Sud ekspertiza sohasini tartibga soluvchi ayrim normativ-huquqiy hujjatlarni tasdiqlash toʻgʻrisida
(resolution, 2026-02-23)

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Oʻzbekiston Respublikasida sud-ekspertlik tizimini takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2021-yil 5-iyuldagi PF-6256-son Farmoni ijrosini taʼminlash maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Oʻzbekiston Respublikasida sud-ekspertlik tizimini takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2021-yil 5-iyuldagi PF-6256-son Farmoniga muvofiq: a) quyidagilar belgilanganligi: sud-ekspertiza sohasida kadrlarni tayyorlash oliy taʼlim muassasalarida dual taʼlim prinsipiga muvofiq, bakalavriat yoki magistratura bosqichlarida taʼlim olayotgan davrda shartnoma asosida tegishli ekspertiza turlari boʻyicha kamida olti oylik ekspertlar tayyorlash kurslarida amalga oshirilishi mumkinligi; tayyorlash kurslari oliy taʼlim muassasalari va davlat sud-ekspertiza muassasalari bilan tuziladigan shartnoma asosida amalga oshirilishi; tayyorlash kurslari natijalariga koʻra tegishli sud-ekspertiza faoliyati bilan shugʻullanish uchun sertifikat berilishi; 4. Vazirlar Mahkamasining “Nodavlat sud-ekspertiza tashkilotlari faoliyatini tashkil etish boʻyicha nizomlarni tasdiqlash haqida” 2020-yil 24-martdagi 180-son qarorida: a) 2-ilovada (Nodavlat sud-ekspertiza tashkilotlari sud ekspertlarini qayta tayyorlash, malakasi va huquqiy bilimini oshirish tartibi toʻgʻrisida nizom): 8-bandning birinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon qilinsin: “8. Sud ekspertizasining muayyan turi boʻyicha uzluksiz ravishda oʻn yil davomida sud-ekspertlik faoliyatini amalga oshirgan sud eksperti hamda uzluksiz ravishda kamida soʻnggi uch yil davomida sud-ekspertlik faoliyatini amalga oshirib kelayotgan davlat sud ekspertlari ushbu ixtisoslik boʻyicha qayta tayyorlash kurslarini oʻtmasdan yakuniy imtihon topshirishga haqli”; 17-band quyidagi tahrirda bayon etilsin: “17. Talabgor tegishli davlat muassasasiga onlayn tarzda yoki bevosita quyidagi hujjatlarni topshiradi: davlat muassasasi rahbari nomiga ariza (arizada talabgorning muassasada taʼlim beriladigan tillardan birida taʼlim olish va imtihon topshirish xohlashi koʻrsatiladi); nodavlat sud-ekspertiza tashkiloti nomidan tavsiyanoma (agar shaxs nodavlat sud ekspertiza tashkilotida faoliyat koʻrsatayotgan boʻlsa). Bunda hujjatlarni onlayn tarzda topshirish davlat muassasasining rasmiy veb-saytida amalga oshiriladi. Quyidagi hujjatlar davlat muassasasi tomonidan tegishli davlat organlari va tashkilotlardan mustaqil ravishda, shu jumladan “Elektron hukumat” tizimi idoralararo integratsiyalashuv platformasi orqali soʻrab olinadi: pasport nusxasi; 3,5x4,5 hajmdagi ikki dona fotosurat; maʼlumoti toʻgʻrisidagi diplom nusxasi; mehnat daftarchasining ish joyida tasdiqlangan nusxasi yoxud undan koʻchirma yoki ekspertlik faoliyati va turini tasdiqlovchi boshqa hujjat”; 30-bandda: toʻrtinchi xatboshidagi “test (qogʻoz yoki elektron)” soʻzlari “kompyuterda topshiriladigan test sinovlari” soʻzlari bilan almashtirilsin; quyidagi mazmundagi oltinchi xatboshi qoʻshilsin: “Test sinovlarining natijasi shu vaqtning oʻzida maʼlum qilinadi”; oltinchi xatboshi yettinchi xatboshi deb hisoblansin. 32-bandda: ikkinchi xatboshi quyidagi tahrirda bayon qilinsin: “Yakuniy attestatsiya va apellyatsiya shikoyatini koʻrib chiqish jarayoni uzluksiz videotasvirga (ovozli) tushiriladi va kamida bir yil davomida muhrlangan holda davlat muassasasida saqlanadi”; quyidagi mazmundagi xatboshi qoʻshilsin: “Attestatsiya jarayonlari onlayn tarzda ham uzatilishi mumkin”. 34-bandga quyidagi mazmundagi ikkinchi xatboshi qoʻshilsin: “Nodavlat sud-ekspertiza tashkilotlarining sud ekspertlari baholash yoʻnalishidagi sud ekspertizasi turlarini amalga oshirishda sud ekspertizalarini oʻtkazish huquqini beruvchi tegishli sertifikatga ega boʻlganda, ulardan baholovchining malaka sertifikati talab qilinmaydi”; ikkinchi — toʻrtinchi xatboshilar uchinchi — beshinchi xatboshilar deb hisoblansin; 63-bandda: ikkinchi xatboshidagi “test” soʻzi “kompyuterda topshiriladigan test” soʻzlari bilan almashtirilsin; quyidagi mazmundagi xatboshi qoʻshilsin: “Test sinovlarining natijasi shu vaqtning oʻzida maʼlum qilinadi”; Nizomga 1-ilovaning matni quyidagi tahrirda bayon qilinsin: Nizomga 4-ilovaning matni quyidagi tahrirda bayon qilinsin: Nizomga 5-ilovaning matni quyidagi tahrirda bayon qilinsin: b) 3-ilova (Sud eksperti sifatida kasbiy layoqatni tasdiqlovchi sertifikat olgan shaxslarning yagona reyestrini yuritish tartibi toʻgʻrisida nizom)ning 10-bandidagi “adliya vazirining buyrugʻi” soʻzlari “Adliya vazirligining qarori” soʻzlari bilan almashtirilsin. b) 2021-yil 1-sentabrdan boshlab: nodavlat sud ekspertlarining oʻz kasbiy majburiyatlarini buzishi oqibatida yetkaziladigan zarardan jismoniy va yuridik shaxslarni himoya qilish maqsadida, nodavlat sud-ekspertiza tashkiloti sud ekspertlarining fuqarolik javobgarligini majburiy sugʻurta qilish tartibi joriy etilganligi; davlat va nodavlat sud-ekspertiza tashkilotlariga Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadigan roʻyxatga koʻra shartnoma asosida jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlariga muvofiq, sud ekspertizasi turlari boʻyicha tadqiqot oʻtkazish huquqi berilganligi maʼlumot uchun qabul qilinsin. 2. Quyidagilar: a) dual taʼlimni tashkil etish, sud-ekspertiza sohasida dual taʼlim boʻyicha kadrlarni qayta tayyorlashning asosiy vazifalari va bosqichlari, oʻquv kurslariga talabgorlardan hujjat qabul qilish, oʻquv jarayoni tashkil etish, tinglovchilar bilimini baholash tartibi hamda tomonlarning vazifalari, huquqlari va majburiyatlarini nazarda tutuvchi Sud ekspertiza sohasida dual taʼlim boʻyicha kadrlarni qayta tayyorlash kurslarini tashkil etish tartibi toʻgʻrisidagi nizom 1-ilovaga muvofiq; sud ekspertlarining fuqarolik javobgarligini majburiy sugʻurta qilishda sugʻurta obyekti va subyekti, majburiy sugʻurta shartnomasini tuzish tartibi, majburiy sugʻurta shartnomasi boʻyicha sugʻurta summasi, sugʻurta qildiruvchi va sugʻurtalovchining huquq va majburiyatlari, sugʻurta mukofotini aniqlash va uni toʻlash tartibini nazarda tutuvchi Nodavlat sud-ekspertiza tashkiloti sud ekspertlarining fuqarolik javobgarligini majburiy sugʻurta qilish qoidalari 2-ilovaga muvofiq; 51 xil sud ekspertizasi turlarini oʻz ichiga olgan Jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlariga muvofiq oʻtkazilishi mumkin boʻlgan sud ekspertizasi turlari boʻyicha tadqiqotlar roʻyxati 3-ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 3. Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga 4-ilovaga muvofiq oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilsin. 4. Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda bir oy muddatda tegishli normativ-huquqiy hujjatlarni ushbu qarorga muvofiqlashtirsin. 5. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi adliya vaziri R.K. Davletov zimmasiga yuklansin. 1. Ushbu Nizom davlat sud-ekspertiza va oliy taʼlim muassasalarida dual taʼlim prinsipiga muvofiq, sud-ekspertiza sohasida kadrlarni qayta tayyorlash kurslarini tashkil etish tartibini belgilaydi. 2. Mazkur Nizomda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi: amaliyot oʻtash joyi — tinglovchiga taʼlim dasturlariga muvofiq, amaliy koʻnikma va malakalarni egallash maqsadida amaliy mashgʻulotlar va oʻquv amaliyotini oʻtkazish uchun belgilangan yoki tinglovchi faoliyat yuritayotgan davlat sud-ekspertiza muassasasi; dual taʼlim dasturi — davlat taʼlim standartlari boʻyicha tuzilgan, oliy taʼlim muassasasi va davlat sud-ekspertiza muassasasi oʻrtasida tasdiqlangan oʻquv rejasi, oʻquv dasturlari, oʻquv va ishlab chiqarish amaliyoti dasturlaridan iborat hujjat; sud ekspertizasi sohasida dual taʼlim boʻyicha kadrlarni qayta tayyorlovchi tashkilotlar — oliy taʼlim muassasalari hamda davlat sud-ekspertiza muassasalari; sud-ekspertiza sohasida dual taʼlim boʻyicha kadrlarni qayta tayyorlash — bakalavriat yoki magistratura bosqichlarida taʼlim olayotgan talabalarning sud-ekspertiza sohasida zarur bilim, malaka va koʻnikmalarini oshirishga qaratilgan oʻquv kurslari; talabgor — sud-ekspertiza sohasida zarur bilim, malaka va koʻnikmalarni oshirish istagidagi bakalavriat yoki magistratura bosqichlarida taʼlim olayotgan talabalar; tinglovchi — oʻqish uchun toʻlov-kontrakt summasini toʻlagan va sud ekspertiza sohasida qayta tayyorlash kurslariga qabul qilingan shaxslar; amaliyot rahbari — taʼlim jarayonining amaliy qismini oʻtkazish uchun davlat sud-ekspertiza muassasasi tomonidan tinglovchiga biriktirilgan sud ekspertiza sohasida kamida ikki yillik mehnat stajiga ega boʻlgan ekspert. 3. Sud-ekspertiza sohasida dual taʼlim boʻyicha kadrlarni qayta tayyorlash ushbu Nizomga 1-ilovaga muvofiq sxema boʻyicha amalga oshiriladi. 4. Quyidagilar sud-ekspertiza sohasida dual taʼlim boʻyicha kadrlarni qayta tayyorlashning asosiy vazifalari hisoblanadi: tinglovchilarda mustaqil ravishda sud ekspertizasini oʻtkazish va sud ekspertiza xulosasini rasmiylashtirish uchun zarur boʻlgan malakani shakllantirish; tinglovchilarning tegishli sud ekspertiza turlari boʻyicha zamonaviy fan va texnologiyalariga muvofiq ilmiy asoslangan metodikalarni amalda qoʻllash boʻyicha koʻnikmalarini shakllantirish; tinglovchilarni muayyan sud ekspertizasining shakllanish bosqichlari, zamonaviy sud ekspertizasining soʻnggi yutuqlari va imkoniyatlari haqidagi axborotlar bilan taʼminlash; sud ekspertlik faoliyatida zarur boʻlgan koʻnikmalarni yetarlicha shakllantirish uchun lozim boʻlgan amaliy mashgʻulotlarni oʻtkazish. 5. Sud ekspertiza sohasida dual taʼlim boʻyicha kadrlarni qayta tayyorlash ixtiyoriylik asosida sud ekspertizasining muayyan turi boʻyicha kasbiy faoliyat bilan shugʻullanish istagini bildirgan talabgorlar uchun pullik shartnoma asosida tegishli ekspertiza turlari boʻyicha kamida olti oylik kurslar asosida tashkil etiladi. Shartnomaning toʻlov miqdori davlat sud-ekspertiza muassasasi hamda oliy taʼlim muassasasi tomonidan belgilanadi. Toʻlov miqdorini belgilashda har bir tinglovchining qayta tayyorlash bilan bogʻliq xarajatlar miqdori inobatga olinadi. 6. Dual taʼlimni tashkil etish quyidagi bosqichlarni oʻz ichiga oladi: sud ekspertiza sohasida dual taʼlim tashkil etiladigan taʼlim turlari yuzasidan talabgorlar hamda davlat sud-ekspertiza muassasalari va nodavlat sud ekspertiza tashkilotlarining takliflari asosida tashkil etilishi mumkin boʻlgan oʻquv kurslari boʻyicha ehtiyojlarni aniqlash; davlat sud-ekspertiza muassasasi va oliy taʼlim muassasasi oʻrtasida sud ekspertiza sohasida dual taʼlim boʻyicha kadrlarni qayta tayyorlash kurslarini tashkil etish yuzasidan shartnoma tuzish; taʼlimni tashkil etish va muvofiqlashtirish bilan bogʻliq dual taʼlim dasturini ishlab chiqish; dual taʼlim dasturi boʻyicha oʻquv kursini tashkil etishga doir tegishli chora-tadbirlarni amalga oshirish; dual taʼlim dasturlari asosida tayyorlanayotgan tinglovchilarni baholash. 7. Sud-ekspertiza sohasida dual taʼlim boʻyicha kadrlarni qayta tayyorlash oʻquv kurslari (keyingi oʻrinlarda — oʻquv kurslari), yiliga ikki marta oktabr va fevral oylarida tashkil etiladi. 8. Oʻquv kurslariga talabgorlardan hujjat qabul qilish oʻquv kursi boshlanishidan uch oy oldin boshlanadi va oʻquv kursi boshlanishiga bir oy qolganda toʻxtatiladi. 9. Oʻquv kurslari tashkil etilishi, oʻquv kurslarining tegishli sud-ekspertlik ixtisosliklari boʻyicha davomiyligi va suhbat oʻtkaziladigan joy toʻgʻrisida davlat sud-ekspertiza muassasasining rasmiy veb-saytida hamda ommaviy axborot vositalarida oʻquv kursi boshlanishidan uch oy oldin eʼlon beriladi. 10. Talabgorlar tegishli davlat sud-ekspertiza muassasasining rasmiy veb-saytida roʻyxatdan oʻtgan holda yoki bevosita quyidagi hujjatlarni topshiradi: davlat sud-ekspertiza muassasasiga muassasa rahbari nomiga ariza (arizada talabgorning muassasada taʼlim beriladigan tillardan birida imtihon topshirishi va taʼlim olishi koʻrsatiladi); talabalar uchun tahsil olayotganligi haqida maʼlumotnoma; Bunda hujjatlarni onlayn tarzda topshirish davlat sud-ekspertiza muassasasining rasmiy veb-saytida hamda bevosita topshirish davlat sud-ekspertizasi muassasasiga topshiriladi. 11. Davlat sud-ekspertiza muassasasi aniqlangan oʻquv kurslari boʻyicha ehtiyojlardan kelib chiqib, oʻquv kurslari boshlanishidan oʻn besh kun oldin tegishli sud ekspertiza yoʻnalishlari boʻyicha oʻquv kurslarini tashkil etish xususida oliy taʼlim muassasalari bilan shartnomalar tuzadi. 12. Qayta tayyorlash oʻquv kursiga oʻqishga qabul qilishni sifatli taʼminlash maqsadida kelishuvga asosan davlat sud-ekspertiza muassasasi va oliy taʼlim muassasasining masʼul xodimlaridan 7 kishidan iborat tarkibdagi komissiya tuziladi. Komissiya uning uchdan ikki qismi aʼzolari hozir boʻlganda vakolatli hisoblanadi. Komissiya aʼzolarining yarmidan koʻpi ovoz berganda qaror qabul qilingan hisoblanadi. Ovozlar soni teng boʻlganda, komissiyasi raisining ovozi hal qiluvchi hisoblanadi. 