SANITARIYA-EPIDEMIOLOGIYA MUASSASALARI LABORATORIYALARIDA (BOʻLINMALARIDA VA BOʻLIMLARIDA) ISHLASHDA MEHNATNI MUHOFAZA QILISH QOIDALARINI TASDIQLASH HAQIDA
(order, 2025-12-10)

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 12-iyuldagi 267-son “Mehnatni muhofaza qilishga doir meʼyoriy hujjatlarni qayta koʻrib chiqish va ishlab chiqish toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati qarorlarining toʻplami, 2000-y., 7-son, 39-modda) va 2010-yil 20-iyuldagi 153-son “Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha normativ-huquqiy bazani yanada takomillashtirish toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2010-y., 28-29-son, 234-modda) qarorlariga muvofiq buyuraman: 1. Sanitariya-epidemiologiya muassasalari laboratoriyalarida (boʻlinmalarida va boʻlimlarida) ishlashda mehnatni muhofaza qilish qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kundan boshlab oʻn kun oʻtgandan keyin kuchga kiradi. Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasining “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Qonuniga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 223-modda) hamda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 12-iyuldagi 267-son “Mehnatni muhofaza qilishga doir meʼyoriy hujjatlarni qayta koʻrib chiqish va ishlab chiqish toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati qarorlarining toʻplami, 2000-y., 7-son, 39-modda) va 2010-yil 20-iyuldagi 153-son “Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha normativ-huquqiy bazani yanada takomillashtirish toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2010-y., 28-29-son, 234-modda) qarorlariga muvofiq sanitariya-epidemiologiya muassasalari laboratoriyalarida (boʻlinmalarida va boʻlimlarida) (bundan buyon matnda laboratoriya deb yuritiladi) ishlashda mehnatni muhofaza qilish tartibini belgilaydi. 1. Mazkur Qoidalar sanitariya-epidemiologiya muassasalarining (bundan buyon matnda tashkilotlar deb yuritiladi) bakteriologik, oʻta xavfli yuqumli kasalliklar infeksiyasi, parazitologik, virusologik, radiologik tekshirishlarini olib boruvchi laboratoriyalarga taalluqlidir. 2. Mazkur Qoidalar binolar va inshootlarni loyihalash, qurish va qayta qurishda, sexlarni texnik jihozlash va qayta jihozlashda, texnologik jarayonlar hamda uskunalardan foydalanishda hisobga olinishi lozim 3. Mazkur Qoidalar texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablari bajarilishi shart ekanligini istisno etmaydi. 4. Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilishga doir qonunlar va boshqa normativ hujjatlarga rioya etilishi ustidan davlat nazorati bunga maxsus vakolat berilgan davlat organlari tomonidan, jamoatchilik nazorati esa mehnat jamoalari va kasaba uyushmasi tashkilotlari tomonidan saylanadigan mehnatni muhofaza qilish boʻyicha vakillar tomonidan amalga oshiriladi. 5. Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish borasidagi ishlarni tashkil qilish Mehnat muhofazasi boʻyicha ishlarni tashkil etish toʻgʻrisidagi namunaviy nizomga (roʻyxat raqami 273, 1996-yil 14-avgust) muvofiq amalga oshiriladi. 6. Tashkilotlarda quyidagi asosiy hujjatlar ishlab chiqiladi (tasdiqlanadi) va yuritiladi: mehnat sharoitlari va mehnatni muhofaza qilish ishlarini yaxshilash, sanitariya-sogʻlomlashtirish chora-tadbirlari boʻyicha boʻlimni oʻz ichiga olgan jamoaviy shartnoma; tasdiqlangan mehnat sharoitlarini baholash va ish oʻrinlarini attestatsiya qilish uslubiga muvofiq ish oʻrinlarini attestatsiya qilish kartalari; mehnatni muhofaza qilish xizmatining choraklik ish rejalari; ishchilar va muhandis-texnik xodimlarni oʻqitish, yoʻl-yoʻriq berish va bilimlarini sinovdan oʻtkazish dasturlari; mehnatni muhofaza qilish boʻyicha maʼmuriy-jamoatchilik nazoratini yuritish jurnali (uch bosqichli nazorat); xodimlar bilan yongʻinga qarshi yoʻl-yoʻriq berish va yongʻin-texnikaviy minimum mashgʻulotlarini oʻtkazish dasturi; har bir kasb va ish turlari boʻyicha mehnatni muhofaza qilish yoʻriqnomalari. 7. Oʻzbekiston Respublikasi “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 223-modda) 14-moddasiga muvofiq xodimlar soni 50 nafar va undan oshadigan tashkilotlarda maxsus tayyorgarlikka ega shaxslar orasida mehnatni muhofaza qilish xizmatlari tuziladi (lavozimlar joriy etiladi), 50 va undan ortiq transport vositalariga ega boʻlgan tashkilotlarda esa bundan tashqari yoʻl harakati xavfsizligi xizmatlari tuziladi (lavozimlar joriy etiladi). 8. Mehnatni muhofaza qilish xizmati oʻz maqomiga koʻra tashkilotning asosiy xizmatlariga tenglashtiriladi va uning rahbariga boʻysunadi hamda tashkilotning faoliyati tugatilgan taqdirda bekor qilinadi. 9. Mehnatni muhofaza qilish xizmatining mutaxassislari lavozim yoʻriqnomasiga binoan ularning majburiyatlariga kiritilmagan boshqa ishlarni bajarishga jalb qilinishi mumkin emas. 10. Tashkilotlarda mehnat faoliyati bilan bogʻliq ravishda sodir boʻlgan baxtsiz hodisalar va boshqa jarohatlanishlarni tekshirish va hisobini yuritish Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 6-iyundagi 286-son qarori (Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining qarorlari toʻplami, 1997-y., 6-son, 21-modda) bilan tasdiqlangan Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni va xodimlar salomatligining boshqa xil zararlanishini tekshirish va hisobga olish toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq amalga oshirilishi lozim. 11. Tashkilot xodimlari oʻz kasblari va ish turlari boʻyicha belgilangan tartibda oʻqishlari, ularning bilimlari sinovdan oʻtkazilishi va ularga yoʻl-yoʻriq berilishi kerak. 12. Xodimlarning mehnatni muhofaza qilish boʻyicha bilimlarini sinovdan oʻtkazish Mehnat muhofazasi boʻyicha oʻqitishni va bilimlarni sinashni tashkil qilish toʻgʻrisidagi namunaviy nizomga (roʻyxat raqami 272, 1996-yil 14-avgust) muvofiq amalga oshirilishi lozim. 13. Ishlarni texnologik reglament boʻyicha xavfsiz yuritish yoʻriqnomalari Mehnat muhofazasi boʻyicha yoʻriqnomalarni ishlab chiqish toʻgʻrisidagi nizomga (roʻyxat raqami 870, 2000-yil 7-yanvar) (Oʻzbekiston Respublikasi vazirliklari, davlat qoʻmitalari va idoralarining meʼyoriy hujjatlari axborotnomasi 2000-y., 1-son) muvofiq ishlab chiqiladi hamda tashkilot xodimlarini ish joylarini ushbu yoʻriqnomalar bilan taʼminlash tashkilot rahbariyati zimmasiga yuklatiladi. 