AKSIYADORLIK-TIJORAT TADBIRKORBANKNING KREDIT LINIYALARI HISOBIDAN TIJORAT BANKLARI TOMONIDAN KIChIK BIZNES SUBYEKTLARIGA DASTLABKI (BOShLANGʻICh) SARMOYANI ShAKLLANTIRIShGA KREDIT BERISh HAMDA LIZING KOMPANIYALARI TOMONIDAN LIZINGNI AMALGA OShIRISh TARTIBI TOʻGʻRISIDAGI NIZOMNI TASDIQLASh HAQIDA
(resolution, 2006-02-21)

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Kichik tadbirkorlik subyektlarini moliyaviy qoʻllab-quvvatlash mexanizmini takomillashtirish toʻgʻrisida” 2003-yil 23-dekabrdagi PF-3367-sonli Farmoni, Vazirlar Mahkamasining “Kichik tadbirkorlik subyektlarini moliyaviy qoʻllab-quvvatlash mexanizmini takomillashtirish toʻgʻrisida”gi 2003-yil 24-dekabrdagi 563-sonli qaroriga muvofiq qaror qilamiz: 1. Aksiyadorlik-tijorat Tadbirkorbankning kredit liniyalari hisobidan tijorat banklari tomonidan kichik biznes subyektlariga dastlabki (boshlangʻich) sarmoyani shakllantirishga kredit berish hamda lizing kompaniyalari tomonidan lizingni amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur qaror Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kundan boshlab 10 kundan soʻng amalga kiritilsin. Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2003-yil 23-dekabrdagi “Kichik tadbirkorlik subyektlarini moliyaviy qoʻllab-kuvvatlash mexanizmini takomillashtirish toʻgʻrisida”gi PF-3367-sonli Farmoni, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2003-yil 24-dekabrdagi 563-sonli “Kichik tadbirkorlik subyektlarini moliviy qoʻllab-quvvatlash mexanizmini takomillashtirishga doir chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq ishlab chiqilgan. 1. Ushbu Nizom sobiq “Biznes-fond”ga tegishli boʻlgan mablagʻlarning aksiyadorlik-tijorat Tadbirkorbankka oʻtkazib berilgan qismi hisobidan Tadbirkorbank tomonidan tijorat banklari va lizing kompaniyalarida kredit liniyalari ochish hamda ushbu kredit liniyalari hisobidan tijorat banklari tomonidan fermer xoʻjaliklari va yuridik shaxs maqomiga ega dehqon xoʻjaliklari, mikrofirmalar, kichik korxonalarga dastlabki (boshlangʻich) sarmoyani shakllantirish uchun kreditlar berish tartibini belgilaydi. 2. Mazkur Nizom maqsadlari uchun quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi: mikrofirma — band boʻlgan xodimlarining oʻrtacha yillik soni ishlab chiqarish tarmoqlarida yigirma kishidan; xizmatlar koʻrsatish sohasidagi va boshqa noishlab chiqarish tarmoqlarida oʻn kishidan; ulgurji va chakana hamda savdo umumiy ovqatlanish tarmoqlarida besh kishidan oshmaydigan korxona; kichik korxona — band boʻlgan xodimlarining oʻrtacha yillik soni yengil va oziq-ovqat sanoatida, metallga qayta ishlov berish va asbobsozlik, yogʻochsozlik, mebel sanoati hamda qurilish materiallari sanoatida yuz kishidan; mashinasozlik, metallurgiya, yoqilgʻi-energetika va kimyo sanoati, qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini ishlab chiqarish va qayta ishlash, qurilish hamda boshqa sanoat-ishlab chiqarish sohalarida ellik kishidan; fan, ilmiy xizmat koʻrsatish, transport, aloqa, xizmat koʻrsatish sohalari (sugʻurtadan tashqari), savdo va umumiy ovqatlanish hamda boshqa noishlab chiqarish