Odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni milliy darajadagi qayta yoʻnaltirish tizimini tasdiqlash toʻgʻrisida
(resolution, 2025-12-16)

“Odam savdosiga qarshi kurashish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Quyidagilar: odam savdosidan jabrlangan yoki jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni identifikatsiya qilish va qayta yoʻnaltirishni amalga oshiruvchi organlar va tashkilotlarning vazifalarini, identifikatsiya qilish, qayta yoʻnaltirish hamda shaxsiy maʼlumotlar nooshkoraligini taʼminlash tartibini nazarda tutuvchi Odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni identifikatsiya qilish va qayta yoʻnaltirish tartibi toʻgʻrisidagi nizom 1-ilovaga muvofiq; odam savdosidan jabrlangan, shu jumladan, voyaga yetmagan shaxslarning ijtimoiy reabilitatsiyasini, mazkur shaxslar bilan yakka tartibda ishlash rejasini hamda ularning moslashuviga yordam koʻrsatish, shuningdek, odam savdosidan jabrlangan shaxslarni himoya qilish tartibini nazarda tutuvchi Odam savdosidan jabrlanganlarning ijtimoiy reabilitatsiyasi va moslashuvini amalga oshirish hamda ularga yordam koʻrsatish va ularni himoya qilish tartibi toʻgʻrisidagi nizom 2-ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Belgilansinki: odam savdosidan jabrlanganlarni, odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni milliy darajadagi qayta yoʻnaltirish tizimini amalga oshiruvchi vazirlik va idoralar yil yakunlari boʻyicha dekabr oyining 17-sanasiga qadar ushbu qarorning amalga oshirilishi boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligiga axborot taqdim etadilar; ushbu qarorni amalga oshirish bilan bogʻliq xarajatlar Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti mablagʻlari va qonunchilik hujjatlari bilan taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan amalga oshiriladi. 3. Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi tegishli vazirlik va idoralar bilan birgalikda oʻzlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarni bir oy muddatda ushbu qarorga muvofiqlashtirsin. 4. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi ichki ishlar vaziri P.R. Bobojonov zimmasiga yuklansin. 1. Ushbu Nizom odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni identifikatsiya qilish va qayta yoʻnaltirish tartibini belgilaydi. 2. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi: dastlabki identifikatsiya — jismoniy shaxsni odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxs deb tan olish toʻgʻrisida qaror qabul qilish maqsadida maʼlumotlarni olishga, oʻrganishga va baholashga qaratilgan chora-tadbirlar; suhbat — odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni aniqlash, ularga tegishli yordamlarni koʻrsatish uchun odam savdosidan jabrlangan shaxs sifatida eʼtirof etishga hamda ularning Qonunda koʻrsatilgan huquqlarini tiklashga qaratilgan suhbat; suhbat va qayta yoʻnaltirishni olib boruvchi mutaxassis — “Odam savdosiga qarshi kurashish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining (keyingi oʻrinlarda — Qonun) 10-moddasida koʻrsatilgan davlat organlari va ularning hududiy boʻlinmalarining maxsus bilim va koʻnikmaga ega boʻlgan vakili; qayta yoʻnaltirish — odam savdosidan jabrlangan, odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni tezkor, sifatli va malakali yordam koʻrsatilishiga hamda himoyaga olishga yoʻnaltirish; yakuniy identifikatsiya — jismoniy shaxsni odam savdosidan jabrlangan deb tan olish yoki tan olishni rad etish toʻgʻrisida qaror qabul qilish. 3. Odam savdosidan jabrlangan, odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni identifikatsiya qilish va qayta yoʻnaltirish faoliyati davlat organlari va ularning hududiy boʻlinmalari tomonidan fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, nodavlat notijorat tashkilotlari va fuqarolik jamiyatining boshqa institutlari bilan hamkorlikda amalga oshiriladi. 4. Odam savdosidan jabrlangan, odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni identifikatsiya qilish va qayta yoʻnaltirishda fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, nodavlat notijorat tashkilotlari va fuqarolik jamiyatining boshqa institutlari davlat organlariga koʻmaklashadi. 5. Ushbu Nizom qoidalari odam savdosidan jabrlangan, odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari, chet el fuqarolari va fuqaroligi boʻlmagan shaxslarga nisbatan qoʻllaniladi. 6. Odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni aniqlash va identifikatsiya qilish mazkur shaxslarning huquqlarini himoya qilish, odam savdosidan jabrlanganlarning kamsitilishiga yoʻl qoʻymaslik tamoyiliga asoslanadi. 7. Quyidagilar dastlabki identifikatsiyani bevosita amalga oshiruvchi davlat organlari va ularning hududiy boʻlinmalari (keyingi oʻrinlarda — vakolatli davlat organlari) hisoblanadi: Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi; Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi; Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati; Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi va uning tizimidagi tashkilotlar; Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi, Oʻzbekiston Respublikasining xorijdagi diplomatik vakolatxonalari va konsullik muassasalari; Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi. 8. Yakuniy identifikatsiya Odam savdosiga qarshi kurashish va munosib mehnat masalalari boʻyicha hududiy komissiya (keyingi oʻrinlarda — hududiy komissiya) tomonidan kollegial tarzda amalga oshiriladi. 9. Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi oʻz vakolatlari doirasida: odam savdosi bilan bogʻliq jinoyatlar va huquqbuzarliklar toʻgʻrisidagi arizalarni, xabarlarni va boshqa axborotni qabul qiladi, roʻyxatga oladi hamda ularning “Jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni, shuningdek, maʼmuriy javobgarlik, jinoyat-protsessual, jinoyat-ijroiya toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlari va boshqa qonunlarga muvofiq koʻrib chiqilishini taʼminlaydi; kelib tushgan murojaatlar orqali odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni aniqlash maqsadida ularni identifikatsiya qiladi hamda qayta yoʻnaltiradi; ushlab turilganlar, qamoqqa olinganlar va mahkumlar orasida odam savdosi bilan bogʻliq jinoyatlardan jabrlangan shaxslar haqida maʼlumot toʻplaydi, tahlil qiladi va ularni identifikatsiya qilishni tashkil etadi; axborot-kommunikatsiya texnologiyalari va ijtimoiy media sohasida odam savdosi bilan bogʻliq jinoyatlardan jabrlangan shaxslar haqida maʼlumot toʻplaydi, tahlil qiladi va ularni identifikatsiya qilishni tashkil etadi; odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxsni dastlabki identifikatsiya qilish maqsadida pul mablagʻlari yoki boshqa mol-mulk bilan bogʻliq operatsiyalarni amalga oshiruvchi tashkilotlar bilan hamkorlik qiladi va “Jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga, terrorizmni moliyalashtirishga va ommaviy qirgʻin qurolini tarqatishni moliyalashtirishga qarshi kurashish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunda nazarda tutilgan harakatlarni amalga oshiradi; odam savdosi bilan bogʻliq jinoyatlarni fosh etish boʻyicha tezkor-qidiruv faoliyatini, jinoyat ishlari boʻyicha tergovga qadar tekshiruv, surishtiruv va dastlabki tergov oʻtkazishni tashkil etish hamda amalga oshirish davrida odam savdosidan jabrlangan, odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni dastlabki identifikatsiya qilish va qayta yoʻnaltirishni amalga oshiradi; odam savdosi va u bilan bogʻliq jinoyatlarga toʻqnash kelish xavf ostida boʻlgan shaxslar orasidan odam savdosidan jabrlangan, odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni aniqlash uchun identifikatsiya qilishga yoʻnaltirilgan ijtimoiy dasturlar va loyihalarni amalga oshiradi; identifikatsiya qilish va qayta yoʻnaltirish