DEZINFEKSIYA STANSIYALARI, DEZINFEKSIYA BOʻLIMLARI, PROFILAKTIK DEZINFEKSIYA BOʻLINMALARI, SANITARIYA-EPIDEMIOLOGIYA STANSIYALARI XODIMLARI UCHUN MEHNATNI MUHOFAZA QILISH QOIDALARINI TASDIQLASH HAQIDA
(order, 2026-01-14)

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 12-iyuldagi 267-son “Mehnatni muhofaza qilishga doir meʼyoriy hujjatlarni qayta koʻrib chiqish va ishlab chiqish toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati qarorlarining toʻplami, 2000-y., 7-son, 39-modda) va 2010-yil 20-iyuldagi 153-son “Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha normativ-huquqiy bazani yanada takomillashtirish toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2010-y., 28-29-son, 234-modda) qarorlariga muvofiq buyuraman: 1. Dezinfeksiya stansiyalari, dezinfeksiya boʻlimlari, profilaktik dezinfeksiya boʻlinmalari, sanitariya-epidemiologiya stansiyalari xodimlari uchun mehnatni muhofaza qilish qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kundan boshlab oʻn kun oʻtgandan keyin kuchga kiradi. Mazkur Qoidalar dezinfeksiya stansiyalari, dezinfeksiya boʻlimlari, profilaktik dezinfeksiya boʻlinmalari, sanitariya epidemiologiya stansiyalari xodimlari uchun mehnatni muhofaza qilish tartibini belgilaydi. 1. Mazkur Qoidalar dezinfeksiya, dezinseksiya, deratizatsiya va sterilizatsiya bilan shugʻullanuvchi tashkilotlarga (bundan buyon matnda tashkilotlar deb yuritiladi) taalluqlidir. 2. Mazkur Qoidalar binolarni va inshootlarni loyihalash, qurish va qayta qurishda, texnik jihozlash va qayta jihozlashda, texnologik jarayonlar hamda uskunalardan foydalanishda hisobga olinishi lozim. 3. Mazkur Qoidalar texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar, shaharsozlik normalari va qoidalari, sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari talablari bajarilishi shart ekanligini istisno etmaydi. 4. Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish va ishlab chiqarish boʻyicha xavfsizlikka oid normativ-huquqiy hujjatlarga rioya etilishi ustidan davlat nazorati bunga maxsus vakolat berilgan davlat organlari tomonidan, jamoatchilik nazorati esa mehnat jamoalari va kasaba uyushmasi tashkilotlari tomonidan saylanadigan mehnatni muhofaza qilish boʻyicha vakillar tomonidan amalga oshiriladi. 5. Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish borasidagi ishlarni tashkil qilish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 24-dekabrdagi 819-son qarori bilan tasdiqlangan Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish ishlarini hamda mehnatni muhofaza qilish xizmati faoliyatini tashkil etish tartibi toʻgʻrisidagi nizom talablariga muvofiq amalga oshiriladi. 6. Tashkilotlarda quyidagi asosiy hujjatlar ishlab chiqiladi (tasdiqlanadi) va yuritiladi: mehnat sharoitlari va mehnatni muhofaza qilish ishlarini yaxshilash, sanitariya-sogʻlomlashtirish chora-tadbirlari boʻyicha boʻlimni oʻz ichiga olgan jamoaviy shartnoma; tasdiqlangan mehnat sharoitlarini baholash va ish oʻrinlarini attestatsiya qilish uslubiga muvofiq ish oʻrinlarini attestatsiya qilish kartalari; mehnatni muhofaza qilish xizmatining choraklik ish rejalari; xodimlar va muhandis-texnik xodimlarni oʻqitish, yoʻl-yoʻriq berish va bilimlarini sinovdan oʻtkazish dasturlari; mehnatni muhofaza qilish boʻyicha maʼmuriy-jamoatchilik nazoratini yuritish jurnali (uch bosqichli nazorat); xodimlarga yongʻinga qarshi yoʻl-yoʻriq berish va yongʻin-texnikaviy minimum mashgʻulotlarini oʻtkazish dasturi; har bir kasb va ish turlari boʻyicha mehnatni muhofaza qilish yoʻriqnomalari. 7. Oʻzbekiston Respublikasi “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Qonunining 12-moddasiga muvofiq ishlab chiqarish faoliyatini amalga oshiruvchi, xodimlarining soni ellik kishi va undan ortiq boʻlgan har bir tashkilotda mehnatni muhofaza qilish talablariga rioya etilishini taʼminlash, ularning bajarilishi ustidan nazoratni amalga oshirish maqsadida mehnatni muhofaza qilish xizmati tashkil etiladi yoki mehnatni muhofaza qilish boʻyicha tegishli tayyorgarlikka ega boʻlgan mutaxassis lavozimi joriy etiladi. Ellikta va undan ortiq transport vositasi mavjud boʻlgan tashkilotda yoʻl harakati xavfsizligi xizmati ham tashkil etiladi yoki yoʻl harakati xavfsizligi boʻyicha mutaxassis lavozimi joriy etiladi. Xodimlarining soni ellik nafardan kam boʻlgan tashkilotda mehnatni muhofaza qilish xizmatini tashkil etish yoki mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassis lavozimini joriy etish toʻgʻrisidagi qaror ish beruvchi tomonidan mazkur tashkilot faoliyatining oʻziga xos xususiyati hisobga olingan holda qabul qilinadi. 8. Mehnatni muhofaza qilish xizmati va yoʻl harakati xavfsizligi xizmati tashkilotning mustaqil tarkibiy boʻlinmalari boʻlib, ular bevosita tashkilot rahbariga boʻysunadi. 9. Mehnatni muhofaza qilish xizmatining mutaxassislari lavozim yoʻriqnomasiga binoan ularning majburiyatlariga kiritilmagan boshqa ishlarni bajarishga jalb qilinishi mumkin emas. 10. Tashkilotlarda mehnat faoliyati bilan bogʻliq ravishda sodir boʻlgan baxtsiz hodisalar va boshqa jarohatlanishlarni tekshirish va hisobini yuritish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 6-iyundagi 286-son qarori bilan tasdiqlangan Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni va xodimlar salomatligining mehnat vazifalarini bajarish bilan bogʻliq boshqa xil zararlanishini tekshirish va hisobga olish toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq amalga oshirilishi lozim. 11. Tashkilot xodimlari oʻz kasblari va ish turlari boʻyicha belgilangan tartibda oʻqishlari, ularning bilimlarini sinovdan oʻtkazilishi va ularga yoʻl-yoʻriq berilishi kerak. 12. Xodimlarning mehnatni muhofaza qilish boʻyicha bilimlarini tekshirish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 24-dekabrdagi 819-son qarori bilan tasdiqlangan Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻl-yoʻriqdan oʻtkazish, oʻqitish va bilimlarni tekshirish, malaka oshirish hamda qayta tayyorlash toʻgʻrisidagi nizom talablariga muvofiq amalga oshirilishi lozim. 13. Ishlarni texnologik reglament boʻyicha xavfsiz yuritish yoʻriqnomalari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 24-dekabrdagi 819-son qarori bilan tasdiqlangan Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻriqnomalarni ishlab chiqish toʻgʻrisidagi nizom talablariga muvofiq ishlab chiqiladi hamda tashkilot xodimlarini va ish joylarini ushbu yoʻriqnomalar bilan taʼminlash tashkilot rahbariyati zimmasiga yuklatiladi. 14. Tashkilotlar GOST 17.2.3.02-78 boʻyicha xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari, ularning tavsifi, yuzaga kelish manbalari, xodimlarga taʼsir qilish xususiyatlari va salomatlik uchun xavflilik darajasi va kelgusidagi oqibatlari toʻgʻrisida toʻliq va xolisona maʼlumotga ega boʻlishi lozim. 