Oʻzbekiston Respublikasining “Yer qaʼri toʻgʻrisida”gi qonuniga muvofiq geologiya va geodeziya xizmatlari toʻgʻrisidagi namunaviy nizomni tasdiqlash haqida
(law, 2019-03-07)

Oʻzbekiston Respublikasining “Yer qaʼri toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Naʼmunaviy qoidalarni tasdiqlash: 1-ilovaga muvofiq geologik xizmati haqida; 2-ilovaga muvofiq marksheyder xizmati haqida. 2. Ushbu qarorning bajarilishini nazorat qilish yoqilgʻi sanoati va energetika boshqarmasiga yuklatilsin. Ushbu Nizom Oʻzbekiston Respublikasining “Yer qaʼri toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq ishlab chiqilgan, kon-neft-gaz qazib olish korxonalarida, foydali qazilmalarni qazib olish korxonalarini, shuningdek foydali qazilmalarni qazib olish bilan bogʻliq boʻlmagan yer osti inshootlarini loyihalashtirish, qurish va rekonstruksiya qilishni amalga oshiruvchi tashkilot va muassasalarda tashkil etiladigan geologiya xizmatining asosiy huquq va majburiyatlarini belgilaydi. 1. Geologiya xizmati kon-neft-gaz qazib olish korxonalarida, tashkilot va muassasalarda, mulkchilik shaklidan qatʼiy nazar: konchilik korxonalarini loyihalash, qurish va rekonstruksiya qilish; foydali qazilma konlarini qayta qidirish, ekspluatatsiya qilish va qazib olish; foydali qazilmalarni qazib olish bilan bogʻliq boʻlmagan yer osti inshootlarini, shu jumladan neft, gaz, boshqa moddalar va materiallarni yer osti saqlash inshootlarini loyihalash, qurish, rekonstruksiya qilish va ulardan foydalanish, zararli moddalar, radioaktiv chiqindilar va ishlab chiqarish chiqindilarini utilizatsiya qilish. 2. Geologik xizmat oʻz faoliyatida Oʻzbekiston Respublikasining “Tabiatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”, “Yer qaʼri toʻgʻrisida” gi Qonunlari va Oʻzbekiston Respublikasining boshqa qonun hujjatlari, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari, qarorlari va farmoyishlari, ushbu xizmat faoliyatini tartibga soluvchi boshqa normativ hujjatlar, shuningdek ushbu Nizomga amal qiladi. 3. Geologiya xizmatining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat: yer qaʼridan foydalanish va uni muhofaza qilish, yer qaʼrini geologik oʻrganish va mineral resurslardan oqilona foydalanish ustidan idoraviy nazoratni amalga oshirish; foydali qazilmalar qazib olish korxonalarining xomashyo bazasini mustahkamlash; foydali qazilmalar konidan eng toʻliq va kompleks foydalanishni taʼminlash; foydali qazilmalarni qazib olish korxonalarini loyihalash, qurish va rekonstruksiya qilish, foydali qazilmalar konlarini qayta qidirish, ekspluatatsiya qilish va oʻzlashtirish, shuningdek foydali qazilmalarni qazib olish bilan bogʻliq boʻlmagan yer osti inshootlarini loyihalash, qurish, rekonstruksiya qilish va ulardan foydalanish ishlarini oʻz vaqtida geologik taʼminlash. 