14. Tashkilotlar GOST 17.2.3.02-78 boʻyicha xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari, ularning tavsifi, yuzaga kelish manbalari, xodimlarga taʼsir qilish xususiyatlari va salomatlik uchun xavflilik darajasi va kelgusidagi oqibatlari toʻgʻrisida toʻliq va xolisona maʼlumotga ega boʻlishi lozim. 15. Ish joylaridagi muhit hamda mehnat jarayonining xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar ishlab chiqarish muhitining fizik, kimyoviy, radiologik, mikrobiologik va mikroiqlim oʻlchovi natijalari, shuningdek mehnatning ogʻir sharoitlari attestatsiya qilish orqali belgilanishi lozim. 16. Yangi zararli moddalar paydo boʻlishiga yoki xavfli va zararli ishlab chiqarish omillar yoʻqolishiga olib keladigan texnologik jarayonlar oʻzgarishlarida yoki yangi ishlab chiqarish uskunalarini joriy qilishda xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarga tegishli oʻzgartirishlar kiritilishi lozim. 17. Tashkilot oʻta xavfli sharoitda bajariladigan ishlar roʻyxatiga ega boʻlishi lozim. Roʻyxatga xavfli moddalar bilan bajariladigan ishlar, balandlikda, ifloslangan havo va suv muhitida, yuqori harorat va namlik sharoitida bajariladigan ishlar amaldagi tarmoq roʻyxatlariga muvofiq boshqa ishlar kiritilishi shart. 18. Barcha xodimlar oʻta xavfli ishlarni bajarish topshirigʻini olishdan oldin, mehnat muhofazasi boʻyicha yoʻl-yoʻriq olishi va ishlarni bajarish usullarini oʻzlashtirib olishi shart. 19. Oʻta xavfli ishlarni bajarish, faqat belgilangan tartibda rasmiylashtirilgan naryad-ruxsatnomaga muvofiq amalga oshirilishi lozim. 20. Tashkilot rahbariyati oʻta xavfli ishlarni rejalashtirishda, tashkillashtirishda va xavfsiz bajarishda belgilangan talablarga muvofiq amalga oshirilishiga toʻla javobgardir. 21. Xodimlarni xavfli va zararli ishlab chiqarish omillaridan himoya qilish belgilangan standartlar va meʼyorlar talablariga mos jamoaviy va yakka tartibdagi himoya vositalaridan foydalanish orqali taʼminlanishi lozim. 22. Jamoaviy himoya qilish vositalariga quyidagilar kiradi: ish joylarining havo muhitini meʼyorlashtirish vositalari (shamollatish va havo tozalash, isitish, havo haroratini, namligini bir xil meʼyorda saqlash va boshqalar); ish joylarining yorugʻligini normallashtirish vositalari (yoritish asboblari, yorugʻlikdan himoya qilish moslamalari va boshqalar); shovqindan, tebranishdan, elektr va statik toklar urishidan hamda uskunalar yuzasini yuqori darajadagi haroratdan himoya qilish vositalari; mexanik va kimyoviy omillarning taʼsiridan himoya qilish vositalari. 23. Jamoaviy himoya vositalari xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari xonadagi barcha xodimlarga taʼsir qilganda qoʻllanishi shart va tashkilotni qurish yoki rekonstruksiya qilish loyihalariga kiritilishi lozim. 24. Jamoaviy himoya vositalari xavfli va zararli ishlab chiqarish omillarini ruxsat etilgan miqdorgacha kamaytirish imkonini bermagan hollarda yakka tartibdagi himoya vositalari qoʻllanishi lozim. Bunday hollarda yakka tartibdagi himoya vositalarisiz xodimlarning ishga jalb qilinishi taqiqlanadi. 25. Yakka tartibdagi himoya vositalaridan foydalanadigan xodimlar ularni qoʻllashi, himoya xususiyatlari va amal qilish muddati toʻgʻrisida maʼlumotlarga ega boʻlishi lozim. 26. Tashkilotda quyidagilar taʼminlanishi shart: yakka tartibdagi himoya vositalarining zarur miqdori va nomenklaturasi; himoya vositalarini qoʻllash va toʻgʻri foydalanish ustidan doimiy nazorat amalga oshirilishi; himoya vositalarining samaradorligi va sozligi tekshirilishi. 27. Xodimlar Sogʻliqni saqlash va tibbiyot ishlab chiqarishlari xodimlari uchun maxsus kiyim, maxsus poyabzal va boshqa yakka tartibda himoyalanish vositalarini bepul berishning namunaviy meʼyorlariga (roʻyxat raqami 1998, 2009-yil 25-avgust) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2009-y., 35-son, 391-modda) muvofiq yakka tartibdagi himoya vositalari bilan bepul taʼminlanishi lozim. 28. Tashkilotlarda tanlov oʻtkazilishi lozim boʻlgan kasblar va mutaxassisliklar roʻyxati boʻlishi lozim. 29. Xodimlar, ishlab chiqarish uchastkalarining rahbarlari tegishli maʼlumotga va ish tajribasiga ega boʻlishi kerak. 30. Bosim ostida ishlovchi uskunalarda va xavfi yuqori boʻlgan ishlarda xizmat koʻrsatuvchi xodimlar maxsus kurslarda tayyorgarlikdan oʻtgan va tegishli guvohnomaga ega boʻlishi shart. 31. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 14-iyuldagi 290-son qarori bilan tasdiqlangan Oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslarning mehnatidan foydalanilishi taqiqlangan ogʻir ishlarning hamda zararli yoki xavfli mehnat sharoitlaridagi ishlarning roʻyxatiga muvofiq oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslar ogʻir ishlarga hamda zararli va xavfli mehnat sharoiti mavjud ishlarga qabul qilinmasligi lozim. 33. Tashkilotlarda xodimlarning salomatligini nazorat qilish “Xodimlarni ishga kirishdan oldin dastlabki va davriy tibbiy koʻriklardan oʻtkazish tizimini takomillashtirish toʻgʻrisida”gi buyruq (roʻyxat raqami 937, 2000-yil 23-iyun) (Oʻzbekiston Respublikasi vazirliklari, davlat qoʻmitalari va idoralarining meʼyoriy hujjatlari axborotnomasi, 2000-y., 12-son) asosida amalga oshirilishi lozim. 34. Tashkilot rahbariyati kasaba uyushmasi qoʻmitasi va sogʻliqni saqlash organlari bilan birgalikda har yili davriy tibbiy koʻrikdan oʻtishi lozim boʻlgan xodimlarning roʻyxatini tuzishi hamda xodimlarning tibbiy koʻrikdan oʻtishini taʼminlashi lozim. 35. Tibbiy koʻriklar tashkilotning tibbiy muassasalarida, ular mavjud boʻlmagan hollarda davolash-profilaktika muassasalarida oʻtkazilishi lozim. 36. Xodim tibbiy koʻrikdan oʻtishdan boʻyin tovlagan yoki tibbiy koʻrik natijalariga koʻra berilgan tavsiyalarni bajarmagan taqdirda, ish beruvchi uni ishga qoʻymaslik huquqiga ega. 37. Davriy tibbiy koʻriklar oʻz vaqtida, sifatli oʻtkazilishi va ularning natijalariga koʻra tavsiyalar bajarilishi uchun javobgarlik tashkilot rahbariyati zimmasiga yuklandi. 38. Tashkilot xonalari ish hududidagi harorat, nisbiy namlik, havoning harakatlanish tezligi va boshqalar GOST 12.1.005-88 “Ish hududining havosi, umumiy sanitariya-gigiyenik talablari”ga muvofiq boʻlishi kerak. 39. Ishlab chiqarish xonalarida ruxsat etilgan harorat, nisbiy namlik va havoning harakatlanish tezligi ish joylaridagi issiqlik, bajarilayotgan ishning ogʻirlik darajasiga koʻra, yil mavsumi hisobga olingan holda belgilanishi kerak. 40. Tashkilot binolari va inshootlari QMQ 2.09.04-98 “Korxonalarning maʼmuriy va maishiy binolari” talabiga mos kelishi kerak. 41. Darvoza tavaqalari yopiq va ochiq holatida maxsus moslamalar bilan mustahkam oʻrnatilgan boʻlishi kerak. 