Qorakoʻlchilik shirkat xoʻjaliklarida podaga yaroqsiz ona mollar, naslli qoʻchqorlar hamda erkak qoʻzilarni (echkilarni) boʻrdoqiga boqish tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida
(order, 2018-02-23)

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1998-yil 13-iyundagi 250-sonli “Qorakoʻlchilikda iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish va uni davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq hamda qorakoʻlchilik shirkat xoʻjaliklarida chorva mollarini boʻrdoqiga boqish ishlarini tartibga solish maqsadida buyuraman: 1. Qorakoʻlchilik shirkat xoʻjaliklarida podaga yaroqsiz ona mollar, naslli qoʻchqorlar hamda erkak qoʻzilarni (echkilarni) boʻrdoqiga boqish tartibi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi. Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1998-yil 13-iyundagi 250-sonli “Qorakoʻlchilikda iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish va uni davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq, qorakoʻlchilik shirkat xoʻjaliklarida podaga yaroqsiz ona mollar, naslli qoʻchqorlar hamda erkak qoʻzilarni (echkilarni) boʻrdoqiga boqish tartibini belgilaydi. 1. Qorakoʻlchilik shirkat xoʻjaliklarida boʻrdoqiga boqish qorakoʻl qoʻylar bosh sonlari koʻpayishini taʼminlagan holda sifatli goʻsht, qorakoʻl teri va qorakoʻlcha yetishtirishni qoʻllab-quvvatlash maqsadida tashkil etiladi. 2. Goʻsht, qorakoʻl teri va qorakoʻlcha yetishtirish uchun boʻrdoqiga boqishga nasl olish uchun yaroqsiz ona mollar va qari nasldor qoʻchqorlar, nasl olishga moʻljallanmagan 1 yoshdan oshgan katta yoshli erkak va oʻstirishdagi yosh erkak qoʻzilar (echkilar) hamda yaroqsizga chiqarilgan turli yosh-jins guruhlariga mansub boshqa mollar ajratiladi. 3. Nasldor qoʻchqorlar va nasl olishga yaroqli ona mollar qorakoʻlchilik shirkat xoʻjaligining asosiy podadagi hayvonlari boʻlib, ular buxgalteriya hisobida Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (5-son BHMS) “Asosiy vositalar”ning (roʻyxat raqami 1299, 2004-yil 20-yanvar) 4-bandiga asosan, qorakoʻlchilik shirkat xoʻjaligining asosiy vositalari sifatida qayd qilinadi. 4. Asosiy poda tarkibidagi nasldor qoʻchqorlar va nasl olishga yaroqli ona mollar hamda asosiy poda tarkibida boʻlmagan, biroq muayyan yoshga yetganda asosiy poda tarkibiga oʻtkazilib, nasl sifatini yaxshilash va nasl olishda foydalanish mumkin boʻlgan oʻstirishdagi nasldor qoʻchqorcha va yosh urgʻochi mollarni boʻrdoqiga boqishga yoʻl qoʻyilmaydi. 5. Asosiy vositalarni balansdan chiqarish tartibi toʻgʻrisidagi nizomning (roʻyxat raqami 1401, 2004-yil 29-avgust) 8-bandiga muvofiq, chorva mollarini asosiy poda tarkibidan chiqarish toʻgʻrisida qaror qabul qilish uchun qorakoʻlchilik shirkat xoʻjaligi raisining buyrugʻi bilan Chorva mollarini asosiy vositalar tarkibidan chiqarish komissiyasi (bundan buyon matnda Komissiya deb yuritiladi) tashkil etiladi. 6. Komissiya tarkibiga qorakoʻlchilik shirkat xoʻjaligi raisi yoki uning oʻrinbosari, tegishli mutaxassislar (chorvashunos, veterinar va h. k.), bosh hisobchi (hisobchi), chorva mollarini saqlash vazifasi yuklatilgan shaxslar hamda qorakoʻlchilik shirkat xoʻjaligi boshqaruvining tarkibidan kelib chiqqan holda boshqa aʼzolar kiritiladi. 