Birinchi guruhga neft mahsulotlarini yetkazib berish, qabul qilish, saqlash va berib yuborish tartibi toʻgʻrisidagi yoʻriqnomani tasdiqlash haqida
(resolution, 2024-08-19)

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2004-yil 9-martdagi 113-son qarori (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2004-yil, 10-son, 118-modda) bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Davlat zaxiralarini boshqarish qoʻmitasi toʻgʻrisida nizomga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Davlat zaxiralarini boshqarish qoʻmitasi qaror qiladi: 1. Birinchi guruhga neft mahsulotlarini yetkazib berish, qabul qilish, saqlash va berib yuborish tartibi toʻgʻrisidagi yoʻriqnoma ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur qaror Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilishi lozim hamda u rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi. 1. Mazkur Yoʻriqnoma birinchi guruhga neft mahsulotlarini yetkazib berish, qabul qilish, saqlash va berib yuborish tartibini belgilaydi. 2. Mazkur Yoʻriqnoma talablari Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi Davlat zaxiralarini boshqarish qoʻmitasi (bundan buyon matnda Qoʻmita deb yuritiladi) tizimidagi tashkilotlar va birinchi guruh moddiy boyliklarini uzoq muddat masʼul saqlashga qabul qiladigan boshqa tashkilotlar uchun majburiydir. 3. Uzoq muddat saqlashga mazkur Yoʻriqnomaning 1-ilovasiga muvofiq Neft, gaz kondensati va neft mahsulotlarining guruhlarida nazarda tutilgan neft mahsulotlari qabul qilinadi. 4. Neft mahsulotlarining ogʻirligini oʻlchashda Davlat oʻlchov vositalari reyestriga kiritilgan hamda tekshirish sertifikatiga ega boʻlgan asbob-uskuna va oʻlchov vositalari ishlatilishi shart. 5. Neft mahsulotlari qabul qilinishi yoki berib yuborilishidan oldin tashkilot rahbari yoki bosh muhandis tomonidan texnika xavfsizligi hamda yongʻin xavfsizligi borasida ish smenasi rahbarlari bilan yoʻl-yoʻriqlar oʻtkaziladi va bu maxsus jurnalda qayd etiladi. Ish boshlanishidan oldin smena rahbarlari tomonidan har bir ishchi bilan neft mahsulotlarini qabul qilish va berib yuborish toʻgʻrisida va ularga yuklatilgan majburiyatlarning bajarilishi borasida yoʻl-yoʻriqlar oʻtkaziladi. 6. Tashkilotlarda rezervuarlar, quvurlar, nasos boʻlinmalari, quyish-olish inshootlari, mahsulotlarni isitish uskunalari, ishlab chiqarishning zaruriy komplekslari, binolari va laboratoriyalar doimo texnik jihatdan soz holda boʻlishi kerak. Avariya holatlari uchun zaruriy uskuna, asbob va materiallar zaxirasi boʻlishi lozim. 7. Neft mahsulotlarini saqlash yer usti va yer osti rezervuarlarida amalga oshiriladi. Rezervuarlar, ularning uskunalari quyidagi texnologik talablarga javob berishi kerak: uzoq muddat saqlashda neft mahsulotlarining toʻliq miqdori va sifatini taʼminlash; neft mahsulotlarini atmosferadan ishonchli himoyalash, loyihaviy bosim va vakuumni muntazam taʼminlash; yer usti rezervuarlarini yorqin rangdagi boʻyoqlar bilan boʻyash, sutkadagi harorat oʻzgarishini kamaytirish maqsadida esa yer ostidagi rezervuarlarni loyihaviy meʼyorga qadar grunt bilan yopish; rezervuardan mahsulotning ehtimoliy oqishini nazorat qilish uchun oqib ketish holatidan xabar beruvchi signalizator uskunasi bilan taʼminlash; mahsulotning chiqmaydigan qoldigʻini tozalash uchun rezervuarlarga tozalash statsionar uskunalar oʻrnatish. 8. Aviatsiya va avtomobil benzinini saqlash uchun toʻldirilishning texnik meʼyori 98 foizdan kam boʻlmagan hamda benzinning tabiiy yoʻqotishini kamaytirishni taʼminlay oladigan rezervuarlar ishlatiladi. 9. Neft mahsulotlari (yozgi markadagi dizel yoqilgʻisi, motor moylari)ni uzoq muddat saqlashga moʻljallangan rezervuarlarda mahsulotlarni loyihaga muvofiq texnologik operatsiyalarni amalga oshirishni taʼminlovchi haroratgacha isita oladigan vositalar hamda nafas olish uskunasi boʻlishi lozim. Kondensat hosil boʻlishini kamaytirish hamda moylardan choʻkmalarning yuvilib ketishini oldini olish uchun qish mavsumida yer osti rezervuarlarining yorugʻlik qopqoqlarini isitish tavsiya etiladi. 10. Rezervuar parkida undagi mahsulotning tozalash moslamasiga oqib oʻtishini taʼminlash uchun oʻtkazgichlar qurishda loyihaviy qiyalanish taʼminlanadi. 11. Mahsulotlarga moʻljallangan nasos boʻlinmasi quyidagilar bilan jihozlanadi: reaktiv yoqilgʻini berib yuborishda dagʻal va mayin filtrlash vositalari, baza ichida koʻchirish, estakadani “aylana” shaklida yuvish, vakuum hamda tozalash idishlaridan rezervuarlarga haydash vositalari; qoʻlda hamda masofaviy boshqariladigan vakuum tizimi; temir yoʻl estakadasi bilan ikki tomonlama telefon aloqasi. 12. Nasos boʻlinmasi uskunalari loyihada koʻrsatilgan quvvatda neft mahsulotlarini (shu jumladan quyuq mahsulotlarni) toʻkish, tozalash, sisternalarga quyishni taʼminlashi shart. 13. Quyish-toʻkish uskunalari yordamida neft mahsulotlari sisternalarga quyiladi va boʻshatiladi. Kollektorlar tozalash uchun “aylana”li oʻramga ega boʻlishi va aviatsiya yoqilgʻisi uchun moʻljallangan kollektorlar uchida tindirgichlar va dagʻal tozalash filtrlari boʻlishi lozim. 14. Mahsulot-nasos boʻlinmasi, estakada va rezervuar parklarning texnologik oʻrami turli markadagi neft mahsulotlariga moʻljallangan quvurlar, jumladan, qulflash armaturasi va tiqinli gardish (flanets) bilan oʻzaro bogʻlanmagan boʻlishi kerak. 15. Neft mahsulotlarining sifatini nazorat qilish laboratoriya tahlili hamda saqlash jarayoni mobaynidagi nazoratga boʻlinadi. 16. Saqlash jarayoni mobaynidagi nazoratda tashkilotning neft mahsulotlarini qabul qilish, saqlash va berib yuborishga masʼul xodimlari tomonidan nazorat ishlari olib boriladi va neft mahsulotlarining sifati tekshiriladi. 17. Nazoratni tashkil etish tashkilot rahbari va bosh muhandisi zimmasiga yuklatiladi. 18. Laboratoriya tekshiruvi mazkur Yoʻriqnomaning 2, 3, 4-ilovalarida koʻrsatilgan muddatlarda va hajmlarda olib boriladi. 19. Neft mahsulotlarini sisternalardan boʻshatib olishda, rezervuarlarda saqlashda hamda sisternalarga quyib berishda nazorat tahlili oʻtkaziladi. 20. Neft mahsulotlari boʻyicha nazorat tahlili oʻtkazishdan maqsad quyidagilardan iborat: sisternadan mahsulot olingunga qadar – alohida koʻrsatkichlar boʻyicha mahsulotlarni yetkazib beruvchi tashkilot hujjatlari (yuk xati, pasport)da koʻrsatilgan sifat koʻrsatkichlariga muvofiqligini aniqlash; rezervuarlardan namunalar olish yoʻli bilan – olingan mahsulot namunasining baʼzi bir qoʻshimcha koʻrsatkichlar boʻyicha sifatini aniqlash; saqlash mobaynida – bir qator koʻrsatkichlar boʻyicha mahsulot sifatidagi oʻzgarishlarning boshlanishini aniqlash; berib yuborishda – alohida koʻrsatkichlar boʻyicha mahsulotlarning tozalanmagan sisternalarga quyishda mexanik qoʻshimchalar bilan ifloslanishi, shuningdek boshqa markadagi mahsulotlar bilan aralashuvi natijasida ifloslanishini aniqlash. 21. Tahlillar nazorati toʻliq va nizoli holat uchun tahlillarga boʻlinadi. 22. Toʻliq tahlil rezervuarlarga neft mahsulotlari toʻliq quyilganidan soʻng 20 kun ichida, shuningdek mahsulotni nasos vositasida boshqa rezervuarga oʻtkazish, yuklab berish va mahsulot sifatini aniqlash uchun zarurat paydo boʻlsa, oʻtkaziladi. 23. Nizoli holat uchun tahlil mahsulotni qabul qilishda va berib yuborishda sisternalardan olingan neft mahsulotlari namunalarini tekshirish orqali oʻtkaziladi. Bunda tanlab olingan namunalar qabul qiluvchi tashkilot, yetkazib beruvchi tashkilot hamda transport tashkiloti yoki uchinchi tashkilot vakili tomonidan imzolangan dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi. Nizoli holat uchun tahlildan maqsad yetkazib beruvchi va qabul qiluvchi tashkilotlar laboratoriyalari tomonidan neft mahsulotlari sifatini baholashda yuzaga kelishi mumkin boʻlgan oʻzaro kelishmovchiliklarning oldini olishdan iborat. Nizoli holat uchun tahlilni oʻtkazishda normativ hujjatlarga muvofiq barcha koʻrsatkichlar yoki faqat kelishmovchilik oqibatida yuzaga kelgan koʻrsatkichlar aniqlanadi. Nizoli holat uchun tahlillar yetkazib beruvchi hamda qabul qiluvchi tashkilot bilan kelishilgan holda akkreditatsiyadan oʻtgan mustaqil laboratoriyada oʻtkaziladi. 24. Laboratoriya tahlillarini oʻtkazmasdan neft mahsulotlarini qabul qilish, berib yuborish, tashkilot ichida koʻchirish hamda rezervuarlarni tozalash jarayonlarini amalga oshirish qatʼiyan man etiladi. Bunday ishlarni bajarish uchun tashkilot rahbarining buyrugʻi boʻlishi hamda buyruqqa laboratoriya mudiri tomonidan imzo qoʻyilgan boʻlishi lozim. Laboratoriyada tegishli tahlillar amalga oshirilgandan soʻng neft mahsulotlari sisternalardan quyib olinadi. 25. Barcha laboratoriya xodimlari neft mahsulotlariga tegishli boʻlgan normativ hujjat talablarini, ularni sinovdan oʻtkazish usullarini, ishni ilmiy asosda tashkil etish borasidagi tavsiyalarini bilishlari, doimiy ravishda texnik bilimlarini hamda ish tajribalarini oshirib borishlari lozim. Tahlillar yilda bir martadan kam boʻlmagan holda oʻtkaziladi, shuningdek avvalgi koʻrsatkichlar bilan solishtiriladi. 