42. Transport vositalarini binoga kirishi uchun darvoza eni foydalanilayotgan transport vositasining eni miqdoridan oshiq boʻlishi kerak. 43. Darvozalar balandligi transport vositasining balandligidan kamida 0,2 m dan yuqori boʻlishi kerak. 44. Tashkilotlarda binolar va inshootlardan foydalanish holatini muntazam kuzatish tashkil etilgan boʻlishi kerak. 45. Binolar va inshootlar bir yilda ikki martadan (bahor va kuzda) kam boʻlmagan holda tashkilot rahbari tomonidan tayinlangan komissiya tomonidan texnik koʻrikdan oʻtkazilishi lozim. Texnik koʻrik xulosalari ularda topilgan nuqsonlarni bartaraf etish boʻyicha tasdiqlanadigan tadbirlar va dalolatnomalar orqali rasmiylashtirilishi kerak. 46. Xodimlar uchun xavf tugʻdiruvchi halokat tusidagi buzilishlar tezda bartaraf etilishi kerak. Xavfli hududlarda ish jarayonlari halokat bartaraf etilgunga qadar toʻxtatib turilishi lozim, shuningdek xizmat koʻrsatuvchi xodimlar xavfsiz joyga koʻchirilishi kerak. 47. Tashkilot hududida joylashgan xoʻjalik binolari bemorlarning nazoratsiz kirib-chiqishini oldini oladigan kuzatuv va ogohlantiradigan uskunalar bilan taʼminlanishi lozim. 48. Shamollatish va isitish QMQ 2.04.05-97 “Isitish, shamollatish va konditsionerlash” talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 49. Oqimli shamollatishlarni tashqi havo tizimidan olish yerdan kamida 2 m balandlikda bajarilishi lozim. 50. Oʻtish joylarida joylashgan isitish jihozlari ruxsat etilgan oʻtish yoʻlaklarining enini kamaytirmaslik lozim. 51. Ish joylarida havo harorati yengil jismoniy ishda 21°S, oʻrtacha ogʻir ishda 17°S va ogʻir ishda 16°S dan past boʻlmasligi kerak. 52. Maishiy xonalar QMQ 2.09.12-98 “Korxonaning maishiy va maʼmuriy binolari” talablariga muvofiq oqib keluvchi va soʻruvchi ventilyatsiya bilan jihozlanishi lozim. 53. Tashkilot rahbari buyrugʻi bilan havo almashtirish tizimi qurilmalarini xavfsiz ishlatish boʻyicha javobgar shaxs tayinlanishi lozim. 54. Ventilyatsiya qurilmalari ishga yaroqli holda saqlanishi, davriy ravishda koʻrikdan oʻtkazilib, tozalanib turilishi, nosozliklar aniqlanganida esa, zudlik bilan taʼmirlanishi lozim. 55. Tashkilotlarda havo harorati SanQvaM 12.01.005 “Ish zonasidagi havoga umumiy sanitariya-gigiyena talablari”ga muvofiq boʻlishi kerak. 56. Suv bilan taʼminlash va oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimi SHNQ 2.04.01-22 “Binolarning ichki suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish” talabiga mos kelishi kerak. 57. Ichimlik suvidan foydalanish uchun suv quvuriga ulangan favvorachalar boʻlishi kerak. Suv quvurlari yoʻq boʻlganda baklarda qaynatilgan suv boʻlishi lozim. 58. Ichimlik suvining harorati 80 °S dan 200 °S gacha boʻlishi kerak. 59. Tashkilot hududidagi hojatxonalar issiq suv va oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimiga ulangan boʻlishi lozim. 60. Tashkilotda oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimi yoʻq boʻlganda davlat sanitariya nazorati organlari bilan kelishilgan holda tashkilotda yer qatlamini ifloslantirmagan holda dushxonalardan va yuz-qoʻl yuvgichlardan suv oqmaydigan qurilmali axlat oʻralarini mavjud boʻlishiga ruxsat etiladi. 61. Tashkilotlarda elektr qurilmalarini oʻrnatish va ulardan foydalanishda Isteʼmolchilarning elektr qurilmalaridan texnik foydalanish qoidalari (roʻyxat raqami 1383, 2004-yil 9-iyul) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2004-y., 27-son, 317-modda) hamda Isteʼmolchilarning elektr qurilmalaridan foydalanishda texnika xavfsizligi qoidalari (roʻyxat raqami 1400, 2004-yil 20-avgust) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2004-y., 33-son, 379-modda) va mazkur Qoidalar talablariga rioya qilinishi kerak. 62. Elektr tok oʻtkazuvchi qismlar, taqsimlovchi qurilmalar, apparatlar va oʻlchash asboblari, shuningdek turli saqlovchi qurilmalar, rubilniklar va boshqa ishga tushiruvchi apparatlar va moslamalar faqat yonmaydigan asoslar (marmar, tekstolit, getinaks va boshqalar)da montaj qilinishi lozim. 63. Yoritish va quvvatli uskunalar hamda elektr tarmoqlarining tuzilishi xonalardagi sharoitlarga va ulardagi ishlab chiqarishning xususiyatiga mos boʻlishi shart. 64. Yuqori namlik va issiqlik ajralib chiquvchi xonalarda elektr yoritqichlar namlikdan, elektr dvigatellari esa suyuqlik sachrashidan himoyalangan yoki yopiq ijroda boʻlishi shart. 65. Taqsimlovchi qurilmalar izolyatsiyasining qarshiligi va chidamliligi tekshirib turilishi lozim. 66. Ishlab chiqarish binolari va maishiy xonalarda qoʻllanuvchi lyuminessent yoritqichlar yopiq holda, namlik va chang oʻtkazmaydigan maxsus armaturada bajarilishi lozim. 67. Koʻchirib yuriluvchi yoritqichlar shishali himoya qalpoqlari va metall toʻr bilan jihozlangan boʻlishi lozim. Ushbu yoritqichlar va boshqa koʻchirib yuriluvchi apparatlar uchun mis tolali egiluvchan kabel va elektr oʻtkazgichlar qoʻllanishi lozim. 68. Evakuatsiya yoʻlaklari va zinapoyalarda avariya yoritqichlari boʻlishi lozim. 69. Avariya yoritqichlari boshqa yoritqichlardan turi, oʻlchamlari va maxsus tushirilgan belgilari bilan ajralib turishi va vaqti-vaqti bilan changdan tozalanib turilishi lozim. 70. Kabellar va elektr oʻtkazgichlarning izolyatsiyasi, tashqi birikmalar, himoyalovchi yerga ulagichlar, elektr dvigatellarning ishlash rejimi koʻrikdan oʻtkazilishi va asboblar bilan oʻlchash orqali tekshirilib turilishi lozim. 71. Elektr apparatlari va agregatlarini nolga va yerga ulash simlarining butunligi tashkilot bosh energetigi boshchiligidagi komissiya tomonidan kamida 6 oyda bir marta tekshirilishi lozim. Tekshirish natijalari dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi. 72. Kam quvvatli elektr lampalari va asboblarini kattaroq quvvatlilariga almashtirish tarmoq uchun yoʻl qoʻyiluvchi yuklanishni hisobga olgan holda elektr xoʻjaligi uchun javobgar xodimning ruxsati bilan amalga oshirilishi lozim. 73. Bitta elektr shtepseliga bir nechta isteʼmolchilarni ulash taqiqlanadi. 74. Changlarning statik elektr razryadlaridan alangalanib ketmasligi uchun mashinalarning gʻiloflari, uning asosiy vallari va havo quvurlari yerga ulangan boʻlishi lozim. Havo quvurlarining filtrlari mayda katakli metall toʻrlar bilan oʻralgan va toʻr yer bilan ulangan boʻlishi lozim. 75. Tashkilotning barcha turdagi bino va inshootlari yashin qaytargichlar oʻrnatilgan holda toʻgʻridan-toʻgʻri yashin urishidan himoyalangan boʻlishi lozim. Yashin qaytargichlar har yili bahorda tekshirilib turilishi va nosozliklari bartaraf etilishi lozim. 