4. Foydali qazilmalarni qazib olish korxonalarini loyihalashtirish, qurish va rekonstruksiya qilishni amalga oshiruvchi korxonalar, tashkilotlar va muassasalarda, foydali qazilmalar konlarini qayta qidirish, ekspluatatsiya qilish va qazib olishni amalga oshiruvchi korxonalarda geologik xizmat, qoida tariqasida, mustaqil tarkibiy boʻlinma hisoblanadi. Noruda foydali qazilmalarni qazib olish korxonalarini loyihalashtirish, qurish va rekonstruksiya qilish, ushbu foydali qazilmalar konlarini qayta qidirish, ekspluatatsiya qilish va qazib olish, foydali qazilmalarni qazib olish bilan bogʻliq boʻlmagan yer osti inshootlarini loyihalashtirish, qurish, rekonstruksiya qilish va ulardan foydalanish hamda yer qaʼridan boshqa maqsadlarda foydalanishni amalga oshiruvchi korxonalar, tashkilotlar va muassasalarda birlashtirilgan geologiya-marksheyder xizmati. 5. Korxonalar, tashkilotlar va muassasalarning geologik xizmati bosh geolog (geologik xizmat rahbari) tomonidan boshqariladi va oʻz faoliyatida uslubiy ravishda yuqori tashkilotning bosh geologiga boʻysunadi. Bosh geolog korxona, tashkilot, muassasa rahbarining buyrugʻi bilan tayinlanadi va lavozimidan ozod qilinadi. 6. Foydali qazilmalarni qazib olish korxonalarini loyihalashtirish, qurish va rekonstruksiya qilish, foydali qazilmalar konlarini qayta qidirish, ekspluatatsiya qilish va qazib olish, shuningdek foydali qazilmalarni qazib olish bilan bogʻliq boʻlmagan yer osti inshootlarini loyihalash, qurish, rekonstruksiya qilish va ulardan foydalanishga tegishli geologik taʼminlashsiz yoʻl qoʻyilmaydi. 7. Korxona, tashkilot, muassasaning geologik xizmati asosiy vazifalariga muvofiq: a) taʼminlaydi: foydali qazilmalar zaxiralarining miqdori va sifatini, shuningdek foydali qazilmalar konlarini qazib olishning kon-texnik, gidrogeologik va boshqa sharoitlarini aniqlash maqsadida foydali qazilmalar konlarini oʻz vaqtida qidirish va ulardan foydalanish qidiruvi; foydali qazilmalarni qazib olish bilan bogʻliq boʻlmagan foydali qazilmalarni qazib olish korxonalari va yer osti inshootlarini qurish, rekonstruksiya qilish va ulardan foydalanish chogʻida yer qaʼrini geologik oʻrganishning toʻliqligi; asosiy va unga tutash foydali qazilmalarning yer qaʼridan eng toʻliq qazib olinishini, foydali qazilmalarning oʻrtacha nobud boʻlishining oldini olish va konlarning boy uchastkalarini tanlab qazib olishning oldini olish, yer qaʼrini muhofaza qilish boʻyicha talablarning bajarilishi, yer qaʼridan olinadigan togʻ jinslari va foydali qazilmalarning toʻgʻri joylashtirilishini hamda ularning atrof-muhitga zararli taʼsir koʻrsatilishini istisno qilish, shuningdek, boshqa talablarga rioya etilishini nazorat qilish, geologiya xizmati vakolatiga kiradigan; ishlab chiqilayotgan konlarning geologik tuzilishini va mineral xomashyoni boyitish texnologiyasini oʻrganish boʻyicha ishlarni oʻtkazishning metodikasi va texnik vositalarini takomillashtirish boʻyicha takliflarni ishlab chiqish, ushbu sohalarda tugallangan ilmiy ishlanmalarni ishlab chiqarishga joriy etish; foydali qazilmalar zaxiralarining holati va harakatini oʻz vaqtida hisobga olish, qazib olinadigan, ammo vaqtincha foydalanilmaydigan foydali qazilmalarning saqlanishini hisobga olish va nazorat qilish; konlarni qazib olishda va boshqa milliy xoʻjalik maqsadlarida foydalanilishi mumkin boʻlgan qidiruv kon qazilmalari va burgʻulash quduqlarining saqlanishini nazorat qilish, foydalanilmaydigan qazib olish va quduqlarni belgilangan tartibda tugatish; qazib olingan foydali qazilmalar korxonalarini, sanoat ahamiyatini yoʻqotgan, qazib olish jarayonida yoʻqotilgan foydali qazilmalar zaxiralarini hisobdan