IJTIMOIY TAʼMINOT BOʻLIMLARI TOMONIDAN YuRIDIK ShAXSLAR HAMDA ALOHIDA FUQAROLARGA NISBATAN QAYTA TALAB QILISh (REGRESS)* TALABNOMALARI ASOSIDA ISh OLIB BORISh TARTIBI HAQIDA
(other, 2010-12-20)

1. Korxonalar, tashkilotlar, muassasalar aybi bilan korxona** hududida, shuningdek uning tashqarisida, hamda ish beruvchi tomonidan ajratilgan transportda ishga borish yoki ishdan qaytish vaqtida ishchi va xizmatchilar shikastlanib, ularning sogʻligʻiga zarar yetsa, bu korxonalar Oʻzbekiston Respublikasi “Fuqarolarining davlat pensiya taʼminoti toʻgʻrisida”gi qonuniga asosan qonun oldida moddiy jihatdan javobgar boʻladilar. Ishchi va xizmatchilar mehnat vazifalarini bajarish bilan bogʻliq mayiblanish, kasb kasalligi yoki boshqa sabablarga koʻra salomatliklariga zarar yetsa, ish beruvchi tomonidan yetkazilgan moddiy zararni qoplash Oʻzbekiston Respublikasi “Fuqarolarning davlat pensiya taʼminoti toʻgʻrisida”gi Qonunining 66-moddasi, Oʻzbekiston Respublikasining “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Qonun va Oʻzbekiston Jinoyat-protsessual kodeksining 275-moddasi hamda zararni qoplash Qoidalari asosida tartibga solinadi. Shikastlangan shaxs vafot etgan taqdirda yetkazilgan zarar uchun badal puli olish huquqi marhum qaramogʻidagi mehnatga layoqatsiz boshqa shaxslarga oʻtadi. 2. Faoliyatlari atrofdagilarga ochiqcha xavf tugʻdiradigan korxonalar va fuqarolar (transport tashkilotlari, sanoat korxonalari, qurilishlar, avtomobil egalari va boshqalar), agar shikastlanish yengib boʻlmas kuch yoki jabrlanuvchining aybi bilan boʻlganligini isbotlay olmasalar, jabrlangan xodimning shikastlanganlik tufayli koʻrgan zarar oʻrnini qoplashga majburlar. 3. Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat kodeksining 185 — 197-moddalariga binoan, agar sogʻlom va xavfsiz mehnat sharoitini taʼminlanmaganligi (mehnat muhofazasi qoidalariga, texnika xavfsizligiga, sanoat ozodaligiga va boshqalarga amal qilmaslik) tufayli shikastlanish sodir etilsa, u ish beruvchi aybi bilan sodir boʻlgan deb hisoblanadi. 4. Oʻzbekiston Respublikasi “Fuqarolarning davlat pensiya taʼminoti toʻgʻrisida”gi Qonunining 66-moddasiga asosan, toʻlangan pensiya miqdorini undirib olish uchun zarar yetkazishda aybdor boʻlgan korxonalar va fuqarolarga regress talabnomalari asosida daʼvo qilish huquqi ijtimoiy taʼminot boʻlimlariga berilgan. 5. Regress talabnomalari boʻyicha ish olib borishni tashkil etish vazifasi ijtimoiy taʼminot boʻlimlari rahbarlari zimmasiga yuklatiladi va ular bu ish uchun shaxsan javobgardirlar. Regress talabnomalari boʻyicha ish olib borish va uni rasmiylashtirish ijtimoiy taʼminot boʻlimlarining huquqshunoslari yoki huquqiy ishlar boʻyicha I toifa mutaxassislarining xizmat vazifasiga kiradi. Shtat jadvalida huquqshunos yoki huquqiy ishlar boʻyicha I toifa mutaxassis lavozimlari koʻzda tutilmagan ijtimoiy taʼminot boʻlimlarida regress ishlari shu boʻlimlarning shtatdagi xodimlari tomonidan oʻrindoshlik asosida amalga oshiriladi. 