Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi huzuridagi Respublika taʼlim markazi faoliyatini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida
(resolution, 2021-02-26)

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Taʼlim-tarbiya tizimini yanada takomillashtirishga oid qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2020-yil 6-noyabrdagi PQ-4884-son qarori ijrosini taʼminlash, shuningdek, umumiy oʻrta taʼlim tizimida fanlarni oʻqitish metodikalari, uzluksiz metodik xizmat koʻrsatish tartibi va oʻqituvchilarning kasbiy mahoratini oshirish, taʼlim jarayoniga zamonaviy taʼlim texnologiyalarini joriy etish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Quyidagilar Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi huzuridagi Respublika taʼlim markazining (keyingi oʻrinlarda — Markaz) asosiy vazifalari etib belgilansin: umumiy oʻrta taʼlimning davlat taʼlim standarti, tayanch va variativ oʻquv rejalari hamda dasturlarini ishlab chiqish; Xalq taʼlimi vazirligi buyurtmasiga asosan tuzuvchilarni tanlash hamda darsliklar va oʻqituvchilar uchun metodik qoʻllanmalarning yagona maketlarini yaratish; yaratilgan darsliklar va oʻqituvchilar uchun metodik qoʻllanmalarni ekspertizadan oʻtkazish, ularni taʼlim tizimida qoʻllash boʻyicha xulosa berish; oʻquv rejasi, dasturlari, yaratilgan darsliklar va oʻqituvchilar uchun metodik qoʻllanmalarni tajriba-sinovdan oʻtkazish ishlariga rahbarlik qilish; fanlarni oʻqitish metodikasi va oʻquvchilar bilimlarini baholashning zamonaviy uslublarini ishlab chiqish, shuningdek, taʼlim dasturlarining integratsiyalashuviga asoslangan oʻqitishning fanlararo yondashuvini joriy qilish va bu boradagi ijobiy tajribani umumiy oʻrta taʼlim muassasalarida ommalashtirish; umumiy oʻrta taʼlim muassasalarida oʻqitiladigan fanlarni, ayniqsa, birinchi bosqichda matematika, informatika, kimyo, biologiya va oʻzbek tili (ona tili va davlat tili sifatida) fanlari uchun oʻquv-metodik taʼminotni yaxshilash hamda darsliklarning sifatli tayyorlanishini taʼminlash; oʻquv-tarbiya jarayoniga “STEAM” fanlarini (Science — tabiiy fanlar, Technology — texnologiyalar, Engineering — texnik ijodkorlik, Art — sanʼat, Mathematics — matematika) oʻqitish boʻyicha ilgʻor pedagogik texnologiyalar va boshqa maqbul metodikalarni joriy etish; Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan tasdiqlanadigan baholash mezonlari (KPI) asosida tuman (shahar) xalq taʼlimi boʻlimlari fan metodistlari faoliyatining samaradorligini tahlil qilish va ularning reytingini shakllantirish. 2. Belgilab qoʻyilsinki: 2021-yil 1-apreldan boshlab Markaz direktorining mehnatga haq toʻlash shartlariga koʻra bazaviy lavozim maosh miqdorlari oliy taʼlim muassasasi rektoriga, direktorning birinchi oʻrinbosari va oʻrinbosarlari — oliy taʼlim muassasasi prorektoriga, tarkibiy boʻlinmalar boshliqlari — oliy taʼlim muassasasining fakultet dekaniga, metodistlarining ish haqi miqdori — oliy toifali oʻqituvchining bazaviy tarif stavkasi miqdoriga tenglashtiriladi; Markaz taʼlim sifatini oshirish maqsadida qoʻshimcha ravishda ishga jalb qilish boʻyicha yuqori malakali mutaxassislar, shu jumladan, xorijiy ekspertlar va xorijda yashaydigan vatandoshlar bilan fuqarolik-huquqiy shartnomalar imzolashi mumkin; umumiy oʻrta taʼlim muassasalari uchun darsliklar va oʻquv-metodik majmualarni yaratish, ekspertizadan oʻtkazish va taqriz berish hamda ekspertlar va taqrizchilarga haq toʻlash xarajatlari Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi huzuridagi budjetdan tashqari Respublika maqsadli kitob jamgʻarmasi budjet va aylanma mablagʻlari hisobidan Respublika taʼlim markazi uchun ochilgan maxsus shaxsiy gʻazna hisobvaraqlari orqali moliyalashtiriladi. 3. Quyidagilar Markaz faoliyatini moliyalashtirish manbalari etib belgilansin: Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti mablagʻlari, shu jumladan, davlat ilmiy-texnik dasturlarini amalga oshirish uchun ajratilgan mablagʻlar; respublika ilmiy-tadqiqot loyiha grantlari; xalqaro moliya institutlari va xorijiy hukumat moliya tashkilotlarining grantlari; shartnoma asosida xizmatlar koʻrsatishdan tushadigan tushumlar; jismoniy va yuridik shaxslarning homiylik xayriyalari; qonunchilik hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa manbalar. 