15. Ish joylaridagi ishlab chiqarish muhiti hamda mehnat jarayonining xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar ishlab chiqarish muhitining fizik, kimyoviy, radiologik, mikrobiologik va mikroiqlim oʻlchovi natijalari, shuningdek mehnatning ogʻir sharoitlari attestatsiya qilish orqali belgilanishi lozim. 16. Yangi zararli moddalar paydo boʻlishiga yoki xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari yoʻqolishiga olib keladigan texnologik jarayonlar oʻzgarishlarida yoki yangi ishlab chiqarish asbob-uskunalarini joriy qilishda xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarga tegishli oʻzgartirishlar kiritilishi lozim. 17. Tashkilot oʻta xavfli sharoitda bajariladigan ishlar roʻyxatiga ega boʻlishi lozim. Roʻyxatga xavfli moddalar bilan bajariladigan ishlar, balandlikda, ifloslangan havo va suv muhitida, yuqori harorat va namlik sharoitida bajariladigan ishlar, bugʻ va suv isitish qozonlari, yuk koʻtarish mexanizmlari, bosim ostida ishlaydigan sigʻimlar, elektr asbob-uskunalariga xizmat koʻrsatish bilan bogʻliq ishlar va amaldagi tarmoq roʻyxatlariga muvofiq boshqa ishlar kiritilishi shart. 18. Barcha xodimlar oʻta xavfli ishlarni bajarish topshirigʻini olishdan oldin, mehnat muhofazasi boʻyicha yoʻl-yoʻriq olishi va ishlarni bajarish usullarini oʻzlashtirib olishi shart. 19. Oʻta xavfli ishlarni bajarish, faqat belgilangan tartibda rasmiylashtirilgan naryad-ruxsatnomaga muvofiq amalga oshirilishi lozim. 20. Tashkilot rahbariyati oʻta xavfli ishlarni belgilangan talablarga muvofiq rejalashtirishga, tashkillashtirishga va xavfsiz bajarishga toʻla javobgardir. 21. Xodimlarni xavfli va zararli ishlab chiqarish muhiti omillaridan himoya qilish jamoaviy va yakka tartibdagi himoya vositalaridan foydalanish orqali taʼminlanishi lozim. 22. Jamoaviy himoya qilish vositalariga quyidagilar kiradi: ishlab chiqarish xonalari va ish joylarining havo muhitini meʼyorlashtirish vositalari (shamollatish va havo tozalash, isitish, havo haroratini, namligini bir xil meʼyorda saqlash va boshqalar); ishlab chiqarish xonalari va ish joylarining yorugʻligini normallashtirish vositalari (yoritish asboblari, yorugʻlikdan himoya qilish moslamalari va boshqalar); shovqindan, tebranishdan, elektr va statik toklar urishidan hamda uskunalar yuzasini yuqori darajadagi haroratdan himoya qilish vositalari; mexanik va kimyoviy omillarning taʼsiridan himoya qilish vositalari. 23. Jamoaviy himoya vositalari xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari boʻlgan xonadagi barcha xodimlarga taʼsir qilganda qoʻllanishi shart va tashkilotni qurish yoki rekonstruksiya qilish loyihalariga kiritilishi lozim. 24. Jamoaviy himoya vositalari xavfli va zararli ishlab chiqarish omillarini ruxsat etilgan miqdorgacha kamaytirish imkonini bermagan hollarda yakka tartibdagi himoya vositalari qoʻllanilishi lozim. Bunday hollarda yakka tartibdagi himoya vositalarisiz xodimlarning ishga jalb qilinishi taqiqlanadi. 25. Yakka tartibdagi himoya vositalaridan foydalanadigan xodimlar ularni qoʻllashi, himoya xususiyatlari va amal qilish muddati toʻgʻrisida maʼlumotlarga ega boʻlishi lozim. 26. Tashkilotda quyidagilar taʼminlanishi shart: yakka tartibdagi himoya vositalarining zarur miqdori va nomenklaturasi; himoya vositalarini qoʻllash va toʻgʻri foydalanish ustidan doimiy nazorat amalga oshirilishi; himoya vositalarining samaradorligi va sozligi tekshirilishi; yakka tartibdagi himoya vositalaridan xavfli va zaharli moddalar muhitida foydalanilganda ularni dezinfeksiya qilinishi (bir marta qoʻllaniladigan himoya vositalari bundan mustasno). 27. Turli agressiv moddalar bilan ishlayotganda teri kasalliklarini oldini olish uchun profilaktik pasta va mazlardan foydalanish lozim. 28. Xodimlar Sogʻliqni saqlash va tibbiyot ishlab chiqarishlari xodimlari uchun maxsus kiyim, maxsus poyabzal va boshqa yakka tartibda himoyalanish vositalarini bepul berishning namunaviy meʼyorlariga (roʻyxat raqami 1998, 2009-yil 25-avgust) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2009-y., 35-son, 391-modda) muvofiq yakka tartibda himoyalanish vositalari bilan taʼminlanishi lozim. 29. Tashkilotlarda tanlov oʻtkazilishi lozim boʻlgan kasblar va mutaxassisliklar roʻyxati boʻlishi lozim. 30. Tashkilotlarda rahbar va xodimlar tegishli maʼlumotga hamda ish tajribasiga ega boʻlishi kerak. 31. Bosim ostida ishlovchi asbob-uskunalar va xavfi yuqori boʻlgan ishlarda xizmat koʻrsatuvchi xodimlar maxsus kurslarda tayyorgarlikdan oʻtgan va tegishli guvohnomaga ega boʻlishi shart. 32. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 14-iyuldagi 290-son qarori bilan tasdiqlangan Oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslarning mehnatidan foydalanilishi taqiqlangan ogʻir ishlarning hamda zararli yoki xavfli mehnat sharoitlaridagi ishlarning roʻyxatiga muvofiq oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslar ogʻir ishlarga hamda zararli va xavfli mehnat sharoiti mavjud ishlarga qabul qilinmasligi lozim. 33. Tashkilotlarda xodimlarning salomatligini nazorat qilish Xodimlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizom (roʻyxat raqami 2387, 2012-yil 29-avgust) asosida amalga oshirilishi lozim. 34. Tashkilot rahbariyati kasaba uyushmasi qoʻmitasi va sogʻliqni saqlash organlari bilan birgalikda har-yili dastlabki (mehnat shartnomasini tuzayotganda) va davriy (mehnat faoliyati davomida) majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtishi lozim boʻlgan xodimlarning roʻyxatini tuzishi hamda xodimlarning koʻrikka kelishini taʼminlashi lozim. 35. Majburiy tibbiy koʻriklar tashkilotga tibbiy xizmatlar koʻrsatuvchi davolash-profilaktika muassasalari tomonidan, ular boʻlmagan taqdirda esa korxona joylashgan yerdagi davolash-profilaktika muassasalari tomonidan oʻtkaziladi. Majburiy tibbiy koʻriklar davolash-sogʻlomlashtirish tadbirlari belgilangan tekshirish dalolatnomasi bilan yakunlanishi lozim. 36. Ish beruvchi majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtmagan yoxud majburiy tibbiy koʻrik natijalariga koʻra tibbiy komissiyalar tomonidan berilgan tavsiyalarni bajarishdan boʻyin tovlagan shaxslarni ishdan chetlashtirishi shart. 37. Davriy majburiy tibbiy koʻriklar oʻz vaqtida, sifatli oʻtkazilishi va ularning natijalariga koʻra tavsiyalar bajarilishi uchun javobgarlik tashkilot rahbariyati zimmasiga yuklanadi. 38. Xodimlarni sogʻligʻi tufayli ularga ruxsat etilmagan ishlarda ishlatish taqiqlanadi. 39. Tashkilot xonalari ish hududidagi harorat, nisbiy namlik, havoning harakatlanish tezligi va boshqalar GOST 12.1.005-88 “Ish hududining havosi, umumiy sanitariya-gigiyenik talablari”ga muvofiq boʻlishi kerak. 