QAND-SHAKAR ISHLAB CHIQARISH XODIMLARI UCHUN MEHNATNI MUHOFAZA QILISH QOIDALARINI TASDIQLASH HAQIDA
(order, 2026-01-14)

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 12-iyuldagi 267-son “Mehnatni muhofaza qilishga doir meʼyoriy hujjatlarni qayta koʻrib chiqish va ishlab chiqish toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati qarorlari toʻplami, 2000-y., 7-son, 39-modda) va 2010-yil 20-iyuldagi 153-son “Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha normativ-huquqiy bazani yanada takomillashtirish toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2010-y., 28-29-son, 234-modda) qarorlariga muvofiq buyuraman: 1. Qand-shakar ishlab chiqarish xodimlari uchun mehnatni muhofaza qilish qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kundan boshlab oʻn kun oʻtgandan keyin kuchga kiradi. Mazkur Qoidalar qand-shakar ishlab chiqarish xodimlari uchun mehnatni muhofaza qilish tartibini belgilaydi. 1. Mazkur Qoidalar qand-shakar ishlab chiqarish tashkilotlariga (bundan keyingi oʻrinlarda tashkilotlar deb yuritiladi) taalluqlidir. 2. Mazkur Qoidalar ishlab chiqarish binolarini va inshootlarini loyihalash, qurish va qayta qurishda, sexlarni texnik jihozlash va qayta jihozlashda, texnologik jarayonlar hamda uskunalardan foydalanishda hisobga olinishi lozim. 3. Mazkur Qoidalar texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar, shaharsozlik normalari va qoidalari, sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari talablari bajarilishi shart ekanligini istisno etmaydi. 4. Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilishga doir qonunlar va boshqa normativ hujjatlarga rioya etilishi ustidan davlat nazorati bunga maxsus vakolat berilgan davlat organlari tomonidan, jamoatchilik nazorati esa mehnat jamoalari va kasaba uyushmasi tashkilotlari tomonidan saylanadigan mehnatni muhofaza qilish boʻyicha vakillar tomonidan amalga oshiriladi. 5. Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish borasidagi ishlarni tashkil qilish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 24-dekabrdagi 819-son qarori bilan tasdiqlangan Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish ishlarini hamda mehnatni muhofaza qilish xizmati faoliyatini tashkil etish tartibi toʻgʻrisidagi nizom talablariga muvofiq amalga oshiriladi. 6. Oʻzbekiston Respublikasi “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Qonunining 12-moddasiga muvofiq, ishlab chiqarish faoliyatini amalga oshiruvchi, xodimlarining soni ellik kishi va undan ortiq boʻlgan har bir tashkilotda mehnatni muhofaza qilish talablariga rioya etilishini taʼminlash, ularning bajarilishi ustidan nazoratni amalga oshirish maqsadida mehnatni muhofaza qilish xizmati tashkil etiladi yoki mehnatni muhofaza qilish boʻyicha tegishli tayyorgarlikka ega boʻlgan mutaxassis lavozimi joriy etiladi. Ellikta va undan ortiq transport vositasi mavjud boʻlgan tashkilotda yoʻl harakati xavfsizligi xizmati ham tashkil etiladi yoki yoʻl harakati xavfsizligi boʻyicha mutaxassis lavozimi joriy etiladi. Xodimlarining soni ellik nafardan kam boʻlgan tashkilotda mehnatni muhofaza qilish xizmatini tashkil etish yoki mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassis lavozimini joriy etish toʻgʻrisidagi qaror ish beruvchi tomonidan mazkur tashkilot faoliyatining oʻziga xos xususiyati hisobga olingan holda qabul qilinadi. 7. Mehnatni muhofaza qilish xizmati va yoʻl harakati xavfsizligi xizmati tashkilotning mustaqil tarkibiy boʻlinmalari boʻlib, ular bevosita tashkilot rahbariga boʻysunadi. 8. Mehnatni muhofaza qilish xizmatining mutaxassislari lavozim yoʻriqnomasiga binoan ularning majburiyatlari jumlasiga kiritilmagan boshqa ishlarni bajarishga jalb etilishlari mumkin emas. 9. Tashkilotlarda mehnat faoliyati bilan bogʻliq ravishda sodir boʻlgan baxtsiz hodisalar va boshqa jarohatlanishlarni tekshirish va hisobini yuritish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 6-iyundagi 286-son qarori bilan tasdiqlangan Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni va xodimlar salomatligining mehnat vazifalarini bajarish bilan bogʻliq boshqa xil zararlanishini tekshirish va hisobga olish toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq amalga oshirilishi lozim. 10. Tashkilot xodimlari oʻz kasblari va ish turlari boʻyicha belgilangan tartibda oʻqishlari, ularning bilimlarini sinovdan oʻtkazilishi va ularga yoʻl-yoʻriqlar berilishi kerak. 11. Xodimlarning mehnatni muhofaza qilish boʻyicha bilimlarini tekshirish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 24-dekabrdagi 819-son qarori bilan tasdiqlangan Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻl-yoʻriqdan oʻtkazish, oʻqitish va bilimlarni tekshirish, malaka oshirish hamda qayta tayyorlash toʻgʻrisidagi nizom talablariga muvofiq amalga oshirilishi lozim. 12. Ishlarni texnologik reglament boʻyicha xavfsiz yuritish yoʻriqnomalari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 24-dekabrdagi 819-son qarori bilan tasdiqlangan Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻriqnomalarni ishlab chiqish toʻgʻrisidagi nizom talablariga muvofiq ishlab chiqiladi hamda tashkilot xodimlarini va ish joylarini ushbu yoʻriqnomalar bilan taʼminlash tashkilot rahbariyati zimmasiga yuklatiladi. 13. Tashkilotlar GOST 17.2.3.02-78 boʻyicha xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari, ularning tavsifi, yuzaga kelish manbalari, xodimlarga taʼsir qilish xususiyatlari va salomatlik uchun xavflilik darajasi va kelgusidagi oqibatlari toʻgʻrisida toʻliq va xolisona maʼlumotga ega boʻlishi lozim. 14. Ish joylaridagi ishlab chiqarish muhiti hamda mehnat jarayonining xavfli va zararli omillari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar ishlab chiqarish muhitining fizik, kimyoviy, radiologik, mikrobiologik va mikroiqlim oʻlchovi natijalari, shuningdek mehnatning ogʻir sharoitlari attestatsiya qilish orqali belgilanishi lozim. 15. Yangi zararli moddalar paydo boʻlishiga yoki xavfli va zararli omillar yoʻqolishiga olib keladigan texnologik jarayonlar oʻzgarishlarida yoki yangi ishlab chiqarish uskunalarini joriy qilishda xavfli va zararli omillar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarga tegishli oʻzgartirishlar kiritilishi lozim. 16. Xodimlarni xavfli va zararli ishlab chiqarish muhiti omillaridan himoya qilish belgilangan standartlar va meʼyorlar talablariga mos jamoaviy va shaxsiy himoya vositalaridan foydalanish orqali taʼminlanishi lozim. 