Qishloq xoʻjaligi ekinlari urugʻchiligi tizimini yanada takomillashtirishning qoʻshimcha chora-tadbirlari toʻgʻrisida
(resolution, 2024-10-02)

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Paxtachilikda urugʻchilik tizimini rivojlantirish hamda paxta hosildorligini oshirishning qoʻshimcha chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2023-yil 15-dekabrdagi PQ-391-son, “Oʻzbekiston — 2030” strategiyasida belgilangan asosiy yoʻnalishlar boʻyicha islohotlarni amalga oshirishning 2024-yildagi ustuvor chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2024-yil 4-martdagi PQ-109-son hamda “Iqtisodiyotda davlat ishtirokini qisqartirishning qoʻshimcha chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2024-yil 19-apreldagi PQ-162-son qarorlari ijrosini taʼminlash, shuningdek, qishloq xoʻjaligi ekinlari urugʻchiligi tizimini yangi bosqichga olib chiqish, ilm-fan va ishlab chiqarishni oʻzaro integratsiya qilish hamda sohada xususiy sektor ulushini bosqichma-bosqich oshirib borish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi hamda Davlat aktivlarini boshqarish agentligining Qishloq xoʻjaligi vazirligi huzuridagi “Urugʻchilikni rivojlantirish markazi” davlat muassasasi (keyingi oʻrinlarda — Markaz) tarkibidagi masʼuliyati cheklangan jamiyatlar bilan Qoraqalpogʻiston Respublikasi va viloyatlardagi 13 ta urugʻchilik xoʻjaligini birlashtirish orqali elita urugʻchilik korxonalarini tashkil etish toʻgʻrisidagi taklifiga rozilik berilsin. 2. Quyidagilar: Ommaviy savdolar orqali davlat ulushi toʻliq sotiladigan elita urugʻchilik korxonalarining roʻyxati 1-ilovaga muvofiq; “Urugʻchilikni rivojlantirish markazi” tarkibidagi masʼuliyati cheklangan jamiyatlar bilan urugʻchilik xoʻjaliklarini birlashtirish orqali tashkil etilgan elita urugʻchilik korxonalarining 100 foiz davlat ulushidan 49 foizi ommaviy savdolar orqali sotiladiganlarining roʻyxati 2-ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 3. Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi: ikki oy muddatda 1-ilovaga muvofiq elita urugʻchilik korxonalarining davlat ulushi toʻliq Davlat aktivlarini boshqarish agentligiga oʻtkazilishini tashkil etsin; 2024-yil yakuniga qadar 2-ilovaga muvofiq elita urugʻchilik korxonalarini tashkil etsin va ularning sotilishi belgilangan davlat ulushini Davlat aktivlarini boshqarish agentligiga oʻtkazilishini taʼminlasin; elita urugʻchilik korxonalari ulushini xususiylashtirish shartlari boʻyicha takliflarni Davlat aktivlarini xususiylashtirish va xususiylashtirish jarayonlarini muvofiqlashtirish davlat komissiyasiga kiritsin. 4. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat aktivlarini boshqarish agentligi 2-ilovaga muvofiq elita urugʻchilik korxonalarining sotilishi belgilangan davlat ulushi ommaviy savdolarga chiqarilishini taʼminlasin. Belgilab qoʻyilsinki, elita urugʻchilik korxonalarining sotilishi belgilangan davlat ulushi 2025-yildan boshlab ommaviy savdolarga chiqariladi. 5. Markazga quyidagi qoʻshimcha vazifalar yuklansin: qishloq xoʻjaligi ekinlari urugʻliklarini yetishtirish, tayyorlash va ulardan foydalanishning zamonaviy tizimini shakllantirish; qishloq xoʻjaligi ekinlari urugʻliklarini ichki va tashqi bozorlarga milliy brend ostida sotishni yoʻlga qoʻyish maqsadida xususiy urugʻchilik korxonalari faoliyatini koʻllab-quvvatlash va rivojlantirishga koʻmaklashish; qishloq xoʻjaligi ekinlarining muqobil yangi navlari urugʻchiligini yoʻlga qoʻyish va tinim davrini toʻliq oʻtagan urugʻliklarni ekish maqsadida “tindirilgan urugʻliklar” zaxirasini yaratib borish; qishloq xoʻjaligi ekinlari urugʻliklari boʻyicha bozor konyunkturasini prognoz qilib borish va zarur urugʻliklar turlarini (assortimenti) shakllantirishda ishtirok etish. 