40. Tashkilotning ishlab chiqarish xonalari quyidagi sanitariya qoidalariga muvofiq saqlanishi lozim: xonalarda ruxsat etilgan harorat, nisbiy namlik va havoning harakatlanish tezligi, ish joylaridagi ortiqcha issiqlik, bajarilayotgan ishning ogʻirlik darajasiga koʻra toifasi, yil mavsumi hisobga olingan holda belgilanishi; ishlab chiqarish, sanitariya-maishiy xonalarning, xom ashyo va tayyor mahsulotni saqlash xonalarining yorugʻligi SHNQ 2.01.05-24 “Tabiiy va sunʼiy yoritish” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga muvofiq boʻlishi hamda mehnat sharoitlarini yaratish uchun yetarli yorugʻlik kuchini taʼminlash; xonalarda yoritish asboblari chang toʻplanishiga imkoniyat bermaydigan konstruksiyaga ega boʻlishi, shuningdek singan taqdirda uning parchalari sochilib ketmasligi uchun yopiq boʻlishi. 41. Ishlab chiqarish, sanitariya-maishiy xonalarni, xom ashyo va tayyor mahsulotni saqlash xonalarini gigiyenik jihatdan toza saqlash va xodimlarning shaxsiy gigiyenasiga qoʻyiladigan talablar qonunchilik hujjatlarida belgilangan qoidalarga muvofiq boʻlishi lozim. 42. Tashkilot maydonlari va binolarining joylashuvi SHNQ 2.09.17-21 “Sanoat korxonalarining bosh rejalarini loyihalash” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga mos boʻlishi kerak. 43. Tashkilotda transport vositalarini va piyodalarni tashkilot hududida harakatlanish chizmasi ishlab chiqilgan va tasdiqlangan boʻlishi kerak. 44. Transport vositalari va tashkilot hududida piyodalarning harakati chizmasi tashkilotga kirish va chiqish hamda ish uchastkalari va sexlarning koʻrinarli joylariga osib qoʻyilishi kerak. 45. Tashkilot maydonlari koʻkalamzorlashtirilgan va suv quyish quvurlari tarmoqlari bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. 46. Tashkilot maydonidagi oʻtish joylari mustahkam yopqichlar, suv oqib ketadigan inshootlar bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 47. Yilning yoz vaqtida yoʻlaklar va oʻtish joylariga suv sepilgan, qishda qordan tozalanib, qum sepilgan boʻlishi lozim. 48. Yoʻlovchilar uchun yoʻlak va tashkilotga kirish joyi tekis, kengligi kamida 1,5 m yon tomonlarida devorcha va toʻsiqlar boʻlishi lozim. 49. Binolarning tomlarini qishki mavsumda qordan, karnizlarni qotgan muzlardan tozalab turish zarur. 50. Tashkilot hududida har kuni tozalab va dezinfeksiya qilib turiladigan axlat tashlanadigan idishlar boʻlishi shart. 51. Hovlidagi hojatxonalarni ozoda saqlash, muntazam dezinfeksiya qilish, sutkaning qorongʻi paytida esa yoritilishi kerak. 52. Tashkilot joylashgan maydon butun chegara boʻylab toʻsilgan boʻlishi, uning hududiga begona kishilarning kirishi cheklangan va nazorat ostiga olingan boʻlishi lozim. 53. Ishlab chiqarish binolari va inshootlari SHNQ 2.09.02-23 “Korxonalarning ishlab chiqarish hamda maʼmuriy-maishiy bino va inshootlari. Loyihalash talablari” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 54. Yordamchi binolar va xonalar SHNQ 2.09.02-23 “Korxonalarning ishlab chiqarish hamda maʼmuriy-maishiy bino va inshootlari. Loyihalash talablari” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 55. Ishlab chiqarish va yordamchi xonalarning (harorati, nisbiy namligi, havoni harakatlanish tezligi va boshqalar) mikroiqlimi GOST 12.1.005-88 talabiga javob berishi kerak. 56. Nam xonalarda hamda issiq oʻtkazuvchi pollarda (betonli, gʻishtli va plitali) muntazam ishlashga moʻljallangan ish joylarida yogʻoch toʻshamalar va panjaralar yotqizilgan boʻlishi kerak. 57. Pol toʻshamalari zararli moddalar, ishlab chiqarishdagi kirlar va changlardan yengil tozalangan boʻlishi kerak. 58. Binoga transport vositalarining kirish joylari darvozalar va signal asbob-uskunalari bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. 59. Darvoza tavaqalari yopiq va ochiq holatida maxsus moslamalar mustahkam oʻrnatilgan boʻlishi kerak. 60. Transport vositalarining binoga kirishi uchun darvoza eni foydalanilayotgan transport vositalari eni miqdoridan oshiq boʻlishi kerak. 61. Darvozalarning balandligi transport vositasining balandligidan kamida 2 m dan oshiq boʻlishi kerak. 62. Tashkilotlarda binolar va inshootlardan foydalanish holatini muntazam kuzatish tashkil etilgan boʻlishi kerak. 63. Barcha ishlab chiqarish binolari va inshootlari bir yilda ikki martadan (bahor va kuzda) kam boʻlmagan holda tashkilot rahbari tomonidan tayinlangan komissiya tomonidan texnik koʻrikdan oʻtkazilishi lozim. Texnik koʻrik xulosalari, ularda topilgan nuqsonlarni bartaraf etish boʻyicha tadbirlar va muddati koʻrsatilgan dalolatnomalar orqali rasmiylashtirilishi kerak. 64. Xodimlar uchun xavf tugʻdiruvchi halokat tusidagi buzilishlar tezda bartaraf etilishi kerak. Xavfli hududlarda ishlab chiqarish jarayonlari halokat bartaraf etilgunga qadar toʻxtatib turilishi lozim, shuningdek xizmat koʻrsatuvchi xodimlar xavfsiz joyga koʻchirilishi kerak. 65. Shamollatish va isitish SHNQ 2.04.05-22 “Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 66. Oqimli shamollatishlarni tashqi havo tizimidan olish yerdan kamida 2 m balandlikda bajarilishi lozim. 67. Oʻtish joylarida joylashgan isitish jihozlari ruxsat etilgan oʻtish yoʻlaklarining enini kamaytirmasligi lozim. 68. Ish joylarida havo harorati yengil jismoniy ishda 210 S, oʻrtacha ogʻir ishda 170 S va ogʻir ishda 160 S dan past boʻlmasligi kerak. 69. Xodimlarining isinishi uchun xonalarda harorat 220 S dan kam boʻlmasligi kerak. 70. Isinish xonalarigacha boʻlgan masofa binolarda joylashgan ish joylaridan 75 m dan, bino tashqarisidagi ish joylaridan esa 150 m dan koʻp boʻlmasligi lozim. 71. Suv bilan taʼminlash va oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimi SHNQ 2.04.01-22 “Binolarning ichki suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish” talabiga mos kelishi kerak. 72. Ichimlik suvidan foydalanish uchun suv quvuriga ulangan favvorachalar boʻlishi kerak. Suv quvurlari yoʻq boʻlganda baklarda qaynatilgan suv boʻlishi lozim. 73. Ichimlik suvining harorati 80 S dan 200 S gacha boʻlishi kerak. 74. Tashkilot hududidagi hojatxonalar issiq suv va oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimiga ulangan boʻlishi lozim. 75. Tashkilotda oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimi yoʻq boʻlganda, davlat sanitariya nazorati organlari bilan kelishilgan holda tashkilotda yer qatlamini ifloslantirmagan holda dushxonalardan va yuz-qoʻl yuvgichlardan suv oqmaydigan qurilmali axlat oʻralarini mavjud boʻlishiga ruxsat etiladi. 76. Ishlab chiqarish xonalarini tabiiy va sunʼiy yoritish SHNQ 2.01.05-24 “Tabiiy va sunʼiy yoritish” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga mos boʻlishi lozim. 77. Yoritish vositalari toza va soz holatda boʻlishi kerak. Yorugʻlik tushuvchi oynalarni yilida kamida ikki marotaba tozalash lozim. 