Umumiy oʻrta taʼlim muassasalarining 10-11-sinflari oʻquvchilarini kasb-hunarga tayyorlash chora-tadbirlari toʻgʻrisida
(resolution, 2025-11-10)

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Ishchi kasblar boʻyicha kadrlarni tayyorlash tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2021-yil 8-iyundagi PQ-5140-son qarori ijrosini taʼminlash hamda umumiy oʻrta taʼlim muassasalarining 10-11-sinflari oʻquvchilarini kasb-hunarga oʻqitish, oʻquvchilarning qiziqish va qobiliyatlaridan kelib chiqib kelajakda ularning taʼlimni davom ettirishlari yoki egallagan kasblari boʻyicha mehnat faoliyati bilan shugʻullanishlariga shart-sharoitlar yaratish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Ishchi kasblar boʻyicha kadrlarni tayyorlash tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2021-yil 8-iyundagi PQ-5140-son qarori 12-bandiga muvofiq umumiy oʻrta taʼlim muassasalarining 9 — 11-sinflari oʻquvchilarini kasb-hunarga oʻqitish tartibi joriy qilinganligi maʼlumot uchun qabul qilinsin. 2. Belgilab qoʻyilsinki: umumiy oʻrta taʼlim muassasalarining 10-11-sinflari oʻquvchilarini kasb-hunarga tayyorlash 2022/2023 oʻquv yilidan boshlab 10-sinflarda, 2023/2024 oʻquv yilidan — 11-sinflarda tashkil etiladi; kasb-hunarga tayyorlash boʻyicha umumiy oʻrta taʼlim muassasalariga biriktirilgan yaqin hududda joylashgan kasb-hunarga oʻqitish markazlari, mahalla aholisini kasb-hunarga oʻqitish maskanlari va qisqa muddatli kurslar ochilgan taʼlim muassasalarining oʻquv binolari, shu jumladan, sinf xonalari va ustaxonalaridan bepul foydalaniladi; kasb-hunarga tayyorlash bilan bogʻliq sarf-xarajatlar Bandlikka koʻmaklashish davlat jamgʻarmasi, tizimida taʼlim muassasalari boʻlgan vazirliklar va idoralarning taʼlim muassasasi uchun ajratilgan mablagʻlari, xalqaro moliya institutlari va tashkilotlari mablagʻlari, Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahrining mahalliy budjetlari mablagʻlari hamda qonunchilik hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan qoplanadi. 3. Quyidagilarni nazarda tutuvchi Umumiy oʻrta taʼlim muassasalarining 10-11-sinflari oʻquvchilarini kasb-hunarga tayyorlashni tashkil etish tartibi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin: a) umumtaʼlim muassasalari psixologi tomonidan oʻquvchilarning kasbga moyilligini oʻrganish va ularni kasbga yoʻnaltirishda quyidagilarni amalga oshirish: 7-sinfdan boshlab oʻquvchilar oʻrtasida interaktiv soʻrovnomalar oʻtkazib, kasb-hunarga boʻlgan qiziqishini aniqlash va ularning maʼlumotlar bazasini yaratish; 8-sinfda taʼlimning keyingi bosqichlarida oʻqishni davom ettirish, tanlagan kasbi boʻyicha kasb-hunarga tayyorlash markazlarida kasb oʻrganish uchun oʻquvchilar va ota-onalarga tavsiyalar berish va yoʻnaltirish; 9-sinf oʻquvchilarining kasbiy moyilligi boʻyicha oʻtkazilgan psixologik tashxislar natijalari asosida kelgusida aniq ishchi kasblar boʻyicha kasb-hunar maktablarida taʼlim olishi yoki kasb-hunarga tayyorlash markazlarida kasbga tayyorgarlikni davom ettirishlari uchun oʻquvchilarni oʻquv yili davomida muayyan kasbga yoʻnaltirish ishlarini olib borish; b) oʻquv-tarbiya jarayonini tashkil etishda quyidagi muddatlarga amal qilish: kasb-hunarga tayyorlash markazlarida oʻqish oʻquvchilar uchun joriy oʻquv yilining 2-sentabridan kelgusi yilning 25-mayigacha boʻlgan davrda toʻrt chorakka boʻlingan holda tashkil etiladi; oʻquv yilining davomiyligi — 34 hafta; haftasiga kamida bir marta belgilangan soatlar doirasidan chiqmagan holda oʻqish tashkil etiladi; haftalik va umumiy oʻquv yuklamasi kasb turiga qarab belgilanadi; mashgʻulotning davomiyligi — 45 daqiqa; mashgʻulotlar oraligʻidagi tanaffusning davomiyligi — 5 — 10 daqiqa. 4. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari oʻz hududidagi kasb-hunarga tayyorlash jarayonida oʻrgatiladigan kasblarni hududning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish dasturlariga muvofiqlashtirsin hamda 2022-yildan boshlab umumiy oʻrta taʼlim muassasalari bitiruvchilarining egallagan kasblari boʻyicha mehnat faoliyati bilan shugʻullanishlari uchun zarur ish oʻrinlarini yaratish, ularning bandligini taʼminlash choralarini koʻrsin. Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi kasb-hunarga tayyorlash bilan bogʻliq sarf-xarajatlar uchun belgilangan tartibda Bandlikka koʻmaklashish davlat jamgʻarmasiga zarur mablagʻlarni ajratib borsin. 5. Vazirlar Mahkamasining “Umumiy oʻrta taʼlim muassasalarining 10-11-sinflari oʻquvchilariga kasbiy taʼlim berishga ixtisoslashgan oʻquv-ishlab chiqarish majmualarini tashkil etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2017-yil 24-oktabrdagi 868-son qarori oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin. 6. Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda oʻzlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarni bir oy muddatda ushbu qarorga muvofiqlashtirsin. 7. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi xalq taʼlimi vaziri B.O. Saidov hamda Oʻzbekiston Respublikasi bandlik va mehnat munosabatlari vaziri N.B. Xusanov zimmasiga hamda Vazirlar Mahkamasining Taʼlim va sogʻliqni saqlash masalalari kotibiyatiga yuklansin. 1. Ushbu Nizom umumiy oʻrta taʼlim muassasalarining (keyingi oʻrinlarda — oʻquvchilar) 10-11-sinflari oʻquvchilarini (keyingi oʻrinlarda — umumtaʼlim muassasalari) kasb-hunarga tayyorlashni tashkil etish (keyingi oʻrinlarda — kasb-hunarga tayyorlash) tartibini belgilaydi. 2. Oʻquvchilarni kasb-hunarga tayyorlash uzluksiz taʼlim tizimining tarkibiy qismi boʻlib, ularning kasb-hunar oʻrganishga boʻlgan ehtiyojini qondirish, respublika iqtisodiyoti tarmoqlari uchun boshlangʻich kasbiy bilim va koʻnikmalarga ega kadrlarni shakllantirishni taʼminlaydi. 3. Oʻquvchilar uchun kasb-hunar yoʻnalishini tanlash ixtiyoriy boʻlib, taʼlim bepul amalga oshiriladi. 4. Umumtaʼlim muassasalari oʻziga yaqin hududda joylashgan “Ishga marhamat” monomarkazlari, kasb-hunarga oʻqitish markazlari, mahalla aholisini kasb-hunarga oʻqitish maskanlari (keyingi oʻrinlarda — kasb-hunarga tayyorlash markazlari)ga biriktiriladi. Oʻquvchilarni kasb-hunarga tayyorlashda umumtaʼlim muassasalari kasb-hunarga tayyorlash markazlariga tuman (shahar) hokimliklari tomonidan tegishlicha Qoraqalpogʻiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi, viloyatlar xalq taʼlimi boshqarmalari va Toshkent shahar xalq taʼlimi bosh boshqarmasi hamda Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar Kasbiy taʼlimni rivojlantirish va muvofiqlashtirish hududiy boshqarmalari bilan kelishgan holda biriktiriladi. 5. Kasb-hunarga tayyorlash markazi rahbari oʻquv jarayoniga masʼul hisoblanib, tadbirkorlik subyektlari va hunarmandlar bilan toʻlov-shartnoma asosida kasb-hunarga tayyorlashni tashkil etishi mumkin. 6. Kasb-hunarga tayyorlash markazlarida oʻquvchilarning kasb egallashlarining nazorati Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi, Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi hamda Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi tomonidan amalga oshiriladi. 