Transport vositalarini saqlash, taʼmirlash va ularga texnik xizmat koʻrsatish obyektlari uchun yongʻin xavfsizligi qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida
(resolution, 2025-12-22)

Oʻzbekiston Respublikasining “Avtomobil transporti toʻgʻrisida”gi hamda “Yongʻin xavfsizligi toʻgʻrisida”gi qonunlariga muvofiq, transport vositalarini saqlash, taʼmirlash va ularga texnik xizmat koʻrsatish obyektlarida yongʻinlarni oldini olish, yongʻin xavfsizligi munosabatlarini tartibga solish hamda yongʻin xavfsizligini talab darajasida saqlab turishni yanada takomillashtirish maqsadida Oʻzbekiston avtomobil va daryo transporti agentligi, Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi va Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi qaror qiladi: 1. Transport vositalarini saqlash, taʼmirlash va ularga texnik xizmat koʻrsatish obyektlari uchun yongʻin xavfsizligi qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran uch oy oʻtgach kuchga kiradi. Mazkur Qoidalar transport vositalarini saqlash, taʼmirlash va ularga texnik xizmat koʻrsatish obyektlari uchun yongʻin xavfsizligi qoidalarini belgilaydi. 1. Mazkur Qoidalar transport vositalarini saqlash, taʼmirlash va ularga texnik xizmat koʻrsatishni amalga oshiruvchi yuridik shaxslarga (bundan buyon matnda — tashkilot deb yuritiladi) tegishli boʻlgan barcha loyihalashtirilayotgan, qurilayotgan, rekonstruksiya qilinayotgan va faoliyat koʻrsatayotgan obyektlarga nisbatan tatbiq etiladi. 2. Barcha tashkilotlarda yongʻin xavfsizligini taʼminlash GOST 12.1.004-91 “Yongʻin xavfsizligi. Umumiy talablar”ga va mazkur Qoidalarga muvofiq amalga oshirilishi zarur. 3. Oʻzbekiston Respublikasining “Yongʻin xavfsizligi toʻgʻrisida”gi Qonunining 12-moddasiga muvofiq, tashkilotlarning yongʻin xavfsizligini taʼminlash, agar tegishli shartnomada boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, mazkur tashkilotlarning rahbarlari va ular vakolat bergan shaxslar zimmasiga yuklatiladi. 4. Yongʻin tufayli ishlab chiqarishda yuz bergan baxtsiz hodisalarni tekshirish va hisobini yuritish Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 6-iyundagi 286-son qarori bilan tasdiqlangan Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni va xodimlar salomatligining boshqa xil zararlanishini tekshirish va hisobga olish toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq amalga oshiriladi. 5. Barcha xodimlar oʻz kasblari va ish turlari boʻyicha oʻqishi, bilimlari sinovdan oʻtkazilishi va ularga ishlab chiqarishdagi oʻquv tizimida yongʻinga qarshi yoʻl-yoʻriqdan iborat (dastlabki, ish joyida oʻtkaziladigan birlamchi, takroriy, navbatdan tashqari) maxsus yongʻinga qarshi tayyorgarlikdan oʻtishi lozim. 6. Ish beruvchi xodimlarning mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻl-yoʻriqdan oʻtishini, oʻqitishni, qayta tayyorlashni, malakasini oshirishni va mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha bilimlarini tekshirishni taʼminlashi lozim. 7. Har bir kasb va ish turlari uchun mehnat muhofazasi boʻyicha yoʻriqnomalar ishlab chiqiladi hamda tashkilot xodimlarini va ish joylarini ushbu yoʻl-yoʻriqlar bilan taʼminlash tashkilot rahbariyati zimmasiga yuklatiladi. 8. Tashkilot rahbarining (ish beruvchining) yongʻin xavfsizligini taʼminlash boʻyicha majburiyatlariga quyidagilar kiradi: tashkilotning barcha xodimlari tomonidan “Yongʻin xavfsizligi toʻgʻrisida”gi Qonun va mazkur Qoidalar talablarini oʻrganish va bajarilishini tashkillashtirish; yongʻinga qarshi yoʻl-yoʻriq koʻrsatish va yongʻin-texnik minimumi boʻyicha mashgʻulotlar oʻtkazilishini tashkillashtirish; yongʻin xavfsizligi boʻyicha tashkilot yoʻriqnomasini ishlab chiqilishini va tasdiqlanishini taʼminlash; tashkilot maydonida, omborlarda, ishlab chiqarish, maʼmuriy va yordamchi xonalarda yongʻinga qarshi qatʼiy tartib oʻrnatish (tamaki mahsulotlarini isteʼmol qilish uchun maxsus joylarni jihozlash, bir vaqtda saqlanadigan yengil alangalanadigan yonuvchi moddalar, xom ashyo va tayyor mahsulotni saqlash joylari va miqdorini aniqlash, olovli ishlarni olib borish aniq tartibini, ishlar tugagandan soʻng xonalarni koʻzdan kechirish va yopish tartibini oʻrnatish) va barcha xodimlar tomonidan unga doimo amal qilinishini taʼminlash; transport vositalarining saqlash, taʼmirlash va ularga texnik xizmat koʻrsatish joylarining yongʻin xavfsizligini taʼminlash uchun masʼul shaxslarni buyruq bilan tayinlash; tashkilotning yongʻin xavfsizligi holatini (tashkiliy choralar bajarilishi darajasi va samaradorligini, yongʻinga qarshi texnik vositalari mavjudligi va sozligini, yongʻindan saqlash xizmati va koʻngilli yongʻindan saqlash drujinasining vazifalarini bajarishga shayligi holatini) muntazam ravishda tekshirish va uni kuchaytirish boʻyicha zaruriy choralar koʻrish; mazkur Qoidalar hamda tashkilotda yongʻin xavfsizligi boʻyicha ishlab chiqilgan yoʻriqnomalar talablarini buzilishiga yoʻl qoʻygan shaxslarga nisbatan qonuniy choralar koʻrish; yongʻin yuzaga kelishi mumkin boʻlgan holatlar uchun odamlar, transport vositalari, asbob-uskunalar va boshqa moddiy boyliklarni evakuatsiya qilish rejalarini ishlab chiqilishini taʼminlash. 9. Yongʻin xavfsizligini boʻyicha masʼul shaxs quyidagilarni bajarish zarur: yongʻin yuzaga kelishi mumkin boʻlgan holatlar uchun odamlar, transport vositalari, asbob-uskunalar va boshqa moddiy boyliklarni evakuatsiya qilish rejalari ishlab chiqilishini taʼminlash; yongʻin va portlash xavfi bor moddalarni saqlash, tashish va ishlatishni tashkil qilish; xodimlarga yongʻin xavfsizligi qoidalari boʻyicha doimiy ravishda yoʻl-yoʻriqlar va yongʻin-texnik minimumi boʻyicha mashgʻulotlar oʻtkazilishini taʼminlash; oʻrnatilgan yongʻinga qarshi rejim, yongʻin xavfsizligi qoidalari talablariga va yongʻin xavfsizligi choralari toʻgʻrisidagi yoʻriqnomalarga rioya qilinishini taʼminlash. 10. Tashkilot maydonlari va binolarining joylashuvi tasdiqlangan loyiha hujjatlariga mos boʻlishi lozim. 11. Tashkilot maydoni, shu jumladan transport vositalarining doimiy toʻxtab turish joylari va omborlar doimo toza holatda saqlanishi va muntazam ravishda ishlab chiqarish chiqindilaridan tozalanib turilishi lozim. Moylanib ketgan artish materiallari va ishlab chiqarish chiqindilari maxsus ajratilgan joylarda maxsus temir qutilarda toʻplanishi va ish smenalari tugagandan soʻng yigʻishtirib tashlanishi lozim. Toʻkilib ketgan yoqilgʻi-moylash materiallari darhol yigʻishtirib tashlanishi lozim. 12. Binolar, inshootlar va yongʻinga qarshi suv taʼminoti manbalariga hamda yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalariga olib boradigan yoʻllar, evakuatsiya qilish yoʻllari doimo boʻsh, soz va tozalangan holatda boʻlishi lozim. Binolarning yongʻin xavfsizligi uchun qoldirilgan oraliqlariga turli materiallarni taxlash, uskunalar, mahsulotlar oʻraladigan qoplar, yashiklar, karton qutilar qoʻyish va ushbu joylardan transport vositalarining turish joylari sifatida foydalanish taqiqlanadi. 13. Tashkilotdagi barcha yoʻllar, oʻtish joylari, kirish yoʻllari va temir yoʻldan oʻtish yoʻllari soz holatda saqlanishi va yongʻin oʻchirish avtomobillarining erkin harakatlanishini taʼminlashi lozim. Kechki va tungi vaqtda yoʻllar (oʻtish joylari) yoritilgan, qish mavsumida esa muz va qordan tozalangan boʻlishi kerak. 14. Tashkilotning ayrim yoʻllari yoki oʻtish joylarining toʻsib qoʻyilganligi haqidagi xabarni tashkilot tomonidan yongʻindan saqlash xizmati ogohlantirilishi zarur. Tashkilot yoʻllari taʼmirlanishida tegishli joylarda aylanib oʻtish yoʻnalishlarini koʻrsatadigan ogohlantiruvchi belgilar oʻrnatilishi lozim. 15. Tashkilot maydonida, transport vositalarini toʻxtab turish joylarida va omborlarda transport vositalari agregatlarini qizdirish uchun ochiq alangadan foydalanish, gulxanlar yoqish, axlat va chiqindilarni yoqish taqiqlanadi. 16. Tashkilotning barcha suv taʼminoti manbalariga kirish yoʻlkalari qulay tashkil etilishi lozim. Yongʻin oʻchirish avtomobillarini joylashtirish va suv olishini taʼminlash maqsadida tabiiy va sunʼiy suv havzalari yoniga pirs-maydonchalari tashkil etilishi kerak. 17. Tashkilot maydonida koʻzga koʻrinadigan joylarda yongʻindan saqlash xizmatini chaqirish tartibi haqida belgilar va yongʻinga qarshi shchitlar oʻrnatiladi. 18. Ishlab chiqarish binolari va inshootlari OʻzDSt 2435:2011 “Mexanik transport vositalari. Massalar va oʻlchamlar. Umumiy texnik shartlar va sinov usullari”ga, yordamchi binolar va xonalar SHNQ 2.09.02-23 “Korxonalarning ishlab chiqarish hamda maʼmuriy-maishiy bino va inshootlari. Loyihalash talablari”ga muvofiq boʻlishi lozim. 19. Barcha ishlab chiqarish binolari, maʼmuriy, yordamchi, ombor, taʼmirlash xonalari hamda transport vositalari toʻxtab turadigan va saqlanadigan joylar, maydonlar mazkur Qoidalarning ilovasidagi Yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalarining zaruriy sonini aniqlash boʻyicha namunaviy tartibiga asosan yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalari bilan jihozlanishi zarur. 20. Tashkilotning barcha xonalari, yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalari va anjomlari GOST 12.4.026-2015 “Signal ranglari va xavfsizlik belgilari” talablariga muvofiq boʻyab qoʻyilishi, yongʻin xavfsizligi belgilari va evakuatsiya koʻrsatkichlari bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 21. Ishlab chiqarish zonalarining yonish va portlash xavfining toifasi va sinfi aniqlanishi lozim. 22. Barcha ishlab chiqarish, maʼmuriy, ombor va yordamchi xonalarning koʻzga koʻrinadigan joylarida yongʻin xavfsizligi choralari toʻgʻrisidagi yoʻriqnoma va evakuatsiya qilish rejalari osib qoʻyilgan boʻlishi zarur. 23. Tashkilot maydonlarida, barcha ishlab chiqarish binolarida, maʼmuriy, ombor va yordamchi xonalarda, transport vositalari toʻxtab turadigan va saqlanadigan joylarda va yongʻin chiqish xavfi boʻlgan joylarda tamaki mahsulotini isteʼmol qilish taqiqlanadi. 24. Akkumulyatorlarni zaryadlash, boʻyash, gazogenerator xonalari hamda yengil alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklar qoʻllaniladigan xonalarning pollari yonmaydigan, uchqun chiqarmaydigan materiallardan yasalgan boʻlishi zarur. 25. Kirish va chiqish yoʻllari, yoʻlaklar, tambur va zinalar, turli jismlar va asbob-uskunalar bilan toʻsib qoʻyilmasligi lozim. Evakuatsiya chiqish yoʻllarining barcha eshiklari binodan chiqish yoʻnalishi boʻyicha ochilishi zarur. 26. Evakuatsiya yoʻllaridagi eshiklar yashil rangli “Chiqish” deb yozilgan ogohlantiruvchi belgi bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 27. Binolarning zinakataklarida ombor, ish joyi yoki boshqa ishlarga moʻljallangan xonalarni tashkil qilish hamda odamlar oʻtishi uchun toʻsqinlik qiladigan muhandislik tizimlari, asbob-uskunalarni oʻrnatish taqiqlanadi. Binoning birinchi qavati, sokol qavati yoki yertoʻlasi zinakataklari ostida faqat markaziy isitish tizimini boshqarish tarmoqlari va suv oʻlchagich tarmoqlarini joylashtirish mumkin. 