jarayonlarida qatnashayotgan davlat organlari va fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, nodavlat notijorat tashkilotlari va fuqarolik jamiyatining boshqa institutlari mutaxassislarining odam savdosidan jabrlangan, odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxsni aniqlash va identifikatsiya qilish usullari va mezonlari boʻyicha malaka darajasini oshirish maqsadida har yili kamida bir marotaba oʻquv seminar-treninglar tashkil etadi. Oʻz xodimlarining malaka darajasini oshirish istagini bildirgan mazkur organ va tashkilotlarning taqdimnomasiga asosan Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligining Malaka oshirish instituti va uning hududiy filiallarida oʻqitish tashkil etiladi; odam savdosi jinoyatlari sodir etilgan xorijiy davlatlar hududida joylashgan Oʻzbekiston Respublikasining diplomatik vakolatxonalari va konsullik muassasalari xodimlari uchun har yili odam savdosining muammosi toʻgʻrisida xabardorlikni oshirish va boshqa mamlakatda aniqlangan odam savdosidan jabrlangan, odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxsni qayta yoʻnaltirish boʻyicha koʻnikmalarni rivojlantirishga qaratilgan oʻquv seminar-treninglarini masofaviy video-aloqa kanallari orqali tashkil etadi. Identifikatsiya qilish va qayta yoʻnaltirish jarayonlarida qatnashayotgan davlat organlari va fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, nodavlat notijorat tashkilotlari va fuqarolik jamiyatining boshqa institutlari mutaxassislarining odam savdosidan jabrlangan, odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxsni aniqlash va identifikatsiya qilish usullari va mezonlari boʻyicha malaka darajasini oshirish maqsadida har yili kamida bir marotaba oʻquv seminar-treninglar tashkil etadi; 10. Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi oʻz vakolatlari doirasida: odam savdosi bilan bogʻliq jinoyatlar va huquqbuzarliklar toʻgʻrisidagi arizalarni, xabarlarni va boshqa axborotni qabul qiladi, roʻyxatga oladi hamda ularning “Jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni, shuningdek, maʼmuriy javobgarlik, jinoyat-protsessual, jinoyat-ijroiya toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlari va boshqa qonunlarga muvofiq koʻrib chiqilishini taʼminlaydi; kelib tushgan murojaatlar orqali odam savdosidan jabrlangan, odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni aniqlash maqsadida ularni identifikatsiya qiladi hamda qayta yoʻnaltiradi; odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni aniqlash maqsadida ularni identifikatsiya qilish va qayta yoʻnaltirish faoliyati bilan shugʻullanuvchi vazirliklar, idoralar, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, jamoat birlashmalari, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, hokimlar va boshqa mansabdor shaxslar tomonidan qonunlarning ijro etilishini nazorat qiladi; odam savdosidan jabrlangan, odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarning Qonunda koʻrsatilgan huquq hamda erkinliklarini taʼminlashga qaratilgan harakatlar ijrosini nazorat qiladi; tezkor-qidiruv faoliyatini, tergovga qadar tekshiruvni, surishtiruvni, dastlabki tergovni amalga oshiradigan organlar tomonidan odam savdosidan jabrlangan, odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni identifikatsiya qilish va qayta yoʻnaltirish faoliyatida qonunlarning ijro etilishini nazorat qilish hamda ularning odam savdosiga qarshi kurashish borasidagi faoliyatini muvofiqlashtiradi. 11. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati oʻz vakolatlari doirasida: odam savdosi bilan bogʻliq jinoyatlar va huquqbuzarliklar toʻgʻrisidagi arizalarni, xabarlarni va boshqa axborotni qabul qiladi, roʻyxatga oladi hamda ularning “Jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni, shuningdek, maʼmuriy javobgarlik, jinoyat-protsessual, jinoyat-ijroiya toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlari va boshqa qonunlarga muvofiq koʻrib chiqilishini taʼminlaydi; kelib tushgan murojaatlar orqali odam savdosidan jabrlangan, odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni aniqlash maqsadida ularni identifikatsiya qiladi hamda qayta yoʻnaltiradi; xalqaro terrorchilik tashkilotlari va uyushgan jinoiy guruhlar tomonidan amalga oshiriladigan odam savdosi bilan bogʻliq jinoyat ishlari boʻyicha tergovga qadar tekshiruv hamda dastlabki tergov oʻtkazish hamda odam savdosi bilan shugʻullanuvchi shaxslar va odam savdosidan jabrlanganlar tomonidan Oʻzbekiston Respublikasining Davlat chegarasini kesib oʻtishga urinishlar davrida odam savdosidan jabrlangan, odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarning dastlabki identifikatsiya qilish va qayta yoʻnaltirishni amalga oshiradi; odam savdosi va u bilan bogʻliq jinoyatlarga toʻqnash kelish xavf ostida boʻlgan shaxslar orasidan odam savdosidan jabrlangan, odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni aniqlash uchun identifikatsiya qilishga yoʻnaltirilgan ijtimoiy dasturlar va loyihalarni amalga oshiradi. 12. Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi oʻz vakolatlari doirasida: odam savdosi bilan bogʻliq jinoyatlar va huquqbuzarliklar toʻgʻrisidagi arizalarni, xabarlarni va boshqa axborotni qabul qiladi, roʻyxatga oladi hamda ularning “Jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni, shuningdek, maʼmuriy javobgarlik, jinoyat-protsessual, jinoyat-ijroiya toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlari va boshqa qonunlarga muvofiq koʻrib chiqilishini taʼminlaydi; kelib tushgan murojaatlar orqali odam savdosidan jabrlangan, odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni aniqlash maqsadida ularni identifikatsiya qiladi hamda qayta yoʻnaltiradi; vazirliklar, idoralar va xoʻjalik boshqaruvi organlarida mehnat munosabatlari, mehnatni muhofaza qilish, kasb va mehnat standartlari, gender tenglikka rioya etishni taʼminlash jarayonida qonun buzilish holatlari aniqlanganda, odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni dastlabki identifikatsiya qilishni amalga oshiradi; xorijda mehnat faoliyatini amalga oshirish davrida zoʻravonlik, majburiy mehnat va kamsitishdan jabrlangan, mehnat va boshqa huquqlari buzilgan, ogʻir moliyaviy ahvolga tushgan va shaxsini tasdiqlovchi hujjatlarsiz, kundalik zarur ehtiyojlari uchun mablagʻsiz qolgan shaxslar orasidan odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni dastlabki identifikatsiya qilish va qayta yoʻnaltirishini amalga oshiradi; odam savdosi va u bilan bogʻliq jinoyatlarga toʻqnash kelish xavf ostida boʻlgan shaxslar orasidan odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni aniqlash uchun identifikatsiya qilishga yoʻnaltirilgan ijtimoiy dasturlar va loyihalarni amalga oshiradi. 13. Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi, Oʻzbekiston Respublikasining xorijdagi diplomatik vakolatxonalari va konsullik muassasalari oʻz vakolatlari doirasida: odam savdosi bilan bogʻliq jinoyatlar va huquqbuzarliklar toʻgʻrisidagi arizalarni, xabarlarni va boshqa axborotni qabul qiladi, roʻyxatga oladi hamda ularning “Jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq koʻrib chiqilishini taʼminlaydi; kelib tushgan murojaatlar orqali odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni aniqlash maqsadida ular tomonidan taqdim etilgan maʼlumot va hujjatlarga asosan dastlabki identifikatsiya qilishni amalga oshiradi hamda qayta yoʻnaltiradi; chet el hududida boʻlib turgan, odam savdosidan taxminiy jabrlangan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari va Oʻzbekiston Respublikasining fuqaroligi boʻlmagan shaxslarning huquqlarini himoya qilish boʻyicha faoliyatni amalga oshirish davomida odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxs deb topish maqsadida ular tomonidan taqdim etilgan maʼlumot va hujjatlarga asosan dastlabki identifikatsiya qilish va qayta yoʻnaltirishni amalga oshiradi. 14. Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi oʻz vakolatlari doirasida: odam savdosi bilan bogʻliq jinoyatlar va huquqbuzarliklar toʻgʻrisidagi arizalarni, xabarlarni va boshqa axborotni qabul qiladi, roʻyxatga oladi hamda ularning “Jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni, shuningdek, maʼmuriy javobgarlik, jinoyat-protsessual, jinoyat-ijroiya toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlari va boshqa qonunlarga muvofiq koʻrib chiqilishini taʼminlaydi; kelib tushgan murojaatlar orqali odam savdosidan jabrlangan, odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni aniqlash maqsadida ularni identifikatsiya qiladi hamda qayta yoʻnaltiradi; shaxslarga tibbiy yordam koʻrsatish va ularni davolash davrida odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni dastlabki identifikatsiya qilish va qayta yoʻnaltirishni amalga oshiradi. 15. Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, nodavlat notijorat tashkilotlari va fuqarolik jamiyatining boshqa institutlari identifikatsiya qilish va qayta yoʻnaltirishda ishtirok etish jarayonida quyidagi huquqlarga ega: odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni dastlabki va yakuniy identifikatsiya qilish va qayta yoʻnaltirish vakolatli davlat organlar tomonidan amalga oshirilishida ishtirok etadi va koʻmaklashadi; odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslar haqida maʼlumot kelib tushganda zudlik bilan vakolatli davlat organlarini bu haqda xabardor qiladi va dastlabki, yakuniy identifikatsiya qilish hamda qayta yoʻnaltirishda ishtirok etadi; identifikatsiya va qayta yoʻnaltirish bosqichlarida jamoatchilik nazoratini amalga oshiradi; odam savdosi va u bilan bogʻliq jinoyatlarga toʻqnash kelish xavf ostida boʻlgan shaxslar orasidan odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni aniqlash uchun identifikatsiya qilishga yoʻnaltirilgan ijtimoiy dasturlar va loyihalarni amalga oshirishda ishtirok etadi. 16. Odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni identifikatsiya qilish va qayta yoʻnaltirish ushbu Nizomga 1-ilovaga muvofiq sxema boʻyicha amalga oshiriladi. 17. Dastlabki identifikatsiya qilish jarayoni ushbu faoliyatni amalga oshiruvchi davlat organining maxsus jihozlangan xonasida, har bir shaxs bilan alohida, xavfsiz muhitda, odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarning asosiy ehtiyojlari (oziq-ovqat va suv, mos kiyim, birinchi zarur tibbiy yordam) qondirilgandan soʻng amalga oshiriladi. 18. Odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni aniqlashning dastlabki bosqichida shifokorlar yoki tibbiyot xodimlari ularning sogʻligʻi holatini, jismoniy shikastlanishlar va kasalliklar mavjudligini qayd etishlari shart. Agar dastlabki identifikatsiya qilish bosqichida shifokor yoki sogʻliqni saqlash mutaxassisi mavjud boʻlmagan taqdirda, dastlabki identifikatsiya qilishni amalga oshiruvchi vakolatli davlat organining mutaxassisi (keyingi oʻrinlarda — mutaxassis) sogʻliq va jismoniy shikastlanishlarni (agar mavjud boʻlsa) tanasini koʻzdan kechirish asosida qayd etishi kerak. 19. Dastlabki identifikatsiya qilishda mutaxassis odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarga ular tushunadigan tilda oʻzini tanishtirishi va ular bilan ishlashdagi rollarini tushuntirishi, shuningdek, identifikatsiya jarayonlari haqida toʻliq maʼlumot berishi hamda zarur hollarda psixologning ishtirokini taʼminlashi shart. Mutaxassis odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarga chuqur ruhiy, ijtimoiy, jismoniy va boshqa taʼsir yoki jarohat bilan bogʻliq boʻlgan xulq-atvor, aloqa va boshqa xususiyatlarni hamda odam savdosidan jabrlangan erkak va ayollarning turli talab, xohish-istagi, qiziqishini va ehtiyojlarga ega boʻlishligini inobatga olib, kamsitilishga yoʻl qoʻymaslik kabi yondashuvlar asosida suhbat olib borishi lozim. 20. Odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarning dastlabki identifikatsiyasi suhbat shaklida amalga oshiriladi va uni oʻtkazish uchun shaxsdan rozilik olish talab etiladi. 21. Shaxs odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxs sifatida dastlabki identifikatsiyadan oʻtishga rozilik bergan boʻlsa, ushbu Nizomga 2-ilovaga muvofiq shaklda rasmiylashtiriladi. 22. Agar shaxs odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxs sifatida dastlabki identifikatsiyadan oʻtishga rozilik bermagan boʻlsa, ushbu Nizomga 3-ilovaga muvofiq shaklda rasmiylashtiriladi hamda ushbu Nizomda nazarda tutilgan harakatlarni amalga oshirish toʻxtatiladi. 23. Suhbat oʻtkazish jarayonida mutaxassis odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni quyidagi maʼlumotlar bilan tanishtirishi shart: odam savdosidan jabrlanganlik holatiga aniqlik kiritish uchun dastlabki identifikatsiyadan oʻtish tartibi; dastlabki identifikatsiya jarayonida odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilingan shaxs sifatida tan olinsa, unga himoya va Qonunda koʻrsatilgan yordam turlaridan foydalanish huquqi; odam savdosidan jabrlangan shaxslar majburlov yoki tahdid ostida sodir etilgan qilmish uchun fuqarolik, maʼmuriy va jinoiy javobgarlikdan qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda ozod qilinishi. 24. Dastlabki identifikatsiya quyidagi asoslar mavjud boʻlganda amalga oshirilishi mumkin: odam savdosi jinoyatlaridan jabrlangan shaxslar, ularning yaqin qarindoshlari va qonuniy vakillarining arizalari; korxonalar, muassasalar, jamoat birlashmalari, nodavlat notijorat tashkilotlar, ommaviy axborot vositalari va mansabdor shaxslarning xabarlari; dastlabki identifikatsiyani amalga oshiruvchi vakolatli davlat organlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, nodavlat notijorat tashkilotlari va fuqarolik jamiyatining boshqa institutlari bilan hamkorlikda odam savdosi bilan bogʻliq jinoyat sodir etganligini koʻrsatuvchi maʼlumotlar va izlarni bevosita oʻzlari aniqlashi; odam savdosidan jabrlanganlarning murojaat qilishlari uchun moʻljallangan “ishonch telefoni”ga kelib tushgan murojaatlar; odam savdosidan jabrlangan, odam savdosidan jabrlagan deb taxmin qilinayotgan shaxslar Oʻzbekiston Respublikasining xorijdagi diplomatik vakolatxonalari va konsullik muassasalariga bevosita murojaat etganida, shuningdek, xorijiy davlatlar yoki xalqaro tashkilotlarning tegishli axboroti; shaxslarning oʻz aybini boʻyniga olish haqidagi arizalari. 25. Ushbu Nizomning 24-bandida koʻrsatilgan holatlar aniqlanganda, mutaxassis 5 sutkadan kechiktirmasdan ushbu Nizomga 4-ilovaga muvofiq odam savdosidan jabrlangan shaxslarni dastlabki identifikatsiya qilish uchun suhbat oʻtkazadi. 26. Suhbat davomida yetarli asoslar mavjud boʻlgan taqdirda, shaxs odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxs deb tan olinadi yoki rad etiladi va ushbu Nizomga 5-ilovaga muvofiq odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni identifikatsiya qilish anketasi toʻldiriladi. 27. Dastlabki identifikatsiya qilish davomida mutaxassis odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni quyidagi huquqlari bilan tanishtiradi hamda odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxs sifatida tan olinganda, ularning ushbu huquqlardan foydalanishi taʼminlanadi: tibbiy yordam olish; psixologik yordam olish; huquqiy maslahat olish; vaqtincha yashash joyidan (boshpanadan) foydalanish; yaqin qarindoshlari bilan aloqa oʻrnatish; tarjimon xizmatlaridan tekin foydalanish. 