78. Yorugʻlik tushadigan deraza va eshiklarni turli predmetlar (uskuna, tayyor mahsulot va boshqalar) bilan toʻsib qoʻyishga ruxsat etilmaydi. 79. Sunʼiy yoritish umumiy va birlashgan (umumiy mahalliy bilan birgalikda) tizim orqali amalga oshiriladi. Birgina mahalliy yoritishni qoʻllash taqiqlanadi. 80. Uchastka va xonalarda portlash boʻyicha xavfli gaz va changlar konsentratsiyasi yigʻilib qolishi ehtimoli boʻlsa, elektr yoritish tizimi portlashdan alohida bajarilishi kerak. 81. Xavflilik darajasi yuqori boʻlgan xonalarda kuchlanishi 36 V dan yuqori boʻlmagan koʻchma elektr yoritqichlar ishlatilishi kerak. Uskunalar va inshootlar (bunkerlar, quduqlar, bugʻlantirish kameralari, tunnellar va boshqalar)ni ichki sirtini yoritish uchun koʻchma elektr yoritqichlarning kuchlanishi 12 V dan oshmasligi kerak. 82. Koʻchirib yuriluvchi yoritqichlar shishali himoya qopqoqlari va metall toʻr bilan jihozlangan boʻlishi lozim. Ushbu yoritqichlar va boshqa koʻchirib yuriluvchi apparatlar uchun mis tolali egiluvchan kabel va elektr oʻtkazgichlar qoʻllanishi lozim. 83. Evakuatsiya yoʻlaklari va zinapoyalarda avariya yoritqichlari boʻlishi lozim. 84. Avariya yoritqichlari boshqa yoritqichlardan turi, oʻlchamlari va maxsus tushirilgan belgilari bilan ajralib turishi va vaqti-vaqti bilan changdan tozalanib turilishi lozim. 85. Avariya yoritish tarmoqlariga elektr energiya isteʼmolchilarining ulanishi taqiqlanadi. Avariya yoritqichlarning sozligi har chorakda kamida bir marta tekshirilishi lozim. 86. Ish joylarida, xonalarda va tashkilot hududida shovqin va tebranishning darajasi SanQvaM 0120-01 “Ish joylarida shovqinning yoʻl qoʻyilgan darajasining sanitariya meʼyorlari”, SanQvaM 0122-01 “Ish joylarida umumiy va lokal tebranishning sanitariya meʼyorlari”, GOST 12.1.003-89 “Shovqin. Umumiy xavfsizlik talablari” va GOST 12.1.012-90 “Tebranma. Umumiy xavfsizlik talablari” talablariga muvofiq boʻlishi kerak. 87. Ish joylarida shovqin va tebranish darajasini muntazam nazorat qilib turish kerak. Agarda u belgilangan meʼyorlardan yuqori boʻlgan hollarda uni pasaytirish uchun quyidagi tadbirlar qoʻllanishi lozim: detallarning zarbali harakatlarini zarbasiz harakatlarga, ilgarilama-qaytma harakatlarni aylanma harakatlarga oʻzgartirish; shovqin chiqaruvchi agregat yoki uning ayrim qismlariga shovqinni toʻsuvchi qobiqlar oʻrnatish; agregatdan chiqayotgan aerodinamik shovqinlarga qarshi samarali tovush soʻndirgichlar qoʻllash; shovqinli uskunalarni (parraklar, kompressor) toʻsilgan xonalarda yoki ishlab chiqarish xonalaridan tashqarida joylashtirish; tebranishni kamaytirish uchun, uning manbalarini (elektr dvigatellar, parraklar va boshqalar) mustaqil poldan va binoning boshqa konstruksiyalaridan izolyatsiyalangan poydevorlarda yoki maxsus hisoblab chiqilgan amortizatorlarga oʻrnatilishi kerak. 88. Ishlab chiqarish xonalarida shovqinni texnik vositalar bilan bartaraf etishning iloji boʻlmasa, eshitish aʼzolarini yakka tartibda himoya qiluvchi vositalardan va shovqinga qarshi kaskalardan foydalanish kerak. 89. Tashkilotda maishiy xonalar, ovqatlanish xonalari, tibbiy punktlar jihozlangan boʻlishi kerak. 90. Kiyim almashtirish xonalari, dushxonalarning oʻlchamlari, dush setkalari, oyoq vannalari, bet-qoʻl yuvgichlari, isteʼmol suv taʼminoti qurilmalari, hojatxonalar va shu kabi qurilmalarning soni, smenadagi eng koʻp xodimlar soni hisobga olingan holda belgilanishi lozim. 91. Dushxonalar va hojatxonalardagi tarnovlar, kanallar, traplar, pissuarlar va unitazlar muntazam ravishda tozalanishi, yuvilishi va dezinfeksiya qilinishi lozim. 92. Tashkilotlarda atrof muhitning (havo, tuproq, suv havzalari) ifloslanishiga va zararli omillarning tegishli normalardan ortiq darajada tarqalishiga olib kelmasligi lozim. 93. Tashkilotlarda ishlab chiqarish jarayonlarini amalga oshirishda atrof muhitni chiqindilar (oqova suvlar, shamollatish tizimi chiqindilari va boshqalar) bilan ifloslanish ehtimolini istisno etadigan sharoitlar taʼminlanishi lozim. 94. Tashkilotlarda chiqindilarni yigʻish uchun atrofi oʻralgan maxsus joy ajratilishi va konteynerlar bilan taʼminlanishi, konteynerlar chiqindilardan boʻshatilgandan soʻng dezinfeksiya qilinishi va yuvilishi kerak. 95. Xodimlarning ish vaqti, shu jumladan qisqartirilgan ish vaqti, dam olish va tanaffuslar vaqti tashkilotlar tomonidan qonunchilik hujjatlariga muvofiq belgilanadi. 96. Yangi qurilgan yoki rekonstruksiya qilingan dezinfeksiya stansiyalari, dezinfeksiya boʻlimlari va profilaktik dezinfeksiya stansiyalarini ishga tushirishdan oldin belgilangan tartibda tashkil etilgan komissiya tomonidan koʻrib chiqiladi. 97. Xavfsizlik talablariga javob bermaydigan va xodimlar sogʻligʻiga xavf tugʻdiradigan xonalar va laboratoriyalarni foydalanishga qabul qilish taqiqlanadi. 98. Tashkilotlar ishni tashkil qilish uchun, uning faoliyat yoʻnalishiga bogʻliq ravishda kerakli miqdorda xonalar bilan taʼminlangan boʻlishi kerak. 99. Zaharli moddalar bilan ishlash uchun moʻljallangan xonalar boshqa xonalardan ajratib olingan boʻlishi kerak. 100. Laboratoriyalarning eshiklari undan chiqish tomoniga (laborant xonasiga, preparatlar tayyorlanadigan xonaga, koridorga) ochiladigan boʻlishi kerak. Qolgan xonalarning eshiklari ham iloji boricha tashqariga (koridorga) ochiladigan boʻlishi kerak. 101. Tashkilotlarda xodimlar uchun xona, kiyim almashtiradigan xona va xodimlar ovqatlanadigan xona boʻlishi kerak. 102. Ishlab chiqarish jarayonlari yongʻin va portlash xavfsizligi, ularni rejalashtirishda, tashkillashtirishda va olib borishda GOST 12.1.033-81 “Mehnat xavfsizligi standartlari tizimi. Yongʻin xavfsizligi. Atamalar va taʼriflar”ga va ushbu Qoidalarga muvofiq taʼminlanishi lozim. 103. Sinalmagan yongʻin va portlash xavfi mavjud hamda toksik xususiyatlarga ega boʻlgan moddalar va materiallarni qoʻllash taqiqlanadi. 104. Ishlab chiqarish binolari va xonalarining portlash jihatidan xavflilik darajalari loyiha tashkiloti tomonidan TLTM 24-86 “Texnologik loyihalashtirish tarmoq meʼyorlari”ga muvofiq har bir holat uchun alohida aniqlanishi kerak. 105. Ishlab chiqarish jarayonlarini amalga oshirishda yongʻinlar, portlashlar, avariyalar, zaharlanishlar sodir boʻlishi hamda atrof muhit uning chiqindilari (oqova suvlari, shamollatish tizimi chiqindilari va boshqalar) bilan ifloslanishi ehtimolini istisno etadigan sharoitlar taʼminlanishi lozim. 106. Ishlab chiqarish binolari va xonalari dastlabki yongʻinni oʻchirish vositalari bilan taʼminlangan boʻlishi shart. 107. Shamollatish tizimi yongʻindan darak beruvchi signalizatsiya bilan birlashtirilgan boʻlishi lozim. 108. Bino va yongʻin suv manbai yoʻlaklari hamda yongʻinni oʻchirish vositalariga boradigan yoʻlaklar doimo boʻsh boʻlishi kerak. 