28. Ishlab chiqarish va maʼmuriy binolarning yertoʻla xonalarida va sokol qavatlarida portlovchi moddalar, yengil alangalanadigan va yonuvchi suyuqliklar, bosim ostidagi gaz ballonlari hamda yongʻin xavfi yuqori boʻlgan moddalarni saqlash va ulardan foydalanish taqiqlanadi. 29. Chordoq xonalaridan ishlab chiqarish yoki moddiy boyliklarni saqlash uchun foydalanish mumkin emas. Chordoqning yogʻochli konstruksiyalariga olovdan himoya qilish tarkibi bilan ishlov berilishi lozim. Bunda olovdan himoya qilish tarkibining amal qilish muddatiga qarab yogʻochli konstruksiyalariga takroriy ishlov berilishi zarur. 30. Yongʻinga qarshi devorlar va tom bostirmalaridagi tuynuklar alanga va yonish asoratlarini tarqalishiga yoʻl bermaydigan himoyalovchi qurilmalar bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 31. Shinalar, agregatlar va detallar yonuvchi tarada yoki oʻramda boʻlganda, ularni alohida xonada saqlash zarur. 32. Yonuvchi gazlar solingan ballonlar faqat alohida joylashgan va issiqlik energiyasi manbalaridan himoyalangan omborlarda saqlanishi lozim. 33. Gaz ballonlar saqlanadigan xonalarni pech yordamida isitishga yoʻl qoʻyilmaydi. Guruhli gaz ballon qurilmalari yonmaydigan materiallardan yasalgan javonlarda yoki maxsus budkalarda saqlanishi va faqat yonmaydigan yaxlit devorlar yaqinida oʻrnatilgan boʻlishi zarur. 34. Yengil alangalanadigan va yonuvchi suyuqliklarni tashish uchun xavfsiz taradan foydalanish lozim. 35. Tashkilot tomonidan omborlar uchun bir vaqtda saqlanishi mumkin boʻlgan yengil alangalanadigan va yonuvchi suyuqliklar, boʻyoqlar, loklar va erituvchilarning eng katta miqdorining meʼyorlari oʻrnatilishi lozim. Ish joylarida bir smena ehtiyojlaridan ortiq boʻlmagan miqdordagi materiallar saqlanishi mumkin. Bunda ular saqlanadigan sigʻimlar zich yopilgan boʻlishi lozim. 36. Yengil alangalanadigan va yonuvchi suyuqliklar ishlatiladigan xonalarda ochiq alangadan foydalanish, uchqun chiqarish bilan bogʻliq boʻlgan ishlarni bajarish va elektr tarmogʻiga ulangan asbob-uskunalarni ishlatish taqiqlanadi. 37. Ishlab chiqarish xona va uskunalarni yonuvchi chang va boshqa chiqindilardan tashkilot tomonidan belgilangan muddatlarda tozalash lozim. 38. Ishlab chiqarish, ombor va maʼmuriy binolarda quyidagilar taqiqlanadi: evakuatsiya yoʻllarida asbob-uskuna, mebel, javon, seyf va boshqa buyumlarni joylashtirish; yengil alangalanadigan va yonuvchi suyuqliklar yordamida xonalarni tozalash; ish vaqti tugagandan soʻng yoqilgan pechlar, elektr tarmoqlarga ulangan uskunalarni qoldirish; maxsus ajratilmagan va jihozlanmagan joylarda elektr isitish asboblaridan (elektr plitkalar, choynaklar va kaminlar) foydalanish; xonalar devorlarini yonuvchi matolar yoki olovdan himoya qilish tarkib singdirilmagan materiallar bilan qoplash; maxsus ajratilmagan va jihozlanmagan joylarda ochiq alangadan foydalanib ishlarni bajarish; texnik koʻrik oʻtkazish, taʼmirlash va boshqa ishlarni bajarish vaqtida yoritish uchun ochiq alangadan foydalanish; oʻt oldirish tizimi yoqilgan holatda transport vositasini qoldirish; ish vaqti tugagandan soʻng moylanib ketgan artish materiallari va maxsus kiyimlarni qoldirish; xonalarni qoʻshimcha isitish uchun qoʻlbola isitish asboblari va qurilmalaridan hamda isitish elementlari ochiq holatda boʻlgan elektr va gaz isitish asboblaridan foydalanish. 39. Temirchilik, termik, payvandlash, boʻyoqchilik, yogʻochni qayta ishlash ishlari hamda yengil alangalanadigan suyuqliklardan foydalanib detallarni yuvish ishlari faqat maxsus ajratilgan joylarda amalga oshirilishi lozim. 40. Transport vositalarini taʼmirlash uchun moʻljallangan xonalar va yordamchi xonalarda yoqilgʻi baklari yoqilgʻiga, gazda ishlaydigan transport vositalarida esa, gaz bilan toʻldirilgan va karterlari moy bilan toʻldirilgan holatda transport vositalarini taʼmirlash, ularga texnik xizmat koʻrsatish boʻyicha ishlarni bajarish mumkin emas. 41. Tashkilot ishchilarning maxsus kiyimlarini shamollatish imkoniga ega javonlarda saqlanishi, oʻz vaqtida yuvilishini taʼminlashi lozim. 42. Avtoyoqilgʻi quyish shoxobchalarida (bundan buyon matnda AYQSH deb yuritiladi) toʻkilib ketgan neft mahsulotlarini AYQSHdan tashqariga chiqib ketishining oldi olinishi zarur. 43. Toʻkish va oʻlchash quvurlarining qopqoqlari, koʻrish va toʻkish quduqlarining lyuklari zich yopilgan boʻlishi lozim. Toʻkish va oʻlchash quvurlarining qopqoqlarini faqat neft mahsulotlarini toʻkish yoki qoldiqlarini oʻlchash uchun ochish mumkin. 44. Neft mahsulotlarini saqlash uchun klapanlari nosoz boʻlgan hamda ularning lyuk qopqogʻi ostida neft mahsulotlariga chidamli rezinadan yasalgan qistirmalar mavjud boʻlmagan rezervuarlardan foydalanish taqiqlanadi. 45. Neft mahsulotining qoldiqlarini oʻlchash uchun faqat maxsus oʻlchov asboblaridan foydalanish lozim. 46. Neft mahsulotlarini AYQSHning yer osti rezervuarlariga toʻkish ishlarini yopiq usulda (quvur yoki shlang orqali) amalga oshirish zarur. Neft mahsulotlarini toʻkish jarayonida toʻldirilayotgan rezervuarga ulangan yoqilgʻi-taqsimlovchi kolonkalardan neft mahsulotlarini tarqatish taqiqlanadi. Toʻkish shlanglarining uchliklari rezervuar qobigʻiga urilib ketishda uchqun chiqishiga imkon bermaydigan materialdan yasalgan va yerga ulangan boʻlishi lozim. Neft mahsulotlarini avtotsisternadan AYQSHning sigʻimiga toʻkishdan oldin ushbu sigʻimda mavjud neft mahsulotining sathi oʻlchanishi kerak. 47. AYQSHlardagi sigʻimlarga neft mahsulotini oqib tushadigan qilib quyish mumkin emas. 48. AYQSHning maydonida quyidagilar taqiqlanadi: transport vositalarining toʻplanib qolinishi; taʼmirlash ishlarini va ochiq alangadan foydalanish bilan bogʻliq boʻlgan boshqa ishlarning bajarilishi; yer osti rezervuarlar ustidan transport vositalarining harakatlanishi; yoqilgʻi quyish (tarqatish) bilan bogʻliq boʻlmagan boshqa ishlarni amalga oshirilishi; yoqilgʻi quyuvchi xodimning xonasida yengil alangalanadigan suyuqliklar saqlanishi; neft mahsuloti toʻkilgan kiyim va poyabzaldan foydalanilishi; yonuvchi yoki portlovchi moddalar bilan yuklangan hamda dvigateli ishlayotgan transport vositalariga yoqilgʻi quyilishi; 49. AYQSH uskunalari statik elektr quvvati va yashinning ikkilamchi taʼsiridan himoyalangan boʻlishi lozim. Momaqaldiroq vaqtida neft mahsulotlarini sigʻimlarga toʻkish va transport vositalariga quyish taqiqlanadi. 50. AYQSH xonalari yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalari bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. Xonalarda va AYQSH maydonida joylashgan barcha yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalari doimo soz holatda boʻlishi zarur. 51. Portlash xavfi mavjud boʻlgan joylarda uchqun chiqarmaydigan asbob-uskunalardan foydalangan holda ishlarni bajarish lozim. 52. Yoqilgʻi quyish transport vositalarini maxsus ajratilgan joylarda saqlash kerak. 53. Har bir yoqilgʻi quyish transport vositasiga maxsus boʻyoq bilan “Yongʻinga xavfli!” deb yozib qoʻyilishi zarur. 54. Neft mahsulotlarini tarqatishdan oldin yoqilgʻi quyish transport vositasining yoqilgʻi quyuvchi haydovchisi quyidagilarni amalga oshirishi zarur: yoqilgʻi quyish transport vositasi (tirkamasi) maydonga ishonchli toʻxtab turishini taʼminlagan holda joylashtirish; yoqilgʻi quyish transport vositasining yerga ulash moslamasini ishonchli ulab qoʻyish; yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalarini sozligini koʻzdan kechirish; quvurlar, shlanglar, yoqilgʻi taqsimlash agregatlarining barcha qismlari zich ulanganligini tekshirish. 55. Har bir yoqilgʻi quyish transport vositasi ikki dona oʻt oʻchirgichlar, kigiz va asbestli matolar, qumli quti va belkurak bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. 56. Transport vositalari tashkilot rahbariyati tomonidan tasdiqlangan texnik sxemalar boʻyicha saqlash joylariga joylashtirilishi lozim. 57. Transport vositalari garaj, boks va naveslar ostida joylashtirilganda transport vositasining yon qismi (kuzovi) va devor (ustun) orasidagi masofa kamida 0,8 m ga teng boʻlishi lozim. Transport vositasining orqa qismi va devor yoki toʻsiq orasidagi masofa kamida 1 m ga teng boʻlishi lozim. 58. Transport vositalari maydonlarda 20 tadan kolonna qilib joylashtirilishi va alohida transport vositalari orasidagi masofani kamida 1 m ga teng boʻlishi, kolonnalar orasidagi masofa kamida 10 m ga teng boʻlishi lozim. 59. Transport vositalarini saqlash joylaridagi darvozalar balandligi yongʻin oʻchirish avtomobillarning balandligidan kamida 20 sm ortiq boʻlishi, darvozaning kengligi esa yongʻin oʻchirish avtomobillarning enidan 1,5-2 m kengroq boʻlishi lozim. 60. Transport vositalarini saqlash va ularga xizmat koʻrsatish uchun moʻljallangan bokslar yongʻinga qarshi devorlar bilan ajratilishi lozim. 61. Transport vositalarini saqlash va ularga xizmat koʻrsatish uchun moʻljallangan bokslar shatakka olish troslar va qattiq buksirlar (har 10 ta transport vositasi uchun 1 ta tros/qattiq buksir) bilan taʼminlangan boʻlishi zarur. 62. Umumiy toʻxtab turish joylariga yengil alangalanadigan va yonuvchi suyuqliklar hamda yonuvchi gazlar tashuvchi transport vositalarini qoʻyish taqiqlanadi. 63. Yengil alangalanadigan va yonuvchi suyuqliklar tashish uchun moʻljallangan transport vositalari maxsus moʻljallangan joylarda saqlanishi kerak. 64. Transport vositalarini saqlash, ularga texnik xizmat koʻrsatish va joriy taʼmirlash uchun moʻljallangan joylarda quyidagilar taqiqlanadi: transport vositalarini joylashtirilishini buzish, ularning orasidagi masofani kamaytirish; transport vositalari saqlanadigan garaj, boks va naveslarning evakuatsiya yoʻllarini, shuningdek maydondagi yongʻinga qarshi asbob-anjomlarga va yongʻinga qarshi suv manbalari tizimiga olib boruvchi yoʻllarni turli materiallar bilan tirband qilish; elektr va yoqilgʻi tizimi nosoz boʻlgan transport vositalarini saqlash; transport vositalariga yoqilgʻi quyish; yengil alangalanadigan va yonuvchi suyuqliklarni saqlash (transport vositalarining yoqilgʻi baklaridagi yoqilgʻi, gaz ballon ichidagi gaz bundan mustasno); bevosita transport vositasida turgan akkumulyatorlarni zaryadlash; dvigatellarni ochiq alanga (gulxan, mashʼal, kavsharlash lampalari) bilan qizdirish; ish vaqti tugagandan soʻng transport vositasida moylanib ketgan artish materiallari va maxsus kiyimlarni qoldirish; transport vositasining dvigatelini yoqib ketish; kuchlanishi 36 V dan ortiq boʻlgan koʻchma yoritqichlardan hamda shlangli uzatma yoritqichlardan foydalanish; transport vositalarini boʻyash; ishlatilgan neft mahsulotlarining qoldiqlarini oqova suvlarni chiqarib yuborish tarmogʻiga toʻkish. 65. Tashkilotlarda elektr qurilmalarini oʻrnatishda va ulardan foydalanishda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 11-noyabrdagi 712-son qarori bilan tasdiqlangan Isteʼmolchilar elektr qurilmalarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalari va Isteʼmolchilar elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik texnikasi qoidalari talablariga rioya qilinishi kerak. 