76. Ishlab chiqarish xonalarini tabiiy va sunʼiy yoritish QMQ 2.01.05-98 “Tabiiy va sunʼiy yoritish” talabiga mos boʻlishi lozim. Yoritish vositalari toza va soz holatda boʻlishi kerak. 77. Avariya yoritish tarmoqlariga elektr energiya isteʼmolchilarning ulanishi taqiqlanadi. Avariya yoritishlarni sozligi har chorakda kamida bir marta tekshirilishi lozim. 78. Yorugʻ tushuvchi oynalar har yili kamida ikki marotaba tozalanishi lozim. 79. Yorugʻlik tushadigan deraza va eshiklarni turli predmetlar (uskuna, tayyor mahsulot va boshqalar) bilan toʻsib qoʻyishga ruxsat etilmaydi. 80. Sunʼiy yoritish umumiy va birlashgan (umumiy mahalliy bilan birgalikda) tizim orqali amalga oshiriladi. Birgina mahalliy yoritishni qoʻllash taqiqlanadi. 81. Uchastkalarda va xonalarda portlash boʻyicha xavfli gaz va changlar konsentratsiyasi yigʻilib qolishi ehtimoli boʻlsa, elektr yoritish tizimi portlashdan alohida bajarilishi kerak. 82. Xavflilik darajasi yuqori boʻlgan xonalarda kuchlanishi 36 V dan yuqori boʻlmagan koʻchma elektr yoritqichlar ishlatilishi kerak. 83. Uskunalar va inshootlar (bunkerlar, quduqlar, bugʻlantirish kameralari, tunnellar va boshqalar)ni ichki sirtini yoritish uchun koʻchma elektr yoritqichlarning kuchlanishi 12 V dan oshmasligi kerak. 84. Tashkilot maydonlari va binolarining joylashuvi QMQ II 89—80 “Sanoat tashkilotlarini bosh plani” talabiga mos boʻlishi kerak. 85. Tashkilotda transport vositalarini va piyodalarni tashkilot hududida harakatlanish chizmasi ishlab chiqilgan va tasdiqlangan boʻlishi kerak. 86. Transport vositalari va tashkilot hududida piyodalarning harakati chizmasi tashkilotga kirish va chiqish hamda ish uchastkalari va sexlarning koʻrinarli joylariga osib qoʻyilishi kerak. 87. Tashkilot maydonlari koʻkalamzorlashtirilgan va suv quyish quvurlari tarmoqlari bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. 88. Tashkilot maydonidagi oʻtish joylari mustahkam yopqichlar, suvlar oqib ketadigan inshootlar bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 89. Yilning yoz vaqtida yoʻlaklar va oʻtish joylariga suv sepilgan, qishda qordan tozalanib, qum sepilgan boʻlishi lozim. 90. Yoʻlovchilar uchun yoʻlak va tashkilotga kirish joyi tekis, kengligi kamida 1,5 m yon tomonlarida devorcha va toʻsiqlar boʻlishi lozim. 91. Binolarning tomlarini qishki mavsumda qordan, karnizlarni qotgan muzlardan tozalab turish zarur. 92. Tashkilot hududida har kuni tozalab va dezinfeksiya qilib turiladigan axlat tashlanadigan idishlar boʻlishi shart. 93. Hovlidagi hojatxonalarni ozoda saqlash, muntazam dezinfeksiya qilish, sutkaning qorongʻi paytida esa yoritilishi kerak. 94. Tashkilot joylashgan maydon butun chegara boʻylab toʻsilgan boʻlishi, uning hududiga begonalarning kirishi cheklangan va nazorat ostiga olingan boʻlishi lozim. 95. Ish joylarida, xonalarda va tashkilot hududida shovqin va tebranishning darajasi SanQvaM 0120-01 “Ish joylarida shovqinning yoʻl qoʻyilgan darajasining sanitariya meʼyorlari”, SanQvaM 0122-01 “Ish joylarida umumiy va lokal tebranishning sanitariya meʼyorlari”, GOST 12.1.003-89 “Shovqin. Umumiy xavfsizlik talablari” va GOST 12.012.-90 “Tebranma.Umumiy xavfsizlik talablari”ga muvofiq boʻlishi kerak. 96. Ish joylarida shovqin va tebranish darajasini muntazam nazorat qilib turish kerak. Agarda u belgilangan meʼyorlardan yuqori boʻlgan hollarda uni pasaytirish uchun quyidagi tadbirlar qoʻllanishi lozim: shovqin chiqaruvchi agregat yoki uning ayrim qismlariga shovqinni toʻsuvchi qobiqlar oʻrnatish; agregatdan chiqayotgan aerodinamik shovqinlarga qarshi samarali tovush soʻndirgichlar qoʻllash; shovqinli uskunalarni (shamollatgich, kompressor, va boshqalar) toʻsilgan xonalardan tashqarida joylashtirish; tebranishni kamaytirish uchun, uning manbalarini (elektr dvigatellar, ventilyatorlar va shunga oʻxshashlar) mustaqil poldan va binoning boshqa konstruksiyalaridan izolyatsiyalangan poydevorlarda yoki maxsus hisoblab chiqilgan amortizatorlarga oʻrnatilishi kerak. 97. Ishlab chiqarish xonalarida shovqinni texnik vositalar bilan bartaraf etishning iloji boʻlmasa, eshitish aʼzolarini yakka tartibda himoya qiluvchi vositalardan foydalanish kerak. 98. Xodimlarning ish vaqti, shu jumladan qisqartirilgan ish vaqti va tanaffuslar vaqti tashkilotlar tomonidan qonunchilik hujjatlariga muvofiq belgilanadi. 99. Yangi qurilgan yoki rekonstruksiya qilingan laboratoriyalarni foydalanishga qabul qilib olish SHNQ 3.01.04.04 “Yangi qurilgan obyektlarni foydalanish uchun qabul qilish”ga muvofiq qabul komissiyasi tomonidan amalga oshiriladi. 100. Xavfsizligi talablariga javob bermaydigan va xodimlar sogʻligʻiga xavf tugʻdiradigan laboratoriyalarni foydalanishga qabul qilish taqiqlanadi. 101. Tashkilotlar ishni tashkil qilish uchun, uning faoliyat yoʻnalishiga bogʻliq ravishda kerakli miqdorda xonalar bilan taʼminlangan boʻlishi kerak. 102. Laboratoriyalarda yuqumli kasalliklarni keltirib chiqaruvchi mikroblar bilan ish olib boriladigan xonalar alohida binoda yoki binoning ajratib olingan qismida joylashtirilishi va unda kamida ikkita kirish joyi boʻlishi kerak. 103. Zaharli moddalar bilan ishlash uchun moʻljallangan xonalar laboratoriyaning boshqa xonalaridan ajratib olingan boʻlishi kerak. 104. Laboratoriyalarda pollar metlax plitkalari yoki boshqa suv oʻtkazmaydigan va kislotaga bardoshli material bilan qoplanishi kerak. Maxsus laboratoriyalarda, ishning xususiyatlariga koʻra pol qoplamasi sifatida boshqa materiallar ham ishlatilishi mumkin. 105. Laboratoriyaga kirmasdan laboratoriya xonasini koʻzdan kechirish uchun ularning eshiklari (oʻrta qismida) shaffof oynali boʻlishi kerak. 106. Laboratoriya ishchi xonalarining eshiklari undan chiqish tomoniga (laborant xonasiga, preparatlar tayyorlanadigan xonaga, koridorga) ochiladigan boʻlishi kerak. Qolgan xonalarning eshiklari ham iloji boricha tashqariga (koridorga) ochiladigan boʻlishi kerak. 107. Yongʻin jihatidan xavfli va portlovchi moddalar bilan ish olib boriladigan laboratoriyalarning ishchi xonalarida ikkita chiqish yoʻli boʻlishi kerak. 108. Deraza oynalarini boʻyoq bilan boʻyash mumkin emas. 109. Laboratoriyalarning ishchi xonalariga toza havo beruvchi va havoni soʻrib oluvchi shamollatish tizimidan tashqari, alohida havoni tortuvchi (ventilyatsiyali) shkaflar bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 110. Korroziyalovchi moddalar bilan ish olib boriladigan xonalardagi shamollatish uskunalari korroziyaga qarshi materiallardan tayyorlangan yoki korroziyadan himoya qiluvchi qoplamali boʻlishi kerak. 