17. Jamoaviy himoya qilish vositalariga quyidagilar kiradi: ishlab chiqarish xonalari va ish joylarining havo muhitini meʼyorlashtirish vositalari (shamollatish va havo tozalash, isitish, havo haroratini, namligini bir xil meʼyorda saqlash va boshqalar); ishlab chiqarish xonalari va ish joylarining yorugʻligini normallashtirish vositalari (yoritish asboblari, yorugʻlikdan himoya qilish moslamalari va boshqalar); shovqindan, tebranishdan, elektr va statik toklar urishidan hamda uskunalar yuzasining yuqori darajadagi haroratdan himoya qilish vositalari; mexanik va kimyoviy omillarning taʼsiridan himoya qilish vositalari. 18. Jamoaviy himoya vositalari xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari xonadagi barcha xodimlarga taʼsir qilganda qoʻllanishi shart va tashkilotni qurish yoki rekonstruksiya qilish loyihalariga kiritilishi lozim. 19. Jamoaviy himoya vositalari xavfli va zararli ishlab chiqarish omillarini ruxsat etilgan miqdorgacha kamaytirish imkonini bermagan hollarda shaxsiy himoya vositalari qoʻllanishi lozim. Bunday hollarda shaxsiy himoya vositalarisiz xodimlarning ishga jalb qilinishi taqiqlanadi. 20. Shaxsiy himoya vositalaridan foydalanadigan xodimlar ularni qoʻllashi, himoya xususiyatlari va amal qilish muddati toʻgʻrisida maʼlumotlarga ega boʻlishi lozim. 21. Tashkilotda quyidagilar taʼminlanishi shart: shaxsiy himoya vositalarining zarur miqdori va nomenklaturasi; himoya vositalarini qoʻllash va toʻgʻri foydalanish ustidan doimiy nazorat amalga oshirilishi; himoya vositalarining samaradorligi va sozligi tekshirilishi; shaxsiy himoya vositalaridan xavfli va zaharli moddalar muhitida foydalanilganda ularni degazatsiya va dezinfeksiya qilinishi (bir marta qoʻllaniladigan himoya vositalari bundan mustasno). 22. Tashkilot oʻta xavfli sharoitda bajariladigan ishlar roʻyxatiga ega boʻlishi lozim. Roʻyxatga xavfli moddalar bilan bajariladigan ishlar, balandlikda, ifloslangan havo va suv muhitida, yuqori harorat va namlik sharoitida bajariladigan ishlar, bugʻ va suv isitish qozonlari, yuk koʻtarish mexanizmlari, bosim ostida ishlaydigan sigʻimlar, elektr uskunalarga xizmat koʻrsatish bilan bogʻliq ishlar va amaldagi tarmoq roʻyxatlariga muvofiq boshqa ishlar kiritilishi shart. 23. Barcha xodimlar oʻta xavfli ishlarni bajarish topshirigʻini olishdan oldin, mehnat muhofazasi boʻyicha yoʻl-yoʻriq olishi va ishlarni bajarish usullarini oʻzlashtirib olishi shart. 24. Oʻta xavfli ishlarni bajarish, faqat belgilangan tartibda rasmiylashtirilgan naryad-ruxsatnomaga muvofiq amalga oshirilishi lozim. 25. Tashkilot rahbariyati oʻta xavfli ishlarni rejalashtirishda, tashkillashtirishda va xavfsiz bajarishda belgilangan talablarga muvofiq amalga oshirilishiga toʻla javobgardirlar. 26. Tashkilotlarda tanlov oʻtkazilishi lozim boʻlgan kasblar va mutaxassisliklar roʻyxati boʻlishi lozim. 27. Xodimlar, ishlab chiqarish uchastkalarining rahbarlari tegishli maʼlumotga va ish tajribasiga ega boʻlishi kerak. 28. Bosim ostida ishlovchi uskunalar va xavfi yuqori boʻlgan ishlarda xizmat koʻrsatuvchi xodimlar maxsus kurslarda tayyorgarlikdan oʻtgan va tegishli guvohnomaga ega boʻlishi shart. 29. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 14-iyuldagi 290-son qarori bilan tasdiqlangan Oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslarning mehnatidan foydalanilishi taqiqlangan ogʻir ishlarning hamda zararli yoki xavfli mehnat sharoitlaridagi ishlarning roʻyxatiga muvofiq oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslar ogʻir ishlarga hamda zararli va xavfli mehnat sharoiti mavjud ishlarga qabul qilinmasligi lozim. 30. Tashkilotda xodimlarning salomatligini nazorat qilish Xodimlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizom (roʻyxat raqami 2387, 2012-yil 29-avgust) asosida amalga oshirilishi lozim. 31. Tashkilot rahbariyati kasaba uyushmasi qoʻmitasi va sogʻliqni saqlash organlari bilan birgalikda har yili dastlabki (mehnat shartnomasini tuzayotganda) va davriy (mehnat faoliyati davomida) majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtishi lozim boʻlgan xodimlarning roʻyxatini tuzishi hamda xodimlarning tibbiy koʻrikdan oʻtishini taʼminlashi lozim. 32. Majburiy tibbiy koʻriklar tashkilotga tibbiy xizmatlar koʻrsatuvchi davolash-profilaktika muassasalari tomonidan, ular boʻlmagan taqdirda esa tashkilot joylashgan yerdagi davolash-profilaktika muassasalari tomonidan oʻtkaziladi. 33. Ish beruvchi majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtmagan yoxud majburiy tibbiy koʻrik natijalariga koʻra tibbiy komissiyalar tomonidan berilgan tavsiyalarni bajarishdan boʻyin tovlagan shaxslarni ishdan chetlashtirishi shart. 34. Davriy majburiy tibbiy koʻriklar oʻz vaqtida, sifatli oʻtkazilishi va ularning natijalariga koʻra tavsiyalar bajarilishi uchun javobgarlik tashkilot rahbariyati zimmasiga yuklanadi. 35. Xodimlarni sogʻligʻi tufayli ularga ruxsat etilmagan ishlarda ishlatish taqiqlanadi. 36. Tashkilot maydonlari va binolarining joylashuvi SHNQ 2.09.17-21 “Sanoat korxonalarining bosh rejalarini loyihalash” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga mos boʻlishi kerak. 37. Tashkilotda transport vositalarini va piyodalarni tashkilot hududida harakatlanish chizmasi ishlab chiqilgan va tasdiqlangan boʻlishi kerak. 38. Transport vositalari va tashkilot hududida piyodalarning harakati chizmasi tashkilotga kirish va chiqish hamda ish uchastkalari va sexlarning koʻrinarli joylariga osib qoʻyilishi kerak. 39. Tashkilot maydonlari koʻkalamzorlashtirilgan va suv quyish quvurlari tarmoqlari bilan taʼminlangan boʻlishi kerak. 40. Tashkilot maydonidagi oʻtish joylari mustahkam yopqichlar, suvlar oqib ketadigan inshootlar bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 41. Yilning yoz vaqtida yoʻlkalar va oʻtish joylariga suv sepilgan, qishda qordan tozalanib, qum sepilgan boʻlishi kerak. 42. Ishlab chiqarish binolari va inshootlari SHNQ 2.09.02-23 “Korxonalarning ishlab chiqarish hamda maʼmuriy-maishiy bino va inshootlari. Loyihalash talablari” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 43. Yordamchi binolar va xonalar SHNQ 2.09.02-23 “Korxonalarning ishlab chiqarish hamda maʼmuriy-maishiy bino va inshootlari. Loyihalash talablari” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 44. Ishlab chiqarish va yordamchi xonalarning (harorati, nisbiy namligi, havoni harakatlanish tezligi va boshqalar) mikroiqlimi GOST 12.1.005-88 talabiga javob berishi kerak. 45. Binoga transport vositalarini kirish joylari darvozalar va signal asbob-uskunalari bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. 46. Transport vositalarini binoga kirishi uchun darvoza eni foydalanilayotgan transport vositasining eni miqdoridan oshiq boʻlishi kerak. 47. Darvozalar balandligi transport vositasining balandligidan kamida 0,2 metrdan oshiq boʻlishi kerak. 