26. Laboratoriyada neft mahsulotlari tahlilidan tashqari quyidagi tahlillar ham amalga oshiriladi: qish mavsumiga tayyorgarlik paytida yiliga bir marta estakada gidravlik saqlagich klapanlaridagi ishchi suyuqlikning hamda gidrotizimning sovish haroratini tahlil qilish; neft mahsulotlari bilan atrof-muhit ifloslanishiga yoʻl qoʻymaslik uchun sanoat oqova suvlarini tozalash inshootidan relyefga chiqarib tashlashdan oldin tahlildan oʻtkazish; taʼmirlash ishlaridan oldin rezervuarlar, quduqlar hamda mahsulot-nasos boʻlinmalarini belgilangan texnika xavfsizligi qoidalariga rioya qilgan holda sinchiklab tekshirish, rezervuarlar va quduqlarda yigʻilishi mumkin boʻlgan gaz bosimlarini aniqlash. Ushbu holat yuzasidan mazkur Yoʻriqnomaning 5-ilovasiga muvofiq Rezervuarlar va mahsulot quvurlarining texnik holatini hisobga olish jurnaliga (Z-30-sonli shakl) tegishli yozuvlar qayd qilinadi. 27. Neft mahsulotlarining sifatini hisobga olish mazkur Yoʻriqnomaning 6, 7, 8, 9-ilovalariga (Z-39, Z-40, Z-41 va Z-42-sonli shakllar) muvofiq shakllarda amalga oshiriladi. Z-39, Z-40, Z-41 va Z-42-sonli shakllar boʻyicha kitoblar laboratoriya mudiri tomonidan yuritiladi. Tahlil natijalari oʻn kunda kamida bir marta yozib boriladi, tahlil oʻtkazilgan oraliq muddatlari koʻrsatiladi va laboratoriya boshligʻi tomonidan imzolanadi. 28. Tahlillar uchun rektifikat yoki gidrolizlangan etil spirtining sarfi mazkur Yoʻriqnomaning 10-ilovasida keltirilgan meʼyorlarga muvofiq amalga oshiriladi. 29. Laboratoriya ishlari yillik va choraklik rejalar boʻyicha tashkil etiladi. Laboratoriya ishlarining yillik rejalarida quyidagilar nazarda tutiladi: neft mahsulotlarini yangilash grafigi; neft mahsulotlarini tahlil qilish grafigi; nazorat-oʻlchov asboblarini tekshirish grafigi. Laboratoriya ishlarining chorak rejalarida quyidagilar nazarda tutiladi: neft mahsulotlarini qabul qilishda, saqlashda hamda berib yuborishda ularning sifatini nazorat qilish boʻyicha laboratoriya ishlarini oʻtkazish, shuningdek ularni saqlash texnologiyalariga amal qilish va takomillashtirish chora-tadbirlarini oʻtkazish; kerakli uskunalar, asbob-anjomlar, reaktivlarni sotib olish; mahsulotlar saqlanishini taʼminlovchi ilmiy-tadqiqot ishlarni olib borish va boshqa tadbirlarni amalga oshirish. 30. Neft mahsulotlarining sifatini tekshirish uchun GOST 2517 “Neft va neft mahsulotlari. Namuna olish usuli”ga muvofiq namunalar tanlab olinadi. Namunalar neft mahsulotlarini qabul qilishda neft mahsulotlari quyib olingunga qadar sisternalardan, saqlashda – rezervuarlardan olinadi. 31. Tanlab olingan namunaning haroratini oʻlchash zarurati tugʻilganda namunani tanlab oluvchi uni belgilangan sathda 5 minutdan kam boʻlmagan vaqt mobaynida ushlab turadi. Neft mahsulotining rezervuardagi oʻrtacha haroratini topish uchun oʻzaro nisbatda olingan alohida-alohida olingan nuqtali namunalar haroratining oʻrtacha arifmetik qiymati hisoblanadi. 32. Sisternalardan neft mahsulotlari namunasini tanlab olish qabul qiluvchi va yetkazib beruvchi tashkilot yoki uchinchi tashkilotning vakolatli vakillari ishtirokida amalga oshiriladi hamda mazkur Yoʻriqnomaning 11-ilovasiga muvofiq Sisternalardan namuna olish dalolatnomasi (Z-35-son shakli) bilan rasmiylashtiriladi. Namunaning bir qismi laboratoriyada tahlil qilish uchun ishlatiladi, ikkinchi qismi normativ hujjatda nazarda tutilgan miqdorda nizoli holat uchun tahlilga zarurat tugʻilganda ishlatish uchun tashkilotda saqlanadi, uchinchi qismi esa yetkazib beruvchi tashkilotga beriladi. 33. Neft mahsulotlari namunalari nizoli holat uchun yoki boshqa laboratoriya tomonidan alohida koʻrsatkichlar boʻyicha tahlil qilish uchun tanlab olinganda mazkur Yoʻriqnomaning 12-ilovasiga muvofiq Namuna olish dalolatnomasi (Z-43-son shakl) bilan rasmiylashtiriladi. 34. Saqlash jarayonida nazorat tahlilini oʻtkazish uchun, uzoq muddat saqlashga qoʻyishdan oldin hamda berib yuborishdan oldin toʻliq tahlil qilish uchun namunalarni tanlab olishda Namuna olish dalolatnomasi (Z-43-son shakl) tuzilmaydi. 35. Barcha namunalar mazkur Yoʻriqnomaning 13-ilovasiga muvofiq Neft mahsulotlari namunalarini roʻyxatga olish kitobiga (Z-44-son shakli) qayd qilinadi. 36. Neft mahsulotining namunasi ehtiyotkorlik bilan olib kelingandan soʻng toza va quruq shisha idishlarga quyiladi. Shisha idishlar namunalarni aralashtirish uchun yuqori qismigacha toʻldirilmaydi va neft mahsulotlarida erimaydigan tiqin bilan qattiq yopib qoʻyiladi. Namuna solingan idishning boʻyin qismi polietilen plyonkasi yoki qattiq qogʻoz bilan oʻraladi, soʻngra ingichka ip bilan bogʻlanadi, ipning ustidan qogʻoz yorliq yelimlanib yopishtiriladi va tashkilot muhri bilan muhrlanadi. 37. Mahsulot namunasi quyilgan har bir idishdagi yorliqda quyidagilar koʻrsatilishi lozim: neft mahsulotining nomi hamda uning markasi; neft mahsulotiga tegishli boʻlgan normativ hujjat; tashkilot nomi; namuna olingan sisternalar yoki rezervuar raqamlari; tanlab olish sanasi hamda namuna raqami; namuna olgan shaxslarning familiyasi, ismi va otasining ismi. 38. Neft mahsulotlari berib yuborilgan kundan boshlab ularning sifati boʻyicha yuzaga kelishi mumkin boʻlgan nizoli holatlar uchun namunalar 45 kun davomida saqlanadi. Neft mahsulotlari qabul qilib olinganda ularning sifati boʻyicha yuzaga kelishi mumkin boʻlgan nizoli holat uchun namuna 90 kun mobaynida saqlanadi. Tanlab olingan namunalar sifati yuzasidan nizolar yuzaga kelganda ular hal qilinguniga qadar, biroq koʻrsatilgan muddatlardan kam boʻlmagan muddatlarda saqlanishi shart. 39. Tahlil uchun olingan neft mahsulotlarining namunalari yiliga bir marta, yilning 1-oktabr holatiga, yuklab yuborilganda hamda rezervuar toʻliq tozalanganda laboratoriya tomonidan Neft mahsulotlari namunalarini roʻyxatga olish kitobidan (Z-44-son shakl) beriladigan koʻchirmaga muvofiq hisobdan chiqarib tashlanadi. Nizoli holatlar uchun namunalarni hisobdan chiqarishda mazkur Yoʻriqnomaning 14-ilovasiga muvofiq Nizoli holatlar uchun namunalarni saqlashni bekor qilish haqida dalolatnoma (Z-36-son shakl) rasmiylashtiriladi. Tahlillar uchun ishlatilmay qolgan neft mahsulotlarining qoldiqlari laboratoriya xodimlari tomonidan tegishli tozalash idishlariga quyiladi yoki xuddi shu nomdagi mahsulot solingan rezervuarga quyiladi. 40. Namunalar nazorat tahlili uchun akkreditatsiyadan oʻtgan laboratoriyaga yuborilayotganda namunalar bilan birga mazkur Yoʻriqnomaning 12-ilovasiga muvofiq Namuna olish dalolatnomasi (Z-43-sonli shakl) qoʻshib yuboriladi. Yuborilayotgan kuzatuv xatida neft mahsuloti sifatini tekshirishda lozim boʻladigan fizik-kimyoviy koʻrsatkichlar hamda mazkur ishni bajarish muddati koʻrsatiladi. 41. Neft mahsulotlarini yetkazib berish va qabul qilish shartnoma asosida, qonunchilik hujjatlari va mazkur Yoʻriqnomaga muvofiq amalga oshiriladi. 42. Uzoq muddat saqlash uchun qabul qilinayotgan neft mahsulotlari normativ hujjat talablariga muvofiq qabul qilinadi. Yetkazib berishdan 3 oy oldin ishlab chiqarilgan partiyalardagi neft mahsulotlari tashkilotga uzoq muddat saqlash uchun qabul qilinishi mumkin emas. 43. Neft mahsulotlarini tashish temir yoʻl sisternalari yoki avtotsisternalarda amalga oshiriladi. 44. Neft mahsulotlarini uzoq muddat saqlashga qabul qilish jarayonida quyidagilarga eʼtibor qaratiladi: rezervuarlarni, mahsulotni quyish-toʻkish moslamalarini normativ hujjat talablariga muvofiq tayyor turishini taʼminlash, belgilangan muddat mobaynida mahsulot sifatiga zarar yetkazmagan holda uning toʻlaligicha saqlanishini taʼminlash, shuningdek belgilangan meʼyorlarga nisbatan tabiiy yoʻqotishni maksimal darajada kamaytirish, ushbu holatlar yuzasidan aniqlangan kamchiliklar boʻlsa, toʻlaqonli bartaraf etish; keltirilgan mahsulot nomlarining berib yuborish hujjatlariga, sifati esa – normativ hujjatlarga mos kelishini aniqlash. 45. Neft mahsulotlari quyiladigan rezervuarlar oldindan taʼmirlangan boʻlishi, ilgari saqlangan neft mahsulotlarining qoldiqlaridan (turli choʻkmalar, smolalar, okalin va suv) yaxshilab tozalangan boʻlishi lozim. Rezervuarlarni quyishga tayyorlashda ichki tutib turuvchi konstruksiyalarning, devorlarning, polimer qoplamalarning, ulanish joylarining, bugʻ registrlarining, nafas olish hamda saqlagich klapanlarining holatiga, tom, quvur oʻtkazgichlarning oʻzi yopiladigan qopqogʻi va boshqa uskunalarning germetikligi, suriladigan klapan va joʻmraklarning, shuningdek issiqlikni almashtirib beruvchi va boshqa isitish qurilmalarining mustahkamligini nazorat qilish va tekshirishga alohida eʼtibor berish lozim. 46. Rezervuarlar, uskunalar va aloqa vositalarida aniqlangan kamchiliklar bartaraf etilishi lozim. Taʼmirlangan va quyishga tayyorlangan rezervuarlarning qopqoqli tuynuklari yopilgan holda boʻlishi lozim. 47. Neft mahsulotlari yetkazib berilganda sisternalarning holati va tozaligi texnik koʻrikdan oʻtkaziladi, plombalarning mavjudligi va butunligi, sisternalar raqamlarining yuk xatida koʻrsatilgan raqamlarga mosligi, transport hujjatlariga ilova qilinadigan sifat pasportlarining mavjudligi va ularning toʻliq toʻldirilganligi, shuningdek sifat pasporti toʻldirilishiga asos boʻlgan toʻliq va nazorat tahlillari oʻtkazilgan muddati tekshiriladi. Toʻliq tahlil neft mahsulotlarini yuklab yuborish kunidan 2 oydan ortiq boʻlmagan muddatda, nazorat tahlili esa 10 kundan ortiq boʻlmagan muddatda amalga oshirilgan boʻlishi shart. 