2025 — 2027-yillarda davlat xaridlari tizimini takomillashtirish va rivojlantirish strategiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida
(resolution, 2024-12-20)

Soʻnggi yillarda davlat xaridlari tizimida shaffoflik taʼminlanishi va xaridlar jarayonlarining raqamlashtirilishi ushbu sohada raqobat muhitini yanada kengaytirish hamda budjet mablagʻlaridan samarali foydalanishda muhim ahamiyat kasb etmoqda. “Oʻzbekiston — 2030” strategiyasida belgilangan ustuvor yoʻnalishlardan kelib chiqqan holda, davlat xaridlari tizimini yanada takomillashtirish, shu jumladan, xarid jarayonlarini raqamlashtirishni jadallashtirish va “yashil” davlat xaridlarini kengaytirish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Quyidagilarni nazarda tutuvchi 2025 — 2027-yillarda davlat xaridlari tizimini takomillashtirish va rivojlantirish strategiyasi (keyingi oʻrinlarda — Strategiya) 1-ilovaga muvofiq tasdiqlansin: barqaror davlat xaridlarini tizimli rivojlantirish, shu jumladan, “yashil” davlat xaridlarini kengaytirish; davlat xaridlari sohasida raqamli texnologiyalardan foydalanishni kengaytirish; davlat xaridlari ishtirokchilarining shartnoma majburiyatlariga rioya etishini monitoring, tahlil va nazorat qilishning raqamli texnologiyalarga asoslangan kompleks dasturini joriy etish; davlat xaridlari sohasida xavfni boshqarish, manfaatlar toʻqnashuvi va affillanganlik holatlari, korrupsiya va qonunchilikka zid holatlarni aniqlash hamda ularning oldini olish choralarini koʻrish; davlat xaridlarida tadbirkorlik subyektlarining ishtirokini kengaytirish; davlat xaridlari sohasida normativ-huquqiy hujjatlar, oʻquv-uslubiy, ilmiy va axborot-tahliliy bazani takomillashtirish. 2. 2025 — 2027-yillarda davlat xaridlari tizimini takomillashtirish va rivojlantirish strategiyasini amalga oshirish boʻyicha chora-tadbirlar rejasi (keyingi oʻrinlarda — Chora-tadbirlar rejasi) 2-ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 3. Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi: 2025-yil 1-iyulga qadar xalqaro ekspertlarni jalb etgan holda, barqaror davlat xaridlarini, shu jumladan, “yashil” davlat xaridlarini amalga oshirish boʻyicha harakatlar rejasini, shuningdek, namunaviy yoʻriqnomani ishlab chiqsin va amaliyotga bosqichma-bosqich joriy etish choralarini koʻrsin; “yashil” davlat xaridlarini amalga oshirish doirasida davlat buyurtmachilarining salohiyatini tizimli oshirib borsin; manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda ushbu qaror bilan tasdiqlangan Strategiya va Chora-tadbirlar rejasining oʻz vaqtida hamda sifatli amalga oshirilishini taʼminlasin. 4. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari — iqtisodiyot va moliya vaziri J.A. Qoʻchqorov zimmasiga yuklansin. 1. “Oʻzbekiston — 2030” strategiyasida belgilangan asosiy yoʻnalish va maqsadlardan kelib chiqib, davlat xaridlari tizimini yanada takomillashtirish hamda uning ochiq va shaffofligini taʼminlash dolzarb hisoblanadi. Davlat xaridlari jamiyatning tovarlarga, ishlarga va xizmatlarga boʻlgan ehtiyojini taʼminlovchi, shuningdek, iqtisodiyotni, uning oʻsish surʼatlari va tuzilishini davlat tomonidan tartibga soluvchi vositalardan biri boʻlib, mamlakatni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishning muhim omilidir. Davlat xaridlari sohasidagi siyosatning asosiy maqsadi davlat buyurtmachilarining oʻz funksiyalarini bajarishi, davlat xizmatlarini koʻrsatishi hamda investitsiya va ishlab chiqarish dasturlarini amalga oshirishi uchun tovarlar, ishlar va xizmatlarga boʻlgan ehtiyojlarini eng samarali yoʻl bilan qanoatlantirishdan iborat. Shu bilan birga, davlat xaridlari tizimi quyidagi ijtimoiy-iqtisodiy masalalarda samarali vosita boʻlib xizmat qiladi: barqaror iqtisodiy oʻsishni taʼminlash, ishlab chiqaruvchilarni qoʻllab-quvvatlash hamda ularning raqobatbardoshligini oshirish; aholi farovonligini taʼminlash, shuningdek, aholining ijtimoiy zaif qatlamlari va guruhlarini iqtisodiy jarayonlarga jalb qilish; bozor iqtisodiyoti tamoyillariga muvofiq raqobatni rivojlantirish va tadbirkorlik subyektlariga keng imkoniyatlar yaratish; innovatsiyalarni qoʻllab-quvvatlash, yangi turdagi mahsulotlarga yoki yangi isteʼmol xususiyatlariga ega mahsulotlarga talabni shakllantirish; barqaror xaridlarni qoʻllab-quvvatlash orqali ekologik va tabiat muhofazasi bilan bogʻliq muammolarni hal qilish; davlatning oziq-ovqat, texnologik va axborot xavfsizligini taʼminlash. 2. 2025 — 2027-yillarda davlat xaridlari tizimini yanada takomillashtirish va rivojlantirish strategiyasi (keyingi oʻrinlarda — Strategiya) Oʻzbekiston Respublikasining “Davlat xaridlari toʻgʻrisida” va “Raqobat toʻgʻrisida”gi qonunlariga muvofiq ishlab chiqilgan. 