sohalarida yigirma besh kishidan oshmaydigan korxona; dehqon xoʻjaligi — oila aʼzolarining shaxsiy mehnati asosida, meros qilib qoldiriladigan umrbod egalik qilish uchun oila boshligʻiga berilgan tomorqa yer uchastkasida qishloq xoʻjaligi mahsuloti yetishtiradigan va realizatsiya qiladigan, yuridik shaxsni tashkil etgan holda faoliyat yuritadigan oilaviy mayda tovar xoʻjaligi; fermer xoʻjaligi — yuridik shaxs huquqlariga ega boʻlgan, oʻziga uzoq muddatli ijaraga berilgan yer uchastkalaridan foydalangan holda tovar qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishi bilan shugʻullanuvchi fermer xoʻjaligi aʼzolarining birgalikdagi faoliyatiga asoslangan mustaqil xoʻjalik yurituvchi subyekt; dastlabki (boshlangʻich) sarmoyani shakllantirishga kreditlar — mikrofirmalar va yuridik shaxs maqomiga ega dehqon xoʻjaliklari uchun eng kam ish haqining 150 baravarigacha hamda kichik korxonalar va fermer xoʻjaliklari uchun eng kam ish haqining 300 baravarigacha miqdorda boʻladigan kredit shakllaridan biri; kredit liniyasi — Tadbirkorbank tomonidan faqat maqsadli ishlatish asosida, uning summasini banklarning va lizing kompaniyalarining balansida aks ettirgan holda kichik biznes subyektlarini kreditlash uchun tijorat banklariga va lizing kompaniyalariga ajratiladigan mablagʻlar. 3. Tijorat banklari tomonidan sobiq “Biznes-Fond”ga tegishli kredit liniyalari mablagʻlarini Tadbirkorbankka qaytarilishi natijasida shakllanadigan imtiyozli kredit resurslari mikrofirmalar, kichik korxonalar, fermer xoʻjaliklari va yuridik shaxs maqomiga ega dehqon xoʻjaliklarining (keyingi oʻrinlarda — kichik biznes subyektlari) dastlabki (boshlangʻich) sarmoyasini shakllantirishga kreditlar berish uchun tijorat banklarida hamda lizing kompaniyalariga kichik biznes subyektlariga lizing xizmatlari koʻrsatish uchun kredit liniyalarini (keyingi oʻrinlarda — Tadbirkorbank kredit liniyalari) ochishga yoʻnaltiriladi. 4. Tadbirkorbank kredit liniyalari hisobidan Oʻzbekiston Respublikasining rezidentlari boʻlgan kichik biznes subyektlari kreditlanadi. Xorijiy investitsiyalar ishtirokidagi qoʻshma korxonalar ustav kapitali shakllangandan keyin tashkil etilishlari munosabati bilan ularga ushbu kreditlar berilmaydi. Dastlabki (boshlangʻich) sarmoyani shakllantirishga kreditlar yangi barpo etilayotgan, oʻrnatilgan tartibda davlat roʻyxatiga olinganidan keyin olti oydan kechiktirmagan davrda kredit olish uchun tegishli ariza topshirgan kichik biznes subyektlariga 3 yilgacha muddatga, kreditlarni qaytarish muddatini uzaytirish huquqisiz beriladi. 5. Tadbirkorbank kredit liniyalari hisobidan kichik biznes subyektlariga dastlabki (boshlangʻich) sarmoyani shakllantirishga kreditlar Markaziy bankning amaldagi qayta moliyalash stavkasining 1/6 qismi miqdoridagi imtiyozli foiz stavkasi bilan amalga oshiriladi. Lizing kompaniyalari tomonidan ushbu kredit liniyalari hisobidan amalga oshiriladigan lizing operatsiyalari uchun hisoblanadigan foiz darajasi lizing kompaniyasi marjasini qoʻshgan holda Markaziy bankning amaldagi qayta moliyalash stavkasining 40 foizi darajasida belgilanadi. Markaziy