6. Regress talabnomalari boʻyicha daʼvo qilish uchun quyidagi ikki shart asos boʻladi: Birinchi shart: mehnatda mayib boʻlganlik yoki kasb kasalligiga chalinganligi tufayli nogironlik pensiyasi tayinlangan boʻlsa; umumiy kasallik boʻyicha nogironlik pensiyasi tayinlanib, pensiya ishidagi hujjatlar yoki boshqa maʼlumotlarga asosan xodimning salomatligiga yetkazilgan zarar korxona yoki fuqaroning aybi bilan sodir boʻlganligi aniqlansa; mehnatda mayib boʻlganlik, kasb kasalligiga chalinganligi yoki salomatligiga boshqa zarar yetganligi oqibatida vafot etganning oilasiga boquvchisini yoʻqotganligi pensiyasi tayinlangan boʻlsa. Ikkinchi shart: shikastlanishda va sogʻliqqa boshqa zarar yetkazishda korxonalar yoki fuqarolarning aybi boʻlsa. 7. Jabrlanuvchini sugʻurta qilgan korxona javobgarligini isbotlovchi hujjatlar boʻlib quyidagilar hisoblanadi: 7.1. Korxona aybini tasdiqlovchi va baxtsiz hodisa tashkilotlarini bayon etuvchi ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisa haqida tuzilgan dalolatnoma; 7.2. Maʼmuriyat, kasaba uyushmasi qoʻmitasi yoki sudning jabrlanuvchi koʻrgan zarar oʻrnini qoplash haqidagi qarori, shuningdek xoʻjalik sudlarining regress daʼvolar boʻyicha (qayta daʼvo qilingan hollarda) qarorlari; 7.3. Sud qarori va hukmi, prokuror qarori, tergov idoralari yoki dastlabki tergov idoralari qarorlari, agar ular tomonidan korxona aybi aniqlangan boʻlsa; 7.4. Mehnat boʻyicha texnik inspektori yoki mehnatni muhofaza qilish holatini va mehnat haqidagi qonunlarga amal qilinishini kuzatuvchi va nazorat qiluvchi mansabdor shaxslarning (idoralarning) xodim salomatligiga yetkazilgan zararning sabablari haqidagi xulosasi; 7.5. Davlat sanitariya xizmati tomonidan berilgan kasb kasalligiga chalinganligi haqidagi tibbiy xulosasi; 7.6. Mehnatda mayiblanganliklari tufayli xodimga vaqtinchalik mehnatga layoqatsizlik sababli toʻlanayotgan nafaqa pulini korxona tomonidan ijtimoiy sugʻurta jamgʻarmasi budjetiga qaytarishi; 7.7. Isbotlash kuchiga ega boʻlgan boshqa hujjatlar. Izoh: Xizmat vazifasini bajarayotgan havo kemasi ekipaji aʼzosi kemani koʻtarilish, parvoz qilish yoki qoʻndirish paytida shikastlansa, kema egasi boʻlgan korxona faqat ziyon jabrlanuvchilar aybi bilan sodir boʻlganligini isbotlay olsalargina javobgarlikdan ozod etiladilar. 8. Quyidagilar jabrlanuvchini sugʻurta qilmagan korxona hamda ayrim fuqaroning aybini tasdiqlovchi dalil boʻlib xizmat qiladi: 8.1. Sudning ayblov hukmi; 8.2. Koʻrsatilgan zarar uchun jabrlanuvchiga tovon mulkni toʻlash haqidagi sudning hal qiluv qarori; 8.3. Regress daʼvosi boʻyicha xoʻjalik sudining qarori; 8.4. Etkazilgan zarar xususida korxonalar oʻrtasidagi bahs boʻyicha xoʻjalik sudining qarori; 8.5. Etkazilgan zarar oqibatida jabrlanuvchi koʻrgan moddiy ziyonni korxona maʼmuriyati yoki alohida shaxslar tomonidan ixtiyoriy ravishda qoplanishi; 8.6. Maʼmuriy idoralar (Davlat avtomobil nazorati idoralari)ning yoʻl harakati xavfsizligi qoidalari buzilganligi haqidagi qarori; 8.7. Korxona yoki fuqaro aybini tasdiqlovchi va isbotlash kuchiga ega boʻlgan boshqa hujjatlar. 