chiqarish uchun materiallarni oʻz vaqtida tayyorlash va asoslash, konlarni qayta qidirish, ekspluatatsiya qilish va qazib olish jarayonida tasdiqlanmagan; yer qaʼrini yanada oʻrganish va foydali qazilmalar konlarini qazishda, shuningdek foydali qazilmalarni qazib olish bilan bogʻliq boʻlmagan maqsadlarda yer qaʼridan foydalanishda foydalanilishi mumkin boʻlgan geologik va texnik hujjatlarning, tosh va ruda namunalarining, foydali qazilmalar namunalarining dublikatlarining saqlanishi; foydali qazilmalarni qazib olish korxonalarini tugatish va konservatsiya qilishda togʻ-kon ishlari tugallangan paytda geologik hujjatlarni toʻldirish va belgilangan tartibda saqlash uchun topshirish; b) ishtirok etadi: foydali qazilmalarni qazib olish korxonalarini (uchastkalarini) qurish, rekonstruksiya qilish, konservatsiya qilish va tugatish loyihalarini, foydali qazilmalar konlarini qayta qidirish va ekspluatatsiya qilish loyihalarini ishlab chiqishda; konni oʻzlashtirishning yangilangan loyihasidagi konni rivojlantirish rejalarini, konlarni qazib olish loyihalari va sxemalarini, shuningdek foydali qazilmalarni qazib olish bilan bogʻliq boʻlmagan yer osti inshootlarini qurish, rekonstruksiya qilish, konservatsiya qilish va tugatish, foydali qazilmalar maydonlarini qurish loyihalarini ishlab chiqishda; yer qaʼridagi foydali qazilmalar zaxiralarini hisoblash uchun mineral xomashyo uchun konditsiyalar loyihalarini ishlab chiqish va koʻrib chiqishda; korxonaga sanoat oʻzlashtirishga beriladigan konlar (uchastkalar) boʻyicha materiallarni uzatish-qabul qilish boʻyicha komissiyalar ishida; foydali qazilmalarni qazib olish paytida ularni yoʻqotish va zararsizlantirish normalarini ishlab chiqishda, ushbu yoʻqotishlarni aniqlash va hisobga olishda; ishlatilgan kon qazilmalaridan boshqa maqsadlarda foydalanish imkoniyatini aniqlash boʻyicha ishlarda; foydali qazilmalarni qazib olish hajmi va yoʻqotishlari, foydali qazilmalar zaxiralarini qazib olishning toʻliqligi va kon qazishmalarining holati toʻgʻrisida belgilangan hisobotlarni tayyorlashda; foydali qazilmalarni qazib olish korxonalarini tugatish va konservatsiya qilish uchun materiallarni tayyorlash va asoslashda, foydali qazilmalarni qazib olish bilan bogʻliq boʻlmagan maqsadlar uchun yer qaʼrini berish toʻgʻrisidagi masalalarni koʻrib chiqishda, shuningdek geologiya xizmati vakolatiga kiradigan boshqa masalalarni koʻrib chiqish va hal etishda. Geologiya xizmati xodimlariga ushbu namunaviy Nizomda belgilangan vazifalarni bajarish bilan bogʻliq boʻlmagan funksiyalarni yuklashga yoʻl qoʻyilmaydi. 8. Korxona, tashkilot, muassasa geologiya xizmati rahbari quyidagi huquqlarga ega: tegishli boʻlinmalar rahbarlariga ishlarni geologik taʼminlash masalalari, shuningdek konni oʻzlashtirishning yangilangan loyihasidagi konni rivojlantirish rejalari, kon oʻzlashtirish loyihasi yoki texnik iqtisodiy asos loyihalari va sxemalarini hamda boshqa tasdiqlangan loyiha va texnik hujjatlarni amalga oshirishdagi qoidabuzarliklarni bartaraf etish boʻyicha bajarilishi majburiy boʻlgan koʻrsatmalar berish, foydali qazilmalarning ortiqcha normativlarini yoʻqotishining oldini olish, foydali qazilmalar konlarining boy uchastkalarini tanlab qazib olish va