48. Yetkazib beruvchi tashkilotning sifat pasporti mahsulot toʻliq yuklab yuborilgan kundan boshlab 7 oydan kam boʻlmagan muddat davomida saqlanishi lozim. 49. Mahsulotga oid normativ hujjat talablariga sifat pasportining mos kelishi tekshirilgandan soʻng, har bir sisternadagi neft mahsulotining quyilganlik sathi oʻlchanadi, mahsulotning harorati, suvning mavjudligi hamda normativ hujjatlarga muvofiq tanlab olingan namunalarning mavjudligi tekshiriladi. 50. Neft mahsulotlarini qabul qilishda ularni rezervuarlarga haydashning (kuch yordamida harakatlantirib koʻchirish) texnologik xaritasi ishlab chiqiladi. Texnologik xarita har bir rezervuar uchun mahsulotning maksimal haroratidan kelib chiqqan holda (oldingi saqlash tajribasi yoki mahalliy meteoxizmat maʼlumotlari asosida) tuziladi va tashkilot rahbari tomonidan tasdiqlanadi. Bunda saqlash uchastkasi boshligʻi texnologik xarita toʻgʻri ishlab chiqilishiga shaxsan ishonch hosil qilishi hamda mahsulot-nasos boʻlinmasi va rezervuarlar liniyasi boʻylab doimiy nazorat oʻrnatishi shart. Rezervuarlar belgilangan meʼyorgacha toʻldiriladi. Bir rezervuar toʻliq toʻldirilmasdan keyingi rezervuarni toʻldirish mumkin emas. Bir turdagi, biroq turli markadagi (turli darajadagi oltingugurt tarkibli) neft mahsulotlari yetkazib berilgan holatlar bundan mustasno. Rezervuarlarni toʻldirish ketma-ketligi (tartibi) texnologik xaritada koʻrsatiladi. 51. Neft mahsulotlarini sisternalardan boʻshatishdan avval mahsulot sifatini tekshirish uchun nazorat tahlili oʻtkaziladi, keltirilgan mahsulot markasining ilova hujjatlarida koʻrsatilgan markalarga muvofiqligi tekshiriladi. 52. Keltirilgan neft mahsulotlarining ogʻirligini aniqlashda quyidagilarga eʼtibor qaratiladi: sisternalar hamda rezervuarlar boʻyicha kalibrlash jadvallarini toʻgʻri tuzishga; qiyoslangan oʻlchash vositalarini (ruletkalar, metrshtoklar, ariometrlar, hisoblagichlar va hokazo) ishlatishga; rezervuar ostki qismidagi notekisliklar va qiyalanishlarini toʻgʻri aniqlashga; mahsulot rezervuarga quyilgandan soʻng 2 soatdan kam boʻlmagan vaqt ichida uning sathi, zichligi, rezervuardagi haroratni oʻlchashga; rezervuarlardagi mahsulot osti suvini toʻgʻri aniqlashga. 53. Tarkibida oltingugurt miqdori 0,2 foiz va 0,2 foiz dan 0,5 foizgacha boʻlgan dizel yoqilgʻisi partiyasi yetkazib berilganda ular turli rezervuarlarga quyiladi. 54. Quyish ishlari amalga oshirilayotganda sisternalarning ogʻzi mahsulotni atmosfera yogʻinlari bilan ifloslanishidan himoya qilish, mahsulotning bugʻlanib ketishi tufayli yoʻqotilishining oldini olish maqsadida brezent jildlar bilan yopib qoʻyiladi. Quyish quvurlarining uchlari esa jildlar bilan yopilgan boʻlishi shart. 55. Havo harorati minus darajada boʻlganda sisternalardan motor moylari va yozgi markalardagi dizel yoqilgʻisini quyishda bunday yoqilgʻi uning markasi va havo haroratidan kelib chiqib qizitiladi. Bunda qizitish harorati mahsulotning oʻt olish haroratidan oshib ketmasligini taʼminlashi shart. Qizitish bilan bir vaqtda mahsulotning bir qismi bevosita rezervuarga quyiladi. 56. Haydovchi vositalarning loyihaviy samaradorligini taʼminlash hamda yoqilgʻi energiyasini tejab sarflash maqsadida quyuq neft mahsulotlari quyidagi haroratlargacha qizitiladi: MS-20 – 30 ºS; MT-16P – 24 ºS; M-10V2 – 14 ºS; “L” markali dizel yoqilgʻisi – quyuqlashish haroratidan 4 – 5 ºS yuqori. 57. Neft mahsulotlarini sisternalardan boʻshatishda mahsulot tasdiqlangan texnologik xaritaga muvofiq tegishli markasi boʻyicha alohida quvurlarga quyiladi. 58. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2008-yil 23-oktabrdagi 232-son qarori (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2008-y., 43-son, 436-modda) bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasi Temir yoʻl ustavining 146-bandiga koʻra, temir yoʻl orqali tashishda temir yoʻl, yuk joʻnatuvchilar, yuk oluvchilarning moddiy javobgarligi yuzaga kelishiga asos boʻlishi mumkin boʻlgan holatlar tijorat dalolatnomalari yoki temir yoʻl stansiyalari tomonidan tuziladigan umumiy shakldagi dalolatnomalar bilan tasdiqlanadi. 59. Normativ hujjatlar talablariga javob bermaydigan neft mahsulotlari kelib tushganda ular alohida rezervuarlarga vaqtinchalik saqlash uchun quyiladi hamda bu haqda yetkazib beruvchi tashkilotga zudlik bilan xabar beriladi. Boʻsh rezervuarlar yoʻq boʻlgan hollarda yetkazib beruvchi tashkilotga neft mahsulotini boshqa manzilga zudlik bilan joʻnatish toʻgʻrisida bildirishnoma yuboriladi. Bildirishnomada joʻnatish sanasi, transport hujjatlari va sisternalarning raqamlari, normativ hujjat talablariga mos kelmaydigan va sifati nomuvofiq hamda yaroqsiz deb topilgan neft mahsulotlarining hajmi koʻrsatib oʻtiladi. 60. Agar quyidagi holatlar aniqlansa, kelib tushgan neft mahsuloti alohida rezervuarga quyiladi hamda olingan namunalar toʻliq tahlil qilinadi: sisterna plombaga ega boʻlmasa yoki u butun boʻlmasa, shuningdek temir yoʻl sisternalari mahsulot berib yuborilgan stansiya tomonidan emas, balki oraliq stansiya tomonidan plombalangan boʻlsa; sisternalar yetkazib beruvchining hujjatlarisiz yetib kelsa; nazorat tahlili maʼlumotlariga yoki yetkazib beruvchi tashkilotning sifat pasportidagi maʼlumotlariga koʻra joʻnatilgan neft mahsulotlari normativ hujjatning birorta koʻrsatkichi talablariga toʻgʻri kelmasa yoxud ushbu koʻrsatkich yetkazib beruvchi tashkilotning sifat pasportida koʻrsatilmagan boʻlsa. 61. Tahlil oʻtkazishda neft mahsulotining rezervuarda 20 °S haroratdagi zichligi GOST 3900 “Neft va neft mahsulotlari. Zichlikni aniqlash usullari” talablariga muvofiq aniqlanadi. 62. Rezervuarlarning neft mahsulotlarini qabul qilish uchun tayyorligi mazkur Yoʻriqnomaning 15-ilovasiga muvofiq dalolatnoma (Z-45-son shakl) bilan rasmiylashtiriladi. Rezervuarlarning tayyorligi va texnik sozligini aniqlamasdan toʻldirish qatʼiyan man etiladi. Mazkur Yoʻriqnomaning 15-ilovasiga muvofiq dalolatnoma (Z-45-son shakl) quyidagilar toʻgʻrisida ham tuziladi: qurilgandan soʻng foydalanishga qabul qilingan (ishga tushirilgan) mahsulot oʻtkazgichlarining quyishga tayyorligi toʻgʻrisida; vakuum va tozalash idishlarining holati va mahsulotni qabul qiluvchi moslamalarning texnik soz holatda va ishga tayyorligi toʻgʻrisida. 63. Neft mahsulotlarini qabul qilib olishda quyidagilar amalga oshiriladi: uzoq muddat saqlashga kelib tushgan neft mahsulotlari moddiy javobgar shaxs, laboratoriya xodimi va transport tashkiloti vakilining ishtirokida qabul qilinadi; tashkilot laboratoriyasida neft mahsulotlari sifatining nazorat tahlili oʻtkaziladi; shartnomada nazarda tutilgan sifat pasporti, muvofiqlik sertifikati va boshqa hujjatlar toʻliq tekshiriladi. 64. Kelib tushgan neft mahsulotlari miqdori har bir sisternada bevosita oʻlchovlar oʻtkazish orqali aniqlanadi. Zarar yetmagan idishdagi neft mahsulotlari netto ogʻirligi va har bir idishdagi mahsulot birligining miqdoriga koʻra qabul qilinadi. Zararlangan yoki plombalar buzilgan holatlarda neft mahsulotlarining hajmi mahsulot tarozilarida oʻlchash orqali aniqlanadi. 65. Mahsulotlarni qabul qiluvchi shaxslar faqatgina oʻzlari bevosita ishtirok etgan va aniqlagan faktlar boʻyicha oʻzlarining shaxsiy imzolarini qoʻyib tasdiqlashlari lozim. Bevosita qabul qilish ishlarida aniqlanmagan maʼlumotlarni dalolatnomada qayd etish qatʼiyan man qilinadi. 66. Temir yoʻl sisternalarida keltiriladigan neft mahsulotlari uchun mazkur Yoʻriqnomaning 16-ilovasiga muvofiq dalolatnoma (Z-46-sonli shakl), avtotsisternalarda olib kelinadigan neft mahsulotlari uchun esa mazkur Yoʻriqnomaning 17-ilovasiga muvofiq dalolatnoma (Z-47-sonli shakl) tuziladi. Z-46-sonli va Z-47-son shakldagi berilgan dalolatnomalar mahsulotning kelib tushgan kuni tuziladi va ertasiga tashkilot rahbariga tasdiqlash uchun taqdim qilinadi. Z-46-sonli va Z-47-son shakldagi dalolatnomalar ikki nusxada, yetkazib beruvchi tashkilotga talabnoma bildirish zarurati tugʻilganda esa uch nusxada tuziladi. Dalolatnoma mahsulot miqdorini tekshirishda ishtirok etgan barcha shaxslar tomonidan imzolanadi. 67. Agar mahsulotni qabul qilishda transport hujjatlarida koʻrsatilganiga nisbatan koʻp miqdorda mahsulot aniqlansa, u holda dalolatnomada mazkur ortiqcha miqdor toʻgʻrisida aniq maʼlumotlar koʻrsatilishi kerak. 68. Agar mahsulotni qabul qilishda transport hujjatlaridagi maʼlumotga zid tarzda kamomad aniqlansa, mahsulotni miqdor boʻyicha qabul qilib olish natijalari Z-46, Z-47-son shakldagi dalolatnomalarda aks ettiriladi va yetkazib beruvchi tashkilotga talabnoma bildiriladi. Talabnomaga quyidagilar ilova qilinadi: a) temir yoʻl sisternasidan qabul qilib olishda: temir yoʻl yuk xati; mahsulot kamomadi summasi hisobi; kamomad aniqlangan sisterna plombasining surati; talabnomaga asos boʻluvchi boshqa hujjatlar. b) avtotsisternadan qabul qilishda: tovar-transport yuk xati; yetkazib beruvchi hisobi; mahsulot kamomadi summasi hisobi; kamomad aniqlangan sisterna plombasining surati; talabnomaga asos boʻluvchi boshqa hujjatlar. 69. Z-46, Z-47-son shakldagi dalolatnomalari qabul qiluvchi tashkilotda roʻyxatga olinadi va saqlanadi. 