Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (1-sonli BHMS) “Moliyaviy hisobotni taqdim etish va hisob siyosati”ni tasdiqlash haqida
(order, 2024-08-06)

Oʻzbekiston Respublikasining “Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq buyuraman: 1. Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (1-sonli BHMS) “Moliyaviy hisobotni taqdim etish va hisob siyosati” 1-ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Ayrim idoraviy normativ-huquqiy hujjatlar 2-ilovaga muvofiq oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin. 3. Mazkur buyruq 2025-yil 1-yanvardan eʼtiboran kuchga kiradi. 1. Mazkur Buxgalteriya hisobining milliy standarti (bundan buyon matnda BHMS deb yuritiladi) Oʻzbekiston Respublikasining “Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida”gi Qonuniga asosan ishlab chiqilgan va Oʻzbekiston Respublikasida buxgalteriya hisobini normativ tartibga solish elementi boʻlib hisoblanadi. 2. Mazkur BHMS budjet, sugʻurta tashkilotlari, banklar va nobank kredit tashkilotlaridan tashqari mulkchilik shaklidan qatʼiy nazar Oʻzbekiston Respublikasida faoliyat yuritayotgan yuridik shaxslarning (bundan buyon matnda tashkilot deb yuritiladi) oldingi hisobot davrlaridagi moliyaviy hisobotlari, shuningdek turli tashkilotlarning moliyaviy hisobotlari qiyoslanishini taʼminlash maqsadida tashkilot moliyaviy hisobotini shakllantirish va tuzish uchun asoslarni belgilab beradi. 3. Mazkur BHMS ushbu BHMSning 12-bandida keltirilgan moliyaviy hisobotlarni tayyorlashda qoʻllaniladi. Ushbu BHMSdan tashkilotlarning moliyaviy hisobotini tayyorlashda ham, konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobotni tuzishda ham qoʻllaniladi. Mazkur BHMS tashkilotlarning moliyaviy hisobotiga asos boʻladigan konsepsiyani hamda moliyaviy hisobotning mazmuniga minimal talablarni nazarda tutadi. 4. Alohida operatsiyalar va hodisalarni aks ettirish, baholash va yoritib berish uchun batafsil talablar boshqa BHMSlarda bayon qilinadi. 5. Mazkur BHMS ushbu BHMSning 12-bandida koʻrsatilgan moliyaviy hisobotlar va ularga izohlardan tashqari taqdim etilishi kerak boʻlgan axborotlarga talablarni bayon qilmaydi. Masalan, tashkilotlar moliyaviy hisobotga qoʻshimcha axborot sifatida moliyaviy sharhlarni taqdim etishlari mumkin. 6. Mazkur BHMSda hisob siyosati deganda tashkilotning rahbari buxgalteriya hisobini yuritish va moliyaviy hisobot tuzish uchun qoʻllaydigan usullari, ularning prinsip va asoslari bilan birgalikdagi jamlamasi tushuniladi. 7. Buxgalteriya hisobini yuritish usullariga uni guruhlarga ajratish metodlari va xoʻjalik faoliyati faktlarini baholash, aktivlar qiymatini toʻlash, hujjatlar aylanmasini, inventarizatsiyani tashkil etish usullari, buxgalteriya hisobi schyotlarini qoʻllash usullari, hisob registrlari tizimi, axborotlarni qayta ishlash va boshqa tegishli usullar, uslublar va metodlar kiradi. 8. Tashkilotning hisob siyosati tashkilot rahbari tomonidan mazkur BHMS asosida tashkilot faoliyatining turli yillar uchun tuzilgan moliyaviy hisobotda keltiriladigan moliyaviy koʻrsatkichlari bir-biriga qiyoslanadigan boʻlishi uchun shakllantiriladi. 9. Moliyaviy hisobot tashkilot alohida mustaqil tashkilot boʻlganda yoki tashkilotlar guruhiga kirishidan qatʼiy nazar shu tashkilotning maʼlum bir davrdagi faoliyatini tavsiflovchi moliyaviy axborotni taqdim etish usulidir. 10. Iqtisodiy qarorlar qabul qilish uchun keng foydalanuvchilar doirasiga zarur boʻlgan tashkilotning moliyaviy holati, uning faoliyati koʻrsatkichlari toʻgʻrisida va pul mablagʻlarining oqimi toʻgʻrisida axborotni taqdim etish moliyaviy hisobotlarning maqsadi hisoblanadi. Moliyaviy hisobotlar tashkilotning rahbariyati tomonidan amalga oshiriladigan resurslarni boshqarish natijalarini ham koʻrsatadi. 11. Mazkur BHMS maqsadiga erishish uchun moliyaviy hisobotlar ulardan foydalanuvchilarga pul mablagʻlari oqimini prognoz qilish, xususan pul mablagʻlari va uning ekvivalentlari shakllanishi muddatlari hamda ehtimolligini belgilashda yordam beradigan quyidagi axborotlarni oʻzida mujassam etishi kerak: tashkilot nazorati ostidagi aktivlar toʻgʻrisida (naqd pul mablagʻi tushumlarining yoki boshqa iqtisodiy nafning manbai boʻlgan aktivlar toʻgʻrisida); tashkilotning (pul mablagʻlarining yoki boshqa iqtisodiy foydaning ehtimol tutilgan kamayishi manbalari boʻlgan) majburiyatlari toʻgʻrisida; tashkilotning taqsimlanmagan foydasi toʻgʻrisida (tashkilotning iqtisodiy resurslari va majburiyatlariga bir hisobot davridan boshqasiga oʻzgartish kiritadigan, bundan mulk egalarining badallari va mulk egalariga toʻlovlar mustasno); pul mablagʻining oqimi toʻgʻrisida (kelgusida kutilayotgan pul oqimlarining koʻrsatkichi sifatida). Bunday axborotlar moliyaviy hisobotdan foydalanuvchilarga tashkilotning dividendlar va foizlarni toʻlash, shuningdek majburiyatlar boʻyicha oʻz vaqtida hisob-kitob qilish imkoniyatlarini baholash uchun zarur. 12. Oʻzbekiston Respublikasining “Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq yillik moliyaviy hisobotlar toʻplami quyidagi hisobotlarning umumiy shakllaridan iborat boʻladi: buxgalteriya balansi; moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobot; xususiy kapital toʻgʻrisidagi hisobot; pul oqimlari toʻgʻrisidagi hisobot; moliyaviy hisobotlarga izohlar. 13. Turli tashkilotlar faoliyatining koʻp qirraliligini hisobga olganda, moliyaviy hisobotlar foydalanuvchilarni iqtisodiy qarorlar qabul qilish uchun zarur boʻlgan barcha axborot bilan taʼminlay olmaydi. Shuning uchun boshqaruv tomonidan yillik moliyaviy hisobotlarga qoʻshimcha ravishda izohlar, hisob-kitoblar va tushuntirishlar kiritilib, ularda tashkilot moliyaviy faoliyati va moliyaviy holatining asosiy belgilari tushuntirib beriladi va ular duch kelayotgan asosiy noaniqliklar bayon qilinadi. Bu izohlar, hisob-kitoblar va tushuntirishlarda tashkilotning faoliyati natijalariga, faoliyatini qoʻllab-quvvatlash va mustahkamlash uchun investitsiya siyosatiga, jumladan joriy davrda va kelgusi davrlarda dividendlar siyosatiga taʼsir qiluvchi asosiy omillar yoritib beriladi, xususan: tashkilotni moliyalashtirish manbalari va risklarni boshqarish; tashkilot ishlab turgan tashqi muhitdagi oʻzgarishlar va bu oʻzgarishlarga uning munosabati hamda ularning tashkilot faoliyatiga taʼsiri; foydalanuvchilar qaror qabul qilishi uchun boshqa muhim axborotlar. 14. Tashkilot tomonidan tushuntirishlar, izohlar va hisob-kitoblar erkin shaklda taqdim etiladi. 15. Pul oqimi toʻgʻrisidagi hisobotdan tashqari moliyaviy hisobotlar hisoblash usuli asosida tuziladi. 16. Hisoblash usuliga muvofiq aktivlar, majburiyatlar, xususiy kapital, daromadlar, xarajatlar, xoʻjalik operatsiyalari va hodisalar buxgalteriya hisobida ular boʻyicha pul mablagʻlari va uning ekvivalentlari olingan yoki toʻlangan paytda emas, balki ular sodir etilgan (yoki haqiqatda olingan) paytda aks ettiriladi. 17. Hisoblash usuli asosida tayyorlangan moliyaviy hisobotlar foydalanuvchilarga ilgari pul toʻlab yoki pul mablagʻlarini olib amalga oshirilgan xoʻjalik operatsiyalari toʻgʻrisidagina emas, shuningdek kelgusida pul toʻlanadigan majburiyatlar toʻgʻrisida ham axborot beradi, bu esa tegishli iqtisodiy qarorlarni qabul qilishda juda zarur hisoblanadi. 