bankning qayta moliyalash stavkasi oʻzgargan taqdirda Tadbirkorbankning kredit liniyasi uchun hisoblanadigan foiz miqdori hamda tijorat banklari tomonidan kichik biznes subyektlariga ushbu kredit liniyasi hisobidan berilgan kreditlar va lizing kompaniyalari tomonidan koʻrsatilgan lizing xizmatlari uchun hisoblanadigan foiz stavkalari ham mos ravishda oʻzgaradi. Mazkur talab Tadbirkorbank bilan tijorat banklari hamda lizing kompaniyalari oʻrtasida tuziladigan kredit liniyasi ochish toʻgʻrisidagi kredit shartnomasida, shuningdek, tijorat banki hamda lizing komaniyalari va kichik biznes subyektlari oʻrtasida ushbu kredit liniyasi hisobidan kredit berish yoki lizing xizmati koʻrsatish shartnomasida belgilab qoʻyilgan boʻlishi lozim. 6. Tadbirkorbank kredit liniyalari hisobidan berilayotgan kreditlar va lizing xizmatlari uchun hisoblanadigan imtiyozli foiz miqdorining teng yarmini (50 foizini) bank yoki lizing kompaniyasining marjasi tashkil etadi. Bunda bank yoki lizing kompaniyasi marjasi oʻrnatilgan imtiyozli foiz stavkasi miqdorining oshishiga olib kelmaydi. 7. Sobiq “Biznes-Fond” kredit liniyalarining Tadbirkorbankka qaytarilgan qismi hisobidan bevosita Tadbirkorbank tomonidan kichik biznes subyektlariga dastlabki (boshlangʻich) sarmoyani shakllantirishga berilgan kreditlar uchun undiriladigan foiz stavkalari Markaziy bankning amaldagi qayta moliyalash stavkasining 1/6 qismi miqdorida belgilanadi. Ushbu kredit mablagʻlari hisobidan Tadbirkorbank tomonidan oʻz mijozlariga dastlabki (boshlangʻich) sarmoyani shakllantirishga berilgan kreditlar uchun hisoblangan foizlar Tadbirkorbankning ixtiyorida qoldiriladi va uning balansida oʻrnatilgan tartibda aks ettiriladi. 8. Dastlabki (boshlangʻich) sarmoyani shakllantirishga berilgan kreditlar boʻyicha foizlar ushbu kreditlar berilgan kundan boshlab hisoblanadi va 12 oy oʻtgandan keyin undirish boshlanadi. Mazkur kreditlar uchun hisoblangan foizlar dastlabki 12 oy davomida Tadbirkorbank, tijorat banklari va lizing kompaniyalari daromad (foyda) soligʻi hisoblash bazasiga kiritilmaydi. 9. Tadbirkorbank kredit liniyalarini ochish uchun Tadbirkorbank bilan tijorat bankining Bosh idorasi hamda lizing kompaniyasi oʻrtasida bosh bitim tuziladi. Bosh bitimda ochiladigan kredit liniyasiga xizmat koʻrsatishning asosiy shartlari, imtiyozli foiz stavkasi miqdori, bank yoki lizing kompaniyasi marjasi, Tadbirkorbank bilan bosh tijorat banki hamda lizing kompaniyasi oʻrtasidagi oʻzaro majburiyatlar belgilanadi. 10. Tadbirkorbank bitta yoki bir nechta tijorat banki yoki lizing kompaniyasi bilan kredit liniyasini ochish toʻgʻrisida bosh bitim tuzish huquqiga ega. 11. Tadbirkorbank mablagʻlari hisobiga kredit liniyalari muddatlilik, toʻlovlilik, maqsadli ishlatish va qaytarishlik tamoyillari asosida kichik biznes subyektlarini kreditlash uchun ochiladi. 