28. Suhbat oʻtkazgan mutaxassis quyidagilarni rasmiylashtiradi: odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslar ushbu Nizomga 6-ilovaga muvofiq shaklda dastlabki yordam koʻrsatish zarurligi haqida arizani toʻldirib, agar yordam olishni rad etsa, ushbu Nizomga 7-ilovaga muvofiq shaklda hamda oʻz vakolati doirasida arizani koʻrib chiqadi yoki vakolat doirasiga kirmasa tegishliligi boʻyicha vakolatli davlat organiga yuboradi; ushbu Nizomga 6-ilovaga muvofiq dastlabki yordam koʻrsatish zarurligi haqidagi arizani yoki yordam olishni rad etsa, 7-ilovaga muvofiq arizaning bir nusxasini odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarga topshiradi. 29. Odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilingan shaxslarni yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan voyaga yetmagan shaxslarni aniqlash uchun mutaxassis ushbu Nizomga 8-ilovada koʻrsatilgan mezonlarga muvofiq ushbu shaxslarni dastlabki identifikatsiya qiladi. 30. Odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni aniqlash uchun dastlabki identifikatsiya qilishning quyidagi mezonlari amalga oshiriladi: harakatlar, yaʼni shaxsning roziligi bilan yoki roziligisiz amalga oshiriladigan odamni oldi-sotdi qilish, yollash, tashish, topshirish, yashirish yoki qabul qilish; taʼsir oʻtkazish vositalarining qoʻllanilganligi, yaʼni kuch ishlatish yoki kuch bilan tahdid qilish yoxud majburlashning boshqa shakllaridan foydalanish, oʻgʻirlash, firibgarlik, aldash, hokimiyatni suiisteʼmol qilish yoki vaziyatning qaltisligidan foydalanish orqali yoxud boshqa shaxsni nazorat qiluvchi shaxsning roziligini olish uchun toʻlovlar yoki manfaatdor qilish evaziga ogʻdirib olish; maqsad, yaʼni odamlardan foydalanish boshqa shaxslarning fohishaligidan foydalanishni yoki ulardan shahvoniy foydalanishning oʻzga shakllarini, majburiy mehnatni yoki xizmatlarni, qullikni yoxud qullikka oʻxshash odatlarni, erksizlik holatini yoxud inson aʼzolarini, toʻqimalarini va (yoki) hujayralarini ajratib olish harakatlarining mavjudligi. 31. Shaxs odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxs sifatida eʼtirof etilganda, mutaxassis mazkur shaxsni uning huquqlari bilan tanishtiradi va uning roziligi bilan hududiy komissiyaga shaxsni yakuniy identifikatsiya qilish masalasini koʻrib chiqish uchun hujjatlarini yuboradi, zarur boʻlganda jismoniy va psixologik jihatdan tiklanishida yordam koʻrsatish uchun ixtisoslashtirilgan muassasaga yuboradi. 32. Odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxs bilan suhbat oʻtkazish jarayoni mutaxassis tomonidan amalga oshiriladi. 33. Suhbat savol-javob tarzida oʻtkaziladi va unda mutaxassis savol berish yoʻli bilan odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxsning identifikatsiya anketasini toʻldiradi. Mutaxassis suhbat davomida odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxsning ruhiy va jismoniy holatini inobatga olgan holda, suhbatni toʻxtatishi va uni boshqa vaqtda davom ettirishi mumkin. 34. Suhbat yakunida mutaxassis: odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxsdan olingan maʼlumotlarni tahlil qiladi; odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxsdan dastlabki identifikatsiya mezonlariga muvofiq olingan maʼlumotlar asosida yakuniy identifikatsiyani amalga oshirish, zarur hujjatlarni rasmiylashtiradi va ushbu masalani belgilangan tartibda koʻrib chiqish uchun Odam savdosiga va majburiy mehnatga qarshi kurashish boʻyicha hududiy komissiyaga kiritadi; agar shaxs odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxs sifatida eʼtirof etilgan boʻlsa, ushbu Nizomga 9-ilovaga muvofiq qaror qabul qilinadi hamda unga odam savdosidan jabrlanganlarni qayta yoʻnaltirish jarayonida ishtirok etish uchun ariza berish taklif etiladi; odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxsga Qonunda koʻrsatilgan yordamlar koʻrsatilishi uchun ariza olinadi. 35. Yakuniy identifikatsiya shaxsni odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxs deb tan olish toʻgʻrisidagi qaror kelib tushgan paytdan eʼtiboran hududiy komissiya tomonidan “Jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunning 28-moddasida nazarda tutilgan muddatlarda amalga oshiriladi. 36. Yakuniy identifikatsiya maʼmuriy javobgarlik, fuqarolik protsessual, jinoyat-protsessual, jinoyat-ijroiya toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlariga muvofiq hududiy komissiyalar tomonidan odam savdosi bilan bogʻliq holatlarga oydinlik va aniqlik kiritilgandan keyin shaxsni ushbu Nizomning 10-ilovasiga muvofiq odam savdosidan jabrlangan deb topish toʻgʻrisida qarorni qabul qilish orqali amalga oshiriladi. 37. Odam savdosidan jabrlangan deb tan olingan shaxs ijtimoiy reabilitatsiya va moslashuv huquqiga ega. 38. Odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni qayta yoʻnaltirish ularga zarur boʻlgan yordamni, himoyani va reabilitatsiyani taʼminlash uchun amalga oshiriladi. 39. Odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni qayta yoʻnaltirish ularning ushbu Nizomga 6-ilovaga muvofiq yozgan arizasi asosida amalga oshiriladi. 40. Dastlabki identifikatsiya natijasiga koʻra, odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarga zarur boʻlgan yordamni koʻrsatish uchun qayta yoʻnaltirish tartibi belgilanadi. 41. Qayta yoʻnaltirish odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarning roziligi bilan faqat quyidagi holatlarda amalga oshiriladi: odam savdosidan jabrlangan shaxslarni qayta yoʻnaltirish ular uchun xavf tugʻdirmasa; odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni odam savdosidan jabrlanganlarni reabilitatsiya qilish, ularga yordam koʻrsatish va ularni himoya qilish boʻyicha ixtisoslashtirilgan muassasalarga yuborish talab etilsa; odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslar ularni qayta yoʻnaltirishni amalga oshiruvchi davlat organlari bilan hamkorlik qilish huquqidan foydalanishdan bosh tortmasa. 42. Qayta yoʻnaltirishni amalga oshirayotgan vakolatli davlat organlari odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarga quyidagilar haqida maʼlumot beradi: odam savdosidan jabrlangan shaxslarni himoya qilish tizimi; vaqtinchalik yashash joyidan (boshpanadan) foydalanish huquqi; odam savdosi jinoyatlarini sodir etilishini tashkil etayotgan va amalga oshirayotgan shaxslarni jinoiy javobgarlikka tortish uchun huquqni muhofaza qiluvchi organlar bilan hamkorlik qilish huquqi; yordam berish va himoya qilish maqsadida ularning roziligi bilan odam savdosidan jabrlangan shaxslarga yordam koʻrsatish va ularni himoya qilish boʻyicha ixtisoslashtirilgan muassasalarga (keyingi oʻrinlarda — ixtisoslashtirilgan muassasalar) yuborilishi. 43. Ixtisoslashtirilgan muassasalarda tez tibbiy yordam, psixologik yordam, huquqiy maslahat, tarjimon xizmatlaridan tekin foydalanish huquqi, vaqtincha yashash joyi (boshpana) bilan taʼminlash hamda yaqin qarindoshlari bilan aloqa oʻrnatilishiga yordam beriladi. 44. Odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni qayta yoʻnaltirishda mutaxassis tomonidan quyidagi chora-tadbirlar amalga oshiriladi: ijtimoiy va reabilitatsiya xizmatlarini koʻrsatishni tashkil etish; odam savdosi jinoyatlarini sodir etishda ishtirok etayotgan shaxslarni jinoiy javobgarlikka tortish uchun vakolatli organlar bilan hamkorlik qilishni taklif etish; zaruratga koʻra, Qonunda belgilangan tartibda sogʻliqni saqlash, bandlik va boshqa sohalarda yordam koʻrsatilishiga koʻmaklashish va yoʻnaltirish; odam savdosidan jabrlangan shaxslar toʻgʻrisida huquqni muhofaza qiluvchi organlarga xabar berish. 45. Odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni qayta yoʻnaltirishda Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi va uning hududiy boʻlinmalari tomonidan quyidagi chora-tadbirlar amalga oshiriladi: dastlabki tibbiy tekshiruvni amalga oshirilishi, ularga tibbiy yordam koʻrsatilishi hamda ixtisoslashtirilgan muassasalarga yuborilishini taʼminlash; odam savdosidan jabrlanganlar toʻgʻrisida huquqni muhofaza qiluvchi organlarga xabar berish. 46. Odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni qayta yoʻnaltirishda Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi va uning tizimidagi tashkilotlar tomonidan quyidagi chora-tadbirlar amalga oshiriladi: dastlabki identifikatsiyani amalga oshiruvchi mutaxassislar bergan xabar asosida xorijda mehnat faoliyatini amalga oshirish davrida zoʻravonlikka, majburiy mehnatga va kamsitishga, mehnat va boshqa huquqlari buzilishiga duchor etilgan, shaxsini tasdiqlovchi hujjatlarsiz, ogʻir moliyaviy ahvolga tushib qolgan fuqarolarning vatanga qaytarish; odam savdosidan jabrlangan shaxslarni kasbga yoʻnaltirish va bandligini taʼminlash. Bunda Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi huzuridagi Xorijda mehnat faoliyatini amalga oshiruvchi fuqarolarni qoʻllab-quvvatlash hamda ularning huquq va manfaatlarini himoya qilish jamgʻarmasi mablagʻlaridan belgilangan tartibda foydalanilishi mumkin. 47. Odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni qayta yoʻnaltirishda huquqni muhofaza qiluvchi organlar va ularning hududiy boʻlinmalari tomonidan quyidagi chora-tadbirlar amalga oshiriladi: odam savdosi jinoyatlarini sodir etishda ishtirok etgan shaxslarni jinoiy javobgarlikka tortish uchun vakolat doirasida tergovga qadar tekshiruv, surishtiruv, dastlabki tergov harakatlarini amalga oshirish; odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarning “Jabrlanuvchilarni, guvohlarni va jinoyat protsessining boshqa ishtirokchilarini himoya qilish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunida belgilangan tartibda daxlsizligini taʼminlash; odam savdosidan jabrlangan shaxslarga tibbiy, psixologik va ijtimoiy yordam koʻrsatish uchun ularni tegishli organ va tashkilotlarga yoʻnaltirish. 48. Odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni qayta yoʻnaltirishda Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi, Oʻzbekiston Respublikasining xorijiy davlatlardagi diplomatik vakolatxonalari va konsullik muassasalari tomonidan quyidagi chora-tadbirlar amalga oshiriladi: xorijiy davlatlarda odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarning huquqlarini himoya qilish; xorijiy davlatlardan odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarning Oʻzbekiston Respublikasiga olib kelinishini taʼminlash; zaruratga koʻra, xorijiy davlatlarda odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarning Oʻzbekiston Respublikasining Konsullik ustavida nazarda tutilgan huquqlarini taʼminlash; odam savdosi jinoyatlarini sodir etgan shaxslarni jinoiy javobgarlikka tortish uchun huquqni muhofaza qiluvchi organlar bilan hamkorlik qilish toʻgʻrisida maʼlumot berish. 49. Odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni qayta yoʻnaltirishda Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi va uning tizimidagi tashkilotlar tomonidan quyidagi chora-tadbirlar amalga oshiriladi: odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarga huquqiy yordam hamda oʻz vakolatiga kiruvchi boshqa masalalarda yordam koʻrsatish; odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini huquqiy himoya qilish boʻyicha chora-tadbirlarni amalga oshirish; odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni identifikatsiya qilish va qayta yoʻnaltirish faoliyatida qatnashayotgan nodavlat notijorat tashkilotlarining qonunchilik hujjatlari va taʼsis hujjatlarida ushbu faoliyat bilan shugʻullanish vakolati yuzasidan monitoring yuritish hamda qonun buzilish holatlarining oldini olish. 50. Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, nodavlat notijorat tashkilotlari va fuqarolik jamiyatining boshqa institutlari odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni qayta yoʻnaltirishni amalga oshirayotgan vakolatli davlat organlariga quyidagi chora tadbirlar amalga oshirilishida koʻmaklashadi: huquqiy, tibbiy va psixologik yordam koʻrsatish va jabrlanganlarni ixtisoslashtirilgan muassasalarga yuborish; odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni Oʻzbekiston Respublikasiga olib kelish; odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni kasbga yoʻnaltirish va moslashtirish; odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni himoya qilish tizimini tushuntirish; odam savdosidan jabrlangan shaxslarning ijtimoiy reabilitatsiyasi va moslashuvi boʻyicha chora-tadbirlarni amalga oshirish, shu jumladan, odam savdosidan jabrlangan shaxslarga yordam koʻrsatish va ularni himoya qilish boʻyicha ixtisoslashtirilgan muassasalarni tashkil etish; odam savdosidan jabrlangan shaxslarga vaqtincha boshpana berish. 51. Odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan voyaga yetmagan shaxslarni identifikatsiya qilish va qayta yoʻnaltirish ushbu Nizomga 11-ilovaga muvofiq sxema boʻyicha amalga oshiriladi. 52. Mutaxassis voyaga yetmagan shaxslarni odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan voyaga yetmagan shaxslar sifatida identifikatsiya qilganda, ularning “Bola huquqlarining kafolatlari toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunida koʻrsatilgan huquqlari amalga oshirilishi uchun Bolalar masalalari boʻyicha komissiyani xabardor qiladi. 53. Bolalar masalalari boʻyicha komissiya odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan voyaga yetmagan shaxslarni identifikatsiya qilgan mutaxassis bilan birgalikda huquq va qonuniy manfaatlarni taʼminlash uchun zarur hollarda zudlik bilan odam savdosidan jabrlanganlarga yordam koʻrsatish va ularni himoya qilish boʻyicha ixtisoslashtirilgan muassasalarga qayta yoʻnaltiradi. 54. Odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan voyaga yetmagan shaxslarni identifikatsiya qilish va qayta yoʻnaltirishda quyidagilar taʼminlanadi: voyaga yetmagan shaxslarning uy-joyi xavfsizligi, daxlsizligi, xat-xabarlari sir tutilishi; ekspluatatsiya va zoʻravonlikning barcha shakllaridan, shu jumladan, jismoniy, ruhiy va jinsiy zoʻravonlikdan, qiynoqlarga solishdan yoki shafqatsiz, qoʻpol yoxud inson qadr-qimmatini kamsituvchi boshqa shakldagi muomaladan, huquqbuzarliklar va gʻayriijtimoiy harakatlar sodir etishga jalb etilishidan himoya qilinishi; tarjimon, pedagog yoki psixolog, shu bilan birga qonuniy vakilning ishtiroki. 55. Xorijdagi odam savdosidan jabrlangan va odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan voyaga yetmagan shaxslar Oʻzbekiston Respublikasiga Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 7-yanvardagi 6-son qarori bilan tasdiqlangan Xorijda ota-onasi qaramogʻidan mahrum boʻlgan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining bolalarini Oʻzbekiston Respublikasiga qaytarish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq olib kelinadi. 56. Odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan voyaga yetmagan shaxslar ota-onasi, ularning oʻrnini bosuvchilar qaramogʻidan mahrum boʻlgan boʻlsa yoki oʻz oilasining qayerdaligini bilmasa, dastlabki identifikatsiyani amalga oshirgan mutaxassis boshqa vakolatli davlat organlari bilan hamkorlikda voyaga yetmagan shaxslar oilasini qidirish yoki ularga vasiylik yoki homiylik belgilash choralarini koʻradi. 57. Odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan voyaga yetmagan shaxslarni dastlabki identifikatsiya qilish uchun ushbu jarayon ular bilan maxsus jihozlangan xonada, qayd etishning texnik vositalaridan foydalangan holda, ota-onasi yoki qonuniy vakili, homiylik hamda vasiylik organining vakili va psixolog ishtirokida suhbat oʻtkazish orqali amalga oshiriladi. 58. Suhbat voyaga yetmagan shaxslarning jinsi, yoshi va boshqa oʻziga xos xususiyatlari inobatga olingan holda amalga oshiriladi. Odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan voyaga yetmagan shaxslar bilan suhbat bir xil jinsdagi mutaxassis tomonidan oʻtkaziladi. 