3. Strategiya davlat xaridlari sohasida amalga oshirilayotgan islohotlarni yangi bosqichga olib chiqish va izchil davom ettirish, ushbu sohani yanada rivojlantirish hamda takomillashtirishning asosiy yoʻnalishlari va aniq chora-tadbirlarni oʻz ichiga oladi hamda ushbu tadbirlarni amalga oshirish va rejalashtirilgan natijalarga erishishni taʼminlaydigan masʼul ijrochilarni belgilaydi. 4. Strategiya Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi, Oʻzbekiston Respublikasining qonunlari, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining qarorlari, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari, qarorlari va farmoyishlari, Vazirlar Mahkamasining qarorlari va boshqa qonunchilik hujjatlari, shuningdek, davlat xaridlari tizimining hozirgi holatini tahlil qilish natijalari, istiqbolli ishlanmalarni oʻrganish va xalqaro moliya institutlarining tavsiyalariga asoslanadi. 5. “Oʻzbekiston — 2030” strategiyasi doirasida belgilangan ustuvor yoʻnalishlar asosida davlat xaridlari tizimini yanada takomillashtirish zarurati mavjud boʻlib, oʻtkazilgan tahlillar natijasida davlat xaridlari sohasida quyidagi dolzarb masalalar aniqlandi: davlat xaridlarida “yashil” xaridlar ulushining sezilarli darajada kamligi; toʻgʻridan-toʻgʻri shartnoma tuzish orqali amalga oshirilgan davlat xaridlari ulushining yuqoriligi; shartnoma majburiyatlarining bajarilishini monitoring va nazorat qilishning yaxlit tizimini takomillashtirish zarurati; davlat xaridlari sohasida shikoyatlarni qabul qilish va koʻrib chiqishning samarali tizimi mavjud emasligi; davlat xaridlarida oldindan til biriktirish, korrupsiya xatarlarining yuqoriligi hamda manfaatlar toʻqnashuvi va affillanganlik holatlarning mavjudligi; davlat xaridlarida faol ishtirok etayotgan tadbirkorlik subyektlari qamrovining kamligi; xarid qilish tartib-taomillarini tashkil etish va amalga oshirishga masʼul boʻlgan shaxslar hamda xarid qilish tartib-taomillari ishtirokchilari mutaxassislarining kasbiy mahorat darajasi zamonaviy talablarga javob bermasligi kabilar. 6. Strategiyaning maqsadi 2025 — 2027-yillar davomida iqtisodiy oʻsishda muhim boʻlgan barqaror, keng raqobatga asoslangan davlat xaridlari tizimini joriy qilishga qaratilgan davlat xaridlari siyosatini belgilashdan iborat. 7. Oʻzbekiston Respublikasida davlat xaridlarini rivojlantirishning asosiy yoʻnalishlari quyidagilardan iborat: tadbirkorlik subyektlariga keng imkoniyatlar yaratuvchi, oqilona va samarali barqaror davlat xaridlari tizimini takomillashtirish; “yashil” davlat xaridlarining ulushini oshirish, shuningdek, xarid jarayonlarida atrof-muhitni himoya qilish va ekologiyaga zarar yetkazilishini oldini olish chora-tadbirlarini amalga oshirish; davlat buyurtmachilari tomonidan buyurtmalarni shakllantirishda va mahsulotlarni (tovarlarni) yetkazib beruvchilarni aniqlashda ekologik standartlarni belgilash, atrof-muhitga taʼsiri kam boʻlgan, ekologik toza yoki ikkilamchi xom ashyo va chiqindilardan tayyorlangan tovarlarni yetkazib beruvchilarga qulayliklar yaratish; xotin-qizlar va nogironligi boʻlgan shaxslarning mehnatidan foydalanadigan mahalliy ishlab chiqaruvchi kichik biznes subyektlarini qoʻllab-quvvatlash mexanizmlarini joriy etish; davlat xaridlari jarayonining barcha bosqichlarida axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish va elektron xaridlar ulushini oshirish choralarini koʻrish; davlat xaridlarining barcha bosqichlarida kompleks monitoring va samarali nazoratni taʼminlaydigan yagona va yaxlit, samarali davlat xaridlarini boshqarish tizimini yaratish, davlat xaridlarida ishtirok etuvchi barcha tashkilotlar faoliyatini muvofiqlashtirish; shartnomalar boʻyicha majburiyatlarning bajarilishini monitoring va nazorat qilish, shartnomalarga rioya qilish intizomini mustahkamlash, xarid qilish tartib-taomillarida ishonchli ishtirokchilarning qonuniy huquqlari va manfaatlarini himoya qilish; shikoyatlarni koʻrib chiqish mexanizmlarini takomillashtirish va avtomatlashtirish; manfaatlar toʻqnashuvi, korrupsiya va til biriktirish, mablagʻlarni noqonuniy oʻzlashtirish hamda shu kabi boshqa huquqbuzarliklarning oldini olish; davlat xaridlari ishonchli ishtirokchilarining qonuniy manfaatlarini himoya qilishda zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish, shuningdek, buyurtmachilarning davlat xaridlari toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlariga rioya etishini tizimli monitoring qilishning samarali mexanizmlarini joriy etish; davlat xaridlarida jamoatchilik nazoratini kuchaytirish; davlat xaridlari sohasidagi mutaxassislarning malakasini oshirishga qaratilgan chora-tadbirlarni amalga oshirish; davlat xaridlari jarayonini tartibga soluvchi normativ-huquqiy bazani takomillashtirish, shuningdek, huquqiy boʻshliqlarni bartaraf etish; ilgʻor xorijiy tajribani oʻrganish, davlat xaridlarining barcha bosqichlarini xalqaro meʼyorlarga muvofiqlashtirish maqsadida xalqaro moliya institutlari bilan oʻzaro hamkorlik aloqalarini kengaytirish. Strategiyada nazarda tutilgan vazifa va tadbirlarni belgilangan asosiy yoʻnalishlar boʻyicha amalga oshirish natijasi zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalariga asoslangan va ilgʻor xorijiy andozalardan ortda qolmaydigan yagona, shaffof, yuqori texnologik va barqaror davlat xaridlari tizimini joriy etishdan iborat. 