4. Markazga shartnoma asosida quyidagi xizmatlarni koʻrsatish huquqi berilsin: xalqaro taʼlim platformalarida mavjud boʻlgan elektron resurslarni, shu jumladan, umumiy oʻrta taʼlim muassasalarining pedagog kadrlari uchun oʻquv-metodik resurslar, maktab yoshidagi bolalarga moʻljallangan videodarslar, taʼlim bilan bogʻliq oʻyinlar va boshqa mahsulotlarni mahalliylashtirish yoʻnalishida bepul va pulli xizmatlar koʻrsatish; nodavlat umumiy oʻrta taʼlim muassasalari tomonidan tavsiya etilgan oʻquv rejasi va dasturlari, darsliklar hamda oʻquv-metodik resurslarni amaliyotda qoʻllash yuzasidan ilmiy xulosalar berish. 5. Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi: bir oy muddatda Markazning asosiy vazifalaridan kelib chiqib, uning Nizomi, tuzilmasini ishlab chiqsin va belgilangan tartibda tasdiqlasin; ikki oy muddatda Markaz xodimlarining tarkibini tanqidiy koʻrib chiqib, Markazga yuqori malakali va ilmiy salohiyatli kadrlarni jalb qilsin, bunda besh yildan kam boʻlmagan pedagogik yoki taʼlim sohasidagi boshqaruv organlarida ish stajiga ega boʻlgan mutaxassislarni ishga qabul qilish amaliyotini yoʻlga qoʻysin; umumiy oʻrta taʼlimning milliy oʻquv dasturi, darslik va oʻquv-metodik majmualar, oʻqitish metodikasi va baholash, zamonaviy taʼlim muhitini tatbiq qilish boʻyicha tajriba-sinov ishlarini tashkil etish maqsadida Toshkent shahridagi umumiy oʻrta taʼlim maktablaridan birining (keyingi oʻrinlarda — tayanch maktab) Markazga biriktirilishini taʼminlasin; tayanch maktabda STEAM taʼlimi laboratoriyasini tashkil etsin va unda ilgʻor xorijiy davlatlarning taʼlim texnologiyalarini sinovdan oʻtkazish amaliyotini yoʻlga qoʻysin; Toshkent shahrining, Yakkasaroy tumanidagi, Bobur koʻchasi 9-uy manzilida joylashgan oʻziga tegishli binoning moddiy-texnik holatini davlat-xususiy sheriklik asosida tubdan yaxshilash va unga Markazni joylashtirish choralarini koʻrsin. 6. Quyidagilar: Umumiy oʻrta taʼlim muassasalari uchun darsliklar va oʻquv-metodik majmualarni ishlab chiqish uchun tuzuvchilarni tanlab olish va tasdiqlash tartibi toʻgʻrisidagi nizom 1-ilovaga muvofiq; Umumiy oʻrta taʼlim muassasalarining umumtaʼlim fanlari boʻyicha darsliklar va oʻquv-metodik majmualarni ekspertizadan oʻtkazish, ularga taqriz berish hamda ekspertlar va taqrizchilarga haq toʻlash tartibi toʻgʻrisidagi nizom 2-ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 7. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi va Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi: Qoraqalpogʻiston Respublikasida mahalliy budjet mablagʻlari hisobidan moliyalashtiriladigan Qoraqalpogʻiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi huzuridagi Respublika oʻquv-metodika markazini belgilangan tartibda Qoraqalpogʻiston Respublikasi Taʼlim markaziga aylantirsin: Qoraqalpogʻiston Respublikasi Taʼlim markazining direktori, direktor oʻrinbosari va metodistlarining oylik ish haqlari mahalliy budjet mablagʻlari hisobidan doimiy ravishda Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi huzuridagi Respublika taʼlim markazi metodistlarining oylik ish haqiga tenglashtirib borilishini taʼminlasin. 8. Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi mazkur qarorda nazarda tutilgan xarajatlarni moliyalashtirishni 2021-yilda Oʻzbekiston Respublikasining respublika budjetidan birinchi darajali budjet mablagʻlarini taqsimlovchi sifatida Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligiga ajratiladigan mablagʻlar doirasida, 2022-yildan boshlab esa Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti parametrlarida nazarda tutsin. 9. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining ijtimoiy rivojlantirish masalalari boʻyicha oʻrinbosari B.A. Musayev va Oʻzbekiston Respublikasi xalq taʼlimi vaziri Sh.X. Shermatov zimmasiga yuklansin. 1. Mazkur Nizom umumiy oʻrta taʼlim muassasalari, jismoniy yoki psixik rivojlanishida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun ixtisoslashtirilgan maktablar va maktab-internatlarning (keyingi oʻrinlarda — umumiy oʻrta taʼlim muassasalari) barcha sinflari uchun darsliklar va oʻquv-metodik majmualarni ishlab chiqish uchun tuzuvchilarni tanlab olish va tasdiqlash tartibini belgilaydi. 