59. Oʻzbekiston Respublikasi hududida odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan voyaga yetmagan shaxslarni identifikatsiya qilish boʻyicha suhbatda voyaga yetmagan shaxslar ota-onasi yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxslarning ishtirok etishi taʼminlanadi. Voyaga yetmagan shaxslar suhbatda ota-onasi yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxslarning ishtirok etishini rad etgan taqdirda, voyaga yetmaganlar oʻrtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklar profilaktikasi inspektori hamda psixologning ishtiroki taʼminlanadi. Xorijdagi odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan voyaga yetmagan shaxslar bilan suhbat masofaviy video-aloqa kanallari orqali oʻtkaziladi. 60. Odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan voyaga yetmagan shaxslar bilan suhbat oʻtkazishdan maqsad uning yoshi, fuqaroligi, ota-onasi yoki vasiylarining mavjudligi va ularning qayerdaligi haqida maʼlumotlar toʻplashdan iborat. 61. Voyaga yetmagan shaxslar dastlabki identifikatsiya bosqichida odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan voyaga yetmagan shaxslar sifatida ushbu Nizomga muvofiq tan olinadi. 62. Odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan voyaga yetmagan shaxslar chet el fuqarolari boʻlsa, identifikatsiyani amalga oshiruvchi davlat organining mutaxassisi Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligini xabardor qiladi. 63. Identifikatsiya qilish uchun vakolatli davlat organining odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan voyaga yetmagan shaxslarni identifikatsiya qilish toʻgʻrisidagi qaror ularning roziligidan qatʼi nazar qabul qilinadi. Oʻn olti yoshga toʻlgan voyaga yetmagan shaxslarga nisbatan esa ularning ixtiyoriy roziligi bilan, qonuniy vakilining va (yoki) homiylik hamda vasiylik organi vakilining, tegishli ixtisoslashtirilgan muassasa vakillarining murojaati asosida qaror qabul qilinadi. 64. Odam savdosidan jabrlangan voyaga yetmagan shaxslarga nisbatan olib borilayotgan barcha harakatlar “Bola huquqlarining kafolatlari toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni va xalqaro shartnomalari talablariga muvofiq amalga oshiriladi. 65. Quyidagilar odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslar toʻgʻrisida shaxsiy maʼlumotlar nooshkoraligini taʼminlovchi subyektlar (keyingi oʻrinlarda — subyektlar) hisoblanadi: odam savdosidan jabrlangan shaxslarni aniqlash, qayta yoʻnaltirish va ularga ijtimoiy yordam koʻrsatishda odam savdosidan jabrlangan shaxslarni aniqlash va suhbat jarayonida ishtirok etuvchi vakolatli davlat organlari; fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, nodavlat notijorat tashkilotlari va fuqarolik jamiyatining boshqa institutlari (kelishilgan holda); xalqaro tashkilotlar (kelishilgan holda); tashkiliy-huquqiy shaklidan va idoraviy boʻysunuvidan qatʼi nazar ixtisoslashtirilgan muassasalar. 66. Mutaxassis suhbat paytidan boshlab, odam savdosidan jabrlangan, odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslar haqidagi shaxsiy maʼlumotlarning maxfiyligini taʼminlaydi. Odam savdosidan jabrlangan shaxslarni aniqlashda ishtirok etadigan subyektlar maxfiy axborotni himoya qilish boʻyicha idoraviy hujjatga ega boʻlishi kerak, bu esa davlat sirlaridan foydalanishga doir ruxsatnomaga ega boʻlgan shaxslar doirasini, shuningdek, xodimlarning maxfiy axborotni oshkor qilmaslik majburiyatini belgilaydi. 67. Subyektlar maʼlumotlarning maxfiyligini taʼminlash uchun odam savdosidan jabrlangan, odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarning shaxsiy maʼlumotlari bilan ishlashda quyidagilarga masʼuldir: odam savdosidan jabrlangan, odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni ular haqida maʼlumot toʻplashning sabablari va maqsadlari haqida xabardor qilish; odam savdosidan jabrlangan, odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslar haqida shaxsiy maʼlumotni oʻzlarining yozma va ogʻzaki roziligisiz muayyan maqsadlar uchun uzatmaslik; odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarning, ular haqidagi maʼlumotlar bilan tanishish imkoniyatini yaratish; ommaviy chiqishlarda yoki ommaviy axborot vositalari bilan boʻladigan uchrashuvlarda ushbu shaxslar roziligisiz ularning shaxsiga doir maʼlumotlarni oshkor qilmaslik; odam savdosidan jabrlangan, odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslar haqidagi maʼlumotlarni faqat ularning roziligi bilan oshkor etish va bunday oshkoralik olib kelishi mumkin boʻlgan xatarlar toʻgʻrisida tushuntirish; odam savdosidan jabrlangan shaxslarni tasvirlaydigan grafik tasvirlar yoki videomateriallardan foydalanganda, ularni tanitmaslik va ovozni oʻzgartirishni taʼminlash. Odam savdosidan jabrlangan, odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslar va subyektlar ushbu Nizomga 12-ilovaga muvofiq maxfiylik toʻgʻrisidagi kelishuv bitimiga imzo chekadi. Maʼlumotlarning maxfiyligini taʼminlash va ularni oshkor qilish oqibatlari masalalari boʻyicha mutaxassislarning malakasini doimiy ravishda oshirish taʼminlanadi. 68. Odam savdosidan jabrlangan, odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarning shaxsiy maʼlumotlari bilan ishlashda quyidagilar taqiqlanadi: axborotni olish vakolatiga ega boʻlmagan ommaviy axborot vositalariga yoki uchinchi shaxslarga odam savdosidan jabrlangan, odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslar haqidagi maʼlumotlar bilan ishlash va tarqatish; odam savdosidan jabrlanganning shaxsini aniqlanishi mumkin boʻlgan grafik tasvirlar yoki videolarni nashr etish; odam savdosidan jabrlangan shaxslarni aniqlashga imkon beradigan muayyan ishning kelib chiqishi yoki holati haqida maʼlumot berish; odam savdosidan jabrlangan, odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslar haqida chop etilgan bosma maʼlumotlarni boshqalar uchun foydalanish imkoniyati mavjud boʻlgan joylarda qoldirish. 69. Shaxsiy maʼlumotlarni qabul qiluvchiga ushbu maʼlumotlarni uzatishda maxfiylik tartibotiga rioya qilish majburiyati yuklanadi. 70. Shaxsiy maʼlumotlarning transchegaraviy uzatilishida xalqaro shartnomalar asosida qabul qiluvchi tomon odam savdosidan jabrlangan shaxslarning huquq va erkinliklarini yetarli darajada himoya qilishni taʼminlaydi. 71. Subyektlar odam savdosidan jabrlangan shaxslar haqidagi maʼlumotlarni Oʻzbekiston Respublikasi hududi orqali uzatayotganda shaxsiy maʼlumotlarni muhofaza qilish chora-tadbirlarini taʼminlaydi, ularning buzilishi va ruxsatsiz ishlatilishining oldini oladi. 72. Odam savdosidan jabrlangan, odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarning shaxsiy maʼlumotlarini ularning huquqlari va erkinliklarini yetarli darajada himoya qilishni taʼminlamaydigan mamlakatlarga oʻtkazish quyidagi hollarda amalga oshirilishi mumkin: shaxsiy maʼlumotlarni uzatish uchun odam savdosidan jabrlangan shaxslarning roziligi; agar odam savdosidan jabrlangan shaxslarning hayotiy manfaatlarini himoya qilish uchun maʼlumotlarni uzatish zarur boʻlsa; ommaviy foydalanilayotgan maʼlumotlar ichida shaxsiy maʼlumotlar mavjud boʻlsa. 73. Odam savdosidan jabrlangan shaxslarning shaxsiy maʼlumotlarini jahon internet axborot tarmogʻi orqali uzatishda bunday maʼlumotlarni uzatuvchi subyekt axborotning maxfiyligiga rioya qilgan holda, ularni zarur himoya vositalari bilan taʼminlashi shart. 74. Odam savdosidan jabrlangan, odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslar haqidagi maʼlumotlar tarqatilishi ularning hayoti yoki sogʻligʻiga tahdid soladigan boʻlsa oshkor qilinmaydi. 75. Odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni identifikatsiya qilishni va qayta yoʻnaltirishni moliyalashtirish hamda moddiy-texnik taʼminlash Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti mablagʻlari hamda qonunchilik hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan amalga oshiriladi. 