111. Yongʻin jihatidan xavfli va portlovchi moddalar bilan ish olib boriladigan xonalarda barcha shamollatish uskunalarining kanallari yonmaydigan materiallardan tayyorlanishi kerak. 112. Yongʻin jihatidan xavfli va portlovchi moddalar bilan ish olib borish uchun moʻljallangan ish stollari va havoni tortuvchi (ventilyatsiyali) shkaflar yonmaydigan material bilan toʻliq qoplanishi, kislota va ishqorlar bilan ishlash uchun esa korroziyaga qarshi materiallar bilan qoplanishi va yon devori yonmaydigan materialdan boʻlishi kerak. 113. Zararli va yonuvchan bugʻ va gazlar chiqishi bilan birga kechadigan ish olib borilishi kerak boʻlgan havoni tortuvchi (ventilyatsiyali) shkaflar ustki va ostki tortib oluvchi moslamalar bilan jihozlangan (havoni soʻrib oluvchi moslamalarni ishga tushirish bugʻlarning zichligiga koʻra tartibga solinadi) va suyuqlikning polga tushishdan saqlaydigan yon devorli boʻlishi kerak. 114. Laboratoriyalar elektr energiyasi (oʻzgaruvchan va doimiy tok), gaz, sovuq va issiq suv, birlamchi yongʻin oʻchirish vositalari, zarurat tugʻilganda esa radiatsiyadan, elektromagnit maydonlaridan, tebranishlardan va shovqindan himoya qilish moslamalari bilan taʼminlangan boʻlishi, shuningdek elektr asbob-uskunalar yerga ulanishi kerak. 115. Har bir laboratoriyada quyidagilar boʻlishi kerak: pasport (xonalar, asbob-uskunalar, kommunikatsiyalarning tavsifi); birinchi tibbiy yordam koʻrsatish uchun ichida kerakli tibbiy preparatlar, bogʻlash vositalari va asboblari toʻplami boʻlgan shkaf-dorilar qutisi; birlamchi yongʻin oʻchirish vositalari; yakka tartibdagi va jamoa himoya vositalari; yongʻin va texnika xavfsizligi hamda birinchi tibbiy yordam koʻrsatish boʻyicha yoʻriqnoma; yongʻin va texnika xavfsizligi boʻyicha yoʻriqnomalarni qayd etish jurnali. 116. Laboratoriyalar xonalari tahlillar oʻtkazilishi jarayoniga koʻra joylashtirilishi va texnologik jarayonning asosiy oqimlari jihatidan ratsional joylashtirish bilan taʼminlanishi kerak. 117. Roʻyxatga olish xonasi va bakteriologik laboratoriyalarda namunalarni qabul qilib olish xonasi laboratoriyaning kirish qismida joylashtirilishi, zararlangan material bilan ishlashda ketma-ketlikni hisobga olgan holda, eshik va ishchi xonalar yonma-yon va namuna olish xonasiga yaqinroqda joylashtirilishi, avtoklav, yuvish, preparatlar tayyorlanadigan xona va muhit yaratish xonasini bir guruhga birlashtirish kerak. 118. Bakteriologik laboratoriyalarda bir qancha termostatlarni har joyda joylashtirish oʻrniga, ajratib olingan qorongʻu xonada termal xonani jihozlash lozim. 119. Boks xonasi bir-biridan oynaband toʻsiq bilan ajratilgan ikki boʻlinmadan, yaʼni boks xonasining oʻzi va boks xonasining old (kirish) xonasidan iborat boʻladi. 120. Boks xonasining old (kirish) xonasi qoʻshimcha kiyim kiyish va yordamchi ishlarni bajarish uchun xizmat qiladi. 121. Laboratoriyalarning bino, qurilma, inshootlarga, omborxonalarga, yongʻin vaqtida foydalanishi mumkin boʻlgan suv havzalariga, yongʻin xavfsizligi anjomlariga olib boruvchi yoʻllar va yoʻlaklar toʻsib qoʻyilmasligi kerak hamda qish kunlari qor va muzlardan tozalanib turilishi lozim. 122. Laboratoriyalarda xodimlar uchun xona, kiyim almashtiradigan xona va xodimlar ovqatlanadigan xona boʻlishi kerak. 123. Kiyim yechib-kiyiladigan xonada har bir xodim uchun ustki kiyim javoni yoki javonlarda har bir xodim uchun alohida boʻlimlar boʻlishi kerak. 124. Laboratoriyaning har bir xodimi unga biriktirilgan ish joyiga ega boʻlishi lozim. 125. Ish boshlashdan oldin shaxsiy shkaflarda saqlanadigan maxsus himoya kiyimini kiyishi kerak, himoya kiyimining turi va uni almashtirish shartlari bajarayotgan ishning xususiyatlariga koʻra belgilanishi lozim. 126. Yengil alangalanuvchi suyuqliklarni 1000S haroratgacha qizdirilishini maxsus sigʻimlarda amalga oshirishga ruxsat berilmaydi. 127. Spirt lampasi yoki yengil alangalanuvchi suyuqliklar bilan ishlashda alangani tez oʻchirish va avariya holatlari oldini olish uchun qoʻl ostida jun adyol, qalin mato boʻlishi kerak. 128. Ishlab chiqishda oʻrganilmagan yongʻin va portlash xavfi va toksik xususiyatlariga ega boʻlgan moddalar va materiallarni ishlab chiqarish jarayonida qoʻllash taqiqlanadi. 129. Texnologik jarayonni ishlab chiqish, unga apparaturani kiritish, nazorat va boshqaruvni amalga oshirishda, shuningdek avariyaga qarshi himoya vositalarining tanlovida yongʻin va portlash xavfsizligi taʼminlanishi lozim. 130. Texnologik obyektlarning portlash xavfliligi holati yuzasidan belgilangan tartibda nazorat oʻrnatiladi. 131. Texnologik jarayonlar joylashtirilgan binolar va xonalarning portlash jihatidan xavflilik toifalari loyiha tashkiloti tomonidan TLTM 20-86 “Texnologik loyihalashtirish tarmoq meʼyorlari”ga muvofiq har bir aniq holat uchun alohida aniqlanadi. 132. Bir marotaba ishlab chiqarishda, sex yoki qurilmada bir vaqtning oʻzida yoki navbatma-navbat bitta idishda va quvurlarda hamda bitta uskunalarda etil va metil spirtini qoʻllash taqiqlanadi. 133. Texnologik jarayonlarni amalga oshirishda yongʻinlar, portlashlar, avariyalar, zaharlanishlar sodir boʻlishi hamda atrof-muhit ishlab chiqarish chiqindilari (oqova suvlari, ventilyatsiya chiqindilari va shu kabilar) bilan ifloslanish ehtimolini istisno etadigan shart-sharoitlar taʼminlanishi lozim. 134. Barcha ishlab chiqarish sexlari, xom ashyo va tayyor mahsulot omborxonalari, maʼmuriy va boshqa yordamchi binolar hamda inshootlar dastlabki yongʻinni oʻchirish vositalari bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. 135. Ventilyatsiya tizimi yongʻindan darak beruvchi signalizatsiya bilan birlashtirilgan boʻlishi lozim. 136. Kuch va yoritish tizimi tarmoqlarining elektr asbob-uskunalari hududlar tasnifi hamda binolar va xonalarning toifasiga binoan talab qilinadigan meʼyorlarga javob berishi lozim. 137. Yuqumli kasalliklarni turli xavf darajasidagi infeksiyalar qoʻzgʻatuvchilari bilan ishlarni bir vaqtda oʻtkazishda butun laboratoriyaning ish tartibi eng koʻp xavfli qoʻzgʻatuvchi bilan ishlash talablari va shartlarini hisobga olgan holda belgilanishi kerak. 138. Bakteriologik material bilan ishlash maxsus anjomlar (pinsetlar, ignalar, ilgaklar, kornsanga va boshqalar) yordamida bajariladi, tekshirilayotgan materialga qoʻl bilan tegish man etiladi. 