2. Mazkur Nizomda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi: darslik — davlat taʼlim standartlariga muvofiq oʻquv dasturi asosida didaktik, metodik, pedagogik-psixologik, estetik va gigiyenik talablarga javob beradigan, oʻquv fanining mavzulari toʻliq yoritilgan va asoslari mukammal oʻzlashtirilishiga qaratilgan, oʻquv fanining maqsad va vazifalaridan kelib chiqib, taʼlim oluvchilarning yoshi va psixofiziologik xususiyatlarini hisobga olgan holda ishlab chiqiladigan, nazariy maʼlumotlardan tashqari amaliy tajriba va sinov mashqlarini qamrab olgan kitob shaklidagi oʻquv nashri; tanlov komissiyasi — Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi (keyingi oʻrinlarda — Xalq taʼlimi vazirligi) tomonidan tasdiqlanadigan, darsliklar va oʻquv-metodik majmualarni yaratadigan tuzuvchilar guruhini aniqlash boʻyicha ishlarni muvofiqlashtiruvchi ishchi organ; tuzuvchi (tuzuvchilar guruhi) — ijodiy mehnati bilan asar yaratadigan jismoniy shaxs yoki jismoniy shaxslar guruhi; oʻquv-metodik majmua — mashq daftari, oʻqituvchi uchun metodik qoʻllanma, darsliklarning multimediali ilovasidan iborat majmua; ekspertlar guruhi — Xalq taʼlimi vazirligi huzuridagi Respublika taʼlim markazi (keyingi oʻrinlarda — Markaz) huzurida tashkil etiladigan turli fan yoʻnalishlari boʻyicha darsliklar va oʻquv-metodik majmualarni baholovchi ekspertlardan (mutaxassislardan) iborat guruh. 3. Darsliklar va oʻquv-metodik majmualarni ishlab chiqish uchun tuzuvchilar tarkibi tanlov asosida shakllantiriladi. 4. Quyidagilar tuzuvchilar tarkibini tanlov asosida shakllantirishning maqsadi hisoblanadi: oʻquvchilarni takomillashtirilgan davlat taʼlim standartlari, oʻquv rejalari va dasturlari asosida yaratilgan darslik va oʻquv-metodik-majmualar bilan taʼminlash; Xalq taʼlimi vazirligining buyurtmasi asosida darsliklar va oʻquv-metodik majmualarni ishlab chiqish tizimida raqobat muhitini yaratish, shuningdek, uning ochiqligi va shaffofligini taʼminlash; darsliklar va oʻquv-metodik majmualarni ishlab chiqish uchun yuqori malakali mutaxassislarni jalb etish, shuningdek, yosh isteʼdodli tuzuvchilar va tuzuvchilar jamoalarini qoʻllab-quvvatlash. 5. Tanlovda taʼlim muassasalari uchun darsliklar va oʻquv-metodik majmualarni yaratish tajribasiga ega boʻlgan jismoniy shaxslar va yuridik shaxslar, shu jumladan, davlat tashkilotlari hamda ijodiy jamoalar qatnashishi mumkin. 6. Markaz takomillashtirilgan milliy oʻquv dasturlarining bosqichma-bosqich joriy etilishini hisobga olgan holda, tanlov asosida yaratiladigan darsliklar va oʻquv-metodik majmualar roʻyxatini shakllantiradi hamda Xalq taʼlimi vazirligiga tasdiqlash uchun kiritadi. 7. Xalq taʼlimi vazirligi tuzuvchilar tarkibini tanlab olish asosida ishlab chiqish uchun zarur boʻlgan darsliklar va oʻquv-metodik majmualar roʻyxatini koʻrib chiqadi va tasdiqlaydi. 8. Tuzuvchilar Markaz huzurida tuziladigan tanlov komissiyasi tomonidan tanlab olinadi. Tanlov komissiyasi aʼzolarining soni (kamida 9 kishi) toq boʻlgan tarkibda tuziladi, uning shaxsiy tarkibi Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan tasdiqlanadi. Tanlov komissiyasi tarkibiga quyidagilar kiritiladi: Xalq taʼlimi vazirligining vakillari; ilmiy-pedagogik jamoatchilik vakillari; yetakchi amaliyotchi oʻqituvchilar, metodik kabinetlar mutaxassislari, ota-onalar qoʻmitasi aʼzolari. Xalq taʼlimi vaziri yoki uning oʻrinbosarlaridan biri tanlov komissiyasi raisi hisoblanadi. 9. Darsliklar va oʻquv-metodik majmualarni ishlab chiqish uchun tuzuvchilar tarkibini tanlov asosida shakllantirish va tasdiqlash tartibi ushbu Nizomga ilovadagi sxemaga muvofiq amalga oshiriladi. 10. Tanlov asosida yaratiladigan darsliklar va oʻquv-metodik majmualar roʻyxati Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan tasdiqlangach, tanlov komissiyasi ommaviy axborot vositalarida tanlov oʻtkazilishi toʻgʻrisida eʼlon beradi. Eʼlon buyurtmalarni qabul qilish muddati tugashidan kamida oʻttiz kun oldin beriladi. 11. Eʼlonda quyidagilar nazarda tutiladi: talabgorlarning arizasi shakli; talabgorlarning shaxsiy varaqasi (anketasi) shakli; umumtaʼlim fanlari boʻyicha zamonaviy darsliklarni yaratishga qoʻyiladigan metodologik, didaktik-metodik va ergonomik talablar; oʻquv-metodik va didaktik adabiyotlar reja-loyihalari hamda bitta bobning sinov matni; tanlov takliflarini qabul qilishning oxirgi muddati; tanlovni oʻtkazish va shartnoma tuzish tartibining tavsifi va muddati; tanlov toʻgʻrisida qoʻshimcha maʼlumot olish uchun manzil va aloqa telefonlari. Talabgorlarning arizasi va anketasi shakllari Markaz tomonidan tasdiqlanadi. 