76. Mazkur Nizom talablarining buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javob beradilar. 77. Dastlabki identifikatsiyaning notoʻgʻri amalga oshirilishi, yetarli asoslarsiz odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilingan shaxs sifatida eʼtirof etilishi natijasida shaxslarga koʻrsatilgan yordamlar uchun sarflangan budjet mablagʻlari dastlabki identifikatsiyani amalga oshirgan davlat organi tomonidan qonun hujjatlarida belgilangan tartibda qoplanadi. Shaxs qonunchilik hujjatlarida koʻrsatilgan huquqlarga ega boʻlish maqsadida yolgʻon xabar bersa, qonunchilik hujjatlarida koʻrsatilgan tartibda javobgarlikka tortiladi va yetkazilgan zararni qoplab beradi. 78. Identifikatsiya jarayonida shaxs oʻziga nisbatan qabul qilingan qarorlardan qoniqmasa, Odam savdosiga qarshi kurashish masalalari boʻyicha kichik komissiya va Munosib mehnat masalalari boʻyicha kichik komissiya raislariga murojaat qilish huquqiga ega. Bosqichlar Subyektlar Tadbirlar Bajarish muddatlari 1-bosqich Odam savdosidan jabrlangan jismoniy shaxs yoki ushbu holatdan xabardor boʻlgan boshqa shaxslar Vakolatli organlar va tashkilotlarga murojaat qiladi yoxud xabar beradi. Zudlik bilan 2-bosqich Vakolatli organ va tashkilotlar 1. Odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxs sifatida dastlabki identifikatsiyadan oʻtishga roziligini oladi. 2. Dastlabki identifikatsiyani amalga oshiradi. 3. Odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxs sifatida tan olish yoki rad etish toʻgʻrisida qaror qabul qiladi. 5 kun ichida 3-bosqich Vakolatli organ va tashkilotlar 1. Odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxs sifatida tan olingan shaxsning huquqlarini tushuntiradi. 2. Odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxsga belgilangan yordamlarni koʻrsatadi, agarda chet davlatda boʻlsa vatanga qaytarish choralarini koʻradi. 3. Odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxsga huquqni muhofaza qiluvchi organlar bilan hamkorlik qilishni taklif etadi. Qaror qabul qilingandan soʻng 4-bosqich Odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxs Vakolatli organga huquqni muhofaza qiluvchi organlar bilan hamkorlik qilishi toʻgʻrisida rozilik beradi yoki hamkorlikni rad etadi. Murojaat qilingan kundan eʼtiboran 30 sutkadan kam boʻlmagan muddatda 5-bosqich Huquqni muhofaza qiluvchi organlar Odam savdosi jinoyatlarini sodir etishda ishtirok etgan shaxslarni jinoiy javobgarlikka tortish uchun tergovga qadar tekshiruv, surishtiruv, dastlabki tergov harakatlarini amalga oshiradi. Shaxsning roziligidan soʻng JPK doirasidagi muddatlar 6-bosqich Vakolatli organ 1. Toʻplangan hujjatlarni yashash joyi boʻyicha hududiy komissiyaga yuboradi. 1. Qaror qabul qilinganidan soʻng 2. Ixtisoslashtirilgan muassasalarga yuboradi. 2. Shaxsning roziligidan soʻng 7-bosqich Hududiy komissiya 1. Shaxsni odam savdosidan jabrlangan deb tan olish boʻyicha yakuniy identifikatsiyani amalga oshiradi 2. Yakuniy identifikatsiya qilish zarur holatlar oydinlashtirilgandan va aniqlashtirilgandan keyin kollegial tarzda qaror qabul qiladi. 3. Odam savdosidan jabrlangan shaxsning ijtimoiy reabilitatsiyasi va moslashuvi boʻyicha yakka tartibdagi rejani tasdiqlaydi. 15 kun ichida, qoʻshimcha hujjatlarni soʻrab olish talab etilganda esa, bir oygacha boʻlgan muddatda Bosqich nomi Amalga oshiriladigan harakatlar Kirish qismi 1. Suhbat olib borayotgan mutaxassis suhbatdoshiga oʻzini tanishtirish. 2. Suhbat oʻtkazish maqsadini tushuntirish (respondentning ehtiyojlarini aniqlash zarurligiga urgʻu bergan holda). Maʼlumotlarni toʻplash va almashish boʻyicha kelishish (nooshkoralik asosida) 1. Shaxsni uning shaxsi haqidagi maʼlumotlar sir tutilishidan xabardor qilish. 2. Shaxsni unga doir maʼlumotlarni ishlatish va tarqatishni chegaralovchi huquqlari bilan tanishtirish. Odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxsning huquqlari bilan tanishtirish 1. Qonunlarda koʻrsatilgan huquq va majburiyatlar bilan tanishtirish. 2. Ixtisoslashtirilgan yordam koʻrsatish imkoniyati haqida maʼlumotlar berish. Shaxsga doir maʼlumotlarni toʻplash Shaxs bilan keyinchalik aloqa oʻrnatish usullarini belgilash. Shaxsni odam savdosi bilan shugʻullanuvchi shaxs bilan aloqaga chiqishdan oldingi hayoti toʻgʻrisida maʼlumotlar toʻplash Shaxsni, odam savdosi bilan shugʻullanuvchi shaxsning taklifini qabul qilish sababi va omillarini aniqlash. Odam savdosining toʻgʻridan-toʻgʻri belgilari haqida maʼlumotlar toʻplash 1. Shaxslarga (harakat) nisbatan ulardan foydalanish maqsadida ularni yollash, tashish, topshirish, yashirish yoki qabul qilish kabi harakatlar boʻlganligini aniqlaydi va tahlil qilish. 2. Shaxsga (vosita) kuch bilan tahdid qilish yoki kuch ishlatish yoxud majburlashning boshqa shakllaridan foydalanish, oʻgʻirlash, firibgarlik, aldash, hokimiyatni suiisteʼmol qilish yoki vaziyatning qaltisligidan foydalanish orqali yoxud boshqa shaxsni nazorat qiluvchi shaxsning roziligini olish uchun toʻlovlar yoki manfaatdor etish evaziga ogʻdirib olish kabi taʼsir choralar qoʻllanilganligini tahlil qilish. 3. Shaxsning (maqsad) fohishaligidan foydalanishni yoki undan shahvoniy foydalanishning oʻzga shakllarini, majburiy mehnatni yoki xizmatlarni, qullikni yoxud qullikka oʻxshash odatlarni, erksizlik holatini yoxud inson aʼzolarini, toʻqimalarini va (yoki) hujayralarini ajratib olish kabi ekspluatatsiya qilish maqsadini aniqlash. Odam savdosining bevosita belgilari haqida maʼlumotlar toʻplash (odam savdosining toʻgʻridan-toʻgʻri belgilari boʻlmagan taqdirda amalga oshiriladi) 1. Shaxsning psixologik holatini tahlil qilish. 2. Ijtimoiy muammolar va odam savdosidan oldingi holatlarning tahlilini amalga oshirish (yashash manzili, muhit va boshqalar). Xavfni aniqlash 1. Shaxs va uning yaqin qarindoshlarining sogʻligiga va hayotiga xavfni tahlil qilish (suhbatdoshda huquqni muhofaza qiluvchi organlar bilan hamkorlik qilish xohishini uygʻotish). 2. Agarda hamkorlik qilish istagi bildirilmasa, unga yordam berish dasturidan chiqishini tushuntirish. Suhbatdosh (respondent)ning shoshilinch, ustuvor va uzoq muddatli ehtiyojlarini aniqlash 1. Qonunchilik hujjatlarida odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxsning huquqlari doirasida yordamga boʻlgan ehtiyojini aniqlash. 2. Uzoq muddatli ehtiyojlarini aniqlash (identifikatsiya qilinmagan shaxsga qoʻllanilmaydi). Odam savdosidan jabrlanganlar, shaxsni qayta yoʻnaltirish Shaxsni qayta yoʻnaltirishga bergan roziligini tegishli tartibda rasmiylashtirish. Roʻyxatga olingan sanasi: _____________________ Roʻyxatda oʻtgan kodi:__ __________ Suhbat sanasi: _____________________________________________________________ Tashkilot nomi: ____________________________________________________________ Suhbatdoshning familiyasi, ismi, otasining ismi: _______________________________ Tashkilot turi:□ diplomatik vakolatxona/konsullik muassasasi□ huquqni muhofaza qiluvchi organ (IIV, Prokuratura, DXX)□ sogʻliqni saqlash organlari □ bandlik va mehnat organlari □ NNT □ xalqaro tashkilot□ boshqa Yuqorida koʻrsatilgan tashkilotga qayta yoʻnaltirilgan tashkilotning nomi: __________ ____________________________________________________________________________ 1. Shaxsiy maʼlumotlar Familiyasi:____________________________ _________ Ismi: ______________________ Jinsi: □ Ayol □ Erkak Tugʻilgan sanasi: _________________ Tugʻilgan joyi: ______________________________ Fuqaroligi: □ Oʻzbekiston Respublikasi □ Fuqaroligi boʻlmagan shaxs □ Boshqa davlat □ Boʻlgan davlati _______________________________________________________________ Millati/elati: □ Oʻzbek □ Boshqa _____________________________________________ Doimiy roʻyxatdan oʻtgan joyi: _________________________________________________ Boʻlgan joyi: ________________________________________________________________ Oilaviy ahvoli:□ yolgʻiz□ uylangan/turmushga chiqqan□ ajrashgan□ ayrilgan□ birga yashovchi□ beva/beva ayol Onasining familiyasi, ismi:___________________________________________________ Otasining familiyasi, ismi:___________________________________________________ Qonuniy vakil (faqat voyaga yetmaganlar uchun): ___________________________________ Farzandlar soni: □ Yoʻq □ 1 □ 2 □ 3 □ Koʻproq (koʻrsating) _______________________ Farzandlarning familiyasi, ismi va tugʻilgan sanasi:___________________________________________________________________________________________________________ 2. Ijtimoiy-iqtisodiy ahvoli(odam savdosiga duch kelishidan oldin) Taʼlim darajasi:□ bir yosh □ 1 — 3 yosh□ 3 — 7 yosh□ 7 — 9 yosh (boshlangʻich sinflar)□ 10 — 17 yosh (oʻrta maktab)□ litsey□ oʻrta-maxsus maʼlumot (kollej) □ oliy maʼlumot□ tugallanmagan oliy maʼlumot□ boshqa Kasb/mutaxassisligi: _________________________________________________________ Agar taʼlim darajasi 0, savodxonlik darajasini koʻrsatadi (oʻqish va yozishni bilishi?)