66. Elektr energiyasidan foydalanadigan tashkilotlarda tashkilot rahbarining buyrugʻi bilan muhandis-texnik xodimlardan elektr xavfsizligi uchun masʼul xodim tayinlangan boʻlishi va bu xodim elektr xavfsizligi boʻyicha tegishli malaka guruhiga ega boʻlishi zarur. 67. Elektr xavfsizligi uchun masʼul xodim kuchlanishi 1000 V va undan yuqori boʻlgan elektr uskunalarga xizmat koʻrsatishi uchun elektr xavfsizligi boʻyicha V malaka guruhiga, kuchlanishi 1000 V gacha boʻlgan elektr uskunalarga xizmat koʻrsatish uchun esa IV malaka guruhiga ega boʻlishi talab etiladi. 68. Elektr xavfsizligi uchun masʼul xodim: elektr qurilmalarining ishonchli, tejamli va xavfsiz ishlashini; elektr qurilma va tarmoqlarda rejali taʼmirlash ishlari hamda profilaktik sinovlarning belgilangan muddatlarda oʻtkazilishini; qisqa tutatish, ortiqcha yuklanish hamda boshqa avariya rejimlaridan himoyalovchi apparatlarning holatini nazorat qilish; himoya vositalari va yongʻinga qarshi jihozlar mavjudligi hamda ularning oʻz vaqtida sinovdan oʻtkazib turilishini taʼminlashi kerak. 69. Elektr toki oʻtkazuvchi qismlar, taqsimlovchi qurilmalar, apparatlar va oʻlchash asboblari, shuningdek turli saqlovchi qurilmalar, rubilniklar va boshqa ishga tushiruvchi apparatlar va moslamalar faqat yonmaydigan asoslarda montaj qilinishi lozim. 70. Yuqori namlik va issiqlik ajralib chiquvchi xonalarda elektr yoritqichlar namlikdan, elektr dvigatellari esa suyuqlik sachrashidan himoyalangan boʻlishi kerak. 71. Taqsimlovchi qurilmalar izolyatsiyasining qarshiligi va chidamliligi tekshirib turilishi zarur. 72. Transport vositalariga texnik xizmat koʻrsatish va joriy taʼmirlash uchun moʻljallangan joylarda qoʻllaniluvchi lyuminessent yoritqichlar yopiq holda, namlik va chang oʻtkazmaydigan maxsus armaturada bajarilishi lozim. 73. Kabellar va elektr simlarning izolyatsiyasi, tashqi birikmalar, elektr tokidan himoyalovchi yerga ulangan simlar, elektr dvigatellarning ishlash rejimi koʻrikdan oʻtkazilishi va oʻlchash asboblari yordamida tekshirib turilishi kerak. 74. Elektr apparatlari va agregatlarining nollash va yerga ulash simlarining butunligi kamida 6 oyda bir marta tekshirilishi, tekshirish natijalari dalolatnoma bilan rasmiylashtirilishi zarur. 75. Quyidagi elektr qurilmalari nollanishi yoki yerga ulanishi lozim: kuchlanishi 380 V va undan yuqori boʻlgan oʻzgaruvchan tok hamda 440 V va undan yuqori boʻlgan oʻzgarmas tokda ishlovchi barcha elektr qurilmalari; nominal kuchlanishi 42 V dan yuqori, lekin 380 V dan past boʻlgan oʻzgaruvchan tok va 110 V dan yuqori, lekin 440 V dan past oʻzgarmas tokda ishlovchi yuqori xavfli tashqi qurilmalar. 76. Nominal kuchlanishi 42 V gacha boʻlgan oʻzgaruvchan tokda va 110 V gacha boʻlgan oʻzgarmas tokda ishlaydigan elektr qurilmalarini nollash yoki yerga ulash talab etilmaydi, bundan metall konstruksiyaga oʻrnatilgan nazorat kabellari, kuch kabellarining metall qobiqlari hamda portlash xavfi boʻlgan xonalardagi elektr qurilmalar, payvandlash transformatorining ikkilamchi choʻlgʻamalari mustasno. 77. Bitta elektr shtepseliga bir nechta asbob-uskunalarni ulash taqiqlanadi. 78. Changlarning statik elektr razryadlaridan alangalanib ketmasligi uchun uskunalarning gʻiloflari, asosiy vallari va havo quvurlari yerga ulangan boʻlishi lozim. 79. Isitish va shamollatish tizimi SHNQ 2.04.05-22 “Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash” shaharsozlik normalari va qoidalari” talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 80. Isitish qurilmalarining texnik holati va ulardan xavfsiz foydalanishni taʼminlash, oʻz vaqtida va sifatli taʼmirlash, tashkilotda ulardan foydalanishda yongʻin xavfsizligi qoidalariga rioya qilish uchun masʼuliyat tashkilot rahbari tomonidan tayinlangan masʼul shaxsga yuklatiladi. 81. Transport vositalarini saqlash, texnik xizmat koʻrsatish va joriy taʼmirlash joylarida past bosimli suvli isitish tizimi yoki havo oqib keladigan-oqimli shamollatishga qoʻshilgan havo isitkichlari koʻzda tutilgan boʻlishi lozim. 82. Isitish mavsumi boshlanishidan oldin qozonxonalar, kalorifer qurilmalari va mahalliy isitish asboblari tekshirilishi va taʼmirlanishi lozim. 83. Binolarning yonuvchi konstruksiyalaridan ajratib turuvchi yongʻinga qarshi toʻsiqlarga (oraliqlarga) ega boʻlmagan qozonxonalar, pechlar va boshqa isitish asboblaridan foydalanish taqiqlanadi. 84. Havo isitkichlari va isitish asboblarini koʻzdan kechirish va tozalash uchun ularga bemalol yaqinlashish imkoniyati taʼminlangan boʻlishi lozim. 85. Qattiq yoqilgʻida ishlovchi qozonxonalarning moʻrilari ishonchli uchqun soʻndirgichlar bilan jihozlangan boʻlishi hamda har ish smenasida kul va shlakdan tozalanishi lozim. 86. Qozonxonalarda quyidagilar taqiqlanadi: qozonxona qurilmasiga xizmat koʻrsatish yoki uni taʼmirlash bilan bogʻliq boʻlmagan ishlarni amalga oshirish; avtomatik sozlash, nazorat qilish asboblari va manometrlar nosoz boʻlganda oʻt yoqish; qozonlar va bugʻ oʻtkazgichlarda yonuvchi materiallarni quritish; yoqilgʻi uzatish tizimidan suyuq yoqilgʻi oqishiga yoki gaz sizib chiqishiga yoʻl qoʻyish; forsunka yoki gaz gorelkalari oʻchib qolganda yoqilgʻi uzatish. 87. Qattiq yoqilgʻida ishlovchi har bir pechning oʻt yoqish teshigi oldida yogʻochli polga oʻlchamlari kamida 50 x 70 sm ga teng boʻlgan temirli tunuka qoqib qoʻyilgan boʻlishi lozim. 88. Pechlarga oʻt yoqish ish vaqti tugashiga kamida 2 soat qolganda toʻxtatilishi zarur. 89. Chordoqlarda barcha tutun moʻrilari va tutun yoʻllari oʻtadigan barcha devorlar oqlab qoʻyilgan boʻlishi lozim. 90. Kul, shlak va koʻmir qoldiqlari maxsus ajratilgan joylarga tashlanishi lozim. 91. Yoqilgʻi oʻz-oʻzidan alanga oladigan koʻmir va torf maxsus ajratilgan joylarda saqlanishi lozim. 92. Pechli isitish tizimidan foydalanishda quyidagilar taqiqlanadi: pechni oʻt oldirish uchun yengil alangalanadigan va yonuvchi suyuqliklardan foydalanish; yoqilayotgan pechlarni nazoratsiz qoldirish; pechlar ustida oʻtin, kiyim va boshqa yonuvchi buyum va materiallarni quritish va taxlash; pechlarni moʻljallanmagan yoqilgʻi turi bilan yoqish; pechning oʻtin yoqiladigan boʻlimidan uzunroq boʻlgan oʻtinlardan foydalanish; shamollatish va gaz yoʻllarini pechlarning moʻrilari sifatida ishlatish. 93. Pechlarning oʻt yoqish va boshqa eshikchalari maxsus tamburga chiqarilishi zarur. Temirli pechlar va temirli moʻrilardan foydalanish taqiqlanadi. 94. Foydalanishda boʻlgan xonalarda vaqtinchalik pechlarni tashkil qilish taqiqlanadi. 95. Shamollatish tizimlaridan foydalanishda ularning texnik holati, sozligi va yongʻin xavfsizligi qoidalariga rioya etilishiga tashkilot rahbari tomonidan masʼul shaxs tayinlanishi zarur. 96. Shamollatish tizimini nazorat qiluvchi masʼul shaxs ventilyatorlar, havo oʻtkazgichlari, olovni toʻxtatuvchi moslamalar, sugʻorish kameralari, yerga ulash qurilmalarini rejali profilaktik koʻzdan kechirish ishlarini olib borishi va ulardagi yongʻin chiqishiga sabab boʻlishi mumkin boʻlgan har qanday nosozliklarni bartaraf etishi lozim. 97. Filtr, gidrofiltr, chang tortuvchi va chang ushlovchi hamda shamollatish tizimining boshqa qurilmalari nosoz boʻlganda, yongʻin va portlash xavfi bor moddalar hosil boʻluvchi joylarda texnologik uskunalarni ishlatish taqiqlanadi. 98. Yongʻin va portlash xavfi bor moddalarni chiqarib yuboruvchi shamollatish tizimining mahalliy havo tortuvchi ventilyatorlari, metall parchalar kirib ketishining oldini olish maqsadida, himoyalovchi toʻrlar yoki magnitli ushlagichlar bilan jihozlanishi lozim. 99. Shamollatish qurilmalari yordamida yongʻin va portlash xavfi bor moddalarni chiqarib yuboradigan havo oʻtkazgichlar, quvurlar, filtrlar va tortib chiqarish qurilmalari yerga mustahkamlanishi kerak. 100. Havo tarkibida yongʻin va portlash xavfi bor moddalar (gaz, bugʻ, chang) mavjud boʻlishi mumkin boʻlgan joylar uchun moʻljallangan shamollatish tizimi qurilmalarining konstruksiyasi va materiallari uchqun chiqarishiga imkon bermasligi lozim. 101. Shamollatish kameralarida turli uskunalar va materiallarni saqlash qatʼiyan man etiladi. Shamollatish kameralari doimo qulflab qoʻyilgan boʻlishi lozim. 102. Yongʻinga qarshi toʻsiqlar kesishadigan joylarda havo oʻtkazgichlarni avtomatik olovni toʻxtatuvchi qurilmalar (qopqoqlar, klapanlar) bilan jihozlash talab etiladi. 103. Havo oʻtkazgichlarda toʻplanib qolgan yongʻin va portlash xavfi bor moddalarni yoqib yuborish taqiqlanadi. 104. Shamollatish tizimida yongʻin sodir boʻlganda havo oʻz oqimi bilan keladigan va tortib chiqariladigan tizimining ventilyatorlari darhol oʻchirib qoʻyilishi lozim. 105. Yongʻin va portlash xavfi mavjud boʻlgan xonalarga xizmat koʻrsatuvchi shamollatish qurilmalari yongʻin yoki avariya vaqtida qoʻllash uchun masofadan yoqish yoki oʻchirishga imkon beradigan vositalar bilan jihozlanishi lozim. 106. Boʻyash, akkumulyator va moyni regeneratsiya qilish xonalarining tortib chiqaruvchi shamollatish tizimini oʻzaro birlashtirish va boshqa xonalarning shamollatish tizimi bilan birlashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi. 107. Shamollatish qurilmalaridan foydalanishda quyidagilar taqiqlanadi: shamollatish qurilmalarining holati uchun masʼul shaxsning xabari yoki ruxsatisiz shamollatish tizimining toʻgʻri ishlashiga oʻzgartirish kiritish; shamollatish yoʻllarini tutun oʻtadigan yoʻllar bilan birlashtirish; yongʻin va portlash xavfi mavjud boʻlgan xonalarning shamollatish tizimini umumiy shamollatish tizimiga qoʻshish; shamollatish tizimining ishlash samaradorligini ochiq alanga yordamida tekshirish; shamollatish tizimining kameralarida turli xildagi yonuvchi materiallarni saqlash. 108. Portlash xavfini tugʻdiradigan bugʻ, gaz va chang chiqaradigan moddalar va dastgohlarda apparatura va quvurlar germetik zich ulangan boʻlishi lozim. 109. Yongʻin chiqarishga olib kelishi mumkin boʻlgan nosoz uskunalar va qurilmalarda belgilangan harorat, bosim, gaz va bugʻlar miqdorini koʻrsatadigan va boshqa texnologik koʻrsatkichlarni aks ettiradigan nazorat-oʻlchov asboblari ishdan chiqqanda ishlab chiqarish harakatlarini bajarish taqiqlanadi. 110. Ish bajarish vaqtida uskunalar yuzalarining harorati 45oC dan yuqori boʻlmasligi lozim. Xonalardagi quvurlarning qizigan ustki qismlari alangalanish, gazlar, suyuqliklar, bugʻlar va changni portlab ketish xavfini tugʻdiradigan holatlarni pasaytirish uchun ularni yonuvchi boʻlmagan materiallar bilan izolyatsiyalash talab etiladi. 111. Gaz va bugʻlarning portlash xavfini tugʻdiradigan miqdorlarini hosil etuvchi modda va materiallar qoʻllanilganda, ishlab chiqarish va omborlardagi havo holatini nazorat qilish uchun gazni tahlil qiladigan asboblar (gazoanalizatorlar) oʻrnatilishi lozim. 112. Yongʻin va portlash xavfi mavjud boʻlgan xonalarda ochiq alangadan foydalanishni taqiqlovchi belgilar oʻrnatilishi lozim. 113. Har bir transport vositasi majburiy ravishda soz holdagi oʻt oʻchirgich bilan taʼminlanishi zarur. 114. Odamlarni tashish uchun moʻljallangan avtobus hamda yuk tashish transport vositalarida maxsus jihozlangan oʻt oʻchirgichlar (kukunli yoki xladonli) bilan butlangan boʻlishi zarur. 