7. Komissiya quyidagi vazifalarni amalga oshiradi: buxgalteriya hisobi maʼlumotlari va boshqa zarur hujjatlardan foydalanib, asosiy poda tarkibidan chiqariladigan chorva mollarini bevosita koʻrikdan oʻtkazadi; asosiy poda tarkibidan chiqariladigan chorva mollarini bundan keyin asosiy poda tarkibida saqlab turish mumkin emasligi yoki iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiq emasligini aniqlaydi; chorva mollarini asosiy poda tarkibidan chiqarish sabablarini (toʻliq yaroqsizligini hisoblab yozish, yoshiga koʻra qarish, davolab boʻlmaydigan kasallik yoki davolaganda ham nasl berish qobiliyati va naslining sifati talabga javob bermasligi oqibatida foydalanishning normal sharoitlari buzilishi, jarohatli shikastlanishlar, nuqsonlar, fiziologik qarish) aniqlaydi; tegishli hollarda asosiy poda tarkibidagi chorva mollarini nasl olish uchun foydalanish muddatidan oldin yaroqsizga chiqishida aybdor boʻlgan shaxslarni aniqlaydi, ushbu shaxslarni qonun hujjatlarida belgilangan tartibda javobgarlikka tortish yoki ulardan yetkazilgan zararni undirib olish boʻyicha takliflar kiritadi; asosiy poda tarkibidan chiqarilayotgan chorva mollaridan kelgusida foydalanish yoʻnalishlarini belgilaydi. 8. Komissiyaning chorva mollarini asosiy poda tarkibidan chiqarish boʻyicha qarori mazkur Nizomning 1-ilovasiga muvofiq shakldagi Chorva mollarini asosiy poda tarkibidan chiqarish toʻgʻrisidagi dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi. 9. Chorva mollarini asosiy poda tarkibidan chiqarish toʻgʻrisidagi dalolatnomada asosiy poda tarkibidan chiqarilayotgan chorva mollari tegishli oila (jamoa) pudratlari boʻyicha guruhlanib, har birining inventar raqami koʻrsatiladi. 10. Chorva mollarini asosiy poda tarkibidan chiqarish toʻgʻrisidagi dalolatnoma uch nusxada tuziladi hamda Komissiya aʼzolari tomonidan imzolanadi va qorakoʻlchilik shirkat xoʻjaligi raisi tomonidan tasdiqlanadi. Chorva mollarini asosiy poda tarkibidan chiqarish toʻgʻrisidagi dalolatnomaning bir nusxasi bosh hisobchiga (hisobchiga), ikkinchi nusxasi chorva mollarini saqlash vazifasi yuklatilgan shaxsga, uchinchi nusxasi maʼlumot uchun hududiy qorakoʻl birlashmasiga taqdim etiladi. 11. Hududiy qorakoʻl birlashmasi tarkibidagi biror-bir qorakoʻlchilik shirkat xoʻjaligida bir yilda bir necha marotaba chorva mollarini asosiy poda tarkibidan chiqarish holatlari qayd etilsa yoki asosiy poda tarkibidagi chorva mollari ulushining kamayishi natijasida mahsulot yetishtirish hajmi keskin kamayib ketishi mumkinligi aniqlansa, birlashma raisi mazkur holat sabablarini aniqlash va ularni bartaraf etish choralarini koʻrishi lozim. 12. Asosiy poda tarkibida boʻlmagan va nasl olishga moʻljallanmagan erkak mollar qorakoʻlchilik shirkat xoʻjaligi raisining farmoyishiga asosan toʻgʻridan toʻgʻri boʻrdoqiga boqishga oʻtkaziladi. 13. Nasl olishga moʻljallanmagan erkak mollarni ular 1 yoshdan oshgandan keyingina boʻrdoqiga boqishga oʻtkazish tavsiya etiladi. 14. Muayyan yoshga yetganda asosiy poda tarkibiga oʻtkazilib, nasl sifatini yaxshilash va nasl olishda foydalanish mumkin boʻlgan oʻstirishdagi nasldor qoʻchqorcha va yosh urgʻochi mollarni asosiy poda tarkibiga koʻchirmasdan boʻrdoqiga boqishga oʻtkazish uchun mazkur Nizomning 5-6-bandlarida belgilangan tartibda Oʻstirishdagi chorva mollarini boʻrdoqiga boqishga oʻtkazish komissiyasi tashkil etiladi. 15. Oʻstirishdagi chorva mollarini boʻrdoqiga boqishga oʻtkazish komissiyasi mazkur Nizomning 7-bandida belgilangan vazifalarni amalga oshiradi. 16. Oʻstirishdagi chorva mollarini boʻrdoqiga boqishga oʻtkazish komissiyasining chorva mollarini boʻrdoqiga boqishga oʻtkazish boʻyicha qarori mazkur Nizomning 2-ilovasiga muvofiq shaklda Oʻstirishdagi chorva mollarini boʻrdoqiga boqishga oʻtkazish toʻgʻrisidagi dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi. 17. Chorva mollarini boʻrdoqiga boqish qorakoʻlchilik shirkat xoʻjaligining oʻzida yoki shartnoma asosida boquv turiga mos muddatda semirtirib berish uchun markazlashgan holda boʻrdoqiga boqish tashkil etilgan boshqa tashkilotlarda amalga oshirilishi mumkin. 