48. Tashkilotlarda binolar va inshootlardan foydalanish holatini muntazam kuzatish tashkil etilgan boʻlishi kerak. 49. Barcha ishlab chiqarish binolari va inshootlari bir yilda ikki martadan (bahor va kuzda) kam boʻlmagan holda tashkilot rahbari tomonidan tayinlangan komissiya tomonidan texnik koʻrikdan oʻtkazilishi lozim. Texnik koʻrik xulosalari ularda topilgan nuqsonlarni bartaraf etish boʻyicha tasdiqlanadigan tadbirlar va dalolatnomalar orqali rasmiylashtirilishi kerak. 50. Xodimlar uchun xavf tugʻdiruvchi halokat tusidagi buzilishlar tezda bartaraf etilishi kerak. Xavfli hududlarda ishlab chiqarish jarayonlari halokat bartaraf etilgunga qadar toʻxtatib turilishi lozim, shuningdek xizmat koʻrsatuvchi xodimlar xavfsiz joyga koʻchirilishi kerak. 51. Ishlab chiqarish xonalarini tabiiy va sunʼiy yoritish SHNQ 2.01.05-24 “Tabiiy va sunʼiy yoritish” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga mos boʻlishi lozim. 52. Avariya yoritish tarmoqlariga elektr energiya isteʼmolchilarini ulash taqiqlanadi. Avariya yoritishlarining sozligi har chorakda bir marta tekshirilishi lozim. 53. Yoritish vositalari toza va soz holatda boʻlishi kerak. 54. Yorugʻ tushuvchi oynalar har yili kamida ikki marotaba tozalanishi lozim. 55. Yorugʻlik tushadigan deraza va eshiklarni turli predmetlar (uskuna, tayyor mahsulot va boshqalar) bilan toʻsib qoʻyishga ruxsat etilmaydi. 56. Sunʼiy yoritish umumiy va birlashgan (umumiy mahalliy bilan birgalikda) tizim orqali amalga oshiriladi. Birgina mahalliy yoritishni qoʻllash taqiqlanadi. 57. Uchastkalarda va xonalarda portlash boʻyicha xavfli gaz va changlar konsentratsiyasi yigʻilib qolishi ehtimoli boʻlsa, elektr yoritish tizimi portlashdan alohida bajarilishi kerak. 58. Xavflilik darajasi yuqori boʻlgan xonalarda kuchlanishi 36 V dan yuqori boʻlmagan koʻchma elektr yoritqichlar ishlatilishi kerak. Uskunalar va inshootlar (bunkerlar, silososlar, quduqlar, bugʻlantirish kameralari, tunnellar va boshqalar)ni ichki sirtini yoritish uchun koʻchma elektr yoritqichlarning kuchlanishi 12 V dan oshmasligi kerak. 59. Shamollatish va isitish SHNQ 2.04.05-22 “Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 60. Oqimli shamollatishlarni tashqi havo tizimidan olish yerdan kamida 2 metr balandlikda bajarilishi kerak. 61. Oʻtish joylarida joylashgan isitish jihozlari ruxsat etilgan oʻtish yoʻlkalarining enini kamaytirmasligi kerak. 62. Ish joylarida havo harorati yengil jismoniy ishda 21°S, oʻrta ogʻir ishda 17°S, ogʻir ishda 16°S dan past boʻlmasligi kerak. 63. Xodimlarning isinishi uchun xonalarda havo harorati 22°S dan kam boʻlmasligi kerak. 64. Isinish xonalarigacha boʻlgan masofa binolarda joylashgan ish joylaridan 75 metrdan, bino tashqarisidagi ish joylaridan esa 150 metrdan koʻp boʻlmasligi lozim. 65. Suv bilan taʼminlash va oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimi SHNQ 2.04.01-22 “Binolarning ichki suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish” talabiga mos kelishi kerak. 66. Ishlab chiqarish oqova suvlari, tashqi oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimiga yetib kelguncha zararli moddalardan tozalanishi lozim. 67. Ichimlik suvidan foydalanish uchun suv quvuriga ulangan favvorachalar boʻlishi kerak. Suv quvurlari yoʻq boʻlganda baklarda qaynatilgan suv boʻlishi lozim. 68. Ichimlik suvining harorati 8°S dan 20°S gacha boʻlishi kerak. 69. Ish joyidan suv ichish qurilmasigacha boʻlgan masofa 75 metrdan oshmasligi kerak. 70. Oqova suvlarini hosil qilish va suv havzalariga tushirish SHNQ 2.04.01-22 “Binolarning ichki suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish” va SHNQ 2.04.03-24 “Oqova suvlarni chiqarib yuborish. Tashqi tarmoqlar va inshootlar” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 71. GOST 12.1.003-83 muvofiq tashkilot hududida, xonalarda va ish joylarida shovqinning darajasi ruxsat etilgan meʼyorlardan oshmasligi lozim, tebranish darajasi esa GOST 12.1.012-90 talablariga muvofiq boʻlishi kerak. 72. Past harorat sharoitida tebranma uskunalarini ishlatganda yopiq xonalarda harorat 220S, havo harakati 0,3 m/s dan koʻp boʻlmasligi kerak. Havoning nisbiy namligi 40 — 60% chegarasidan yuqori boʻlsa har 45 — 50 daqiqa ishdan soʻng 10 daqiqa davomida tanaffus qilish kerak. 73. Ish joylarida tebranish parametrlarini oʻlchash bir yilda kamida bir marta, ishlayotganlarni qoʻliga uzatiladigan lokal tebranishlarni nazoratdan oʻtkazish bir yilda kamida ikki marotaba amalga oshirilishi kerak. 74. Shovqin va tebranmaning ruxsat etilgan chegara bosqichidan oshishining noqulay taʼsirini bartaraf etish maqsadida xodimlar GOST 12.4.002-97, GOST 12.4.024-76, GOST 12.4.051-87 talablariga muvofiq shaxsiy himoya vositalari bilan taʼminlangan boʻlishi kerak. 75. Shovqin darajasi 80 dBA dan ortiq boʻlgan hududlarda GOST 12.4.026-76 ga asosan xavfsizlik belgilari bilan belgilangan boʻlishi kerak. 76. Shovqin darajasi 135 dBA dan ortiq boʻlganda xodimlarni ushbu hududda hatto qisqa vaqt mobaynida boʻlishi taqiqlanadi. 77. Qand-shakar ishlab chiqarish texnologik jarayonlari GOST 12.3.002-75 “Ishlab chiqarish jarayonlari. Umumiy xavfsizlik talablari”ga muvofiq boʻlishi lozim. 78. Ishlab chiqarish jarayonlari atrof muhitning (havo, tuproq, suv havzalari) ifloslanishiga va zararli omillarining tegishli normativlaridan ortiq darajada tarqalishiga olib kelmasligi shart. 79. Ishlab chiqarish texnologik jarayonlari soz uskunalarda, soz nazorat-oʻlchash asboblari, himoya toʻsiqlari, blokirovkalar, ishga tushiruvchi apparatlar, texnologik asbob va uskunalar mavjud boʻlgan taqdirda amalga oshirilishi lozim. 80. Texnologik jarayon qatʼiy ravishda texnologik hujjatga muvofiq olib borilishi lozim. 81. Texnologik jarayonda yangi xom ashyo va yarim tayyor mahsulotlari qoʻllanilsa, shuningdek xavfli va zararli ishlab chiqarish omillariga ega boʻlgan oraliq moddalar hosil boʻlsa xodimlarga oldindan oʻzini bexatar tutish qoidalari haqida maʼlum qilinishi va ular tegishli tartibda oʻqitilishi va himoya vositalari bilan taʼminlanishi lozim. 82. Yangi xom ashyo va yarim tayyor mahsulotlarni qoʻllashga faqat belgilangan tartibda tegishli gigiyenik meʼyorlar tasdiqlangandan soʻng ruxsat etiladi. 83. Ishlab chiqarish jarayonlari yongʻin va portlash xavfsizligi, ularni rejalashtirishda, tashkillashtirishda va olib borishda GOST 12.1.004-91 “Yongʻin xavfsizligi. Umumiy talablari” va GOST 12.1.010-90 “Portlash xavfi. Umumiy talablari”ga va ushbu Qoidalarga muvofiq taʼminlanishi lozim. 84. Ishlab chiqarishda oʻrganilmagan yongʻin va portlash xavfi mavjud hamda toksik xususiyatlarga ega boʻlgan moddalar va materiallarni ishlab chiqarish jarayonida qoʻllash taqiqlanadi. 