12. Talabgorlar tomonidan tanlovda ishtirok etish uchun Markazga ariza bilan birga quyidagi hujjatlar taqdim etiladi: talabgorlarning shaxsiy varaqasi (anketasi); darslik va oʻquv-metodik majmuaning maketi; darslik va oʻquv-metodik majmuaning elektron nusxasi (konvertga muhrlangan holda) joylangan CD-disk; yuridik shaxs yoki mualliflar jamoasi nomidan tanlovda ishtirok etish huquqini tasdiqlovchi ishonchnoma (agar tanlovda yuridik shaxs yoki mualliflar jamoasi vakili ishtirok etsa). 13. Talabgorlarning tanlov takliflari muhrlangan holda qabul qilinadi. Belgilangan muddatdan keyin taqdim etilgan takliflar koʻrib chiqilmaydi va konvertlar ochilmagan holda talabgorlarga qaytariladi. Talabgorlarning tomonidan tanlov takliflarining toʻliq boʻlmagan holda taqdim etilishi ham takliflarning koʻrib chiqilmasligi uchun asos boʻladi. Talabgorlar tanlov takliflarini taqdim etish muddati tugagandan soʻng oʻz takliflariga oʻzgartirish kiritishi yoki qaytarib olishiga yoʻl qoʻyilmaydi. 14. Buyurtmachining rahbarlari, tanlov komissiyasi va ekspert guruhlarining aʼzolari tanlovda ishtirok etishi mumkin emas. 15. Tanlov takliflarini taqdim etish muddati tugagandan keyin tanlov komissiyasi uch kun ichida tanlov ishtirokchilari guvohligida tanlov takliflari joylangan konvertlarni ochadi. 16. Konvertlar ochilgandan soʻng tanlov komissiyasi tomonidan bayonnoma tuziladi hamda unda quyidagilar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar qayd etiladi: kelib tushgan takliflarning soni; ishtirokchilar va ularga biriktirilgan kod raqamlari; tanlovga kiritilmagan talabgorlar roʻyxati va ularning takliflari rad etilishining aniq sabablari. 17. Tanlov komissiyasi tomonidan ilmiy va pedagogik jamoatchilik, olimlar, amaliyotchi oʻqituvchilar, metodistlar va talab etiladigan ixtisoslikning boshqa mutaxassislaridan iborat tarkibda tegishli fanlar boʻyicha fuqarolik-huquqiy shartnomalar asosida jalb qilinadigan ekspert guruhi tuziladi. Ekspert guruhi tarkibiga darsliklar va oʻquv-metodik majmualarning ilmiy, uslubiy, pedagogik, psixologik jihatlarini tanqidiy koʻrib chiqib, ekspertizadan oʻtkazish va asoslangan xulosa berish salohiyatiga va tajribasiga ega boʻlgan muayyan soha mutaxassislari kiritiladi. Ekspert guruhi aʼzolarining tarkibi oshkor qilinmaydi. Ekspert guruhi tuzuvchilarning taqdim etilgan takliflarini ularning kod raqamlari boʻyicha oʻttiz kundan ortiq boʻlmagan muddatda ekspertizadan oʻtkazadi va asoslangan xulosalarini tanlov komissiyasiga kiritadi. Ekspertiza jarayonida darsliklar va oʻquv-metodik majmualar quyidagilar yuzasidan oʻrganiladi: darsliklar va oʻquv-metodik majmualarning davlat taʼlim standartlariga, oʻquv dasturiga hamda undagi mavzularning oʻquv rejasidagi dars soatlariga muvofiqligi; mavzular, savol va topshiriqlarning ketma-ketligi va uzviyligi taʼminlanganligi; mavzularni yoritishda materiallarning ilmiy jihatdan toʻgʻri berilganligi; darsliklarning oʻquvchilar yoshiga va bilim darajasiga mosligi; til uslubi, darsliklar materiallarining imlo (orfografik) va uslubiy jihatdan mukammalligi; matn va illyustratsiyalarning oʻzaro uygʻunligi; darsliklar materiallarining amaliyot, hayotda yuz berayotgan hodisalar, voqealar va kasbga yoʻnaltirish bilan bogʻliqligi; darsliklar mavzularini oʻzlashtirish uchun mashqlar, topshiriqlar va amaliy mashgʻulotlarning yetarliligi hamda ularning pedagogik texnologiyalar asosida tuzilganligi. 18. Tanlov komissiyasi ekspert guruhlarining xulosalari asosida gʻoliblarni tanlab olish uchun taqdimnomalarni oʻn kun muddatda Xalq taʼlimi vazirligiga yuboradi. Tanlov gʻoliblari toʻgʻrisidagi qaror Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan taqdimnomalar kelib tushgandan soʻng oʻn kun muddatda qabul qilinadi. Tanlov komissiyasi tanlov natijalari toʻgʻrisidagi axborotni tanlov gʻoliblari aniqlangandan soʻng uch kun ichida ommaviy axborot vositalarida eʼlon qiladi. 19. Tanlovda ishtirok etish uchun ariza bergan talabgorlar soni uchtadan kam boʻlganda tanlov oʻtkazilmaydi. Bunda tanlov komissiyasi takroriy tanlov oʻtkazish toʻgʻrisida qaror qabul qiladi. 20. Tanlov natijalariga koʻra tuzuvchilar guruhi shakllangandan soʻng ularning tarkibiga shartnoma asosida olimlar, metodistlar va tajribali amaliyotchi oʻqituvchilar jalb qilinishi mumkin. 21. Tuzuvchilarning darsliklar va oʻquv-metodik majmualarni yaratish boʻyicha faoliyati qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda Markaz bilan tuziladigan shartnomalar asosida amalga oshiriladi. 