70. Mahsulot kamomadi haqida talabnomani olgandan soʻng yetkazib beruvchi tashkilot rahbariyati talabnoma materiallari boʻyicha xizmat tekshirishi tayinlaydi. Tekshiruv materiallari yetkazib beruvchi tashkilot rahbari tomonidan koʻrib chiqiladi va tasdiqlanadi. Tekshiruv natijalari boʻyicha suiisteʼmol qilish yoki mahsulotni oʻgʻirlash holatlari aniqlanadigan boʻlsa, yetkazib beruvchi tashkilotning rahbari bu haqda huquqni muhofaza qiluvchi organlarga darhol xabar qilishi kerak. Talabnomani koʻrib chiqish natijalari toʻgʻrisida yetkazib beruvchi tashkilot ikkinchi tomonni xabardor qiladi. 71. Agar aniqlangan kamomad boʻyicha javobgarlikni transport tashkiloti zimmasiga qoʻyishga asos boʻlsa, qabul qiluvchi tashkilot undan tijorat dalolatnomasini oladi va aniqlangan kamomadga talabnoma yuboradi. 72. Uzoq muddat saqlashga yaroqsiz boʻlgan, sifat boʻyicha normativ hujjat talablariga javob bermaydigan neft mahsulotlariga mazkur Yoʻriqnomaning 18-ilovasiga muvofiq uch nusxada Mahsulotning sifati nomuvofiq deb topilganligi toʻgʻrisidagi dalolatnoma (Z-48-sonli shakl) tuziladi. Uning birinchi nusxasi talabnoma bilan birga yetkazib beruvchi tashkilotga, ikkinchisi esa “Oʻzneftmahsulot” aksiyadorlik kompaniyasiga joʻnatiladi, uchinchi nusxasi esa tashkilot buxgalteriyasida qoldiriladi. Dalolatnomada neft mahsulotining nomi, miqdori, qayerdan, qayerga va qanday sisternalarda keltirilgani, transport hujjatlari raqamlari, yaroqsizga chiqarish boʻyicha koʻrsatkichlar albatta koʻrsatilishi kerak. Agar neft mahsuloti tashkilot rezurvuariga quyilgan boʻlsa, dalolatnomada ushbu mahsulot vaqtincha saqlanayotgan rezervuar raqami yozib qoʻyiladi. Neft mahsulotlarining turi almashishi, markirovkaning notoʻgʻriligi va neft mahsulotlari idishining standartga mos kelmagan holatlari ham mazkur Yoʻriqnomaning 18-ilovasiga muvofiq uch nusxada dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi. 73. Tashkilotga kelib tushgan, lekin uzoq muddat saqlashga yaroqsiz deb topilgan neft mahsulotlari uzoq muddat saqlashga qabul qilinmaydi. Bunday neft mahsulotlari vaqtincha saqlashga qabul qilinadi, ular uchun javobgarlik yetkazib beruvchi tashkilot tomonidan olib chiqib ketilishiga qadar qabul qilib olgan javobgar shaxslar zimmasida boʻladi. 74. Neft mahsulotlarini saqlashda quyidagilarga eʼtibor beriladi: belgilangan saqlash muddati davomida mahsulot sifatini saqlash va uni isteʼmolchilarga normativ hujjat talablariga muvofiq holatda berib yuborish; saqlashda neft mahsulotining tabiiy yoʻqotilishini kamaytirish. 75. Neft mahsulotining har bir markasi alohida saqlanadi. Neft mahsulotlarini har bir markasi boʻyicha alohida rezervuarlarga quyishda quvurlar, nasoslar, quyish-tortish tirgaklari, estakadalar, qizitish uskunalaridan foydalaniladi. 76. Uzoq muddat saqlashga qabul qilingan neft mahsulotlarini saqlash muddatlari saqlash sharoitlariga rioya qilinganda quyidagicha: yer usti rezervuarlardagi benzin yoqilgʻisi – 5 yil; yer usti va yer osti rezervuarlardagi dizel yoqilgʻisi – 8 yil; yer usti va yer osti rezervuarlardagi TS-1 yoqilgʻisi – 4 yil; yer usti va yer osti rezervuarlardagi motor moylari (MS-20, MT-16p dan tashqari) – 5 yil; MS-20, MT-16p moylari – 6 yil. Neft mahsulotlarini saqlash muddati ishlab chiqarilgan sanadan boshlab hisoblanadi. 77. Neft mahsulotlarini saqlash muddati, agar u barcha sifat koʻrsatkichlari boʻyicha normativ hujjat talablariga mos kelsa va uzoq muddat saqlashda oʻzgarishga oʻta moyil boʻlgan koʻrsatkichlar boʻyicha sifat zaxirasiga ega boʻlsa, uzaytirilishi mumkin. Reaktiv yoqilgʻilar, aviamoylar va MT-16p moylarining saqlanish muddatlari uzaytirilmaydi. Saqlash muddatini uzaytirish uchun akreditatsiyadan oʻtgan laboratoriyaning sinov bayonnomasi asos boʻlib xizmat qiladi. 78. Tashkilotda saqlanayotgan neft mahsulotlari belgilangan muddatlarda yangilanib turilishi kerak. Yangilash grafiklari belgilangan saqlash muddatlaridan kelib chiqqan holda har yili saqlash uchastkasi boshligʻi hamda laboratoriya mudiri tomonidan tuzilib, tashkilot rahbari tomonidan tasdiqlanadi, soʻngra uch kunlik muddatda Qoʻmitaga taqdim qilinadi. 79. Reaktiv yoqilgʻining tozaligini taʼminlash maqsadida ular FGN-120 va FGN-120 M turidagi mayin tozalash filtrlari (bundan buyon matnda mayin tozalash filtrlari deb yuritiladi) orqali quyidagi tartibda filtrlanadi: yuklash boshida 10–15 minut (agar avvalgi yuklash vaqtidan soʻng 30 kundan ortiq vaqt oʻtgan boʻlsa, sisternaga quvurlardan zang tushmasligini oldini olish uchun); tozalash uskunalari orqali rezervuardan chiqmaydigan qoldiqni sisterna yoki boshqa rezervuarga tortib olishda (rezervuar tubidagi yoqilgʻi qatlamlari tarkibida eng koʻp mexanik aralashmalar boʻlishi sababli); yuklash va qabul qilishdan oldin quyish-toʻkish estakadalarining quvurlarini yuvganda; vakuumli va tozalash idishlaridan yoqilgʻini tortib chiqarganda. 80. Motor moylari va dizel yoqilgʻisini mazkur Yoʻriqnomaning 56-bandida koʻrsatilgan haroratgacha qizdirish, faqatgina ularni yuklashga tayyorlashda yoki boshqa rezervuarga koʻchirishda qoʻllanilishi mumkin. Saqlash davomida qizdirish ishlari amalga oshirilmaydi. Motor moylari choʻkmalar bilan saqlanganda emulsiyali ajratmalar ajralishi, bariy tarkibining pasayishi, choʻkmaning yetarlicha gidrolitik jihatdan barqaror emasligi hisobiga kul ajralib chiqishi sababli yilda ikki marta bahor-yoz va kuz-qish davrida ishqor miqdori, kul yoki emulsiyali ajratmalarning tarkibiy oʻzgarishini aniqlash kerak. Emulsiyali ajratmalar rezervuar sigʻimiga nisbatan (maksimal quyilganda), 0,3 foiz miqdorda ajralib chiqqanda motor moyi darhol yangilanishi zarur. 81. Neft mahsuloti sifat va miqdor jihatdan saqlanishini taʼminlash maqsadida qish paytida rezervuarlar va quvurlar, rezervuarlardagi qulflash armaturalarining germetikligi, mahsulot-nasos boʻlimlarining texnik sozligi doimiy nazorat qilib turiladi. Rezervuarlardagi va boshqa sigʻimlardagi mahsulotlar tashqi koʻrik va rezervuarlar sathi darajasini oʻlchash bilan nazorat qilinadi. 82. Rezervuar tomlarining germetikligi va nafas olish uskunasining ishi yilda bir martadan kam boʻlmagan holda, bahor-yoz davrida tekshirib turiladi. Yuqori taranglikdagi bugʻga ega neft mahsulotlari saqlanadigan rezervuarlar tomining germetikligini tekshirish bahor-yoz vaqtida har oyda bir marta oʻtkaziladi. Rezervuarning gazli muhitdagi bosimi va vakuumni tekshirish uchun U shaklidagi suyuqli manometrdan foydalaniladi. 83. Yilda ikki marta (bahor va kuzda) nafas olish va gidravlik saqlash klapanlari boʻyicha sozlash ishlari oʻtkazilib turilishi kerak. Bunda ishchi suyuqlik gidravlik saqlash klapanlariga quyiladi va undan qoldiqlar oqiziladi. Kuzda bu suyuqlikning har bir klapanida quyulish harorati tekshirib turilishi kerak. Undagi harorat mazkur hududdagi eng quyi haroratdan ham pastroq boʻlishi kerak. 84. Vakuumli va tozalash idishlaridan qoldiq neft mahsulotlarini tortib chiqarish kerak. Bunday mahsulotlarni saqlashga yoʻl qoʻyilmaydi. Vakuumli va tozalash idishlarini hamda mahsulot qabul qiluvchi moslamalarni och rangli neft mahsulotlari va boshqa choʻkmalardan tozalash ishlari yilda kamida ikki marta amalga oshiriladi. Yilda kamida bir marta flanslar ochiladi, estakada va filtr kollektorlarining uch qismlari tozalanadi. 85. Neft mahsuloti bir rezervuardan boshqa rezervuarga koʻchirilganda Z-39, Z-40, Z-41 va Z-42-sonli shakldagi kitoblarga tegishli qayd kiritiladi hamda koʻchirish toʻgʻrisidagi tashkilot rahbari buyrugʻining raqami va sanasi koʻrsatiladi. 86. Neft mahsulotini bir rezervuardan boshqa biriga quyishda oʻtkazilgan tahlil natijalari navbatdagi sifat nazoratiga qadar saqlanadi. 87. Uzoq muddat saqlashda oʻzgarishga moyil boʻlgan quyidagi neft mahsulotlarining sifat koʻrsatkichlariga asosiy eʼtibor qaratilishi kerak: avtomobil benzinlarida – oktan soni, fraksion tarkibi, massa ulushi, faktik smola hissasi, kislota miqdori va induksiya davri, qoʻrgʻoshin massa ulushi (etillashgan); aviatsiya benzinlarida – oktan soni, navlilik, tetraetil-qalay tarkibi, fraksion tarkib, kislota miqdori va muntazamlik davri; toluolda – fraksion tarkib; reaktiv yoqilgʻilarda – faktik smolalarning massa ulushi, kislota miqdori va issiqlikning muntazamligi; dizel yoqilgʻilarida – kislota miqdori va faktik smolalarning massa ulushi; motor moylarida – kislota miqdori, ishqor miqdori, kul miqdori, mexanik aralashmalar va suvning massa ulushi. 88. Neft mahsulotining sifati normativ hujjat talablariga muvofiq boʻlgan, biroq biror koʻrsatkich boʻyicha sezilarli pasayish aniqlangan barcha hollarda rezervuardagi neft mahsuloti alohida nazorat ostiga olinadi. Uning sifatini tekshirish belgilangan muddatdan koʻproq boʻladi va belgilangan saqlash muddati tugagunga qadar yangilanadi. Bu haqda tashkilot darhol Qoʻmitaga xabar beradi. Qoʻmita tayinlaydigan komissiya tomonidan mahsulot sifati buzilishi sabablari aniqlanadi, aybdor boʻlgan shaxslar javobgarlikka tortiladi. 89. Neft mahsulotlarini berib yuborish uchun Qoʻmita tomonidan beriladigan naryadlar asos boʻladi. 