6. Belgilansinki, 2025-yildan boshlab qishloq xoʻjaligi ekinlarining (gʻoʻza, boshoqli don ekinlari va kartoshka) yangi navlarini sinash, birlamchi va avlodli urugʻchiligini tashkil etishning quyidagi tartibi joriy etiladi: a) nav va duragaylarni sinash boʻyicha: qishloq xoʻjaligi ekinlarining yangi navlari sinovlari Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi huzuridagi Qishloq xoʻjaligi ekinlari navlarini sinash markazining kamida uchta hududda joylashgan davlat nav sinash stansiyalari va uchastkalarida nav originatori yoki joriy etuvchi xususiy subyektlar bilan tuziladigan shartnoma asosida amalga oshiriladi hamda “Agrotest.uz” ochiq elektron platformasiga joylashtiriladi, sinov natijalariga koʻra Oʻzbekiston Respublikasi hududida ekish uchun tavsiya etilgan qishloq xoʻjaligi ekinlari davlat reyestriga (keyingi oʻrinlarda — Davlat reyestri) kiritiladi; qishloq xoʻjaligi ekinlari navlarini Davlat reyestrida roʻyxatdan oʻtkazish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi huzuridagi Qishloq xoʻjaligi ekinlari navlarini sinash markaziga murojaat etuvchi rezident yoki norezident (yuridik va jismoniy shaxslar) tomonidan urugʻlik materiallari taqsimotga asosan yetkazib beriladi va sinov ishlari belgilangan usullar yoki dasturga muvofiq amalga oshiriladi; b) gʻoʻza navining dastlabki urugʻchiligini tashkil etish boʻyicha: gʻoʻza navining dastlabki urugʻchiligi Markazning zamonaviy infratuzilmaga va yuqori malakali mutaxassislarga ega elita urugʻchilik xoʻjaliklari va nav originatori tomonidan tashkil etiladi, bunda dastlabki urugʻchilik 2 yillik koʻpaytirish koʻchatzorlari shaklida: birinchi yil koʻpaytirish koʻchatzorlari — 5 tagacha yangi navning har biri 1 gektar maydonda 300 ta yakka tanlov va 50 ta oilaviy terim namunalari ekilgan shaklda; ikkinchi yil koʻpaytirish koʻchatzorlari — 1 ta yangi navning 4 gektar maydonda 1 500 ta yakka tanlov va 400 ta oilaviy terim namunalari ekilgan shaklda tashkil etiladi; gʻoʻza navining dastlabki urugʻchiligini tashkil etishda nav originatori tomonidan Markazga shartnoma asosida buyurtma beriladi, bunda Markaz va nav originatori yagona ijrochi tashkilot sifatida belgilanadi;​​​​​​ bir vaqtning oʻzida Qishloq xoʻjaligi ekinlari navlarini sinash markaziga taqdim qilingan yangi navlarning dastlabki urugʻchiligini tashkil etishga ruxsat beriladi; v) gʻoʻza navining birlamchi urugʻchiligini tashkil etish boʻyicha: gʻoʻza navining birlamchi urugʻchiligi muayyan nav Davlat reyestriga kiritilgandan soʻng Markaz, xususiy urugʻchilik korxonalari va ilmiy-tadqiqot tashkilotlari (keyingi oʻrinlarda — urugʻchilik subyektlari) tomonidan nav originatori bilan kelishilgan holda tashkil etiladi, bunda: yuqori avlodli (elita) urugʻliklar xususiy urugʻchilik korxonalari va nav originatori oʻrtasida kelgusida muayyan nav urugʻliklarini koʻpaytirish (kengaytirish) maqsadida tuzilgan litsenziya shartnomasiga muvofiq royalti toʻlovlari asosida nav originatorining buyurtmasiga koʻra Markaz tomonidan tayyorlanadi, bunda subyektlar oʻrtasida oʻzaro kelishuv shartnomasi asosida royalti toʻlovlari 3 — 12 foiz miqdorida belgilanadi; birlamchi elita urugʻchilik xoʻjaligi navga xos boʻlgan qimmatli belgi va xususiyatlarga ega 3 000 ta yakka tanlov, 700 ta oilaviy terim hamda 250 ta urugʻ koʻpaytirish koʻchatzori namunalari asosida nav originatori ishtirokida tashkil etiladi; litsenziya shartnomasi asosida urugʻlik paxta yetishtiradigan urugʻchilik subyektlariga nisbatan Vazirlar Mahkamasining “Respublika hududlarida paxta-toʻqimachilik ishlab chiqarishlari va klasterlari tashkilotchilariga berilgan maydonlarda urugʻlik paxta xom ashyosini yetishtirishni moliyalashtirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida” 2019-yil 2-yanvardagi 2-son qarori bilan urugʻlik paxta xomashyosiga belgilangan ustamalarni toʻlash tartibi qoʻllanilmaydi. 