22. Markaz darsliklar va oʻquv-metodik majmualarni yaratish jarayonlarining tizimli ravishda nazorat qilinishini taʼminlaydi. 23. Tuzuvchilar yoki tuzuvchilar guruhi darsliklar va oʻquv-metodik majmualarni sifatli va belgilangan muddatda tayyorlash uchun javobgar hisoblanadi. 24. Ushbu Nizom talablarini buzgan shaxslar qonunchilik hujjatlariga muvofiq javobgar boʻladi. 1. Ushbu Nizom umumiy oʻrta taʼlim muassasalarining umumtaʼlim fanlari boʻyicha darsliklar va oʻquv-metodik majmualarini (keyingi oʻrinlarda — darsliklar va oʻquv-metodik majmualar) ekspertizadan oʻtkazish, ularga taqriz berish hamda ekspertlar va taqrizchilarga haq toʻlash tartibini belgilaydi. Darsliklar va oʻquv-metodik majmualarni ekspertizadan oʻtkazish va ularga taqriz berish hamda ekspertlar va taqrizchilarga haq toʻlash ilovaga muvofiq sxema boʻyicha amalga oshiriladi. 2. Darsliklar va oʻquv-metodik majmualarning sifatini oshirish, raqobatbardoshligini taʼminlash maqsadida ularning mazmuni umumiy oʻrta taʼlimning davlat taʼlim standartlariga, oʻquvchilarning yosh va psixologik xususiyatlariga, ilm-fan yutuqlariga mosligini, shuningdek, taʼlimning tegishli bosqichi uchun oʻquv fanining izchilligi taʼminlanganligini baholash ekspertizadan oʻtkazish va taqriz berishning asosiy maqsadi hisoblanadi. 3. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi: dastlabki ekspertiza — darsliklar va oʻquv-metodik majmualarning original maketini dastlabki tekshiruvdan oʻtkazish; qayta ishlangan va toʻldirilgan nashr — Davlat taʼlim standartlari, oʻquv dasturlari asosida darsliklar va oʻquv-metodik majmualarning mazmuni 10 foizdan 50 foizgacha qayta ishlangan va takomillashtirilgan nashr; qayta nashr — Davlat taʼlim standartlari, oʻquv dasturlari asosida darsliklar va oʻquv-metodik majmualarning mazmuni 10 foizgacha qayta ishlangan nashr; taqriz berish — darsliklar va oʻquv-metodik majmualarning ilmiy, uslubiy, pedagogik, psixologik jihatlarini tanqidiy nuqtai nazardan koʻrib chiqish, baholash, asoslangan xulosa berish; taqrizchi — darsliklar va oʻquv-metodik majmualarning ilmiy, uslubiy, pedagogik, psixologik jihatlarini tanqidiy nuqtai-nazardan koʻrib chiqib, baholovchi va shu asosda fikr-mulohaza va asoslangan xulosa beruvchi muayyan soha mutaxassisi; ekspertlar guruhi — Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligining (keyingi oʻrinlarda — Xalq taʼlimi vazirligi) Respublika taʼlim markazi (keyingi oʻrinlarda — Markaz) huzurida tashkil etiladigan turli fan yoʻnalishlari boʻyicha darsliklar va oʻquv-metodik majmualarni baholovchi ekspertlardan (mutaxassislardan) iborat guruh; yakuniy ekspertiza — dastlabki ekspertiza xulosalari asosida qayta ishlangan darsliklar va oʻquv-metodik majmualarni chop etishga ruxsat berilishi oldidan yakuniy tekshiruvdan oʻtkazish; yangi nashr — Davlat taʼlim standartlari, oʻquv dasturlari asosida darsliklar va oʻquv-metodik majmualarning mazmuniga kiritilgan oʻzgartirishlar 50 foiz va undan yuqori boʻlgan va yangidan yaratilgan nashr. 4. Markaz ekspertizadan oʻtkazish va taqriz berish jarayonini tashkil etish uchun ekspertlar guruhi va taqrizchilarga zarur shart-sharoitlar yaratib beradi. 5. Ekspertizadan oʻtkazish va taqriz berish jarayoniga quyidagi talablardan kamida bittasiga javob beruvchi, xususan: oliy maʼlumot va pedagogika sohasida kamida besh yillik ish stajiga ega boʻlgan; ilmiy darajaga (unvonga) ega boʻlgan; taʼlim sohasida yutuqlarga erishgan; fan yoʻnalishlari boʻyicha respublika koʻrik tanlovlarida sovrinli oʻrinni egallagan mutaxassislar jalb etiladi. 6. Har bir oʻquv fani yoʻnalishida yetakchi oliy taʼlim muassasalarida faoliyat olib borayotgan ilmiy salohiyatli soha mutaxassislari, olimlar, tadqiqotchilardan — 2 nafar, umumiy oʻrta taʼlim maktablarida dars berayotgan oʻqituvchi va pedagoglardan — 2 nafar, kasb-hunar taʼlimi tizimida faoliyat olib borayotgan pedagog va oʻqituvchilardan — 1 nafar, shuningdek, lozim boʻlganda boshqa tashkilotlardan qoʻshimcha mutaxassislar ekspert sifatida jalb etiladi. 7. Imkoniyati cheklangan bolalar uchun maxsus oʻquv qoʻllanmalarini ekspertizadan oʻtkazishga defektologlar va tegishli taʼlim muassasalari mutaxassislari jalb etiladi. 8. Darsliklar va oʻquv-metodik majmualarga taqriz berishda tegishli fan yoʻnalishida faoliyat olib borayotgan ilmiy soha mutaxassislari, olimlar yoki tadqiqotchilardan kamida bir kishi jalb etiladi. 