85. Ishlab chiqarish binolari va xonalarining portlash jihatidan xavflilik toifalari loyiha tashkiloti tomonidan SHNQ 2.01.19-22 “Portlab-yonish va yongʻin xavfi boʻlgan xonalar, binolar va tashqi qurilmalar toifalarini aniqlash” shaharsozlik normalari va qoidalari va TLTM 03-91 “Texnologik loyihalashtirish tarmoq meʼyorlari”ga muvofiq har bir holat uchun alohida aniqlanishi kerak. 86. Ishlab chiqarish jarayonlarini amalga oshirishda yongʻinlar, portlashlar, avariyalar, zaharlanishlar sodir boʻlishi hamda atrof muhit uning chiqindilari (oqova suvlari, ventilyatsiya chiqindilari va boshqalar) bilan ifloslanishi ehtimolini istisno etadigan sharoitlar taʼminlanishi lozim. 87. Ishlab chiqarish binolari va xonalari dastlabki yongʻinni oʻchirish vositalari bilan taʼminlangan boʻlishi shart. 88. Ventilyatsiya tizimi yongʻindan darak beruvchi signalizatsiya bilan birlashtirilgan boʻlishi kerak. 89. Ishlab chiqarish binolari va xonalari uchun hududiy yongʻin xavfsizligi xizmati bilan kelishilgan yongʻin xavfsizligi boʻyicha yoʻriqnoma ishlab chiqilishi va koʻrinadigan joyga osib qoʻyilishi lozim. 90. Xodimlar bilan yongʻin xavfsizligi boʻyicha mashgʻulotlar oʻtkazilishi va yongʻinni oldini olish boʻyicha yoʻl-yoʻriqlar berilishi kerak. 91. Bino va yongʻin suv manbai yoʻlaklari hamda yongʻin vositalari va uskunalariga boradigan yoʻlaklar doimo boʻsh boʻlishi kerak. 92. Tashkilotlarda elektr qurilmalarini oʻrnatish va ulardan foydalanishda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 11-noyabrdagi 712-son qarori bilan tasdiqlangan Isteʼmolchilar elektr qurilmalarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalari va Isteʼmolchilar elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik texnikasi qoidalari va mazkur Qoidalar talablariga rioya qilinishi kerak. 93. Elektr tok oʻtkazuvchi qismlar, taqsimlovchi qurilmalar, apparatlar va oʻlchash asboblari, shuningdek turli saqlovchi qurilmalar, rubilniklar va boshqa ishga tushiruvchi apparatlar va moslamalar faqat yonmaydigan asoslar (marmar, tekstolit, getinaks va boshqalar)da montaj qilinishi lozim. 94. Yoritish va quvvatli uskunalar va elektr tarmoqlarining tuzilishi xonalardagi sharoitlarga va ulardagi ishlab chiqarishning xususiyatiga mos boʻlishi shart. 95. Yuqori namlik va issiqlik ajralib chiquvchi xonalarda elektr yoritgichlar namlikdan, elektr dvigatellari esa suyuqlik sachrashidan himoyalangan yoki yopiq ijroda boʻlishi shart. 96. Yongʻin xavfi boʻlgan ishlab chiqarish va omborxonalardagi yoritqichlar yopiq chang oʻtkazmaydigan holda boʻlishi lozim. 97. Elektr yoritqichlar binolarning yonuvchi konstruksiyalari va yonuvchi materiallari bilan tutashib turmasligi lozim. 98. Taqsimlovchi qurilmalar izolyatsiyasining qarshiligi va chidamliligi tekshirib turilishi lozim. 99. Ishlab chiqarish binolari va maishiy xonalarda qoʻllanuvchi lyuminessent yoritqichlar yopiq holda, namlik va chang oʻtkazmaydigan maxsus armaturada bajarilishi lozim. 100. Koʻchirib yuriluvchi yoritqichlar shishali himoya qalpoqlari va metall toʻr bilan jihozlangan boʻlishi lozim. Ushbu yoritqichlar va boshqa koʻchirib yuriluvchi apparatlar uchun mis tolali egiluvchan kabel va elektr oʻtkazgichlar qoʻllanishi lozim. 101. Evakuatsiya yoʻlaklari va zinapoyalarda avariya yoritqichlari boʻlishi lozim. 102. Avariya yoritqichlari boshqa yoritqichlardan turi, oʻlchamlari va maxsus tushirilgan belgilari bilan ajralib turishi va vaqti-vaqti bilan changdan tozalanib turilishi lozim. 103. Kabellar va elektr oʻtkazgichlarning izolyatsiyasi, tashqi birikmalar, himoyalovchi yerga ulagichlar, elektr dvigatellarning ishlash rejimi koʻrikdan oʻtkazilishi va asboblar bilan oʻlchash orqali tekshirilib turilishi lozim. 104. Elektr apparatlari va agregatlari nolga va yerga ulash simlarining butunligi tashkilot bosh energetigi boshchiligidagi komissiya tomonidan kamida 6 oyda bir marta tekshirilishi lozim. Tekshirish natijalari dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi. 105. Kam quvvatli elektr lampalari va asboblarini kattaroq quvvatlilariga almashtirish tarmoq uchun yoʻl qoʻyiluvchi yuklanishni hisobga olgan holda elektr xoʻjaligi uchun javobgar xodimning ruxsati bilan amalga oshirilishi lozim. 106. Bitta elektr shtepseliga bir nechta isteʼmolchilarni ulash taqiqlanadi. 107. Tashkilotning barcha turdagi bino va inshootlari yashin qaytargichlar oʻrnatilgan holda toʻgʻridan-toʻgʻri yashin urishidan himoyalangan boʻlishi lozim. Yashin qaytargichlar har yili bahorda tekshirilib turilishi va nosozliklari bartaraf etilishi lozim. 108. Isitgichlarni tozalashdan oldin, unga oʻrnatilgan barcha kommunikatsiyalar oʻchirilgan boʻlishi kerak. Isitgichlarni tozalash vaqtida uning pastki qopqoqlari tagida turish taqiqlanadi. 109. Isitgichlar undan sharbat tushishini taʼminlovchi koʻchma voronkalar bilan taʼminlangan boʻlishi kerak. 110. Isitgichlarni tozalash kimyoviy yoki mexanik usulda amalga oshirilishi kerak. 111. Isitgich qopqogʻida issiqlik tutuvchini qoʻllash bilan isitgichni kimyoviy yoʻl bilan tozalashda isitgichda bosim mavjud boʻlganda ularning ochilib ketishiga yoʻl qoʻymaydigan himoyaga ega boʻlishi kerak. 112. Isitgichlar montaj qilinganda kapital taʼmirlashdan soʻng yilda kamida ikki marta texnik koʻrik (ichki tekshiruv va gidravlik sinov)dan oʻtkazilishi kerak. Koʻrik natijalari maxsus jurnalda va isitgich pasportida qayd qilinishi shart. 113. Defekatsiyalangan sharbat yoki birinchi saturatsiya sharbati dastlabki va asosiy defekatsiya qilish uchun avtomatlashtirilgan boʻlishi kerak. 114. Defekatsiya va saturatsiya apparatlari nazorat-oʻlchash moslamalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 115. Dastlabki va asosiy defekatsiya apparatlari tepa qismidan qopqoqlar bilan yopiladigan tuynuk, masofadan boshqarish mexanizmi hamda apparatda bosim mavjud boʻlgan paytda uni ochishga va germetizatsiyaning buzilishiga yoʻl qoʻymaydigan blokirovkaga ega boʻlishi shart. 116. Vakuumli filtrlar tepa qismidan qoplama bilan yopilishi va mahalliy soʻrgʻichlar bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 117. Tushirish joʻmraklarini vakuum filtr maydonlarida boshqarish operator ish joyidan amalga oshirilishi lozim. 118. Filtr matolarida mavjud qoldiqlarni ketkazish uchun qisilgan havo qoʻllanilishi lozim. Bugʻdan foydalanish taqiqlanadi. 119. Filtrlash barabanlarida filtrlovchi matolarni qayta tiklash uchun 3% li tuz kislotasi aralashmasidan foydalanish lozim. 120. Vakuum filtrlariga xizmat koʻrsatish (forsunkalarni almashtirish va tozalashda) uchun ishchi maydon qulayligi taʼminlanishi kerak. 