8. Davlat xaridlari tizimi mamlakatning barqaror rivojlanish, atrof-muhitni muhofaza qilish va fuqarolarning ijtimoiy farovonligini taʼminlash sohasidagi muhim vazifalarni hal etishni qoʻllab-quvvatlaydi. Barqaror davlat xaridlarini joriy etish xalqaro maydonda davlatning ijobiy qiyofasini shakllantirishga xizmat qiladi. Barqaror davlat xaridlari tizimini joriy etishda quyidagi asosiy chora-tadbirlar ishlab chiqiladi: davlat xaridlari tizimi orqali yosh tadbirkorlar, tadbirkor xotin-qizlar, shuningdek, aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamlari — nogironligi boʻlgan shaxslar bandligini taʼminlaydigan korxonalar hamda jazoni ijro etish muassasalarining ishlab chiqarish faoliyatini qoʻllab-quvvatlash mexanizmlarini joriy etish; “yashil” davlat xaridlarini joriy etish (energiya tejovchi mahsulotlarni xarid qilish va boshqalar); atrof — muhitga taʼsiri kam boʻlgan, ekologik toza yoki ikkilamchi xom ashyo va chiqindilardan tayyorlangan tovarlarni yetkazib beruvchilarga qulayliklar yaratish; ishlab chiqaruvchi korxonalar, shuningdek, kichik biznes subyektlarini tizimli qoʻllab-quvvatlash, ular uchun keng imkoniyatlar yaratish, shu jumladan, uzoq muddatli shartnomalar tuzish (offteyk-shartnomalar) va boshqalar. Barqaror davlat xaridlarini bosqichma-bosqich joriy etishda kadrlar malakasi oshiriladi, buyurtmachilar uchun metodik qoʻllanmalar ishlab chiqiladi, xarid hujjatlariga “yashil” davlat xaridlari tamoyillari va mezonlari kiritiladi. 9. Davlat xaridlarini yanada takomillashtirish, shaffoflikni oshirish, raqobatni qoʻllab-quvvatlash, korrupsiya va boshqa huquqbuzarliklarning oldini olish, elektron maʼlumotlar almashinuvini davlat xaridlarining barcha bosqichlarda joriy etish va ularni tahlil qilish jarayonlarini rivojlantirish davlat xaridlarida axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish koʻlamini kengaytirishni talab qiladi. 10. Davlat xaridlari jarayonida raqamli texnologiyalardan foydalanish koʻlamini oshirish boʻyicha chora-tadbirlar quyidagilarni oʻz ichiga oladi: a) davlat xaridlarining shaffofligi va ochiqligini yanada oshirish maqsadida quyidagilarni taʼminlash uchun maxsus axborot portali va elektron davlat xaridlari tizimlarini modernizatsiya qilish: ochiq maʼlumotlarni qulay tarzda saralash, yuklab olish va tahlil qilish uchun sohadagi elektron tizimlarni takomillashtirish; davlat xaridlarining elektron tizimidan roʻyxatdan oʻtishni soddalashtirish, davlat xaridlarini rejalashtirish va amalga oshirish jarayonlarini takomillashtirish, ularning natijalarini monitoring va nazorat qilish maqsadida maxsus axborot portali hamda davlat xaridlari elektron tizimlari bilan tegishli vazirlik va idoralar oʻrtasida maʼlumot almashinuvini yanada kengaytirish; maxsus axborot portalida statistika hisobotlarini shakllantirish asosida tahliliy-axborot tizimini joriy etish; barcha ishtirokchilarning takliflari hamda xarid komissiyasi aʼzolari tomonidan baholash natijalarini maxsus axborot portalida ochiqlash; davlat xaridlarida davlat nazorati hamda jamoatchilik nazoratini tashkil qilishda ochiq maʼlumotlarni tizimlashtirish; b) davlat xaridlarining yangi elektron usullarini joriy etish, shuningdek, mavjud elektron savdo platformalarini modernizatsiya qilish va kengaytirish; v) manfaatlar toʻqnashuvi va affillanganlik holatlarini nazorat qiluvchi dasturni ishlab chiqish va amaliyotga joriy etish; g) xavfni boshqarish tizimini joriy qilish; d) shartnomalarni boshqarish tizimini takomillashtirish; e) davlat buyurtmachilari tomonidan joylashtirilayotgan eʼlonlarning elektron nazorat tizimini yoʻlga qoʻyish; j) ishtirokchilar taqdim etgan hujjatlarni elektronlashtirish orqali xarid jarayonida takroriy tarzda hujjatlarni taqdim etmaslik tizimiga oʻtish; z) davlat xaridlari elektron tizimlarining mobil versiyalarini joriy etish; i) davlat buyurtmachilari hamda tadbirkorlik subyektlaridan kelib tushadigan savollarga onlayn maslahatchilar orqali tezkor javob berish tizimini joriy etish; y) davlat xaridlari natijalariga koʻra tuzilgan shartnomalardagi tovar (ish, xizmat)larning narxlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni ochiqlab borish; k) maʼlumotlarni raqamlashtirishni joriy etish orqali xarid hujjatlarini, shuningdek shartnomalarning namunaviy shakllarini ishlab chiqish va tizimlashtirish; l) nazorat organlari tomonidan aniqlangan xato va kamchiliklar asosida davlat buyurtmachilariga xabarnoma yuborish tizimini yaratish; m) elektron tizim operatorlari faoliyatini muvofiqlashtirish. 