90. Neft mahsulotlarini yuklab berishda quyidagilarga eʼtibor qaratiladi: neft mahsulotlarini isteʼmolchilarga yuklab berish boʻyicha rejalar va topshiriqlarni belgilangan muddatlarda bajarish; temir yoʻl sisternalarini va avtotsisternalarni yuklashga tayyorlash ishlari GOST 1510 “Neft va neft mahsulotlari. Plombalash, oʻrash, transportda tashish va saqlash” va boshqa normativ hujjatlarga mos ravishda amalga oshirish; neft mahsulotlari uchun moʻljallangan sisternalarni mazkur Yoʻriqnoma va boshqa normativ hujjatlar talablariga mos ravishda laboratoriya va saqlash uchastkasi xodimlari tomonidan diqqat bilan koʻzdan kechirish; sisternalarga mahsulotni quyish va rezervuarlarni tozalash vaqtida neft mahsulotlarining miqdor va sifat jihatidan butligini taʼminlash. 91. Birinchi navbatda oldinroq kelib tushgan yoki muddatdan avval yangilanishni talab qilinuvchi neft mahsulotlari yuklab joʻnatiladi. 92. Yuklab berishdan ikki oy oldin neft mahsulotining sifati mazkur Yoʻriqnomaning 4-ilovasiga muvofiq Tashkilotlarda neft mahsulotlarini isteʼmolchilarga berib yuborishdan oldin oʻtkaziladigan tahlil hajmlari asosida toʻliq tahlil qilinadi. 93. Dizel yoqilgʻisini yuklab berishda uzoq muddat saqlash uchun qabul qilish paytida aniqlangan setan raqami sifat pasportiga yoziladi. 94. Bir yildan kamroq vaqt saqlanayotgan avtotraktor yoqilgʻisi va moylari toʻliq tahlildan oʻtkazilmasligi mumkin. Bu mahsulotni yuklab berish qabul qilish vaqtida oʻtkazilgan toʻliq tahlil, saqlash vaqtida oʻtkaziladigan nazorat tahlili va piknometr yordamida qoʻshimcha tarzda aniqlangan zichligi inobatga olinadi. 95. Neft mahsulotlarini sisternalarga quyishdan oldin transport hujjatlari, sisternalarning ichki va tashqi yuzalari tekshiriladi. 96. Neft mahsulotlari uchun moʻljallangan sisternalar texnik jihatdan soz, tashish qoidalarida belgilangan talablarga javob beradigan, oldin tashilgan mahsulotlarning qoldigʻidan tozalangan, normativ hujjat talablariga muvofiq neft mahsulotlarining quyilishiga tayyor boʻlishi kerak. Neft mahsulotlarini sifatsiz tozalangan, normativ hujjatlar talablariga javob bermaydigan va nosoz sisternalarga quyilishiga yoʻl qoʻyilmaydi. Sisternalarning nosoz holati yuzasidan mazkur Yoʻriqnomaning 19-ilovasiga muvofiq Sisternalarni koʻrikdan oʻtkazish dalolatnomasi (Z-49-son shakl) rasmiylashtirilishi shart. 97. Reaktiv dvigatellar uchun yoqilgʻi yuklab joʻnatilayotganda yoqilgʻilarga zang tushmasligi va ifloslanishlarning oldini olish maqsadida mazkur Yoʻriqnomaning 20-ilovasiga muvofiq Reaktiv yoqilgʻining tozaligini taʼminlash uchun olib borilgan reglament ishlarining roʻyxatida belgilangan ishlar amalga oshiriladi. Natijalari toʻgʻrisida mazkur Yoʻriqnomaning 15-ilovasiga muvofiq dalolatnomaga (Z-45-son shakl) qayd kiritiladi. 98. Sisternalar neft mahsulotlari bilan toʻldirilganidan keyin normativ hujjat talablariga muvofiq ushbu mahsulotlardan oʻrtacha namunalar tanlab olinadi. Neft mahsulotlari maxsus isteʼmolchilar uchun yuklab joʻnatilayotganda har bir oʻrtacha namuna bir manzil uchun moʻljallangan barcha sisternalardan olinadi. Boshqa isteʼmolchilar uchun esa bir manzilga joʻnatiladigan har toʻrtinchi sisternadan, lekin kamida ikkita sisternadan namunalar olinadi va oʻrtacha namuna aniqlanadi. 99. Sisternalarni toʻldirish va boʻshatish vaqtida mazkur Yoʻriqnomaning 54-bandiga muvofiq mahsulotning ifloslanishiga qarshi choralar koʻriladi. Sisternalar belgilangan normalar doirasida toʻldiriladi, sisterna qopqoqlari mahkam qilib yopiladi va plombalanadi. 100. Tashkilot tomonidan yuklab joʻnatiladigan neft mahsulotlariga mazkur Yoʻriqnomaning 21, 22 va 23-ilovalariga muvofiq shartnomada nazarda tutilgan sifat pasportlari beriladi. Sifat pasportining birinchi nusxasi tashkilot buxgalteriyasida qoladi, ikkinchi nusxasi esa transport yuk xatiga biriktiriladi. Sifat pasportidagi koʻrsatkichlar yuklab yuborishga moʻljallangan rezervuarlardan olingan neft mahsulotlari namunalarining soʻnggi laboratoriya tahlili asosida toʻldiriladi. Sifat pasporti raqami mazkur Yoʻriqnomaning 13-ilovasiga muvofiq Neft mahsulotlari namunalarini roʻyxatga olish kitobining (Z-44-sonli shakl) tartib raqamiga mos ravishda yoziladi. 101. Transport hujjatlari transportda yuk tashish qoidalariga muvofiq rasmiylashtiriladi. Transport hujjatining tegishli grafalarida neft mahsulotining sisternada saqlanayotgan vaqtidagi haroratining aniq zichligi koʻrsatilishi shart. 102. Rezervuardagi mahsulotlarning chiqmaydigan qoldiqlari tozalash quvurlaridan oʻtkazish orqali isteʼmolchilarga yuklab joʻnatiladi. Ayrim hollarda ushbu qoldiqlar neft mahsuloti navbatdagi yuklab yuborilishi uchun moʻljallangan rezervuarga oʻtkaziladi. Qoldiqlar oʻtkazilgan rezervuardagi neft mahsuloti toʻliq tahlil qilinadi. 103. Tozalash quvurlaridan oʻtkazish imkoni boʻlmagan neft mahsulotining chiqmaydigan qoldiqlari koʻchma uskunalar yordamida rezervuarlardan qoldiqlar uchun moʻljallangan tozalash idishlariga oʻtkaziladi. Ifloslanishning oldini olish maqsadida tozalash idishlari ogʻziga koʻchma toʻrli xomaki tozalash filtrlari oʻrnatiladi. Tozalash idishida choʻkma holidagi neft mahsuloti isteʼmolchilarga yuklab joʻnatiladi yoki boshqa rezervuarga oʻtkaziladi. Toʻldirish ishlari yakunlangandan keyin va mahsulotning ogʻirligi aniqlangandan soʻng sisternalar GOST 1510 “Neft va neft mahsulotlari. Plombalash, oʻrash, transportda tashish va saqlash” talablariga muvofiq plombalanadi. 104. Qoʻmitaning neft mahsulotlarini berib yuborishi boʻyicha naryadi olingandan soʻng tashkilot rahbari tomonidan har bir saqlash uchastkasida rezervuarlarni, nasos va boshqa jihozlarni, texnologik kommunikatsiyalarni, neft mahsuloti berib yuborilishi moʻljallangan rezervuarlar raqami koʻrsatilgan holda tegishli choralarni amalga oshirish toʻgʻrisida buyruq chiqariladi. 105. Qoʻmita naryadi va tashkilot rahbarining buyrugʻi asosida qabul qiluvchi tashkilot tomonidan pul mablagʻlari kelib tushgandan soʻng buxgalteriya tomonidan mazkur Yoʻriqnomaning 24-ilovasiga muvofiq naryad (Z-18-sonli shakl) yozib beriladi. Naryad (Z-18-sonli shakl) ikki nusxada toʻldiriladi va tashkilot rahbari, saqlash uchastkasi boshligʻi hamda tashkilotning bosh hisobchisi tomonidan imzolanadi. Ushbu shaxslardan birining imzosi boʻlmagan taqdirda naryad haqiqiy deb hisoblanmaydi va ijro uchun qabul qilinmaydi. Naryadning birinchi nusxasi saqlash uchastkasi boshligʻiga imzosi qoʻyilgan holda topshiriladi. Naryadning ikkinchi nusxasi naryad ijrosini nazorat qilish uchun tashkilot buxgalteriyasida qoldiriladi. Naryadning amal qilish muddati Qoʻmita naryadida koʻrsatilgan muddatga muvofiq hamda joriy oy doirasida belgilab beriladi. 106. Neft mahsulotlarini qabul qiluvchi tashkilotga bevosita uning vakili orqali ajratib berilishi uchun qabul qiluvchi tashkilot rahbari va bosh hisobchisi tomonidan imzolangan ishonchnoma va ushbu ishonchnomaga mahsulotni yetkazib beruvchi tashkilot bosh hisobchisining saqlash uchastkasi boshligʻi nomiga ajratib berilishi lozim boʻlgan mahsulot hajmi koʻrsatilgan “ajratib berilsin” degan koʻrsatmasi boʻlishi shart. 107. Saqlash uchastkasi tomonidan neft mahsulotlarini temir yoʻl sisternalariga yuklab berishda mazkur Yoʻriqnomaning 25-ilovasiga muvofiq toʻldirilgan yuk xati (Z-50-sonli shakl), avtotsisternalarga yuklab berishda mazkur Yoʻriqnomaning 26-ilovasiga muvofiq toʻldirilgan Tovar-transport yuk xati (Z-51-sonli shakl) rasmiylashtiriladi. 108. Neft mahsuloti temir yoʻl sisternalariga yuklab berilganda bir ish kuni davomida yuklab berilgan neft mahsuloti hajmiga muvofiq ikki nusxada yuk xati (Z-50-sonli shakl) tuziladi. Haqiqatda ajratib berilgan neft mahsuloti haqidagi maʼlumotlar yuk xatida har bir temir yoʻl sisternasi boʻyicha alohida koʻrsatiladi. Yuk xatining pastki qismida yuklab berilgan neft mahsulotining jami hajmi yoziladi. Yuk xatining birinchi nusxasi tashkilot buxgalteriyasiga saqlash uchastkasi boshligʻi tomonidan topshiriladi, ikkinchi nusxasi esa qoʻriqlash xizmatiga topshiriladi va temir yoʻl sisternalarining tashkilot hududidan chiqarib yuborilishi uchun asos boʻlib xizmat qiladi. 109. Neft mahsulotlarini avtotsisternalarga yuklab berishda tovar-transport yuk xati (Z-51-sonli shakl) koʻchirgich qogʻozi orqali toʻrt nusxada rasmiylashtiriladi. Hisobchi operator tegishli rekvizitlarni toʻldiradi, “berib yuborishga ruxsat berdi” grafasiga imzo qoʻyadi va tovar-transport yuk xatlarining barcha nusxalarini haydovchi-ekspeditorga topshiradi. Mahsulotni qabul qiluvchi tashkilotning ishonchnomasini hisobchi operator oʻzida qoldiradi. 110. Avtotransport vositasining tashkilot hududiga kirib borishida qoʻriqchi tovar-transport yuk xatlari, avtomobil davlat raqam belgilari, sisternadagi qoldiqlar yoʻqligini tekshiradi va avtotransport vositasi belgilangan yongʻin xavfsizligi talablariga javob bersa, hududga kirishiga ruxsat beradi. 111. Neft mahsulotlari temir yoʻl sisternasiga yoki avtotsisternaga quyib berilganidan keyin smena tugashiga qadar neft mahsulotlari quyib berilishidan avval va undan keyin rezervuarni oʻlchash natijalari asosida hamda yuk xatlari boʻyicha berilgan neft mahsuloti miqdori asosida mazkur Yoʻriqnomaning 27-ilovasiga muvofiq Tashkilotda mavjud neft mahsulotlari, ularning harakati va oʻlchashni hisobga olish kitobiga (Z-52-sonli shakl) qaydlar kiritiladi. Mazkur kitob raqamlangan, tikilgan, muhrlangan va belgilangan tartibda roʻyxatga olingan boʻlishi shart. Har bir yuk xati boʻyicha ajratib berilgan maʼlumotlar naryadning orqa tomonida alohida-alohida qilib aks ettiriladi. 