115. Xavfli yuklar, yengil alangalanadigan va yonuvchi suyuqliklarni tashish uchun moʻljallangan maxsus jihozlangan transport vositalari uchqun soʻndirgichlar, kamida ikkita oʻt oʻchirgichlar, kigiz yoki asbestli mato, belkurak va kerakli miqdordagi qum, yerga ulovchi moslama, akkumulyator batareyasini oʻchirish vositasi bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. 116. Pnevmatik tormoz tizimiga ega boʻlgan transport vositalarini garaj va bokslarda saqlash uchun ularning pnevmatik tormoz tizimi soz hamda oʻz vaqtida evakuatsiya qilinishi taʼminlangan boʻlishi zarur. 117. Yongʻin yuzaga kelishining oldini olish maqsadida transport vositasida quyidagilar taqiqlanadi: dvigatel va karterda moy qoldiqlari toʻplanib qolishiga yoʻl qoʻyish; kabinada va dvigatel ustida ishlatib boʻlingan yoqilgʻi mahsulotlari bilan ifloslangan, moylanib ketgan artish materiallarini qoldirish; yoqilgʻi taʼminoti tizimining nosoz asboblaridan foydalanish; dvigatelni yuvish uchun yengil alangalanadigan suyuqliklardan foydalanish; yoqilgʻi tizimi nosoz boʻlganda benzinni karbyuratorga bevosita sigʻimdan shlang orqali yoki boshqa usullar bilan uzatish; dvigatelni ochiq alanga yordamida qizdirish; mexanizmlarning nosozligini aniqlash va bartaraf etishda ochiq alangadan foydalanish. 118. Paxtani tashishda quyidagilar taqiqlanadi: yoʻlovchi va ishchilarni paxta ortilgan transport vositasida tashish; haydovchi yoki boshqa shaxslarning tamaki mahsulotini isteʼmol qilishi; transport vositasining tutun chiqarish quvurlari joylashgan tarafi bilan paxta buntlariga yaqinlashish; paxta ustiga sholcha yoki brezent yopilmagan transport vositalaridan foydalanish. 119. Gazballonli transport vositalarining apparaturasi, quvurlari va vintellari zich yopilgan boʻlishi va gazning kabina yoki kuzovga kirishini istisno qilish lozim. 120. Gazballonli transport vositalari faqat gaz toʻldirish stansiyalarida gaz bilan toʻldirilishi lozim. 121. Gazballonli transport vositalarining gaz apparaturasi, quvurlari va vintellarining germetikligi har kuni tekshirilishi zarur. 122. Gaz apparaturasi nosoz boʻlganligi, quvurlarining ulanish joylaridan gaz sizib chiqayotganligi aniqlanganda, bunday transport vositalaridan foydalanish hamda ularni garaj va bokslarda saqlash taqiqlanadi. 123. Gazballonli transport vositasi uzoq muddatga saqlashga garaj va boksga qoʻyilganda ularning gazballon vintelining yopilishini va yoqilgʻi taʼminoti tizimidagi gazni toʻliq ishlatib yuborilishini taʼminlash zarur. 124. Transport vositasining dvigateli ishlab turgan vaqtda gazballonlarni gaz bilan toʻldirish taqiqlanadi. 125. Gaz apparaturasi nosoz boʻlgan transport vositalari ochiq saqlash joylarda gazballonlarida gaz mavjud boʻlmagan holatda saqlanishi lozim. 126. Payvandlash va boʻyash, sunʼiy quritish bilan bogʻliq boʻlgan taʼmirlash ishlarini bajarishda gazballonlaridagi gaz chiqarib tashlanishini (toʻkib olinishini) hamda ularning ichi azot yoki boshqa inert gaz bilan tozalanishini yoki gazballonni yechilishini taʼminlash kerak. 127. Gazballonli transport vositasida yongʻin roʻy berganda quyidagi harakatlarni bajarish lozim: magistral va ballon vintellarini zudlik bilan yopish; dvigatel ishlab turgan boʻlsa, tirsakli valning aylanish tezligini oshirish va gaz oʻtkazish tizimining vinteldan boshlab karbyuratorgacha boʻlgan qismida qolgan gazni tezda ishlatish; yongʻinni uglekislotali yoki kukunli oʻt oʻchirgichlar, qum yoki purkab sochiluvchi suv bilan oʻchirish; gazballonni koʻp miqdordagi sovuq suv bilan sovutish. 128. Yoqilgʻi baklarini yechish va yoqilgʻi oʻtkazish quvurlarini taʼmirlash ishlarini bajarishdan oldin baklardagi yoqilgʻini butunlay chiqarib tashlash zarur. Yoqilgʻi uning alanga olishiga yoʻl qoʻyilmaydigan joylardagina boshqa idishga qoʻyilishi lozim. Toʻkilgan yoqilgʻini texnik xizmat koʻrsatish va joriy taʼmirlash joylarida saqlash taqiqlanadi. 129. Transport vositasiga aylanuvchi stendda xizmat koʻrsatish yoki taʼmirlashdan oldin uning yoqilgʻi bakidan yoqilgʻining butunlay toʻkilishi va dvigatelning moy quyish ogʻzini zich yopilishi taʼminlanishi lozim. 130. Yengil alangalanadigan va yonuvchi suyuqliklarni tashuvchi sisterna oʻrnatilgan transport vositasini taʼmirlashdan oldin uni tashilayotgan yukning qoldiqlaridan butunlay tozalab tashlash va yerga ishonchli mustahkamlab qoʻyish lozim. 131. Yengil alangalanadigan va yonuvchi suyuqliklar tashiladigan sisterna yoki rezervuarning ichki qismi tozalanishida (taʼmirlanishida) uchqun chiqarmaydigan asboblardan foydalanish lozim. 132. Gazballonli uskunaning gaykalari tortilishidan oldin gaz tizimining barcha vintellari yopib qoʻyilishi kerak. Gaz uskunalariga xizmat koʻrsatish va ularni taʼmirlashda alohida ehtiyotkorlik bilan ishlash lozim. Ushbu turdagi ishlarni bajarishda zarba berib ish bajarish taqiqlanadi. 133. Gazballonli transport vositasida elektr uskunalarining asboblarini tekshirishdan (sozlashdan) oldin barcha vintellarni zich yopib qoʻyish va kapot ostidagi boʻshliqni puxtalik bilan shamollatish lozim. 134. Gazballonli transport vositasining yoqilgʻi taʼminoti va oʻt oldirish tizimini sozlash, gaz apparaturasining germetikligini tekshirish, uni taʼmirlash faqat yaxshi shamollatiladigan joylarda bajarilishi mumkin. 135. Transport vositalariga texnik xizmat koʻrsatish va joriy taʼmirlashda quyidagilar taqiqlanadi: dvigatel ishlab turgan vaqtda gaz apparaturasini taʼmirlash; moy yuqib ketgan shlanglardan foydalanish; shlanglarni pachoqlashtirish, burab va egib tashlash. 136. Qizigan toblangan metall parchalari va metall kesiklarini ish joyidan chetda taxlash lozim. Ularni ish joyida uyib qoʻyishga yoʻl qoʻyilmaydi. 137. Detallarni yuvish uchun yonmaydigan tarkiblar, pastalar, erituvchilar va emulsiyalar qoʻllanilishi lozim. 138. Yonmaydigan tarkiblar bilan ishlov berishda detallarning tozaligi taʼminlamagan holatlarda, zarur yongʻin xavfsizligi choralariga qatʼiy amal qilgan holda ushbu ishlarni bajarishda yengil alangalanadigan va yonuvchi suyuqliklardan foydalanish mumkin. 139. Pollar, devorlar va uskunalarni yonuvchi tarkiblar va eritmalar bilan yuvish taqiqlanadi. 140. Etil benzinda ishlaydigan dvigatellarning detallarini neytrallashtirish kerosin bilan yuvish orqali amalga oshiriladi. 141. Ishlatib boʻlingan yonuvchi yuvish vositalari va yengil alangalanadigan suyuqliklar sigʻimlarga quyilishi va maxsus joylarda saqlanishi lozim. 142. Zaryadlash uchun qoʻyiladigan akkumulyator batareyalari zich yopishib turadigan prujinali qisqichlar yordamida (kislotali akkumulyator batareyalar uchun) yoki ishonchli elektr kontaktga ega boʻlgan va uchqun hosil boʻlishiga yoʻl qoʻymaydigan yapaloq uchliklar bilan (ishqorli akkumulyator batareyalari uchun) oʻzaro ulanishi lozim. Akkumulyator batareyalarining qisqichlarini burab qoʻyiladigan sim bilan ulash taqiqlanadi. 143. Zaryadlash jarayonini nazorat qilish maxsus asboblar yordamida amalga oshirilishi lozim. Akkumulyator batareyasini qisqa tutashish yoʻli bilan tekshirish taqiqlanadi. 144. Akkumulyator batareyalarini koʻzdan kechirish uchun portlashdan xavfsiz shaklda yasalgan va kuchlanishi 42 V dan yuqori boʻlmagan koʻchma lampalardan foydalanish zarur. 145. Akkumulyatorlar bilan ishlar amalga oshirilganda quyidagilar taqiqlanadi: akkumulyatorlarni zaryadlash xonasiga ochiq alanga bilan kirish; akkumulyatorlarni zaryadlash xonasida elektr isitish asboblaridan foydalanish; kislotali va ishqorli akkumulyator batareyalarini bir xonada birga saqlash va zaryadlash; akkumulyatorlarni zaryadlash xonasiga begona shaxslarni kiritish. 146. Avtopokrishkalarni taʼmirlash maxsus ajratilgan, maxsus dastgohlar va mahalliy havo tortish qurilmalari bilan jihozlangan joylarda amalga oshirilishi lozim. 147. Rezina yelimini tayyorlash va yelimlanayotgan yuzalarga surtish ishlari yonmaydigan konstruksiyalariga ega alohida joylarda bajarilishi zarur. 148. Yelimni aralashtirish ishlarini faqat yelim aralashtirgichlar ishlayotgan vaqtda ularning ichiga havo oʻtishiga yoʻl qoʻymaydigan zich yopilgan holatda amalga oshirilishi mumkin. 149. Erituvchi suyuqlik va yelim uskunaning ulangan va zichlashtirilgan joylaridan sirqib chiqishi bilan bogʻliq nosozliklar bartaraf etilmagunga qadar uskunadan foydalanish taqiqlanadi. 150. Rezina yelimini surtish uchun stollar va boshqa qurilmalar mahalliy havo tortish qurilmalari bilan jihozlanishi lozim. 151. Benzin va rezina yelimi zich yopiladigan idishlarda omborda saqlanishi lozim. Ishlab chiqarish xonalarida benzin va yelim bir smena ehtiyojlaridan ortiqcha boʻlmagan miqdorda va yopiq idishlarda saqlanishi kerak. 152. Benzindan boʻshagan idishni benzin bugʻlari butunlay yoʻq boʻlgunga qadar yuvish va bugʻlatish lozim. 153. Benzin, yelim va boshqa yengil alangalanadigan va yonuvchi suyuqliklarni isitish va vulkanizatsiya uskunalariga yaqin saqlash taqiqlanadi. 154. Boʻyash xonalari portlashdan himoyalangan va majburiy shamollatish tizimi bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 155. Ish jarayonida zararli bugʻ va gazlar chiqadigan ish joylari mahalliy havo tortish qurilmalari bilan jihozlangan boʻlishi zarur. 156. Boʻyoq tayyorlash boʻlimi tashqi devori yonmaydigan toʻsuvchi konstruksiyalardan ishlangan, toʻgʻridan-toʻgʻri tashqariga chiqish joyi bilan taʼminlangan maxsus ajratilgan xonada joylashgan boʻlishi lozim. 157. Boʻyash xonalaridagi elektr uskunalari va yoritqichlar portlashdan himoyalangan shaklda bajarilgan boʻlishi lozim. Elektr yoqiladigan qurilmalari boʻyash va quritish kameralarining tashqarisida oʻrnatilishi zarur. 158. Boʻyoqlar, emallar, loklar, gruntlar, shpatlyovkalar, qotiruvchilar, suyultiruvchi va erituvchilar saqlanadigan joylarda har bir idishda ularning aniq nomi yozilgan birkasi yoki yorligʻi boʻlishi kerak. 159. Lok-boʻyoq materiallari, kukunli polimer boʻyoqlar, suyultiruvchilar, erituvchilar, qotiruvchilar, yuvish, moysizlantirish va yaltiratish tarkiblarini tayyorlash uchun yarim tayyor mahsulotlarni alohida binolarda yoki majburiy shamollatish tizimi bilan jihozlangan yerosti omborlarda saqlash lozim. Lok-boʻyoq materiallarini saqlash omborlari stellajlar (yopiq metall javonlar) bilan jihozlangan boʻlishi zarur. Bir-biriga taʼsir koʻrsatuvchi moddalar alohida saqlanishi lozim. Boʻsh idishlarni saqlash uchun boʻyash xonasining tashqarisida maxsus ajratilgan joy boʻlishi kerak. 160. Lok-boʻyoq materiallar uchun suyultiruvchi va erituvchilar sifatida benzol, metanol va pirobenzoldan foydalanish taqiqlanadi. Mumkin boʻlgan barcha holatlarda lok-boʻyoq materiallarda toluol va ksilolni ishlatishni cheklab qoʻyish (15 foizdan ortmagan holda) lozim. 161. Yengil alangalanadigan va yonuvchi suyuqliklar yordamida bajariladigan ishlarni amalga oshirish uchun uchqun chiqarmaydigan materiallardan (aluminiy, mis, plastmassa, bronza) yasalgan asboblarni ishlatish lozim. Yengil alangalanadigan va yonuvchi suyuqliklar yordamida ishlar bajarilganidan soʻng ushbu asboblar ochiq maydonda yoki shamollatish tizimiga ega boʻlgan xonalarda yuvib tashlanishi lozim. 