13. Komissiya tarkibi davlat sud-ekspertiza muassasasi va oliy taʼlim muassasasi rahbarlarining qoʻshma buyrugʻi bilan tasdiqlanadi. 14. Komissiya oʻz faoliyatini keyingi oʻquv kursi uchun qabul komissiyasi tashkil etilgunga qadar olib boradi. 15. Talabgorlarni oʻquv kursiga qabul qilish suhbat shaklida oʻquv kursi boshlanishidan oʻn kun oldin oʻtkaziladi. 16. Suhbat talabgorning tanlayotgan kasbga qiziqishi, soha boʻyicha tayanch bilimlarini sinovdan oʻtkazish maqsadida komissiya tomonidan oʻtkaziladi. 17. Suhbat natijasi boʻyicha oʻqishga tavsiya etilgan talabgorga ikki nusxada oʻquv kursida oʻqish toʻgʻrisidagi shartnomani imzolash taklif etiladi. 18. Shartnomani imzolagan va toʻlovni amalga oshirgan talabgor oʻquv kurslariga davlat sud-ekspertiza muassasasi va oliy taʼlim muassasasi rahbarlarining qoʻshma buyrugʻi bilan qabul qilinadi. 19. Shartnoma tuzgan talabgorlar sonidan kelib chiqib oʻn nafardan yigirma besh nafargacha tinglovchilardan iborat guruhlar shakllantiriladi. 20. Oʻquv kursi boshlangunga qadar davlat sud-ekspertiza muassasasi hamda oliy taʼlim muassasasi oʻrtasida taʼlimni tashkil etish va muvofiqlashtirish boʻyicha dual taʼlim dasturi tasdiqlanadi. Ushbu dastur sud ekspertiza qonunchiligi va sohaga oid oʻzgarishlarni inobatga olgan holda yangilanib boriladi. Ishlab chiqilgan dasturlar asosida oʻquv rejasi va oʻquv amaliyot dasturlari ishlab chiqiladi. Bunda, taʼlim jarayonining 40 (qirq) foizi nazariy, 60 (oltmish) foizi amaliy qismga ajratiladi. Maʼruza, seminar mashgʻulotining oʻquv soatlari miqdori oʻquv kursining davomiyligidan kelib chiqib belgilanadi. Tinglovchilarga taʼlim jarayonining nazariy qismi tegishli oliy taʼlim muassasasida, amaliy qismi tegishli davlat sud-ekspertiza muassasasida tashkil etiladi. 21. Davlat sud-ekspertiza muassasasi rahbarining buyrugʻi asosida dual taʼlim boʻyicha tinglovchilarga amaliy tajribaga ega amaliyot rahbari biriktiriladi. Bunda, biriktirilgan amaliyot rahbarga mehnat va fuqarolik qonunchiligiga muvofiq uning mehnatiga tegishli qoʻshimcha haq toʻlanishi inobatga olinadi. Amaliyot rahbarining faoliyati davlat sud-ekspertiza muassasasi tomonidan nazorat qilinadi va biriktirilgan tinglovchilarni toʻliq va sifatli tayyorlashga masʼul hisoblanadi. 22. Tinglovchilar tomonidan oʻquv dasturlarini oʻzlashtirish darajasini aniqlash maqsadida quyidagi nazorat turlarini oʻtkazish nazarda tutiladi: oraliq nazorat — oʻquv kursi davomida oʻquv dasturining tegishli (modulning bir necha mavzularini oʻz ichiga olgan) boʻlimi tugallangandan keyin tinglovchining bilim va amaliy koʻnikma darajasini aniqlash va baholash usuli. Oraliq nazoratining soni (bir oʻquv kursi davomida ikki martadan koʻp oʻtkazilmasligi lozim) va shakli (yozma, ogʻzaki, test va hokazo) oʻquv moduliga ajratilgan umumiy soatlar hajmidan kelib chiqqan holda belgilanadi; joriy nazorat — tinglovchining modul mavzulari boʻyicha bilim va amaliy koʻnikma darajasini aniqlash va baholash usuli. Joriy nazorat modulning xususiyatidan kelib chiqqan holda, seminar, laboratoriya va amaliy mashgʻulotlarida ogʻzaki soʻrov, test oʻtkazish, suhbat, nazorat ishi, kollokvium, uy vazifalarini tekshirish va shu kabi boshqa shakllarda oʻtkazilishi mumkin; yakuniy nazorat — oʻquv kursi yakunida muayyan modul boʻyicha nazariy bilim va amaliy koʻnikmalarni tinglovchilar tomonidan oʻzlashtirish darajasini baholash usuli. Yakuniy nazorat modulning xususiyatidan kelib chiqqan holda yozma, ogʻzaki va test shaklida oʻtkaziladi. Oʻquv rejasi va dasturida nazarda tutilgan barcha modullarni muvaffaqiyatli oʻzlashtirgan tinglovchiga yakuniy imtihonda ishtirok etishga ruxsat beriladi. 23. Yakuniy imtihon oʻqish davrida olingan nazariy bilimlar va amaliy koʻnikmalarni aniqlashga qaratilgan yozma va amaliy imtihon shaklida oʻtkaziladi. Yakuniy imtihon ikki bosqichda — malaka ishi hamda ogʻzaki imtihon shaklida oʻtkaziladi. Malaka ishiga qoʻyiladigan talablar davlat sud ekspertiza muassasasi va oliy taʼlim muassasasi tomonidan ishlab chiqib tasdiqlanadi. Yakuniy imtihon natijalari ballar qoʻyish yoʻli bilan 100 ballik tizimda baholanadi: malaka ishi 40 ball; ogʻzaki imtihon 60 ball bilan baholanadi. Yakuniy imtihon natijalari boʻyicha tinglovchi jami 55 va undan yuqori ball toʻplaganda yakuniy imtihondan oʻtgan deb hisoblanadi. Yakuniy imtihon oʻtkazish jarayonida tinglovchiga normativ-huquqiy hujjatlar, maxsus adabiyotlar, aloqa vositalaridan, shuningdek, boshqa manbalardan foydalanish, boshqa tinglovchilar bilan gaplashish taqiqlanadi. Yakuniy imtihon savollari nazariy bilim va amaliy koʻnikmalarni sinovdan oʻtkazish uchun oʻquv va amaliy mashgʻulotlar jarayonida oʻzlashtirilgan mavzular, materiallar asosida tuziladi. Yakuniy imtihon komissiya tomonidan oʻtkaziladi. Yakuniy imtihon natijalari komissiya aʼzolari tomonidan imzolanadigan qaydnomaga kiritiladi. Dual taʼlim kursi boʻyicha yakuniy imtihondan muvaffaqiyatli oʻtgan tinglovchiga sud eksperti sifatida kasbiy layoqatini tasdiqlovchi sertifikat nizomning 2-ilovasiga muvofiq beriladi. Yakuniy imtihon topshirgan tinglovchi imtihondan oʻtolmagan hollarda imtihon oʻtkazilgan kundan uch oy oʻtgandan keyin umumiy tartibda qayta imtihon topshirishga haqli. Qayta imtihondan oʻtolmagan tinglovchining tashabbusi bilan yakuniy imtihon odatda keyingi oʻquv kursi bitiruvchilarining yakuniy imtihoni vaqtida pullik asosda tashkil etiladi. Yakuniy imtihon jarayonlari uzluksiz videotasvirga (ovozli) tushiriladi va videotasvir kamida bir yil davomida davlat sud-ekspertiza muassasasida saqlanadi. Yakuniy imtihon natijasidan norozi boʻlgan tinglovchi, baholash natijasi eʼlon qilingan vaqtdan boshlab uch ish kuni davomida Apellyatsiya komissiyasiga apellyatsiya shikoyati berish huquqiga ega. Apellyatsiya komissiyasi tarkibi davlat sud-ekspertiza muassasasi va oliy taʼlim muassasasi oʻrtasidagi kelishuvga asosan kamida 5 kishidan iborat tarkibda tasdiqlanadi. Tinglovchi tomonidan berilgan apellyatsiya shikoyati Apellyatsiya komissiyasi tomonidan uch ish kuni ichida koʻrib chiqilishi lozim. Apellyatsiyani koʻrib chiqishda tinglovchi ishtirok etish huquqiga ega. Apellyatsiya komissiyasi tinglovchining apellyatsiyasini koʻrib chiqib, uning natijasi boʻyicha tegishli qaror qabul qiladi. Qarorda talabgorning oʻzlashtirgani yoki oʻzlashtira olmagani koʻrsatiladi. 