139. Qoʻl va qoʻlqoplarni zararli mikroblardan tozalash uchun zararsizlantiruvchi eritma bilan eksikatorlarga solinadi. 140. Ishlatilgan zaharlangan idish va ishlatib boʻlingan material uchun (hayvonlar, embrionlar murdalari va boshqalar) zararsizlantiruvchi eritma tarkibida boʻlgan alohida qopqoqli sirlangan idish kerak boʻladi. 141. Havo va asbob-uskunalarni dezinfeksiyalash uchun bakteritsid lampalardan foydalaniladi. 142. Yuqumli materialga ishlov berish va ekish uchun moʻljallangan xonalarda boshqa ish turlarini oʻtkazish va gultuvaklarda gullarni oʻstirish man etiladi. 143. Tashkilot hududida bir laboratoriyadan boshqasiga yuqumli materialni olib borish maxsus tamgʻalangan metall idishda (bikslarda) amalga oshirilishi lozim. 144. Ish boshlashdan oldin laboratoriya xonasini nam usulida tozalash lozim. Stollar, asboblar, shuningdek deraza tokchalari sirtidagi changni zaharsizlantiruvchi eritmada namlangan toza latta bilan artib tashlanadi. 145. Pollarni chang yutkich bilan changdan tozalanadi va bundan soʻng karbol kislotasining 3—5 foizli eritmasida namlangan lattada artib tozalanishi shart. 146. Ishlab boʻlingandan keyin Petri idishchalari va patogen mikrob ekilmalari bilan probirkalarni, zaharlanib qayta emlanadigan toʻqimali ekilmalar bilan toʻshakchalarni qopqoqli bankalarga yigʻiladi va avtoklavdan oʻtkazilishi lozim. 147. Zararlangan hayvonlarning murdalarini zararsizlantiruvchi eritmali idishga solinadi va ish kuni tugaganidan soʻng maxsus pechlarda (mufel pechlarda) kuydirib tashlanadi yoki 1200S haroratda 1 soat davomida avtoklavdan oʻtkazilishi, avtoklavdan oʻtkazilganidan soʻng utilizatsiya zavodlariga yuborish lozim. 148. Ish tugaganidan soʻng laboratoriya xodimlari ish stolini va qoʻllarini, boks, operatsiya xonasini zararsizlantirishlari shart. 149. Ish va tozalash tugaganidan soʻng 30—60 daqiqa davomida xonalar bakteritsid lampalar bilan zararsizlantiriladi. Zararsizlantirish quvvati 1m3 — 2,5 V ni tashkil qilishi kerak. 150. Laboratoriyada tibbiy yordam koʻrsatish zarurati boʻlgan holat uchun birinchi tibbiyot qutichasi mavjud boʻlishi kerak. 151. Patogen biologik agentlari bilan ishlovchi laboratoriya alohida binoda yoki koʻp qavatli binoning pastki qavatida joylashishi kerak. Bunda xodimlar uchun alohida va material qabul qilish uchun alohida qulflanadigan eshiklar boʻlishi shart. 152. Patogen biologik agentlari bilan ishlaydigan mutaxassislar kasalliklarga qarshi emlanadilar, vaksina qabul qilishi mumkin boʻlmagan mutaxassislarni tashkilotning maxsus buyrugʻi asosida ishlashiga ruxsat etiladi. 153. Yuqumli materiallar (ekmalar, mikrob kulturalari va boshqalar) ish jarayonida maxsus shkaf, seyf va termostatlarda qulflangan holda saqlanishi lozim. 154. Laboratoriya xonasidagi yigʻib olingan chiqindilar avtoklavda zararsizlantirilib, insineratorda kuydiriladi. Ifloslangan chiqindi suvlari umumiy oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimiga toʻkib tashlashdan oldin zararsizlantirilishi lozim. 155. Biotajriba hayvonlariga tekshiriluvchi materiallar yuqtirilganda va ularni yorib koʻrish jarayonida xodimlar maxsus himoya kiyimlari, himoyalovchi koʻzoynaklar, niqob-respiratorlar taqish, rezinali qoʻlqoplar, yengliklar va klyonkali fartuklarda boʻlishi lozim. 156. Sanitariya-gigiyenik, epidemiyaga qarshi va dezinfeksiya rejimiga binoan har bir tahlildan keyin materialning qoldiqlari zararsizlantirilib oqova suvni chiqarib yuborish tarmogʻiga toʻkib tashlanishi shart. 157. Predmet va qoplov oynachalari, pipetkalar, bankalar va boshqa shisha idishlar qaynatish yoʻli bilan zararsizlantiriladi yoki fenol preparatlari (karbol kislotasining 5 foizli eritmasi, lizolning 10 foizli eritmasi yoki boshqa zararsizlantiruvchi eritmalar) bilan olti soat davomida zararsizlantirilishi lozim. 158. Laboratoriya stollari va havo tortuvchi shkafning stoli xloraminning 3 foizli eritmasi, fenolning 5 foizli eritmasi yoki spirt bilan zararsizlantirilanishi lozim. 159. Tahlil qilinayotgan materiallarni gelmint tuxumlariga tekshirish ishlari rezina qoʻlqoplarda bajarilishi lozim. Probirkada qolgan choʻkmalar osh tuzining toʻyingan eritmasi solingan stakanlarda saqlanishi lozim. Tekshirishlardan soʻng barcha idishlar yuvilishi va qaynatilishi lozim. 160. Qonni parazitlar mavjudligi boʻyicha tekshirishda qoʻllar zararlangan qon bilan ifloslanishi mumkin boʻlgan barcha harakatlar rezinali qoʻlqoplarda bajarilishi kerak. 161. Ish vaqtida qoʻllardagi barcha shikastlar tibbiyot qoʻlqopi yoki barmoqni himoyalovchi rezina yoki yopishqoq tasma bilan berkitilishi lozim. Probirkalardan surtma va qalin tomchilarni tayyorlashda rezinali grushadan foydalanish kerak. 162. Virusologiya laboratoriyasida patogen faolligi faqat III-IV guruhga mansub boʻlgan viruslar bilan ishlashga ruxsat etiladi. II guruh mikroblari bilan zararlanganligiga shubha boʻlgan materiallar bilan ishlash, faqat oʻta xavfli infeksiyalar bilan ishlash uchun nazarda tutilgan xonalar, moslamalar va asbob-uskunalar majmuasiga ega boʻlgan laboratoriyalarda ruxsat etiladi. 163. Virusologiya laboratoriyasining xonalari alohida-alohida ajratilgan boʻlishi kerak (alohida kirish-chiqish eshiklari boʻlishi, alohida binoda yoki boʻlimda joylashtirilgan boʻlishi kerak). 164. Xonalarning ichki joylanishi xodimlarni xavfsizligiga mosligini taʼminlashi kerak. 165. Xonalar alohida shamollatish tizimi bilan jihozlangan boʻlishi, havo tortuvchi shamollatish tizimi yoʻlida havoni mikroblardan tozalovchi maxsus filtrlar oʻrnatilgan boʻlishi kerak. 166. Boksdagi derazalar zich yopilgan boʻlishi shart. 167. Tarkibida viruslar mavjud materiallar bilan bajariladigan barcha ishlar, yaʼni toʻqimalarni, tovuq embrionlarini va laboratoriya hayvonlarni zararlantirish, tirik viruslar bilan serologik tekshirishlar oʻtkazish, boshlangʻich va oʻtkazilayotgan toʻqima ekinlarining turli tizimlarini tayyorlash bokslarda oʻtkaziladi. 168. II guruh viruslari bilan zararlangan materiallar xavfli boʻlganligi uchun, ushbu materiallar bilan ishlashda xodimlar shu guruh viruslariga qarshi emlangan boʻlishlari shart, agar xodimlarni emlash mumkin boʻlmasa, tashkilot rahbarining buyrugʻi asosida ishlashga ruxsat etiladi. 169. Mikrob ekmalari yoki zararlangan toʻqima ekmalari mavjud flakonlar, probirkalar va boshqalar faqat zararsizlantiruvchi eritmada namlantirilgan paxta-doka qistirma bilan yopiq metall konteynerlarda boshqa xonalarga olib oʻtiladi. 