162. Har bir elektr boʻyash kamerasini avtomatik yongʻin oʻchirish qurilmasi bilan jihozlash lozim. 163. Quritish kameralarining tashqi devorlarining harorati 45oC dan yuqori boʻlmasligini taʼminlaydigan ishonchli issiqlik izolyatsiyasi, harorat oʻlchaydigan elektr datchiklar bilan jihozlangan boʻlishi zarur. 164. Lok-boʻyoq materiallaridan boʻshagan idishlarni yumshoq qirgʻichlar va choʻtkalar (misdan yoki aluminiydan yasalgan) yordamida tozalash lozim. 165. Polga toʻkilgan boʻyoqlar va erituvchilarni quruq qum yoki qirindi yordamida zudlik bilan yigʻish va boʻyash xonasidan chiqarib tashlash kerak. 166. Ishlatib boʻlingan artish materiallarini qopqoqli temir qutilarga solish hamda ish vaqti tugaganidan soʻng binoning tashqarisidagi maxsus ajratilgan joylarga olib chiqilishi lozim. 167. Boʻyash ishlarini bajarishda quyidagilar taqiqlanadi: boʻyoq tayyorlash va boʻyash xonalarida ochiq olovdan foydalanish va uchqun chiqarish bilan bogʻliq boʻlgan (payvandlash ishlari, charhlovchi dastgohlarda ish bajarish) ishlarni amalga oshirish; kameralarni tozalash uchun qora metallardan yasalgan va ishqalanishda uchqun chiqaradigan abraziv asboblardan foydalanish; boʻyash uchastkalarida hamda boʻyoqlar va erituvchilar saqlanadigan joylarda olov yoqish, kavsharlaydigan lampalar va elektr kavsharlash asboblaridan foydalanish; portlashning oldini olish maqsadida bochkalar, bidonlar, sigʻimlar va ichida lok-boʻyoq materiallari mavjud boʻlgan (yoki avval solingan) idishlarning ichini gugurt yoki boshqa alanga manbalari bilan yoritish; yengil alangalanadigan suyuqliklarni ochiq idishlarda saqlash; ishchi xonalarda boʻyoqlar va erituvchilardan boʻshagan idishlarni saqlash, ishdan tashqari vaqtda yigʻishtirilmagan ifloslangan va moylanib ketgan artish materiallarini qoldirish. 168. Elektr uzatmaga ega boʻlgan dastgohlar va mexanizatsiyalashtirilgan qurilmalar nollanilgan va yerga ulangan boʻlishi zarur. 169. Elektr dvigatellarning tegib ketish imkoni mavjud boʻlgan barcha tok oʻtkazuvchi qismlarini toʻsib qoʻyish lozim. 170. Elektr dvigatellar uchun yurgizish qurilmalarining tok oʻtkazuvchi qismlari (rubilniklar, qutisimon oʻchirgichlar, reostatlar) saqlovchi gʻiloflar bilan yopilgan boʻlishi lozim. Rubilniklar va qutisimon oʻchirgichlar bir onda taʼsir qiluvchi xususiyatga ega boʻlishi lozim. 171. Elektr dvigatellar va yurgizish qurilmalarining qobiqlari hamda ularning atrofida mavjud boʻlgan va kuchlanish ostida boʻlishi mumkin boʻlgan barcha metall qismlar yerga ulangan boʻlishi kerak. 172. Ochiq toʻxtab turish joylarida turgan transport vositalarini qizdirish uchun faqat zavodda ishlab chiqarilgan, ushbu zavodning pasportiga va gaz gorelkasi oʻchib qolganda gaz uzatishni toʻxtatib qoʻyadigan avtoblokirovkaga ega boʻlgan hamda shamolga chidamli infraqizil nurli gaz gorelkalaridan foydalanish mumkin. 173. Tashkilot infraqizil nurli gaz gorelkalaridan foydalanish boʻyicha masʼul shaxs tayinlanishi lozim. 174. Infraqizil nurli gaz gorelkadan foydalanuvchi navbatchi xodim ushbu gorelkaning sozligini hamda qurilmaning quvurlaridan gaz sizib chiqmayotganligini nazorat qilib turishi va uni oʻz vaqtida yoqishi va oʻchirishi zarur. 175. Gaz yordamida qizdiriladigan transport vositalarini toʻxtab turish joylarida transport vositalarini taʼmirlash va yoqilgʻi quyish boʻyicha ishlarni bajarish hamda yengil alangalanadigan suyuqliklarni saqlash taqiqlanadi. 176. Quvurlardan gaz sizib chiqishi aniqlanganda zudlik bilan gaz gorelkani oʻchirish va bu haqda gaz taʼminoti xizmatiga xabar berishi kerak. 177. Infraqizil nurli gaz gorelkalaridan foydalanishda quyidagilar taqiqlanadi: yoqilgʻi va moy mahsulotlari sirqib chiqayotgan transport vositalarini qizdirishga qoʻyish; nosoz gaz gorelkalarini yoqish. 178. Payvandlash va boshqa olovli ishlarni amalga oshirish va yongʻin xavfsizligi choralarini taʼminlash uchun masʼuliyat tashkilot rahbari tomonidan tayinlangan masʼul shaxsga yuklatiladi. 179. Payvandlash va boshqa olovli ishlar quyidagi joylarda amalga oshirilishi mumkin: maxsus jihozlangan xonalar yoki ochiq maydonlarda tashkil qilinadigan doimiy joylarda; uskunalarni taʼmirlash yoki qurilish konstruksiyalarini montaj qilish maqsadida bevosita qurilayotgan yoki foydalanishda boʻlgan bino va inshootlarda, ularning maydonida amalga oshiriladigan vaqtinchalik joylarda. 180. Olovli ishlarni bajarish joyini yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalari bilan taʼminlash lozim. Payvandlash ishlarini bajarish joyiga bevosita yaqin joylashgan ichki yongʻin oʻchirish joʻmraklariga yongʻin oʻchirish yeng va dastaklari ulangan boʻlishi zarur. 181. Olovli ishlarni bajargan shaxs, olovli ishlar bajarilgan joyni koʻzdan kechirishi, yonadigan konstruksiyalar ustiga suv quyishi va yongʻin kelib chiqishiga olib kelishi mumkin boʻlgan omillarning oldini olishi lozim. 182. Yongʻin xavfsizligi boʻyicha masʼul shaxs olovli ishlar bajarilgan joyni ishlar tugagandan soʻng 3 — 5 soat davomida tekshirib turilishini taʼminlashi kerak. 183. Olovli ishlar olib borilayotgan bino va inshootlar yoki boshqa joylarda bevosita ularning yonida yoki pastki qavatlarda yonadigan konstruksiyalar mavjud boʻlsa, ularni yonib ketishdan saqlash uchun temirli toʻsiqlar bilan ishonchli himoyalash yoki ustiga suv quyish lozim. 184. Yongʻin va portlash xavfi mavjud boʻlgan joylarda payvandlash va boshqa olovli ishlarni bajarish faqat yonuvchi va portlash xavfi bor moddalar puxta yigʻishtirilgan, apparatura va xonalar tozalangan, portlash xavfini tugʻdiruvchi chang va moddalar, yengil alangalanadigan va yonuvchi suyuqliklar va ularning bugʻlari butunlay yoʻq qilingandan soʻng bajarilishi lozim. Xonani uzluksiz shamollatib turish va havo muhitining holati ustidan qatʼiy nazorat oʻrnatish lozim. 185. Olovli ishlarni olib borish vaqtinchalik joylari va payvandlash agregatlari, gaz solingan ballonlar va yonuvchi suyuqliklar solingan baklarni oʻrnatish joylari kamida 5 m radiusda yonuvchi materiallardan tozalangan boʻlishi lozim. 186. Payvandlash, benzin va gaz yordamida kesish va kavsharlash ishlarini bajarishda quyidagilar taqiqlanadi: nosoz boʻlgan apparaturada ishga kirishish; yangi boʻyalgan konstruksiyalar va buyumlar butunlay qurib ulgurmasidan avval ularni payvandlash, kesish yoki kavsharlash ishlarini bajarish; olovli ishlarni bajarishda yogʻ-moy, benzin, kerosin va boshqa yonuvchi suyuqliklarning izlari qolgan kiyim va qoʻlqoplardan foydalanish; payvandlash joylarida kiyim, yengil alangalanadigan va yonuvchi suyuqliklarni, tez yonuvchi materiallarni saqlash; siqilgan, suyultirilgan va eritilgan gazlar solingan ballonlarga elektr simlarining tegib ketishiga yoʻl qoʻyish; yonuvchi va zaharli moddalar bilan toʻldirilgan, bosim ostida boʻlgan yonmaydigan suyuqliklar, gazlar, bugʻ, havo yoki elektr kuchlanishda turgan apparat va kommunikatsiyalarni payvandlash, kesish, kavsharlash yoki ochiq alanga bilan qizdirish. 187. Gazpayvandlash ishlarini olib borish uchun koʻchma atsetilen generatorlarni ochiq maydonlarda oʻrnatish lozim. Ularni faqat havo almashish imkoniga ega joylarda vaqtinchalik ishlatish mumkin. 188. Atsetilen generatorlarini payvandlash ishlari olib boriladigan joydan, ochiq alanga va qizib ketgan narsalardan, kompressor va ventilyatorlar havo tortadigan joylardan kamida 10 m boʻlgan masofada toʻsib qoʻyilgan holda joylashtirish lozim. 189. Ishlar tugagandan soʻng koʻchma generatordagi kalsiy karbidi oxirigacha ishlatilishi lozim. Generatorlardan chiqarib tashlanadigan ohakli loy buning uchun moslashtirilgan idishga toʻkilishi va maxsus bunkerga yoki loyli chuqurga tashlanishi talab etiladi. 190. Ochiq loyli chuqurlar panjaralar bilan toʻsib qoʻyilishi, yopiqlari esa — yonmaydigan tom bostirmasiga ega boʻlishi hamda oqimli shamollatish va loyni chiqarib tashlash uchun tegishli tuynuklar bilan jihozlanishi zarur. Ohakli loy saqlanadigan joylardan kamida 10 m radiusdagi masofada ochiq alanga manbalaridan foydalanish taqiqlanadi va bu haqda tegishli ogohlantiruvchi belgilar ilib qoʻyilishi lozim. 191. Gaz oʻtkazuvchi shlanglar apparatura, gorelkalar, rezaklar, reduktorlarning ulanish nippellariga ishonchli mahkamlangan boʻlishi lozim. Buning uchun xomutlar qoʻllanilishi lozim. Xomutlar oʻrniga shlanglarni mahkamlash uchun nippel uzunligi boʻyicha ikki joyda yumshoq qizdirilgan (toʻqish uchun qoʻllaniladigan) simdan foydalanish mumkin. Suv zatvorlarining nippellariga shlanglar zich kiydirilishi lozim. 192. Gaz solingan ballonlar faqat saqlovchi qalpoqlar burab qoʻyilgan holatdagina saqlanadi va tashiladi. Gazballonlar tashilayotganda ularni turtib yoki urib yuborishga yoʻl qoʻyilmasligi zarur. Payvandlash ishlari olib boriladigan joyga gazballonlar maxsus aravachalarda, zambil yoki chanalarda olib kelinadi. Gazballonlarni yelkada yoki qoʻlda tashish taqiqlanadi. 193. Gaz solingan ballonlarni saqlash, tashish va ulardan foydalanishda ular quyosh nurlari va boshqa issiqlik manbalari taʼsiridan himoyalangan boʻlishi lozim. Xonalarda oʻrnatiladigan gazballonlar isitish radiatorlari va boshqa isitish asbob-uskunadan kamida 1 m masofada, ochiq olovli issiqlik manbalaridan esa — kamida 5 m masofada boʻlishi lozim. Gazpayvandlash ishlarini bajarishda uzunligi 40 m gacha boʻlgan shlanglardan foydalanish mumkin. Bir xonada kislorod solingan ballonlarni va gaz solingan ballonlarni hamda kalsiy karbidini, boʻyoqlar, moylar va yogʻlarni saqlash taqiqlanadi. 194. Payvandlash ustaxonasida 10 tadan kam payvandlash postlari boʻlganda, har bir post uchun bittadan kislorod yoki gaz solingan zaxira ballonlarni saqlanishi mumkin. Zaxira ballonlar maxsus poʻlat shchitlar bilan toʻsib qoʻyilishi yoki payvandlash ustaxonaga qoʻshimcha qurilgan maxsus yordamchi joylarda saqlanishi lozim. Payvandlash ustaxonasida 10 tadan ortiq payvandlash postlari boʻlganda, markazlashtirilgan gaz taʼminoti boʻlishi zarur. 195. Kislorod va yonuvchi gazlar bilan toʻldirilgan hamda ulardan boʻshagan ballonlarga bir xil xavfsizlik choralari koʻrilishi kerak. 196. Kalsiy karbidi solingan barabanlarni saqlash va ochish joylarida, ochiq alangadan foydalanish va zarbada uchqun hosil qilishi mumkin boʻlgan asboblardan foydalanish taqiqlanadi. Kalsiy karbidi solingan barabanlarni jezli zubilo va bolgʻa yordamida ochish lozim. Kavsharlangan barabanlar maxsus pichoq bilan ochiladi. Baraban qopqogʻidagi kesib ochiladigan joyga dastlab solidolning qalin qatlami surtiladi. 197. Ochilgan kalsiy karbidli barabanlarni suv oʻtkazmaydigan va barabanni zich qoplab oladigan, chetlari bukilgan qopqoqlar bilan himoyasi taʼminlanishi hamda qopqoq bortining balandligi kamida 50 mm ga teng boʻlishi lozim. 198. Atsetilen qurilmalari joylashgan xonalarda kalsiy karbidining 200 kg dan ortiq boʻlmagan miqdori saqlanishi mumkin. Kalsiy karbidi quruq va havo almashish imkoniga ega xonalarda saqlanishi lozim. Mexanizatsiyalangan omborlarda kalsiy karbidi solingan barabanlarni tik holatda uch qavat qilib, mexanizatsiyalanmagan omborlarda esa — gorizontal holatda koʻpi bilan uch qavat qilib, tik holatda — koʻpi bilan ikki qavat qilib saqlash mumkin. Barabanlarning qavatlari orasida qalinligi 40-50 mm ga teng taxtalar yotqizilishi kerak. Kalsiy karbidi barabanlari taxlangan shtabellar orasidagi oʻtish joylarining kengligi kamida 1,5 m ga teng boʻlishi zarur. 