MIKROKREDIT TAShKILOTLARI TOMONIDAN MOLIYAVIY OPERATSIYALARNI AMALGA OShIRISh QOIDALARINI TASDIQLASh HAQIDA
(resolution, 2021-08-08)

Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki toʻgʻrisida”gi Qonunining 7, 17 va 51-moddalari hamda “Mikrokredit tashkilotlari toʻgʻrisida”gi Qonunning 15-moddasiga muvofiq Markaziy bank Boshqaruvi qaror qiladi: 1. Mikrokredit tashkilotlari tomonidan moliyaviy operatsiyalarni amalga oshirish qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur qaror Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan vaqtdan boshlab oʻn kundan keyin kuchga kiritilsin. Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”, “Mikromoliyalash toʻgʻrisida” va “Mikrokredit tashkilotlari toʻgʻrisida”gi qonunlariga muvofiq mikrokredit tashkilotlari uchun majburiy boʻlgan moliyaviy operatsiyalarni amalga oshirish qoidalarini belgilaydi. 1. Mikrokredit tashkilotlari mikrokredit, mikroqarz, mikrolizing, shuningdek boshqa mikromoliyaviy xizmatlar, shu jumladan qonunchilikka muvofiq isteʼmol kreditlarini berish borasida xizmatlar koʻrsatadi. 2. Mikrokredit tashkilotlari operatsiyalarni mazkur Qoidalarga va tashkilotning mikromoliyaviy xizmatlar koʻrsatish qoidalariga muvofiq amalga oshiradi. Mikromoliyaviy xizmatlar koʻrsatish qoidalari mikrokredit tashkiloti tomonidan tasdiqlanadi va unda quyidagi maʼlumotlar boʻlishi kerak: mikrokredit tashkiloti tomonidan koʻrsatiladigan mikromoliyaviy xizmat turlari; mikromoliyaviy xizmatlar koʻrsatish shartlari; mikromoliyaviy xizmatlarning miqdori, muddatlari, toʻlovi va toʻliq qiymati. Mikrokredit tashkilotlari banklar, sugʻurta kompaniyalari va boshqa moliya tashkilotlarning agenti sifatida agentlik xizmatlarini faqat naqdsiz shaklda koʻrsatish va agentlik bitimining mavjudligi toʻgʻrisida axborotlarni oshkor qilish, shuningdek jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga, terrorizmni moliyalashtirishga va ommaviy qirgʻin qurolini tarqatishni moliyalashtirishga qarshi kurashish boʻyicha qonun hujjatlari normalarini bajarish sharti bilan qatnashish huquqiga ega. 21. Mikrokredit tashkilotlari tomonidan koʻrsatiladigan xizmatlar uchun tarif va haqlar faqat milliy valyutada belgilanadi. 3. Mikromoliyaviy xizmatlar koʻrsatish qoidalari ochiq maʼlumotlar boʻlib, barchaning tanishib chiqishi uchun qulay joyda joylashtirilishi kerak. 4. Mikrokredit tashkilotining kapitali quyidagi komponentlardan iborat: a) ustav kapitali; b) zaxira kapitali; v) taqsimlanmagan foyda; g) boshqa oʻz mablagʻlari. 5. Mikrokredit tashkiloti faoliyati davomida vujudga kelgan zararlarni qoplash uchun zaxira fondi yaratilishi koʻzda tutilishi mumkin va uning miqdori mikrokredit tashkilotining taʼsis hujjatlarida koʻrsatiladi. 6. Mikrokredit tashkiloti: qarz majburiyatlarini chiqarishga hamda yuridik va jismoniy shaxslardan omonatlar (depozitlar) qabul qilishga; jismoniy shaxslardan qarz mablagʻlarini jalb qilishga, bundan oʻz muassislari (ishtirokchilari, mulkdorlari) mustasno; oʻz muassislarining (ishtirokchilarining, mulkdorlarining) majburiyatlari boʻyicha kafil boʻlishga yoki kafolat beruvchi boʻlishga, shuningdek ularga oʻz majburiyatlari bajarilishini taʼminlashning boshqa usullarini taqdim etishga; mikromoliyaviy xizmatlar koʻrsatish shartnomalari boʻyicha yillik qarz summasining yarmidan koʻp miqdorida foizlar hisoblash, komissiya va neustoyka (shtraf, penya) undirish, javobgarlikning boshqa choralarini qoʻllashga; kredit buyurtmalarini koʻrib chiqish, mikrokreditlar (mikroqarzlar) ajratish, ssuda hisobvaraqlariga xizmat koʻrsatish uchun toʻlovlar, shuningdek jismoniy shaxslar tomonidan mikrokreditlar (mikroqarzlar) muddatidan ilgari soʻndirilganligi uchun neustoyka undirishga haqli emas. jismoniy shaxslarga xorijiy valyutada mikrokreditlar (mikroqarzlar) berish va mikrokreditlar (mikroqarzlar) boʻyicha ularning majburiyatlarini xorijiy valyutada hisobga olishga; ilgari olingan mikrokreditlar (mikroqarzlar) boʻyicha soʻndirilmagan muddati oʻtgan qarzdorlik mavjud boʻlgan taqdirda jismoniy shaxslarga yangi mikromoliyaviy xizmatlar koʻrsatishga. 7. Mikrokredit tashkiloti barqaror faoliyat koʻrsatishi uchun shakllantirilgan jami kapitalning miqdori mikrokredit tashkilotining jami aktivlarining 10 % kam boʻlmagan darajada boʻlishi kerak. 8. Mikrokreditlar toʻlovlilik, muddatlilik va qaytarish shartlari asosida beriladi. Mikroqarzlar berish muddatlilik va qaytarish shartlari asosida, shartnomada nazarda tutilgan hollarda esa toʻlovlilik sharti asosida amalga oshiriladi. 