121. Vakuum filtrlar maydoni quyiluvchi moslamalar bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 122. Diskli filtrlar quyidagilar bilan taʼminlanishi kerak: filtr korpusining yuqori qismiga oʻrnatilgan, 0.20 MPA (2 kgs/sm2) toʻgʻrilangan himoya qopqoqlari; sharbat qabul qiluvchi quticha tomonida filtr korpusiga oʻrnatilgan manometr; puflash qutichasida belgilangan kattalikdan yuqori bosim yuzaga kelishiga yoʻl qoʻymaydigan uskuna. 123. Texnik koʻrik (ichki tekshiruv va gidravlik sinov) diskli filtrni montaj qilish hamda unda taʼmirlash ishlari bajarilganidan soʻng amalga oshirilishi kerak. Koʻrik natijalari maxsus jurnalda va filtr pasportida qayd qilinishi shart. 124. Filtrlarning tepa qismi toʻsiqli statsionar maydoncha bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 125. Qorishmani tayyorlash uchun kizelgur yoki perlitning qorgʻichga yetkazilishi mexanizatsiyalashtirilgan boʻlishi kerak. 126. Xaltali filtrlardagi sharbat qabul qiluvchi tarnovlar yopiq qopqoqlar bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 127. Xaltali filtrlarni tashish va ularni yuvish mexanizatsiyalashtirilgan boʻlishi kerak. 128. Filtr-press tarnovi va filtrlangan choʻkindilar qorgʻichi germetiklangan boʻlishi kerak. 129. Filtr-pressga sharbatni yetkazib beruvchi quvurlarda manometr va himoya qopqoqlari oʻrnatilgan boʻlishi kerak. 130. Rom va filtr-press plitalarini yigʻish va siqishda tortib bogʻlab turuvchi vint holati davriy ravishda tekshirilib turilishi kerak. 131. Gidravlik usulda rom va filtr-press plitalarini tortib bogʻlashda plunjer va unga bogʻliq boʻlgan rom va plitaning toʻsatdan chiqib ketishini oldini oluvchi moslama boʻlishi kerak. 132. Tindirgichlarning quyuvchi qutilari yopiq holda boʻlishi kerak. 133. Dekantat va filtrator tizimlari sath koʻrsatkichlari va quyuvchi quvurlar bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 134. Tindirgichlarni tozalash va taʼmirlash xavfsizlik talablariga amal qilingan holda bajarilishi lozim. 135. Bugʻga aylantirish apparatlari: apparatlarni quvurlardan oʻchirib qoʻyuvchi qulflash organlari; bugʻ va sharbat muhitidagi bosimni oʻlchash uchun manometrlar; richagli yoki prujinali himoya qopqoqlar; bugʻ va sharbat muhitidagi haroratni oʻlchash uchun termometrlar; kondensatni yoʻq qiluvchi qurilma; apparatda bosim mavjud boʻlganda qopqoqlarning ochilishiga yoʻl qoʻymaydigan blokirovka bilan taʼminlangan boʻlishi kerak. 136. Bugʻga aylantirish apparatlari kuzatish va sharbat miqdorini oʻlchash uchun oynalar bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 137. Korpusning bosim ostida ishlovchi kuzatish oynalarida himoya toʻrlari oʻrnatilgan boʻlishi kerak. 138. Bugʻga aylantirish apparatlarini tuz kislotasi bilan qaynatish, shuningdek qaynatishdan soʻng korpuslarni tekshirish vaqtida portlashdan qochish maqsadida ochiq olov manbalaridan (chekish, gugurt yoqish, ochiq choʻgʻli sham va chiroqlardan va boshqalar) foydalanish taqiqlanadi. 139. Reagentlarni tayyorlash uchun qorgʻichlar birinchi qavatda va tortish ventilyatsiyasi bilan jihozlangan alohida xonaga oʻrnatilishi kerak. 140. Reagentlarni tashish va boshqa joyga oʻtkazish bilan bogʻliq ishlar maxsus kiyim va himoya koʻzoynaklari yordamida amalga oshirilishi kerak. 141. Vakuum apparatlar nazorat-oʻlchash vositalari bilan taʼminlangan boʻlishi kerak. 142. Vakuum apparatning tashqariga chiqaradigan va havoli shiberlari masofadan boshqarish mexanik uzatmasi bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Siyraklashishni boshqaruvchi qurilmaning joʻmragi boʻlishi kerak. 143. Vakuum apparatida ishlovchi xodimning ish joyi bugʻlash stansiyasi sentrifiga stansiyasi va tashkilot laboratoriyasi bilan aloqada (ovozli, telefonli va boshqalar) boʻlishi kerak. 144. Vakuum apparatlarini tozalash va taʼmirlash xavfsizlik talablariga amal qilingan holda bajarilishi kerak. 145. Apparatlarning ulanish chizmasi apparatlarning vakuumli qismlarida bosimning yuzaga kelishiga yoʻl qoʻymasligi kerak. 146. Utfel qorgʻichlar va utfel taqsimlagichlar qopqoqlar bilan yopilgan va tuynuklar bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 147. Yangidan qurilayotgan va rekonstruksiya qilinayotgan tashkilotda dasturli boshqarish yoki toʻxtovsiz harakatli avtomatlashtirilgan sentrifiga oʻrnatilishi kerak. 148. Har yili sentrifigada ishlab chiqarish boshlanishidan oldin texnik tekshiruv amalga oshirilishi, bunda sentrifiga vali va barabanlari statik va dinamik muvozanatlagichda sinab koʻrilishi, barabanlardagi payvandli ulanishlarning sifati ustidan ikki yilda bir marta ultratovushli defekoskopiya yoki gammanurlari bilan tekshirilishi kerak. 149. Quritish barabanlari yopiq holda boʻlishi va havo soʻrgʻichlari bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Havo atmosferaga chiqarilishidan oldin changdan tozalanishi kerak. 150. Qand-shakarni quritish inshootlaridagi chang koʻtariluvchi barcha joylar (qand-shakarni baraban va elevatorlardan transportyorlarga toʻkish va boshqa joylari) aspiratsiya bilan qoplangan va jihozlangan boʻlishi kerak. 151. Tarqaluvchi moslamalar (tebranishli va boshqa qurilmalar) aspiratsiya tizimiga ulangan va germetik qoplamasi bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 152. Qand-shakar bunkerlari yopiq holda boʻlishi kerak. 153. Quritish boʻlimida oʻt chiquvchi mexanik va elektrik manbalar boʻlmasligi kerak. 154. Quritish boʻlimida ochiq olovdan foydalanish va chekish taqiqlanadi. Koʻrinadigan joylarga ogohlantiruvchi plakatlar osilgan boʻlishi kerak. 155. Quritish boʻlimini changdan tozalash ishlari mexanizatsiya vositalarini (sanoat chang yutkichlari va boshqalar) qoʻllash orqali amalga oshirilishi kerak. 156. Ohaktoshlarni maydalash, saralash va uni kuydirish pechlariga yuklash mexanizatsiyalashtirilgan boʻlishi kerak. 157. Maydalagichlar mexanik taʼminlovchilar (tasmali, plastinkali, tebranishli va boshqalar) bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 158. Maydalagichning yuklovchi voronkalari undan otiluvchi mayda tosh boʻlaklaridan saqlovchi himoya vositalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 159. Maydalagichning vallari, uzatma va boshqa aylanuvchi qismlari yopiq qoplama va metall toʻrli qulflanadigan kuzatish (qarash) tuynuklari bilan taʼminlangan boʻlishi kerak. 160. Maydalagichni tozalash, taʼmirlash va toʻgʻrilash ishlari uni elektrodvigateli oʻchirilgan, himoyalagichlari yechilgan va ishga tushirish moslamasiga “Ishga tushirmang — odamlar ishlayapti!” ogohlantiruvchi belgi oʻrnatilgan holatda olib borilishi kerak. 161. Kukun shaklidagi va boʻlakli materiallarni maydalashda aspiratsiya yoki chang yutgich bilan taʼminlangan maydalagichni qoʻllash kerak. 162. Maydalagichni elektrodvigatel muftasi toʻsigʻi olingan holda ishlatish taqiqlanadi. 