231. Nodavlat sud eksperti boʻlish uchun yakuniy malaka imtihoni qonunchilikda belgilangan tartibda Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi huzuridagi Ekspert-malaka komissiyasi tomonidan oʻtkaziladi. Bunda oʻquv rejasi va dasturida nazarda tutilgan barcha modullarni muvaffaqiyatli oʻzlashtirgan tinglovchining taʼlim olgan vaqti, soati, ekspertiza yoʻnalishi nomi hamda oʻzlashtirish koʻrsatkichlari aks ettirilgan maʼlumotnoma Ekspert-malaka komissiyasiga taqdim etilgandan soʻng yakuniy malaka imtihonini topshirishga ruxsat etiladi. 24. Davlat sud-ekspertiza muassasasi: davlat sud-ekspertiza muassasalarida oʻtkaziladigan ekspertiza turlari va mutaxassisliklar bilan tanishtiradi; davlat sud ekspertlarning huquqlari va majburiyatlarini, sud ekspertiga qoʻyiladigan malakaga oid talablar va sud ekspertlik faoliyatining asosiy prinsiplarini oʻrgatish orqali olingan nazariy bilimlarini amaliyotda qoʻllanilishini oʻrgatadi; tinglovchining tegishli mutaxassisliklar boʻyicha yakuniy imtihonida qatnashadi; oʻquv kurslaridagi taʼlim jarayonini sifatli olib borilishini oliy taʼlim muassasasi bilan hamkorlikda nazorat qilib boradi. Davlat sud-ekspertiza muassasasi qonunchilikka muvofiq boshqa vazifalarni ham bajarishi mumkin. 25. Davlat sud-ekspertiza muassasasi quyidagi huquqlarga ega: dual taʼlim sifatini oshirish yuzasidan oliy taʼlim muassasasiga takliflar berish; tinglovchi tomonidan shartnoma shartlarini, davlat sud ekspertiza muassasasining mehnat va ichki tartib qoidalari hamda boshqa meʼyoriy hujjatlari talablarini bajarmagan taqdirda oliy taʼlim muassasasi bilan kelishilgan holda tinglovchilar safidan chiqarish. Davlat sud-ekspertiza muassasasi qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin. 26. Davlat sud-ekspertiza muassasasi quyidagi majburiyatlarni oʻz zimmasiga oladi: mashgʻulotlarning amaliy qismini muassasada olib borish uchun sharoit yaratish; tinglovchilarni amaliyot davrida aniq amaliyot oʻtash joyi va zarur jihozlar bilan taʼminlash; sud ekspertlik faoliyatida zarur boʻlgan koʻnikmalarni yetarlicha shakllantirish uchun lozim boʻlgan amaliy mashgʻulotlarni oʻtkazish; tinglovchilarda mustaqil ravishda sud ekspertizasini oʻtkazish va sud ekspertiza xulosasini rasmiylashtirish uchun zarur boʻlgan malakani shakllantirish. Davlat sud-ekspertiza muassasasi qonunchilikka muvofiq boshqa majburiyatlarni ham bajarishi mumkin. 27. Oliy taʼlim muassasasi: dual taʼlim dasturini amalga oshirishni taʼminlaydi; mashgʻulotlarning nazariy qismini oliy taʼlim muassasasida olib borish uchun sharoit yaratadi; sud-ekspertiza faoliyatiga tegishli normativ-huquqiy hujjatlar bilan tanishtirish, ularning qoʻllanish nazariyasini oʻrgatadi. Oliy taʼlim muassasasi qonunchilikka muvofiq boshqa vazifalarni ham bajarishi mumkin. 28. Oliy taʼlim muassasasining huquqlari: dual taʼlim sifatini oshirish yuzasidan takliflar berish; dual taʼlim jarayonini tashkil etish uchun tuzilgan shartnomalarga tomonlar bilan kelishgan holda oʻzgartirishlar kiritish. Oliy taʼlim muassasasi qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin. 29. Oliy taʼlim muassasasi dual taʼlim dasturi boʻyicha sud-ekspertlarini qayta tayyorlash oʻquv kurslarini sifatli tashkil etish va tinglovchilarga talab darajasida sifatli taʼlim berish shart. 30. Tinglovchilar quyidagi huquqlarga ega: oʻquv dasturida nazarda tutilgan bilimlarni egallash; maʼnaviy-maʼrifiy va madaniy tadbirlarda qatnashish; ilmiy-uslubiy, ilmiy-tadqiqot ishlarida, konferensiyalar, seminar va davra suhbatlarida ishtirok etishi; ilmiy-tadqiqot ishlarini, maqolalarini chop etish va yoritish uchun taqdim etish; oʻquv jarayoniga tegishli boʻlgan qoʻshimcha maʼlumotlar va maslahatlar olish; oʻquv, texnika jihozlari va vositalari, axborot-kutubxona fondi, oʻquv zali va boshqa oʻquv-yordamchi xonalardan, bepul foydalanish; davlat sud-ekspertiza muassasasi amaliyot bazalaridan foydalanish; mehnat va jamoat ishlarida qatnashish. 31. Tinglovchilar: davlat sud ekspertiza muassasalari va oliy taʼlim muassasalarining ustavi, mehnat, ichki tartib qoidalari hamda boshqa normativ huquqiy hujjatlarida belgilangan talablarga rioya qilishi; oʻquv mashgʻulotlarining nazariy va amaliy qismi boʻyicha qatnashishi; oʻquv mashgʻulotlariga tegishli topshiriqlarni oʻz vaqtida bajarishi; biriktirilgan amaliyot rahbarlari bilan doimiy aloqada boʻlishi, ularning topshiriqlarini oʻz vaqtida bajarishi; taʼlim dasturlari talablarini bajarishi; oʻquv mashgʻulotlarida oʻz vaqtida qatnashishi; oʻquv dasturlarida nazarda tutilgan imtihon, test va yakuniy imtihonlarni topshirishi (suhbatdan oʻtishi); oʻz nazariy bilimlarini, amaliy koʻnikmalari va mahorat darajasini oshirishi; oʻquv jarayonida berilgan topshiriqlarni oʻz vaqtida bajarishi; texnika xavfsizligi, sanitariya normalari va qoidalariga rioya etishi; davlat sud-ekspertiza muassasasiga tegishli boʻlgan mulklarni asrab-avaylashi lozim. 32. Tinglovchi quyidagi hollarda qayta tayyorlash kurslaridan chetlashtirilishi mumkin; oʻz arizasiga binoan; oʻquv intizomini va tegishli muassasasining ichki tartib qoidalarini muntazam ravishda yoki bir marotaba qoʻpol ravishda buzganligi uchun; kurs davomida oʻquv mashgʻulotlarini uzrli sabablarsiz 32 akademik soatdan ortiq qoldirganligi sababli; oʻqish uchun belgilangan toʻlov oʻz vaqtida amalga oshirilmaganligi sababli; salomatligi tufayli (tibbiy maʼlumotnoma asosida); tinglovchi sud tomonidan ozodlikdan mahrum etilganligi munosabati bilan; vafot etganligi sababli. 33. Dual taʼlim bitiruvchilari oʻz xohishi boʻyicha hamda qonunchilikda belgilagan tartibda kelgusida sud eksperti sifatida davlat va nodavlat sud-ekspertiza muassasalarida, shuningdek, sud-ekspertlik byurosini taʼsis etgan holda mehnat faoliyatini olib borishi mumkin. 