112. Neft mahsulotlari avtotransport vositasida olib chiqilayotganda tovar-transport yuk xatining birinchi nusxasi ishonchnoma bilan keyinchalik tashkilotning buxgalteriyasiga topshirish, hisob-kitob boʻyicha neft mahsulotlarini hisobdan chiqarish va moddiy javobgar shaxsga berish uchun hisobchi operatorga topshirilishi kerak. Tovar-transport yuk xatining ikkinchi nusxasi “Qabul qildi” va “Topshirdi” ustunlariga imzo qoʻyish orqali haydovchi-ekspeditor tomonidan mahsulotni qabul qilib oluvchi tashkilotga kirimni qayd etish uchun topshiriladi. Tovar-transport yuk xatining uchinchi nusxasi mahsulotni markazlashtirilgan holda olib chiqishda mahsulotni qabul qiluvchi tashkilotga topshiriladi. Tovar-transport yuk xatining toʻrtinchi nusxasi esa mahsulotni qabul qiluvchi tashkilot tomonidan tasdiqlangan holda haydovchi-ekspeditor tomonidan avtotransport tashkilotiga transport xizmatlari boʻyicha hisob-kitob qilish uchun topshiriladi. Avtotransport vositasining mahsulotni ortish uchun kelgan vaqti deb haydovchi-ekspeditor tomonidan tovar-transport yuk xatining hisobchi operatorga taqdim etish vaqti hisoblanadi. Avtotransport vositasining qabul qilingan mahsulot bilan chiqib ketish vaqti deb tovar-transport yuk xatining hisobchi operator tomonidan imzolanib haydovchi-ekspeditorga topshirish vaqti hisoblanadi. Avtotsisternaning tashkilot hududidan chiqib ketishida mahsulot mavjudligi, oʻrinlar soni va tashkilotdan chiqayotgan odamlar soni qoʻriqchi tomonidan tekshiriladi. 113. Qoʻmita tizimidagi tashkilotlarda neft mahsulotlarini yuklab berish har bir rezervuardan chiqmaydigan qoldiqni bevosita tozalash bilan birga amalga oshiriladi, bunda mazkur Yoʻriqnomaning 28-ilovasiga muvofiq Rezervuarni inventarizatsiya qilish (tozalash) natijalari boʻyicha tuzilgan dalolatnoma (Z-57-sonli shakl) ikki nusxada tuziladi, uning bir nusxasi nazorat uchun Qoʻmitaga yuboriladi. Bir rezervuardan yuklab berishni tugatmasdan, boshqa rezervuardan mahsulotini yuklab berishga yoʻl qoʻyilmaydi. Neft mahsulotlarining chiqmaydigan qoldiqlari yuklab berishga moʻljallangan neft mahsulotlari saqlanayotgan rezervuarga oʻtkazilishi kerak. Bunda mazkur Yoʻriqnomada sifat nazoratiga qoʻyilgan talablarga rioya etilishi lozim boʻladi. 114. Yuklab berilgan neft mahsuloti haqida tashkilot zudlik bilan mahsulotni qabul qiluvchi tashkilotga va Qoʻmitaga xabar beradi. 115. Belgilangan muddatda naryad toʻliq yoki qisman bajarilganidan soʻng hisobot oyining yakunida saqlash uchastkasi boshligʻi yuklab berilgan neft mahsuloti hajmini hisoblab, natijani naryadning oldi tomonidagi “haqiqatda berib yuborildi” bandiga yozadi va oʻz imzosi bilan tasdiqlab tashkilot buxgalteriyasiga topshiradi. 116. Neft mahsulotini ajratib berish muddati tugagandan soʻng naryad toʻliq yoki bajarilmagan qismi boʻyicha oʻz kuchini yoʻqotadi va keyinchalik saqlash uchastkasi boshligʻi tomonidan bajarilishi mumkin emas. Zarurat tugʻilganda naryadning bajarilmagan qismi boʻyicha Qoʻmita tomonidan yangi naryad yozib beriladi. 117. Neft mahsulotlarini naryadda koʻrsatilgan miqdordan ortiq ajratib berilishiga yoʻl qoʻyilmaydi. Ayrim hollarda (sisternani toʻliq toʻldirish zarurati tugʻilganda, bir nechta rezervuarni tozalashda) naryadda koʻrsatilgan miqdordan ortiq mahsulot yuklab berilishi faqat Qoʻmitaning yozma ruxsati bilan keyinchalik naryad rasmiylashtirilishi orqali amalga oshiriladi. 118. Saqlash vaqtida neft mahsulotlarini tashkilot hududida (baza ichida) harakatlanishiga yoʻl qoʻyilmaydi, avariya roʻy bergan holatlar bundan mustasno. Rezervuarlarda avariya roʻy bergan holda tashkilot rahbari mahsulotlarni boshqa rezervuarlarga oʻtkazish toʻgʻrisida buyruq beradi va bu holat yuzasidan darhol Qoʻmitaga sabablarini koʻrsatgan holda xabar beradi. 119. Neft mahsulotlarini tashkilot hududida bir rezervuardan boshqa rezervuarga oʻtkazish tashkilot rahbarining naryadi asosida amalga oshiriladi. Neft mahsulotlari koʻchirilishida saqlash uchastkasi boshligʻi naryadga tegishli belgi qoʻyadi va oʻz imzosi bilan tasdiqlaydi. Tashkilot hududida amalga oshirilayotgan harakatlarga yuk xati yozilmaydi. 120. Reaktiv yoqilgʻi harakatining barcha jabhalarida: ishlab chiqarishda, transportda tashishda, saqlash omborlarida va isteʼmol qilishda maxsus texnologik rejimlarga rioya qilinishi va yoqilgʻi tozaligining zaruriy darajasini taʼminlovchi texnik vositalar qoʻllanilishi kerak. 121. Rezervuarlar, temir yoʻl sisternalari va avtotsisternalar, shuningdek yoqilgʻini transportda tashishga moʻljallangan idishlar GOST 1510 “Neft va neft mahsulotlari. Plombalash, oʻrash, transportda tashish va saqlash”ga muvofiq tayyorgarlikdan oʻtadi. 122. Reaktiv yoqilgʻi saqlanadigan tashkilotlarda mahsulot ifloslanishining oldini olishga moʻljallangan tozalash idishlari, dagʻal va mayin tozalashga moʻljallangan filtrlar boʻlishi kerak. Bu vositalarni ishga tayyorgarlikdan oʻtkazish uchun qabul qilish va berib yuborish ishlarini amalga oshirishdan oldin mazkur Yoʻriqnomaning 20-ilovasiga asosan reglament ishlari roʻyxati ishlab chiqiladi. 123. Reaktiv yoqilgʻini uzoq muddat saqlashga qabul qilishda va isteʼmolchiga berib yuborishda sisternalardan nazorat tahlili uchun olingan namunalarda mexanik aralashmalar va suv borligini tekshirish POZ-T turidagi uskuna yordamida va koʻzdan kechirish orqali amalga oshiriladi. 124. Rezervuar toʻldirilgandan soʻng reaktiv yoqilgʻini toʻliq tahlildan oʻtkazishda mexanik aralashmalarning tarkibi normativ hujjatlarga asosan aniqlanadi. 125. Reaktiv yoqilgʻida yuqori tozalikni taʼminlash uchun, birinchi navbatda tozalash va vakuumli tozalash idishlari, quvurlar, dagʻal va mayin tozalash filtrlari va mahsulotni qabul qiluvchi moslamalarga eʼtibor qaratilishi lozim. 126. Tozalash va vakuumli tozalash idishlari sisternalardan mahsulot tushirilgandan soʻng qolgan qoldiq yoqilgʻilarini va revervuarlardagi reaktiv yoqilgʻining chiqmaydigan qoldiqlarini quyishga moʻljallangan. 127. Tozalash idishlarining tozaligi yuzasidan doimiy nazorat oʻrnatilishi zarur. Tinib qolgan reaktiv yoqilgʻida suv va kirlarni olib tashlash uchun yoqilgʻi tozalash idishidan vakuum nasosi yordamida statsionar idish yoki koʻchma idishlarga olinadi. Tub qatlamlarning ifloslanishini aniqlash POZ-T turidagi uskuna yordamida amalga oshiriladi. 128. Tozalash idishlarining ichki devorlarini yiliga kamida ikki marta kirlardan tozalab turish kerak. Bu ishlarni reaktiv yoqilgʻini rejali (yalpi) yuklash yoki qabul qilishdan soʻng oʻtkazish tavsiya qilinadi. 129. Tozalash idishlaridan saqlash rezervuarlariga yoki sisternaga tortib olingan reaktiv yoqilgʻi mayin tozalash filtrlaridan oʻtkazilishi shart. 130. Reaktiv yoqilgʻini rejali yuklash yoki qabul qilishda quvur uchastkasidan nasos-estakadagacha boʻlgan joyni aylantirib, ikki-uch marta (quvur hajmiga qarab) reaktiv yoqilgʻi hisobi olib yuviladi. Quvur yuvilgandan soʻng reaktiv yoqilgʻi tozalash idishiga quyiladi va unda tindiriladi. 131. Estakadadan foydalanishdagi tanaffus ikki yoki undan koʻp oygacha boʻladigan boʻlsa, tozalash ishlari takrorlanadi. 132. Dagʻal tozalash filtrlarida va kollektor chetlaridagi tindirgichlarda mexanik aralashmalar va turlicha kattalikdagi zarralari bor okalinlar yigʻilishi, setkalar esa qistirgich boʻlaklari yoki ishqalash chiqindilari bilan toʻlishi sababli dagʻal tozalash filtrlari va tindirgichlarning holati ustidan tizimli nazorat oʻrnatilishi kerak. Rejali yuklash va qabul qilishdan oldin tindirgichlar reaktiv yoqilgʻidan tozalanadi, filtr korpusining ichki yuzasi tozalanadi va mazkur Yoʻriqnomaning 20-ilovasida keltirilgan boshqa ishlar amalga oshiriladi. Rejali yuklashni boshlashdan oldin reaktiv yoqilgʻining quyi qatlamlarida POZ-T turidagi uskuna yordamida suv va kirlar tekshiriladi. Suv va kir aniqlanganda mahsulot qabul qilgichdan reaktiv yoqilgʻining quyi qatlamlari vakuum nasosi yordamida olib tashlanadi. 133. Mayin tozalash filtrlari reaktiv yoqilgʻini kirlardan tozalovchi asosiy agregat boʻlib hisoblanadi. Mayin tozalash filtrlaridan zarralari 15 — 20 mikrondan katta oʻlchamdagi mexanik aralashmalardan reaktiv yoqilgʻilarni tozalashda foydalaniladi. 134. Mayin tozalash filtrlaridan quyidagi maqsadlar uchun foydalaniladi: yuklashning boshlangʻich davrida quvurdagi reaktiv yoqilgʻini filtrlash uchun; rezervuarni tozalashda reaktiv yoqilgʻining chiqmaydigan qoldigʻini filtrlashda; tozalash va vakuumli tozalash idishlaridan olinayotgan reaktiv yoqilgʻini filtrlashda. 135. Mayin tozalash filtrining konstruksiyasi, uning gʻiloflarini yigʻish, oʻrnatish va almashtirish, ulardan foydalanish va xizmat koʻrsatish har bir filtrga ilova qilinadigan pasportlarda koʻrsatiladi. 