7. Boshoqli don ekinlari urugʻchiligi bilan shugʻullanuvchi ilmiy tashkilot — nav originatori tomonidan birlamchi urugʻlik materiallarining (birinchi va ikkinchi yil koʻpaytirish koʻchatzori) urugʻchilik subyektlariga sotilishi 2025-yildan boshlab toʻxtatiladi va birlamchi urugʻchilik (ikkinchi yil koʻpaytirish koʻchatzori) Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligining taqsimotiga asosan elita urugʻchilik xoʻjaligi maqomiga ega boʻlgan tashkilotlar va ilmiy-tajriba stansiyalarida yoʻlga qoʻyiladi hamda boshoqli don ekinlarining original (super elita) va elita urugʻliklari urugʻchilik subyektlariga shartnoma asosida sotiladi. 8. Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi: Raqamli texnologiyalar vazirligi bilan birgalikda uch oy muddatda qishloq xoʻjaligi ekinlari navlarining sinovi boʻyicha maʼlumotlarni va Davlat reyestrini elektron koʻrinishda shakllantirish hamda yangilab borishning avtomatlashtirilgan “Agrotest.uz” axborot tizimini ishga tushirsin; Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi va viloyatlar hokimliklari bilan birgalikda 2025-yil hosilidan boshlab qishloq xoʻjaligi ekinlari urugʻliklarini yetishtirish huquqiga ega boʻlish uchun oʻtkaziladigan tanlovlarda urugʻchilik subyektlarini belgilangan talablar asosida tanlash va ularning reyestrini shakllantirish elektron shaklda amalga oshirilishini taʼminlasin. 9. Belgilansinki, 2025-yil hosilidan boshlab tayyorlanadigan urugʻlik chigit va urugʻlik don uchun ustama haqlari quyidagi miqdorlarda toʻlanadi: urugʻlik chigit avlodidan kelib chiqqan holda, Oʻzbekiston Respublikasining davlat standarti talablariga mos boʻlganda, paxta xom ashyosi qiymatiga nisbatan super elita va elita urugʻlik chigit uchun 50 foiz, birinchi avlod (R-l) uchun 35 foiz, ikkinchi avlod (R-2) uchun 25 foiz va uchinchi avlod (R-3) uchun 15 foiz miqdorida; urugʻlik don avlodidan kelib chiqqan holda, Oʻzbekiston Respublikasining davlat standarti talablariga mos boʻlganda, original (super elita) don urugʻi uchun 130 foiz, elita uchun 80 foiz va birinchi avlod (R-l) uchun 60 foiz miqdorida ustama hisoblanadi. Bunda mazkur ustamalarni hisoblash tartibi nav originatori va urugʻchilik subyekti (agroklasterlar, elita urugʻchilik xoʻjaliklari, xususiy urugʻchilik korxonalari) oʻrtasidagi munosabat royalti tizimiga bosqichma-bosqich oʻtkazilgunga qadar amal qiladi hamda urugʻlik chigit va urugʻlik don uchun toʻlanadigan ustama haqlari 2027-yil yakuni bilan qayta koʻrib chiqiladi. 10. Shunday tartib oʻrnatilsinki, unga muvofiq ekish uchun tayyorlangan urugʻliklarning ortib qolgan qismini standart talablar asosida saqlashga hamda keyingi hosil yili uchun “tindirilgan urugʻ” sifatida akkreditatsiyadan oʻtgan laboratoriyalar xulosasi asosida ekilishiga ruxsat etiladi. Bunda mulkchilik shaklidan qatʼi nazar, barcha urugʻlik tayyorlash korxonalari tomonidan ekish maqsadida tayyorlanadigan urugʻliklar realizatsiyasi uchun muvofiqlik sertifikati olinadi. 11. Urugʻlik tayyorlash korxonalari tomonidan ekish uchun sarflangan (sotilgan) urugʻlik (chigit, don) miqdorlari boʻyicha “hisob-dalolatnoma”ni Markazga, nav originatori va muallifiga hamda urugʻchilik subyektlariga topshirish muddati har yili 1-iyulga qadar, ustama haqlarini yakuniy toʻlab berish muddati har yili 1-avgustga qadar etib belgilansin. 12. Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi qishloq xoʻjaligi ekinlarining birlamchi urugʻchiligi bilan shugʻullanadigan hamda oliy va oʻrta maxsus maʼlumotli urugʻshunos mutaxassislarga ehtiyoj yuqori boʻlgan hududlar uchun umumiy davlat granti asosidagi qabul parametrlari doirasida “Qishloq xoʻjaligi ekinlari seleksiyasi va urugʻchiligi” taʼlim yoʻnalishi boʻyicha maqsadli qabul parametrlarini tasdiqlash yuzasidan takliflarni shakllantirsin hamda har yili 1-aprelga qadar Oʻzbekiston Respublikasi taʼlim tashkilotlariga qabul qilish boʻyicha davlat komissiyasiga kiritsin. 13. Qishloq xoʻjaligi ekinlari urugʻchiligiga ixtisoslashgan ilmiy-tadqiqot institutlarini rivojlantirish boʻyicha 2024 — 2027-yillarga moʻljallangan dastur (keyingi oʻrinlarda — Dastur) 3-ilovaga muvofiq tasdiqlansin. Quyidagilar Dasturni amalga oshirishning asosiy ustuvor yoʻnalishlari etib belgilansin: ilmiy-tadqiqot tashkilotlari va boshqa nav originatorlari bilan Markaz, paxtachilik, don-dukkakli, sabzavotchilik, oziqa va moyli ekinlar yoʻnalishidagi dastlabki elita urugʻchilik xoʻjaliklari oʻrtasida hamkorlikni kuchaytirish; xorijiy davlatlarning qishloq xoʻjaligi ekinlari seleksiyasi va urugʻchiligini oʻrganish, nav originatori bilan urugʻlik yetishtiruvchi subyektlar oʻrtasidagi munosabatlarni bozor tamoyillariga asoslangan holda shakllantirish; qishloq xoʻjaligi ekinlarining navlari va urugʻliklari boʻyicha marketing tizimini shakllantirish, urugʻchilik yoʻnalishida axborot tarqatishni rivojlantirish; sabzavot, poliz, kartoshka, moyli, dukkakli, sholi va oziqa ekinlarining yuqori avlodli urugʻliklarini yetishtirishni tizimli yoʻlga qoʻyish; qishloq xoʻjaligi ekinlarining nav mualliflari hamda urugʻchilik yoʻnalishidagi ilmiy-tadqiqot tashkilotlari faoliyatini yanada rivojlantirish va takomillashtirish. 14. Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining 4-ilovaga muvofiq ayrim qarorlariga oʻzgartirishlar kiritilsin. 15. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari J.A. Xodjayev, Oʻzbekiston Respublikasi qishloq xoʻjaligi vaziri I.Y. Abduraxmonov hamda Oʻzbekiston Respublikasi Davlat aktivlarini boshqarish agentligi direktori A.J. Ortiqov zimmasiga yuklansin. 1. Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 2-yanvardagi 2-son qarori bilan tasdiqlangan Respublika hududlarida paxta-toʻqimachilik ishlab chiqarishi va klasterlariga berilgan maydonlarda urugʻlik paxta xom ashyosi yetishtirishni moliyalashtirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomning 14-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “14. Urugʻlik paxta xomashyosiga qonunchilik hujjatlariga asosan yetishtirilgan urugʻlik paxta xomashyosidan tayyorlangan urugʻlik chigit Oʻzbekiston Respublikasi Davlat standarti (OʻzDSt-663-2017 “Urugʻlik chigit. Texnikaviy shartlar”) talablariga mos boʻlganda, paxta xomashyosi qiymatiga nisbatan superelita va elita urugʻlik chigit uchun 50 foiz, I avlod (R1) uchun 35 foiz, II avlod (R2) uchun 25 foiz va III avlod (R3) uchun 15 foiz miqdorida ustamalar hisoblanadi”. 2. Vazirlar Mahkamasining 2021-yil 12-oktabrdagi 641-son qarori bilan tasdiqlangan Urugʻlik uchun yetishtirilgan boshoqli donning navlariga ustama haq toʻlash tartibi toʻgʻrisidagi nizomning 9-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “9. Urugʻlik tayyorlovchi tashkilotlar tomonidan xarid qilingan urugʻlik don Oʻzbekiston Respublikasining Davlat standarti (Oʻz DSt 2823:2014 “Qishloq xoʻjalik ekinlari urugʻlari navdorlik va ekish sifatlari. texnikaviy shartlar”) talablariga mos boʻlganda, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Gʻalla yetishtirish, xarid qilish va sotishga bozor tamoyillarini keng joriy etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2020-yil 6-martdagi PQ-4634-son qaroriga muvofiq original (superelita) boshoqli don urugʻi uchun 130 foiz, elita uchun 80 foiz va I-avlod (R-1) uchun 60 foiz miqdorida ustama hisoblanadi”.