34. Davlat sud-ekspertiza muassasasi yangi ekspertiza turlarining joriy etilishi va ehtiyojlaridan kelib chiqqan holda, tegishli davlat muassasalari, oliy taʼlim muassasalari bilan hamkorlikda davlat taʼlim standartlariga javob beradigan yangi oʻquv dasturlarni tuzadi va dual taʼlimga joriy etadi. Bosqichlar Subyektlar Tadbirlar Muddatlar 1-bosqich Davlat sud-ekspertiza muassasalari, nodavlat sud-ekspertiza tashkilotlari, tinglovchi (talabgor) 1. Tashkil etilayotgan oʻquv kurslari toʻgʻrisida davlat sud-ekspertiza muassasalarining rasmiy veb-saytida hamda ommaviy axborot vositalarida eʼlon qilish; 2. Oʻquv kurslariga talabgorlardan hujjatlar qabul qilish. Bunda hujjatlarni onlayn tarzda topshirish davlat sud-ekspertiza muassasasining rasmiy veb-saytida hamda bevosita topshirish davlat sud-ekspertizasi muassasasiga topshiriladi. oʻquv kursi boshlanishidan uch oy oldin eʼlon qilinadi oʻquv kursi boshlanishidan uch oy oldin boshlanadi va oʻquv kursi boshlanishiga bir oy qolganda toʻxtatiladi 2-bosqich Davlat sud-ekspertiza muassasasi va oliy taʼlim muassasasi 1. Davlat sud-ekspertiza muassasasi va oliy taʼlim muassasasi oʻrtasida dual taʼlim boʻyicha sud-ekspertlarini qayta tayyorlash kurslarini tashkil etish yuzasidan shartnoma tuzish; 2. Komissiya tomonidan talabgorlarni oʻquv kursiga qabul qilish yuzasidan suhbat oʻtkazish; 3. Suhbat natijasi boʻyicha oʻqishga tavsiya etilgan talabgorlar bilan shartnomalar imzolash. Oʻquv kurslari boshlanishidan 15 kun oldin Oʻquv kurslari boshlanishidan 10 kun oldin Oʻquv kurslari boshlanishiga qadar 3-bosqich Davlat sud-ekspertiza muassasasi va oliy taʼlim muassasasi Oʻquv kurslarni tashkil etish va muvofiqlashtirish bilan bogʻliq dual taʼlim dasturini ishlab chiqish Kelishilgan muddatlarda 4-bosqich Davlat sud-ekspertiza muassasasi va oliy taʼlim muassasasi Dual taʼlim dasturi boʻyicha oʻquv kursini tashkil etishga doir tegishli chora-tadbirlarni amalga oshirish Nizomda belgilangan muddatlarda 1. Mazkur Nizom Nodavlat sud-ekspertiza tashkiloti sud ekspertlarining fuqarolik javobgarligini majburiy sugʻurta qilish tartibini belgilaydi. Ushbu Nizom talablari davlat sud-ekspertiza muassasalarining sud ekspertlariga tavsiyaviy xususiyatga ega. 2. Nodavlat sud-ekspertiza tashkiloti, shu jumladan sud-ekspertlik byurosi (keyingi oʻrinlarda — nodavlat sud-ekspertiza tashkiloti) sud ekspertlarining fuqarolik javobgarligini majburiy sugʻurta qilish ular tomonidan amalga oshirilgan sud-ekspertiza tadqiqotlari natijasida zarar koʻrgan shaxslarning mulkiy manfaatlarini sugʻurta toʻlovlari orqali himoya qilishni taʼminlashga qaratiladi. 3. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi: sud eksperti — xulosa berish uchun fan, texnika, sanʼat yoki hunar sohasida maxsus bilimlarga ega boʻlgan, belgilangan tartibda sud eksperti sifatida tayinlangan jismoniy shaxs; naf oluvchi — mazkur Nizomga muvofiq majburiy sugʻurta shartnomasi asosida yuz bergan sugʻurta hodisasi natijasida sugʻurta tovonini olish huquqiga ega shaxs; nodavlat sud-ekspertiza tashkiloti — fuqarolik, iqtisodiy va maʼmuriy sud ishlari boʻyicha sud ekspertizasini oʻtkazishga ixtisoslashtirilgan, shtatida sud eksperti sertifikatiga ega mutaxassislari mavjud boʻlgan yuridik shaxs shaklida tashkil etiladigan tashkilot; sud-ekspertlik byurosi — shartnoma asosida fuqarolik, iqtisodiy, maʼmuriy sud ishlari va maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ishlar boʻyicha sud ekspertizasini hamda jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari yuzasidan tadqiqotlar oʻtkazishga ixtisoslashtirilgan, yakka tartibda sud eksperti tomonidan taʼsis etilgan notijorat tashkilot; sugʻurta qildiruvchi — sugʻurtalovchi bilan majburiy sugʻurta shartnomasini tuzgan nodavlat sud-ekspertiza tashkiloti; sugʻurta mukofoti — sugʻurta qildiruvchi majburiy sugʻurta shartnomasiga muvofiq sugʻurtalovchiga toʻlashi shart boʻlgan pul mablagʻlari summasi; sugʻurta summasi — sugʻurtalovchi sugʻurta hodisasi sodir boʻlganda mazkur Nizomga muvofiq mulkiy zarar koʻrgan shaxslarga yetkazilgan zararning oʻrnini qoplash majburiyatini olgan summa; sugʻurta tovoni — sugʻurtalovchi tomonidan naf oluvchiga majburiy sugʻurta shartnomasiga muvofiq sugʻurta summasi doirasida toʻlashi shart boʻlgan pul mablagʻlari summasi; sugʻurta hodisasi — majburiy sugʻurta shartnomasi amal qilishi davrida qonunchilik hujjatlariga zid sud-ekspertlik harakatni amalga oshirish natijasida sud ekspertining harakatlari (harakatsizligi) tufayli jismoniy yoki yuridik shaxsga mulkiy zarar yetkazilganligining sudning qonuniy kuchga kirgan qarori bilan belgilangan yoki sugʻurta qiluvchi tomonidan tan olingan fakti; sugʻurtalovchi — tegishli turdagi sugʻurtani amalga oshirish uchun litsenziyaga ega boʻlgan va majburiy sugʻurta shartnomasiga muvofiq sugʻurta tovonini amalga oshirish majburiyatini oluvchi tijorat tashkiloti boʻlgan yuridik shaxs; sud ekspertining fuqarolik javobgarligi — nodavlat sud-ekspertiza tashkilotlari sud ekspertlarining sud ekspertizasini amalga oshirish natijasida jismoniy hamda yuridik shaxsga va (yoki) sud-ekspertizani amalga oshirishdagi uchinchi shaxslarga yetkazilgan mulkiy zararni qoplash majburiyati; sud ekspertining fuqarolik javobgarligini majburiy sugʻurta qilish shartnomasi (keyingi oʻrinlarda — majburiy sugʻurta shartnomasi) — sugʻurta shartnomasi boʻlib, unga koʻra sugʻurtalovchi sugʻurta hodisasi sodir boʻlganda mazkur Nizomga muvofiq mulkiy zarar koʻrgan shaxslarga (naf oluvchiga) ushbu sugʻurta hodisasi oqibatida yetkazilgan zararning oʻrnini shartnomada shartlashilgan haq (sugʻurta mukofoti) evaziga sugʻurta badali (sugʻurta summasi) doirasida qoplash majburiyatini oladi; uchinchi shaxs — majburiy sugʻurta shartnomasining tarafi boʻlmagan, nodavlat sud-ekspertiza tashkilotlarining sud ekspertidan sud-ekspertlik harakatlarni amalga oshirishi natijasida mulkiy zarar koʻrgan shaxs. 4. Nodavlat sud-ekspertiza tashkiloti sud ekspertlarini sud-ekspertlik faoliyatni amalga oshirishda sugʻurtalovchi bilan sud ekspertlarining majburiy sugʻurta shartnomasini tuzishi lozim. Majburiy sugʻurta shartnomasi va polisi mavjud boʻlmaganligi yoki tuzilgan sugʻurta shartnomasi qonunchilik hujjatlari talablariga muvofiq boʻlmaganligi sud ekspertining faoliyatini toʻxtatib turishga asos hisoblanadi. 5. Sud eksperti fuqarolik javobgarligining quyidagilar oqibatida yuzaga kelishi sugʻurta hodisasi hisoblanmaydi: sud ekspertiga murojaat qilgan shaxs tomonidan sud-ekspertlik harakat amalga oshirish bilan bogʻliq yolgʻon maʼlumotlar, haqiqiy boʻlmagan yoki soxta hujjatlar taqdim etilishi; agar sud-ekspertlik harakatni amalga oshirishni soʻrab murojaat qilgan shaxs sud ekspertiga ushbu sud-ekspertlik harakat huquq va qonuniy manfaatlariga taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlgan uchinchi shaxslarning yoʻqligi yoki mavjudligini bildirmagan boʻlsa. 