18. Moliyaviy hisobotni tayyorlash jarayonida tashkilot rahbariyati tashkilot faoliyatini uzluksiz davom etish imkoniyatini baholaydi. Agarda rahbariyat tashkilotni tugatishni yoki uning faoliyatini toʻxtatishni rejalashtirmayotgan boʻlsa yoki bunday choralarni amalga oshirishdan boshqa muqobil chorasi mavjud boʻlmagan holatdan tashqari, tashkilot moliyaviy hisobotlarni faoliyatning uzluksizligi asosida tayyorlaydi. Agar tashkilot faoliyatini baholashda uning rahbariyati tashkilot faoliyatini uzluksiz davom etishiga taʼsir qiluvchi muhim hodisalar yoki sharoitlardan xabardor boʻlsa, tashkilot bu faktni moliyaviy hisobotga izohlarda yoritib beradi. 19. Faoliyatning uzluksizligi yana shuni bildiradiki, buxgalteriya hisobini yuritish muddati tashkilot faoliyat koʻrsatgan muddatga mos boʻlishi kerak, yaʼni tashkilotning buxgalteriya hisobi tashkilot tugatilgan yoki u toʻlovga qobiliyatsiz deb eʼlon qilingan paytgacha yuritilishi kerak. Tashkilot tugatilgan kundan boshlab buxgalteriya hisobini yuritishni ham toʻxtatadi. 20. Haqqoniy taqdim etish operatsiya, hodisa va sharoitlarning oqibatlarini Moliyaviy hisobotni tayyorlash va taqdim etish uchun konseptual asosda (roʻyxat raqami 3530, 2024-yil 12-iyul) keltirilgan aktivlar, majburiyatlar, daromadlar va xarajatlarning taʼriflari va tan olish mezonlariga muvofiq toʻgʻri aks ettirishni talab etadi. 21. Tashkilot qoʻllaniladigan BHMSlarga rioya etish orqali moliyaviy hisobotlarning haqqoniy taqdim etilishiga erishadi. Moliyaviy hisobotlarni haqqoniy taqdim etish tashkilotdan quyidagilarni ham talab etadi: oʻrinli, ishonchli, qiyoslanuvchan va tushunarli maʼlumotlarni, jumladan hisob siyosati uchun zarur axborotni taqdim etish; foydalanuvchilar maʼlum operatsiya, boshqa hodisa va sharoitlar tashkilotning moliyaviy holatiga va moliyaviy natijalariga taʼsirini tushunib olishi uchun axborot yetarli boʻlmaganda, BHMSlarning muayyan talablariga muvofiq qoʻshimcha maʼlumotlarni yoritib berish. 22. Oldindan koʻra bilish (ehtiyotkorlik) moliyaviy hisobotda aktivlar va daromadlarni oshirib baholashga hamda majburiyatlar yoki xarajatlarni kamaytirib baholashga yoʻl qoʻyilmasligini nazarda tutadi. Bu jihatning qoʻllanishi yashirin zaxiralarni tashkil etishga yoki taʼminotni oshirib koʻrsatishga, aktivlar yoki foydani, majburiyatlar va xarajatlarni ataylab kamaytirishga yoki oshirib koʻrsatishga huquq bermaydi. 23. Agar axborot operatsiyalar va hodisalarning iqtisodiy mazmunini toʻgʻri aks ettirsa, bu axborot moliyaviy hisobotda hisobga olinishi va koʻrsatilishi lozim. 24. Moliyaviy axborot foydali va mazmunli boʻlishi uchun u turli hisobot davrlaridagi axborotlarga qiyoslanadigan boʻlishi kerak. Foydalanuvchilar tashkilot tomonidan moliyaviy hisobotni tayyorlashda foydalangan hisob siyosatidan, mazkur siyosatdagi barcha oʻzgarishlardan va shunday oʻzgarishlarning natijalaridan xabardor boʻlishlari kerak. 25. Moliyaviy hisobotda oldingi davrga nisbatan butun qiyosiy axborotni yoritib berish zarur. Oldingi davrdagi moliyaviy hisobotlarning izohlari va tushuntirishlari joriy hisobot davri uchun ham taqdim etilishi va joriy hisobot davri moliyaviy hisobotlarini xolisona taqdim etish uchun zarur boʻlsa, yangilanishi kerak. 26. Moliyaviy hisobotning koʻrsatkichlarini tuzatish yoki moddalarini tasnif etishda qiyosiylikni taʼminlash uchun qiyoslama summalar qaytadan tasnif etilishi va bir vaqtni oʻzida bunday qaytadan tasnif etishning tavsifi, summasi, sababi yoritib berilishi kerak. Agar buning imkoniyati boʻlmasa, tashkilot qayta tasnif etish sababini va agar summalar qaytadan tasnif etilgan boʻlsa kiritilgan oʻzgartishlarning xarakterini yoritib berishi kerak. 27. Agar axborot faqat taqdim etish uchun, masalan, maʼlum bir davr boshidagi va oxiridagi moddiy va nomoddiy aktivlarning saldosini tekshirish uchun xizmat qilsa, bunday hollarda qiyoslanadigan axborot talab qilinmaydi. Yangi standartlarni ishlab chiqish va mavjud standartlarni oʻzgartirish natijasida qiyoslanadigan axborot taqdim etishga talablar doirasi kamaytirilishi mumkin. Yangi va qayta koʻrib chiqilgan standartlardagi oʻtish qoidalari standartdan birinchi marta foydalanilayotganda qiyoslanadigan axborot taqdim etishni talab qilmasligi ham mumkin. 28. Ayrim hollarda joriy davr bilan qiyoslash maqsadida qiyoslanadigan axborotni qayta tasnif etish mumkin boʻlmaydi. Masalan, oldingi davrdagi axborot qayta tasnif etib boʻlmaydigan tarzda toʻplangan boʻlishi mumkin, bu esa axborotni oʻzgartirishga amalda imkon bermaydi. Bunday holatlarda qiyoslanadigan summalarga kiritilishi mumkin boʻlgan tuzatishlarning tavsifi yoritib berilishi lozim. 29. Koʻrsatkichlarning qiyosiyligiga rioya qilish uchun quyidagi shartlarni bajarish kerak: barcha miqdoriy axborotlarga nisbatan talablar hamda hisobot yilida hisobotni taqdim etishga yondashuv oʻzgarganda, oldingi davr axboroti qiyoslash maqsadlari uchun qaytadan tasnif etilishi; agar oldingi davr axborotini amaliy sabablarga koʻra qayta tasnif etish mumkin boʻlmasa, qayta tasnif etish amalga oshirilgan holda sodir boʻladigan oʻzgarishlarning sabablari va tavsifi yoritib berilishi. 30. Hisobot davridagi daromadlar va xarajatlarning muvofiqligi ushbu davrda mazkur hisobot davrida olingan daromadlarga asos boʻlgan xarajatlarni aks ettirishini bildiradi. Agar xarajatlar va daromadlarning ayrim turlari oʻrtasidagi bevosita bogʻliqlikni aniqlash qiyin boʻlsa, xarajatlar taqsimlashning biror-bir tizimiga muvofiq tarzda bir necha hisobot davriga taqsimlab chiqiladi. Bu bir necha yilga taqsimlanadigan amortizatsiya xarajatlariga ham taalluqlidir. 31. Moliyaviy axborotning ahamiyatliligi shundan iboratki, bu axborot foydalanuvchilar qarorlar qabul qilish jarayonida va operatsion, moliyaviy hamda xoʻjalik faoliyat hodisalariga baho berishda ularning talabini bajarishi kerak. Axborotning mohiyati va qiymati (muhimligi) uning ahamiyatliligiga taʼsir qilishi mumkin. 32. Agar axborotning tushirib qoldirilishi yoki notoʻgʻri koʻrsatilishi axborotdan foydalanuvchilarning moliyaviy hisobot asosida qabul qiladigan iqtisodiy qarorlariga taʼsir qilsa, bunday axborot muhim hisoblanadi. 33. Moliyaviy hisobotlarda bir moddada tavsifi va vazifalari jihatidan oʻxshashlari bilan umumlashtirilishi yoki alohida koʻrsatilmasligi kerak boʻlgan summalar aks ettiriladi. Biroq, yakka tartibda ham, birgalikda ham muhim hisoblangan axborot boshqa axborot bilan toʻligʻicha umumlashtirilmasligi kerak. Shu munosabat bilan, agar axborotning yoritib berilmasligi foydalanuvchilar moliyaviy hisobot asosida qabul qiladigan iqtisodiy qarorlariga taʼsir qilishi mumkin boʻlsa, bunday axborot muhim hisoblanadi. Muhimlilik muayyan holatlarda koʻrib chiqiladigan moddaning miqdoriga bogʻliq boʻladi. 34. Moliyaviy hisobot tavsifi va vazifalari boʻyicha guruhlarga tarkibiy birlashtirilgan xoʻjalik operatsiyalarini qayta ishlash natijasidir. Mazkur jarayonning yakunlovchi bosqichi moliyaviy hisobotlarda yoki modda koʻrinishida tushuntirishlarda aks ettiriladigan, qisqa koʻrinishda tasnif etilgan axborot taqdim etish hisoblanadi. Moliyaviy hisobotda ayrim koʻrsatkichlarni ajratib koʻrsatish yoki ularni boshqa koʻrsatkichlar bilan bir moddaga birlashtirish ham muhimdir. Shuning uchun agar aktivlar yoki majburiyatlar, xususiy kapitalning, daromadlar yoki xarajatlarning ayrim moddalari muhim boʻlmasa, bunday hollarda modda yoki moddalar jamining tavsifi va miqdori bir vaqtning oʻzida baholanadi. Holatga qarab moddaning tavsifi yoki miqdori hal qiluvchi omil boʻlib xizmat qiladi. 