ulardan foydalanishda boshqa qoidabuzarliklarning oldini olish maqsadida va yer osti boyliklarini himoya qilish; korxona, tashkilot, muassasa rahbariyatiga foydali qazilmalarni qazib olish bilan bogʻliq boʻlmagan foydali qazilmalar va yer osti inshootlarini qazib olish korxonalarini qurish va rekonstruksiya qilish, foydali qazilmalar konlarini qayta qidirish, ekspluatatsiya qilish va qazib olish hamda yer qaʼridan boshqa maqsadlarda foydalanish boʻyicha ishlarni toʻxtatib turish masalasini qoʻyish, agar bu ishlarni bajarish foydali qazilmalar konlarining buzilishiga olib kelishi mumkin boʻlsa qazilmalar, kon qazilmalarining deformatsiyalanish xavfi, suv yoki zararli gazlarning kon ishlab chiqarishiga kirib borish va boshqa avariya hodisalarining paydo boʻlishi; geologiya xizmati tomonidan nazorat qilinadigan, konni oʻzlashtirishning yangilangan loyihasidagi konni rivojlantirish rejalaridan va tasdiqlangan loyiha va texnik hujjatlardan chetga chiqqan holda bajarilgan ishlarni rad etish. Korxona, tashkilot, muassasa rahbari tomonidan yer qaʼri toʻgʻrisidagi qonunchilik talablariga zid boʻlgan farmoyish olingan taqdirda, geologiya xizmati rahbari bu rahbarni uning farmoyishi notoʻgʻri ekanligi haqida yozma ravishda xabardor qilishga majburdir. Farmoyish tasdiqlangan taqdirda, geologiya xizmati rahbari bu haqda zudlik bilan yuqori turuvchi tashkilotga, shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi Davlat geologiya va mineral resurslar qoʻmitasi huzuridagi Kon-geologiya faoliyatini nazorat qilish inspeksiyasi organlariga xabar bergan holda uni bajaradi. 9. Geologiya xizmati rahbari korxona, tashkilot, muassasa rahbari bilan bir qatorda korxona, tashkilot, muassasaning foydali qazilmalar zaxiralarini yer qaʼridan qazib olishning toʻliqligi toʻgʻrisidagi hisobotlarining ishonchliligi, shuningdek xizmat faoliyati bilan bogʻliq boshqa hujjatlar uchun javobgardir. 10. Korxonalar, tashkilotlar va muassasalar geologik xizmatni zarur texnik va transport vositalari bilan taʼminlaydi va geologik hujjatlarni saqlash uchun zarur shart-sharoitlarni yaratadi. 11. Ushbu namunaviy Nizom foydali qazilmalarni qazib olish korxonalarini loyihalashtirish, qurish va rekonstruksiya qilish, foydali qazilmalar konlarini qayta qidirish, ekspluatatsiya qilish va qazib olish, shuningdek foydali qazilmalarni qazib olish bilan bogʻliq boʻlmagan yer osti inshootlarini loyihalashtirish, qurish, rekonstruksiya qilish va ulardan foydalanishni amalga oshiruvchi barcha korxonalar, tashkilotlar va muassasalar uchun majburiydir. Ushbu Nizom Oʻzbekiston Respublikasining “Yer qaʼri toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq ishlab chiqilgan, foydali qazilmalarni qazib olish korxonalarini, shuningdek foydali qazilmalarni qazib olish bilan bogʻliq boʻlmagan yer osti inshootlarini loyihalashtirish, qurish va rekonstruksiya qilishni amalga oshiruvchi tashkilotlar va muassasalarda tashkil etiladigan marksheyderlik xizmatining asosiy huquq va majburiyatlarini belgilaydi. 