136. Reaktiv yoqilgʻini filtrlashdan oldin ularda suv yoʻqligiga ishonch hosil qilish kerak, chunki unda oz miqdordagi suvning boʻlishi ham uning ishlashiga ziyon yetkazadi. Agar filtrga yangi filtr gʻilofi qoʻyilgan boʻlsa, filtr yigʻib boʻlingandan soʻng yangi filtr gʻiloflaridan chang zarralarini yoʻqotish uchun filtrlanadigan mahsulotni 5 —10 minut oʻtkazish kerak. 137. Mayin tozalash filtri gʻiloflarini koʻrikdan oʻtkazish, yuvish va almashtirish chiqarilgan reaktiv yoqilgʻining miqdori, filtrlovchi matolarning yirtilishi yoki uringanligidan qatʼi nazar, zadvijkalarning toʻliq ochilgan holatida filtr qoʻyilgunga qadar va undan keyingi bosim 1,5 kg/sm2 ga erishilganda amalga oshiriladi. 138. Mayin tozalash filtrlarida bosim filtr gʻilofining ifloslanganlik darajasiga qarab, normal ish sharoitida 0,5-1,3 kg/sm2 chegarasida boʻlishi kerak. Bosimning 0,4 kg/sm2 dan pastligi gʻilofning yorilganidan dalolat beradi. Bu holda gʻilof ham almashtirilishi kerak. Bosim oʻzgarishini toʻgʻri aniqlash uchun filtr manometrlarining oʻlchash chegaralari 0 dan 6 kg/sm2 gacha boʻlishi lozim. 139. Mayin tozalash filtrlarining filtrlash paketini ochgandan soʻng filtr gʻiloflarining ifloslanganlik darajasi koʻzdan kechiriladi. Ichki gʻiloflar kamroq ifloslangan boʻlishi sababli yangi gʻilof paketi bilan toʻldirib, ularni tashqaridagi filtrning oʻrniga qoʻyish mumkin. Mayin tozalash filtrlarining gʻiloflarini yuvish taqiqlanadi. Yangi filtr gʻiloflari quruq binoda, parafinlangan qogʻozda oʻrab saqlanadi. 140. Mayin tozalash filtrlari faqat dagʻal tozalash filtrlari bilan ishlatilishi lozim. Reaktiv yoqilgʻini tortishni boshlashdan oldin dagʻal tozalash filtrlari va mahsulot qabul qilgich koʻzdan kechirilishi hamda suvdan (mayda muz parchalaridan) va kirdan tozalanishi kerak. 141. Har bir mayin tozalash filtri tartib raqamiga ega boʻlishi kerak. Uning ish vaqti mahsulot-nasos boʻlinmasi mashinistlari tomonidan mazkur Yoʻriqnomaning 29-ilovasiga muvofiq Mayin tozalash filtrlari ishini hisobga olish jurnalida qayd qilinadi. 142. Tindirgichlarga olib boradigan quvurlar (oqizish kranlari) tindirgichdagi yoqilgʻining tozaligini tekshirish va choʻkindini oqizib yuborish uchun bemalol boʻlishi kerak. 143. Yoqilgʻini yuklashdan oldin filtr korpusining ichki yuzasi koʻzdan kechirilib, turli kirlardan tozalanadi. 144. Mayin tozalash filtri orqali har tortib olish boshlanishi va yakunlanishidan soʻng filtr koʻzdan kechiriladi va choʻkindi oqizib yuboriladi. 145. Neft mahsulotlarini saqlashga moʻljallangan sigʻimlar boʻyicha tashkilot tomonidan kalibrlash jadvali tuzilishi kerak. Yer osti rezervuarlariga suv quyish yoʻli bilan hajm aniqlanadi va santimetrli kalibrlash jadvali tuziladi. Kalibrlash jadvalisiz rezervuarlarga neft mahsulotlarini qoʻyishga yoʻl qoʻyilmaydi. Mahsulot oʻtkazgichlar, vakuumli tozalash idishlari, mahsulot qabul qilgichlarga alohida kalibrlash jadvallari tuzilishi kerak. 146. Neft mahsuloti quyilish darajasini oʻlchash doimiy nuqtaga oʻrnatilgan, poʻlatdan yasalgan oʻlchov ruletkasi yoki metrshtok yordamida, mahsulot yuzasidagi koʻpik qatlamining yoʻqligida amalga oshiriladi. Och tusli neft mahsulotlarida hoʻllanish darajasini yaxshi aniqlash uchun ruletka lentasini yoki metrshtok shkalasiga boʻr surib qoʻyish tavsiya etiladi. Boʻr surilgandan soʻng lenta yoki shkala unda boʻr qatlami qoladigan qilib artilishi kerak. Sigʻimda mahsulot osti suvining bor-yoʻqligini tekshirish uchun lot yoki metrshtokka suvga taʼsirchan pasta yupqa qilib surtiladi. Neft mahsulotining quyilish darajasi (suv bor boʻlganda – suyuqlikning umumiy sathi) ruletka lentasidagi hoʻllanish chizigʻiga qarab, suv qatlami balandligi esa suvga taʼsirchan pastaning rang oʻzgarish chegarasiga qarab amalga oshiriladi. 147. Rezervuardagi oʻlchash ishlari 1 mm aniqlikda kamida ikki marta oʻtkaziladi. Hisobda 1 mm dan koʻp farq aniqlanadigan boʻlsa, oʻlchash ishlari aniq natija olingunga qadar davom etadi va uchta koʻrsatkich asosida oʻrtacha miqdor olinadi. Sisternalardagi neft mahsulotlarini oʻlchash sisternaning oʻq chizigʻi boʻylab ikki qarama-qarshi nuqtaga metrshtokni qoʻygan holda, har bir nuqtaga kamida ikki marta qoʻyib koʻrib, 1 mm aniqlikda amalga oshiriladi. Sisternada quyi oqizish uskunasi bor boʻlganda esa, quyilgan neft mahsuloti balandligi darajasi metrshtokni oqizish joʻmragidagi qarama-qarshi nuqtada, sisterna ogʻzining oʻq chizigʻiga qoʻyish bilan kifoyalanadi. Oʻlchashlarda 1 mm dan ortiq tafovutlar chiqqanda oʻlchash ishlari aniq natija olgunga qadar takrorlanadi va uchta bir-biriga yaqin koʻrsatkichlardan oʻrtachasi tanlab olinadi. Neft mahsulotlarini sisternalarda qabul qilish va berib yuborishda moddiy javobgar shaxslar neft mahsulotining 20 ºS dagi zichligini va har bir sisterna turini bilishi shart. 148. Sisternalarda hamda rezervuarlardagi neft mahsulotlari miqdorini aniqlash uchun quyidagilarga eʼtibor qaratish kerak: neft mahsulotining oʻlchash vaqtidagi haqiqiy harorati; neft mahsulotining oʻlchash vaqtidagi haqiqiy haroratdagi zichligi; sigʻimdagi neft mahsulotining oʻlchash vaqtidagi sathi; sigʻimdagi neft mahsulotining mahsulot osti suvi sathi. 149. Rezervuar va sisternalardagi neft mahsulotining zichligi va haroratini aniqlash uchun GOST 2517 “Neft va neft mahsulotlari. Namuna olish usuli” boʻyicha namunalar olinadi. Mahsulot harorati namuna olgichdan darhol olib turib aniqlanadi. Termometrlar bilan haroratni oʻlchash 0,1 °S aniqlikda amalga oshiriladi. Rezervuarlardagi mahsulotning haroratini oʻlchash uchun neft mahsulotini quyilish sathi balandligining oʻrtasiga doimiy tushirilgan gʻilofdagi termometrdan ham foydalanish mumkin. Mahsulot miqdorini oʻlchash paytida uning oʻrtacha joriy haroratini aniqlash barcha hollarda amalga oshiriladi. Rezervuardagi neft mahsulotining miqdorini aniqlashda quyidagi tuzatishlarni qoʻllash zarur: rezervuar osti notekisligi va korpus qiyaligi, rezervuar hajmining harorat oʻzgarishi hamda gidrostatik bosimi, agar kalibrovka jadvalini tuzishda gidrostatik bosim inobatga olinmagan boʻlsa. Rezervuar osti notekisligi va korpus qiyaligiga tuzatish har bir sisternalar partiyasini qabul qilganda hamda rezervuar toʻliq toʻldirilganda hisoblanadi. Rezervuar osti notekisligi va korpus qiyaligini tuzatish hisobi dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi va tashkilot rahbari tomonidan tasdiqlanadi. Birinchi marta mahsulot bilan toʻldirilgan yer osti rezervuarlarining ostki notekislik qiyaligi hisobi 6 oy davomida, qayta quyilgan rezervuarlar 1 oy davomida kuzatiladi. 150. Tashkilotda neft mahsulotlarining amaldagi kamomadi quyidagi yoʻl bilan aniqlanadi: temir yoʻl sisternalarida tashishda – temir yoʻl hujjatlarida koʻrsatilgan miqdorni qabul qilish vaqtida temir yoʻl sisternalarida amalga oshirilgan oʻlchash orqali aniqlangan miqdor bilan solishtirish orqali; qabul qilish, saqlash, berib yuborish va tashkilot hududida (baza ichida)gi koʻchirishlarda – rezervuarlarni tozalash vaqtida rezervuarga qabul qilingan va berib yuborilgan (koʻchirib oʻtkazilgan) neft mahsulotlari miqdorini solishtirish yoʻli bilan. 151. Tashkilotda rezervuarlar va boshqa sigʻimlarda saqlanayotgan neft mahsulotlarining amaldagi mavjudligi ustidan nazoratni amalga oshirish, shuningdek meʼyordan ortiq kamomadning oldini olish maqsadida moddiy-javobgar shaxslar quyidagi koʻrinishda neft mahsulotlarining nazorat oʻlchovlarini amalga oshiradilar: a) oyiga bir marta birinchi sana holatiga – tashkilotning barcha rezervuarlari va boshqa sigʻimlarida laboratoriya xodimlari ishtirokida; b) kundalik (haroratni oʻlchash va ogʻirlikni hisoblash bilan – haftasiga bir marta) sirqib chiqish signalizatorlari bilan jihozlanmagan yoki nosoz boʻlgan hollarda: chuqurlashtirilgan turdagi rezervuarlarda; qurilishi tugallangan yoki tagi va korpusi kapital taʼmirlangan barcha turdagi rezervuarlarda neft mahsuloti quyilgan kundan boshlab uch oy davomida; texnik holati qoʻshimcha nazoratni talab qiluvchi barcha turdagi rezervuarlarda; rezervuar va boshqa sigʻimlarda toʻsatdan tashkilot rahbari koʻrsatmasiga koʻra buxgalteriya va boshqa moddiy-javobgar xodimlari ishtirokida. 152. Qabul qilish, saqlash, berib yuborish va tashkilot ichida koʻchirish kabi ishlarni amalga oshirish vaqtida sisternalarning har bir partiyasi boʻyicha rezervuarlar, vakuumli va tozalash idishlari hamda mahsulot qabul qiluvchi vositalarda oʻlchovlar amalga oshiriladi. Agarda rezervuarga quyish vaqtida sisternalar va rezervuar oʻlchovlari oʻrtasida tabiiy kamayish normasidan sezilarli farq boʻlsa, oʻlchovlar qayta oʻtkaziladi, tafovut sabablari aniqlanadi va tegishli dalolatnoma rasmiylashtiriladi. 153. Nazorat oʻlchovlari uchun mazkur Yoʻriqnomaning 30-ilovasida keltirilgan (Z-34-sonli) shakl boʻyicha dalolatnoma tuzilmaydi. Barcha oʻlchovlar natijalari mazkur Yoʻriqnomaning 27-ilovasiga muvofiq yuritiladigan Tashkilotda mavjud neft mahsulotlari, ularning harakati va oʻlchashni hisobga olish kitobining (Z-52-sonli shakl) 7–15-ustunlariga kiritiladi. Har yili 1-oktabr holatiga, shuningdek moddiy-javobgar shaxs almashganda, tashkilot tomonidan chiqarilgan buyruq asosida tayinlangan komissiya rezervuar va sigʻimlarda mavjud boʻlgan neft mahsulotlarini inventarizatsiya qiladi. Inventarizatsiya natijalari mazkur Yoʻriqnomaning 28-ilovasiga muvofiq dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi. Rezervuarlarda neft mahsulotlarining haqiqiy miqdorini aniqlash uchun mazkur Yoʻriqnomaning 30-ilovasiga muvofiq Rezervuarni oʻlchash natijalari toʻgʻrisida dalolatnoma (Z-34-sonli shakl) ikki nusxada tuziladi. Dalolatnomaning bir nusxasi inventarizatsiya oʻtkazgan komissiya bayonnomasi bilan Qoʻmitaga taqdim etiladi. 