Uzluksiz taʼlim tizimining chet tillar boʻyicha davlat taʼlim standartini tasdiqlash toʻgʻrisida
(resolution, 2021-08-13)

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Chet tillarni oʻrganish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2012-yil 10-dekabrdagi PQ-1875-son qarorini bajarish yuzasidan Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Uzluksiz taʼlim tizimining chet tillar boʻyicha davlat taʼlim standarti “Chet tillari boʻyicha taʼlimning barcha bosqichlari bitiruvchilarining tayyorgarlik darajasiga qoʻyiladigan talablar” 1-ilovaga muvofiq tasdiqlansin. Uzluksiz taʼlim tizimining chet tillar boʻyicha davlat taʼlim standarti “Chet tillari boʻyicha taʼlimning barcha bosqichlari bitiruvchilarining tayyorgarlik darajasiga qoʻyiladigan talablar” 2013-2014 oʻquv yilidan boshlab bosqichma-bosqich amaliyotga joriy etilsin. 3. Vazirliklar va idoralar bir oy muddatda oʻz idoraviy normativ-huquqiy hujjatlarini ushbu qarorga muvofiqlashtirsinlar. 4. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari A.I. Ikramov zimmasiga yuklansin. Davlat taʼlim standartlari oʻquvchi va talabalarning chet tillar boʻyicha bilim va tayyorgarlik darajalarini belgilab beradi, oʻquv reja va dasturlar, darsliklar, qoʻllanmalarni ishlab chiqishda asos boʻlib xizmat qiladi. Chet tillar boʻyicha davlat taʼlim standartini ishlab chiqishda quyidagi meʼyoriy va qonun hujjatlari asos qilib olindi: Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi; Birlashgan millatlar tashkilotining bola huquqlari toʻgʻrisidagi konvensiyasi; Oʻzbekiston Respublikasining “Taʼlim toʻgʻrisida”, “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi toʻgʻrisida”gi qonunlari; Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Chet tillarni oʻrganish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2012-yil 10-dekabrdagi PQ-1875-son qarori; Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Umumiy oʻrta taʼlim davlat standartlarini tasdiqlash toʻgʻrisida” 1999-yil 16-avgustdagi 390-son va “Oʻrta maxsus taʼlim davlat standartlarini tasdiqlash toʻgʻrisida” 2000-yil 16-oktabrdagi 400-son qarorlari; — O`z DSt 1.0:1998. Oʻzbekiston Respublikasi davlat standartlashtirish tizimi. Asosiy qoidalar; — O`z DSt 1.1:1992. Oʻzbekiston standartlashtirish tizimi. Davlat standartlarini ishlab chiqish, kelishish, tasdiqlash va davlat roʻyxatidan oʻtkazish tartibi; — O`z DSt 1.9:1995. Oʻzbekiston Respublikasi standartlashtirish davlat tizimi. Tarmoq standartlarini ishlab chiqish, kelishib olish, tasdiqlash va roʻyxatga olish tartibi; — O`z DSt 1157:2008. Hujjatlarni unifikatsiyalashtirish tizimi. Tashkiliy-farmoyish hujjatlar tizimi. Hujjatlarni rasmiylashtirishga boʻlgan talablar. Oʻzbekiston Respublikasi uzluksiz taʼlim tizimida Davlat taʼlim standartlariga asoslangan holda chet tilini oʻrganish quyidagi bosqichlarda amalga oshiriladi: Mazkur standart asosida chet (ingliz, fransuz, nemis va boshqa tillar) tillari boʻyicha taʼlim muassasasi xususiyatlarini inobatga olgan holda davlat attestatsiyasi uchun nazorat-baholash koʻrsatkichlari, oʻquv dasturlar ishlab chiqiladi va tegishli vazirliklarning buyruqlari bilan tasdiqlanadi. Chet tillar boʻyicha uzluksiz taʼlim uchun davlat taʼlim standarti quyidagilarni belgilab beradi: oʻquv fanining maqsad va vazifalari; chet tilini oʻqitish va oʻrganishning mazmuni; taʼlimning barcha bosqichlarida taʼlim muassasalari