1. Marksheyder xizmati mulkchilik shaklidan qatʼiy nazar, qazib olish korxonalarida, tashkilotlarda va muassasalarda tashkil etiladi: konchilik korxonalarini loyihalash, qurish va rekonstruksiya qilish; foydali qazilma konlarini qayta qidirish, ekspluatatsiya qilish va qazib olish; foydali qazilmalarni qazib olish bilan bogʻliq boʻlmagan yer osti inshootlarini, shu jumladan neft, gaz, boshqa moddalar va materiallarni yer osti saqlash inshootlarini loyihalash, qurish, rekonstruksiya qilish va ulardan foydalanish, zararli moddalar, radioaktiv chiqindilar va ishlab chiqarish chiqindilarini utilizatsiya qilish. 2. Marksheyder xizmati oʻz faoliyatida Oʻzbekiston Respublikasining “Tabiatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”, “Yer qaʼri toʻgʻrisida”gi Qonunlari va Oʻzbekiston Respublikasining boshqa qonun hujjatlari, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari, qarorlari va farmoyishlari, ushbu namunaviy Nizomga, ushbu xizmat faoliyatini tartibga soluvchi boshqa normativ hujjatlarga amal qiladi. 3. Marksheyder xizmatining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat: foydali qazilmalar konlarini toʻgʻri qazib olish, foydali qazilmalarni qazib olish bilan bogʻliq boʻlmagan yer osti inshootlarini qurish, rekonstruksiya qilish va ulardan foydalanish, bino va inshootlarni yer qaʼridan foydalanish bilan bogʻliq ishlarning zararli taʼsiridan himoya qilish, shuningdek yer qaʼridan foydalanish va ularni muhofaza qilish sohasidagi boshqa talablarga rioya etish ustidan idoraviy va ishlab chiqarish nazoratini amalga oshirish; foydali qazilmalar qazib olish korxonalarini loyihalashtirish, qurish, rekonstruksiya qilish va ulardan foydalanishda marksheyderlik ishlarini oʻz vaqtida amalga oshirish; foydali qazilmalar konlaridan eng toʻliq va kompleks foydalanishni hamda yer qaʼrini muhofaza qilishni taʼminlash; kon ishlarini olib borishda xodimlar va aholining hayoti va sogʻligʻi uchun xavfsizlikni taʼminlaydigan chora-tadbirlarni amalga oshirish. 4. Foydali qazilmalarni qazib olish korxonalarini loyihalashtirish, qurish va rekonstruksiya qilishni amalga oshiruvchi korxonalar, tashkilotlar va muassasalarda, foydali qazilmalar konlarini qayta qidirish, ekspluatatsiya qilish va qazib olishni amalga oshiruvchi korxonalarda marksheyderlik xizmati, qoida tariqasida, mustaqil tarkibiy boʻlinma hisoblanadi. Keng tarqalgan foydali qazilmalarni qazib olish korxonalarini loyihalashtirish, qurish va rekonstruksiya qilish, ushbu foydali qazilmalar konlarini qayta qidirish, ekspluatatsiya qilish va qazib olish, foydali qazilmalarni qazib olish bilan bogʻliq boʻlmagan yer osti inshootlarini loyihalash, qurish va ulardan foydalanishni amalga oshiruvchi korxonalar, tashkilotlar va muassasalarda Birlashgan geologiya-marksheyderlik xizmati tashkil etilishi mumkin. Marksheyder tayanch tarmoqlarini rivojlantirish, fotogrammetrik suratga olish, togʻ massivlarining deformatsiyasini kuzatish, foydali qazilmalarni qazib olish boʻyicha faoliyat koʻrsatayotgan va qurilayotgan korxonalarni marksheyder bilan taʼminlash bilan bogʻliq bajarilgan kon va boshqa ishlar hajmlarini hisobga olishning toʻgʻriligini nazorat qilish ishlarini bajarish uchun belgilangan tartibda ixtisoslashtirilgan marksheyder boʻlinmalari (byurolar, laboratoriyalar, guruhlar va boshqalar) tashkil etilishi mumkin. Maxsus usul va texnik vositalardan foydalanishni talab qiladigan kapital marksheyderlik va topografik-geodeziya ishlari qonun hujjatlarida belgilangan tartibda ixtisoslashtirilgan tashkilotlar tomonidan amalga oshiriladi. 