18. Markazlashgan holda boʻrdoqiga boqish tashkil etilgan boshqa tashkilotlarga shartnoma asosida semirtirib berish uchun topshirilgan chorva mollari qorakoʻlchilik shirkat xoʻjaligining balansidan chiqarilmaydi. 19. Chorva mollarini qorakoʻlchilik shirkat xoʻjaligining oʻzida boʻrdoqiga boqish ularni boʻrdoqiga boqish davri boshlangan sana boʻyicha guruhlarga ajratgan holda tashkil etiladi. 20. Chorva mollarini boʻrdoqiga boqishni tashkil etishda yetishtiriladigan mahsulot tannarxi va boqish davomiyligini imkon qadar kamaytirish maqsadida boʻrdoqiga boqishning yaylov-molxona usulini qoʻllash tavsiya etiladi. Bunda chorva mollari boʻrdoqiga boqishning boshlangʻich davrida yaylovlarda, kuchli ozuqalar bilan qoʻshimcha ravishda oziqlantirilgan holda yayratib boqiladi, boʻrdoqiga boqishning soʻnggi davrida esa, molxonada boqiladi. 21. Iqtisodiy samaradorlik pasayib ketishining oldini olish maqsadida goʻsht va qorakoʻlcha olish uchun boʻrdoqiga boqiladigan qari ona mollarni boʻrdoqiga boqish muddati 150 kundan oshmasligini taʼminlagan holda oziqlantirish ratsioni joriy etilishi lozim. 22. Goʻsht uchun boʻrdoqiga boqiladigan turli yosh-jins guruhlariga mansub chorva mollarini boʻrdoqiga boqish davri qorakoʻlchilik shirkat xoʻjaligida mavjud shart-sharoitlardan kelib chiqqan holda 75 kungacha belgilanishi maqsadga muvofiq. 23. Turli sabablarga koʻra yaroqsizga chiqarilgan nasldor qoʻchqor, qoʻchqorcha va barcha yaroqsiz yosh urgʻochi mollarni boʻrdoqiga boqish ularning sogʻligʻi boʻrdoqiga boqishdan ijobiy natijalarga erishishga imkon berishini inobatga olgan holda amalga oshirilishi kerak. 24. Boʻrdoqiga boqish yakuniga koʻra, chorva mollarining kamida 90 foizi yuqori semizlik darajasiga yetganda, boʻrdoqiga boqish ishlaridan kutilgan iqtisodiy samaradorlikka erishilgan hisoblanadi. 25. Boʻrdoqiga boqilayotgan chorva mollari qorakoʻlchilik shirkat xoʻjaligining balansida boquvdagi hayvonlar sifatida hisobga olinadi. Boquvdagi hayvonlarning buxgalteriya hisobini yuritish buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi. 26. Boʻrdoqiga boqish ishlarining borishini qayd etish hamda yakuniy tahliliy hisob uchun boʻrdoqiga boqilayotgan chorva mollarining kelib tushishi, mavjudligi va chiqib ketishini hisobga olish boʻyicha Boʻrdoqiga boqilayotgan chorva mollarining harakatini hisobga olish daftari yuritilishi zarur. 27. Boʻrdoqiga boqilayotgan chorva mollarining harakatini hisobga olish daftari kirim va chiqim qismlaridan iborat boʻlib, chorva mollarini saqlash vazifasi yuklatilgan shaxs (ferma mudiri, pudratchi va hokazo) tomonidan hayvonlarning yosh-jins guruhlari boʻyicha bir nusxada yuritiladi. Boqilayotgan chorva mollarining harakatidagi oʻzgarishlar mazkur daftarga boshlangʻich hujjatlar asosida, oʻzgarish yuz bergan sana, chorva mollarining bosh soni va ularning tirik vazni koʻrsatilgan holda qayd etiladi. 28. Boʻrdoqiga boqilayotgan chorva mollarining harakatini hisobga olish daftaridagi maʼlumotlarga asosan, har oyning oxirida boʻrdoqiga boqilayotgan hayvonlar harakati va ozuqa sarfi hisoblab chiqariladi. Ozuqa sarfi chorva mollarining har bir guruhida boqish turi (goʻsht yoki goʻsht-qorakoʻlcha) boʻyicha har oy yakuni va boʻrdoqiga boqish davri boshidan oʻsib borish tartibida alohida hisoblab boriladi. 29. Boʻrdoqiga boqish yakunlangach, boʻrdoqiga boqilgan chorva mollarining podadan chiqib ketishidagi moliyaviy natijalarni aniqlash maqsadida, mazkur Nizomning 3-ilovasiga muvofiq shaklda Boʻrdoqiga boqilgan chorva mollarining podadan chiqib ketishidagi moliyaviy natijalar haqida maʼlumotnoma tuziladi. 30. Mazkur Nizom Oziq-ovqat sanoati korxonalari uyushmasi bilan kelishilgan.