9. Ekspertizadan oʻtkaziladigan darsliklar va oʻquv-metodik majmualar tuzuvchilarining ekspertlar guruhi tarkibiga kiritilishiga yoʻl qoʻyilmaydi. 10. Qayta nashr etiladigan darsliklar va oʻquv-metodik majmualar ekspertizadan oʻtkazilmaydi. 11. Markaz ekspertizadan oʻtkaziladigan va taqriz beriladigan darsliklar va oʻquv-metodik majmualarni ekspertlar guruhiga va taqrizchilarga rasmiy xat bilan topshiradi hamda unda darsliklar (oʻquv-metodik majmualar) nomi, sinfi, maxsus kod (tuzuvchi va nashriyotning maxfiylashtirilgan raqami) va nashr tili (oʻzbek, rus, qoraqalpoq va boshqa tillar) koʻrsatiladi. 12. Markaz xatiga quyidagilar ilova qilinadi: darsliklar va oʻquv-metodik majmualarning bosma (uch nusxada) va elektron nusxalari; umumtaʼlim fanlari boʻyicha zamonaviy darsliklarni yaratishga qoʻyiladigan metodologik, didaktik-metodik va ergonomik talablar, shuningdek, Milliy oʻquv dasturi (uch nusxada). 13. Ekspertiza ikki bosqichda amalga oshiriladi: dastlabki ekspertiza va yakuniy ekspertiza. 14. Ekspertlar darsliklar va oʻquv-metodik majmualarni dastlabki ekspertizadan oʻtkazish jarayonida quyidagilarga eʼtibor qaratishi lozim: darsliklarning davlat taʼlim standarti va uzviylashtirilgan oʻquv dasturlariga hamda oʻquv rejasida belgilangan dars soatlariga mos kelishiga; ularning ilmiy, pedagogik va metodik jihatdan puxta ishlanganligiga; darslikning mazmunidagi xatoliklarga; oʻquv materialining bosqichli ketma-ketlik tamoyilida yoritilganligiga; mavzularni yoritishda uzviylik va uzluksizlikning taʼminlanganligiga; tarixiy manbalar, sanalar va raqamlarning toʻgʻriligiga; darslik va oʻquv qoʻllanmalarning tili, ifoda uslubiga; matbaa sifati va dizaynining amaldagi talablarga mos kelishi va zamonaviyligiga; darsliklar va oʻquv-metodik majmualar mazmuniga jamiyatimizda roʻy berayotgan siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy oʻzgarishlar, milliy qadriyatlar, milliy gʻoya, mahalliy materiallarning singdirilganligiga; darslikda berilgan materiallarning imloviy, lugʻaviy (orfografik, stilistik xatoliklar) va uslubiy jihatdan savodxonlik hamda matnlarning murakkablik darajasiga. 15. Ekspertlar guruhi oʻz vakolati doirasida darsliklar va oʻquv-metodik majmualarni dastlabki ekspertizadan oʻtkazadi hamda asoslangan xulosalar, tavsiyalar va takliflarni Markazga taqdim etadi. Ekspertlar guruhi aʼzolarining har biri alohida xulosa beradi hamda umumlashtirilgan xulosa taqdim etadi. Zarurat boʻlganda, ekspert tomonidan qoʻshimcha maʼlumotlar beriladi. 16. Fanlar yoʻnalishidagi sinflar kesimida har bir darslikni dastlabki ekspertizadan oʻtkazish uchun oʻn besh ish kuni beriladi. 17. Ekspertizadan oʻtkazilayotgan va taqriz berilayotgan darsliklar va oʻquv-metodik majmualar Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan www.eduportal.uz veb-saytidagi axborot taʼlim portaliga joylashtiriladi hamda keng jamoatchilik muhokamasiga qoʻyilib, bir oy davomida taklif va fikr-mulohazalar toʻplanadi. 18. Ekspertlar guruhi dastlabki ekspertiza boʻyicha xulosalarni tayyorlashda www.eduportal.uz veb-saytidagi hamda bevosita jamoatchilik tomonidan darsliklarning sifati boʻyicha bildirilgan asosli fikr-mulohazalar, takliflardan ham foydalanishi mumkin. 19. Ekspertiza xulosalari ushbu Nizomning 14-bandida koʻrsatilgan talablarga rioya qilinmagan holda taqdim etilganda, Markaz bunday ekspertiza xulosasini qabul qilmaslikka haqli. 20. Shartnoma tuzilgan kundan eʼtiboran ekspertlar guruhi va taqrizchi tomonidan oʻn besh ish kuni mobaynida umumlashtirilgan ekspertiza xulosasi va taqriz taqdim qilinmagan hollarda, Markaz boshqa ekspertlar guruhini va (yoki) taqrizchini jalb qiladi va oldingi shartnomalarni bir tomonlama bekor qiladi. 21. Ekspertiza xulosasi va beriladigan taqrizlarda ularning tayyorlangan sanasi koʻrsatiladi. 22. Darsliklar va oʻquv-metodik majmualar ushbu Nizomning 14-bandida koʻrsatilgan talablarga mos kelmagan hollarda, ekspertiza xulosasi yoki taqriz salbiy boʻladi. Ekspertlar guruhining yoki taqrizchining salbiy xulosalari yetarli darajada asoslantirilgan holda taqdim etilishi shart. 23. Ekspertlar guruhi va taqrizchining xulosalari ikki nusxada imzolanib, Markazga topshiriladi. Agar ekspertlar guruhi xulosalarida kelishmovchiliklar yuzaga kelsa, koʻpchilikning ovozi bilan qaror qabul qilinadi. 