109. Portlashni oldini olish uchun avtoklav, kompressor, nasoslarning podshipniklari hamda mashina va agregatlarning ishqalanuvchi qismlarini qizib ketishiga yoʻl qoʻymaslik lozim. 110. Yongʻindan xavfli laboratoriyalar, uchastkalarda va portlash yoki alangalanish xavfi bor qurilmalarda ochiq alangadan foydalanishni taqiqlovchi va alangalanuvchi va portlovchi moddalar bilan ishlashda ehtiyotkorlikka rioya qilish zarurligi toʻgʻrisida belgilar ilib qoʻyilishi zarur. 111. Aralashganida portlovchi modda hosil qilishi mumkin boʻlgan gazlarni umumiy kollektorga chiqarish taqiqlanadi. 112. Tashkilotlarning barcha boʻlimlarida alkogol va tamaki mahsulotlarining isteʼmol qilinishi taqiqlanadi. 113. Ishlab chiqarish binolari va xonalari uchun hududiy yongʻin xavfsizligi xizmati bilan kelishilgan yongʻin xavfsizligi boʻyicha yoʻriqnoma ishlab chiqilishi va koʻrinadigan joyga osib qoʻyilishi lozim. 114. Xodimlar bilan yongʻin xavfsizligi boʻyicha mashgʻulotlar oʻtkazilishi va yongʻinni oldini olish boʻyicha yoʻl-yoʻriqlar berilishi kerak. 115. Tashkilotlarda elektr qurilmalarini oʻrnatish va ulardan foydalanishda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 11-noyabrdagi 712-son qarori bilan tasdiqlangan Isteʼmolchilar elektr qurilmalarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalari va Isteʼmolchilar elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik texnikasi qoidalari talablariga rioya qilinishi kerak. 116. Elektr energiyasidan foydalanishda tashkilot rahbarining buyrugʻi bilan muhandis-texnik xodimlardan elektr xoʻjaligi uchun javobgar xodim tayinlangan boʻlishi va bu xodim elektr xavfsizligi boʻyicha tegishli malaka guruhiga ega boʻlishi shart. 117. Kuchlanish 1000 V va undan yuqori boʻlgan elektr uskunalarga xizmat koʻrsatishda elektr xoʻjaligi uchun javobgar xodim elektr xavfsizligi boʻyicha V malaka guruhiga va kuchlanishi 1000 V gacha boʻlgan elektr uskunalarga xizmat koʻrsatishda IV malaka guruhiga ega boʻlish talab etiladi. Masʼul xodim davriy ravishda va oʻrnatilgan tartibda elektr xavfsizligi boʻyicha tashkilotda tuzilgan komissiyada bilim sinovidan oʻtishi shart. 118. Elektr tok oʻtkazuvchi qismlar, taqsimlovchi qurilmalar, apparatlar va oʻlchash asboblari, shuningdek turli saqlovchi qurilmalar, rubilniklar va boshqa ishga tushiruvchi apparatlar va moslamalar faqat yonmaydigan asoslarda montaj qilinishi lozim. 119. Yuqori namlik va issiqlik ajralib chiquvchi xonalarda elektr yoritqichlar namlikdan, elektr dvigatellari esa suyuqlik sachrashidan himoyalangan boʻlishi shart. 120. Taqsimlovchi qurilmalar izolyatsiyasining qarshiligi va chidamliligi tekshirib turilishi lozim. 121. Ishlab chiqarish binolari va maishiy xonalarda qoʻllanuvchi lyuminessent yoritqichlar yopiq holda, namlik va chang oʻtkazmaydigan maxsus armaturada bajarilishi lozim. 122. Koʻchirib yuriluvchi yoritqichlar shishali himoya qalpoqlari va metall toʻr bilan jihozlangan boʻlishi lozim. Ushbu yoritqichlar va boshqa koʻchirib yuriluvchi apparatlar uchun mis tolali egiluvchan kabel va elektr oʻtkazgichlar qoʻllanilishi lozim. 123. Kabellar va elektr oʻtkazgichlarning izolyatsiyasi, tashqi birikmalar, elektr tokdan himoyalovchi yerga ulangan simlar, elektr dvigatellarning ishlash rejimi koʻrikdan oʻtkazilishi va asboblar bilan oʻlchash orqali tekshirilib turilishi lozim. 124. Tok uzatilmagani sababli uskuna toʻxtatilgan hollarda elektr dvigatellar oʻchirilishi kerak. 125. Elektr apparatlari va agregatlarining nolga va yerga ulash simlarining butunligi kamida 6 oyda bir marta tekshirilishi lozim. Tekshirish natijalari dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi. 126. Kam quvvatli elektr lampalari va asboblarini kattaroq quvvatlilariga almashtirish tarmoq uchun yoʻl qoʻyiluvchi yuklanishni hisobga olgan holda elektr xoʻjaligi uchun javobgar xodimning ruxsati bilan amalga oshirilishi lozim. 127. Bitta elektr shtepseliga bir nechta isteʼmolchilarni ulash taqiqlanadi. 128. Changlarning statik elektr razryadlaridan alangalanib ketmasligi uchun mashinalarning gʻiloflari, uning asosiy vallari va havo quvurlari yerga ulangan boʻlishi lozim. 129. Havo quvurlarining filtrlari mayda katakli metall toʻrlar bilan oʻralgan va toʻr yerga ulangan boʻlishi lozim. 130. Tashkilotning barcha turdagi bino va inshootlari yashin qaytargichlar oʻrnatilgan holda toʻgʻridan-toʻgʻri yashin urishidan himoyalangan boʻlishi lozim. Yashin qaytargichlar har yili bahorda tekshirilib turilishi va nosozliklari bartaraf etilishi lozim. 131. Ish jarayonida dezinfeksiya, dezinseksiya va deratizatsiya vositalari bilan ifloslangan maxsus kiyim, maxsus poyabzal va boshqa yakka tartibda himoya vositalarini, idish va qoplarni, asbob-uskunalarni, transport vositalarini zararsizlantirish, yakka tartibdagi himoya vositalarini kiygan holda havo surib oluvchi maxsus moslashgan xonada yoki xonadan tashqarida tashkilot tomonidan belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 132. Ish jarayoni tugagandan soʻng maxsus kiyim, maxsus poyabzal va boshqa yakka tartibda himoya vositalarini yuvish va zararsizlantirishda quyidagilarga amal qilinishi lozim: sovun-sodali eritma (50 g kalsiyli soda va 270 g sovun 10 l suvga) ishlatilishi, 1 kg quruq maxsus kiyimlariga 4,5 l eritma sarflanishi; karbofos va boshqa fosfororganik moddalar bilan ishlagandan soʻng maxsus kiyimlar sovun-sodali qaynoq eritmada 2-3 soat boʻktirib, soʻngra yangi eritmada yuvilishi; xlororganik moddalar bilan ifloslangan maxsus kiyimlarni sovun-sodali eritmada 2-3 soat boʻktirilishi, 30 minutdan 2-marta eritmani yangisiga almashtirib qaynatilishi va suvda yaxshilab chayilishi; maxsus kiyimlarni kir yuvish kukuni bilan yuvish taqiqlanadi. 133. Yuqumli kasalliklar oʻchogʻida ishlagan xodimlarning maxsus kiyimi kamerali zararsizlantirilgach yuvilishi lozim. 134. Dezinfeksiyalovchi eritmalar bilan ishlagandan soʻng respirator, himoya koʻzoynaklari va qoʻlqoplarni avval 5 foizli kalsiyli soda eritmasi bilan, soʻngra toza suv bilan yaxshilab yuvilishi lozim. 135. Dezinfeksiyalovchi eritma, suspenziya, emulsiya uchun ishlatilgan chelak va boshqa idishlar ishdan keyin sovun-sodali issiq suvda yuvilishi lozim, ularda oziq-ovqat mahsulotlarini saqlash taqiqlanadi. 136. Dezinfeksiyalovchi eritmalarni tayyorlash uchun ishlatilgan chelak va boshqa idishlar, dezinfeksiya moddalari saqlangan idishlar (qop, bochka va boshqalar) boʻshagach tozalanib, soʻngra yuvilishi lozim. 137. Ishga yaroqsiz holatga kelgan metall idishlarni oʻrnatilgan tartibda zararsizlantirilib, soʻngra roʻyxatdan chiqarilishi lozim. 138. Qogʻoz va yogʻoch idishlarni aholi yashash joylari va tashkilotlar hududidan kamida 200 m uzoqlikda yoqilishi va kuli 0,5 m chuqurga koʻmilishi lozim. 