154. Saqlash, berib yuborish va boshqa jarayonlar vaqtida mahsulotning ortib qolishi yoki meʼyordan ortiq kamomad holatlari aniqlanganda saqlash uchastkasi boshligʻi tashkilot rahbarini xabardor qilishi lozim, bunda tashkilot rahbari qayta oʻlchash va Rezervuarni oʻlchash natijalari toʻgʻrisida dalolatnoma (Z-34-sonli shakl) tuzish uchun komissiya tayinlaydi. Tashkilot rahbari mahsulotning ortib qolishi yoki meʼyordan ortiq kamomad chiqish sabablarini aniqlab ularni bartaraf etishi kerak. Inventarizatsiya vaqtida tabiiy yoʻqotishning oʻrnatilgan normasi doirasida va oʻlchash vaqtidagi meʼyoriy xatoliklar chegarasida aniqlangan kamomad, har bir rezervuardagi mahsulot miqdoridan +/-0,5 foizdan koʻp boʻlmasa, shuningdek ortiqcha mahsulot rezervuardagi mahsulot miqdoridan +/-0,5 foizdan koʻp boʻlmasa, buxgalteriya va ombor hisobida koʻrsatilmaydi. 155. Neft mahsulotlarining ombor hisobi moddiy javobgar shaxslar tomonidan mazkur Yoʻriqnomaning 27-ilovasiga muvofiq yuritiladigan Tashkilotda mavjud neft mahsulotlari, ularning harakati va oʻlchashni hisobga olish kitobida (Z-52-sonli shakl) yuritiladi. 156. Tashkilotda mavjud neft mahsulotlari, ularning harakati va oʻlchashni hisobga olish kitobining (Z-52-sonli shakl) 4–6 grafalariga kiritiladigan yozuvlar qabul qilish dalolatnomalari, koʻchirish naryadlari, yuk xatlari, rezervuarlarni tozalash natijalari haqidagi dalolatnomalar, hujjatlarni tuzish kunida tahlil uchun olingan neft mahsulotlari haqidagi laboratoriya maʼlumotnomasi asosida amalga oshiriladi. Har bir rezervuar, tozalash va vakuum idishi, mahsulotni qabul qilish uskunasi va mahsulot quvuri uchun kitobda alohida hisobvaraq ochilishi lozim. Hisobvaraq rezervuarlarning har bir boʻshatilishida yopiladi. 157. Idishdagi neft mahsulotlarining ombor hisobi uchun mazkur Yoʻriqnomaning 31-ilovasiga muvofiq Birinchi guruh moddiy boyliklarining omborxona hisobi-kitobi (Z-24-sonli shakl) yuritiladi. Ushbu kitobda har bir neft mahsuloti partiyasi va har bir ombor boʻyicha alohida shaxsiy hisobvaraq ochilishi lozim. 158. Kitobdagi yozuvlar ehtiyotkorlik bilan aniq yozilishi lozim. Oʻzgartishlar va oʻchirishlarga yoʻl qoʻyilmaydi. Satrlarning ustki va pastki qismiga, yozuvlar orasidagi boʻshliqlarga boshqa yozuvlarning kiritilishi mumkin emas. Aniqlangan xatolar ustidan chiziq chiziladi va notoʻgʻri yozilgan raqamlar yoki matnni oʻqish mumkin boʻlgan holda toʻgʻri raqam yoki matn yoziladi. Bir vaqtning oʻzida mazkur joyda tegishli satrda “Oʻzgartirilgan” deb yoziladi va neft mahsulotlari hisobini yurituvchi shaxsning imzosi bilan tasdiqlanadi. 159. Kitobdagi yozuvlarga asosan saqlash uchastkasi boshligʻi tashkilot laboratoriyasi bilan birgalikda neft mahsulotlarini yangilash va almashtirishning yillik rejasini tuzadi va yilning 1-martidan kechiktirmay Qoʻmitaga yuboradi. 160. Buxgalteriya va ombor hisobi oʻrtasidagi neft mahsulotlari qoldiqlari va harakati (kirim va chiqim boʻyicha) koʻrsatkichlarini solishtirish har oy amalga oshirilishi kerak. Bir vaqtning oʻzida nazorat oʻlchovlari natijalari boʻyicha neft mahsulotlarining amalda mavjud miqdori bilan hisobot maʼlumotlari solishtiriladi. Solishtiruv neft mahsulotlarining ombor va buxgalteriya hisobini yurituvchi xodimlar tomonidan buxgalteriya boʻlimi oylik aylanma balansi tuzilguniga qadar amalga oshiriladi. 161. Agar solishtiruv vaqtida buxgalteriya va ombor hisobi oʻrtasida tafovut vujudga kelsa, farqni keltirib chiqargan sabablar aniqlanib, bartaraf etilishi hamda buxgalteriya va ombor hisob-kitoblariga hisobot oyi sanasi bilan tegishli oʻzgartirishlar kiritilishi lozim. Amalga oshirilgan solishtiruv Tashkilotda mavjud neft mahsulotlari, ularning harakati va oʻlchashni hisobga olish kitobining (Z-52-sonli shakl) yoki Birinchi guruh moddiy boyliklarining omborxona hisob-kitobining (Z-24-sonli shakl) har bir shaxsiy hisobvaragʻida bosh hisobchining imzosi bilan tasdiqlanadi. Agarda solishtirish vaqtida neft mahsulotining bir yoki bir nechta rezervuarlardagi amaldagi miqdorini oʻlchash natijalari hisobot koʻrsatkichlariga nisbatan tabiiy yoʻqotish normasidan va oʻlchovlarda yoʻl qoʻyiladigan xatoliklar meʼyorlaridan yuqori boʻlsa, qayta oʻlchovlar amalga oshiriladi, Rezervuarni oʻlchash natijalari toʻgʻrisida dalolatnoma (Z-34-sonli shakl) tuziladi va ushbu tafovutlarga sabab boʻlgan omillar aniqlanib, ularni bartaraf etish uchun zarur choralar koʻriladi. 162. Saqlash uchastkasi tomonidan rasmiylashtiriladigan neft mahsulotlarini qabul qilish, berib yuborish va boshqa joyga koʻchirish boʻyicha barcha hujjatlar (qabul qilish dalolatnomalari, chiqim yuk xatlari, rezervuarlarni oʻlchash va tozalash dalolatnomalari), shuningdek berib yuborish va boshqa joyga koʻchirish boʻyicha ijro etilgan naryadlar bajarilishi bilan har kuni mazkur Yoʻriqnomaning 32-ilovasiga (Z-53-sonli shakl) muvofiq roʻyxat boʻyicha buxgalteriyaga topshirilishi zarur. 163. Buxgalteriyaga topshiriladigan hujjatlar mazkur Yoʻriqnomada belgilangan talablarga javob berishi lozim. Rasmiylashtirilgan barcha hujjatlarda, ularning matn qismi bilan bir qatorda raqamlar qismida ham oʻchirishlar va tuzatishlarga yoʻl qoʻyilmaydi. Hujjatdagi har bir tuzatish maxsus (shu hujjatning oʻzidayoq) izohlanib, hujjatga imzo qoʻyuvchi shaxslar tomonidan tasdiqlanishi lozim. Notoʻgʻri tuzilgan yoki notoʻgʻri ravishda oʻzgartirilgan hujjatlar tashkilot buxgalteriyasi tomonidan qabul qilinmaydi va qayta tuzish uchun qaytarib beriladi. 164. Neft mahsulotlarining tabiiy yoʻqotilishi (normativ hujjatlar talablari chegarasida massaning kamayishi) deganda qabul qilish, saqlash va berib yuborishda neft mahsulotlarining fizik-kimyoviy xususiyatlari, meteorologik omillar taʼsiri va neft mahsulotlarining himoya vositasi mukammal emasligidan kelib chiqqan yoʻqotishlar tushuniladi. Tabiiy yoʻqotish normalari – bevosita tovar-transport ishlari jarayonida kelib chiqadigan, neft mahsulotlarining yoʻl qoʻyiladigan chegaraviy qaytarilmas yoʻqotish kattaligi boʻlib, faqat mahsulot kamomadi aniqlanganda qoʻllaniladi. Kamomad aniqlangunga qadar tabiiy yoʻqotish normalari boʻyicha neft mahsulotini hisobdan chiqarishga yoʻl qoʻyilmaydi. 165. Tabiiy yoʻqotishlarga normativ hujjatlar, texnik foydalanish va saqlash qoidalari talablarining buzilishi sababli va tabiiy ofatlar natijasida yuz bergan yoʻqotishlar kirmaydi. Rezervuarlar va quvurlarni taʼmirlash, tozalash bilan bogʻliq yoʻqotishlar, avariya va oʻgʻirlik oqibatida koʻrilgan zararlar, shuningdek omborxona ichki quyish-olish ishlaridagi yoʻqotishlar ham tabiiy yoʻqotish normasiga kiritilmaydi. 166. Tabiiy yoʻqotish normalari sanoq boʻyicha (qadoqlangan mahsulotlar) qabul qilinadigan va berib yuboriladigan, germetik idishlarda (germetikadan foydalanib kavsharlangan, zichlangan) tashiladigan yoki saqlanadigan, shuningdek yuqori bosim ostida rezervuarlarda saqlanadigan neft mahsulotlariga tatbiq etilmaydi. 167. Mazkur Yoʻriqnoma Oʻzbekiston standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish agentligi, “Oʻzbekneftgaz” milliy xolding kompaniyasi, “Oʻzbekiston temir yoʻllari” Davlat aksiyadorlik kompaniyasi va Oʻzbekiston avtomobil va daryo transporti agentligi bilan kelishilgan. 1. Avtomobil benzinlari 2. Gaz kondensati 3. Boshlangʻich qaynash harorati 40 ºS dan yuqori boʻlmagan haroratli boshqa neft mahsulotlari 1. Gaz kondensati 2. B-92 Aviatsiya benzini 3. Boshlangʻich qaynash harorati 50 ºS dan yuqori boʻlmagan haroratli boshqa neft mahsulotlari 1. Benzin – rezina sanoati uchun erituvchi mahsulot (modda) 2. Nefras neftga oid erituvchi 3. Neft benzoli 4. Boshlangʻich qaynash harorati 100 ºS dan yuqori boʻlmagan haroratli boshqa neft mahsulotlari 1. Benzin – lak-boʻyoq sanoati uchun erituvchi mahsulot 2. TS-1, DJET A-1 (DEFSTAN 91-91) reaktiv dvigatellari uchun yoqilgʻi 3. Texnik maqsadlar uchun kerosin 4. Neft ksiloli 5. Neft toluoli 6. Texnik etilbenzol 7. Boshlangʻich qaynash harorati 100-150 ºS chegarasida boʻlgan haroratli boshqa neft mahsulotlari 1. Yorugʻlantiruvchi kerosin 2. Texnik izopropilbenzol 3. “Qishki” dizel yonilgʻisi 4. Boshlangʻich qaynash boshlanishi 150-180 ºS chegarasida boʻlgan haroratli boshqa neft mahsulotlari 1. Gidravlik moy 2. “Yozgi” dizel yonilgʻisi 3. Gaz turbina oʻrnatmalari uchun neft yonilgʻisi 4. Oʻrta va kichik oborotli dizellar uchun motor yonilgʻisi 5. TPB maishiy pech yonilgʻisi 6. S10-S18, S12-S16 ning birlamchi (dastlabki) fraksiyalari boʻlgan quyuq sintetik spirtlar. 7. Boshlangʻich qaynash harorati 180 ºS dan yuqori boʻlgan boshqa neft mahsulotlari 1. Barcha markadagi mazutlar 2. Barcha markadagi moylash uchun ishlatiladigan moylar 3. Barcha markadagi surtiladigan moylar 4. Barcha markadagi choʻkmalar 5. Suyuq neft bitumlari 6. Boshqa suyuq neft mahsulotlari Turli neftlar