12. Tadbirkorbank bilan bosh tijorat banki yoki lizing kompaniyasi oʻrtasida bosh bitim tuzilganidan keyin, ular oʻrtasida kredit liniyasi ochish uchun kredit shartnomasi tuziladi. Kredit liniyasini ochish uchun bosh tijorat banki bilan kredit shartnomasida quyidagi shartlar belgilanishi lozim: kredit liniyasi summasi, bunda dastlabki (boshlangʻich) sarmoyani shakllantirishga kreditlar choraklar va viloyatlar boʻyicha boʻlib chiqiladi; bank marjasi chegirilgan holda imtiyozli foiz stavkasi; berilgan kreditlardan maqsadli foydalanilishi ustidan monitoringni amalga oshirish tartibi. 13. Tadbirkorbank bilan lizing kompaniyasi oʻrtasida tuziladigan kredit shartnomasida quyidagi shartlar belgilanishi lozim: kredit liniyasi summasi; ajratilayotgan kredit liniyasi hisobiga lizing operatsiyalarini amalga oshirishga mablagʻlar ajratishning choraklar va viloyatlar boʻyicha taqsimoti; lizing kompaniyasi marjasi chegirib tashlangan holdagi imtiyozli foiz stavkasi; kredit liniyasi mablagʻlarini lizing kompaniyasi tomonidan maqsadli ishlatilishi ustidan monitoringni amalga oshirish tartibi. 14. Tadbirkorbank tomonidan tijorat banklariga kredit liniyasi ochish uchun taqdim etilgan mablagʻlarning hisobi Tadbirkorbankda 13301 — “Boshqa banklarga berilgan oʻrta muddatli ssudalar” hisobvaragʻida, lizing kompaniyalariga kredit liniyasi ochish uchun taqdim etilgan mablagʻlarining hisobi esa kredit liniyasi muddatiga mos ravishda ochiladigan 14401 — “Bank boʻlmagan moliyaviy muassasalarga beriladigan oʻrta muddatli ssudalar” hisobvaraqlarida yuritiladi . Tijorat banklari esa Tadbirkorbank kredit liniyalaridagi mablagʻlarni, kichik biznes subyektlarini kreditlash muddatlariga bogʻliq holda 21806 — “Boshqa banklardan olingan oʻrta muddatli ssudalar” balans hisobvaragʻida yuritiladi. 15. Tadbirkorbank tomonidan lizing kompaniyalariga kichik biznes subyektlariga lizing xizmati koʻrsatish maqsadida ochilgan kredit liniyalaridagi mablagʻlar hisobi lizing kompaniyalarining balansida qonunchilikda belgilangan tartibda yuritiladi. 16. Tadbirkorbank kredit liniyalaridagi mablagʻlarga tijorat banklari va lizing kompaniyalari tomonidan marjasi chegirib tashlangan holda hisoblangan foizlar toʻlovi kichik biznes subyektlaridan berilgan kreditlar va koʻrsatilgan lizing xizmatlari uchun foizlarni haqiqatda undirib olinganligidan qatʼi nazar, kredit shartnomasida belgilangan muddatlarda amalga oshiriladi. 17. Tijorat banklari tomonidan dastlabki (boshlangʻich) sarmoyani shakllantirishga kreditlarni berish uchun ochilgan kredit liniyalari boʻyicha hisoblangan foizlar toʻlovini ushbu kreditlar kichik biznes subyektlariga berilgan kundan 12 oy oʻtganidan keyin amalga oshiradilar. Lizing xizmati koʻrsatish uchun ochilgan kredit liniyalari mablagʻlari uchun foizlar toʻlovi kichik biznes subyektlariga lizing xizmati koʻrsatilgan kundan boshlab hisoblanadi va uning toʻlovi har oyda amalga oshiriladi. 18. Tijorat banklari va lizing kompaniyalari Tadbirkorbank kredit liniyasi mablagʻlarining kredit shartnomasida belgilangan muddatlarda ishlatilmagan qismiga kredit shartnomasi shartlariga muvofiq Markaziy bankning amaldagi qayta moliyalash stavkasi mikdorida foiz toʻlaydilar. 19. Tadbirkorbank bilan tijorat banki yoki lizing kompaniyalari oʻrtasida keyingi kredit liniyalari ochilganda yangi kredit liniyalarining summalari koʻrsatilgan holda qoʻshimcha kredit shartnomasi rasmiylashtiriladi. 