163. Maydalagichni yoʻl-yoʻlakay sozlash, tozalash va namlab artish taqiqlanadi. 164. Taʼmirlash va tozalash ishlari navbatchi elektrik tomonidan elektr taqsimlagichlardan elektrodvigatellar oʻchirilganidan va “Ishga tushirmang — odamlar ishlayapti!” taqiqlovchi belgilar oʻrnatilganidan soʻng olib borilishi kerak. 165. Maydalagichda nosozliklar aniqlanganda zudlik bilan ishni toʻxtatish va bu haqda ustaga xabar berish kerak. 166. Ishlab turgan maydalagichning ichki korpusiga xom ashyo boʻlaklarini tushurish taqiqlanadi. 167. Ohaktoshlarni kuydirish pechlari va yordamchi moslamalar avtomatik nazorat va boshqarish qurilmalari bilan taʼminlangan boʻlishi kerak. 168. Ohaktoshlarni kuydirish pechlari atrofi har bir kuzatish oynalari qatorida toʻsinli va zinali oraliq metall maydoncha bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Bu maydonlarning poli kuzatish oynasining markazidan 1 metr past boʻlishi, maydon eni esa 1 metrdan kam boʻlmasligi kerak. 169. Ohaktoshlarni kuydirish pechlarida tashqariga chiqadigan kamida ikkita chiqish yoʻli boʻlishi kerak. Tunda bu chiqish yoʻllari mustaqil energiya manbasidan taʼminlanuvchi rangli chiroqlar bilan (yashil rang) jihozlangan boʻlishi lozim. 170. Ohaktoshlarni kuydirish pechlarini boʻshatish xonalaridagi eshiklar faqat tashqariga ochilishi kerak. 171. Ohaktoshlarni kuydirish pechlari yuklash-taqsimlash uskunasi bilan taʼminlangan boʻlishi kerak. 172. Ohaktoshlarni kuydirish pechlarini taʼmirlash tashkilotning texnik xodimi kuzatuvi ostida ushbu Qoidalarga mos ravishda amalga oshirilishi kerak. 173. Yetarli darajada kuydirilmagan yoki ortiqcha darajada kuydirilgan ohak toshlarni ohak soʻndirgich barabanlaridan tushirish va ularni ohak boʻlimida yoʻq qilish mexanizatsiyalashtirilgan boʻlishi kerak. 174. Ohak boʻlimida kerakli dori vositalari va koʻzga ohak kirganda yuvish uchun sovuq suv favvorasi boʻlishi kerak. 175. Apparatlar, qorgʻichlar va ohak suti yigʻgichlarni tozalash va taʼmirlash ushbu Qoidalarda keltirilgan talablarga muvofiq amalga oshirilishi kerak. 176. Klerovkalash qozonlari qopqoqlar bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 177. Klerovkalash qozonlari qiyom darajasi va haroratini nazorat qilish hamda toʻgʻrilash moslamalari va quyuluvchi uskunalari bilan taʼminlangan boʻlishi kerak. 178. Klerovkalash qozonlaridan namunalarni olish joyi metall toʻsiq bilan toʻsilgan boʻlishi kerak. 179. Klerovka nasosi quvurlarida himoya klapani va manometrlar oʻrnatilgan boʻlishi kerak. 180. Laboratoriya xonalari tortish javonlaridan havoni soʻrib olishi uchun venteliyatsiya uskunalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 181. Elektr yoritish yoqqichlari va rozetka shtepsellari tortish javonlaridan tashqarida joylashishi kerak. 182. Olov, yongʻin va portlash xavfi mavjud moddalar bilan ishlashga moʻljallangan stol va tortish javonlarining ishchi yuzasi yonmaydigan materiallar bilan qoplanishi, shuningdek kislota va ishqorlar bilan ishlash jarayonida ularning taʼsiridan himoyalovchi qoplama bilan taʼminlangan boʻlishi kerak. 183. Laboratoriya xodimlari oʻzlari qoʻllayotgan reaktivlarni asosiy xususiyatlarini, ularning zaharlilik darajasi, yongʻin xavfini keltirib chiqaruvchi aralashmalarning yuzaga kelish xususiyatlarini bilishi va xavfsizlik talablariga rioya qilishi kerak. 184. Zaharli gaz va bugʻ ajralib chiqishi bilan bogʻliq ishlar albatta tortish javonlarida bajarilishi kerak. 185. Oʻtkir suyuqliklarni shisha idishdan olish uchun maxsus naychalardan foydalanish zarur. 186. Kimyoviy modda joylashgan har bir idishga unda saqlanuvchi moddaning nomi, uning konsentratsiyasi va boshqa koʻrsatkichlari aniq qilib koʻrsatilgan yozuvlar yopishtirilgan boʻlishi kerak. 187. Kislota saqlanuvchi joylarda yetarli miqdorda neytrallashtiruvchi vositalar (soda va ohakli qorishmalar) boʻlishi kerak. 188. Oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimiga kislota, ishqorlar va boshqa zararli moddalarni zararsizlantirmasdan turib toʻkish taqiqlanadi. 189. Zararli modda va suyuqliklarni omborxonadan laboratoriyaga yetkazishda yopiq sinmaydigan maxsus savatlarga oʻrnatilgan shisha idishlardan foydalanish kerak. 190. Zararli modda va suyuqliklar laboratoriyada zichlab yopiladigan qalin devorli suyuqlik nomi yozilgan shisha idishlarda saqlanishi kerak. Shisha idishlar mustahkam yopiluvchi maxsus metall javonlarga yoki qutilarga qoʻyilishi kerak. 191. Laboratoriyada saqlanuvchi zararli moddalarning umumiy miqdori ularga boʻlgan kunlik ehtiyojdan oshmasligi kerak. 192. Laboratoriyada hamda yengil yonuvchi suyuqliklar saqlash joylari (10 metrdan kam oraliq masofada) yaqinida tamaki mahsulotlarini chekish taqiqlanadi. 193. Tasmali konveyerlardan foydalanish, ularni montaj qilish, sozlash va taʼmirlashda yongʻin xavfsizligi talablariga amal qilinishi lozim. 194. Tasmali konveyerlarni montaj qilish ularning texnik pasporti asosida amalga oshirilishi lozim. 195. 60°S dan katta nishablikda oʻrnatilgan tasmali konveyerlarni harakatlantiruvchi mexanizmlari (dvigatel) oʻchirilganda, tasmali konveyerlar ishonchli avtomatik tarzda ishlovchi tormoz qurilmasi hamda toʻxtatgichlar (siljimaydigan qurilma) bilan taʼminlangan boʻlishi kerak. 196. Konveyerning barcha metall qismlari statik elektr toklaridan himoyalash vositalari bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. 197. Kurakli transportyorlar butun uzunligi boʻyicha zich joylashgan temir qopqoqlar bilan yopilishi kerak. 198. Kurakli transportyorlarni ishga tushirishdan oldin unda himoya toʻsinlari va reduktorida moy borligi tekshirilishi kerak. 199. Kurakli transportyorlardan foydalanishda ularning podshipniklari qizishini kuzatish lozim. 200. Kamarlarni taʼmirlash, tozalash, moylash va tarang qilib tortish ishlari transportyor elektrodvigateli oʻchirilgan va “Yoqmang! Odamlar ishlayapti!” taqiqlovchi belgilar bor boʻlganda amalga oshirilishi lozim. 201. Transportyorlarni avariyali holatda oʻchirish uchun ularda trosli oʻchirgich oʻrnatilgan boʻlishi kerak. 202. Mahsulotlarni qadoqlash va oʻrash ishlarini amalga oshirishda xodim uchun quyidagilar asosiy xavf hisoblanadi: ish joyining toʻzib ketishi; yaroqsiz texnologik uskunalardan foydalanish; transportyor tasmasi, oʻlchov stakanlari va qistirish romlarini qoʻl bilan ushlash; payvandlash gubkasiga tegish; himoya qobigʻi yaroqsiz holda boʻlgan tok oʻtkazgichlardan foydalanish; yakka tartibda himoya vositasi va aspiratsiyasiz ishlash. 203. Oʻrash tizimi nosoz boʻlganda uni ishga tushirish taqiqlanadi. Oʻrash tizimini ishlatish qoidalariga rioya qilgan holda toza va yaroqli holatda saqlash lozim. 