Paxta xom ashyosi yetishtiruvchilarini moliyaviy qoʻllab-quvvatlash chora-tadbirlari toʻgʻrisida
(resolution, 2025-09-22)

Jahon bozorida paxta tolasiga talab va taklif oʻzgarishlari natijasida paxta tolasining narxlari 2024-yil hosili prognoz narxlariga nisbatan pasayib ketganligi sababli respublikadagi paxta xom ashyosi yetishtiruvchilarning kafolatli miqdorda daromad olishlarini taʼminlash maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Quyidagilar: a) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Qishloq xoʻjaligida erkin bozor munosabatlarini yanada rivojlantirishning qoʻshimcha chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2023-yil 12-dekabrdagi PF-205-son Farmoniga muvofiq: 2024-yildan boshlab paxta xom ashyosini yetishtiruvchi xoʻjaliklar (keyingi oʻrinlarda — paxta yetishtiruvchilar) va klasterlar hamda paxta xom ashyosini qayta ishlash va ip kalava ishlab chiqarish zanjiriga ega toʻqimachilik korxonalari (keyingi oʻrinlarda — qayta ishlovchilar) oʻrtasida paxta xom ashyosini yetkazib berish boʻyicha fyuchers shartnomalari tuproq hosildorligi normativlari doirasida Oʻzbekiston respublika tovar-xom ashyo birjasining “paxta xom ashyosi seksiyasi”da har bir hudud boʻyicha alohida oʻtkaziladigan savdolar natijalariga koʻra tuzilganligi; fyuchers shartnomasiga muvofiq yetkazib berilishi lozim boʻlgan hajmdan ortiqcha yetishtirilgan, shuningdek qayta ishlovchilar bilan fyuchers shartnomasi tuzmagan holda, oʻz mablagʻlari, shu jumladan jalb qilingan mablagʻlari va tijorat kreditlari hisobiga yetishtirilgan paxta xom ashyosi yetishtiruvchilar tomonidan birja orqali tadbirkorlik subyektlariga sotilishi yoki (va) qayta ishlanishi; b) 2024-yil hosili yigim-terim davrida jahon bozoridagi paxta tolasining shakllangan fyuchers kotirovkalari boʻyicha paxta xom ashyosining boshlangʻich fyuchers narxlari bir tonnasi uchun 6 mln 800 ming soʻm atrofida shakllanayotganligi; v) Oʻzbekiston respublika tovar-xom ashyo birjasida 2024-yil hosilidan birinchi nav ikkinchi sinf bir tonna paxta xom ashyosining boshlangʻich fyuchers narxi, jahon bozoridagi paxta tolasi kotirovkalaridan kelib chiqib 7 mln 800 ming soʻm miqdorida eʼlon qilinganligi maʼlumot uchun qabul qilinsin. g) 2024-yilda paxta xom ashyosini yetishtirish xarajatlarini moliyalashtirish uchun tijorat banklariga joylashtirilgan Jamgʻarmaning kredit resurslarini qaytarish muddati, istisno tariqasida, Jamgʻarma va tijorat banklari oʻrtasida tuzilgan bitimlarda belgilangan kredit resursini qaytarishning oxirgi muddatidan boshlab mutanosib ravishda 2025-yil 1-sentabrga qadar uzaytirilsin. 2. Qishloq xoʻjaligi vazirligi, Iqtisodiyot va moliya vazirligi, Oʻzbekiston fermerlari kengashi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi va viloyatlar hokimliklarining jahon bozorida paxta tolasining narxi keskin pasayishi natijasida yuzaga kelgan vaziyatda paxta yetishtiruvchilar va qayta ishlovchilarni qoʻllab-quvvatlash maqsadida ishlab chiqilgan quyidagi takliflari maʼqullansin: paxta yetishtiruvchilar tomonidan birja savdolari orqali 2024-yil 31-dekabrga qadar realizatsiya qilingan (elektron hisob-faktura asosida) bir tonna paxta xom ashyosi (paxta-toʻqimachilik korxonalari tomonidan yetishtirilgan paxta xom ashyosi hamda urugʻlik paxta bundan mustasno) uchun Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi Qishloq xoʻjaligini davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash jamgʻarmasi (keyingi oʻrinlarda — Jamgʻarma) mablagʻlari hisobidan 2025-yil 1-martgacha 1 mln soʻm miqdorida subsidiya ajratish; 2024-yil uchun paxta yetishtiruvchilar va qayta ishlovchilar oʻrtasida birja savdolarida tuzilgan shartnomalar boʻyicha qoʻshimcha kelishuv tuzish, bunda paxta xom ashyosining sotish narxi 6 mln 800 ming soʻmdan kam boʻlmasligini inobatga olish; 2024-yil hosilidan fyuchers shartnomalaridan tashqari paxta xom ashyosini birja savdolariga chiqarishda uning boshlangʻich narxini bir tonnasi uchun 6 mln 800 ming soʻmdan kam boʻlmagan miqdorida eʼlon qilish; 2024-yilda barcha hududlarda paxta terish mashinalari tomonidan terilgan har bir tonna paxta xomashyosini yigʻib-terib olish xizmati bahosining 20 foizini, biroq 250 ming soʻmdan oshmagan qismini Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi va viloyatlar hokimliklari, Oʻzbekiston fermerlari kengashi, “Oʻzagroinspeksiya” va Soliq qoʻmitasining hududiy boʻlinmalari hamda tijorat banklari va paxta-toʻqimachilik klasterlari tomonidan tasdiqlangan hisob-kitoblarga asosan 2025-yilning 1-iyuligacha Jamgʻarma mablagʻlari hisobidan qoplab berish. 