170. Viruslar bilan zararlangan namunalarni qabul qilib olish ishlari, bunda paydo boʻladigan tomchilardan xodimlarni himoya qilish maqsadida, stol ustidagi bokslarda bajarilishi lozim. Namunalarni surtish va suspenziya qilish, zich toʻrt qavatli doka gʻilofga joylashtirilgan va jipslashgan tiqin bilan yoki bankada amalga oshirilishi kerak. 171. Radiologiya laboratoriyalarini joylashtirish va jihozlashda radiatsiyaviy xavfsizlik meʼyorlariga amal qilinishi lozim. 172. Maxsus himoya kiyimlari, yakka tartibdagi himoya vositalari va qoʻlqoplarining radiatsiyaviy zararlanishi ruxsat etilgan darajadan oshib ketmasligi kerak. 173. Radioaktiv moddalar bilan zararlanish holatida, shaxsiy kiyim va poyabzal tashkilotning radiatsiyaviy xavfsizlik xizmati nazoratida radioaktiv qoldiqlardan tozalanishi, tozalash imkoniyatlari boʻlmagan taqdirda oʻrnatilgan tartibda radioaktiv chiqindilar sifatida maxsus joyda koʻmilishi shart. 174. Ochiq radionuklid manbalar bilan ishlovchi va kelib turuvchi barcha shaxslar ishlarning turi va sinfiga koʻra yakka tartibdagi himoya vositalari bilan taʼminlangan boʻlishlari kerak. 175. Xonalarni tozalovchi, shuningdek radioaktiv eritma va kukunlar bilan ishlovchi xodimlar plastikatli etaklar va yengliklar yoki plastikatli xalatlar, qoʻshimcha maxsus poyabzal yoki rezina etiklar bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. 176. Xona havosi radioaktiv gazlar bilan zararlanishi ehtimoli boʻlgan ishlarda yoki agar filtratsiya qiluvchi vositalarni qoʻllash radiatsiyaviy xavfsizlikni taʼminlamaganda, izolyatsiya qiluvchi vositalarni (pnevmokostumlar, pnevmoshlemlar, ayrim hollarda esa kislorodli izolyatsiya asboblari) qoʻllash lozim. 177. Radioaktiv moddalar bilan ish bajariladigan xonalardan chiqishda maxsus kiyim va boshqa yakka tartibdagi himoya vositalarining tozaligini tekshirish, radioaktiv zararlanish aniqlanganda ularni yechish va dush tagida yuvinish lozim. 178. Ochiq radionuklid manbalar bilan ishlash xonalarida xodimlarning yakka tartibdagi himoya vositalarisiz boʻlishlari, ovqatlanishlari, tamaki chekishlari, uy kiyimi va kosmetik buyumlarini hamda ishga taalluqli boʻlmagan boshqa narsalarini saqlash va ulardan foydalanish taqiqlanadi. 179. Santimetr va detsimetr toʻlqindagi apparatlarning toʻgʻri nurlanish maydonida xodimning boʻlishi man etiladi. 180. Ultrabinafsha nurlari bilan ishlaganda xodim koʻzini nurlanishdan saqlash uchun 3N-11-72-V-2 tipidagi yorugʻlik filtrli yopiq himoya koʻzoynaklari bilan himoyalangan boʻlishi kerak. 181. Xodimga infraqizil nurlarining zararli taʼsiriga va boshqa yonayotgan lampaga uzoq vaqt qarash man qilinadi. 182. Ultratovush apparatlaridan foydalanishda xodim ish vaqtining 50 foizi ultratovushli ish jarayoniga toʻgʻri kelganida, har 1,5 soat orasida 15 minut tanaffus berilishi, yaʼni ular ultratovush bilan bogʻliq boʻlmagan boshqa ish bilan band boʻlishi lozim. 183. Ultratovush hosil boʻladigan muhit bilan xodim qoʻlining toʻgʻridan-toʻgʻri aloqada boʻlishi man qilinadi. 184. Ultratovush muolajalarini oʻtkazish jarayonida xodim paxta matoli qoʻlqop bilan ishlashi kerak. 185. Apparat ishlayotgan vaqtda xodim apparatning ishchi qismiga tegishi man etiladi. 186. Lazer qurilmalaridan foydalanish SanQvaM “Lazer qurilmalari va ulardan foydalanishda sanitariya qoidalari va meʼyorlari” talablariga muvofiq amalga oshirilishi lozim. 187. Tashkilot rahbarining buyrugʻi bilan lazer qurilmalaridan xavfsiz foydalanish va nosozlikni bartaraf qilish uchun javobgar xodim tayinlanishi lozim. 188. Lazer qurilmalaridan foydalanuvchi xodim lazer nurlari toʻlqinining uzunligini hisobga olgan holda svetofiltrli 3N22-72 rusumli yopiq himoya koʻzoynaklaridan foydalanishi lozim. 189. Sterilizatsiya qilish jihozidan foydalanishga quyidagi holatlarda ruxsat berilmaydi: himoyalovchi klapanlarda nuqson boʻlganda; ekspluatatsiya boʻyicha yoʻriqnomaga rioya qilingan boʻlsa ham sterilizatorda bosim ruxsat berilgan miqdordan koʻtarilganda; bosim ostida ishlaydigan sterilizatorlar elementlarida yoriq, doʻppayib turgan joylar, boltlar mahkamlangan joyida oqish boshlanganda, prokladkalarda yoriq paydo boʻlganda; suyuqlik miqdori koʻrsatgichida nuqson paydo boʻlganda; himoyalovchi blokirovkalangan qurilmalarda nuqson aniqlanganda; nazorat-oʻlchash asboblari va avtomatika vositalari yoʻq boʻlganda yoki ularda nuqson aniqlanganda; qismlar birikkan joyda kondensat oqimi paydo boʻlganida (texnologik bugʻ chiqarilayotganda); sterilizatsiya va suv bugʻ kameralari, nazorat-oʻlchash asboblari birikmalari, truboprovod va armatura eshiklari va qopqoqlari zichligining germetikligi (2,2 kgs/sm2 bosimda) buzilganda; mahkamlovchi detallar, qopqoqlarning nosozligi va but emasligida, sterilizator tashqi yuzasining temperaturasi koʻtarilganda. 190. Sterilizatsiya xonasida tabiiy yorugʻlik boʻlishi, shuningdek, derazalarida framugalar yoki fortochkalar boʻlishi kerak. 191. Sterilizatsiya xonasi havo tortadigan ventilyatsiya sistemasi bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. Xonaning eshigi tashqariga ochiladigan boʻlishi zarur. Xonaning eshigi oynali boʻlmasligi kerak. 192. Xonada faqat sterilizatorlar joylashgan boʻlishi lozim. 193. Sterilizatorlar devordan 0,8 m uzoqlikda joylashtirilishi kerak. Shkaf koʻrinishidagi sterilizator uchun esa uning qopqogʻi ochiladigan tomonga 1,5 m masofa belgilanadi. 194. Elektr sterilizatsiyalash xonasidagi pol tok oʻtkazmaydigan materialdan boʻlishi kerak. 195. Poli plitali xonalarda rezina dielektrik gilamchalar bilan qoplangan sharoitda elektrik sterilizatordan foydalanishga ruxsat beriladi. 196. Sterilizatsiya xonalarida yongʻinga qarshi ishlatiladigan vositalar va zarur boʻlganda birinchi tibbiy yordam koʻrsatish uchun kerak boʻladigan tibbiyot qutichasi mavjud boʻlishi kerak. 197. Rubilniklar va avtomatik oʻchirgichlar poldan 1,6 m balandlikda va sterilizatordan 1 m dan uzoq boʻlmagan joyda oʻrnatilishi lozim. 198. Asbob-uskunalarni taʼmirlash xizmati asbob-uskunalarning mehnat xavfsizligi standartlari tizimi, ularning pasportlari, texnik yoʻriqnomalari va ishlab chiqaruvchi zavodning boshqa hujjatlarining talablariga mosligini taʼminlashi lozim. 199. Asbob-uskunalarni zarur texnik holatda saqlab turish uchun tashkilotda unga xizmat koʻrsatishni yaxshilash, rejaviy-oldini oluvchi taʼmirlashni bajarilishi va taʼmirlash ishlarining sifatini yaxshilash boʻyicha choralar koʻrilishi lozim. 200. Barcha hollarda taʼmirlash ishlarining bajarilish tartibi va usullari bu ishlarga masʼul rahbar bilan kelishilishi lozim. 