bitiruvchilarining majburiy tayyorgarlik darajalariga qoʻyiladigan talablar. Oʻzbekiston Respublikasida taʼlimning barcha bosqichlarida chet tilini oʻqitishning asosiy maqsadi oʻrganuvchilarning koʻp madaniyatli dunyoda kundalik, ilmiy va kasbga oid sohalarda faoliyat olib borishi uchun chet tilida kommunikativ kompetensiyasini shakllantirishdan iborat. Chet tili kommunikativ kompetensiyasi – oʻrganilayotgan chet tili boʻyicha egallagan bilim, koʻnikma va malakalarni muloqot jarayonida qoʻllash qobiliyatidir. Ushbu hujjatda kompetensiyalar quyidagi guruhlarga ajratiladi: Lingvistik kompetensiya til materiali (fonetika, leksika, grammatika) haqida bilimlar va nutq faoliyati turlari (tinglash, gapirish, oʻqish va yozish) boʻyicha koʻnikmalarni egallashni nazarda tutadi. Sotsiolingvistik kompetensiya soʻzlovchining biror bir nutqiy vaziyat, kommunikativ maqsad va xohish-istagidan kelib chiqqan holda kerakli lingvistik shakl, ifoda usulini tanlash imkonini yaratadi. Sotsiolingvistik kompetensiya ijtimoiy-madaniy kompetensiyani oʻz ichiga olib, autentik nutqning milliy xususiyatlarini: oʻzi yashayotgan mamlakatning urf-odatlari, qadriyatlari, marosimlari va boshqa milliy-madaniy xususiyatlarni bilish hamda tili oʻrganilayotgan mamlakat bilan taqqoslagan holda taqdim eta olish qobiliyatini koʻzda tutadi. Pragmatik kompetensiya oʻrganilayotgan chet tilida kommunikativ vaziyatda tushunmovchiliklar paydo boʻlganda takroran soʻrash, uzr soʻrash va hokazolar orqali murakkab vaziyatlardan chiqib keta olish qobiliyatini nazarda tutadi. Mazkur standartda diskurs kompetensiyasi pragmatik kompetensiya tarkibiga kiritildi. Mazkur kompetensiya ogʻzaki yoki yozma nutqda fikrlarni tegishli til vositalari orqali ifodalashni nazarda tutadi. Diskurs kompetensiyasi ogʻzaki yoki yozma nutqdagi izchillikni taʼminlashda lingvistik signallarni tushunish va interpretatsiya qilish koʻnikmalarini nazarda tutadi. Taʼlim mazmuni umumiy oʻrta, oʻrta maxsus, kasb-hunar va oliy taʼlimning fanlar boʻyicha oʻquv dasturlariga kiritilgan mavzulardan iborat. Oʻquv materiali taʼlimning barcha turlarida uzviylik, uzluksizlik va davriylikni taʼminlaydi. Har bir taʼlim bosqichida mazkur standart mazmunidan kelib chiqqan holda oʻquv dasturlari va darsliklar ishlab chiqishda minimum sifatida foydalaniladi. Bitiruvchilarning chet tillar boʻyicha egallagan bilim, koʻnikma va malaka darajalariga qoʻyiladigan talablar taʼlim mazmuniga muvofiq ishlab chiqilgan, umumiy oʻrta taʼlim, oʻrta maxsus, kasb-hunar va oliy taʼlim boʻyicha uzviy boʻlib, nutq koʻnikma va malakalarning deskriptorlari “can do” mazmunida tasvirlangan hamda kerakli joylarda grammatika, leksika, fonetika va orfografiya bilan toʻldirilgan. Xalqaro standartlarga moslashtirish maqsadida nutq koʻnikma va malakalarning deskriptorlari chet tillarni bilishning umumyevropa tizimiga oʻzaro bogʻliq holda olindi hamda ular sodda va tushunarli shaklda berildi. Bitiruvchilar egallagan bilim, koʻnikma va malaka darajalariga qoʻyiladigan talablardan kelib chiqib, deskriptorlar — har bir darajani toʻliq egallanganlikni taʼminlash uchun taʼlimning barcha bosqichida oʻquv dasturlari va darsliklarni ishlab chiqishda tuzuvchilar tomonidan inobatga olinishi, — Oʻzbekiston Respublikasida taʼlimning barcha bosqichlari bitiruvchilarining davlat attestatsiyasi uchun baholash mezonlarini ishlab chiqishda nazarda tutilishi lozim.