139. Transport vositalarining yogʻoch kuzovi, aravalar dezinfeksiya moddalari va zaharli kimyoviy moddalarni tashigandan soʻng xlorli ohak eritmasi bilan tozalanishi, soʻngra suv bilan yuvilishi kerak. 140. Yuqumli kasalliklar bilan kasallangan bemorlarni tashiydigan maxsus transport vositasi yuqumli kasalliklar shifoxonalaridagi maxsus joylarda tozalanishi lozim. 141. Dezinfeksiya, dezinseksiya va deratizatsiya vosita va moddalarini maxsus moslamali, shamollatish tizimi mavjud boʻlgan omborxonalarda, butun idish yoki qoplarda saqlash zarur. 142. Omborxona quruq, yorugʻ boʻlishi, devorlari silliq, suvalgan, poli sementlangan yoki asfaltlangan (yogʻoch pol mumkin emas) boʻlishi lozim. 143. Mayda idish yoki qopdagi dezinfeksiya vosita va moddalarini saqlash uchun metalldan qilingan tokcha, shisha idishlar uchun yogʻoch tokcha oʻrnatish kerak. 144. Dezinfeksiya, dezinseksiya va deratizatsiya vosita va moddalarini saqlash va tarqatishga masʼul xodim ularning xavfliligini hamda ularni saqlashda xavfsizlik qoidalariga rioya qilishni, idish va qoplarni, toʻkilgan yoki oqqan dezinfeksiya vosita va moddalarini zararsizlantirishni bilishi shart. 145. Dezinfeksiya, dezinseksiya va deratizatsiya vosita va moddalarining aniq nomi, ishlab chiqilgan vaqti va foydalanish muddati koʻrsatilgan boʻlishi kerak, ular koʻrsatilmagan taqdirda ularni tarqatish taqiqlanadi. 146. Dezinfeksiya, dezinseksiya va deratizatsiya moddalarini tarqatadigan xodim yakka tartibda himoya vositalaridan foydalanishi lozim. 147. Omborxonada ovqatlanish, oziq-ovqatlarni, suv va yemlarni saqlash qatʼiy taqiqlanadi. Begona kishilarning omborxonada boʻlishi taqiqlanadi. 148. Epidemiyaga qarshi kurashadigan va profilaktik ishlov oʻtkaziladigan alohida binoda joylashgan sanitariya xonalari belgilangan tartibda jihozlangan boʻlishi kerak. 149. Tashkilotlarning kamerali dezinfeksiyalash boʻlimida quyidagilar boʻlishi shart: ifloslangan buyumlarni qabul qilish xonasi, tunuka bilan qoplangan ish stoli, sovuq va issiq suvli qoʻl yuvish moslamasi; toza va ifloslangan buyumlar uchun alohida omborxona, tokchalari bilan, shuningdek ularni joylashtirish uchun narvoncha; 2 ta boʻlinmadan iborat statsionar dezinfeksiya kamera (bundan buyon matnda kamera deb yuritiladi) joylashtirilgan xona, yaʼni ifloslangan buyumlarni zararsizlantirish uchun kameraga yuklanadigan va zararsizlantirilgandan soʻng ularni kameradan boʻshatib saqlanadigan xona. 150. Kameradan buyumlar boʻshatiladigan tomondagi boʻlinmada stol va buyumlarni dazmollash taxtasi oʻrnatiladi. Sanitar tozalovidan oʻtishga kelgan kishilarning kiyim va buyumlarini zararsizlantiradigan kamera joylashtirilgan xona sanitar tozalov xonasiga imkon qadar yaqin boʻlishi kerak. 151. Yuklash va boʻshatish xonalarining devorida darcha boʻlib, biri yuklash xonasiga sanitar tozalov xonasidan buyumlarni qabul qilish uchun, ikkinchisi boʻshatish boʻlinmasidan sanitar tozalov xonasiga tozalangan kiyimlarni berish uchun zarur. Kamerani boshqarish ishchi maydoni, yuklash boʻlinmasi maydoniga nisbatan katta boʻlgan boʻshatish boʻlinmasida joylashtirilishi kerak. 152. Kamerali yuklash va boʻshatish xonalari oʻrtasida xodimlarni sanitariya ishlovidan oʻtkazish xonasi va toza buyumlarni berish omborxonasi bilan bogʻlanuvchi bino, shuningdek dezinfeksiya vosita va moddalarini saqlash uchun omborxona boʻlishi kerak. Kamerali yuklash va boʻshatish xonalarining havo almashtirgichlari Dezinfeksiya tadbirlarini oʻtkazish, dezinfeksiya xizmatini amalga oshiruvchi tashkilotlarni joylashtirish hamda ularning xonalari va jihozlariga, dezinfeksiya vositalarini saqlash, tashish va ulardan foydalanishga oid sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari (0090-25-son SanQvaN) talablariga mos boʻlishi lozim. 153. Dispetcherlar xonasi tovush oʻtkazmaydigan qilib jihozlanishi, buyurtmalarni qabul qilib olishda zarur boʻlgan telefon apparatlari bilan yetarlicha taʼminlangan boʻlishi kerak. 154. Deratizatsiya xoʻraklari tayyorlaydigan laboratoriya alohida binoda joylashgan boʻlib, kirish-chiqish yoʻllari xizmatchilar ishlaydigan yoki dezinfeksiya vosita va moddalarining hidi keladigan binolar bilan bogʻlangan boʻlmasligi kerak. Laboratoriyada ( soʻruvchi) tortma shkaf, ish stollari, xoʻrak saqlash uchun muzlatgich, elak va xoʻrak tayyorlash uchun elektr yoki gaz plitalari boʻlishi kerak. Zaharli moddalar bilan bogʻliq boʻlgan ishlarda ularni oʻlchab, tortish faqat soʻrish shkafi boʻlgan laboratoriyalarda bajarilishi kerak. Zaharli xoʻraklarni laboratoriyadan tashqarida tayyorlash va saqlash taqiqlanadi. 155. Bemorlarni tashuvchi maxsus transport vositasi uchun maxsus xonada issiq va sovuq suv, oqova suv uchun oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimi, dezinfeksiya vosita va moddalarning eritmasini saqlash uchun idishlar boʻlishi kerak. Maxsus xona poli suv oʻtkazmaydigan qoplam bilan qoplangan boʻlishi kerak. 156. Tashkilotlarning barcha ishlab chiqarish xonalarida almashinuvini taʼminlovchi jihozlar bilan Dezinfeksiya tadbirlarini oʻtkazish, dezinfeksiya xizmatini amalga oshiruvchi tashkilotlarni joylashtirish hamda ularning xonalari va jihozlariga, dezinfeksiya vositalarini saqlash, tashish va ulardan foydalanishga oid sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari (0090-25-son SanQvaN) talablariga mos boʻlishi lozim. 157. Yuqumli kasallik oʻchogʻida boʻlgan xodimlar oʻz ish joylariga kelgach barcha kiyim va buyumlari zararsizlantirilishi, tozalangan kiyimlarni kiyishlari va ish tugagach dush qabul qilishlari lozim. 158. Yuqumli kasalliklar va ifloslangan materiallar bilan ishlovchi xodimlar toza binoga oʻtishdan avval maxsus kiyimlarini yechishlari lozim. 159. Yuqumli kasallik oʻchogʻida ishlayotgan xodim shu yerdagi kiyim ilgichlardan va boshqa buyumlardan foydalanmasligi kerak. Yechilgan kiyimini maxsus qopchaga yoki avvaldan tozalanib zararsizlantirilgan joyga qoʻyish kerak. Oʻchoqda maxsus kiyimsiz ishlash taqiqlanadi. 160. Yuqumli kasallik oʻchogʻida dezinfeksiya tadbirlari oʻtkazilgandan soʻng tibbiy xalat va qalpoq (roʻmol)lar almashtirilishi va ular albatta kamerali dezinfeksiyadan oʻtkazilishi kerak. 161. Paratif kasalligi oʻchogʻida boʻlgan xodim tezlik bilan sanitariya tozalovidan oʻtishi kerak. 162. Dezinfeksiyalovchi asbob-uskunalar dezinfeksiya vosita va moddalari qoldigʻidan yaxshilab yuvib tozalanishi va quritilishi hamda maxsus xonadagi javonlarda saqlanishi lozim. 163. Yuqumli kasallik bilan kasallangan bemorlarni kasallik oʻchoqlaridan faqatgina maxsus transport vositasi yoki tez tibbiy yordam transportida shifoxonalarga yetkazilishi lozim. 