199. Kalsiy karbidini saqlash omborlarini yertoʻla xonalarda va suv bosadigan sathi past joylarda joylashtirish taqiqlanadi. 200. Gazpayvandlash va gaz bilan kesish ishlarini bajarishda quyidagilar taqiqlanadi: muzlab qolgan atsetilen generatorlari, quvurlar, vintellar, reduktorlar va payvandlash qurilmalarining boshqa detallarini ochiq alanga yoki qizdirilgan predmetlar yordamida isitish hamda urganda uchqun hosil boʻlishi mumkin boʻlgan asboblardan foydalanish; kislorod ballonlarni, reduktorlar va boshqa uskunalarni turli moy va moylanib ketgan kiyimlar va artish materiallariga tegib ketishiga yoʻl qoʻyish; kislorod va yonuvchi gaz solingan ballonlar, atsetilen generatorlari va ohakloy chuqurlaridan 10 m dan kam boʻlgan masofada ochiq alangadan foydalanish; bir suv zatvoridan ikki payvandchi tomonidan foydalanish, granulyatsiyasi belgilangandan yirikroq boʻlgan kalsiy karbidini ortish yoki uni apparatning voronkasiga temirli xipchin yoki sim bilan itarib solish, karbid kukunidan foydalanish; kalsiy karbidini hoʻl ortish korzinalariga solish yoki, gaz toʻplagichda suv mavjud boʻlganda generatorlar “suv-karbid ustidan” rejimida ishlashda korzina hajmining yarmidan ortigʻini karbid bilan toʻldirish; yonuvchi gazlar uchun moʻljallangan shlangni kislorod oqimi bilan tozalash, kislorod uchun moʻljallangan shlangni yonuvchi gaz oqimi bilan tozalash hamda ushbu shlanglarni almashtirib ishlatish; gaz yetkazib beruvchi shlanglarni burab tashlash, buklash yoki siqib qoʻyish; gaz toʻplagichda atsetilen mavjud boʻlganda generatorni koʻchirish; generatordagi gaz bosimini ataylab yoki bir harakatda solinadigan kalsiy karbidining miqdorini oshirish yoʻli bilan atsetilen generatorining ishini jadallashtirish. 201. Kalsiy karbidi solingan barabanlarni ochish uchun misdan yasalgan asboblardan foydalanish hamda atsetilen apparaturasi bilan payvandlash va atsetilen bilan tutashib ketish ehtimoli boʻlgan boshqa joylarda misdan kavsharlash uchun foydalanish taqiqlanadi. 202. Binolarda elektrpayvandlash ishlari faqat havo almashish imkoniga ega boʻlgan xonalarda bajarilishi lozim. 203. Yongʻin xavfi ehtimoli bor xonalarda payvandlash ishlarini bajarish joyi yonmaydigan toʻsiq bilan himoyalangan boʻlishi va toʻsiqning balandligi kamida 2,5 m, toʻsiq va pol orasidagi masofa esa — koʻpi bilan 5 sm ga teng boʻlishi kerak. 204. Elektrpayvandlash ishlari bajariladigan xonalardagi pollar yonmaydigan materiallardan yasalgan boʻlishi zarur. 205. Qoʻlda payvandlash qurilmasi rubilnik yoki kontaktor (payvandlash toki manbasini taqsimlovchi sex tarmogʻiga ulanish uchun), saqlagich (birlamchi zanjirda) va payvandlash tokining miqdorini koʻrsatuvchi asboblar (tok regulatoridagi ampermetr yoki shkala) bilan taʼminlangan boʻlishi zarur. 206. Bir postli payvandlash dvigatel-generatorlari va transformatorlarini faqat taʼminlovchi tarmoq tomonidan saqlagichlar bilan himoyalanishi kerak. Payvandlash toki zanjirida saqlagichlarni oʻrnatish talab etilmaydi. 207. Elektrpayvandlash ishlarini bajarish uchun mexanik jihatdan mustahkam himoyalangan shlangli kabellar qoʻllanilishi lozim. 208. Payvandlash toki manbasini taqsimlovchi sex tarmogʻiga ulash uchun barcha turdagi shnurlardan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi. Taʼminlovchi simlar sifatida, istisno tartibida, ularning izolyatsiyasi kuchaytirilgan va mexanik jihatdan mustahkam himoyalangan simlar qoʻllanilishi mumkin. 209. Elektrodgacha tokni yetkazib berish uchun himoyalovchi shlang ichiga joylashtirilgan va oʻrta ish sharoitlariga moʻljallangan izolyatsiyalangan egiluvchan simlar qoʻllanilishi lozim. Yaxshi egilmaydigan simlar qoʻllanilgan holda ularni egiluvchan shlangli simdan yoki uzunligi kamida 3 m ga teng boʻlgan kabeldan yasalgan ulagichlar orqali elektrod ushlagichga ulash lozim. 210. Elektr simlari va payvandlash uskunalari birdan alangalanib ketishini oldini olish uchun simlar kesimini tok miqdori boʻyicha, simlar izolyatsiyasini ishchi kuchlanish miqdori boʻyicha va elektr saqlagichlarning eruvchan kiritmalarini tavsiya etilgan eng yuqori nominal tok boʻyicha toʻgʻri tanlash lozim. 211. Izolyatsiyasiz yoki izolyatsiyasi shikastlangan simlardan, qoʻlbola elektr saqlagichlar va talab etiladigan miqdordagi payvandlash toki oʻtishini taʼminlab bermaydigan simlardan foydalanish taqiqlanadi. 212. Payvandlash simlarini presslash, payvandlash, qalaylash yoʻli bilan yoki maxsus qisqichlar yordamida bir-biriga ulash lozim. Elektr simlari elektrod ushlagichga, payvandlanayotgan buyumga va payvandlash apparatiga shaybalarni qoʻyib boltlar bilan mahkamlangan misdan yasalgan kabel uchliklari yordamida ulanishi lozim. 213. Payvandlash apparatlari, taqsimlovchi shchitlar va boshqa uskunalarga hamda payvandlash ishlari olib borilayotgan joyga ulangan simlar ishonchli izolyatsiyalangan va kerakli joylarda yuqori harorat taʼsiridan, mexanik shikastlanishlardan va kimyoviy taʼsirlardan himoyalangan boʻlishi kerak. 214. Elektrpayvandlash kabellari (elektr simlari) kislorod oʻtuvchi quvurlardan kamida 0,5 m masofada, atsetilen va boshqa yonuvchi gazlar quvurlaridan esa kamida 1 m masofada oʻtgan boʻlishi lozim. 215. Qaytish simi sifatida ishlatiladigan alohida elementlarning oʻzaro ulanishlari juda puxta (boltlar, strubsinalar yoki qisqichlar yordamida) bajarilishi kerak. 216. Qaytish simi sifatida ichki temir yoʻllari, nollash yoki yerga ulash qurilmalari hamda binolarning metall konstruksiyalari, kommunikatsiyalari va texnologik uskunalardan foydalanish taqiqlanadi. Payvandlash jarayoni ikki simdan foydalangan holda amalga oshirilishi zarur. 217. Yongʻin xavfi mavjud boʻlgan bino va inshootlarda elektrpayvandlash ishlari olib borilayotganda payvandlanayotgan buyumdan tok manbasigacha oʻtkazilgan qaytish simi izolyatsiyalangan boʻlishi hamda uning izolyatsiyasining sifati elektrod ushlagichga ulangan toʻgʻri sim izolyatsiyasining sifatidan past boʻlishi lozim. 218. Qoʻlda payvandlash uchun moʻljallangan elektrod ushlagichlar payvandlashda vaqtinchalik uzilishlar yuzaga kelganda yoki ustiga temirli predmetlar tushib ketganda uning qobigʻi payvandlanayotgan detal bilan qisqa tutashib ketishiga yoʻl qoʻymaydigan konstruksiyaga ega boʻlishi lozim. Elektrod ushlagichning dastasi yonmaydigan dielektrik yoki issiqlik oʻtkazmaydigan materialdan yasalgan boʻlishi zarur. 219. Payvandlash uchun qoʻllaniladigan elektrodlar payvandlash tokining nominal (belgilangan) miqdoriga muvofiq boʻlishi lozim. Payvandlash jarayonida elektrodlar almashtirilganda ularning qoldiqlari payvandlash ishlari bajariladigan joyda oʻrnatiladigan maxsus metall qutisiga tashlanishi kerak. 220. Ochiq havoda oʻrnatiladigan payvandlash generatorlari va transformatorlari hamda ularning barcha yordamchi asbob-uskunalari yopiq yoki himoyalangan shaklda ishlangan, zaxni oʻtkazmaydigan izolyatsiyaga ega boʻlishi hamda yonmaydigan materiallardan qurilgan naves ostida oʻrnatilishi lozim. 221. Payvandlash agregati alohida qismlarining (transformatorlar, podshipniklar, choʻtkalar, ikkilamchi zanjir kontaktlari va sh.k.) qizish harorati 75oC dan yuqori boʻlmasligi lozim. 222. Payvandlash qurilmasi va yurgizish apparaturasini koʻzdan kechirish va tozalash ishlari kamida bir oyda bir marta oʻtkazilishi zarur. 223. Atom-vodorodli payvandlash uchun moʻljallangan gorelkada yoy taʼminoti alohida transformatordan olinishi lozim. Yoyni har qanday turdagi tok regulatori orqali bevosita taqsimlovchi tarmoqdan taʼminlashga yoʻl qoʻyilmaydi. 224. Atom-vodorodli payvandlashda zanjir uzilgan holatda gorelkada kuchlanishni avtomatik oʻchirish va vodorod uzatishni toʻxtatish qurilmasi koʻzda tutilgan boʻlishi lozim. Yoy yonib turgan vaqtda gorelkani qarovsiz qoldirish taqiqlanadi. 225. Nuqtali, chokli va relyefli payvandlash hamda tutashgan joylarni payvandlash mashinalaridan yonuvchi material va konstruksiyalargacha boʻlgan masofa kesimi 50 mm2 gacha boʻlgan detallarni payvandlashda kamida 4 m, kesimi 50 mm2 dan ortiq boʻlganda — kamida 6 m boʻlishi kerak. 226. Benzin va kerosin yordamida kesish ishlari uchun ish joyi elektrpayvandlash ishlarida boʻlgani kabi tashkil etiladi. Bunda yengil alangalanadigan va yonuvchi suyuqlikni toʻkib yuborish mumkin emasligiga va ular toʻgʻri saqlanishiga, kesish va yonuvchi suyuqlik solingan kichik bakdan foydalanilishiga alohida eʼtibor qaratilishi lozim. 227. Benzin yordamida kesish ishlari bajarilayotgan joyda faqat bir smena ehtiyojlariga yetadigan miqdordagi yoqilgʻi saqlanishi mumkin. Yoqilgʻi olovli ishlar olib borilayotgan joydan kamida 10 m masofada soz holatdagi, sinmaydigan, zich yopiladigan maxsus idishda saqlanishi zarur. 228. Benzin va kerosin yordamida kesish ishlari uchun tarkibida begona aralashmalar va suv mavjud boʻlmagan yonuvchi suyuqlikdan foydalanish lozim. Yoqilgʻi bilan bak hajmining ¾ qismidan ortiq toʻldirishga yoʻl qoʻyilmaydi. 229. Yoqilgʻi solinadigan bak soz va germetik zich yopiladigan boʻlishi lozim. Bakda manometr hamda bakdagi bosim 5 atmosferadan ortiq koʻtarilib ketishiga yoʻl qoʻymaydigan saqlovchi klapan boʻlishi lozim. Suv yordamida 10 atmosfera bosimida sinalmagan, yonuvchi suyuqliklar sirqib chiqayotgan yoki nasosi nosoz boʻlgan baklardan foydalanish taqiqlanadi. 230. Benzin va kerosin yordamida kesish ishlarini boshlashdan oldin uskunaning barcha qismlari sozligi, shlanglarning nippellarga ulanish zichligi, ustidan buraladigan gaykasi va qalpoqchalari soz ishlashini puxta tekshirish lozim. 231. Ish joyida quyilgan yonuvchi suyuqlikni oʻt oldirib, rezakning toʻgʻrilovchi qismini qizdirish taqiqlanadi. 232. Yoqilgʻi solingan bak, kislorod solingan ballonlardan va ochiq alanga manbalaridan kamida 5 m masofada va kesuvchining ish joyidan esa — kamida 3 m masofada oʻrnatilgan boʻlishi lozim. Bunda bakni ish jarayonida olov va uchqun tegmaydigan holatda joylashtirish lozim. 233. Benzin va kerosin yordamida kesish ishlarini olib borishda quyidagilar taqiqlanadi: yonuvchi suyuqlik solingan bakdagi havo bosimi rezakdagi kislorodning ishchi bosimidan yuqori boʻlgan holatda kesish ishlarini bajarish; rezakning bugʻlatkichini toʻq qizil ranggacha qizdirib yuborish hamda ish bajarish vaqtida rezakni tik holatda, golovkasi bilan tepa tomon ilib qoʻyish; rezakka kislorod va yonuvchi suyuqlikni uzatuvchi shlanglarni siqib qoʻyish, burab yuborish yoki buklab qoʻyish; rezakka benzin yoki kerosin uzatish uchun kislorod shlangidan foydalanish. 234. Kavsharlash ishlarini olib borishda ish joyi yonuvchi materiallardan tozalangan, ish joyidan 5 m dan kam masofada joylashgan yonuvchi konstruksiyalar alangalanishdan temirli toʻsiqlar bilan ishonchli himoyalangan yoki ustiga suv sepilgan boʻlishi lozim. 