35. Agar dastlabki axborot muhim boʻlmasa, BHMSda keltirilgan bunday axborotlarni yoritib berish talablarini bajarishga zarurat boʻlmaydi. Biroq, agar umumiy foydalanishga moʻljallangan moliyaviy hisobotlarda muhim axborot boshqa muhim axborot bilan bir moddada birlashtirilgan boʻlsa, moliyaviy hisobotga tushuntirishlarda bu axborotni yoritib berish zarur. 36. Muhimlik moliyaviy hisobotda keltirilgan tushunarlilik va aniqlik darajasi bilan bogʻliq. Axborotni ming yoki milliongacha yaxlitlash chogʻida muhimlik tamoyili buzilmaydigan darajada aniqlik darajasidan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi. 37. Foydalanuvchilar tashkilotning moliyaviy holatidagi oʻzgarishlar tendensiyalarini aniqlash uchun uning turli hisobot davrlaridagi moliyaviy hisobotlarini qiyoslash imkoniyatiga ega boʻlishlari kerak. 38. Agar tashkilotning operatsiyalari xususiyatidagi muhim oʻzgarishlar asosida yoki hisobotning shaklini tahlil qilish natijasida hisobot shakliga oʻzgartirish kiritish maqsadga muvofiq boʻlmasa, moliyaviy hisobot moddalarini taqdim qilish va tasnif etish tartibi saqlab qolinishi kerak. 39. Vaqti-vaqti bilan katta miqdordagi xarid qilish yoki chiqib ketish yoxud tashkilot operatsion faoliyatining xususiyatida ayrim boshqa muhim oʻzgarishlar yoki moliyaviy hisobotning sharhi moliyaviy hisobotlarni boshqacha taqdim etish maqsadga muvofiqligiga olib keladi. Bunday hollarda tashkilot muhimlik va qiyosiylik jihatlariga rioya qilish oʻrtasidagi muvofiqlikni taʼminlashi kerak. Tashkilot qayta koʻrib chiqilgan moliyaviy hisobotning tuzilishi uzoq davr davomida saqlansa yoki uni muqobil variantda taqdim etish afzal boʻlsa, moliyaviy hisobotni tuzilishini oʻzgartirishi mumkin. Hisob siyosati bir davrdan ikkinchisiga izchillik bilan oʻtkazilishi nazarda tutiladi. 40. Agar axborot oʻz vaqtida taqdim etilsa, u foydali hisoblanadi. Agar moliyaviy hisobotlar foydalanuvchilarga tuzilgan vaqtdan keyin oqilona vaqt ichida taqdim etilmasa, ular oʻzining foydaliligini yoʻqotadi. Hisobot axborotlari asossiz ravishda ushlab qolinsa, u oʻz ahamiyatini yoʻqotishi mumkin. Tashkilot qonunchilikda koʻrsatilgan muddatlarda moliyaviy hisobotni tuzishga qodir boʻlishi kerak. Hech qanday omillar, hatto tashkilotning operatsiyalari murakkabligi ham hisobotni vaqtida taqdim etishga qodir emasligi sababi sifatida koʻrsatilishi mumkin emas. 41. Agar hisobotni tuzish va taqdim etish uning hamma jihatlari maʼlum boʻlgan paytgacha kechiktiriladigan boʻlsa, eng ishonchli axborot ham kam foyda berishi mumkin, chunki foydalanuvchilar oldinroq qaror qabul qilishga majbur boʻlishi mumkin. Ahamiyatlilik va ishonchlilik oʻrtasida muvozanatga erishish maqsadida iqtisodiy qarorlarni qabul qilishda foydalanuvchilarning ehtiyojlarini qanday qilib yaxshiroq qondirishni hal etish kerak. 42. Aktivlar va majburiyatlar oʻrtasida oʻzaro hisobga olish amalga oshirilmasligi kerak, boshqa BHMSlarda koʻzda tutilgan hollar bundan mustasno. 43. Daromadlar va xarajatlar moddalari oʻrtasida oʻzaro hisobga olish amalga oshirilishi mumkin emas, faqat quyidagi hollar bundan mustasno: BHMS buni talab qilsa yoki ruxsat etsa; foyda, zararlar, shuningdek bunday operatsiyalar va hodisalar bilan bogʻliq xarajatlar yakka holda ham, jamlangan holda ham muhim boʻlmasa. Daromadlar va xarajatlarning oʻzaro hisobga olingan holda taqdim etilishi operatsiyalarning yoki bir xil bitimlar guruhining mohiyatini eng yaxshi tarzda aks ettirsa, bunday summalar umumlashtirilishi va netto-asosda taqdim etilishi kerak. 44. Agar daromadlar va xarajatlar oʻzaro hisobga olingan boʻlsa, tashkilot muhimlik jihatiga asoslanib, moliyaviy hisobotlarga izohlarda bu miqdorlarni yoritib berish ehtiyojini koʻrib chiqishi kerak (masalan, agar buxgalteriya balansida debitorlik qarzlarini “Xaridorlar va buyurtmachilar bilan hisob-kitoblar” moddasidan umidsiz qarzlar boʻyicha tashkil etilgan rezervlarni chiqarib tashlab aks ettirish koʻzda tutilgan boʻlsa). Lekin tushuntirish xatida debitorlik qarzi summasi ham, umidsiz qarzlar boʻyicha tashkil etilgan rezervlar summasi ham alohida koʻrsatiladi. 45. Moliyaviy hisobot tashkilotning moliyaviy holatini, faoliyatining moliyaviy natijalarini va pul mablagʻlarining oqimini xolisona koʻrsatishi kerak. Xolislikka erishish uchun har bir tashkilot buxgalteriya hisobini yuritish va moliyaviy hisobotni tuzishda BHMS va buxgalteriya hisobi asosiy prinsiplarini qoʻllashga majbur. 46. Faoliyatning xilma-xil turlari boʻyicha yangiliklarni joriy etishning tezligi hali bu boʻyicha BHMS ishlab chiqilmagan operatsiyalar va vaziyatlarga olib kelishi mumkin. Bunday holatlarda moliyaviy hisobotning xolisligiga tashkilot tomonidan mazkur standartga muvofiq mustaqil ishlab chiqilishi kerak boʻlgan hisob siyosatini tanlash va qoʻllash yoʻli bilan erishiladi. 47. Tashkilotning hisob siyosati mazkur BHMSning 15 — 46-bandlarida keltirilgan jihatlar asosida belgilanishi kerak. Hisob siyosati tashkilot moliyaviy hisobotni tayyorlash va tuzish uchun foydalanadigan maxsus prinsiplarni, konvensiyalarni, tartib va amaliy yondashuvlarni ifodalaydi. 48. Hisob siyosati barcha tegishli BHMSlarni qoʻllash asosida moliyaviy hisobot tuzilishini taʼminlashi kerak. BHMSlarda boshqacha qoida nazarda tutilgan boʻlmasa, moliyaviy hisobot quyidagicha boʻlishi kerak: a) foydalanuvchilar ehtiyoji uchun ahamiyatli; b) ishonchli boʻlishi, shu jumladan: tashkilot moliyaviy holati va faoliyatining barcha natijalarini xolisona koʻrsatishi; faqat yuridik shakldan iborat boʻlmay, hodisa va operatsiyalarning iqtisodiy mohiyatini aks ettirishi; betaraf (begʻaraz) boʻlishi va majburiy boʻlmasligi; betaraflikka zarar yetkazmagan holda ehtiyotkor boʻlishi; barcha muhim jihatlari toʻla (tugallangan) boʻlishi, yaʼni tashkilot xoʻjalik faoliyatining barcha faktlarini toʻla aks ettirishi; v) faoliyati oʻxshash boshqa tashkilotlar moliyaviy hisoboti bilan taqqoslanadigan boʻlishi; g) tushunarli boʻlishi. 49. Tashkilotning hisob siyosatini aniq bir yoʻnalish (masala) boʻyicha shakllantirishda, buxgalteriya hisobini tashkil etish, yuritish va hisobot tuzishda Oʻzbekiston Respublikasining buxgalteriya hisobi boʻyicha qonunchilik hujjatlariga amal qilish kerak. 50. Maxsus ixtisoslashgan BHMSlar mavjud boʻlmaganda, tashkilot rahbari tashkilotning moliyaviy hisobotidan foydalanuvchilarga eng foydali axborot beradigan hisob siyosatini ishlab chiqishda oʻz qarorlaridan foydalanishga haqlidir. Oʻz qarorlaridan foydalanish jarayonida tashkilot rahbari quyidagilarni koʻrib chiqadi: a) bunday masalalar xususida BHMSning talablari va qoʻllanmalarini; b) Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi tomonidan eʼlon qilingan har qanday boshqa axborotni; v) aktivlar, majburiyatlar, daromadlar va xarajatlar uchun aks ettirish va baholashning Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi tomonidan belgilab qoʻyilgan mezonlarni; g) jahon kapital bozorida qabul qilingan tarmoq ish tajribasini. 