3. Oʻzbekiston respublika tovar-xom ashyo birjasi Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi hamda viloyatlar hokimliklari bilan birgalikda paxta yetishtiruvchilar va qayta ishlovchilar oʻrtasida tuzilgan qoʻshimcha kelishuvlarni (miqdor va narx boʻyicha) birja savdolari elektron axborot tizimida bir hafta muddatda roʻyxatga olinishini taʼminlasin. 4. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi va viloyatlar hokimliklari qayta ishlovchilarga yetkazib berilgan paxta xom ashyosi boʻyicha ilovaga muvofiq namunaviy shaklda paxta yetishtiruvchilar kesimida tasdiqlangan reyestrni 2024-yil 1-dekabrdan 2025-yil 1-fevralgacha Jamgʻarmaga hamda tegishli tijorat banklariga taqdim etilishini taʼminlasin. 5. Jamgʻarma Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi va viloyatlar hokimliklari tomonidan taqdim etilgan reyestrga asosan ikki bank ish kunida subsidiyani paxta yetishtiruvchilarning maxsus hisobvaraqlariga (23410) toʻlab berish uchun tegishli tijorat banklariga mablagʻlarni oʻtkazib bersin. 6. Shunday tartib oʻrnatilsinki, unga koʻra: mazkur qaror doirasida ajratilgan subsidiya birinchi navbatda paxta yetishtiruvchilarning 2024-yil hosili paxta xom ashyosini yetishtirish uchun olgan imtiyozli kreditlar boʻyicha qarzdorligini soʻndirishga yoʻnaltiriladi. Bunda imtiyozli kreditlar boʻyicha qarzdorlikni soʻndirish uchun toʻlangan mablagʻlar tijorat banklarining Jamgʻarma oldidagi qarzdorligini qoplashga yoʻnaltiriladi; imtiyozli kreditlar boʻyicha qarzdorlik qoplangandan soʻng, subsidiya soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlar boʻyicha qarzdorlikni qoplashga yoʻnaltiriladi, qolgan mablagʻlar paxta yetishtiruvchilarning asosiy hisobvaragʻiga oʻtkazib beriladi; ushbu qarorga muvofiq subsidiya toʻlash uchun ajratiladigan mablagʻlarning hisobvaraqlardagi debet aylanmasidan bank xizmatlari uchun haq undirilmaydi. 7. Mazkur qaror doirasida subsidiya uchun ajratiladigan mablagʻlar Oʻzbekiston Respublikasining Soliq kodeksiga asosan soliq solishda hisobga olinmaydigan daromad (aylanma) hisoblanishi maʼlumot uchun qabul qilinsin. 8. Iqtisodiyot va moliya vazirligi Jamgʻarmaning mazkur qaror doirasida yuzaga keladigan qoʻshimcha xarajatlarini qoplash uchun Jamgʻarmaga Davlat budjetidan 3,5 trln soʻmgacha begʻaraz mablagʻlar ajratsin. 9. Qishloq xoʻjaligi vazirligi, Jamgʻarma hamda Markaziy bankning 2024-yil hosili paxta yigʻim-terimini qisqa muddatlarda tashkil etish maqsadida Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 25-iyuldagi 452-son qaroriga asosan sogʻlomlashtirilayotgan paxta-toʻqimachilik klasterlari bilan 2024-yil hosili boʻyicha shartnoma (fyuchers, spot va vaqtincha saqlashga) tuzgan fermer xoʻjaliklariga, shuningdek, oʻz yer maydonlarida paxta xom ashyosi yetishtirgan paxta-toʻqimachilik klasterlari va fermer xoʻjaliklariga yigʻim-terim xarajatlarini moliyalashtirish uchun Jamgʻarma resurslari hisobidan imtiyozli kreditlar ajratish toʻgʻrisidagi takliflari maʼqullansin. Bunda imtiyozli kreditlar elektron tarozi orqali qabul qilingan paxta xom ashyosi uchun — 10 oy muddatga, yillik 10 foiz stavkada (2 foiz bank marjasi) paxta qiymatining 20 foizi miqdorida 3 oylik imtiyozli davr va soʻnggi 7 oyda teng ulushlarda qaytarish sharti bilan ajratiladi. 10. Davlat moliyaviy nazorat inspeksiyasi ushbu qaror doirasida ajratilgan subsidiya toʻgʻri hisoblanishi va maqsadli sarflanishi yuzasidan nazorat oʻrnatsin. 11. Belgilansinki, paxta xom ashyosi narxlari shakllanishiga davlat boshqaruvi, shu jumladan, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining aralashuvi qatʼiyan man etiladi. 12. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisi, viloyatlar va tumanlar hokimlari paxta-toʻqimachilik klasterlari va fermer xoʻjaliklari oʻrtasidagi oʻzaro iqtisodiy munosabatlarni toʻgʻri yoʻlga qoʻyilishiga hamda yuzaga keladigan muammoli masalalarni tezkor hal qilinishiga shaxsan javobgar ekanligi belgilab qoʻyilsin. 13. Qishloq xoʻjaligi vazirligi Iqtisodiyot va moliya vazirligi bilan birgalikda uch oy muddatda qonunchilik hujjatlariga mazkur qarordan kelib chiqadigan oʻzgartirish va qoʻshimchalar toʻgʻrisida Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritsin. 14. Mazkur qaror bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosarlari J.A. Qoʻchqorov va J.A. Xodjayev zimmasiga yuklansin.