9. Xoʻjalik sudi va boshqa sudlarga murojaat etishdan avval, ijtimoiy taʼminot boʻlimlari toʻlangan pensiya miqdorini qaytarib olish haqidagi talabnoma bilan (1 va 2-ilovalar) korxona (fuqaroga) murojaat etishlari va uni undirishning boshqa choralarini koʻrishlari lozim. 10. Talabnomalar yozma tarzda taqdim etiladi va unda quyidagilar koʻrsatiladi: talabnoma yuborgan ijtimoiy taʼminot boʻlimining nomi, talabnoma yuborilgan korxonaning nomi, yuborilgan kun va talabnoma soni; talabnoma yuborishga asos boʻluvchi vaziyat, talabnomada bayon etilgan vaziyatni tasdiqlovchi dalillar, talabnoma qiluvchining (ijtimoiy taʼminot boʻlimining) talablari; talab qiymati va uning hisob-kitobi, talab qiluvchining toʻlov va pochta maʼlumotlari talabnomaga ilova qilingan hujjatlar roʻyxati. 11. Talabnoma korxona rahbari yoki uning oʻrinbosari tomonidan imzolanadi. Talabnoma javobgar tomonga buyurtma yoki baholi xat bilan joʻnatiladi yoxud shaxsan ularga tilxat bilan topshiriladi. 12. Talabnoma yuborilgan korxona talabnomani olgandan keyingi bir oy muddat ichida unga javob yuborish shart. Talabnomaga javob shu korxona rahbari yoki uning muovini tomonidan imzolanib, ijtimoiy taʼminot boʻlimiga buyurtma yoki baholi xat bilan joʻnatilishi yoxud tilxat bilan topshirilishi shart. 13. Aybini toʻla yoki qisman boʻyniga olgan korxona ixtiyoriy ravishda talab bildiruvchiga tan olgan summani toʻlaydi. 14. Agar aybini boʻyniga olib yozilgan javobda koʻrsatilgan summa toʻlanganligi haqidagi xabar boʻlmasa, ijtimoiy taʼminot boʻlimi javob olgandan soʻng 20 kun oʻtgandan keyin bank muassasasiga javobgar tan olgan summani tegishli Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasiga (bundan keyingi oʻrinlarda Pensiya jamgʻarmasi deb yuritiladi)” oʻtkazish haqidagi farmoyishni taqdim etadi. Farmoyishga javobgarning javob xati ilova qilinadi. 15. Zarar yetkazilgan korxona bir oy muddat ichida regress talabnomasini qondirmasa ijtimoiy taʼminot boʻlimi ishni xoʻjalik sudiga oshiradi (3 va 4-ilova). Sudga daʼvo qilish huquqi, talabnomani qondirishdan qisman boʻyin tovlash yoki javob oʻz vaqtida olinmagan taqdirda ham saqlanib qoladi. 16. Ijtimoiy taʼminot boʻlimlarining regress talabnomalari boʻyicha: davlat, kooperativ va jamoat tashkilotlariga xususiy, qoʻshma korxonalar hamda alohida ishbilarmonlarga qilinayotgan daʼvolar xoʻjalik sudlarida, fuqarolarga nisbatan qilinayotgan daʼvolar ― shahar, tuman sudlarida koʻrib chiqiladi. 17. Oʻzbekiston Respublikasi Soliq kodeksining (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2007-y., 52 (I)-son) 329 va 330-moddalariga muvofiq, tuman (shahar) ijtimoiy taʼminot boʻlimlari umumiy yurisdiksiya va xoʻjalik sudlarida zarar yetkazuvchidan regress daʼvolar boʻyicha jabrlanuvchiga yoki uning oila aʼzolariga toʻlangan pensiyalar va nafaqalar summasini undirib olishda davlat boji toʻlashdan ozod etiladilar. 18. Talabnomani koʻrib chiqishga ajratilgan muddat buzilsa yoki daʼvo javobsiz qoldirilsa, bu daʼvoni koʻrib chiqayotgan xoʻjalik sudi amaldagi qonunlarga koʻra javobgar korxonadan daʼvo qiymatining 2 foizini Respublika budjetiga undirib olish huquqiga ega (“Hakamlik sudi va xoʻjalik nizolarini hal etish tartibi toʻgʻrisida”gi Qonunning 94 moddasi). 