164. Dezinfeksiya vosita va moddalari bilan bogʻliq barcha ishlarni (oʻlchash, ishchi eritmalar, deratizatsiya xoʻraklari tayyorlash, oʻchoqlarga ishlov berish, ishchi eritmalar bilan dezinfeksiya qilish va boshqalar) bajaradigan xodimlar yakka tartibda himoya vositalari va maxsus kiyimda bajarishlari kerak. 165. Kiyim va buyumlarni insektitsid, repelentlarda boʻktirish hamda ularni quritish ishlari shamollatish tizimi bor maxsus xonada yoki ochiq havoda oʻtkazilishi lozim. 166. Dezinfeksiya vosita va moddalarini tortish va idishlarga solish va boshqa ishlar havoni tortuvchi shkafi boʻlgan maxsus xonada bajarilishi lozim. 167. Dezinfeksiya vosita va moddalari bilan ishlaganda xodimlar vaqti-vaqti bilan ochiq havoga chiqib (maxsus kiyimlarsiz) tanaffus qilishlari lozim. 168. Ish tugagandan soʻng xodimlar maxsus kiyimlarni belgilangan tartibda yechishlari va maxsus idishga solishlari, ogʻizni suv bilan yaxshilab chayib, gigiyenik dush qabul qilishlari kerak. 169. Oziq-ovqat mahsulotlarini dezinfeksiya vosita va moddalari bilan birgalikda tashish, ularni ishlab chiqarish (tayyorlash) xonalarida saqlash taqiqlanadi. 170. Dezinseksiya vosita va moddalari va asbob-uskunalari bilan ishlaganda quyidagi qoidalarga rioya qilish lozim: teri va shilliq qatlamga dezinseksiya vosita va moddasi eritmalarining tushishiga yoʻl qoʻymaslik; emulsiya tayyorlash, kukun dorilarni oʻrash ishlari binodan tashqarida yoki maxsus ajratilgan xonada, oynalarni ochib, shuningdek havoni tortuvchi shkaflarda, qoʻlqop, respirator va oynagini taqib bajarilishi kerak. 171. Ish tugagandan soʻng xodimlar maxsus kiyimlarni belgilangan tartibda yechishlari va maxsus idishga solishlari, ogʻizni suv bilan yaxshilab chayib, gigiyenik dush qabul qilishlari kerak. 172. Insektitsidli eritmalar tayyorlashda benzin va spirtdan foydalanish va ularni purkash taqiqlanadi. 173. Tayyorlangan xoʻraklarni dezinfektorlarga oʻlchab, kleyonka, polietilen yoki boshqa qopchalarga joylashtirilgan holda berilishi lozim. Kasallik oʻchoqlariga xoʻraklar qulflanadigan maxsus idishlarda (idish qopqogʻining ichki tomonida hayot uchun xavfli moddalar borligi haqida va tashkilotning manzili koʻrsatilgan boʻlishi kerak) olib borilishi va ular qoshiqlar bilan solinishi lozim. Dezinfektorlar kukunli deratizatsiya vosita va moddalari bilan ishlaganda (kemiruvchilarning uyalariga va infeksiya bilan ifloslangan suvga dori purkaganda) changga qarshi yoki paxta-dokali respirator kiyishi kerak. 174. Kasallik oʻchoqlarida ish tugagandan soʻng dezinfektor asbob-uskunalarni, laboratoriya idishlarini va maxsus kiyimlarni yigʻishtirib maxsus idishlarga solishi va qoʻllarini sovunlab yuvishi, kukunli moddalar bilan ishlaganda yuz-qoʻlini sovunlab yuvishi, ogʻizni suv bilan chayishi kerak. 175. Kasallik oʻchoqlarida oʻlgan kemiruvchilarni qisqichlar yordamida rezina qoʻlqop kiyib yigʻish va maxsus qopchalarga solish kerak. Ularni oʻlatga qarshi kurash yoki oʻta xavfli yuqumli kasalliklar laboratoriyasiga topshirish uchun qopqoqli temir baklarga joylashtiriladi. Bunday muassasalar yoʻq joylarda esa kemiruvchilarni yoqib yuboriladi yoki oʻliklarini 0,5 m chuqurlikda oʻra qazib, 10 — 20 foizli xlorli ohak eritmasi sepib koʻmib yuborilishi lozim. 176. Deratizatsiya uchun xoʻraklarni shamollatish tizimi bor maxsus xonalarda tayyorlash lozim. 177. Kameraning yuklash xonasida va sanitariya tozalov xonasining ifloslangan qismida ishlovchi xodimlar kombinezon va xalatda, respirator yoki dokadan qilingan (toʻrt qavatli) niqobda boʻlishlari lozim. 178. Oʻta xavfli yuqumli kasalliklarda xodimlar oʻlatga qarshi maxsus kiyimdan foydalanishlari kerak. 179. Kamerani boʻshatish xonasida va sanitariya tozalov xonasining toza qismida xodimlar toza xalatda ishlashlari kerak. 180. Kamera ishlayotganda xodimlar bosim beruvchi uskunalarda oʻrnatilgan monomert koʻrsatkichini muntazam ravishda nazorat qilishlari lozim. 181. Kameradagi bosim atmosfera bosimi bilan tenglashmaguncha va shamollatish muddati tugamaguncha ishlayotgan kamera eshiklari ochilmasligi lozim. 182. Kameralarda maxsus tayyorgarlikdan oʻtgan xodimlar ishlashi lozim. 183. Ifloslangan xona bilan toza xona oraligʻida har qanday muloqot boʻlmasligi lozim. 184. Kamerani har chorakda bir marta bakteriologiya laboratoriyasi tomonidan tekshirib turilishi lozim. 185. Kamerani ifloslangan xonasida va toza xonasida kiyimlarni, buyum va koʻrpalarni vaqtincha saqlash uchun moslama (stellaj) boʻlishi lozim. 186. Kamera bir yilda bir marta metorologik tahlildan (tekshiruvdan) va texnik koʻrikdan oʻtkazilishi lozim. 187. Tashkilotlarda sterilizatsiya qilish jihozidan foydalanish quyidagi holatlarda taqiqlanadi: himoyalovchi klapanlarda nuqson boʻlganda; ekspluatatsiya boʻyicha yoʻriqnomaga rioya qilingan boʻlsa ham sterilizatorda bosim ruxsat berilgan miqdordan koʻtarilganda; bosim ostida ishlaydigan sterilizatorlar elementlarida yoriq, doʻppayib turgan joylar, boltlar mahkamlangan joyida oqish boshlanganda, prokladkalarda yoriq paydo boʻlganda; suyuqlik miqdori koʻrsatkichida nuqson paydo boʻlganda; himoyalovchi blokirovkalangan qurilmalarda nuqson aniqlanganda; nazorat-oʻlchash asboblari va avtomatika vositalari yoʻq boʻlganda yoki ularda nuqson aniqlanganda; qismlar birikkan joyda kondensat oqimi paydo boʻlganida (texnologik bugʻ chiqarilayotganda); sterilizatsiya va suv bugʻ kameralari, nazorat-oʻlchash asboblari birikmalari, truboprovod va armatura eshiklari va qopqoqlarning zichligi (germetikligi) (2,2 kgs/sm2 bosimda) buzilganda; mahkamlovchi detallar, qopqoqlarning nosozligi va but emasligida, sterilizator tashqi yuzasining temperaturasi koʻtarilganda. 188. Sterilizatsiya xonasida tabiiy yorugʻlik boʻlishi, shuningdek, derazalarida framugalar yoki fortochkalar boʻlishi kerak. 189. Sterilizatsiya xonasi shamollatish tizimi bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. Xonaning eshigi oynali boʻlmasligi kerak. 190. Xonada faqat sterilizatorlar joylashgan boʻlishi lozim. 191. Sterilizatorlar devordan 0,8 m uzoqlikda joylashtirilishi kerak. Shkaf koʻrinishidagi sterilizator uchun esa uning qopqogʻi ochiladigan tomonga 1,5 m masofa belgilanadi. 192. Elektr sterilizatsiyalash xonasidagi pol tok oʻtkazmaydigan materialdan boʻlishi kerak. 193. Poli plitali xonalarda rezina dielektrik gilamchalar bilan qoplangan sharoitda elektrik sterilizatordan foydalanishga ruxsat beriladi. 194. Sterilizatsiya xonalarida yongʻinga qarshi ishlatiladigan vositalar va zarur boʻlganda birinchi tibbiy yordam koʻrsatish uchun kerak boʻladigan tibbiyot qutichasi mavjud boʻlishi kerak. 195. Rubilniklar va avtomatik oʻchirgichlar poldan 1,6 m balandlikda va sterilizatordan 1 m dan uzoq boʻlmagan joyda oʻrnatilishi lozim. 196. Ish jarayonlarida xodimlar nosoz asbob-uskunalardan (avtomaks, gidropult, pulverizator va boshqalar) foydalanishi taqiqlanadi. 