11. Davlat xaridlarida axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish koʻlamini kengaytirish chora-tadbirlari natijasida elektron davlat xaridlari tizimi xalqaro talablarga muvofiq tarzda rivojlanadi hamda xaridlar jarayonining barcha bosqichlari raqamlashtiriladi. 12. Raqamli texnologiyalaridan foydalanishni kengaytirish chora-tadbirlari Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi, Raqamli texnologiyalar vazirligi hamda Raqobatni rivojlantirish va isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish qoʻmitasi hamda boshqa manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda muvofiqlashtiriladi. 13. Davlat xaridlarida shartnoma majburiyatlarining bajarilishi yuzasidan monitoring va nazorat qilib borishning samarali tizimini joriy etilishi, ushbu jarayonlarining yuqori darajadagi shaffofligiga va budjet mablagʻlarining tejab sarflanishiga erishish imkoniyatini yaratadi. Mazkur tizimni joriy etish quyidagi chora-tadbirlarni oʻz ichiga oladi: a) shartnomalarning yagona reyestrini takomillashtirish boʻyicha: shartnomalarning ijrosi hamda ular toʻgʻrisida maʼlumotlarning ochiqlanishi; pudratchi va subpudratchi oʻrtasida tuziladigan shartnomalar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarning maxsus axborot portalida ochiqlanishi; davlat xaridlarining axborot tizimlarida shartnomalarni elektron tarzda tuzish imkoniyatini yaratish va amaliyotga joriy qilish; shartnoma loyihalarini yuridik xizmat koʻrsatish markazlaridan elektron shaklda ekspertizadan oʻtkazish amaliyotini joriy etish; b) shartnomalar monitoringi tizimini takomillashtirish boʻyicha: oʻz vaqtida gʻolib ishtirokchi tomonidan yetkazib berilmagan tovar (ish, xizmat)lar boʻyicha maʼlumotlarni jamoatchilik uchun ochiqlash; majburiyatlari oʻz vaqtida bajarilmagan shartnomalar boʻyicha penya va jarimalar qoʻllash hamda shartnomaviy munosabatlarni tartibga solish maqsadida elektron maʼlumotlar almashinuvi orqali sud organlariga koʻrib chiqish uchun yuborish amaliyotini joriy etish; shartnomaviy munosabatlarni tartibga solishda ichki audit tuzilmalari faoliyatini takomillashtirish. 14. Davlat buyurtmachilarida davlat xaridlari jarayonlari yuzasidan komplayens nazorat, ichki audit tadbirlarini amalga oshirish tartibi va muddatlari aniq belgilanadi, shuningdek, aniqlangan xato va kamchiliklar yuzasidan aniq choralar ishlab chiqiladi. Nazorat va audit natijalari jamoatchilik uchun ochiq boʻladi. 15. Davlat xaridlari maxsus axborot portalida maʼlumotlarni uzluksiz toʻplash va qayta ishlash (tahlil qilish) imkoniyati yaratiladi. 16. Davlat xaridlari monitoringi va tahlil tizimlari hamda xaridlar samaradorligini baholash tizimlari miqdoriy hamda sifat koʻrsatkichlarini oʻz ichiga oladi. Bunda: budjet mablagʻlaridan oqilona foydalanish va xaridlar samaradorligini baholash uchun maʼlumotlarni umumlashtirish; xaridlarni amalga oshirish jarayonida yuzaga kelgan qoidabuzarliklar va xatoliklarni oʻz vaqtida aniqlash; shartnoma majburiyatlari bajarilmaganda javobgarlikni aniq belgilash; davlat buyurtmachilari va xarid qilish tartib-taomillari ishtirokchilarining huquqlarini himoya qilish imkoniyati yaratiladi. 17. Davlat xaridlari sohasini isloh qilishning asosiy yoʻnalishlari qatorida xaridlar natijalari boʻyicha shikoyat qilish va eʼtiroz bildirishning shaffof va samarali tizimini joriy etish muhim ahamiyatga ega. 18. Davlat xaridlari sohasidagi shikoyatlarni koʻrib chiqish boʻyicha vakolatlar zamonaviy uslubiyotdan kelib chiqib takomillashtiriladi. 19. Shikoyatni koʻrib chiqish natijalaridan norozi boʻlgan taraflarning sudga daʼvo kiritish jarayonlari soddalashtiriladi. 20. Vujudga kelgan nizolarni sudgacha hal qilish bosqichi sifatida murojaat qilish imkoniyatini taʼminlash uchun qonunchilikda “muhokama davri” koʻzda tutiladi. Bunda gʻolib aniqlangan paytdan boshlab shartnoma tuzilgunga qadar boʻlgan vaqt oraligʻida sudgacha shikoyat beruvchilar va xaridlar ishtirokchilarining huquqlarini himoya qilish imkoniyati yaratiladi. 21. Xarid qilish jarayonini kechiktirmaslik uchun shikoyatlar qonunchilikda belgilangan muddatlarda koʻrib chiqilishi, shikoyatlarni koʻrib chiqish davrida yetkazib beruvchi va gʻolibni aniqlash yoki shartnoma tuzish boʻyicha harakatlarni toʻxtatish elektron tizimlardan foydalangan holda amalga oshiriladi. 22. Har bir murojaat va uni koʻrib chiqish natijalari sohalar kesimida maxsus axborot portalida ochiqlanadi va shu asosda davlat buyurtmachilarining jamoatchilik uchun hisobdorligi yanada oshiriladi. 23. Davlat xaridlari sohasidagi shikoyatlarni koʻrib chiqishning tezkor va obyektiv tizimi quyidagilar orqali joriy qilinadi: Davlat xaridlari sohasidagi shikoyatlarni koʻrib chiqish boʻyicha komissiyaning faoliyatini qayta koʻrib chiqish orqali mustaqil qarorlarni qabul qiluvchi davlat xaridlari subyektlari boʻlmagan shaxslardan iborat komissiyani tashkil etish; davlat xaridlari sohasidagi shikoyatlarni koʻrib chiqishning xalqaro talablarga javob beruvchi elektron tizimini joriy etish; tezkor qarorlarni qabul qilish hamda shartnoma majburiyatlarini bajarish jarayonida nizolar va kelishmovchiliklarni xolisona hal qilish uchun mediatsiyaga, hakamlik sudiga yoki arbitraj sudiga murojaat qilish imkoniyatini ommaga yetkazish orqali keng jamoatchilik ishtirokini taʼminlash. 