24. Dastlabki ekspertiza xulosalari olingandan soʻng uch ish kuni ichida Markaz tomonidan tegishli nashriyotlarga (mualliflar, tuzuvchilarga) ekspertizadan oʻtkazilayotgan darsliklar va oʻquv-metodik majmualar qayta ishlash uchun taqdim etiladi va uning ijrosi nazoratga olinadi. Darsliklar va oʻquv-metodik majmualarni qayta ishlash uchun bir hafta muddat beriladi, yangidan yaratilgan darsliklar va oʻquv-metodik majmualar ekspertizasi bundan mustasno. 25. Dastlabki ekspertiza xulosalari asosida qayta ishlangan darsliklar va oʻquv-metodik majmualar chop etishga ruxsat berilishidan oldin yakuniy ekspertizadan oʻtkaziladi. 26. Har bir darslik va oʻquv-metodik majmuaning yakuniy ekspertizasi uchun yetti ish kuni ajratiladi. 27. Yakuniy ekspertiza natijalari va taqrizlar Markaz huzuridagi Ilmiy-metodik kengashda muhokama qilinadi. 28. Ilmiy-metodik kengash Markaz tomonidan taqdim etilgan ekspertiza xulosalari, taqrizlar hamda ularni asoslovchi hujjatlarni bir hafta muddatda koʻrib chiqadi va tegishli qaror qabul qiladi. Ilmiy-metodik kengashning qaroriga muvofiq: darsliklar va oʻquv-metodik majmualar ijobiy ekspertiza xulosasi va taqrizga asosan chop etish uchun tavsiya etiladi. Bunda darsliklar va oʻquv-metodik majmualar chop etilgandan soʻng aniqlangan kamchilik va nuqsonlar uchun toʻliq javobgarlik ekspertlar guruhi zimmasida boʻladi; darsliklar va oʻquv-metodik majmualar talab darajasida ekspertizadan oʻtkazilmagan taqdirda, sabablari koʻrsatilgan holda qayta ekspertizadan oʻtkazish uchun qaytariladi, bunda qayta ekspertiza uchun haq toʻlanmaydi. Darsliklar va oʻquv-metodik majmualar talab darajasida ekspertizadan oʻtkazilishiga Markaz masʼul hisoblanadi. Ekspertiza jarayonini oʻtkazish va ekspertiza xulosalari bilan bogʻliq shikoyatlar Markaz tomonidan koʻrib chiqiladi va tegishli choralar koʻriladi. 29. Ekspertiza natijalari boʻyicha Ilmiy-metodik kengashning qarori bayonnoma bilan rasmiylashtiriladi va kengash raisi tomonidan tasdiqlanadi. 30. Ekspertiza xulosalari va taqrizlar Markazda besh yil davomida saqlanadi. 31. Ilmiy-metodik kengash aʼzolarining ekspertlar guruhi tarkibiga kiritilishi taqiqlanadi. 32. Darslik, oʻquv-metodik majmua uchun bitta taqriz beriladi va bir marta haq toʻlanadi. 33. Darsliklar va oʻquv-metodik majmualarni ekspertizadan oʻtkazish va taqriz berish hamda ekspertlar va taqrizchilarga haq toʻlash xarajatlari Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi huzuridagi budjetdan tashqari Respublika maqsadli kitob jamgʻarmasining (keyingi oʻrinlarda — Jamgʻarma) budjet va aylanma mablagʻlari hisobidan Markaz uchun ochilgan maxsus shaxsiy gʻazna hisobvaraqlari orqali moliyalashtiriladi. Bunda: umumiy oʻrta taʼlim muassasalarining 1-sinfi uchun, jismoniy, aqliy, sensor (sezgi) yoki ruhiy nuqsonlari boʻlgan hamda uzoq vaqt davolanishga muhtoj boʻlgan bolalarga taʼlim beruvchi davlat ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarining 1 — 11-sinflari uchun darsliklar va oʻquv-metodik majmualar, shuningdek, oʻqituvchilar uchun metodik qoʻllanmalar ijara asosida birlamchi taʼminlanadigan darsliklar va mashq daftarlari — Oʻzbekiston Respublikasining Davlat budjeti mablagʻlari hisobidan; umumiy oʻrta taʼlim muassasalarining ijara asosida taʼminlanadigan 2 — 11-sinf darsliklari va mashq daftarlari — Jamgʻarmaning aylanma mablagʻlari hisobidan qoplanadi. 34. Kelgusi moliya yili uchun ekspertlar va taqrizchilar xizmatlari boʻyicha xarajatlarning prognoz koʻrsatkichlari Jamgʻarma daromadlari va xarajatlarining parametr koʻrsatkichlari loyihasini ishlab chiqish va tasdiqlash bilan bogʻliq holda amalga oshiriladi. Bunda Markaz prognoz koʻrsatkichlarini Xalq taʼlimi vazirligi bilan kelishgan holda, darsliklar va oʻquv-metodik majmualarning taʼlim tili, nomi, shartli bosma tabogʻi va sinfi kesimida Jamgʻarmaga taqdim etadi. 35. Markaz tasdiqlangan prognoz koʻrsatkichlar doirasida xarajatlar smetasini tasdiqlaydi va Jamgʻarma ijro etuvchi direksiyasi tomonidan belgilangan tartibda roʻyxatdan oʻtkazish. 36. Ekspertlar va taqrizchilar xizmatlari uchun toʻlovlar xarajatlar smetasi doirasida Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi Gʻaznachiligi orqali amalga oshiriladi. Bunda ekspertlar va taqrizchilar xizmatlari boʻyicha xarajatlar Jamgʻarma tomonidan Markazning asoslangan buyurtmasiga asosan moliyalashtiriladi. 37. Darsliklar va oʻquv-metodik majmualarni ekspertizadan oʻtkazish va taqriz berish uchun jalb etilgan mutaxassislarga ular bilan Markaz oʻrtasida ikki tomonlama tuziladigan fuqarolik-huquqiy shartnomalar asosida haq toʻlanadi. 