235. Kavsharlash lampalarini soz holatda saqlash, bir oyda bir marta mustahkamligini va germetikligini tekshirish lozim. Bundan tashqari, kamida bir yilda bir marta gidravlik bosim ostida sinash kerak. 236. Har bir lampa zavodda oʻtkazilgan gidravlik sinov natijalari va ruxsat etilgan ishchi bosim aks ettirilgan pasportga ega boʻlishi lozim. 237. Kavsharlash lampalariga yonuvchi suyuqlik quyish va uni oʻt oldirish maxsus ajratilgan joylarda amalga oshirilishi zarur. 238. Kavsharlash lampasidan olov otilib chiqishining oldini olish uchun unga quyiladigan yonuvchi suyuqlik begona aralashmalar va suvdan tozalangan boʻlishi lozim. 239. Kavsharlash lampasi portlab ketishining oldini olish uchun quyidagilar taqiqlanadi: kerosinda ishlaydigan lampalar uchun yoqilgʻi sifatida benzin yoki benzin bilan kerosin aralashmasidan foydalanish; lampa rezervuaridagi bosimni pasportida nazarda tutilgan bosimdan havo bilan koʻpaytirish; lampaga uning hajmining ¾ qismidan ortiq miqdorda kerosin quyish; nasos yordamida dam urilayotgan lampaning suyuqligi bilan gorelkani qizdirish; yonib turgan yoki hali sovushga ulgurmagan lampaning havo vintini va yoqilgʻi quyish qopqogʻini burab chiqarish; ochiq alangaga yaqin joyda lampani qismlarga ajratish, taʼmirlash hamda uning ichidan suyuqlikni toʻkish yoki ichiga quyish. 240. Konstruksiyasi yoki bezaklari yonadigan binolardagi muzlab qolgan vodoprovod, oqova suvlarni chiqarib yuborish tarmogʻi va bugʻ quvurlarini qizdirish uchun kavsharlash lampalaridan foydalanish taqiqlanadi. 241. Bitum va qatronlarni eritish qozonlarini yangi qurilayotgan imoratlar, yonadigan binolar va qurilish materiallaridan kamida 50 m masofada joylashgan maxsus ajratilgan joylarda oʻrnatish kerak. Qozonlarni binolarning chordoq xonalariga hamda qoplamalarning ustiga (yonmaydigan qoplamalar bundan mustasno) oʻrnatish taqiqlanadi. 242. Yogʻingarchiliklaridan himoyalash va qozonda alangalangan massani oʻchirish uchun har bir qozon zich yopiladigan yonmaydigan qopqoq bilan taʼminlanishi, bitum qaynab ketganda oʻt yoqish kamerasiga toʻkilishidan himoyalovchi moslama bilan jihozlanishi lozim. 243. Qozonni oʻrnatganda, uning oʻt yoqish kamerasi ustidagi cheti qarama-qarshi tomondagi chetidan 5-6 sm ga balandroq boʻlishi zarur. 244. Ishlar yakunlangandan keyin qozonlarning oʻt yoqish kameralaridagi olov oʻchirilishi va ustiga suv sepilishi lozim. 245. Yuzaga kelishi mumkin boʻlgan yongʻinni oʻchirish maqsadida bitum eritish joyini hajmi 0,5 m3 ga teng boʻlgan quruq qumli qutilar, belkuraklar va koʻpikli oʻt oʻchirgichlar bilan taʼminlanishi zarur. 246. Koʻchma qozonlarni gaz yordamida ishlatilganda, gazballonlarni shamollatiladigan metall javonlarda ikkitadan koʻp boʻlmagan miqdorda, qozondan kamida 20 m masofada joylashtirish kerak. Metall javonlar doimo qulflangan holatda turishi zarur. 247. Yangidan qurilayotgan transport vositalarini saqlash, taʼmirlash va ularga texnik xizmat koʻrsatish uchun moʻljallangan bino va inshootlar yongʻinga qarshi avtomatika vositalari bilan, qolganlari esa yongʻin signalizatsiyasi bilan jihozlanishi zarur. 248. Yongʻinga qarshi texnikadan yongʻin oʻchirish bilan bogʻliq boʻlmagan xoʻjalik, ishlab chiqarish va boshqa ehtiyojlar uchun foydalanish qatʼiyan man etiladi. 249. Yongʻinga qarshi joʻmraklar oʻrnatilgan vodoprovod tarmogʻi talab etiladigan bosimni taʼminlashi va yongʻin oʻchirish maqsadida zaruriy miqdordagi suv oʻtkazishi lozim. Binodagi yongʻinga qarshi joʻmraklar soni 12 tadan ortiq boʻlganda, vodoprovod tarmogʻi kamida ikkita taʼminlovchi manbalarga ulangan boʻlishi lozim. Bosim yetarli darajada boʻlmaganda vodoprovod tarmogʻida bosim oshiruvchi nasoslar oʻrnatilishi lozim. Ular tashqariga bevosita chiqish yoʻliga ega boʻlgan xonada joylashtiriladi. 250. Yongʻin oʻchirish gidrantlari joylashtirilgan vodoprovod tarmogʻi aylanma, ikkita suv taʼminoti manbasiga ulangan boʻlishi hamda bosimi suv ustuni boʻyicha kamida 10 m ga teng boʻlishi lozim. Suv taʼminoti manbai bitta boʻlganda sodir boʻlgan yongʻinni oʻchirish maqsadida suv zaxirasini saqlash uchun yongʻinga qarshi rezervuarlarini (kamida ikkita) va nasos stansiyasini tashkil qilish lozim. 251. Yongʻin oʻchirish rezervuarlari, suv havzalari, vodoprovod tarmogʻi va gidrantlari, nasos stansiyalari, yongʻin oʻchirish sprinklerli va drencherli qurilmalari ustidan doimiy texnik kuzatuv oʻrnatilgan boʻlishi va ularning sozligini taʼminlashi lozim. 252. Taʼmirlash ishlari olib borilishi yoki vodoprovod tarmogʻi qismlarining oʻchirilishi, nasos stansiyalari ishdan chiqishi, sprinklerli yoki drencherli yongʻin oʻchirish qurilmalarining nosozligi, yongʻinga qarshi havzalaridan suv sirqib chiqib ketayotganligi toʻgʻrisida tashkilot rahbari zudlik bilan yongʻindan saqlash xizmatiga xabar berishi lozim. 253. Yongʻin oʻchirish nasos stansiyasi xonasida yongʻinga qarshi suv taʼminotining umumiy chizmasi, obyektning sprinklerli va drencherli qurilmalari chizmasi hamda ulardan foydalanish yoʻriqnomasi osib qoʻyilishi lozim. Har bir zulfinda va bosim oshiruvchi yongʻin oʻchirish nasoslarida ularning vazifasini aks ettiruvchi koʻrsatkichlar boʻlishi lozim. 254. Yongʻin nasoslari tarmoqdagi bosim tushib ketganda avtomatik ravishda yoqilishi yoki obyektni qoʻriqlash postidan masofadan yoqilishi lozim. 255. Ichki yongʻinga qarshi vodoprovodning barcha xonalardagi yongʻin oʻchirish joʻmraklarini plombalanadigan javonlarga solinadigan yenglar va dastaklar bilan jihozlash lozim. Yongʻin yenglari quruq, yaxshi oʻrab qoʻyilgan va joʻmrakka va dastaklarga ulangan boʻlishi lozim. 256. Koʻchma yongʻin oʻchirish texnikasi (yongʻin oʻchirish avtomobillari, motopompalar) va yongʻin oʻchirish uskunalari mavjud boʻlganda ular doimo soz holda boʻlishi lozim. Ularni saqlash uchun maxsus isitiladigan xona (yongʻin deposi, boks) jihozlangan boʻlishi lozim. Yongʻin oʻchirish texnikasi va yongʻin oʻchirish vositalari qayerda joylashganligini koʻrsatish uchun belgilangan shakldagi koʻrsatkich belgilari qoʻllanilishi va binoning ichida hamda tashqarisida koʻzga koʻrinadigan joylarda 2-2,5 m balandlikda oʻrnatilishi lozim. 257. Sexlar, omborlar va ustaxonalarda mavjud boʻlgan oʻt oʻchirgichlar va boshqa yongʻin oʻchirish vositalarining saqlanishi va ishlatishga doimo shayligi ustidan kundalik nazorat qilish tashkilot tomonidan tayinlangan masʼul shaxs tomonidan amalga oshiriladi. 258. Oʻt oʻchirgichlarni joylashtirish, ularga xizmat koʻrsatish va ulardan foydalanish tartibi ishlab chiqaruvchi zavodlar yoʻriqnomalari asosida ishlab chiqilishi hamda quyidagi talablarga muvofiq boʻlishi lozim: havo oʻtib turmaydigan va maydoni 15 m2 dan kam boʻlgan xonalarda tarkibida galoidouglevodorodli birikmalari boʻlgan moddalar bilan toʻldirilgan oʻt oʻchirgichlardan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi; himoyalanadigan xonalardan odamlarni evakuatsiya qilish yoʻllarida oʻt oʻchirgichlarni oʻrnatish taqiqlanadi (oʻt oʻchirgichlarni tokchalarga oʻrnatish bundan mustasno); oʻt oʻchirgichlar pol ustida maxsus tumbalarda yoki pol sathidan oʻt oʻchirgichning past chekkasigacha 1,5 m dan yuqori boʻlmagan balandlikda va eshik ochilgan holatda uning chetidan 1,2 m dan kam boʻlmagan masofada joylashtirilgan boʻlishi kerak; oʻt oʻchirgichlarni joylashtirish uchun moʻljallangan maxsus tumba yoki javonning konstruksiyasi va tashqi koʻrinishi ularning ichida joylashtirilgan oʻt oʻchirgichning turini vizual ravishda aniqlash imkonini berishi lozim; oʻt oʻchirgich shunday joylashtirilishi lozimki, uning tashqi qobigʻidagi yoʻriqnoma yozuvlari yaqqol koʻrinishi shart; tashkilot maydonida ochiq havoda joylashtirilgan oʻt oʻchirgichlar uchun javonchalar, ayvon va bostirmalar tashkil etilishi lozim; isitilmaydigan xonada saqlanadigan koʻpikli oʻt oʻchirgichlarni havo harorati minus darajasiga tushib qolgan vaziyatlarda yaqin atrofdagi isitiladigan xonaga olib oʻtish va u yerga “Bu yerda oʻt oʻchirgichlar saqlanayapti” degan yozuvni ilib qoʻyish kerak. Oʻt oʻchirgichlar saqlangan avvalgi joyda esa, ular qayerga joylashtirilganligini koʻrsatuvchi ogohlantiruvchi belgini oʻrnatilishi shart. 259. Tashkilotda oʻrnatilgan oʻt oʻchirgichlar kamida har 10 kunda bir marta tashqi koʻrikdan oʻtkazilishi (manometrdagi bosim koʻrsatmasi yoki navbatdagi qayta zaryadlash muddati tekshiriladi) va ifloslanib ketganda artib qoʻyilishi lozim. 260. Uglekislotali oʻt oʻchirgichlar obyektlarda oʻrnatilganda 50oC dan ortiq qizib ketishi va quyosh nurlarining taʼsiridan saqlanishi lozim. 261. Foydalanishga kelgan har bir oʻt oʻchirgichga tartib raqami beriladi va u oq rangli boʻyoq bilan oʻt oʻchirgichning qobigʻiga yozib qoʻyiladi. 262. Zanglashning oldini olish maqsadida yongʻin oʻchirish asboblarining temirli qismlarini muntazam ravishda tozalash va moylab turish talab etiladi. 263. Har bir qumli quti yonida katta belkurak doimo mavjud boʻlishi lozim. Qumli qutilarning qopqoqlari zich yopilishi va qutilar ustiga “Yongʻin oʻchirish uchun qum” deb yozib qoʻyilgan boʻlishi zarur. Qutilardagi qumni doimo tekshirib turish, qum namiqib yoki qumoqlashib qolganda uni quritish va elakdan oʻtkazish zarur. 264. Kigiz va asbestli matoni qopqoqli metall gʻiloflarda saqlash, muntazam ravishda quritish va changdan tozalash (kamida 3 oyda bir marta) kerak. 265. Ishlab chiqarish xonalarida (telefon apparatlarining yonida) yaqin atrofdagi yongʻindan saqlash xizmatining va yongʻin xavfsizligi uchun masʼul shaxsning telefon raqamlari yozilgan maʼlumot oʻrnatilgan boʻlishi lozim. 266. Yongʻin yuzaga kelganda tashkilot rahbariyati va masʼul shaxslarining barcha harakatlari birinchi navbatda odamlar xavfsizligini va ularni evakuatsiya qilinishini taʼminlashga qaratilgan boʻlishi lozim. 267. Yongʻin yoki alangani koʻrib qolgan har bir xodim quyidagi harakatlarni amalga oshirishi zarur: zudlik bilan yongʻindan saqlash xizmatiga xabar berish; mavjud boʻlgan yongʻin oʻchirish vositalari (oʻt oʻchirgich, ichki yongʻinga qarshi joʻmragi, statsionar yongʻin oʻchirish qurilmasi va sh.k.) yordamida yongʻinni bartaraf etishga kirishish; yongʻin roʻy bergan joyga obyekt rahbarini chaqirtirish choralarini koʻrish. 268. Mansabdor shaxslar va xodimlar tomonidan yongʻin xavfsizligi qoidalarini, shu jumladan mazkur Qoidalar talablarini buzish (bajarmaslik, talab darajasida bajarmaslik yoki bajarishdan bosh tortish) oqibati xususiyatiga qarab Oʻzbekiston Respublikasining amaldagi qonunchilik hujjatlariga muvofiq intizomiy, maʼmuriy yoki jinoiy javobgarlikka tortilishiga olib keladi. 269. Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi, Davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasi, Savdo-sanoat palatasi, Elektr energetikada nazorat boʻyicha davlat inspeksiyasi, Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Yer qaʼrini geologik oʻrganish, sanoatda, konchilikda va kommunal-maishiy sektorda ishlarning bexatar olib borilishini nazorat qilish davlat inspeksiyasi, Oʻzbekiston neft mahsulotlari va gazdan foydalanishni nazorat qilish davlat inspeksiyasi, Oʻzbekiston Kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashi, Oʻzbekiston standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish agentligi bilan kelishilgan. 