24. Davlat xaridlarida korrupsiyaga yoʻl qoʻymaslik eng asosiy shartlardan biri hisoblanadi. Rivojlangan mamlakatlarda davlat xaridlaridagi korrupsiyadan koʻrilgan yoʻqotishlar jami ajratmalarning 10 foizigacha, rivojlanayotgan mamlakatlarda esa 25 foizgacha va YAIMning 2 foizigacha yoʻqotishlarga olib keladi. 25. Korrupsiyaga qarshi kurashishda davlat xaridlari tizimining ochiqlanishi, xaridlarning elektron tarzda amalga oshirilishi, dastlabki ichki va tashqi nazorat hamda jamoatchilik nazorati tizimining huquqiy tartibga solish mexanizmlari orqali samarali natijaga erishiladi. 26. Mavjud chora-tadbirlar bilan bir qatorda davlat xaridlarida korrupsiyaga qarshi kurashish tizimini tashkil etish uchun korrupsiya xavfini baholash, korrupsiyaga qarshi kurashishda masʼul shaxslarni belgilash, xaridlarni rejalashtirish kabi qoidalardan iborat xavfni boshqarishning kompleks tizimini joriy etish quyidagi chora-tadbirlarni oʻz ichiga oladi: a) korrupsiya xatarlarini aniqlash koʻrsatkichlari va baholash mezonlarini ishlab chiqish; b) xaridlarni oqilona rejalashtirish va yillik xarid reja-jadvallarini jamoatchilikka ochiqlash. Bunda rejalashtirish bosqichidagi nazorat orqali zarur ehtiyojdan ortiq isteʼmol xususiyatlariga ega boʻlgan mahsulotlarni xarid qilish holatlarining oldini olish imkoniyati yaratiladi; v) korrupsiya xavfini aniqlashda zamonaviy axborot texnologiyalarini joriy etish, sunʼiy intellektdan foydalanish, shu jumladan, korrupsiya xavfini aniqlashda indikatorlarni ishlab chiqish hamda amaliyotda qoʻllash; g) davlat buyurtmachilarining xaridlarni rejalashtirish, moliyaviy resurslardan foydalanish, taʼminot zanjirini nazorat qilish, ishlab chiqarish va boshqa xoʻjalik jarayonlarni yagona dasturiy taʼminot orqali tartibga solish imkoniyatini yaratish; d) Korrupsiyaga qarshi kurashish xalqaro metodikasining talab va prinsiplarini qoʻllash; e) davlat xaridlarini amalga oshirishda mablagʻlarni talon-toroj qilish holatlari, tovar va xizmatlar narxining bozor qiymatidan oshib ketishining oldini olish boʻyicha jamoatchilik nazoratini toʻlaqonli joriy etish, budjet intizomini mustahkamlash; j) kalendar yil yakuni bilan davlat xaridlari sohasida sodir etilgan huquqbuzarliklarni (maʼmuriy, jinoiy va boshqa) umumlashtirish, tahlil qilish, shu orqali ularning kelib chiqish sabablari va bunga imkoniyat yaratib bergan shart-sharoitlarni aniqlash hamda bartaraf etish yuzasidan takliflar ishlab chiqish va boshqalar. 27. Normativ-huquqiy va uslubiy bazani takomillashtirish davlat xaridlari tizimini boshqarishda asosiy vosita boʻlib, ushbu Strategiyada belgilangan sohani rivojlantirishning asosiy yoʻnalishlarini qoʻllab-quvvatlashi kerak. Strategiyada davlat xaridlari sohasidagi normativ-huquqiy va uslubiy bazani takomillashtirishga qaratilgan quyidagi vazifalarni amalga oshirishni nazarda tutiladi: davlat xaridlarini tartibga soluvchi tizimlashtirilgan, yagona va yaxlit normativ — huquqiy bazani yaratish; davlat xaridlari toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlarini moliya, budjet, fuqarolik va boshqa qonunchilik hujjatlari bilan muvofiqlashtirish; davlat xaridlarida manfaatlar toʻqnashuvi, afillanganlik va raqobatni cheklashga olib keladigan holatlarni aniqlash va bartaraf etishning huquqiy asoslarini yaratish; davlat xaridlari subyektlariga qulayliklar yaratish maqsadida tovarlar (ishlar, xizmatlar)ning boshlangʻich narxini aniqlash va ishtirokchilarning ishbilarmonlik salohiyatini baholash mexanizmlarini joriy etish; davlat xaridlari sohasida xarid qilish va korrupsiyaga qarshi kurashish standartlari boʻyicha sertifikatlashtirish tizimini joriy etish; ayrim turdagi tovar (ish, xizmat)lar boʻyicha xarid qilish hujjatlari va texnik topshiriqlarni ishlab chiqish va tasdiqlash jarayonlarini soddalashtirish; davlat buyurtmachilari tomonidan xarid qilish hujjatlarini shakllantirishda belgilanadigan asosiy mezonlarni qayta koʻrib chiqish, shu jumladan, raqobatni cheklovchi talablar kiritilishini taqiqlovchi normalarni yanada kuchaytirish; davlat xaridlari elektron tizimining operatoriga qoʻyiladigan talablarni ilgʻor xorijiy tajribadan kelib chiqib, qayta koʻrib chiqish; xarid komissiyasi tomonidan ishtirokchilarning takliflarini baholash tizimini tartibga solish hamda xarid komissiyasi faoliyatini bosqichma-bosqich qisqartirish orqali inson omilining aralashuvini sezilarli kamaytirish; davlat xaridlarini amalga oshirish bilan bogʻliq boʻlgan jarayonlarni optimallashtirish, muddat va xarajatlarni qisqartirish; davlat xaridlarida foydalaniladigan hujjatlarning namunaviy shakllarini, davlat buyurtmachilari uchun uslubiy tavsiyalar va qoʻllanmalarni ishlab chiqish, texnik shartlar va talablarni belgilashda milliy va xalqaro standartlardan foydalanish; xalqaro talablarga muvofiq “muhokama davri”ni (standstill period) tender savdolarida ham qoʻllash; qonunchilik talablariga muvofiq davlat xaridlari ustidan jamoatchilik nazoratini kuchaytirish choralarini koʻrish; davlat xaridlari subyektlarining davlat xaridlaridagi masʼuliyatini oshirish. 