7. Kasb-hunarga tayyorlashning maqsadi oʻquvchilarni kasb boʻyicha ijodiy fikrlaydigan, tashkilotchilik, tadbirkorlik koʻnikmalariga ega boʻlgan shaxsni tarbiyalash hamda ularning qiziqish va qobiliyatlaridan kelib chiqib kasb-hunar tanlashda koʻmaklashishdan iborat. 8. Kasb-hunarga tayyorlashning vazifalari quyidagilardan iborat: oʻquvchilarning kasbiy moyilligini zamonaviy tashxislash metodlarini qoʻllagan holda baholash, kasbiy sinov orqali ularning qiziqishlarini aniqlash va ularni kasbga yoʻnaltirish; oʻquvchilar tomonidan kasb koʻnikmalarining oʻzlashtirilishini taʼminlash, ularning kasb-hunar olishga boʻlgan ehtiyojini qondirish; kasb-hunarga tayyorlash jarayonining metodik taʼminotini takomillashtirib borish; mehnat bozori uchun tegishli kasblar boʻyicha raqobatbardosh kadrlar tayyorlashni taʼminlash. 9. Kasbiy taʼlim berishning maqsad va vazifalarini amalga oshirish uchun kasb-hunarga tayyorlash markazlarida zarur tashkiliy, oʻquv-metodik, moddiy-texnik va psixologik-pedagogik shart-sharoitlar yaratiladi. 10. Umumtaʼlim muassasalari psixologi tomonidan oʻquvchilarning kasbga moyilligi oʻrganiladi va ularni kasbga yoʻnaltirishda quyidagilar amalga oshiriladi: 7-sinfdan boshlab oʻquvchilar oʻrtasida interaktiv soʻrovnomalar oʻtkazilib, kasb-hunarga boʻlgan qiziqishi aniqlanadi va ularning maʼlumotlar bazasi yaratiladi. Har oyda bir marta “Kasblar olamiga sayohat” mavzusida maxsus kurslar tashkil qilinadi; 8-sinfda taʼlimning keyingi bosqichlarida oʻqishni davom ettirish, tanlagan kasbi boʻyicha kasb-hunarga tayyorlash markazlarida kasb oʻrganish uchun oʻquvchilar va ota-onalarga tavsiyalar beriladi va yoʻnaltiriladi. Har chorakda kamida bir marta “Mening kelajakdagi kasbim” mavzusida seminar-treninglar tashkil qilinadi; 9-sinf oʻquvchilarining kasbiy moyilligi boʻyicha oʻtkazilgan psixologik tashxislar natijalari asosida kelgusida aniq ishchi kasblar boʻyicha kasb-hunar maktablarida taʼlim olishi yoki kasb-hunarga tayyorlash markazlarida kasbga tayyorgarlikni davom ettirishlari uchun oʻquvchilarni oʻquv yili davomida muayyan kasbga yoʻnaltirish ishlari olib boriladi. Oʻquvchi umumtaʼlim muassasasida taʼlim olishni davom ettirishga rozilik bildirganda, muassasaga biriktirilgan kasb-hunarga tayyorlash markazidagi kasb turlaridan birini tanlaydi. 11. Oʻquvchilar 10-11-sinflarda oʻqishi davomida qiziqishlari, ota-onasining fikri hamda umumtaʼlim muassasasi psixologining xulosasiga muvofiq kasb-hunarga tayyorlash markazlarida kasblarga oʻqitiladi. 12. Oʻquvchilarni kasb-hunarga tayyorlashni tashkil etish ushbu Nizomga ilovada keltirilgan sxemaga muvofiq amalga oshiriladi. 13. Har yili iyun oyida tuman (shahar) hokimliklari hududning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishi hamda oʻziga xos xususiyatlarini inobatga olgan holda kelgusida ehtiyoj mavjud boʻlgan ishchi kasblarni aniqlaydi. Tuman (shahar) hokimliklari Qoraqalpogʻiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi, viloyatlar xalq taʼlimi boshqarmalari va Toshkent shahar xalq taʼlimi bosh boshqarmasi hamda Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar Kasbiy taʼlimni rivojlantirish va muvofiqlashtirish hududiy boshqarmalari bilan kelishgan holda umumtaʼlim muassasalarini kasb-hunarga tayyorlash markazlariga biriktirish boʻyicha manzilli roʻyxatni tasdiqlaydi. Bunda quyidagilar inobatga olinadi: tuman (shahar) xalq taʼlimi boʻlimlarining umumtaʼlim muassasalaridagi 10-11-sinflar oʻquvchilari soni, umumtaʼlim muassasasidagi texnologiya fani ustaxonalari va ularning sigʻimi, kompyuter sinflari soni hamda umumtaʼlim muassasasiga yaqin hududda joylashgan kasb-hunarga oʻqitish markazlarining manzilli roʻyxati; tuman (shahar)dagi kasb-hunarga oʻqitish markazlarining oʻqitish sigʻimi, pedagoglari va oʻquv-taʼlim ustalari tarkibi, moddiy-texnika bazasi. 