51. Tashkilotning hisob siyosati tashkilot rahbarining tegishli tashkiliy-farmoyish hujjatlari (buyruq, farmoyish va boshqalar) bilan rasmiylashtirilishi kerak. Hisob siyosatini shakllantirishda tashkilot tanlab olgan buxgalteriya hisobini yuritish usullari tegishli tashkiliy-farmoyish hujjati chiqarilgan yildan keyingi yilning 1-yanvaridan boshlab qoʻllaniladi, hisobot yili davomida yangi tashkil etilgan tashkilotlar bundan mustasnodir. Bunda buxgalteriya hisobini yuritish usullari tashkilotning barcha tarkibiy boʻlinmalarida (jumladan, alohida balansga ajratilgan boʻlinmalarida) ularning qayerda joylashganidan qatʼi nazar qoʻllaniladi. Yangi tashkil etilgan tashkilot tanlab olgan hisob siyosatini mazkur bandga muvofiq moliyaviy hisobot birinchi marta eʼlon qilingunga qadar, lekin davlat roʻyxatidan oʻtib yuridik shaxs huquqini olgan kundan boshlab 90 kundan kechiktirmay rasmiylashtiradi. Tashkilot tanlab olgan hisob siyosati yuridik shaxs huquqini olgan (davlat roʻyxatidan oʻtgan) kundan boshlab qoʻllanish mumkin deb hisoblanadi. 52. Hisob siyosati kalendar yil davomida oʻzgartirilmaydi. Tashkilotning hisob siyosatini quyidagi hollarda oʻzgartirishga yoʻl qoʻyiladi: a) tashkilot qayta tashkil etilganda (qoʻshib yuborilganda, boʻlinganda, qoʻshib olinganda); b) mulk egalari almashganda; v) Oʻzbekiston Respublikasi qonunchilik hujjatlarida yoki buxgalteriya hisobini tartibga soluvchi normativ-huquqiy hujjatlarda oʻzgarishlar boʻlganda; g) buxgalteriya hisobining yangi usullari ishlab chiqilganda; d) oʻzgartirishlar tashkilotning moliyaviy hisobotlarida axborotni yanada ishonchliroq taqdim etishga koʻmaklashganda. Hisob siyosatining oʻzgartirilishi asoslab berilishi va mazkur BHMSning 51-bandida nazarda tutilgan tartibda rasmiylashtirilishi kerak. Hisob siyosatida Oʻzbekiston Respublikasi qonunchilik hujjatlaridagi oʻzgarishlar bilan bogʻliq boʻlmagan oʻzgarishlarning oqibatlari tashkilotning buxgalteriya hisobini yuritishning oʻzgartirilgan usullari qoʻllanila boshlagan vaqtdagi (oyning birinchi kunida) tekshirilgan maʼlumotlar asosida qiymat jihatidan baholanishi kerak. 53. Moliyaviy hisobotlar moliyaviy hisobotlarning bir xil turdagi shakllarida aniq identifikatsiyalangan boʻlishi kerak. 54. Quyidagi axborotlar moliyaviy hisobotlarda toʻliq aks ettirilishi kerak: tashkilotning nomi, faoliyat turi, mulkchilik shakli, yuridik manzili, identifikatsiya raqami va tashkilotni aniqlash uchun boshqa rekvizitlar; moliyaviy hisobotlar yakka tashkilotni yoki tashkilotlar guruhini oʻz ichiga olishi; hisobot sanasi yoki moliyaviy hisobotlar bilan qamrab olingan davr. 55. Taqdim etilgan hisobot axborotini toʻgʻri tushunish uchun quyidagi rekvizitlar ham yoritib berilishi va zarur boʻlganda takrorlanishi kerak: moliyaviy hisobotlar oʻlchangan valyuta va agar bir necha valyutadan foydalanilgan boʻlsa, ular ifodalangan valyutalar; moliyaviy hisobotlarda raqamlarni koʻrsatish uchun foydalanilgan aniqlik darajasi (masalan, sonlar minglar yoki millionlar hisobida koʻrsatilganligi va hokazo). 56. Tashkilotning buxgalteriya balansi uning resurslarini va moliyaviy tarkibini tushunishga imkoniyat berishi uchun hisobot vaqtidagi moliyaviy holatini aks ettirishi kerak. 57. Buxgalteriya balansi moliyaviy hisobotning tarkibiy qismlaridan biri hisoblanadi, tashkilotning mulkiy va moliyaviy ahvoli haqidagi axborotlarni oʻzida aks ettiradi. 58. Tashkilotning buxgalteriya balansi moliyaviy holatning turli jihatlarini aks ettiradigan tarzda taqdim etilishi kerak. Quyidagilar buxgalteriya balansining majburiy elementlari hisoblanadi: asosiy vositalar; nomoddiy aktivlar; moliyaviy aktivlar; tovar-moddiy zaxiralar; debitorlik qarzi; pul mablagʻi va pul ekvivalentlari; kreditorlik qarzi; ajratmalar; foiz toʻlashni talab qiluvchi majburiyatlar; xususiy kapital va rezervlar. 59. Buxgalteriya balansidagi barcha axborotlar ishonchli tarzda yoritib berilishi va foydalanuvchilarga tushunarli boʻlishi kerak. Zarur hollarda buxgalteriya balansiga kiritiladigan moddalar ularni tushuntirib berish uchun izohlar bilan toʻldirilishi lozim. 60. Buxgalteriya balansidagi uzoq muddatli va joriy aktivlar, xususiy kapital, uzoq muddatli va joriy majburiyatlar va ularning yoritib berilishi axborotlar majmui sifatida tashkilotning moliyaviy holatini tahlil qilishda moliyaviy hisobotdan foydalanuvchilarga yordam beradi. 61. Buxgalteriya balansida uzoq muddatli va joriy aktivlar, xususiy kapital, uzoq muddatli va joriy majburiyatlarning umumiy summasi aks ettirilishi kerak. 62. Mazkur BHMSning 58-bandidagi majburiy talablar rezervlarni aks ettirish uchun alohida satrlarni oʻz ichiga oladi. Taxminiy baholashdan koʻproq darajada foydalanish orqali baholanishi mumkin boʻlgan majburiyatlar rezerv hisoblanadi. Tashkilotni va kredit bergan tashkilotlarni zarar oqibatlaridan qoʻshimcha muhofaza qilishni taʼminlash uchun qonunchilik hujjatlari yoki ustavda rezervlarni tashkil etish koʻzda tutiladi. 63. Har bir tashkilot joriy aktivlar va joriy majburiyatlarni buxgalteriya balansida alohida tasnif sifatida koʻrsatishni (yoki koʻrsatmaslikni) belgilab olishi kerak. Mazkur BHMSning 65 — 67-bandlari ana shunday cheklash amalga oshirilganda qoʻllaniladi. Tashkilot bu tasnifni amalga oshirmaydigan usulni tanlab olsa, aktivlar va majburiyatlarni toʻlash muddatlari boʻyicha axborotlar moliyaviy hisobotga izohlarda baribir yoritib berilishi kerak. 64. Tashkilot aniq belgilanadigan operatsion siklidan foydalanib tovarlar va xizmatlarni yetkazib berganda, buxgalteriya balansidagi joriy va uzoq muddatli aktivlar hamda majburiyatlarning alohida tasniflanishi aylanma mablagʻ sifatida doimo murojaat qilinadigan sof aktivlar bilan tashkilotning uzoq muddatli operatsiyalarida foydalaniladigan aktivlar oʻrtasidagi tafovutni farqlash yoʻli bilan muhim foydali axborot boʻladi. Shuningdek tashkilot joriy operatsion sikli davomida olinishi kutilayotgan aktivlarni hamda shu davr ichida toʻlanishi lozim boʻlgan majburiyatlarni ham alohida koʻrsatadi. Tashkilot joriy va uzoq muddatli aktivlari hamda majburiyatlarini alohida-alohida koʻrsatsa, bunday hollarda ular mazkur BHMSning 65 — 78-bandlariga muvofiq tasniflanadi. 65. Aktivlar quyidagi hollarda joriy aktiv sifatida tasnif etilishi kerak: tashkilot operatsion faoliyatining bir qismi boʻlsa va tashkilotning bir normal oʻtayotgan operatsion siklida uni olish yoki isteʼmol qilish kutilayotgan boʻlsa; asosan qayta sotish maqsadida yoki qisqa muddatda saqlab turilgan boʻlsa va undan hisobot sanasidan keyingi 12 oy mobaynida foydalanish kutilayotgan boʻlsa. Boshqa barcha aktivlar joriy boʻlmagan aktivlar (uzoq muddatli aktivlar) sifatida tasnif etilishi kerak. 66. Joriy aktivlarning ikki turi mavjud. Birinchi turi tashkilot aylanma kapitalining bir qismi sifatida namoyon boʻlib, tashkilotning normal operatsion sikli davomida olingan yoki isteʼmol qilingan boʻladi. Ikkinchi turi operatsion aktivlar hisoblanmagan, lekin savdo yoki investitsiya maqsadlarida saqlab turilgan va ularni hisobot sanasidan keyingi 12 oy mobaynida sotish kutilayotgan joriy aktivlar sifatida namoyon boʻladi. Joriy aktivlarga hisobot sanasidan keyingi 12 oy mobaynida olinadigan yoki isteʼmol qilinadigan tovar-moddiy zaxiralar va debitorlik qarzlari kiritiladi. 67. Tashkilotning operatsion sikli — bu materiallarni xarid qilish, ishlab chiqarish va osonlikcha pulga aylantiriladigan moliyaviy aktivlar hisobiga sotish oʻrtasidagi oʻrtacha vaqtdir. Agar tashkilot sohasi yoki faoliyat turi uchun kattaroq davr yanada muvofiqroq hisoblanmasa, operatsion aktivlarni uzoq muddatli va joriy operatsion sikl oʻrtasida tasniflash muddati bir yil hisoblanadi. 