6. Sud ekspertining sud-ekspertlik harakatni amalga oshirish uchun murojaat qilgan jismoniy yoki yuridik shaxsga va (yoki) sud-ekspertlik faoliyatni amalga oshirishdagi uchinchi shaxslarga mulkiy zarar yetkazilganligi oqibatida yuzaga keladigan majburiyatlari boʻyicha javobgarligi xavfi bilan bogʻliq mulkiy manfaatlar majburiy sugʻurta shartnomasi boʻyicha sugʻurta obyekti hisoblanadi. Sugʻurtalovchi, sugʻurta qildiruvchi va sud eksperti tomonidan amalga oshirilgan sud-ekspertlik harakatlari natijasida zarar koʻrgan uchinchi shaxslar sud ekspertning fuqarolik javobgarligini majburiy sugʻurta qilish subyektlaridir. 7. Majburiy sugʻurta shartnomasi boʻyicha sugʻurta summasi sud-ekspertizasi faoliyati bilan shugʻullanuvchi har bir sud eksperti uchun — bazaviy hisoblash miqdorining bir yarim ming baravaridan kam boʻlishi mumkin emas. 8. Majburiy sugʻurta shartnomasi sugʻurta qildiruvchi va sugʻurtalovchi oʻrtasida tuziladi. 9. Majburiy sugʻurta shartnomasi sugʻurta qildiruvchining ushbu Nizomga 1-ilovaga muvofiq shakl boʻyicha majburiy sugʻurta shartnomasini tuzish toʻgʻrisidagi arizasi asosida tuziladi. 10. Sugʻurta qildiruvchi majburiy sugʻurta shartnomasini tuzish uchun sugʻurtalovchini ixtiyoriy tanlaydi. 11. Agar majburiy sugʻurta shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, u sugʻurta qildiruvchi tomonidan sugʻurta mukofoti toʻlangan vaqtdan, boʻlib-boʻlib toʻlashda esa birinchi sugʻurta mukofoti toʻlangan vaqtdan boshlab kuchga kiradi va taraflar uchun majburiy hisoblanadi. 12. Majburiy sugʻurta shartnomasi u kuchga kirgan kundan boshlab bir yil muddatga amal qiladi. 13. Sugʻurta polisi sugʻurta qildiruvchiga sugʻurtalovchining hisobvaragʻiga majburiy sugʻurta shartnomasi boʻyicha sugʻurta mukofoti kelib tushgan kundan keyingi uch ish kunidan kechikmay beriladi. Sugʻurta polisi blankasi qatʼiy hisobda turadigan hujjat boʻlib, hisobga olish seriyasiga, raqamiga va himoyalanganlikning kamida 3 darajasiga ega boʻlishi kerak. Sugʻurta polisi blankasi sugʻurtalovchining buyurtmasi boʻyicha, bosmaxona usulida, A4 (210 — 297 mm) formatda “Davlat belgisi” davlat-ishlab chiqarish birlashmasida ushbu Nizomga 2-ilovada keltirilgan namunaga muvofiq tayyorlanadi. 14. Sugʻurta polisi yoʻqolgan yoki yaroqsiz holga kelgan taqdirda sugʻurta qildiruvchi uning dublikatini olish huquqiga ega. 15. Majburiy sugʻurta shartnomasiga oʻzgartirishlar tomonlarning kelishuviga asosan ulardan birining yozma arizasi asosida kiritiladi. Shartnomaga kiritilgan barcha oʻzgartirish va qoʻshimchalar ular yozma ravishda yozilgan va har ikki tomonning vakolatli vakillari tomonidan imzolangan taqdirda qonuniy kuchga ega. 16. Majburiy sugʻurta shartnomasining amal qilishi quyidagi hollarda muddatidan oldin toʻxtatiladi: nodavlat sud-ekspertiza tashkiloti tugatilganda; sud eksperti vakolati tugatilganda yoki u vafot etganda; majburiy sugʻurta shartnomasi sud qaroriga koʻra haqiqiy emas deb topilganda. Majburiy sugʻurta shartnomasining amal qilishi qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa holatlarda ham muddatidan oldin toʻxtatilishi mumkin. Majburiy sugʻurta shartnomasining amal qilishi toʻxtatilgan taqdirda, sugʻurta mukofotining bir qismi toʻlangan tovon summasiga va majburiy sugʻurta toʻgʻrisidagi shartnomaning amal qilishining kunlar hisobidagi qolgan muddatiga mutanosib ravishda qaytariladi. 17. Sugʻurta qildiruvchi: sugʻurtalovchini erkin tanlash; sugʻurtalovchidan majburiy sugʻurta shartnomasi shartlarini, shu jumladan oʻz huquq va majburiyatlarini tushuntirishni talab qilish; sugʻurtalovchining moliyaviy hisoboti bilan tanishish; ushbu Nizomda nazarda tutilgan tartibda va shartlarda sugʻurta tovonini olish; sugʻurtalovchining sugʻurta tovonini toʻlashni rad etish toʻgʻrisidagi qarori yuzasidan tegishli tartibda sudga shikoyat qilish huquqiga ega. Sugʻurta qildiruvchi qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin. 18. Sugʻurta qildiruvchi: majburiy sugʻurta shartnomasida belgilangan miqdorda, tartibda va muddatlarda sugʻurtalovchiga sugʻurta mukofotini toʻlashi; majburiy sugʻurta shartnomasini tuzishda sugʻurtalovchiga ushbu Nizomda belgilangan maʼlumotlarni taqdim etishi; sugʻurtalovchiga sugʻurta hodisasi munosabati bilan unga nisbatan qoʻyilayotgan barcha talablar yoki unga qarshi boshlangan sud muhokamasi toʻgʻrisida darhol xabar qilish, zarar yetkazilishi holatlari toʻgʻrisidagi barcha maʼlumotlarni va vakolatli organlardan olingan sugʻurta hodisasining sabablari hamda oqibatlarini, zararning xususiyati va miqdorini belgilash uchun zarur boʻlgan hujjatlarni sugʻurtalovchiga taqdim etishi; sugʻurta hodisasi yuz berganda zararning oldini olish va (yoki) kamaytirish yuzasidan mumkin boʻlgan barcha choralarni koʻrishi; sugʻurtalovchiga zararni qoplash toʻgʻrisidagi uchinchi shaxslarning talabi bilan bogʻliq masalalarni hal qilishda ishtirok etish imkoniyatini berishi; sugʻurta hodisasi yuz berganligi uchun javobgar shaxsga nisbatan regress talab qilish huquqini sugʻurta tovonini toʻlagan sugʻurtalovchiga oʻtishini taʼminlashi shart. Sugʻurta qildiruvchi qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa majburiyatlarni ham olishi mumkin. 19. Sugʻurtalovchi: majburiy sugʻurta shartnomasini tuzishda sugʻurta qildiruvchi shaxsdan sud ekspertlarining javobgarligini majburiy sugʻurta qilish boʻyicha oldingi shartnomalar, sugʻurta holatlari, sugʻurta toʻlovlari va majburiy sugʻurta shartnomasini tuzish uchun zarur boʻlgan boshqa maʼlumotlarni taqdim etishini talab qilish; sugʻurta qildiruvchi tomonidan yetkazilgan zararni qoplash toʻgʻrisidagi uchinchi shaxslarning talablari bilan bogʻliq masalalarni hal qilishda ishtirok etish; Nizomga nazarda tutilgan hollarda zarar yetkazganlik uchun javobgar shaxsga nisbatan regress talab qilish huquqini taqdim etish; Shuningdek, sugʻurta tovonini toʻliq yoki qisman toʻlashni rad etish huquqiga ega. Sugʻurtalovchi qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin. 20. Sugʻurtalovchi: sugʻurta qildiruvchini majburiy sugʻurta shartnomasi shartlari bilan tanishtirishi, shu jumladan uning huquq va majburiyatlarini tushuntirishi; qonunchilik hujjatlarida belgilangan hollarda va tartibda majburiy sugʻurta shartnomasi muddatidan oldin bekor qilinganda sugʻurta qildiruvchiga sugʻurta mukofotini toʻliq yoki qisman qaytarib berishi; sugʻurta hodisasi yuz berganligi va sugʻurtalovchi tomonidan toʻlanishi lozim boʻlgan zarar miqdorini tasdiqlovchi hujjatlar yetarli boʻlmagan taqdirda, ular olingan kundan boshlab uch ish kuni mobaynida ariza beruvchiga taqdim etilmagan va (yoki) notoʻgʻri rasmiylashtirilgan hujjatlarning toʻliq roʻyxati koʻrsatilgan holda xabar berishi; sugʻurta hodisasi yuz berganda ushbu Nizomga nazarda tutilgan tartibda va shartlarda sugʻurta toʻlovini amalga oshirishi; sugʻurta qildiruvchidan (naf oluvchidan) ariza olinganda sugʻurta qildiruvchining (naf oluvchining) talablarini koʻrib chiqish va besh ish kuni ichida nizoni hal etishning keyingi tartibi koʻrsatgan holda yozma javob berishi; sugʻurta hodisasi yuz berganda zararni oldini olish va (yoki) kamaytirish maqsadida sugʻurta qildiruvchiga yetkazilgan xarajatlarni qoplashi; oʻz faoliyatini amalga oshirish natijasida sugʻurta qildiruvchi va uchinchi shaxs yoki naf oluvchi toʻgʻrisida olingan maʼlumotlarning maxfiyligini taʼminlashi shart. Sugʻurtalovchi qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa majburiyatlarni ham olishi mumkin. 