204. Mis quvurlardagi teshiklarni tozalash ishlari payvandlash gubkasi va transportyor tasmasi sovuganidan keyin olib borilishi kerak. 205. Qadoqlash apparati ishchi yuzasi va mahsulotlarni oʻrash stolining balandligi 930 mm ni tashkil etishi kerak. 206. Nasos agregatlarini montaj qilish, tekshirish va qabul qilish standartlashtirish normalari talablarga mos ravishda olib borilishi kerak. 207. Nasos va nasos agregatlar tegishli sertifikatga ega boʻlishi kerak. 208. Nasoslar korpusi qopqogʻi yuzasi qizil rangga boʻyalgan boʻlishi kerak. 209. Porshenli, shesternyali va plunjerli nasoslarning havo haydovchi quvurlarida davriy tekshirilib turiladigan himoya klapanlari oʻrnatilgan boʻlishi kerak. 210. Nasosda undagi mahsulotlarni butunlay yoʻq qilish uchun joʻmrak yoki tiqin koʻzda tutilishi kerak. 211. Omborxona inshootlari QMQ 2.09.12-98 “Omborxona binolari” talablariga mos kelishi kerak. 212. Omborlar va yuk saqlash uchun maydonchalardagi qurilma va uskunalar ularning qurilishi, sanitariya va yongʻinga qarshi meʼyorlar va qoidalar talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 213. Yuk ortish va tushirish ishlari hamda yuklarni joylashtirish Yuk ortish va tushirish ishlaridagi yukchilar uchun ishlarning xavfsizligi qoidalari (roʻyxat raqami 1582, 2006-yil 13-iyun) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2006-y., 24-son, 221-modda) talablariga muvofiq amalga oshiriladi. 214. Ombor va yuk saqlash maydonchalarida yuklarni ortish-tushirish va ogʻir mehnat kategoriyasiga tegishli yukni harakatlantirish jarayoni mexanizatsiyalashgan boʻlishi lozim. 215. Ombor yoki yuk saqlash uchun maydonchalar hududiga kiraverishda harakat yoʻnalishi, yuk ortish-tushirish joyi va transport vositalarining toʻxtab turish joyini koʻrsatuvchi chizma osilgan boʻlishi kerak. 216. Sochilib ketadigan xom ashyo bir-biridan alohida holda saqlanishi kerak. 217. Sochilib ketadigan xom ashyoni uyum qilib saqlashda omborxona inshootlari maxsus qurilmalar (bunker, silos) bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 218. Suyuq xom ashyolarni saqlash uchun maxsus idishlar sanoat oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimiga ulangan suv oʻtmaydigan taglikka oʻrnatilishi va sath oʻlchagichi boʻlishi kerak. 219. Barcha xom ashyo maydonlari erkin kirish imkoniyati bilan taʼminlangan boʻlishi kerak. 220. Xom ashyo va mahsulot omborxonalari umumiy hajmdagi ventilyatsiyaga, silos saqlagichlar esa aspiratsiya tizimiga ega boʻlishi kerak. 221. Xom ashyo, yarim mahsulot va tayyor mahsulotlarni saqlash maydonlari havo yogʻinlaridan va quyosh nurining toʻgʻridan-toʻgʻri taʼsiridan himoya qilinishi, suyuqliklarning erkin oqib ketishini chegaralovchi qurilma bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 222. Kislota va ishqorlarni saqlash omborlari boshqa materiallar saqlanadigan omborlardan alohida boʻlishi kerak. Kislotalarni yertoʻlalarda saqlash taqiqlanadi. Kislotalar saqlanadigan omborlarni shamollatishda tabiiy shamollatishni qoʻllash kerak. 223. Oʻtkir ishqorli baraban va bochkalar yopiq va quruq inshootlarda saqlanishi kerak. 224. Kislotalar sisternalarda, konteynerlarda, bochkalarda va kichik miqdorda shisha idishlarda saqlanishi kerak. 225. Neft va neft mahsulotlarini saqlash omborlari QMQ 2.09.19-97 “Neft va neft mahsulotlari omborlari” talablariga javob berishi kerak. 226. Qand-shakar omborlarida ushbu Qoidalar talablariga mos ravishda jihozlangan statsionar yoki qoʻyma zina boʻlishi kerak. 227. Qand-shakar saqlash omborxonalari telefon, baland ovozda gapirgich va aloqaning boshqa turi bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 228. Qand-shakar omborlarida yon tomondan sunʼiy yoritish koʻzda tutilishi kerak. 229. Qand-shakarni qopga joylash, tarozida tortish, uni omborxonaga tashish, shtabellarga joylash, shtabellarni qismlarga ajratish, transport vositalariga yuklash mexanizatsiyalashtirilgan boʻlishi kerak. 230. Ombordagi chang chiqishi mumkin boʻlgan barcha joylar toʻsilishi kerak. 231. Siloslardagi tuynuk va teshiklar zichlab yopiluvchi qopqoq bilan jihozlanishi kerak. Filtrli-aspiratsion qurilmaning yaroqliligi va ishonchliligi ishlab chiqaruvchi tomonidan tizimli tekshirib turilishi kerak. 232. Barcha nazorat-oʻlchash asboblari ishga yaroqli holatda boʻlishi, tashkilot bosh muhandisi tomonidan tasdiqlangan maxsus yoʻriqnoma va jadval asosida tekshirib turilishi kerak. 233. Ishlab chiqarishni avtomatlashtirish hajmi texnologik loyihalashtirish meʼyorlariga mos kelishi va tasdiqlangan texnologik reglament asosida xavfsiz ish jarayonini olib borishni taʼminlashi kerak. 234. Foydalanishdagi nazorat-oʻlchash asboblari va avtomatlashtirish vositalari GOST 8.002-86 “Oʻlchash vositalari ustidan davlat va tarmoq nazorati”ga mos ravishda majburiy tekshiruvdan oʻtkazilib turilishi kerak. 235. Ishlab chiqarish uskunalari montaj qilish, foydalanish va taʼmirlash paytida ishlarning xavfsizligini taʼminlashi, yongʻin va portlash xavfidan xoli boʻlishi, ulardan foydalanish jarayonida atrof muhitni zararli moddalar bilan sanitariya meʼyorlaridan ortiq miqdorda ifloslantirmasligi va namlik, quyosh radiatsiyasi, mexanik tebranishlar, bosim va haroratning oʻzgarishlari natijasida xavf-xatar yuzaga keltirmasligi lozim. 236. Ishlab chiqarish uskunalarining harakatlanuvchi qismlari toʻsilgan yoki GOST 12.2.062-81 talablariga muvofiq blokirovkalash, toʻxtatish, xabardor qilish tizimlari bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 237. Ishlab chiqarish uskunalarining elementlari (elektr oʻtkazgichlari, oʻtkazish quvurlari, kabellari va boshqalar) ularning shikastlanishiga imkon bermaydigan holatda tayyorlangan boʻlishi lozim. 238. Barcha nazorat moslamalari (termometr, monometr, hisoblagich va boshqalar), shuningdek signal beruvchi chiroqlarning joylashuvi ishlab chiqarish uskunalarini ishlatish va sozlash paytida qulay kuzatish imkoniyatini taʼminlashi kerak. 239. Katta oʻlchamli (gabaritli) ishlab chiqarish uskunalari va ularning qismlariga xizmat koʻrsatish, tekshirish, taʼmirlash va sozlash uchun qulay hamda yerdan 2 metr va undan balandda joylashganda toʻsiqlari va zinalari bor maydonlar bilan taʼminlangan boʻlishi kerak. 240. Uskunalarni boshqarish organlarida ularning vazifasi koʻrsatilgan aniq yozuvlar yoki shartli belgilari boʻlishi lozim. 