38. Darsliklar va oʻquv-metodik majmualarni ekspertizadan oʻtkazish va taqriz berish uchun jalb etilgan mutaxassislarga quyidagi miqdorlarda haq toʻlanadi: ekspertlar guruhiga ekspertiza qilinadigan har bir darslik va oʻquv-metodik majmuaning bir shartli bosma tobogʻiga bazaviy hisoblash miqdorining uch baravari miqdorida; har bir darslik va oʻquv-metodik majmua boʻyicha asoslangan taqriz uchun taqrizchiga bazaviy hisoblash miqdorining uch baravari miqdorida. Bunda toʻlanishi lozim boʻlgan haq ekspertlar guruhining xar bir aʼzosiga teng ulushlarda taqsimlanadi. Dastlabki va yakuniy ekspertiza uchun alohida haq toʻlanadi. 39. Markaz tomonidan xarajatlar smetasida nazarda tutilgan mablagʻlarni boshqa maqsadlarga sarflash taqiqlanadi. 40. Markaz buxgalterlik hisobini yuritadi va maxsus ochilgan shaxsiy gʻazna hisobvaraqlari boʻyicha ekspertizadan oʻtkazish va taqriz berishga jalb qilingan mutaxassislar uchun ajratilgan mablagʻlarni toʻlaydi, soliq toʻlovlarini amalga oshiradi hamda tegishli hisobotlar tuzadi. 41. Markaz tomonidan darsliklar va oʻquv-metodik majmualarni ekspertizadan oʻtkazish va taqriz berish xarajatlari boʻyicha hisobot har chorakda hisobot davridan keyingi oyining yigirmanchi sanasiga qadar Jamgʻarma ijro etuvchi direksiyasiga taqdim etiladi. 42. Jamgʻarmaning aylanma mablagʻlaridan darsliklar va oʻquv-metodik majmualarni ekspertizadan oʻtkazish va taqriz berish xarajatlari boʻyicha toʻgʻri va maqsadli foydalanilishi yuzasidan javobgarlik Markazga yuklanadi. 43. Ekspertizadan oʻtkazish va taqriz berishga jalb qilingan mutaxassislar uchun xizmat safari bilan bogʻliq barcha toʻlovlar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda asosiy ish joyidan toʻlanadi. 44. Ekspertlar guruhi va taqrizchilarga haq toʻlash uchun ajratilgan mablagʻlarning asosli va maqsadli sarflanishi Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan nazorat qilinadi. 45. Ushbu Nizom bilan bogʻliq nizolar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda hal etiladi. 46. Ushbu Nizom talablarini buzganlikda aybdor boʻlgan shaxslar qonun hujjatlarida belgilangan tartibda javobgar boʻladi. Bosqichlar Subyektlar Tadbirlar Bajarish muddatlari 1. Ekspertizadan oʻtkaziladigan (taqriz beriladigan) darsliklar va oʻquv-metodik majmualarni ekspertlar guruhiga (taqrizchilarga) rasmiy xat bilan topshirish va ular bilan shartnoma tuzish. 1-bosqich Respublika taʼlim markazi — Ishchi organ Darsliklar va oʻquv-metodik majmualarni nashrga tayyorlash ishlari boshlanishidan 1 oy oldin 1. Shartnoma imzolangandan soʻng 15 ish kunida. 1. Darsliklar va oʻquv-metodik majmualarni dastlabki ekspertizadan oʻtkazish. 2-bosqich Ekspertlar guruhi (taqrizchilar) 2. Yakuniy ekspertiza xulosalari taqdim etiladigan sanada. 2. Yakuniy ekspertiza 3-bosqich Xalq taʼlimi vazirligi Ekspertizadan oʻtkazilayotgan (taqriz berilayotgan) darsliklar va oʻquv-metodik majmualarni www.eduportal.uz axborot taʼlim portaliga joylashtirish va keng jamoatchilik muhokamasiga qoʻyish. Darsliklar va oʻquv-metodik majmualarni nashrga tayyorlash ishlari boshlanishidan 1 oy oldin Dastlabki ekspertiza xulosalari olingandan keyin 3 kun ichida 4-bosqich Respublika taʼlim markaz Dastlabki ekspertiza xulosalarini nashriyotlarga (mualliflar, tuzuvchilarga) qayta ishlash uchun taqdim etish. 5-bosqich Respublika taʼlim markazi va tegishli nashriyotlar (mualliflar, tuzuvchilar) Dastlabki ekspertiza xulosalari asosida darsliklar va oʻquv-metodik majmualarni qayta ishlash. Xulosalar olingandan keyin 1 hafta ichida 6-bosqich Respublika taʼlim markazi — Ekspertlar guruhi Qayta ishlangan darsliklar va oʻquv-metodik majmualarni yakuniy ekspertizadan oʻtkazish. 7 kun ichida 7-bosqich Respublika taʼlim markazi — Ishchi organ Yakuniy ekspertiza natijalari va taqrizlarni Markaz huzuridagi Ilmiy-metodik kengashda muhokama qilish va kengash qarori bilan Muvofiqlashtiruvchi kengashga taqdim etish. Yakuniy ekspertiza natijalari va taqrizlar olingandan keyin 1 hafta muddatda 8-bosqich Respublika taʼlim markazi huzuridagi Ilmiy metodik kengash Ekspertiza natijalari (taqrizlar) hamda ularni asoslovchi hujjatlarni koʻrib chiqish va tegishli qaror qabul qilish. 1 hafta muddatda 9-bosqich Respublika taʼlim markazi Ekspertlar guruhiga (taqrizchilarga) haq toʻlash Shartnomada belgilangan muddatlarda