9. Bir qarzdorga berilgan mikroqarz miqdori 50 mln soʻmdan oshishi mumkin emas. Bir qarzdorga berilgan mikrokredit miqdori 300 mln soʻmdan oshishi mumkin emas. 91. Mikrokredit tashkilotlari barcha ishonchli (blankli) kreditlarning ular shakllantirgan ustav fondiga foiz nisbatini mustaqil ravishda belgilaydi. 10. Shartnoma boʻyicha majburiyatlarni qoplash maqsadida qarzdor quyidagi taʼminotlarni taqdim etishga haqli: bank yoki sugʻurta tashkilotining kafolati; uchinchi shaxslarning kafilligi; mol-mulk yoki qimmatli qogʻozlar garovi, shu jumladan garov depoziti, banklarning omonat sertifikatlari hamda qonun hujjatlarida va shartnomada nazarda tutilgan boshqa usullar bilan taʼminlanadi. Bunda, mikrokredit tashkilotlariga jismoniy shaxslardan qisqa muddatli mikromoliyaviy xizmatlar taʼminotiga koʻchmas turar joy mulkini garov sifatida qabul qilish taqiqlanadi. 101. Mikrokredit tashkilotlari potensial qarz oluvchini masofadan turib identifikatsiyalash, maʼlumotlar xavfsiz almashuvini amalga oshirish va skoring modeli asosida qarz oluvchining kredit qobiliyatini baholashni taʼminlash sharti bilan jismoniy shaxslarga onlayn-kreditlar (mikroqarzlar) berish huquqiga ega. 11. Mikrolizing mikromoliyaviy xizmatlar koʻrsatuvchi tashkilot tomonidan lizing oluvchining topshirigʻiga binoan uchinchi tarafdan mol-mulk (bundan buyon matnda mikrolizing obyekti deb yuritiladi) olish hamda lizing oluvchiga shartnomada belgilangan shartlar asosida haq evaziga berish nazarda tutiladigan xizmatdir. 12. Mikrolizing tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish uchun lizing toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq beriladi. Mikrolizing boʻyicha xizmat 600 mln soʻmdan oshishi mumkin emas. 13. Mikrolizing xizmatini (bundan buyon matnda mikrolizing deb yuritiladi) rasmiylashtirishda mikrolizing shartnomasi quyidagi talablardan biriga javob berishi kerak: mikrolizing shartnomasining muddati tugagach, lizing obyekti lizing oluvchining mulki boʻlib oʻtsa; mikrolizing shartnomasining muddati mikrolizing obyekti xizmat muddatining 80 foizidan ortiq boʻlsa; lizing oluvchi lizing obyektini uning bozor qiymatidan past narxda sotib olish huquqiga ega boʻlsa, bunda ana shu huquqni amalga oshirish kunidagi lizing obyekti qiymati asos boʻladi; mikrolizing shartnomasi davrida mikrolizing toʻlovlarining jami summasi mikrolizing obyekti qiymatining toʻqson foizidan ortiq boʻlsa. 14. Tadbirkorlik faoliyati uchun foydalaniladigan isteʼmol qilinmaydigan har qanday ashyolar, shu jumladan korxonalar, mulkiy komplekslar, binolar, inshootlar, uskunalar, transport vositalari hamda boshqa koʻchar va koʻchmas mulk mikrolizing obyektlari boʻlishi mumkin. Yer uchastkalari va boshqa tabiiy obyektlar, shuningdek muomaladan chiqarilgan yoki muomalada boʻlishi cheklangan boshqa mol-mulk mikrolizing obyektlari boʻlishi mumkin emas. 15. Mikrolizing shartnomasiga bogʻliq ravishda sarflangan mablagʻlar qaytarilishining kafolati sifatida lizing beruvchi lizing oluvchidan taʼminot berilishini, shu jumladan mol-mulk yoki qimmatli qogʻozlar garovi, bank yoxud sugʻurta tashkilotining kafolati yoki uchinchi shaxsning kafilligi koʻrinishidagi taʼminot berilishini talab qilishi mumkin. 16. Mikromoliyaviy xizmatlar koʻrsatishda foydalanilmagan va mikrokredit tashkiloti ixtiyorida qolgan pul mablagʻlari depozit sifatida bankka qoʻyilishi mumkin. 17. Mikrokredit tashkilotining boʻsh pul mablagʻlarini joylashtirish mikrokredit tashkilotining vakolatli organi qaroriga asosan amalga oshiriladi. 18. Mikrokredit tashkiloti buxgalteriya hisobini yuritish va moliyaviy hisobotlar tuzishni Markaziy bank tomonidan belgilangan tartibda amalga oshiradi. 19. Mikrokredit tashkilotining hisoboti qonunchilikka muvofiq har yili audit tekshiruvidan oʻtkaziladi. 20. Mikrokredit tashkilotining auditorlik tekshiruvi Markaziy bank tashabbusi bilan, qonunchilikda belgilangan tartibda oʻtkazishi mumkin. 21. Belgilangan moliyaviy operatsiyalarni amalga oshirish qoidalari buzilgan taqdirda Markaziy bank mikrokredit tashkilotiga uning faoliyatida aniqlangan qonun hujjatlari talablarining buzilishlarini bartaraf etishga oid bajarilishi majburiy boʻlgan koʻrsatmalar beradi, shuningdek qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa choralarni qoʻllashi mumkin.