5. Korxonalar, tashkilotlar va muassasalarning marksheyderlik xizmatiga bosh marksheyder (marksheyderlik xizmati rahbari) boshchilik qiladi, u uslubiy jihatdan yuqori tashkilotning bosh marksheyderiga boʻysunadi. Bosh marksheyder korxona, tashkilot, muassasa rahbarining buyrugʻi bilan tayinlanadi va lavozimdan ozod qilinadi. 6. Foydali qazilmalarni qazib olish korxonalarini loyihalash, qurish va rekonstruksiya qilish, foydali qazilmalar konlarini qayta qidirish, ekspluatatsiya qilish va qazib olish, shuningdek foydali qazilmalarni qazib olish bilan bogʻliq boʻlmagan yer osti inshootlarini loyihalash, qurish, rekonstruksiya qilish va ulardan foydalanish tegishli marksheyderlik taʼminotisiz ruxsat etilmaydi. 7. Korxona, tashkilot, muassasaning marksheyderlik xizmatining asosiy vazifalariga muvofiq: a) taʼminlaydi: yer yuzasida va kon qazishmalarida marksheyderlarni qoʻllab-quvvatlash va suratga olish tarmoqlarini qurish va rivojlantirish, togʻ — kon ishlari va yer yuzalarini suratga olish, marksheyder hujjatlarini tayyorlash va toʻldirish, kon loyihalari, texnik inshootlar, binolar va kommunikatsiyalarning geometrik elementlarini tabiatga oʻtkazish, kon ishlarini xavfsiz olib borish chegaralari, toʻsiq va xavfsizlik belgilari; foydali qazilmalar konini qazib olishning va foydali qazilmalarni qazib olish bilan bogʻliq boʻlmagan yer osti inshootlarini qurishning kon-texnik, gidrogeologik va boshqa sharoitlarini batafsil oʻrganish natijalari asosida konni oʻzlashtirishning yangilangan loyihasidagi konni rivojlantirishning eng oqilona va samarali sxemalarini aniqlash; texnik inshootlarning geometrik elementlarining ishlashi paytida ularning belgilangan nisbatlariga rioya etilishini davriy nazorat qilish; togʻ jinslari harakati jarayonlari, togʻ bosimining namoyon boʻlishi, yer yuzasi, bino va inshootlarning deformatsiyasi, etaklarning barqarorligi, karer yon tomonlari va axlatxonalarning qiyaliklari boʻyicha instrumental kuzatuvlarni tashkil etish va oʻtkazish; korxonada, tashkilotda, muassasada foydali qazilmalarni qazib olish bilan bogʻliq boʻlmagan foydali qazilmalarni qazib olish korxonalari va yer osti inshootlari loyihalarida, konni oʻzlashtirishning yangilangan loyihasidagi konni rivojlantirish rejalarida, neft, gaz va yer osti suvlari konlarini qazib olish loyihalari va sxemalarida, yer qaʼridan oqilona foydalanish va ularni muhofaza qilish, yer qaʼridan oʻz vaqtida foydalanish va ularni muhofaza qilish boʻyicha talablarning bajarilishini nazorat qilish kon ishlarini olib borishda xodimlar va aholining hayoti va sogʻligʻi uchun xavfsizlikni, bino va inshootlarni ushbu ishlarning zararli taʼsiridan himoya qilishni taʼminlaydigan chora-tadbirlarning samaradorligi, va marksheyder xizmati faoliyati bilan bogʻliq boshqa talablarga rioya qilish uchun; pudrat tashkilotlari tomonidan bajariladigan marksheyder va topografik-geodeziya ishlarini qabul qilish; foydali qazilmalarni qazib olish boʻyicha berilayotgan, qoʻshiladigan, tugatiladigan yoki konservatsiya qilinadigan korxonalarning huquqiy vorisi boʻlgan tegishli korxonalar, tashkilotlar