19. Korxonalarga regress talabnomalari yoki daʼvo taqdim etilayotganda Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksi talablariga (150-151-moddalari) amal qilinadi. Ular boʻyicha daʼvo muddati bir yil qilib belgilansa, alohida fuqarolarga regress talabnomalari va daʼvolar taqdim etish muddati esa ― 3 yil. Regress daʼvolari boʻyicha daʼvo muddati pensiya tayinlangan kundan emas, regress talabnomalari va daʼvolari taqdim etilishidan oldingi, oxirgi pensiya olgan kundan hisoblanadi. 20. Faqat mehnatda mayib boʻlganlik yoki sogʻliqqa boshqacha tarzda zarar yetkazganlik uchun toʻlangan nogironlik va boquvchisini yoʻqotganlik pensiyalari qiymati yetkazilgan zarar hisob-kitobiga kiritilishi va undirib olinishi mumkin. 21. Nogironlik yoki boquvchisini yoʻqotganlik pensiyasidan boshqa turdagi (masalan, yoshi boʻyicha) pensiyaga oʻtgan taqdirda ijtimoiy taʼminot boʻlimlari tomonidan regress talabnomalari yuborish toʻxtatiladi. 22. Tuman va shahar ijtimoiy taʼminot boʻlimlarida, regress talabnomalari taqdim etilishi mumkin boʻlgan pensiya ishlarining hisobi pensiya tayinlash (qayta hisoblash) haqidagi ariza va qarorlarni (farmoyishlarni) qayd qilish jurnali asosida olib boriladi. 23. Mehnatda mayib boʻlganlik, kasb kasalligiga chalinganligi tufayli yangi tayinlangan har bir nogironlik yoki boquvchisini yoʻqotganlik pensiya ishi boʻyicha toʻlov hujjatlari rasmiylashtirilgandan soʻng pensiya ishi regress talabnoma va daʼvolarni yuritish bilan bevosita shugʻullanuvchi xodimga oʻtkaziladi. Oʻz navbatida bu xodim pensiya ishidagi mavjud hujjatlar boʻyicha regress talabnoma berishga asos boʻlgan taqdirda ushbu pensiya ishi yuzasidan maxsus varaqa (5-ilova) toʻldiriladi. Umumiy kasallik boʻyicha pensiya tayinlangan, biroq korxona yoki alohida shaxs aybi bilan fuqarolar salomatligiga zarar yetganligi haqida maʼlumotlar boʻlsa, bu ishlar boʻyicha ham maxsus varaqa ochiladi. Maxsus varaqalar alohida jurnalda qayd qilib boriladi. 24. Biror pensiya ishi boʻyicha regress talabnomalari berish uchun asos boʻlmasa bu haqda yozma xulosa tuziladi. 25. Pensioner yangi joyga koʻchgan taqdirda tuman (shahar) ijtimoiy taʼminot boʻlimi uning yangi yashash joyidagi ijtimoiy taʼminot boʻlimiga pensiya ishi bilan varaqning nusxasini yuboradi. 26. Mehnatda mayib boʻlganlik kasb kasalligiga chalinganligi tufayli toʻlangan nogironlik yoki boquvchisini yoʻqotganlik pensiyasi regress talabnomalari asosida undirib olinganda, bu mablagʻ Pensiya jamgʻarmasiga oʻtkaziladi. 27. Regress talabnomasi asosida undirib olinadigan mablagʻ miqdori pensiya ishidagi maʼlumotlar asosida belgilanadi. 