68. Joriy aktivlar boʻlimida tovar-moddiy zaxiralari, kelgusi davr xarajatlari, kechiktirilgan xarajatlarning joriy qismi, debitorlik qarzlari, pul mablagʻlari, qisqa muddatli moliyaviy qoʻyilmalar va boshqa joriy aktivlar summalari aks ettiriladi. 69. Mazkur BHMSning 63-bandida talab qilingan tasniflash usuliga asoslanib, tashkilotning uzoq muddatli aktivlari quyidagi aktivlardan iborat boʻladi: tashkilot faoliyatida uzoq muddatli asosda foydalaniladigan aktivlar, jumladan tashkilotning mulki, binolari va uskunalari, nomoddiy aktivlari, kapital xarajatlari va gudvill; investitsiya maqsadida saqlab turilgan va hisobot kunidan boshlab 12 oy davomida sotilishi mumkin boʻlmagan aktivlar. 70. Buxgalteriya balansining uzoq muddatli aktivlar boʻlimida asosiy vositalar va nomoddiy aktivlar qiymati, uzoq muddatli investitsiyalar, oʻrnatiladigan uskunalar, kapital qoʻyilmalar, uzoq muddatli debitorlik qarzlari va muddati kechiktirilgan uzoq muddatli xarajatlar summalari aks ettirilishi kerak. 71. Asosiy vositalar va nomoddiy aktivlar boshlangʻich (qayta tiklash) qiymati, eskirish (amortizatsiya) summasi, qoldiq qiymati boʻyicha yoritib berilishi kerak. 72. Uzoq muddatli investitsiyalar, qimmatli qogʻozlar qiymati, shuʼba xoʻjalik jamiyatlariga investitsiyalar, qaram xoʻjalik jamiyatlariga investitsiyalar, chet el kapitali mavjud boʻlgan korxonalarga investitsiyalar va boshqa uzoq muddatli investitsiyalar summalari boʻyicha yoritib berilishi kerak. 73. Hisobot kunidan boshlab 12 oy mobaynida hisob-kitob qilinadigan majburiyatlar joriy majburiyat hisoblanadi. 74. Kreditorlik qarzi, ish haqi, soliqlar va boshqa operatsion xarajatlar boʻyicha qarzlar kabi ayrim joriy majburiyatlar joriy aktivlar hisobidan hisob-kitob qilishni talab qiladi, chunki joriy majburiyat tashkilotning odatdagi operatsion siklida foydalaniladigan aylanma kapitalni tashkil etuvchi moddalar boʻyicha yuzaga keladigan majburiyat hisoblanadi. Bunday operatsion moddalar hatto hisobot sanasidan boshlab 12 oydan ortiq davr mobaynida hisob-kitob qilinishi kerak boʻlsada, joriy majburiyatlar koʻrinishida tasniflanadi. 75. Joriy majburiyatlar hisobot kunidan boshlab 12 oy mobaynida hisob-kitobni qilishni talab etsada, bank overdraftlari, toʻlanadigan dividendlar, daromad soliqlari, savdo bilan bogʻliq boʻlmagan boshqa kreditorlik qarzlari, foizlarni toʻlashni talab qiladigan qisqa muddatli majburiyatlarning joriy qismi ham operatsion sikli nuqtai nazaridan joriy majburiyatlarga kiradi: Uzoq muddatli asosda aylanma kapitalni pul bilan taʼminlamaydigan, foizni toʻlashni talab qiluvchi va 12 oy mobaynida hisob-kitob qilinmaydigan majburiyatlar uzoq muddatli majburiyatlar hisoblanadi. 76. Joriy majburiyatlar boʻyicha mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga qarzlar, alohida boʻlinmalarga qarzlar, shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlariga qarzlar, kechiktirilgan daromadlar, soliqlar va majburiy toʻlovlar boʻyicha kechiktirilgan majburiyatlar, boshqa kechiktirilgan majburiyatlar, olingan boʻnaklar, budjetga toʻlovlar boʻyicha qarzlar, sugʻurta boʻyicha qarzlar, davlatning maqsadli jamgʻarmalariga toʻlovlar boʻyicha qarzlar, taʼsischilarga boʻlgan qarzlar, mehnatga haq toʻlash boʻyicha qarzlar, qisqa muddatli bank kreditlari, qisqa muddatli qarzlar, uzoq muddatli majburiyatlarning joriy qismi va boshqa kreditorlik qarzlari summalari aks ettirilishi kerak. 77. Agar tashkilot kredit bitimiga muvofiq uzoq muddat asosida majburiyatlarni qayta moliyalashtirishni nazarda tutayotgan boʻlsa, uzoq muddatli majburiyatlarning joriy ulushi joriy majburiyatlardan chiqarib tashlanishi mumkin. Bunday hollarda majburiyatlar summasi va qayta moliyalashtirish shartlari moliyaviy hisobotlarga izohlarda yoritib berilishi kerak. 78. Uzoq muddatli majburiyatlar boʻyicha mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga, ajratilgan boʻlinmalarga, shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlariga uzoq muddatli qarzlar, uzoq muddatli kechiktirilgan daromadlar, soliqlar va majburiy toʻlovlar boʻyicha uzoq muddatli kechiktirilgan majburiyatlar, boshqa uzoq muddatli kechiktirilgan majburiyatlar, xaridorlar va buyurtmachilardan olingan boʻnaklar, uzoq muddatli bank kreditlari, uzoq muddatli qarzlar va boshqa uzoq muddatli kreditorlik qarzlari summalari aks ettirilishi kerak. Foiz stavkalari, shartnoma majburiyatlarini qoplash shartlari, qoplash ketma-ketligi, murojaat shartlari hamda mukofot va diskont summalari moliyaviy hisobotga izohlar qismida yoritib berilishi kerak. 79. Buxgalteriya balansining xususiy kapital (oʻz mablagʻlari manbalari) boʻlimida ustav kapitali, qoʻshilgan kapital, rezerv kapitali, sotib olingan xususiy aksiyalar, taqsimlanmagan foyda (qoplanmagan zarar), kapitalning boshqa tarkibiy qismlari boʻyicha maʼlumotlar aks ettirilishi kerak. 80. Hisobot sanasidan keyin 12 oy mobaynida hisob-kitob qilinishi lozim boʻlgan majburiyatlar faqat quyidagi shartlarda joriy boʻlmagan majburiyatlar sifatida tasniflanishi kerak: dastlabki muddat 12 oydan uzoqroq boʻlsa; tashkilot majburiyatni uzoq muddatli asosda soʻndirishni rejalashtirayotgan boʻlsa; bu niyat moliyaviy hisobot tasdiqlangunga qadar toʻldiriladigan qayta moliyalashtirishga yoki toʻlovlar tarkibiy jihatdan oʻzgartirishga qaratilgan bitim bilan qoʻllab-quvvatlansa. Joriy majburiyatlardan chiqarib yuboriladigan har qanday qisqa muddatli qarz miqdori uni taqdim etishni qoʻllab-quvvatlovchi axborot bilan birgalikda buxgalteriya balansiga izohlarda yoritib berilishi kerak. 81. Tashkilot moliyaviy hisobotlarga izohlarda quyidagilarni yoritib berishi shart: a) ustav kapitalining har bir toifasi boʻyicha: eʼlon qilingan aksiyalar soni; aksiyalarning nominal qiymati; ustav kapitalining har bir toifasiga taalluqli huquqlar, afzalliklar va cheklovlar, shu jumladan dividendlarni taqsimlashga doir cheklovlar; jamiyatning oʻziga, tashkilotga qarashli shoʻba va qaram jamiyatlariga tegishli aksiyalar; opsion va savdo kontrakti boʻyicha emissiya uchun zaxiraga ajratilgan aksiyalar, shu jumladan ularning muddatlari va miqdorlari. b) xususiy kapital tarkibidagi rezervlarning mohiyati va maqsadlari bayoni. v) majburiyatlarda aksiyadorlar (taʼsischilar, ishtirokchilar) yigʻilishida rasman maʼqullanmagan, dividend (daromad)larni toʻlash uchun summalarning mavjudligi. 82. Tashkilot xususiy kapitaldagi oʻzgarishlarni aks ettirishi lozim va bunda quyidagilarni alohida koʻrsatishi zarur: hisobot davri boshida va hisobot sanasida jamgʻarilgan foyda yoki zararlarning qoldigʻi hamda shu davrda yuz bergan muhim oʻzgarishlar, jumladan davr uchun sof foyda va uning aksiyadorlar (taʼsischilar, ishtirokchilar) har bir toifasiga taqsimlanishi; hisobot davri boshi va oxiridagi xususiy kapital va rezervlarni har bir toifasi boʻyicha summalarning oʻzgarishlari. 83. Moliyaviy hisobotga izohlar qismi buxgalteriya balansidan foydalanuvchilarni korxonaning mulkiy va moliyaviy ahvolini aniq baholashi uchun zarur boʻlgan quyidagi qoʻshimcha maʼlumotlar bilan taʼminlashi kerak: aktivlarga mulk huquqlaridagi cheklovlar; majburiyatlar boʻyicha berilgan kafolatlar; shartli (koʻzda tutilmagan) aktivlar va majburiyatlar, mumkin boʻlganda miqdor koʻrinishida; kelgusida uzoq muddatli investitsiyalarni moliyalashtirish uchun moʻljallangan mablagʻlar. 84. Moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobot tashkilotning hisobot davridagi moliyaviy faoliyatini tavsiflaydi va bu faoliyatning turli jihatlarini tushunishga imkon beradigan usul bilan koʻrsatadi. 85. Moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobotda quyidagilar aks ettirilishi zarur: Sotishdan sof tushum; sotilgan mahsulot (tovar, ish va xizmat) tannarxi; sotishdan yalpi moliyaviy natija; asosiy faoliyatdan boshqa operatsion daromadlar va xarajatlar; asosiy xoʻjalik faoliyatining moliyaviy natijalari (foyda yoki zarar); moliyaviy faoliyat boʻyicha boshqa daromadlar va xarajatlar; umumxoʻjalik faoliyatining moliyaviy natijasi; favqulodda vaziyatlardan olingan foydalar va zararlar; foyda soligʻi toʻlangunga qadar umumiy moliyaviy natija (foyda yoki zarar); hisobot davrining sof foydasi (zarari). BHMSlar va boshqa qonunchilik hujjatlariga muvofiq moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobotda qoʻshimcha satrlar, sarlavhalar va yakunlar koʻrsatiladi. 86. Muayyan davrda tan olingan daromadlar va xarajatlarning barcha moddalari, agar BHMSda boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, hisobot davrida olingan sof foyda yoki zararni aniqlash uchun hisobga olinishi shart. 87. Hisobot davrida olingan sof foyda yoki zarar quyidagi elementlar asosida aniqlanadi va ularning har biri moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettirilishi lozim: umumxoʻjalik faoliyatidan olingan foyda yoki zararlar; favqulodda vaziyatlardan olingan foyda (koʻrilgan zarar) foyda soligʻi toʻlangunga qadar umumiy moliyaviy natija (foyda yoki zarar); hisobot davridagi sof foyda (zarar). 88. Favqulodda vaziyatlardan olingan foyda (koʻrilgan zarar) — tashkilotning odatdagi faoliyatidan aniq farq qiladigan, yaʼni tez-tez yoki muntazam sodir boʻlmaydigan hodisalar yoki bitimlar natijasida yuzaga kelgan daromadlar yoki xarajatlarni namoyon etadi. 89. Favqulodda vaziyatlar boʻyicha moddalardan yuzaga keladigan foyda yoki zarar moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobotda alohida koʻrsatilishi lozim. Har bir favqulodda vaziyatlar boʻyicha moddalarning mohiyati va qiymati moliyaviy hisobotlarga izohlar qismida yoritib berilishi lozim. 90. Umumxoʻjalik faoliyati — odatiy faoliyat hisoblangan tashkilotning har qanday tadbirkorlik faoliyati, shuningdek tashkilotni kelgusida rivojlantirishga, iqtisodiy nafini oshirishga va mustahkamlashga yoʻnaltirilgan faoliyatidir. 91. Umumxoʻjalik (odatiy) faoliyatdan daromadlar va xarajatlar moddalari muayyan miqdorga yetsa va tashkilot faoliyatining operatsiyalari mazmuni juda muhim boʻlsa, bu moddalarning mohiyati va summalari moliyaviy hisobotlarga izohlarda yoritilishi kerak. 92. Quyidagilar moliyaviy hisobotlarga izohlarda yoritib berishni talab qiluvchi muhim xoʻjalik operatsiyalari hisoblanadi: tovar-moddiy zaxiralar (TMZ)ni sof sotish qiymatigacha kamaytirish yoki asosiy vositalarni qayta tiklash qiymatigacha kamaytirish, shuningdek bunday kamaytirishni bekor qilish; tashkilot faoliyatini tarkibiy jihatdan oʻzgartirish, shuningdek, tarkibiy jihatdan oʻzgartirish xarajatlari boʻyicha har qanday rezervlarni bekor qilish; uzoq muddatli investitsiyalarni tugatish; faoliyatni tugatish; sud ishlari; rezervlarni bekor qilish. 93. Tugatilgan faoliyat bu tashkilotning aktivlari, sof daromad yoki zarari va faoliyatni, shu jumladan moliyaviy hisobotlarni ajratib olinishi mumkin boʻlgan ushbu tashkilot faoliyatining alohida, asosiy yoʻnalishini namoyon etuvchi operatsiyani sotish yoki boshqa shaxsga berish natijasi boʻlib hisoblanadi. 94. Tugatilgan faoliyatning natijalari odatda umumxoʻjalik (odatiy) faoliyatining daromadi va zarariga kiritiladi, bundan umumxoʻjalik (odatiy) faoliyatidan aniq farq qiladigan yoki bu faoliyatda sodir boʻlmaydigan hodisalar natijasida faoliyatning tugatilishi mustasno. Bunday hollarda faoliyatni tugatishdan daromad yoki zararlar favqulodda vaziyatlar boʻyicha modda sifatida tasniflanishi mumkin. 95. Tugatilgan operatsiyalarning har biri boʻyicha quyidagilar moliyaviy hisobotlarga izohlarda yoritilishi lozim: tugatilgan faoliyatning mohiyati; moliyaviy hisobotni tuzishda tugatilgan faoliyat tegishli boʻlgan tarmoq va uning geografik joylashgan joyi; buxgalteriya hisobi maqsadlarida faoliyatni tugatish kuchga kirgan sana; faoliyatni tugatish usuli (sotish, boshqa shaxsga berish va shu kabilar); faoliyatni tugatishdan daromadlar va zararlar hamda ushbu daromad yoki zararlarni baholash uchun foydalaniladigan hisob turi; har bir taqdim etilgan davr uchun summasi bilan birgalikda tovarlarni (ish, xizmatlarni) sotishdan tushum va hisobot davridagi umumxoʻjalik (odatiy) faoliyati boʻyicha operatsiyalardan daromad yoki zararlar. 96. Tashkilot moliyaviy hisobotlarga izohlarda daromadlar va xarajatlar turlari yoki faoliyat turlari boʻyicha tasniflash yoʻli bilan daromadlar va xarajatlarni tahlil qilib berishi kerak. 97. Xarajatlarni faoliyat turlari boʻyicha tasniflaydigan tashkilot xarajatlarning turlari boʻyicha qoʻshimcha axborotni, jumladan eskirish (amortizatsiya) xarajatlarini, xodimlarni saqlash bilan bogʻliq xarajatlarni, xom ashyo va xalq isteʼmoli tovarlaridan foydalanish xarajatlari boʻyicha qoʻshimcha maʼlumotlarni yoritib berishga majbur. 98. Xususiy kapital toʻgʻrisidagi hisobotni tuzishning maqsadi xususiy kapitalning hisobot davri boshi va oxiridagi holati va hisobot davri mobaynida uning tarkibidagi oʻzgarishlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni aks ettirish hisoblanadi. 99. Xususiy kapital toʻgʻrisidagi hisobotda xususiy kapital va uning tarkibiy elementlari, shu jumladan ustav kapitali, qoʻshilgan kapital, rezerv kapital, taqsimlanmagan foyda (qoplanmagan zarar), sotib olingan xususiy aksiyalar va boshqa xususiy kapital elementlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar aks ettirilishi kerak. 100. Xususiy kapital toʻgʻrisidagi hisobotda hisobot davridagi xususiy kapital tarkibida boʻlgan oʻzgarishlar haqidagi maʼlumotlar aks ettirilgan boʻlishi kerak. Buning uchun hisobotda quyidagilar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar aks ettirilishi kerak: qimmatli qogʻozlar emissiyasi; uzoq muddatli aktivlarning qayta baholanishi; ustav kapitalini shakllantirishdagi valyuta kursidagi farqlar; rezerv kapitalga ajratmalar; joriy yilning taqsimlanmagan foydasi (zarari); tekinga olingan mol-mulk; pul va aksiyalar koʻrinishida toʻlanadigan dividendlar; xususiy kapitalni shakllantirishning boshqa manbalari. 101. Xususiy kapital tarkibidagi oʻzgarishlar moliyaviy hisobotlarda qabul qilingan va yoritib beriladigan baholashning aniq prinsipidan kelib chiqqan holda hisobot davri davomidagi sof aktivlarning koʻpayishi yoki kamayishini aks ettiradi. Xususiy kapital toʻgʻrisidagi hisobotda sof aktivlar deganda tashkilotning oʻz mablagʻlari bilan taʼminlangan uzoq muddatli va joriy aktivlarning qiymati, yaʼni tashkilotning qarz majburiyatlaridan ozod boʻlgan mol-mulk qiymati tushuniladi. 102. Xususiy kapital toʻgʻrisidagi hisobotga izohlarda ishtirokchining chiqib ketishi, aksiyadorlik jamiyati tomonidan aksiyalarning sotib olinishi yoki sotib olingan aksiyalarning bekor qilinishi, aksiyalar nominal qiymatining pasayishi yoki boshqa sabablarga koʻra tashkilot xususiy kapitalining kamayib ketganligi haqidagi maʼlumotlar yoritib beriladi. 