1. Barcha ishlab chiqarish, ombor, yordamchi va maʼmuriy bino va inshootlar hamda alohida xonalar va texnologik qurilmalar oʻt oʻchirgichlar, yongʻin oʻchirish jihozlari (suv saqlash uchun bochkalar, yongʻin chelaklari, asbest matosi, qumli qutilar, yongʻinga qarshi shchitlari va stendlari) va yongʻinga qarshi anjomlar (uzun dastali ilgak, lom, bolta, panjaralarni kesish qaychisi) bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. Ushbu vositalar kichik alangalanishlarni, dastlabki rivojlanish bosqichdagi yongʻinlarni kengayishiga yoʻl qoʻymaslik va bartaraf etishda ishlatiladi. 2. Tashkilotlarda koʻpikli, suyuqlikli, uglekislotali, uglekislota-brometilli, aerozolli va kukunli oʻt oʻchirgichlardan, kigiz va asbestli matolardan, quritilgan va elakdan oʻtkazilgan qumdan foydalanish tavsiya etiladi. 3. Koʻpikli va uglekislota-brometilli oʻt oʻchirgichlar barcha yonuvchi qattiq va suyuq moddalar alangalanishi boshlanayotgan yongʻin oʻchoqlarini oʻchirish uchun moʻljallangan, olovni oʻchiruvchi moddalarga taʼsir koʻrsatib, yonish jarayonini kuchaytiradigan yoki portlash xavfini tugʻdiradigan moddalar bundan mustasno (masalan, ishqorli moddalar, aluminiy, organik va boshqa birikmalar). Kuchlanish ostida turgan elektr uskunalaridagi yongʻinni oʻchirish uchun koʻpikli oʻt oʻchirgichlardan foydalanish mumkin emas. Koʻpikli oʻt oʻchirgichlarning bir turi boʻlgan havo-koʻpikli oʻt oʻchirgichlar (OVP-5 va OVP-10) yaxshi namlanmaydigan modda va materiallarning (paxta, momiq va sh.k.) kichik yongʻin oʻchoqlarini oʻchirishga moʻljallangan. Suyuqlikli oʻt oʻchirgichlarning zaryadi sof shakldagi yoki suvda eritilgan yuzaki faol moddalardan (namlantiruvchilardan) iborat. 4. Uglekislotali oʻt oʻchirgichlar (qoʻlda olib yuriladigan OU-2, OU-5, OU-8 va tashiladigan OU-25, OU-80, OU-400) turli modda va materiallarning kichik yongʻinlarini hamda 1000 V gacha kuchlanish ostida boʻlgan elektr qurilmalaridagi yongʻinlarni oʻchirish uchun moʻljallangan. Yonish jarayoni havosiz davom etadigan moddalar bundan mustasno. Uglekislotali oʻt oʻchirgichlar 10 kV gacha kuchlanish ostida turgan elektr qurilmalarini oʻchirish uchun qoʻllanilishi mumkin. 5. Kukunli oʻt oʻchirgichlar yerishqorli va ishqorli metallar, neft mahsulotlari, erituvchilar, qattiq moddalar va 1000 V dan ortiq kuchlanish ostida boʻlgan elektr qurilmalaridagi yongʻinlarni oʻchirish uchun moʻljallangan. Shuningdek, kukunli oʻt oʻchirgichlar quyidagi klasslarga mansub yonuvchi moddalar va materiallarning yongʻinini oʻchirish uchun moʻljallangan: A klassi — tutash bilan birga (yogʻoch, paxta, gazlama, qogʻoz) yonadigan qattiq moddalar yongʻini; V klassi — yonganda eriydigan va suyuq moddalar yongʻini; S klassi — gazlar yongʻini; E klassi — kuchlanish ostidagi elektr qurilmalari yongʻini. 6. Oʻlchamlari kamida 1x1 m teng boʻlgan kigiz va asbestli matolar havosiz yonmaydigan moddalar alanga olganda kichik yongʻinlarni oʻchirish uchun moʻljallangan. Yengil alangalanadigan suyuqliklar va yonuvchi suyuqliklardan foydalanish va saqlash joylarida ularning oʻlchamlari kattalashtirilishi mumkin (2x1,5 m; 2x2 m). 7. Ishlab chiqarish binolari va tashkilot maydonida yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalarini joylashtirish uchun maxsus yongʻinga qarshi shchitlar oʻrnatilishi va ular quyidagilar bilan jamlanishi lozim: kukunli oʻt oʻchirgichlar — 2 dona, uglekislotali oʻt oʻchirgich — 1 dona, qumli quti — 1 dona, kigiz va asbestli mato — 1 dona, lom — 2 dona, uzun dastali ilgaklar — 3 dona, boltalar — 2 dona. Yongʻinga qarshi shchitlar xonalarda koʻzga koʻrinadigan va yetib borish qulay boʻlgan joylarda, imkon qadar xonadan chiqish joylariga yaqinroqda oʻrnatilishi lozim. Tashkilot maydonlari yongʻinga qarshi shchitlar bilan taʼminlanadi (200 m2 dan 400 m2 gacha maydonlar uchun bitta yongʻinga qarshi shchit hisobidan). 8. Yongʻinga qarshi shchit tarkibidagi qum flyuslar, karnallit, kalsinatsiyalangan soda yoki boshqa mahalliy yonmaydigan sochiluvchan materiallar bilan almashtirilishi mumkin. 9. Yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalarining zaruriy soni har bir qavat va xona hamda ochiq qurilmalar etajerkalari boʻyicha alohida hisoblanadi. Agar bir xonaning ichida yongʻin xavfsizligi boʻyicha turli boʻlgan va bir-biridan yongʻinga qarshi devorlar bilan ajratilmagan bir nechta ishlab chiqarishlar joylashgan boʻlsa, bunday xonalarning barchasi eng xavfli ishlab chiqarish meʼyorlari boʻyicha yongʻin anjomlari va boshqa turdagi yongʻin oʻchirish vositalari bilan taʼminlanadi. 10. Yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalarining turlari va sonini aniqlashda yonuvchi moddalarning fizik-kimyoviy va alangalanish xavfi boʻyicha xususiyatlarini, ularning yongʻin oʻchiruvchi moddalarga taʼsiri hamda ishlab chiqarish xonalarining maydonlari va ochiq maydonlar va qurilmalar maydonlarining katta-kichikligini hisobga olish lozim. 11. Alohida yongʻin xavfi bor ishlab chiqarish qurilmalari (boʻyash kameralari, toblash vannalari, sinash stendlari, detallarni yuvish va moysizlantirish qurilmalari, quritish kameralari va sh.k.) har biri kamida ikkita oʻt oʻchirgich yoki bitta statsionar yongʻin oʻchirish qurilmasi bilan jihozlanadi. 12. Har bir ishlab chiqarish va boshqa vazifa bajaruvchi xonani bir turdagi oʻt oʻchirgichlar bilan taʼminlash tavsiya etiladi. 13. Katta miqdorda yengil alangalanadigan va yonuvchi suyuqliklar hamda tez yonadigan materiallar (kauchuk, rezina va sh.k.) mavjud boʻlgan joylarda OVP-U-250 va OVP-100 turdagi oʻt oʻchirgichlarni oʻrnatish maqsadga muvofiq. 14. Statsionar yongʻin oʻchirish qurilmalari bilan jihozlangan xonalar, yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalari bilan jihozlanishi lozim boʻlgan miqdorining 50 foizi hisobida taʼminlanadi. 15. Qimmatbaho apparatura va uskunalar oʻrnatilgan joylarda yongʻinni oʻchirish vositalarining soni koʻpaytirilishi mumkin. 16. Omborlar, havozalar, tolali materiallardan yasalgan idishlar, mahalliy sharoitlardan kelib chiqib, yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalari toʻplami bilan jihozlangan yongʻinga qarshi shchitlar bilan taʼminlanadi. 17. GOST 12.4.009-83 “Obyektlarni himoya qilish uchun yongʻin texnikasi. Asosiy turlari. Joylashtirish va xizmat koʻrsatish” talablariga muvofiq, suv saqlash uchun moʻljallangan bochkaning hajmi kamida 0,2 m3 ga teng boʻlishi hamda chelak bilan butlanishi lozim. Qumli qutilarning hajmi esa 0,5, 1 va 3 m3 ga teng boʻlishi va katta belkurak bilan butlanishi lozim. Qumli qutining konstruksiyasi uning ichidan qum olish qulay boʻlishi va ichiga suv kirib qolishiga yoʻl bermasligi lozim. 18. Quyidagi jadvalda aytib oʻtilmagan xonalar uchun yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalarini, ushbu jadvalda koʻrsatilgan boshqa xonalarga boʻlgani kabi, xonalarning yongʻin xavfiga qarab qoʻllash lozim. T/r Xonalar, inshootlar va qurilmalar nomlari Oʻlchov birligi Yongʻinga qarshi uskunalar va yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalarining nomlari va soni Izoh Koʻpikli oʻt oʻchirgichlar (sigʻimi 10 litr) Uglekislotali yongʻin oʻchirgichlar (OU-5 turdagi) Kukunli oʻt oʻchirgichlar (OP-5 turdagi) Hajmi 0,5 m2 ga teng qumli quti va belkurak Sigʻimi 250 litrga teng suv solingan bochka va unga qoʻshimcha 2 dona chelak Kigiz va asbestli mato (oʻlchamlari 2 x 2 m) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 1. Transport vositalarini saqlash xonalari va garajlar 100 m2 1 — 1 1 — 1 2. Ochiq transport vositalari toʻxtab turish joyi 100 m2 1 — 1 1 — 1 3. Boʻyash, loklash va sh.k. sexlar 100 m2 1 — 1 — — — Faqat boʻyash kameralari oldida oʻrnatiladi 4. Avtotaʼmirlash sexlari 100 m2 1 — — 1 — — 5. Akkumulyator xonalari Bir xona uchun 1 1 1 1 — — 6. Dizel dastgohlar Bir dizel uchun 2 2 1 — — — 7. Yoqilgʻi-taqsimlovchi kolonkalar Bir kolonka uchun 1 — 1 1 — 1 8. Qozonxonalar a) qattiq yoqilgʻida ishlovchi Har bir oʻt yoqish kamerasi uchun 1 — 1 (A, V, S, E) — 1 — b) suyuq yoqilgʻida ishlovchi Har bir oʻt yoqish kamerasi uchun 1 — 1 — 1 — 9. Taqsimlovchi elektr qurilmalar Har bir xona uchun — 1 — 1 — — 10. Ochiq elektr podstansiyalari Har bir apparat uchun — 1 — 1 — — 11. Gaz payvandlash, elektr-payvandlash, tunukachilik ustaxonalari va sexlar 200 m2 — — 1 1 — — 12. Laboratoriyalar 150 m2 — 1* — 1 — — 13. Mexanik ustaxonalar 100 m2 1 — 1 (A, V, S, E) 1 — — 14. Duradgorlik ustaxonalari 50 m2 1 — 1 (A, V, S, E) 1 1 — 15. Yogʻoch va taxtalarni quritish xonasi Bir kamera uchun 1 — 1 (A, V, S, E) — 1 — 16. Gulqogʻoz sexlari 300 m2 1 — 1 (A, V, S, E) 1 1 — 17. Atsetilen sexlari Bir apparat uchun 1 1 1 (A, V, S, E) 1 — — 18. Yonuvchi tolali materiallar omborlari 200 m2 1 — 1 (A, V, S, E) — 1 1 Vodoprovod mavjud boʻlmaganda suv solingan bochkalar oʻrnatiladi 19. Kalsiy karbidi omborlari 100 m2 1 1 1 1 — — 20. Siqilgan, suyultirilgan va eritilgan gazlar solingan ballonlar ombori 200 m2 1 — 1 (A, V, S, E) — — — 21. Texnik uskunalarning moddiy omborlari 200 m2 1 — 1 — — — 22. Alanga olish harorati 400C gacha boʻlgan yengil alangalanadigan suyuqliklar sigʻimlarini saqlash omborlari 50 m2 1 — 1 2 — — Har bir xona uchun kamida 2 dona OVP turdagi oʻt oʻchirgich 23. Alanga olish harorati 400C dan yuqori boʻlgan yonuvchi suyuqliklar sigʻimlarini saqlash omborlari 100 m2 1 1 1 — — — 24. Bochkalarga solingan neft mahsulotlarini saqlash omborlari 200 m2 2 1 1 — — — Har bir xona uchun kamida 2 dona OVP turdagi oʻt oʻchirgich 25. Bochkalarga solingan neft mahsulotlarini saqlash maydonlari 200 m2 1 — 1 — 1 — Har bir xona uchun kamida 1 dona OVP turdagi oʻt oʻchirgich 26. Kompressor xonalari 3 ta kompressor uchun — 2 — — 2 — Yoki 3 ta kompressor uchun 2 dona OX-3 turdagi oʻt oʻchirgich 27. Kimyoviy moddalar omborlari 200 m2 1 — 1 (A, V, S, E) — — — 28. Idishlarga solingan yengil alangalanadigan suyuqliklar va yonuvchi suyuqliklar saqlovchi yerosti yoki yarim yerosti omborlari 50 m2 1 — 1 1 — — 29. Kislotalar omborlari 200 m2 — — 1 (A, V, S, E) 1 — — 30. Charm, rezina, charm mahsulotlari, rezina mahsulotlari omborlari 200 m2 1 — 1 (A, V, S, E) 1 1 — 31. Arralangan materiallar omborlari 300 m2 1 — 1 (A, V, S, E) — 1 — Vodoprovod mavjud boʻlmaganda suv solingan bochkalar oʻrnatiladi 32. Yogʻochdan yasalgan idishlar omborlari 100 m2 1 — 1 (A, V, S, E) — 1 — 33. Tosh koʻmir omborlari 500 m2 1 — 1 (A, V, S, E) — 1 — 34. Shtabelga taxlangan oʻtin omborlari Har bir shtabel uchun 1 — 1 (A, V, S, E) — 1 — 35. Torf va pistakoʻmir omborlari 500 m2 1 — 1 (A, V, S, E) — 1 — Torf qazib olinadigan konlardagi torf omborlari yongʻin oʻchirishning birlamchi vositalari bilan taʼminlanadi 36. Xizmat xonalari: a) koridor tizimida Koridor uzunligi 200 m 1 — 1 (A, V, S, E) — — — Har bir qavat uchun kamida 2 dona oʻt oʻchirgich b) koridor tizimi boʻyicha emas, shu jumladan vestibyul va zinakataklarda 200 m2 — — 1 (A, V, S, E) — — — Har bir (alohida) xona uchun kamida 1 dona oʻt oʻchirgich