21. Majburiy sugʻurta shartnomasi boʻyicha sugʻurta mukofotining hajmi tomonlarning kelishuvi bilan belgilanadi, biroq majburiy sugʻurta shartnomasida belgilangan sugʻurta summasining 1 foizidan kam boʻlmasligi kerak. Davlat tomonidan majburiy sugʻurta qilish shartnomasi amal qiladigan muddat mobaynida sugʻurta tarifi darajasining oʻzgarishi sugʻurta qildiruvchi tomonidan toʻlov vaqtida amalda boʻlgan sugʻurta tarifi boʻyicha toʻlangan sugʻurta mukofotining oʻzgarishiga olib kelmaydi. 22. Sugʻurtalovchi naf oluvchiga sugʻurta tovonini toʻlash toʻgʻrisida qaror qabul qilish uchun sugʻurtalovchiga quyidagi hujjatlar taqdim etiladi: sugʻurta tovonini olish toʻgʻrisida ushbu Nizomga 3-ilovaga muvofiq shaklda ariza; uchinchi shaxslarning yetkazilgan zararni va uning miqdorini tasdiqlovchi hujjatlar ilova qilingan zararni qoplash toʻgʻrisidagi talabi yoki sugʻurta qildiruvchi tomonidan sud-ekspertlik harakatlar sodir etilishi natijasida yetkazilgan zararni qoplash toʻgʻrisidagi sudning qonuniy kuchga kirgan qarori; naf oluvchining shaxsini tasdiqlovchi hujjat yoki yuridik shaxs vakiliga berilgan ishonchnoma; yetkazilgan zararning oldini olish va (yoki) kamaytirish choralarini koʻrish bilan bogʻliq xarajatlarni tasdiqlovchi hujjatlar. 23. Hujjatlarni qabul qilgan sugʻurtalovchi ariza beruvchiga taqdim etilgan hujjatlarning toʻliq roʻyxati va qabul qilingan sana koʻrsatilgan maʼlumotnoma berishi shart. Ariza beruvchi tomonidan sugʻurta tovonini olish toʻgʻrisidagi murojaat elektron shaklda yuborilgan taqdirda, unga ushbu maʼlumotnoma elektron shaklda taqdim etilishi mumkin. 24. Sugʻurta hodisasi sugʻurta qildiruvchi tomonidan yetkazilgan zararni qoplash toʻgʻrisidagi sudning qarori qonuniy kuchga kirgan yoki sugʻurta qildiruvchi tomonidan zararni qoplash toʻgʻrisidagi uchinchi shaxslarning talablari asosli ekanligi tan olingan va bu haqda sugʻurtalovchining roziligi olingan kundan boshlab yuz bergan hisoblanadi. 25. Sugʻurtalovchi sugʻurta qildiruvchining tashabbusi bilan yoki sugʻurtalovchining talabiga binoan zararni bartaraf qilish va (yoki) kamaytirish yuzasidan kechiktirib boʻlmaydigan choralar koʻrilishi munosabati bilan yuzaga kelgan sugʻurta qildiruvchining barcha bildirilgan va isbotlanadigan xarajatlarini, hatto bu choralar muvaffaqiyatsiz boʻlgan hollarda ham qoplaydi. 26. Zararni bartaraf qilish va (yoki) kamaytirish boʻyicha xarajatlar sugʻurta tovoni miqdoridan ortiq boʻlishi mumkin emas. 27. Sugʻurta tovoni yetkazilgan zarar miqdorida, lekin sugʻurta summasidan oshmagan miqdorda sugʻurtalovchi tomonidan bevosita uchinchi shaxsga (uning merosxoʻriga yoki huquqiy vorisiga) toʻlanadi. 28. Agar sugʻurta qildiruvchi uchinchi shaxsga yetkazilgan zararning oʻrnini sugʻurtalovchining yozma roziligi bilan oʻz hisobidan qoplasa, sugʻurta qildiruvchi yetkazilgan zararning oʻrnini qoplash tartibida oʻzi amalga oshirgan toʻlovlarni tasdiqlovchi hujjatlarni taqdim etganidan keyin sugʻurtalovchi sugʻurta qildiruvchiga sugʻurta tovonini toʻlaydi. Sugʻurta qildiruvchi uchinchi shaxsga yetkazilgan zararning oʻrnini oʻz hisobidan qisman qoplasa sugʻurtalovchi sugʻurta tovonining tegishli qismini sugʻurta qildiruvchiga, qolgan qismini esa — uchinchi shaxsga (uning merosxoʻriga yoki huquqiy vorisiga) toʻlaydi. Bankning toʻlov amalga oshirilganligi toʻgʻrisidagi belgisi qoʻyilgan toʻlov topshiriqnomasi nusxasi yetkazilgan zarar oʻrnini qoplash tartibida sugʻurta qildiruvchi toʻlaganligini yoki boshqa toʻlov qilinganligini tasdiqlovchi hujjatlar hisoblanadi. 29. Sugʻurta tovonini toʻlashda sugʻurtalovchi naf oluvchidan sugʻurtalovchiga nisbatan daʼvoni cheklaydigan shartlarni qabul qilishni talab qilishga haqli emas. Sud eksperti tomonidan amalga oshirilgan sud-ekspertiza natijasida mulkiy manfaatlari zarar koʻrgan uchinchi shaxs vafot etgan taqdirda, uning merosxoʻrlari yoki huquqiy vorislari naf oluvchi hisoblanadi. Sugʻurtalovchining yozma roziligi bilan sugʻurtalovchining majburiyatlari doirasida uchinchi shaxsga (uning merosxoʻrlariga yoki huquqiy vorislariga) yetkazilgan zararning oʻrnini qoplagan sugʻurta qildiruvchi ham naf oluvchi boʻlishi mumkin. 30. Sugʻurta tovonini toʻlash sugʻurtalovchining sugʻurta tovonini toʻlash toʻgʻrisidagi qarori qabul qilingan kundan eʼtiboran besh ish kuni mobaynida amalga oshiriladi. 31. Sugʻurtalovchining sugʻurta tovonini toʻlashni rad etish toʻgʻrisidagi yoki uni toʻlash haqidagi qarori sugʻurta qildiruvchiga u sugʻurta tovoni toʻlash toʻgʻrisida yozma murojaat etganidan keyin oʻn besh kundan kechiktirmay xabar qilinishi kerak, tovon toʻlash rad etilganda qarorda rad etishning asoslantirilgan sabablari koʻrsatilishi lozim. 32. Agar sugʻurta tovonini toʻlash ushbu Nizomda belgilangan muddatda amalga oshirilmagan boʻlsa, sugʻurtalovchi uchinchi shaxsga (uning merosxoʻriga yoki huquqiy vorisiga) sugʻurta tovoniga qoʻshimcha ravishda sugʻurta tovonini toʻlash toʻgʻrisida qaror qabul qilingan kundagi bank foizining hisob stavkasidan kelib chiqqan holda penya toʻlaydi. 33. Agar majburiy sugʻurta shartnomasi amalda boʻlgan davrda sugʻurtalovchi uchinchi shaxsga (uning merosxoʻriga yoki huquqiy vorisiga) sugʻurta tovoni toʻlasa, u holda sugʻurta qildiruvchi sugʻurtalovchidan sugʻurta tovoni toʻlanganligi toʻgʻrisidagi xabarnoma olingan kundan eʼtiboran ikki hafta muddatda toʻlangan sugʻurta tovoni summasiga va majburiy sugʻurta shartnomasi amal qilishining qolgan muddatiga mutanosib ravishda qoʻshimcha sugʻurta mukofotini toʻlaydi. 34. Sugʻurtalovchi majburiy sugʻurta shartnomasining amal qilishi davrida vujudga kelgan zararlarning oʻrnini, agar uchinchi shaxs (uning merosxoʻri yoki huquqiy vorisi) zararlarni keltirib chiqargan sugʻurta hodisasi haqida zararlarning oʻrnini majburiy sugʻurta shartnomasining amal qilish muddati tugaganidan keyin uch yil ichida undirish toʻgʻrisida daʼvo arizasi bergan boʻlsa, qoplaydi. 