28. Davlat xaridlarida yangilangan normativ-huquqiy va uslubiy asoslar: a) davlat xaridlari toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlarini muvofiqlashtiradi hamda huquqiy boʻshliqlarni bartaraf etadi; b) xarid qilish tartib-taomillarining raqobatli usullaridan foydalangan holda, elektron davlat xaridlarini amalga oshirish jarayonlarini tartibga soladi; v) davlat xaridlarining barcha bosqichlarini, xarid qilish tartib-taomillarida ishtirok etish qoidalarini, xarid qilish hujjatlari tarkibini, shartnomaviy munosabatlarni tartibga soladi; g) raqobat darajasini oshirish va xaridlar jarayonini shaffof va adolatli tashkil etish, ishtirokchilar manfaatlarini himoya qilish hamda davlat xaridlari samaradorligini taʼminlashga koʻmaklashadi; d) davlat xaridlarining barqarorligiga qaratilgan ijtimoiy, iqtisodiy va atrof-muhit omillari hisobi hamda uygʻunligi quyidagilar orqali taʼminlanadi: ehtiyojlardan kelib chiqib belgilangan miqdorlarda, shuningdek, isteʼmol xususiyatlariga koʻra zarur boʻlmagan tovarlarni xarid qilmaslik; barcha foydalanish xarajatlarini hisobga olish hamda mahsulotdan foydalanishning butun davri davomida narxlar va sifatning maqbul nisbatlarini taʼminlash; atrof-muhitga salbiy taʼsir va tovarlarni ishlab chiqarishda tabiiy resurslardan oqilona foydalanish samaradorligini hisobga olish; e) kichik biznes subyektlari, tadbirkor xotin-qizlar, nogironligi boʻlgan shaxslar mehnatidan foydalanadigan korxonalar, davlat xaridlaridagi ishbilarmonlik salohiyati yuqori boʻlgan tadbirkorlik subyektlariga qonunchilikda belgilangan tartibda qoʻshimcha imkoniyat berish nazarda tutiladi; j) manfaatlar toʻqnashuvi, kartel kelishuvlar va affillanganlik holatlari, davlat xaridlarida oldindan til biriktirish va boshqa huquqbuzarliklarning oldini olishga qaratilgan, shuningdek, davlat organlari mansabdor shaxslari, buyurtmachilar va yetkazib beruvchilar oʻrtasidagi boshqa korrupsiya holatlarini masofaviy aniqlash mexanizmlari keng joriy etiladi; z) davlat xaridlari elektron tizimi operatorlari faoliyatini tartibga solish quyidagilar orqali takomillashtiriladi: operatorlar faoliyatiga qoʻyiladigan talablarni kuchaytirish, mazkur faoliyatga ruxsat berish, ularni nazorat qilish, shuningdek, operatorlik faoliyatini vaqtincha toʻxtatib turish yoki tugatish yoxud bekor qilish tartibi; davlat xaridlarining elektron tizimlariga, shu jumladan, ularning axborot xavfsizligiga, maʼlumotlarni qayta ishlash markaziga va dasturiy qurilmalarga qoʻyiladigan texnik talablarni belgilash; i) shikoyatlarni koʻrib chiqish mexanizmi va tartibi takomillashtiriladi; y) davlat xaridlarini amalga oshirishdagi jarayonlarni maqbullashtirish, ortiqcha hujjatbozlikka chek qoʻyish, takrorlanishlar, muddat va xarajatlarni qisqartirish imkonini beradi, subyektivlik va byurokratik rasmiyatchilikdan saqlanishni taʼminlaydi; k) davlat buyurtmasini joylashtirishda xarid qilinadigan mahsulotlarning oʻziga xos xususiyatlaridan kelib chiqqan holda boshlangʻich narxni aniqlash, shuningdek, toʻgʻridan-toʻgʻri shartnoma tuzishda narxni asoslashning maqbul usullarini belgilaydi; l) davlat xaridlari tizimini rivojlantirishning asosiy ustuvor yoʻnalishlarini aks ettiruvchi davlat xaridlari boʻyicha mutanosib, uygʻun normativ-huquqiy baza yaratiladi. 29. Davlat xaridlari sohasini tartibga soluvchi normativ-huquqiy hujjatlar va uslubiy qoʻllanmalar loyihalari Iqtisodiyot va moliya vazirligi tomonidan manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda ishlab chiqiladi. 30. Ayrim turdagi tovar (ish, xizmat)larni xarid qilish boʻyicha xarid qilish hujjatlari va texnik topshiriqlarni ishlab chiqish hamda tasdiqlash jarayonlari takomillashtiriladi va jamoatchilik uchun majburiy tarzda muhokamaga qoʻyish tizimi joriy etiladi. 31. Raqobatsiz xarid turlari asosida toʻgʻridan-toʻgʻri tuziladigan shartnomalarni majburiy tarzda jamoatchilik uchun muhokamaga qoʻyish amaliyoti joriy etiladi. 32. Davlat xaridlari sohasida yagona davlat siyosati va raqobat tamoyillarini taʼminlash, tadbirkorlarning huquqlarini himoya qilish maqsadida davlat xaridlarini amalga oshirishni nazarda tutuvchi barcha normativ-huquqiy hujjatlar Iqtisodiyot va moliya vazirligi bilan majburiy tartibda kelishiladi. 