197. Asbob-uskunalardan foydalanganda xodimlar maxsus kiyim, maxsus poyabzal va yakka tartibdagi himoya vositalarida ishlashlari lozim. 198. Bugʻli, bugʻ formalinli, issiq havoli va gazli kameralarni ishlatishda texnika xavfsizligi qoidalariga rioya qilinishi lozim. 199. Kameraning baʼzi qismlarida va nazorat oʻlchov asboblarida (bugʻ oʻtkazish, gaz uzatish, himoyalash klapanlari, manometrlar va boshqalar) nosozlik boʻlgan taqdirda ishlash taqiqlanadi. 200. Kamera qozonlarida bosimning belgilangan meʼyorlardan oshib ketishiga, bugʻ va issiq suv quvurlarida nosozliklar yuzaga kelishiga yoʻl qoʻyilmasligi lozim. 201. Bosim ostida ishlayotgan asbob-uskunalarda bugʻ oʻtkazish, ventil va boshqa qismlarini tuzatish ishlari olib borilmasligi lozim. 202. Manometr va klapanlarini dam berish yoʻli bilan bir ish kuni davomida vaqti-vaqti bilan kamida 2-marta tekshirib turilishi lozim. 203. Kameraga bugʻ yuborishdan avval bugʻ oʻtkazgichlarda yigʻilib qolgan bugʻ kondensati qoldiqlarini chiqarib yuborish kerak. Ventillar, kranlar va boshqa boshqaruv qismlarini yechish va joyiga qotirib qoʻyilishi lozim. 204. Kamera ishlayotgan vaqtda xodim kameraning ishchi qismiga tegishi man etiladi. 205. Asbob-uskunalarning metall qismlari zanglab ketmasligi uchun namligi meʼyorda boʻlgan omborxonalarda saqlanishi lozim. 206. Tashkilotning taʼmirlash xizmati uskunalarning, ularning pasportlari, texnik yoʻriqnomalari va ishlab chiqaruvchi tashkilotning boshqa hujjatlarining mehnat xavfsizligi standartlari tizimi talablariga mosligini taʼminlashi lozim. 207. Asbob-uskunalarni zarur texnik holatda tutib turish uchun tashkilotda unga xizmat koʻrsatishni yaxshilash, rejaviy-oldini oluvchi taʼmirlashning qatʼiy bajarilishi va taʼmirlash ishlarining sifatini yaxshilash boʻyicha choralar koʻrilishi lozim. 208. Asosiy asbob-uskunalarni kapital va joriy taʼmirlash, oʻrnatilgan tartibda ishlab chiqilgan va tasdiqlangan ishlarni tashkil etish loyihasiga muvofiq amalga oshirilishi lozim. Ishlarni tashkil etish loyihalarida taʼmirlashni oʻtkazishga javobgar xodimlar, shuningdek taʼmirlash ishlarining tartibi va xodimlarning xavfsizligini taʼminlovchi choralar koʻrilishi lozim. 209. Taʼmirlash ishlarini oʻtkazish muddati tashkilot bosh muhandisi tomonidan tasdiqlagan yillik rejali-taʼmirlash jadvaliga asosan belgilanadi. 210. Taʼmirlash ishlarini oʻtkazishda bajarilishi zarur boʻlgan ishlarning bajarilishi texnologik ketma-ketlikda koʻrsatilishi kerak. Bunda quyidagilarni koʻrsatish zarur: ishlarni bajarish usullari va uslublarini; taʼmirlash uchun zarur boʻlgan asbob-uskuna va anjomlarning turlarini; taʼmirlangan asbob-uskuna va anjomlar va ularning qismlarini texnik talablarga javob berishini. 211. Bajarilishi xavfsizlik choralari bilan bogʻliq va maxsus texnologik taʼmirlash jarayonlarini amalga oshirilishi koʻrsatmalari berilgan ishlar taʼmirlash hujjatlarida koʻrsatilishi kerak. 212. Tashkilotlarda pudratchi tashkilotlar tomonidan bajariladigan taʼmirlash, qurilish va montaj ishlari naryad-ruxsatnoma bilan rasmiylashtirilishi lozim. 213. Barcha hollarda taʼmirlash ishlarining bajarilish tartibi va usullari bosh muhandis yoki uning oʻrinbosari bilan kelishilishi kerak. 214. Taʼmirlash ishlari bajariladigan hudud toʻsilgan holatda boʻlishi va u yerda xavfsizlik belgilari oʻrnatilgan boʻlishi lozim. 215. Taʼmirlash ishlari boshlanishidan avval, taʼmirlashda band boʻlgan barcha xodimlar ishlarni tashkil etish loyihasi bilan tanishtirilishi va taʼmirlash ishlarini bajarish paytida xavfsizlik choralariga rioya qilish boʻyicha yoʻl-yoʻriqdan oʻtkazilishi lozim. 216. Yechib olingan agregatlar, detallar va metall konstruksiyalar yigʻishtirib qoʻyilishi lozim. 217. Taʼmirlash paytida ish joylarini, yoʻllarni, yoʻlaklarni va zinapoyalarni turli narsalar bilan toʻsib qoʻyish taqiqlanadi. 218. Suyuq yonilgʻini saqlash uchun sigʻimlarda va boshqa sigʻimlarda ishlaganda, sigʻimni ulardan boʻshatish zarur. 219. Kompressorni qismlarga ajratish va ichini ochish bilan bogʻliq taʼmirlash ishlarini oʻtkazish uchun uni boshqa barcha texnologik quvur oʻtkazgichlardan uzib qoʻyish lozim. 220. Taʼmirlash ishlari balandlikda bajarilganda, havoza va taxta toʻshamalar oʻrnatilishi lozim. 221. Havoza va taglik oʻrnatishning imkoni boʻlmasa, xodimlar balandlikda ishlash uchun ehtiyot kamarlari va arqonlardan foydalanishlari shart. Ehtiyot kamarlari va arqonlarning mahkamlanish joyi konstruksiyalarda avvaldan belgilab qoʻyilgan boʻlishi lozim. 222. Balandlikda taʼmirlash ishlarini bajarganda, asbob-uskuna va materiallarni maydoncha qirgʻogʻiga qoʻyish yoki yerga tashlash taqiqlanadi. Asbob-uskunalarni maxsus sumka yoki qutida saqlash zarur. 223. Xodimlarning qizigan uskunaning ichiga kirgan holda taʼmirlash ishlarini olib borishiga uskunani shamollatib, ichidagi gazlar butunlay chiqarib yuborilgandan va havoning harorati koʻpi bilan 400 S gacha pasaytirilgandan soʻng ruxsat etiladi. 224. Barcha taʼmirlash ishlari, tashkilot rahbari tomonidan tayinlangan masʼul xodim rahbarligi va nazorati ostida bajarilishi lozim. 225. Yoritish chiroqlarini taʼmirlash ishlarida faqat 12 V kuchlanishdagi koʻchma lampalar, portlashdan himoyalab yasalgan akkumulyatorli chiroqlardan foydalanish kerak. Yoritish maqsadida mashʼala, gugurt, kerosinli fonarlar, shamchiroqlardan foydalanish taqiqlanadi. 226. Asbob-uskunalarni maxsus oʻqitilgan va yoʻl-yoʻriq olgan, bilimlari sinalgan, stajirovkadan oʻtgan, tegishli razryad hamda toifaga ega xodim tomonidan taʼmirlash va sozlash ishlari amalga oshirilishi shart. 227. Kapital taʼmirlashdan soʻng asbob-uskunani ishga tushirish, tashkilot bosh mexanigi (bosh energetik), mehnat muhofazasi xizmati xodimi, kasaba uyushmasi vakili va bosh muhandis tasdiqlaydigan tegishli dalolatnoma tuzilib, qabul qilingandan soʻng ruxsat beriladi. 228. Taʼmirlash ishlari tugagach, barcha keraksiz konstruksiyalar, asbob-uskunalar, materiallar va chiqindilar sexdan olib ketilishi, toʻsiqlar, saqlovchi blokirovka moslamalari oʻz joyiga oʻrnatilishi kerak. 229. Tashkilotlarni loyihalashtirishda, qurishda va qayta qurishda mazkur Qoidalarga amal qilish uchun javobgarlik tegishli ishlarni bajaruvchi tashkilotlar zimmasiga yuklatiladi. 230. Mansabdor shaxslar va xodimlar mehnatni muhofaza qilish qoidalariga rioya qilmaganliklari uchun qonunchilik hujjatlariga muvofiq belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladilar. 231. Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasi, Ichki ishlar vazirligi, Sogʻliqni saqlash vazirligi, Oʻzbekiston Kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashi, “Sanoatgeokontexnazorat” davlat inspeksiyasi, “Oʻzdavenergonazorat” inspeksiyasi hamda Oʻzbekiston standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish agentligi bilan kelishilgan.