28. Regress talabnomalari asosida tushayotgan mablagʻ quyidagi tartibda nazorat qilinadi: regress talabnomasi va daʼvosi boʻyicha mablagʻ javobgarlar tomonidan daʼvo xatida yoki daʼvo arizasida koʻrsatilgan Pensiya jamgʻarmasining tegishli bankdagi hisob-kitob raqamidagi “Regress talabnomalari boʻyicha tushum” raqamiga oʻtkaziladi; har oyda ijtimoiy taʼminot boʻlimlari Pensiya jamgʻarmasiga kelib tushayotgan mablagʻni tekshirib turishlari shart. Olingan maʼlumotlar asosida ijtimoiy taʼminot boʻlimlari rahbarlari regress talabnomalarini qondirish boʻyicha zarur chora-tadbirlar ishlab chiqadilar - eslatmalar (6-ilova) yuboradilar, korxona rahbarlari bilan shaxsan suhbat oʻtkazadilar, lozim boʻlganda korxona ustidan yuqori turgan tashkilotlarga xat bilan murojaat qiladilar yoki belgilangan tartibda daʼvo qiladilar, 29. Ijtimoiy taʼminot boʻlimlarining regress talabnomalari (daʼvolar) asosida ishlarini olib borish boʻyicha faoliyatlari Pensiya jamgʻarmasi tomonidan moliyalashtiriladi. Mehnatda mayib boʻlganligi yoki kasb kasalligidan nogironlik boʻyicha undiriladigan regressiv talabnomalari (daʼvolar) asosida undirilgan mablagʻ qiymatining 15 foizi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish organlari xodimlarining mehnatini ragʻbatlantirish hamda moddiy-texnika bazasini mustahkamlash jamgʻarmasiga oʻtkaziladi. Regress talabnomalari asosida mablagʻ undirib olish boʻyicha ishlarni tashkil qilishga ketadigan sarf-xarajat, shu jumladan xodimlar mehnatiga haq toʻlash va ularni moddiy ragʻbatlantirish ishlari ijtimoiy taʼminot boʻlimlari tomonidan tasdiqlangan smeta asosida va tushgan pullar hisobidan amalga oshiriladi. Har yilning oktyabr oyida shahar va tuman ijtimoiy taʼminot boʻlimlarining rahbarlari regress talabnomalari yuborishga asos boʻlgan pensiya ishlarini qayta roʻyxatdan oʻtkazadilar. Shu asosda ular tomonidan regress ishlarini olib borish uchun kirim va chiqim smetasi tuziladi. Har yilning noyabr oyida Qoraqalpogʻiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi, viloyatlar va Toshkent shahar mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish bosh boshqarmalari kelgusi yilga regress ishlarini olib borish uchun kirim va chiqim smetasini tuzadi. Smetaga mehnatga haq toʻlash, xizmat safarlari, devonxona chiqimlari va mukofotlash uchun ajratilgan chiqimlar kiritiladi. 30. Regress ishlari bilan bogʻliq boʻlgan ishlarni tashkil etishda (pensiya ishlarini tanlashda, regress ishlariga bogʻliq boʻlgan moliya ishlarini amalga oshirishda va boshqa tadbirlarda) ishtirok etgan ijtimoiy taʼminot xodimlari ham mukofotlanishlari mumkin. 31. Tuman (shahar) ijtimoiy taʼminot boʻlimlari yilning har choragida Qoraqalpogʻiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi, viloyatlar va Toshkent shahar mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish bosh boshqarmalariga yilning birinchi choragida, yarim yillikda, 9 oyda hamda yil davomida regress talabnoma (daʼvo)lari asosida olib borgan ishlari boʻyicha tushgan mablagʻ qiymati haqidagi hisobotlarini topshiradilar. 32. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi, viloyatlar va Toshkent shahar mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish bosh boshqarmalari yilning har choragida regress talabnoma (daʼvo)lari boʻyicha amalga oshirilgan ishlar haqida yilning birinchi choragida, yarim yillikda, 9 oyda hamda yil davomida umumlashtirilgan hisobotlarini Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligiga topshiradilar.