va muassasalarga marksheyder va topografik-geodeziya hujjatlari toʻplamini topshirish; geologiya xizmati bilan birgalikda foydali qazilmalarni qazib olish paytida ularni yoʻqotish va zararsizlantirish normalarini ishlab chiqish; marksheyder va geologik hujjatlar asosida bajarilgan kon va qurilish-montaj ishlari hajmlarini, shu jumladan foydali qazilmalarni qazib olish va yoʻqotish hajmlarini hamda foydali qazilmalar zaxiralarini qazib olishning toʻliqligini aniqlash va hisobga olish; foydali qazilmalar zaxiralarining ochilgan, tayyorlangan va qazib olishga tayyor holatini hisobga olish; geologiya xizmati ishtirokida foydali qazilmalar konini geometrizatsiya qilish bilan bogʻliq ishlarni bajarish; b) ishtirok etadi: foydali qazilmalarni qazib olish, foydali qazilmalar konlarini qayta qidirish va ekspluatatsiya qilish boʻyicha korxonalarni (uchastkalarni) qurish, rekonstruksiya qilish, konservatsiya qilish va tugatish loyihalarini, konni oʻzlashtirishning yangilangan loyihasidagi konni rivojlantirish rejalarini, neft, gaz va yer osti suvlari konlarini qazib olish loyihalari va sxemalarini ishlab chiqishda, xavfli zonalar yaqinida kon ishlarini xavfsiz olib borish, avariyalarning oldini olish va bartaraf etish boʻyicha chora-tadbirlarni ishlab chiqishda, binolar, inshootlar va atrof tabiiy muhitni kon ishlarining zararli taʼsiridan himoya qilish, foydali qazilmalar konlaridan oqilona va kompleks foydalanish boʻyicha, kon qazish va yer uchastkalarini ajratish loyihalari, foydali qazilmalar paydo boʻlgan maydonlarni qurish, kon ishlari buzilgan yerlarni melioratsiya qilish, shuningdek foydali qazilmalarni qazib olish bilan bogʻliq boʻlmagan yer osti inshootlarini hamda yer qaʼridan foydalanish bilan bogʻliq boʻlgan boshqa obyektlarni qurish, konservatsiya qilish va tugatish loyihalari; foydali qazilmalarni qazib olish korxonalarini konservatsiya qilish va tugatish boʻyicha materiallar tayyorlashda; foydali qazilmalarni qazib olish hajmi va yoʻqotishlari toʻgʻrisida, foydali qazilmalar zaxiralarini qazib olishning toʻliqligi va kon qazib olish holati toʻgʻrisida belgilangan hisobotlarni tayyorlashda; qazib olingan foydali qazilmalar korxonalarini, sanoat ahamiyatini yoʻqotgan, qazib olish jarayonida yoʻqotilgan, konlarni qayta qidirish, ekspluatatsiya qilish va qazib olish jarayonida tasdiqlanmagan foydali qazilmalar zaxiralarini hisobdan chiqarish uchun materiallarni oʻz vaqtida tayyorlash va asoslashda; foydali qazilmalarni qazib olish bilan bogʻliq boʻlmagan foydali qazilmalar va yer osti inshootlarini qazib olish boʻyicha yangi va rekonstruksiya qilingan korxonalarni (uchastkalarni) foydalanishga qabul qilish, ishlatilgan kon qazilmalaridan boshqa maqsadlarda foydalanish imkoniyatini aniqlash, bunday korxonalar (uchastkalar) va yer osti inshootlarini konservatsiya qilish va tugatish, kon qazishmalari va yer osti qazishmalarini tugatish boʻyicha ishlarda yer yuziga, kon qazishmalarini qabul qilish, shuningdek marksheyder taʼminoti bilan bogʻliq boshqa masalalarni koʻrib chiqish va hal qilishda. Marksheyder xizmati xodimlariga ushbu namunaviy Nizomda belgilangan vazifalarni bajarish bilan bogʻliq boʻlmagan funksiyalarni yuklashga yoʻl qoʻyilmaydi. 