33. Xorijiy va xalqaro tashkilotlar, moliya institutlari davlat xaridlari tizimini rivojlantirishda katta tajribaga ega. Oʻzbekiston Respublikasida davlat xaridlari tizimini rivojlantirish, xorijiy tajribani puxta oʻrganish va mamlakatning oʻziga xos xususiyatlariga moslashtirish maqsadida yetakchi xorijiy va xalqaro tashkilotlar hamda moliya institutlarining vakillari bilan tizimli ishlar amalga oshirilib kelinmoqda. Strategiyada davlat xaridlari sohasidagi loyihalarni amalga oshirishda xorijiy va xalqaro tashkilotlar tomonidan texnik va boshqa yordam koʻrsatish, shu jumladan, ekspertlarni jalb qilish nazarda tutiladi. Bunda loyihalarning takrorlanishiga yoʻl qoʻymaslik asosiy tamoyil boʻladi, shuningdek, mamlakatimizda talab qilinadigan ushbu sohadagi loyihalarni amalga oshirishda xorijiy va xalqaro tashkilotlarning tajribasi, resurslari va imkoniyatlari mujassamlashtiriladi. Xorijiy va xalqaro tashkilotlar, moliya institutlari bilan birgalikda davlat xaridlari sohasini rivojlantirish va takomillashtirish boʻyicha izchil islohotlar tizimli davom ettiriladi. 34. Davlat xaridlari samaradorligini oshirish uchun yagona siyosatni yuritish, rivojlantirish chora-tadbirlarini belgilash, kompleks monitoring oʻtkazish, davlat xaridlarini amalga oshiruvchi barcha tashkilotlarning xaridlar jarayonlarini muvofiqlashtirishni taʼminlaydigan yagona va yaxlit boshqaruv tizimi Iqtisodiyot va moliya vazirligi tomonidan muvofiqlashtiriladi. 35. Davlat xaridlarini boshqarish tizimini takomillashtirish orqali quyidagilar taʼminlanadi: davlat xaridlari subyektlarining oʻzaro aloqalari yanada kengaytiriladi; davlat xaridlarini takomillashtirishga, shu jumladan, ularning samaradorligi, oshkoraligi va xolisligini oshirishga qaratilgan choralar koʻriladi; davlat xaridlari subyektlari va jamoatchilik uchun davlat xaridlari masalalari yuzasidan tadbirlar tashkil etiladi; tadbirkorlik subyektlarini, shu jumladan, kichik biznes subyektlarini davlat xaridlari jarayoniga faol jalb qilish uchun qulay shart-sharoitlar yaratish, davlat xaridlari subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish choralarini koʻrish masalalari boʻyicha tashabbus bilan chiqiladi; davlat xaridlarining elektron tizimi operatorlarining faoliyatini monitoring qilish tizimi takomillashtiriladi; davlat buyurtmachilarining masʼul shaxslarini sertifikatlash tizimi yoʻlga qoʻyiladi; davlat xaridlarining samaradorligi va natijadorligini aniqlash mexanizmlari ishlab chiqiladi; davlat xaridlarida innovatsion xaridlarni ragʻbatlantirish mexanizmlari ishlab chiqiladi; davlat xaridlarida imtiyoz va preferensiyalarning qoʻllanilishi va samarasi yuzasidan oʻrganishlar oʻtkaziladi; barqaror rivojlanish mezonlari asosida joriy etiladigan “yashil” davlat xaridlarida mahalliy “yashil” tovarlar bozori rivojlantiriladi; davlat xaridlarini amalga oshirishda sunʼiy intellekt vositalaridan foydalanish imkoniyatlari yaratiladi; “yashil” davlat xaridlari orqali ekologik muhitning yaxshilanishiga koʻmaklashib boriladi hamda atrof-muhitga boʻlgan salbiy taʼsirni kamaytirishga qaratilgan choralar koʻriladi. 36. Xarid qilish tartib-taomillarining davlat nazoratini amalga oshiruvchi davlat organlari oʻz vakolatlari doirasida korrupsiyaning oldini olish, korrupsiyaga olib keluvchi omillarni, davlat xaridlarida manfaatlar toʻqnashuvini va raqobatni cheklash holatlarini aniqlaydi, qonunchilikka rioya etilishi boʻyicha tegishli choralar koʻrilishini taʼminlaydi. 37. Kadrlar salohiyatini oshirishning asosiy maqsadi buyurtmachilar va yetkazib beruvchilar manfaatlari yoʻlida davlat xaridlari tizimidan samarali foydalana oladigan hamda xarid qilish tartib-taomillarini professional darajada qoʻllay oladigan malakali mutaxassislarni tayyorlash va davlat xaridlarida kadrlar qoʻnimsizligini kamaytirishdan iborat. 38. Xodimlarni tayyorlash va ularning malakasini oshirish davlat xaridlari sohasida kadrlarga boʻlgan ehtiyojning miqdoriy hamda sifat koʻrsatkichlarini toʻliq baholashga asoslangan boʻladi. 39. Amalga oshirilayotgan xaridlarning murakkablik darajasiga qarab, davlat xaridlari bilan shugʻullanadigan xodimlar uchun malakaviy talablar ishlab chiqiladi. 40. Ushbu yoʻnalishdagi tadbirlar quyidagilarni oʻz ichiga oladi: davlat xaridlari sohasidagi mutaxassislar, vakolatli davlat organlari xodimlari va davlat xaridlari ishtirokchilarining malakasini oshirish boʻyicha doimiy ravishda kurslar tashkil etish; tadbirkorlik subyektlari va aholining davlat xaridlari tartib-taomillari toʻgʻrisidagi xabardorligini oshirish. 41. Strategiyani amalga oshirishning dastlabki bosqichida asosiy eʼtibor xaridlar uchun masʼul boʻlgan xodimlarning malakasini oshirishga qaratiladi. 42. Oʻquv dasturlari davlat xaridlari ishtirokchilarining ehtiyojlariga muvofiq boʻlishi va eng samarali, qulay va zamonaviy taʼlim usullaridan foydalangan holda tashkil etilishi kerak. Bunda masofaviy taʼlim texnologiyalarini ishlab chiqish va keng miqyosda qoʻllash nazarda tutiladi. 