14. Kasb-hunarga tayyorlash umumtaʼlim muassasasining moddiy-texnika holati, texnologiya fani ustaxonasi, kompyuter sinf xonalarining holatini inobatga olib tuman (shahar) Bandlikka koʻmaklashish markazining xulosasiga asosan, istisno tariqasida, tuman (shahar) hokimining qarori bilan umumtaʼlim muassasasida ham tashkil etilishi mumkin. Kasb-hunarga tayyorlash umumtaʼlim muassasasida tashkil etilganda pedagoglar va oʻquv-taʼlim ustalari belgilangan tartibda tuman (shahar) Bandlikka koʻmaklashish markazi tomonidan ishga qabul qilinadi. Kasb-hunarga tayyorlash markazlari oʻqituvchilari va ishlab chiqarish taʼlimi ustalari maqomi boʻyicha professional taʼlim muassasalarining oʻqituvchilari va ishlab chiqarish taʼlimi ustalariga tenglashtiriladi hamda ularga ushbu xodim uchun qonunchilikda belgilangan imtiyozlar va ijtimoiy himoya kafolatlari tatbiq etiladi. 15. Kasb-hunarga tayyorlashga qoʻyiladigan malaka talablarini va boshqa oʻquv-metodik hujjatlarni ishlab chiqish, kasbiy taʼlim berish jarayonini muvofiqlashtirish va metodik jihatdan taʼminlash, oʻquv rejalari va oʻquv dasturlarini ishlab chiqish, tasdiqlash va amaliyotga joriy etish har yili iyul oyida Oʻzbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi, Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi bilan kelishgan holda Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi tomonidan amalga oshiriladi. 16. Kasb-hunarga tayyorlash markazlarida oʻqish umumtaʼlim muassasasi direktori va Kasb-hunarga tayyorlash markazi rahbari tomonidan tasdiqlangan dars jadvaliga asosan tashkil etiladi. Oʻquvchilarning dars jadvalida belgilangan vaqtda mashgʻulotlarda ishtirok etishi umumtaʼlim muassasasi tomonidan nazoratga olinadi. 17. Oʻquv-tarbiya jarayonini tashkil etishda quyidagi muddatlarga amal qilinadi: kasb-hunarga tayyorlash markazlarida oʻqish oʻquvchilar uchun joriy oʻquv yilining 2-sentabridan kelgusi yilning 25-mayigacha boʻlgan davrda toʻrt chorakka boʻlingan holda tashkil etiladi; oʻquv yilining davomiyligi — 34 hafta; haftasiga kamida bir marta belgilangan soatlar doirasidan chiqmagan holda oʻqish tashkil etiladi; haftalik va umumiy oʻquv yuklamasi kasb turiga qarab belgilanadi; mashgʻulotning davomiyligi — 45 daqiqa; mashgʻulotlar oraligʻidagi tanaffusning davomiyligi — 5 — 10 daqiqa. 18. Kasb-hunarga tayyorlash markazlarida mashgʻulotlar kasblardan kelib chiqib tashkil etiladi. Kasbga qarab bir sinf (guruh)da oʻquvchilar soni 10 nafardan 20 nafargacha boʻlishi mumkin. 19. Oʻquvchilarning kasbga oid bilim, koʻnikma va malakalarini aniqlash va nazorat qilish maqsadida quyidagi nazorat turlari amalga oshiriladi: joriy nazorat — oʻquvchilar tanlagan kasbga oid kursning har bir boʻlimi yakunida ularning kasbiy bilim va koʻnikmalarini namoyish etish, guruhlarda ishlash, savol-javob, muhokama, amaliy ish koʻrinishida amalga oshiriladi; yakuniy nazorat — oʻquvchi tanlagan kasbga oid kursning barcha boʻlimi toʻliq yakunlangandan soʻng kasb boʻyicha kasbiy bilim va koʻnikmalarni amaliy namoyish etishi orqali amalga oshiriladi. Joriy va yakuniy nazoratlarning baholash mezonlari Oʻzbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi, Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi hamda Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi tomonidan ishlab chiqiladi va tasdiqlanadi. 