241. Ishlab chiqarish uskunalari tarkibiga kiruvchi himoya vositalari: oʻchirib qoʻyilgan yoki nosoz ishlab chiqarish uskunasining ishlashini cheklab qoʻyishi; xavf tugʻilgan yoki odam xavfli hududga yaqinlashgan holatlarda ishlab ketishi; faqat xavfli va zararli ishlab chiqarish omillarining taʼsiri tugagandan soʻnggina oʻzining himoya vazifasini tugatishini taʼminlashi; himoya vositalarining ayrim elementlari ishdan chiqqan taqdirda, qoʻshimcha xavf-xatarni yuzaga keltirmagan holda boshqa himoya vositalarining himoyalash vazifasini taʼminlashi; xizmat koʻrsatish va nazorat qilish uchun qulay boʻlgan joyda oʻrnatilgan boʻlishi, ayrim hollarda ularning ishlashini avtomatik ravishda nazorat qiluvchi qurilmalar bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. 242. Ishlab chiqaruvchi uskunalar oʻtkir uchli, qirrali va boshqa jarohatlashi mumkin boʻlgan elementlarga, shuningdek toʻsilmagan issiq yoki juda ham sovutilgan qism va detallarga ega boʻlmasligi lozim. 243. Ishlab chiqaruvchi uskunalarning tuzilishi va joylashishi montaj qilish, xizmat koʻrsatish va taʼmirlashda qulaylik va xavfsizlikni taʼminlashi kerak. 244. Ishlab chiqaruvchi uskunalarning barcha aylanuvchi va harakatlanuvchi qismlari butunlay yoki toʻr parda bilan toʻsilgan boʻlishi kerak. 245. Tez-tez tekshirilib turiladigan toʻsiqlar tez yoki oson yechiladigan boʻlishi kerak. 246. Tashkilotning taʼmirlash xizmati uskunalarning mehnat xavfsizligi standartlari tizimi, ularning pasportlari, texnik yoʻriqnomalari va ishlab chiqaruvchi zavodning boshqa hujjatlarining talablariga mosligini taʼminlashi lozim. 247. Uskunalarni zarur texnik holatda tutib turish uchun tashkilotda unga xizmat koʻrsatishni yaxshilash, rejaviy-oldini oluvchi taʼmirlashni qatʼiy bajarilishi va taʼmirlash ishlarining sifatini yaxshilash boʻyicha choralar koʻrilishi lozim. 248. Ishlayotgan sexlarda pudratchi tashkilotlar tomonidan bajariluvchi taʼmirlash, qurilish va montaj ishlari naryad-ruxsatnoma bilan rasmiylashtirilishi lozim. 249. Barcha hollarda taʼmirlash ishlarining bajarilish tartibi va usullari bosh muhandis yoki uning oʻrinbosari bilan kelishilishi lozim. 250. Taʼmirlash ishlari bajariladigan hudud toʻsilgan holatda boʻlishi va u yerda xavfsizlik plakati va belgilari oʻrnatilgan boʻlishi lozim. 251. Taʼmirlash ishlari boshlanishidan avval, taʼmirlashda band boʻlgan barcha xodimlar ishlarni tashkil etish loyihasi bilan tanishtirilishi va taʼmirlash ishlarini bajarish paytida xavfsizlik choralariga rioya qilish boʻyicha yoʻl-yoʻriqdan oʻtkazilishi lozim. 252. Ogʻir yuklarni joyidan koʻchirish ishlari yuk ortish va tushirish ishlari uchun javobgar shaxslarning ruxsati bilan bajarilishi kerak. 253. Nosoz yuk koʻtaruvchi mexanizm va moslamalarda, shuningdek shahodatlangan muddati tugagan mexanizmlarda ishlash taqiqlanadi. 254. Yechib olingan agregatlar, detallar va metall konstruksiyalar yigʻishtirib qoʻyilishi lozim. 255. Taʼmirlash paytida ish joylarini, yoʻllarni, yoʻlaklarni va zinapoyalarni turli narsalar bilan toʻsib qoʻyish taqiqlanadi. 256. Taʼmirlash ishlari balandlikda bajarilayotganda havoza va taxta toʻshamalarning oʻrnatilishi amaldagi qoidalarning talabiga javob berishi lozim. 257. Xodimlarning qizigan uskunaning ichiga kirgan holda taʼmirlash ishlarini olib borilishiga uskunani shamollatib, ichidagi gazlar butunlay chiqarib yuborilgandan va havoning harorati koʻpi bilan 40°S gacha pasaytirilgandan soʻng ruxsat etiladi. 258. Barcha taʼmirlash ishlari sex, tashkilot rahbari tomonidan tayinlangan shaxslarning rahbarligi va nazorati ostida bajarilishi lozim. 259. Materiallarni uskunaning ish maydonchasiga uzatish mexanizatsiyalashgan boʻlishi va ular tushib ketmaydigan usulda bajarilishi lozim. 260. Taʼmirlash olib borilayotgan joy va barcha oʻtish joylari belgilangan meʼyorlarga muvofiq yoritilishi lozim. 261. Taʼmirlash tugagach, barcha keraksiz konstruksiyalar, uskunalar, materiallar, asboblar va chiqindilar sexdan olib ketilishi, toʻsiqlar, saqlovchi moslamalar, blokirovkalar oʻz joyiga oʻrnatilishi lozim. 262. Apparat, rezervuarlar va quduqlar ichida har qanday koʻrinishdagi ishni olib borish uchun sex boshligʻining yozma ruxsati bilan masʼul muhandis-texnik xodimlardan biriga ruxsat beriladi. Ishlar kunduzgi vaqtda olib borilishi kerak, faqatgina favqulodda (avariya) holatlardagina kechasi ishlashga ruxsat beriladi. 263. Apparat, rezervuar va quduqlar ichida ishlash uchun oʻn sakkiz yoshdan kichik boʻlmagan, jismonan sogʻlom va tibbiy koʻrikdan oʻtgan xodimlarga ruxsat beriladi. 264. Ishlar uch yoki undan koʻp xodimlardan iborat jamoalarda olib boriladi (bir kishi ishlaydi, dublyor va ularni kuzatib turuvchilar). Kuzatuvchisiz ishni olib borishga ruxsat berilmaydi. 265. Apparat yoki rezervuarlar ichida ishni boshlashdan oldin quyidagilar taʼminlanishi kerak: apparat yoki rezervuarlarni suv bilan yaxshilab yuvish orqali mahsulotlardan tozalash; apparat yoki rezervuarlarga suv, bugʻ, mahsulot keluvchi quvurlarni joʻmraklari va quvurlarga qopqoq oʻrnatish yoʻli bilan ishonchli berkitish; yuqori va pastki tuynuklarni taʼmirlash ishlarini boshlashdan oldin shamollatish uchun va shuningdek butun ish davomida ochib qoʻyish; “Taʼmirlash — odamlar ishlayapti!” ogohlantiruvchi yozuvni osib qoʻyish; yongʻin xavfi mavjud yoki vujudga kelish ehtimoli boʻlgan rezervuarlarda ishlashda oʻt chiqishining oldini oluvchi asbob-uskunalardan foydalanish; 12 V kuchlanishli koʻchma elektr chiroqlaridan (yoki shaxta turidagi akkumulyatorlar fonusi) foydalanish; himoya vositalarining mavjudligi va yaroqliligi; shlangli yoki kislorodli gazniqoblari. 266. Xodimning apparat yoki rezervuarga kirishga ruxsat berishdan oldin shaxsan sex boshligʻi yoki navbatchi rahbarning oʻzi mazkur Qoidalarning tegishli boʻlimlarida koʻrsatilgan ish qurollari, moslamalar, himoya qilish va saqlash vositalarining mavjudligi va yaroqliligini tekshirib koʻrishi lozim. 267. Shlangali gazniqob taqqan holda apparat yoki rezervuarning ichida uzluksiz ravishda 15 daqiqadan ortiq boʻlmagan vaqt oraligʻida boʻlishga ruxsat beriladi, shundan keyin xodimga ochiq havoda 15 daqiqalik tanaffus beriladi. 268. Shlangning erkin oxiri toza havo kirishini taʼminlovchi joyga qotirilgan boʻlishi kerak. Uzunligi 20 metrdan uzun shlankaga havo uzatilishi havo uzatuvchi moslama yordamida amalga oshirilishi kerak. 269. Mazkur Qoidalarga amal qilish uchun javobgarlik tegishli ishlarni bajaruvchi tashkilotlar zimmasiga yuklatiladi. 270. Mansabdor shaxslar va xodimlar mehnatni muhofaza qilish qoidalariga rioya qilmaganliklari uchun qonunchilik hujjatlariga muvofiq belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladilar. 271. Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashi, Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi, Davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasi, Sogʻliqni saqlash vazirligi, “Oʻzdavenergonazorat” inspeksiyasi, “Sanoatgeokontexnazorat” davlat inspeksiyasi, “Oʻzstandart” agentligi va “Yogʻ-moy va oziq-ovqat sanoati” uyushmasi bilan kelishilgan.