35. Sugʻurtalovchi sugʻurta hodisasi quyidagi asoslar boʻyicha yuzaga kelgan taqdirda sugʻurta tovonini toʻlashni rad etish huquqiga ega: sugʻurta qildiruvchining sugʻurta hodisasini yuzaga keltirishga qaratilgan qasddan qilingan harakatlari; sugʻurta qildiruvchi tomonidan sugʻurta hodisasi yuz berganligi haqida yolgʻon maʼlumotlar taqdim etilishi; sugʻurta qildiruvchi tomonidan “Sud ekspertizasi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasining Qonunida belgilangan sud ekspertining vazifalari va majburiyatlariga muvofiq boʻlmagan faoliyatni amalga oshirishi; sugʻurta qildiruvchi tomonidan zarar keltirib chiqarishda aybdor boʻlgan shaxsdan yetkazilgan zarar uchun tegishli kompensatsiya olinishi; sugʻurta qildiruvchi tomonidan sugʻurtalovchiga sugʻurta hodisasi yuzaga kelishi holatlarini tekshirishda va yetkazilgan zarar miqdorini aniqlashda toʻsqinlik qilishi. Sugʻurtalovchi ushbu bandda nazarda tutilmagan boshqa asoslar boʻyicha sugʻurta tovonini toʻlashni rad etishga haqli emas. 36. Sugʻurtalovchi tomonidan quyidagi hollarda sugʻurta tovoni qoplanmaydi: sugʻurta qildiruvchi tomonidan tan olingan, biroq sugʻurtalovchining roziligi olinmagan uchinchi shaxsning yozma talabi bilan aniqlangan zarar; majburiy sugʻurta shartnomasi amal qilishi davomida shartnoma kuchga kirgunga qadar yuzaga kelgan sabablarga koʻra yetkazilgan zarar; maʼnaviy zarar, boy berilgan foyda va jarima toʻlovlari. 37. Sugʻurtalovchi zarar yetkazilgan shaxsga oʻzi toʻlagan sugʻurta tovoni miqdorida quyidagi hollarda regress tartibida talab qilish huquqiga ega, agar: sugʻurta hodisasi sugʻurta qildiruvchining qasddan qilgan harakatlari natijasida yuzaga kelgan boʻlsa; sugʻurta hodisasi sugʻurta qildiruvchining qasddan sodir etgan jinoyati natijasida yuzaga kelgan boʻlsa; sugʻurta qildiruvchi tomonidan zararning oldini olish va (yoki) kamaytirish choralarini qasddan koʻrmaganligi natijasida zarar miqdori oshib ketgan boʻlsa; sugʻurta qildiruvchi tomonidan sugʻurtalovchiga sugʻurta obyekti, sugʻurta xavfi, sugʻurta hodisasi va uning natijalari haqida yolgʻon maʼlumotlar berilgan boʻlsa. 38. Sugʻurta tovonini toʻlagan sugʻurtalovchiga sugʻurta qildiruvchining sugʻurta natijasida qoplangan zarar uchun javobgar shaxsga nisbatan toʻlangan summa doirasida regress tartibida talab qilishga boʻlgan huquqi oʻtadi. 39. Sugʻurtalovchi tomonidan undirilgan zararlar boʻyicha javobgar boʻlgan shaxsga nisbatan ega boʻlgan talab qilish huquqi sugʻurta tovonini toʻlashni amalga oshirgan sugʻurtalovchiga u toʻlagan summa doirasida oʻtadi. 40. Sugʻurta qildiruvchi sugʻurta tovonini olishda sugʻurtalovchiga uning sugʻurta hodisasi yuzaga kelishida aybdor boʻlgan shaxsga nisbatan qayta talab qilish huquqini amalga oshirishi uchun barcha zarur hujjatlarni berishi shart. 41. Agar sugʻurta qildiruvchi sugʻurtalovchi tomonidan undirilgan zarar yuzasidan javobgar boʻlgan shaxsga nisbatan oʻzining talab qilish huquqidan voz kechsa yoki ushbu huquqni amalga oshirish sugʻurta qildiruvchining aybiga koʻra mumkin boʻlmay qolsa sugʻurtalovchi sugʻurta qildiruvchidan sugʻurta tovonining toʻlangan summasini qaytarib berishni talab qilishga haqlidir. 42. Mazkur Nizom talablari buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilikda belgilangan tartibda javob beradilar. T/r Ekspertiza turlari 1. Sud-xatshunoslik ekspertizasi 2. Hujjatlarning texnik-kriminalistik ekspertizasi 3. Sud-sanʼatshunoslik ekspertizasi 4. Sud-portret ekspertizasi 5. Sud-trasologik ekspertizasi 6. Tolali materiallar va ulardan tayyorlangan mahsulotlarning sud ekspertizasi 7. Polimer materiallar va ulardan tayyorlangan mahsulotlarning sud ekspertizasi 8. Lok-boʻyoq materiallari va qoplamalarining sud ekspertizasi 9. Sud-tuproqshunoslik ekspertizasi 10. Neft mahsulotlari va yoqilgʻi-moylash materiallarining sud ekspertizasi 11. Tabiiy minerallar sud ekspertizasi 12. Shisha buyumlari va silikatli qurilish materiallarining sud ekspertizasi 13. Metall buyumlari va qotishmalarining sud ekspertizasi 14. Dori vositalarining sud ekspertizasi 15. Tabiati nomaʼlum moddalarning sud ekspertizasi 16. Tarkibida spirt boʻlgan suyuqliklar va ularning izlari sud ekspertizasi 17. Maxsus markerlar (koʻrsatkichlar) sud ekspertizasi 18. Oziq-ovqat mahsulotlarining sud ekspertizasi 19. Sud-biologik ekspertizasi 20. Sud-botanik ekspertizasi 21. Sud-zoologik ekspertizasi 22. Odam DNKsi sud-biologik ekspertizasi 23. Sud-transport-trasologiya ekspertizasi 24. Sud-iqtisodiy ekspertizasi 25. Sud-buxgalteriya ekspertizasi 26. Sud-moliya-kredit ekspertizasi 27. Mehnat iqtisodiyoti sud ekspertizasi 28. Sud-rejali-iqtisodiyot ekspertizasi 29. Sud-iqtisodiy-statistik ekspertizasi 30. Tashqi savdo faoliyatining sud-iqtisodiy ekspertizasi 31. Sud-qurilish-texnikaviy ekspertizasi 32. Sud-yer ekspertizasi 33. Sud-tovarshunoslik ekspertizasi 34. Sud-fonografiya ekspertizasi 35. Videomateriallarning sud ekspertizasi 36. Sud-ekologik ekspertizasi 37. Sud-siyosatshunoslik-lingvistik ekspertizasi 38. Sud-filologik ekspertizasi 39. Sud-kompyuter-texnikaviy ekspertizasi 40. Sud-psixologik ekspertizasi 41. Sud-elektrotexnikaviy ekspertizasi 42. Sud-yongʻin texnik ekspertizasi 43. Sud ballistik ekspertizasi 44. Giyohvand moddalar, psixotrop moddalar va prekursorlar ekspertizasi 45. Sud-avtotexnika ekspertizasi 46. Oziq-ovqat mahsulotlarning tadqiqotlari 47. Mikrozarrachalar ekspertizasi 48. Yoʻl ekspertizasi 49. Sud lingvistik ekspertizasi 50. Zaharli ximikatlar va ogʻir metall tuzlari ekspertizasi 51. Boshqa tur obyektlar ekspertizasi 1. Vazirlar Mahkamasining 2010-yil 28-dekabrdagi 321-son qarori (Oʻzbekiston Respublikasi QT, 2010-y., 12-son, 75-modda) bilan tasdiqlangan Davlat sud ekspertlarining hayoti va sogʻligʻini davlat tomonidan majburiy sugʻurta qilish toʻgʻrisidagi nizomda: a) 6-banddan “ushbu Nizomga 1-ilovaga muvofiq shakl boʻyicha” soʻzlari chiqarib tashlansin; b) 1-ilova oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin. 3. Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 24-dekabrda 1030-son qarori bilan tasdiqlangan Ilm-fan va taʼlim sohasidagi davlat tashkilotlarida ilmiy, ilmiy-pedagogik va mehnat faoliyati bilan shugʻullanuvchi ilmiy darajaga ega xodimlarga qoʻshimcha haq toʻlash tartibi toʻgʻrisidagi nizomning 1-bandi “huquqni muhofaza qilish organlari” soʻzlaridan keyin “hamda davlat sud-ekspertiza muassasalarining” soʻzlari qoʻshilsin.