20. Yakuniy nazorat oʻtkazish muddatlari Kasb-hunarga tayyorlash markazi rahbari va umumtaʼlim muassasasi direktori tomonidan tasdiqlangan grafik asosida oʻtkaziladi. 21. Kasb-hunarga tayyorlash markazini muvaffaqiyatli tamomlagan oʻquvchilarga Kasb-hunarga tayyorlash markazlari tomonidan davlat namunasidagi sertifikat beriladi. 22. Oʻquv yuklamasi hajmidan kelib chiqib oʻquvchilar bir necha kasblarni egallashi mumkin. 23. Kasb-hunarga tayyorlash markazida oʻquv-tarbiya jarayoni bilan bogʻliq boshqa masalalar oʻquv rejasi va oʻquv dasturiga muvofiq belgilanadi. 24. Kasb-hunarga tayyorlash markazida sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlariga hamda boshqa talablarga amal qilinishiga ushbu markaz rahbari shaxsan javobgar hisoblanadi. 25. Oʻquvchilarga tibbiy xizmat koʻrsatish umumtaʼlim muassasasiga biriktirilgan tibbiyot xodimi va Kasb-hunarga tayyorlash markaziga biriktirilgan (agar mavjud boʻlsa) tibbiyot xodimlari tomonidan amalga oshiriladi. 26. Kasb-hunarga tayyorlash markazi faoliyatini moliyalashtirish Markazning belgilangan tartibda tasdiqlangan xarajatlar smetasiga muvofiq amalga oshiriladi. 27. Kasb-hunarga tayyorlash markazlarida kasb oʻrganayotgan oʻquvchilarning faoliyati Oʻzbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi hamda Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi tomonidan doimiy nazorat qilib boriladi. BosqichlarIjrochilarTadbirlarMuddatlarI. Oʻquvchilarni tashxislash va kasb-hunarga yoʻnaltirish1-bosqichUmumtaʼlim muassasalari7-sinfdan boshlab oʻquvchilar oʻrtasida interaktiv soʻrovnomalar oʻtkazilib, kasb-hunarga boʻlgan qiziqishni aniqlaydi va ularning maʼlumotlar bazasini yaratadi.Oʻquv yili davomida2-bosqichUmumtaʼlim muassasalari8-sinfda taʼlimning keyingi bosqichlarida oʻqishni davom ettirish, tanlagan kasbi boʻyicha kasb-hunarga tayyorlash markazlarida kasb oʻrganish uchun oʻquvchilar va ota-onalarga tavsiyalar beradi va yoʻnaltiradi.Har chorak yakunida3-bosqichUmumtaʼlim muassasalari,Kasb-hunarga tayyorlash markazi9-sinf oʻquvchilarining kasbiy moyilligi boʻyicha muayyan kasbga yoʻnaltirish ishlarini olib boradi.Oʻquv yili davomidaII. Oʻquvchilarni kasb-hunarga tayyorlash4-bosqichTuman (shahar) hokimliklari, maktabgacha va maktab taʼlimi boshqarmalari,Kasbiy taʼlimni rivojlantirish va muvofiqlashtirish boshqarmalariEhtiyoj mavjud boʻlgan ishchi kasblarni aniqlaydi.Umumtaʼlim muassasalarini kasb-hunarga tayyorlash markazlariga biriktirish boʻyicha manzilli roʻyxatni tasdiqlaydi.Har yili iyun oyida5-bosqichOliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi, Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi, Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligiKasb-hunarga tayyorlashga qoʻyiladigan malaka talablari va boshqa oʻquv-metodik hujjatlarni ishlab chiqadi, oʻquv rejalari va oʻquv dasturlarini tasdiqlaydi va amaliyotga joriy qiladi.Har yili iyul oyida6-bosqichKasb-hunarga tayyorlash markazlariOʻquvchilarga kasbiy taʼlim berishni va oʻquv-tarbiya jarayonini amalga oshiradi.Oʻquv yili davomida7-bosqichKasb-hunarga tayyorlash markazlariKasb-hunarga tayyorlash markazini muvaffaqiyatli tamomlagan oʻquvchilarga davlat namunasidagi sertifikatni beradi.Kasb-hunarga tayyorlashning yakuniy bosqichida