43. Davlat buyurtmachilari va xarid qilish tartib-taomillari ishtirokchilari uchun xaridlar boʻyicha malaka standartlari ishlab chiqiladi. 44. Davlat buyurtmachilari va xarid qilish tartib-taomillari ishtirokchilari uchun malakali kadrlarni tayyorlash hamda ishga jalb qilish va malakali mutaxassislarni ish bilan taʼminlash maqsadida axborot texnologiyalarini faol joriy etish hamda ulardan foydalanish yoʻlga qoʻyiladi. 45. Tadbirkorlik subyektlarining xorijiy davlatlar tender savdolarida ishtirokiga koʻmaklashish boʻyicha chora-tadbirlar ishlab chiqiladi. 46. Oliy taʼlim muassasalarida davlat xaridlari boʻyicha oʻquv dasturlari asosida kurslar joriy etiladi hamda unga zamonaviy bilimga ega boʻlgan ekspert va pedagoglar jalb qilinadi. 47. Davlat buyurtmachilarida xaridlar bilan ishlovchi mutaxassislar belgilanadi. 48. Strategiya 2025 — 2027-yillarda Oʻzbekiston Respublikasida davlat xaridlarini yanada rivojlantirish va takomillashtirish boʻyicha kompleks chora-tadbirlar ijrosini oʻz vaqtida, sifatli va toʻliq taʼminlash orqali amalga oshiriladi. 49. Kompleks chora-tadbirlarning barcha tarkibiy qismlarini oʻz vaqtida, sifatli va toʻliq bajarilishini muvofiqlashtirish hamda nazorat qilish Iqtisodiyot va moliya vazirligi tomonidan vazirliklar hamda idoralar tomonidan taqdim etilgan tadbirlarning bajarilishini tahlil qilish asosida amalga oshiriladi. 50. Iqtisodiyot va moliya vazirligi davlat xaridlari sohasidagi vakolatli organ sifatida quyidagilarni taʼminlaydi: kompleks chora — tadbirlarni amalga oshirish nuqtai nazaridan masʼul ijrochilar — vazirliklar, idoralar va boshqa tashkilotlarning faoliyatini muvofiqlashtirish va nazorat qilish; davlat xaridlarining rivojlanish tendensiyalarini tahlil qilish; davlat xaridlari sohasida normativ-huquqiy hujjatlarni takomillashtirib borish. 51. Masʼul ijrochilar hisoblangan vazirliklar, idoralar va boshqa tashkilotlar quyidagilarni taʼminlaydilar: belgilangan muddatlar va ish hajmiga muvofiq chora-tadbirlar majmuasida belgilangan vazifalarni oʻz vaqtida, sifatli va toʻliq bajarish; har yili keyingi hisobot yilida tegishli tadbirlarni amalga oshirish boʻyicha ish rejasini ishlab chiqish hamda Iqtisodiyot va moliya vazirligiga chora-tadbirlar majmuasida belgilangan vazifalarni bajarish borasidagi hisobotlarni taqdim etib borish. 52. Strategiyani amalga oshirish orqali davlat xaridlarining yagona, yaxlit va barqaror tizimi yaratiladi, bu esa oʻz navbatida, quyidagilarni taʼminlaydi: davlat xaridlarini ochiqlik va shaffoflik tamoyillari asosida tashkil etish, uning barcha bosqichlarida samarali jamoatchilik nazoratini yanada kengaytirish; davlat buyurtmachilarining ehtiyojlarini zarur tovarlar, ishlar va xizmatlar bilan narx va sifatning maqbul nisbatini hisobga olgan holda taʼminlash mexanizmini yaratish; moliyaviy mablagʻlardan oqilona, tejamkor va samarali foydalanish; tadbirkorlik subyektlari oʻrtasida xolis va adolatli raqobat muhitini shakllantirish uchun zarur shart-sharoitlarni yaratish, ularning javobgarlik va masʼuliyat darajasini oshirish; davlat xaridlarida tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish choralarini koʻrish; barqaror davlat xaridlari tizimini takomillashtirish, shu jumladan, “yashil” davlat xaridlarning ulushini oshirish; davlat xaridlarini amalga oshirishda ijtimoiy, iqtisodiy va ekologik omillarning mutanosibligini hisobga olish; davlat xaridlari sohasida korrupsiyaga oid huquqbuzarliklarni oʻz vaqtida aniqlash va ularning barvaqt oldini olish, korrupsiyaga oid huquqbuzarlikni sodir etganlik uchun javobgarlikning muqarrarligini taʼminlash; davlat xaridlari sohasidagi shikoyatlarni koʻrib chiqish mexanizmini takomillashtirish; raqobatsiz xarid turlari ulushini ikki baravarga kamaytirishga erishish; davlat xaridlarini amalga oshirishda raqamli texnologiyalardan foydalanish koʻlamini oshirib borish, shu jumladan, elektron davlat xaridlarini amalga oshirish usullarini takomillashtirish orqali savdo aylanmasini koʻpaytirish, tegishli platformalar sonini oshirishni va axborot infratuzilmasini takomillashtirishni taʼminlaydi. Davlat xaridlari tizimining takomillashtirilishi natijasida barqaror iqtisodiy oʻsish doirasida quyidagilarga erishiladi: davlat investitsiya dasturlari va mamlakat ijtimoiy-iqtisodiy sohasini yanada rivojlantirish dasturlarini samarali amalga oshirish; tadbirkorlik subyektlari uchun keng imkoniyatlar yaratish, ularni qoʻllab-quvvatlash va raqobat muhitini rivojlantirish; nogironligi boʻlgan shaxslar va aholining ijtimoiy zaif qatlamlari mehnatidan foydalanadigan korxonalarni qoʻllab-quvvatlash; korrupsiya xatarlarini kamaytirish hamda barcha ishtirokchilar uchun ochiq va shaffof davlat xaridlari tizimini yaratish; davlat xaridlari yoʻnalishidagi xalqaro standartlar va reytinglardagi koʻrsatkichlarni yaxshilash.