20. Kredit liniyasining amal qilish muddati tugaganidan keyin bosh tijorat banki yoki lizing kompaniyasi Tadbirkorbankka kredit liniyasi mablagʻlarini, toʻlanmagan foizlar qoldigʻini qoʻshib hisoblagan holda, qarzdor tomonidan olingan kreditlarni yoki lizing oluvchi tomonidan lizing toʻlovlarini haqiqatda qaytarilishidan qatʼi nazar, kredit shartnomasida belgilangan muddatlarda qaytarib berishi shart. 21. Tadbirkorbank tijorat banki yoki lizing kompaniyasida ochilgan kredit liniyasi mablagʻlarini maqsadli ishlatilishini kredit yigʻmajildini yoki lizing boʻyicha yigʻmajildni oʻrganish yoʻli bilan, shuningdek, tijorat bankining yoki lizing kompaniyasining vakili bilan joyiga chiqib, kichik biznes subyektlariga Tadbirkorbankning kredit liniyalari hisobiga berilgan kreditlardan yoki lizing obyektidan maqsadli foydalanishi yuzasidan monitoringni amalga oshirishga haqlidir. Ushbu kreditlardan maqsadga nomuvofiq foydalanish hollari aniqlanganda Tadbirkorbank tijorat bankidan yoki lizing kompaniyasidan kredit liniyasining tegishli qismini muddatidan oldin qaytarishni talab qilishga haqli boʻladi. Tadbirkorbankning shu haqdagi toʻlov talabnomasini tijorat banklari va lizing kompaniyalari oʻrtasida kredit liniyasi ochish borasida tuziladigan kredit shartnomasida belgilangan tartibda ijro etishlari shart. 22. Tijorat banklari va lizing kompaniyalari Tadbirkorbank kredit liniyalarini oʻzlashtirishning ahvoli toʻgʻrisida har chorakda Tadbirkorbankka ushbu kreditlarni olgan yoki lizing xizmati koʻrsatilgan kichik biznes subyektlari roʻyxatini ilova qilgan holda axborot taqdim etadilar. Ushbu axborotlar maʼlumotlari boʻyicha har chorakda tijorat banki yoki lizing kompaniyasi bilan Tadbirkorbank oʻrtasida mablagʻlarni ishlatishni solishtirish dalolatnomalari tuziladi. 23. Kichik biznes subyektlari Tadbirkorbank kredit liniyalari hisobidan dastlabki (boshlangʻich) sarmoyani shakllantirishga kredit olish uchun ularning asosiy talab qilib olinguncha depozit hisobvaragʻiga xizmat koʻrsatuvchi tijorat bankiga murojaat qilishlari lozim. 24. Tadbirkorbank kredit liniyasi hisobidan kredit olish uchun kichik biznes subyektlari tijorat banklariga quyidagi hujjatlarni taqdim etishlari lozim: kredit berish toʻgʻrisida ariza; biznes reja; kreditning qaytarilish taʼminoti. 25. Olingan kreditning qaytarilmaslik xavfini oldini olish maqsadida qarz oluvchi quyidagi taʼminot turlarini bankka taqdim etishi mumkin: mulk yoki qimmatli qogʻozlar garovi; uchinchi shaxsning kafilligi; sugʻurta kompaniyasining qarz oluvchining kreditni qaytara olmaslik xavfi sugʻurta qilinganligi toʻgʻrisidagi sugʻurta polisi. 26. Lizing kompaniyalari Tadbirkorbank kredit liniyalari hisobiga lizing operatsiyalarini amalga oshirishni qonunchilikda va qonun osti hujjatlarida oʻrnatilgan tartib asosida amalga oshiradilar. 