʻrsatilgan miqdordan 250 kg ga kam ekanini koʻrsatdi. Hisoblashlarga koʻra yoʻldagi tabiiy yoʻqotish normasi — 12 kg tarozi tafovutlari meʼyori — 80 kg, bu meʼyorlarning yigʻindisi esa — 92 kg Demak, qabul qiluvchi tomonidan aniqlangan ogʻirlik tafovuti (250 kg) yoʻldagi tabiiy yoʻqotish normasi va tarozi tafovutlari meʼyorlarining yigʻindisidan (92 kg) oshiq. Mahsulotni qabul qiluvchi oʻlchaganda aniqlangan amaldagi ogʻirlik boʻyicha kirim qilish kerak (59,750 tonna), kamomad esa yetkazib beruvchi hisobiga hisobdan chiqariladi. Bir vaqtning oʻzida moddiy boyliklarning tabiiy yoʻqotish normasidan oshib ketgan qismiga (250 kg – 12 kg = 238 kg) tijorat dalolatnomasi tuziladi. Toʻrtinchi variant: Sisternani vagon tarozisida oʻlchash jarayonida: brutto — 80,02 tonnani tashkil etdi, yaʼni tarozida tortilgandagi ogʻirlik yetkazib beruvchining hujjatlarida koʻrsatilgan ogʻirligidan 20 kg ga koʻp chiqdi. Bunda koʻrsatilgan farq ogʻirlik tafovutlari (80 kg) doirasidan chiqib ketmaganligi uchun mahsulot yetkazib beruvchi maʼlumotlari boʻyicha 60 tonna qilib kirim qilinadi. Beshinchi variant: Moddiy boyliklarni vagon tarozisida tortilganda uning brutto ogʻirligi 80,5 tonnani tashkil qildi. Bundagi tafovut belgilangan ogʻirlik tafovutlaridan oshib ketganligi sababli mahsulotni tortishda aniqlangan ogʻirligi (60,5 tonna) boʻyicha kirim qilinishi kerak.