103. Aksiyadorlik jamiyatlari xususiy kapital toʻgʻrisidagi hisobotga izohlarda quyidagilar haqidagi maʼlumotlarni yoritib beradilar: chiqarilgan aksiyalar soni; aksiyalarning nominal qiymati; muomaladagi aksiyalar soni; obuna amalga oshirilishi nazarda tutilayotgan aksiyalarning umumiy soni va nominal qiymati; nazarda tutilgan miqdorlar bilan taqqoslaganda obuna amalga oshirilgan aksiyalarning umumiy miqdori va nominal qiymati; aksiyalarga obunani amalga oshirishda olingan mablagʻlarning umumiy summasi; ayrim turlar va toifalar boʻyicha ustav kapitali tarkibidagi aksiyalar; imtiyozli aksiyalar boʻyicha toʻlanmagan jamlangan dividendlar summasi; aksiyalar koʻrinishida toʻlanadigan dividendlar, xususan toʻlanadigan aksiyalarning soni va qiymati, shuningdek, ularning turlari yoki toifalari; aksiyalarni yiriklashtirish va maydalash hamda mazkur jarayongacha va undan keyingi aksiyalarning nominal qiymati. 104. Aksiyalarga obuna boʻlishdan olingan mablagʻlarning umumiy summasi moliyaviy hisobotlarga izohlarda quyidagilar kesimida yoritib beriladi: aksiyalar sonini koʻrsatgan holda aksiyalar uchun toʻlov sifatida kiritilgan barcha pul mablagʻlari; aksiyalar sonini koʻrsatgan holda aksiyalar uchun toʻlov sifatida kiritilgan mol-mulkning qiymat bahosi; aksiyalar soni va valyuta hisobga kiritilgan kursni koʻrsatgan holda aksiyalar uchun toʻlov sifatida kiritilgan chet el valyutasining umumiy summasi. 105. Ustav kapitali tarkibidagi aksiyalar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar moliyaviy hisobotlarga izohlarda alohida turlari va toifalari boʻyicha yoritib beriladi: ustav kapitalining toʻlanmagan qismini koʻrsatgan holda chiqarilgan aksiyalar soni; aksiyaning nominal qiymati; hisobot davri mobaynida muomalada boʻlgan aksiyalar sonidagi oʻzgarishlar; aksiyalar bilan bogʻliq huquqlar, imtiyozlar va cheklovlar, shu jumladan dividendlarning taqsimlanishi va kapitalning qaytarib berilishi boʻyicha cheklovlar; jamiyatning oʻziga, uning shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlariga tegishli aksiyalar; taʼsischilar roʻyxati va ular egalik qilayotgan aksiyalar soni; ijroiya organi aʼzolarining mulki boʻlgan aksiyalar soni; opsionlar va boshqa shartnomalarga muvofiq chiqarish uchun zaxira qilingan aksiyalar, ularning muddatlari va summalarini koʻrsatgan holda; konvertatsiya qilinadigan (aksiyalarga yoki obligatsiyalarga) aksiyalarning soni va nominal qiymati hamda ushbu aksiyalarning qarzga oid qimmatli qogʻozlarga konvertatsiya qilingan hollarda yuzaga kelishi mumkin boʻlgan majburiyatlar. 106. Aksiyadorlik jamiyatlaridan boshqa barcha tashkilotlar moliyaviy hisobotlarga izohlarda quyidagilar toʻgʻrisida maʼlumotlarni yoritib beradilar: ustav kapitalidagi ulushlarning ishtirokchilar (taʼsischilar) oʻrtasida taqsimlanishi; ustav kapitalidagi ulushlarga tegishli huquqlar, imtiyozlar yoki cheklovlar; ustav kapitalidagi ishtirokchilar (taʼsischilar) ulushi tarkibidagi oʻzgarishlar. 107. Tashkilot pul oqimlari toʻgʻrisidagi hisobotni Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (9-sonli BHMS) “Pul oqimi toʻgʻrisidagi hisobot”ga (roʻyxat raqami 519, 1998-yil 4-noyabr) muvofiq taqdim etishi lozim. 108. Hisob siyosatiga mazkur BHMSning 52-bandiga muvofiq oʻzgartirishlar kiritilishi mumkin. 109. Hisob siyosatiga oʻzgartirishlar kiritish natijasida yuzaga keladigan tuzatishlar summasi quyidagicha hisobga olinadi: a) yil boshidagi taqsimlanmagan foyda saldosini oʻzgartirish yoʻli bilan buxgalteriya balansiga yozib qoʻyish; b) hisobot davridagi sof foyda yoki zararni hisoblashda inobatga olish. 110. Hisob siyosatidagi oʻzgartirishlar moliyaviy hisobotni taqdim etishning oldingi davriga nisbatan hisobot davriga muhim taʼsir oʻtkazsa yoki kelgusi hisobot davrlariga taʼsir oʻtkazadigan boʻlsa, tashkilot moliyaviy hisobotlarga izohlarda quyidagi maʼlumotlarni yoritib berishi kerak: a) oʻzgartirishlar sabablari; b) hisobot davridagi va taqdim etilgan oldingi davrlardagi tuzatishlar summasi; v) joriy davrdagi sof daromad yoki zararda hisobga olingan tuzatish summasi; g) qiyosiy maʼlumotlarga kiritilgan hisobot davridan oldingi davrlardagi tuzatishlar summasi; d) qoʻshimcha maʼlumotlar keltirilgan har bir hisobot davriga kiritilgan tuzatishlar summasi va moliyaviy hisobotlarga kiritilgan davrlardan oldingi davrlar bilan bogʻliq tuzatishlar summasi. Agar qiyosiy axborot kiritilgan boʻlsa yoki qoʻshimcha maʼlumot taqdim etish imkoniyati boʻlmasa, bu holat yoritib berilishi kerak; e) qayta hisoblangan qiyosiy maʼlumotlar yoki ularni qayta hisoblash maqsadga muvofiq emasligining sabablari. 111. Hisob baholaridagi oʻzgarishlarning natijalari sof foyda va zararni hisoblashda quyidagicha inobatga olinadi: a) hisobot davrida, agar bu oʻzgarishlar faqat mazkur davrga taʼsir etgan boʻlsa; b) oʻzgarishlar yuz bergan hisobot davrida va keyingi hisobot davrlarida, agar oʻzgarishlar ularga ham taʼsir oʻtkazsa. 112. Hisob baholari oʻzgartirilgan turli davrlardagi moliyaviy hisobotlarni bir-biriga qiyoslashni taʼminlash maqsadida ular moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobotning ilgari baholash uchun foydalanilgan tasniflangan moddalariga kiritiladi. 113. Joriy davrga jiddiy taʼsir qiladigan hisob baholaridagi oʻzgarishlarning mohiyati va qiymati yoki bu oʻzgarishlar keyingi davrlarda muhim oʻzgarishlarga olib keladigan boʻlsa, ularning mohiyati va qiymati moliyaviy hisobotlarga izohlarda yoritib berilishi lozim. Agar natijalarni va oʻzgarishlarni qiymat jihatidan aniqlashning imkoni boʻlmasa, ularni ham yoritib berish talab qilinadi. 114. Muhim (jiddiy) xatolar — joriy hisobot davrida aniqlangan xatolar boʻlib, ular oʻtgan davrlardagi moliyaviy hisobotlar ishonchli deb hisoblanmasligiga sabab boʻladi. 115. Oldingi davrlardagi moliyaviy hisobotlarni tayyorlash chogʻida yoʻl qoʻyilgan xatolarga kiritilgan tuzatish miqdori (qiymati) hisobot davridagi sof foyda yoki zararga qoʻshiladi. 116. Oldingi davrda yoʻl qoʻyilgan muhim xatolarni tuzatish miqdori: a) yil boshigacha taqsimlangan foyda saldosini oʻzgartirish yoʻli bilan hisobotda aks ettiriladi; b) oʻtgan yilning shu davriga oid maʼlumotlar oʻzgartiriladi, agar xatolar muhim (jiddiy) deb hisoblanmasa, ular istisno qilinadi. 117. Tashkilotning buxgalteriya balansidagi yil boshida taqsimlanmagan foydaning saldosida muhim xatolarni aks ettirishda quyidagi axborot yoritib berilishi kerak: muhim xatolarning mohiyati; joriy davrdagi va hisobot taqdim etilgan har bir davrdagi tuzatishlar miqdori; oldingi yillarning maʼlumotlariga kiritilgan dastlabki davrlarga oid tuzatishlar miqdori; qayta hisoblangan qiyosiy maʼlumotlar yoki qayta hisoblash mumkin boʻlmasligi sabablari. 118. Joriy davrdagi sof foyda yoki zararga qoʻshish yoʻli bilan oldingi davrlardagi xatolarni toʻgʻrilash chogʻida oldingi yillarga oid qiyosiy axborot oldingi davr uchun tuzilgan moliyaviy hisobda tuzatilgan holda koʻrsatilishi kerak, lekin joriy davrdagi yoki oldingi har qanday davrdagi sof foyda yoki zararni koʻrsatish uchun (agar muhim xatolar shu davrlar davomida tuzatilgan boʻlsa) alohida ustunda qoʻshimcha axborot keltirilishi lozim. Tashkilot tuzatish kiritish bilan bir vaqtning oʻzida quyidagi maʼlumotlarni yoritib berishi lozim: jiddiy (muhim) xatoning mohiyati; joriy davrdagi foyda yoki zarar deb eʼtirof etilgan tuzatishlar summasi; qoʻshimcha maʼlumotlar taqdim etilgan har bir davrga oid tuzatishlar summasi hamda shu davrdan oldingi davrlarga oid qoʻshimcha maʼlumotlarga kiritilgan davrlarga taalluqli tuzatishlar summasi. Agar amaliyotda qoʻshimcha maʼlumotlar keltirish qoʻllanilmasa, buning sabablari yoritib berilishi kerak. 