27. Tijorat banklarining filiallari ularga bosh bank tomonidan berilgan vakolat doirasida kreditlar berish toʻgʻrisidagi arizaga mazkur Nizomning 24 va 25-bandlarida koʻzda tutilgan hujjatlar ilova qilingandan keyin 10 ish kunidan kechiktirmay ularni koʻrib chiqishlari va kreditni berish yoki berilmasligi toʻgʻrisida yakuniy qaror qabul qilishlari lozim. Kredit berilishi toʻgʻrisida yakuniy qaror qabul qilingandan keyingi ish kunidan kechiktirmagan holda bank va qarz oluvchi oʻrtasida kredit shartnomasi imzolanadi. Kredit berilishi rad etilgan taqdirda, bank tomonidan kreditning rad etilishi sabablari koʻrsatilgan holda yozma javob beriladi. 28. Tijorat banki (filiali) kredit qoʻmitasining qarori yakuniy hisoblanadi va Tadbirkorbankning kredit liniyasi hisobiga kreditlar berish uchun asos boʻlib xizmat qiladi. 29. Agar tijorat banki filialining kredit qoʻmitasi tomonidan kichik biznes subyektlarining investitsiya loyihasi maʼqullanganidan keyin Tadbirkorbank kredit liniyasida mablagʻlar mavjud boʻlmasa, tijorat banki boʻlimi shu kunning oʻzida viloyat (bosh) bankiga mazkur kredit liniyasi boʻyicha qoʻshimcha resurslar ajratish toʻgʻrisida ariza yoʻllaydi. Bank filialining arizasiga asosan viloyat (bosh) banki ariza olingan kundan keyingi kundan kechiktirmay Tadbirkorbank kredit liniyasi hisobidan soʻralayotgan summani ajratadi. Agar Tadbirkorbankning bosh tijorat bankida ochilgan kredit liniyasida mablagʻlar mavjud boʻlmasa, bosh bank oʻsha kunning oʻzida bu haqda bank filialiga maʼlum qiladi va ayni vaqtda Tadbirkorbankka tegishli mablagʻlar ajratilishi haqida buyurtma yoʻllaydi. 30. Tijorat banki (filiali) Tadbirkorbankning kredit liniyasida mablagʻlar vaqtincha yoʻqligi toʻgʻrisida xabar olinganidan keyin bu haqda qarz oluvchiga ushbu xabar olinganidan keyingi kundan kechiktirmay maʼlum qiladi. Ayni vaqtda bank (filial) kredit qoʻmitasi tomonidan investitsiya loyihalari maʼqullangan qarz oluvchilarining kalendar navbat tartibidagi roʻyxati tuziladi. Kredit olishga navbatda turganlar roʻyxatining bank (filiali) rahbari imzolagan va yumaloq muhri qoʻyilgan nusxasi bank (filiali) tomonidan Markaziy bankning viloyat Bosh boshqarmasi hamda tijorat bankining viloyat boshqarmasiga nazorat uchun taqdim etiladi va bir nusxasi operatsiyalar zaliga koʻrinarli joyga ilib qoʻyiladi. Tadbirkorbankdan mablagʻ kelib tushganidan keyin ushbu kredit liniyasi hisobiga kredit berilishi qatʼiy ravishda navbat roʻyxatiga muvofiq holda amalga oshiriladi. 31. Qarz oluvchilar investitsiya loyihalarining texnik-iqtisodiy asoslantirilganligi, bankka taqdim qilingan biznes-reja, boshqa axborot va hisobotlardagi maʼlumotlarning haqqoniyligi, loyihalarning biznes-reja asosida amalga oshirilishi boʻyicha qonunchilikka muvofiq javobgar boʻladilar. 32. Kreditlar alohida ssuda hisobvaragʻini ochish orqali tovar-moddiy boyliklar uchun qarz oluvchining toʻlov topshiriqnomalari asosida toʻlovni amalga oshirish yoʻli bilan beriladi. Kredit umumiy summasining 50 foizini naqd pul bilan fermer xoʻjaliklari va yuridik shaxs maqomiga ega dehqon xoʻjaliklariga 1,5 yil (18 oy) muddatgacha faqat aholidan chorva, parranda, koʻchat va urugʻlik sotib olish uchun berishga yoʻl qoʻyiladi. Kichik biznes boshqa subyektlariga kreditlar faqat naqd pulsiz shaklda beriladi. Naqd pul bilan berilgan kreditlarni qaytarish va ular boʻyicha foizlar toʻlash majburiy tartibda naqd pul bilan amalga oshiriladi. 