8. Marksheyderlik xizmati rahbari korxonalar, tashkilotlar, muassasalar quyidagi huquqlarga ega: tegishli boʻlinmalar rahbarlariga ishlarni marksheyderlik bilan taʼminlash, shuningdek yer qaʼri toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari talablari, konni oʻzlashtirishning yangilangan loyihasidagi konni rivojlantirish rejalari, neft, gaz va yer osti suvlari konlarini qazib olish loyihalari va sxemalari, foydali qazilmalarning ortiqcha normativligini yoʻqotishining oldini olish, konlarning boy uchastkalarini tanlab qazib olishning oldini olish maqsadida boshqa tasdiqlangan loyiha va texnik hujjatlar buzilishlarini bartaraf etish toʻgʻrisida majburiy koʻrsatmalar berish, foydali qazilmalar zaxiralarining asossiz yoʻqolishiga olib keladi va boshqa qoidabuzarliklarning oldini oladi, davlat manfaatlariga zarar yetkazuvchi; korxona, tashkilot, muassasa rahbariyatiga foydali qazilmalarni qazib olish bilan bogʻliq boʻlmagan foydali qazilmalar va yer osti inshootlarini qazib olish korxonalarini qurish va rekonstruksiya qilish ishlarini toʻxtatib turish toʻgʻrisida masala qoʻyish, agar bu ishlarning amalga oshirilishi foydali qazilmalar konlarining buzilishiga, kon qazilmalarining deformatsiyalanishi xavfiga, suv yoki zararli gazlarning kon qazib olinishiga yoʻl qoʻyishga olib kelishi va boshqa favqulodda hodisalar; konni oʻzlashtirishning yangilangan loyihasidagi konni rivojlantirish rejalaridan va tasdiqlangan loyiha va texnik hujjatlardan chetga chiqib bajarilgan marksheyder xizmati nazorati ostidagi ishlarni rad etish. Korxona, tashkilot, muassasa rahbaridan yer qaʼri toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari talablariga zid boʻlgan farmoyish olingan taqdirda, marksheyderlik xizmati rahbari ushbu rahbarga berilgan farmoyishning notoʻgʻriligi toʻgʻrisida yozma ravishda xabardor qilishi shart. Farmoyish tasdiqlangandan soʻng, marksheyder xizmati rahbari uni ijro etadi, bu haqda darhol yuqori tashkilotga, shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi Togʻ-kon sanoati va geologiya vazirligi huzuridagi Togʻ-kon sanoati va geologiya sohasini nazorat qilish inspeksiyasi organlariga xabar beradi. 9. Marksheyder xizmati rahbari korxona, tashkilot, muassasa rahbari bilan bir qatorda korxona, tashkilot, muassasaning foydali qazilmalar zaxiralarini yer qaʼridan qazib olishning toʻliqligi toʻgʻrisidagi hisobotlarining ishonchliligi, bajarilgan ishlar hajmini hisobga olish boʻyicha marksheyder hujjatlari, shuningdek marksheyder xizmati faoliyati bilan bogʻliq boshqa hujjatlar uchun javobgardir. 10. Korxonalar, tashkilotlar va muassasalar marksheyder xizmatini zarur texnik va transport vositalari bilan taʼminlaydi va marksheyder hujjatlarini saqlash uchun tegishli shart-sharoitlarni yaratadi. 11. Ushbu namunaviy Nizom foydali qazilmalarni qazib olish korxonalarini loyihalashtirish, qurish va rekonstruksiya qilish, foydali qazilmalar konlarini qayta qidirish, ekspluatatsiya qilish va qazib olish, shuningdek foydali qazilmalarni qazib olish bilan bogʻliq boʻlmagan yer osti inshootlarini loyihalashtirish, qurish, rekonstruksiya qilish va ulardan foydalanishni amalga oshiruvchi barcha korxonalar, tashkilotlar va muassasalar uchun majburiydir.