119. Moliyaviy hisobotga izohlar hisob-kitoblar, tushuntirishlar va izohlar koʻrinishida boʻladi. 120. Tashkilot moliyaviy hisobotga izohlarda quyidagilarni yoritib berishi kerak: tashkilotning moliyaviy hisobotini tuzishda va hisob siyosatida tanlab olingan va qoʻllanilayotgan asos toʻgʻrisidagi maʼlumot; buxgalteriya hisobining milliy standartlari talab qiluvchi, moliyaviy hisobotning hech bir joyida aks ettirilmagan maʼlumotlar; moliyaviy hisobotda keltirilmagan, lekin moliyaviy hisobotni aniq va haqqoniy tasavvur etish uchun zarur boʻlgan qoʻshimcha tahliliy maʼlumot. 121. Tushuntirishlar tizimli ravishda tushuntirish xati koʻrinishida taqdim etilishi kerak. Tushuntirishlardagi axborot moliyaviy hisobotda keltirilgan tegishli moddalarga havola etilgan holda taqdim etilishi lozim. 122. Tushuntirish foydalanuvchiga moliyaviy hisobotlarni yaxshiroq tushunishga va ularni boshqa tashkilotlar moliyaviy hisobotining quyidagi xususiyatlari bilan qiyoslashga yordam beradi: a) buxgalteriya hisobining milliy standartlariga muvofiqligi haqidagi maʼlumot; b) buxgalteriya hisobida qoʻllanilayotgan baholash usullari va hisob siyosati toʻgʻrisidagi maʼlumot; v) moliyaviy hisobotlarda keltirilgan moddalar boʻyicha qoʻshimcha maʼlumot; g) quyidagilarni oʻz ichiga olgan boshqa yoritib berishlar: shartli majburiyatlar, oddiy majburiyatlar va boshqa moliyaviy yoritib berishlar; moliya bilan bogʻliq boʻlmagan yoritib berishlar. 123. Moliyaviy hisobotlarni tayyorlash asosi va buxgalteriya hisobi bobidagi maxsus siyosat haqidagi axborot moliyaviy hisobotga izohlar oldidan alohida hisobot koʻrinishida taqdim etilishi kerak. 124. Moliyaviy hisobotga izohlardagi hisob siyosati toʻgʻrisidagi boʻlimda quyidagilar yoritib berilishi kerak: a) moliyaviy hisobotlarni tayyorlashda qoʻllanilgan (qoʻllanilayotgan) baholash usuli (usullari); b) moliyaviy hisobotlarni aniq tasavvur etishda muhim ahamiyatga ega boʻlgan hisob siyosatining har bir maxsus qismi; v) hisob siyosatida biror oʻzgarish sodir boʻlganda tuziladigan tushuntirish. 125. Moliyaviy hisobotlarni tuzishda qoʻllaniladigan maxsus hisob siyosatiga qoʻshimcha ravishda hisobotdan foydalanuvchilar uchun moliyaviy hisobotlarda qoʻllaniladigan baholash (boshlangʻich qiymat, joriy qiymat, sotish qiymati, diskont qiymat va balans qiymati) usulini (usullarini) anglash juda muhimdir. Ushbu baholash usullari koʻp jihatdan uzluksizlik va hisoblash prinsiplariga oʻxshash boʻlib, ular moliyaviy hisobotni tuzishning asosini shakllantiradi. Baholash usullari ushbu prinsiplardan baʼzi holatlarda baholash usullarini tanlab olish imkoniyati mavjudligi bilan farq qiladi. Agar moliyaviy hisobotlarda baholashning bittadan ortiq usuli qoʻllanilsa, (masalan, asosiy vositalarning muayyan turini baholashda) baholashning alohida usuli qoʻllanilgan aktivlar va majburiyatlar toifasi boʻyicha maʼlumotlar taqdim etilishi zarur. 126. Hisobotdan foydalanuvchi uchun hisob siyosatining oʻziga xos jihatlarini yoritib berishning ustuvorligini koʻrib chiqishda rahbarlar u tashkilotning xatarlarini va kelgusidagi pul mablagʻi oqimini baholashga imkon berishini eʼtiborga olishi kerak. Hisob siyosatini yoritib berish quyidagi axborotlarni oʻz ichiga oladi, lekin ular bilan cheklanib qolmaydi: foydani aks ettirish; konsolidatsiyalash prinsiplari; faoliyat turlarini uygʻunlashtirish; birgalikdagi faoliyat; moddiy va nomoddiy aktivlarni aks ettirish va ularga eskirishi (amortizatsiya) hisoblash; jalb etilgan mablagʻlar qiymatining kapitalizatsiya qilinishi va boshqa xarajatlar; kapital quyilmalar; investitsiya mulki; moliyaviy instrumentlar va investitsiyalar; ijara; ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlari bilan bogʻliq xarajatlar; tovar-moddiy zaxiralar; soliqlar, jumladan kechiktirilgan soliqlar; rezervlar; xodimlarni saqlab turish; xorijiy valyutani oʻtkazish; faoliyat turlarini, geografik segmentlarni va xarajatlarni segmentlar oʻrtasida taqsimlash usulini belgilash; inflyatsiyani hisobga olish; davlat yordami. 127. Tashkilot, agar boshqa moliyaviy hisobotlarda yoritilmay qolgan boʻlsa, quyidagi axborotlarni yoritib berishi kerak: tashkilotning huquqiy shakli, taʼsis etilgan mamlakat va roʻyxatga olingan idoraning yuridik manzili (yoki amaliy faoliyat aniq joyi, agar amaliy faoliyatning manzili roʻyxatga olingan idora manzilidan farq qilsa); tashkilotlar asosiy faoliyati operatsiyalari mohiyatining tavsifi; bosh tashkiloti yoki guruh bosh tashkilotining nomi; xodimlarning roʻyxatdagi oʻrtacha soni. 1. Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi tomonidan 1998-yil 26-iyulda 17-17/86-son bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (1-sonli BHMS) “Hisob siyosati va moliyaviy hisobot” (roʻyxat raqami 474, 1998-yil 14-avgust). 2. Oʻzbekiston Respublikasi moliya vazirining 2012-yil 18-sentabrdagi 71-son “Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (1-sonli BHMS) “Hisob siyosati va moliyaviy hisobot”ga oʻzgartirishlar kiritish toʻgʻrisida”gi buyrugʻi (roʻyxat raqami 474-1, 2012-yil 5-oktabr) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2012-y., 40-son, 473-modda). 3. Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi tomonidan 1998-yil 25-avgustda 43-son bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (3-sonli BHMS) “Moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobot” (roʻyxat raqami 484, 1998-yil 26-avgust). 4. Oʻzbekiston Respublikasi moliya vazirining 2003-yil 12-martdagi 45-son “Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobi milliy standarti (15-son BHMS) “Buxgalteriya balansi”ni tasdiqlash toʻgʻrisida”gi buyrugʻi (roʻyxat raqami 1226, 2003-yil 20-mart) (Oʻzbekiston Respublikasi vazirliklari, davlat qoʻmitalari va idoralarining meʼyoriy hujjatlari axborotnomasi, 2003-y., 5-6-son). 5. Oʻzbekiston Respublikasi moliya vazirining 2017-yil 14-iyundagi 79-son “Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobi milliy standarti (15-son BHMS) “Buxgalteriya balansi”ni tasdiqlash haqida”gi buyruqqa oʻzgartirishlar kiritish haqida”gi buyrugʻi (roʻyxat raqami 1226-1, 2017-yil 16-iyun) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2017-y., 24-son, 519-modda). 6. Oʻzbekiston Respublikasi moliya vazirining 2004-yil 1-martdagi 36-son “Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (14-son BHMS) “Xususiy kapital toʻgʻrisida hisobot”ni tasdiqlash haqida”gi buyrugʻi (roʻyxat raqami 1335, 2004-yil 7-aprel) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2004-y.,14-son, 174-modda). 7. Oʻzbekiston Respublikasi moliya vazirining 2017-yil 13-iyundagi 76-son “Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (14-son BHMS) “Xususiy kapital toʻgʻrisida hisobot”ni tasdiqlash toʻgʻrisida”gi buyruqqa oʻzgartirishlar kiritish haqida”gi buyrugʻi (roʻyxat raqami 1335-1, 2017-yil 16-iyun) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2017-y., 24-son, 517-modda).