33. Kredit boʻlimi boshligʻi (xodimi)ning farmoyishiga koʻra alohida ssuda hisobvaraqlari boʻyicha berilgan ssudalar muddatli majburiyatnoma bilan rasmiylashtiriladi, u kreditlash muddatlariga bogʻliq holda 91903 — “Qarz oluvchilarning oʻrta muddatli ssudalar boʻyicha majburiyatlari” va 91905 — “Qarz oluvchilarning uzoq muddatli ssudalar boʻyicha majburiyatlari” koʻzda tutilmagan holatlar hisobvaraqlarida toʻliq qaytarilgungacha hisobga olinadi. 34. Qaytarish muddati kelganda va qarz oluvchida pul mablagʻlari boʻlmaganda kredit muddati kechiktirilgan ssudalar hisobvaragʻi orqali undirishga taqdim etiladi, unga doir muddatli majburiyatlar 2-son kartotekaga joylashtiriladi va kalendar navbati tartibida ijro etiladi. 35. Tijorat banklari kreditdan foydalanishning butun muddati davomida doimiy monitoringni amalga oshiradilar. Monitoring qarz oluvchi loyihasini va kredit shartnomasi shartlarini amalga oshirishga har tomonlama yordam koʻrsatishga yoʻnaltirilishi kerak. 36. Monitoring jarayonida mijozning xoʻjalik-moliyaviy faoliyati, uning tuzilgan shartnomalarga muvofiq mahsulot yetkazib berish majburiyatlarini bajarishi, ishlab chiqarish, noishlab chiqarish xarajatlari va yoʻqotishlar, muomala chiqimlari, foyda hajmlari, oʻz aylanma mablagʻlari mavjud boʻlishi dinamikasi, tovar-moddiy boyliklar zaxiralari ahvoli, aylanma mablagʻlarning muomalada boʻlishi tahlil qilinadi. Bank qarz oluvchining kreditga qodirlik boʻyicha doimiy monitoringini amalga oshiradi va uni qarz oluvchining maxsus maʼlumotlar yigʻmajildida tizimga soladi. Bankka taqdim etilgan garov holati hamda kreditdan samarali va maqsadli foydalanilishi joyida oʻrganiladi. 37. Kreditdan foydalanish muddati tugagach, qarz oluvchi olingan kreditni bankka oʻz muddatida va shartnomada nazarda tutilgan tartibda qaytarishi shart. 38. Qarz oluvchi berilgan kreditdan maqsadga koʻra foydalanmaganligi aniqlangan taqdirda bank qarz oluvchiga bundan keyin kredit berishdan bosh tortishga, qarz oluvchidan kredit summasini kredit shartnomasida belgilangan tartibda muddatidan oldin qaytarishni va hisoblangan foizlarni toʻlashni talab qilishga haqlidir. 39. Qarz oluvchi tomonidan kredit boʻyicha asosiy qarz va unga hisoblangan foizlar kredit shartnomasida kelishilgan muddatda qaytarilmagan taqdirda, bank garov predmetini mustaqil ravishda, sudga murojaat etmasdan, Fuqarolik kodeksining 280-moddasi ikkinchi qismiga hamda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2002-yil 4-dekabrdagi 422-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Banklarning kreditlari boʻyicha qarzdorlik oʻz vaqtida qaytarilmagan taqdirda, undiruvni qarzdorlarning likvidli mol-mulkiga qaratish Tartibi”da belgilangan tartibga muvofiq undirishga haqlidir. 40. Qarzdor kredit shartnomasi shartlariga binoan kreditni qaytarishdan va unga hisoblangan foizlarni toʻlashdan yoki shartnoma shartlariga muvofiq garov predmetini bank tasarrufiga topshirishdan bosh tortgan taqdirda, bank xoʻjalik sudiga tegishli daʼvo bilan murojaat etishi lozim.