201. Asbob-uskunalarni taʼmirlash va unga texnik xizmat koʻrsatishda ish joyini tayyorlash uchun quyidagi tadbirlar bajarilishi lozim: tok manbaidan oʻchirilgan boʻlishi hamda ehtiyotsizlik tufayli yoki oʻz-oʻzidan ishlab ketishining oldini olish; boshqarish tizimiga “Ulanmasin, odamlar ishlamoqda!” degan taqiqlovchi belgilarni osib qoʻyish va zarurat boʻlganida toʻsiqlar qoʻyish; ish boshlash oldidan tok oʻtuvchi qismlarda kuchlanishning yoʻqligini kuchlanishni koʻrsatuvchi asbob yoki olib yuriladigan voltmetr yordamida tekshirib koʻrish kerak. 202. Taʼmirlash ishlari boshlanishidan avval, taʼmirlashda band boʻlgan barcha xodimlar ishlarni tashkil etish loyihasi bilan tanishtirilishi va taʼmirlash ishlarini bajarish paytida xavfsizlik choralariga rioya qilish boʻyicha yoʻl-yoʻriqdan oʻtkazilishi lozim. 203. Taʼmirlashda band boʻlgan xodimlar belgilangan meʼyorlar boʻyicha maxsus kiyim, poyabzal va himoya vositalari bilan taʼminlanishi lozim. 204. Ogʻir yuklarni joyidan koʻchirish ishlari yuk ortish va tushirish ishlari uchun javobgar shaxslarning ruxsati bilan bajarilishi shart. 205. Nosoz yuk koʻtaruvchi mexanizm va moslamalarda, shuningdek shahodatlangan muddati tugagan mexanizmlarda ishlash taqiqlanadi. 206. Yechib olingan agregatlar, detallar va metall konstruksiyalar yigʻishtirib qoʻyilishi lozim. 207. Taʼmirlash paytida ish joylarini, yoʻllarni, yoʻlaklarni va zinapoyalarni turli narsalar bilan toʻsib qoʻyish taqiqlanadi. 208. Taʼmirlash ishlari balandlikda bajarilayotganda havoza va taxta toʻshamalarning oʻrnatilishi xavfsizlik talablariga javob berishi hamda xodimlar kamarlar va arqonlardan foydalanishlari shart. 209. Barcha taʼmirlash ishlari tashkilot rahbari tomonidan tayinlangan shaxslarning rahbarligi va nazorati ostida bajarilishi lozim. 210. Taʼmirlash ishlari tugagach, barcha keraksiz konstruksiyalar, uskunalar, materiallar, asboblar va chiqindilar olib ketilishi hamda toʻsiqlar, saqlovchi moslamalar va blokirovkalar oʻz joyiga oʻrnatilishi lozim. 211. Asbob-uskunalarni davriy koʻrikdan oʻtkazish ishlari tashkilotning taʼmirlash xizmati tomonidan muhandis-texnik xodimning rahbarligi ostida oʻtkazilishi lozim. 212. Koʻrikdan oʻtkazish paytida asbob-uskunalarni ishlashida nuqsonlar topilsa, ularning sababini aniqlash va bartaraf qilish uchun darhol toʻxtatilishi lozim. 213. Yangi ishga tushirilayotgan asbob-uskunalarni xavfsizlik talablariga mosligini taʼminlash boʻyicha quyidagilar amalga oshirilishi lozim: ishga tushirish-sozlash ishlaridan soʻng tashkilot rahbari (rahbar oʻrinbosari), mehnat muhofazasi xizmati vakili, bosh mutaxassislardan iborat komissiya tomonidan uskunaning mehnat xavfsizligi standartlari va ushbu laboratoriya asbob-uskunalariga taalluqli boshqa normativ texnik hujjatlarning talablariga mosligini tekshirishi; aniqlangan kamchiliklar bartaraf etilgach, tibbiyot texnikasi takroran komissiyaga qabul qilish uchun taqdim etilishi; qabul qilish tugagach, tibbiyot texnikasini foydalanishga topshirish dalolatnomasi tuzilishi lozim. 214. Asbob-uskunalarning ishga yaroqliligini taʼminlash ishlarining xavfsizligi uchun javobgarlik tashkilot rahbarining buyrugʻi bilan tegishli kasb malakasiga ega boʻlgan injener-texnik xodimlarga yuklatilishi lozim. 215. Asbob-uskunalar bilan ishlash jarayonida ishtirok etadigan xodimlar xavfsizlik qoidalariga amal qilishi lozim. 216. Laboratoriyalarda ishlatiladigan barcha mashinalar, mexanizmlar va moslamalar bajarilayotgan ishning xarakteriga mos va hamisha soz holda boʻlishi lozim. 217. Yuqori kuchlanishda boʻlgan elektr laboratoriya asbob-uskunalarini sozlashda xavfsizlikni taʼminlash uchun quyidagi tadbirlar bajarilishi lozim: kuchlanishda boʻlgan elektr toki oʻtgan qismlari sozlovchining roʻparasida yoki faqat bir yonbosh tomonida joylashtirilgan boʻlishi; ishlash jarayonida apparaturani sozlovchi ustidan doimiy nazorat oʻrnatish; 218. Asbob-uskunalarni boshqarish ishlari boshlangunga qadar, ishlash uchun quyidagi zarur boʻlgan asboblarning mavjudligini va himoya vositalarining yaroqliligini tekshirib koʻrish lozim: elektr kavsharlagichning korpusida qisqa tutashish yoʻqligi; izolyatsiyalangan dastalarning mavjudligi va izolyatsiya holati; dielektrik qoʻlqoplardan foydalanishdan uning yaroqliligi; dielektrik rezina gilamchadagi shtamp boʻyicha yaroqlilik muddati va mexanik nuqsonlarning yoʻqligi; tok oʻtkazuvchi simlarda izolyatsiya nuqsonlarining yoʻqligi. 219. Asbob-uskunalarni sozlovchining yuqori kuchlanishda boʻlgan va izolyatsiyalanmagan elektr toki qismiga toʻsatdan tegib ketishini oldini olish maqsadida himoyalovchi, izolyatsiyalangan vositalardan va moslamalardan foydalanishi lozim. 220. Asbob-uskunalardagi nosozliklarni aniqlashda nazorat-oʻlchash asboblarining barcha turdagi oʻchirish-yoqish ishlari (jihozlar tarkibiy qismlari rejimini oʻlchash) elektr kuchlanishdan toʻliq uzilgan holda amalga oshirilishi lozim. 221. Kuchlanishda boʻlgan apparatlarni tekshirish va sozlash taqiqlanadi. 222. Asbob-uskunalarni elektr manbaidan oʻchirmasdan turib, shuningdek apparat korpuslarini ochib qoʻygan holda elektr toki oʻtuvchi qismlarga tegish taqiqlanadi. 223. Elektr asbob-uskunalarni sozlashda, texnik xizmat koʻrsatishda va boshqa ishlarda kuchlanish berilishidan oldin, uning metall korpuslari yerga sim orqali ulangan boʻlishi lozim. 224. Asbob-uskunalarni rozetkaga vilkasiz, ochiq simlar yordamida ulash taqiqlanadi. 225. Elektr asbob-uskunalarni kuchlanishni oʻchirmasdan turib ishlarni amalga oshirishning iloji boʻlmagan hollarda (sozlash, rejimlarni oʻlchash, oʻchirib-yoqish uskunasida yaxshi kontakt boʻlmasligi, tokning yoʻqolib qolishini oʻlchash) kuchlanish ostida ishlashga ruxsat beriladi. Bunday hollarda xodim kuchlanish ostidagi qismga tegib ketishdan ehtiyot boʻlishi, xavfsizlik texnikasi qoidalariga qatʼiy rioya qilishi lozim. 226. Mazkur Qoidalarga amal qilish uchun javobgarlik tegishli ishlarni bajaruvchi tashkilotlar zimmasiga yuklatiladi. 227. Mansabdor shaxslar va xodimlar mehnatni muhofaza qilish qoidalariga rioya qilmaganliklari uchun qonunchilik hujjatlariga muvofiq belgilangan javobgarlikka tortiladilar. 228. Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi, Oʻzbekiston Kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashi, “Sanoatgeokontexnazorat” Davlat inspeksiyasi, Ichki ishlar vazirligi, “Oʻzdavenergonazorat” inspeksiyasi, Davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasi va “Oʻzstandart” agentligi bilan kelishilgan.