□ Ha □ Yoʻq Oldingi ish tajribasi mavjudligi: □ Ha □ Yoʻq □ Boshqa □ Ketishidan oldin ijtimoiy holati qanday edi:□ talaba□ xizmatchi□ ishsiz□ boshqa Oylik/kishi boshiga oʻrtacha oylik daromad (___):_________________________________ Migratsiya sababi:□ qashshoqlik□ oiladagi zoʻravonlik□ ishsizlik□ uy-joyi mavjud emasligi□ boshqa _______________ Muqaddam sudlanganligi: □ Ha □ Yoʻq Agar boʻlsa, jinoyat turi, sud hukmining sanasi va sudlanish muddatini koʻrsating:____________________________________________________________________________ 3. Odam savdosi jinoyatining bosqichlari va elementlari 3.1. Yollash Yollash sanasi:_______________________________________________________________ Yollanishi amalga oshirilgan davlat ____________________________________________ Yollovchi bilan ushbu shaxs oʻrtasida qanday yoʻl bilan aloqa oʻrnatilgan:□ shaxsiy aloqa □ gazetaga eʼlon □ radioga eʼlon□ internet (ijtimoiy tarmoqlar)ga eʼlon□ televideniyega eʼlon□ tanishlar orqali/qoʻshnilar□ oila aʼzolari orqali□ olib qochish□ boshqa __________________________________________________________________________ Mazkur shaxsga boradigan davlatida vaʼda qilingan ish yoki daromad turi:□ enaga□ uy ishlari□ qurilish ishlari□ qishloq xoʻjaligida ishlash □ boshqa jismoniy mehnat□ savdo□ raqsga tushish□ ofitsiant(ka)□ nikoh tuzish□ shahvoniy-biznes□ tilanchilik□ jinoiy faoliyat□ harbiy xizmat□ turizm□ boshqa___________________________________________________________________ Mazkur shaxs qaysi davlatda ishlashga rozi boʻlgan?: _____________________________ Belgilagan mamlakatda vaʼda qilingan ish haqi miqdori:__________________________ Mazkur shaxs yollovchiga oldindan avans tariqasida haq toʻlaganmi? □ Ha □ YoʻqAgar ha boʻlsa, qancha? ________________________________________________________ Yollovchi haqidagi maʼlumotlar: □ Yuridik shaxs □ Jismoniy shaxs Agar yollovchi — yuridik shaxs boʻlsa, koʻrsating:□ Sayohat agentligi □ Bandlik agentligi □ Boshqa _________________________________ Agar yollovchi jismoniy shaxs boʻlsa, koʻrsating:Yollovchilar soni: _____________________________________________________________ Birinchi yollovchining jinsi: □ E □ A Birinchi yollovchining fuqaroligi:□ Oʻzbekiston □ Boshqa davlat _____________________ □ Nomaʼlum Millati/elat birinchi yoʻllovchi: ____________________________________________ Birinchi yollovchi bilan munosabatlar turi:□ oila aʼzosi□ qarindosh□ seviklisi□ doʻsti□ qoʻshnisi□ tanishi□ notanish□ nomaʼlum□ boshqa __________________________________________________________________ Ikkinchi yollovchining jinsi: □ E □ A Ikkinchi yollovchining fuqaroligi:□ Oʻzbekiston □ Boshqa davlat _________________________ □ Nomaʼlum Millati/elati Ikkinchi yollovchi: ____________________________________________ Ikkinchi yollovchi bilan munosabatlar turi:□ oila aʼzosi□ qarindosh□ seviklisi□ doʻsti□ qoʻshnisi□ tanishi□ notanish□ nomaʼlum□ boshqa __________________________________________________________________ yollash davrida foydalanilgan boshqarish vositalari:□ aldov□ shaxsni sotib olish, jabrlanuvchini boshqarish□ oʻgʻirlash□ jismoniy qaramlikdan foydalanish (narkotiklar yoki psixotrop moddalar)□ boshqa vositalar __________________________________________________________ yollovchiga mazkur shaxs qarzini toʻlashi kerak edimi?□ Ha □ Yoʻq □ Nomaʼlum Agar ha boʻlsa, koʻrsating: Pul miqdori: _________________ Davr: _________________ Nima uchun qarz boʻlgan? ______________________________________________________ Mazkur shaxs sotilgan boʻlsa, pul miqdorini koʻrsating: __________________________ 3.2. Tashish Mazkur shaxs oʻz mamlakatidan boshqa joyga koʻchirilganmi?□ Ha □ Yoʻq Mazkur shaxs oʻz mamlakatidan boshqa joyga olib tashilganmi?□ Ha □ Yoʻq Transport xarajatlari kim tomonidan qoplangan:□ mazkur shaxs□ odam sotuvchi/yoʻllovchi□ boshqa __________________________________________________________________ Sayohat usuli:□ piyoda□ mashinada□ qatnovchi taksi□ yoʻlovchi avtobus□ poyezd□ samolyot□ dengiz kemasi□ boshqa _________________________________________________________________ Mazkur shaxs chegarani kesib oʻtdimi?□ Ha □ Yoʻq □ Nomaʼlum Agar ha boʻlsa, chegarani qanday kesib oʻtganligini koʻrsating:□ qonuniy□ noqonuniy□ nomaʼlum Agar noqonuniy boʻlsa, foydalanilgan shaxsini tasdiqlovchi hujjatini koʻrsating:□ shaxsiy□ qalbaki□ nomaʼlum Viza kerak edimi?□ Ha □ Yoʻq □ Nomaʼlum Agar ha boʻlsa, qanday viza bilan foydalanilganligini koʻrsating:□ rasmiy□ qalbaki□ nomaʼlum Shaxsini tasdiqlovchi hujjati hozir qayerda?□ mazkur shaxsda□ yoʻllovchida/odam sotuvchida□ ichki ishlar organlarida□ nomaʼlum□ boshqa ________________________________________________________________ Mazkur shaxs boshqa davlatlar orqali tranzit yoʻllari bilan yurganmi?□ Ha □ Yoʻq □ Nomaʼlum Agar ha boʻlsa, ushbu shaxs mazkur davlatlar hududida biron-bir faoliyatga jalb etilganligini koʻrsating?□ Ha □ Yoʻq □ Nomaʼlum Agar ha boʻlsa, faoliyat turini koʻrsating:□ enaga□ uy mehnati□ qurilish ishlari□ qishloq xoʻjaligi ishlari□ boshqa jismoniy mehnat □ savdo□ raqsga tushish□ ofitsiant□ shahvoniy-biznes□ tilanchilik□ jinoiy faoliyat□ harbiy xizmat□ turizm□ boshqa Ketish shahar/mamlakat Boradigan/borgan shahar/mamlakat Foydalaniladigan transport vositasi (piyoda, avtobusda, mashinada samolyotda, poyezdda va boshqalar) kun/oy/yil Mazkur shaxs boshqa jabrlanganlar/migrantlar bilan sayohat qilganmi?(Ha/Yoʻq) Mazkur shaxs oʻzining shaxsini tasdiqlovchi hujjati bilan sayohat qilganmi?(Ha/Yoʻq) Mazkur shaxs qalbaki hujjatlar bilan sayohat qilganmi?(Ha/Yoʻq) Chiqish-kirish vizasi boʻlganmi?(Ha/Yoʻq) Tashish vaqtida foydalanilgan boshqarish vositalari:□ aldov□ jismoniy zoʻravonlik□ ruhiy zoʻravonlik□ olib qochish□ hujjatlarni olib qoʻyish□ jismoniy qaramlikdan foydalanish□ boshqa ___________________________________________________________________ Mazkur shaxs tashuvchiga qarzini toʻlashi kerakmi?□ Ha □ Yoʻq □ Nomaʼlum Agar ha boʻlsa, koʻrsating: Pul miqdori_________________________________________ Davr____________________ Nima uchun qarz?_____________________________________________________________ 3.3. Ekspluatatsiya Mazkur shaxs boshqa shaxs tomonidan foyda koʻrish maqsadida ekspluatatsiya (faoliyatga majburlanganmi) qilinganmi?□ Ha □ Yoʻq □ Nomaʼlum Agar ha boʻlsa, koʻrsating: ekspluatatsiya boshlangan sana: ________________________ Mamlakat/mamlakatlar ekspluatatsiyasi_________________________________________ Odam sotuvchilar soni: _______________________________________________________ Birinchi odam sotuvchining roli: ______________________________________________ Birinchi odam sotuvchining jinsi: □ E □ A Birinchi odam sotuvchining millati: ___________________________________________ Ikkinchi odam sotuvchining roli: ______________________________________________ Ikkinchi odam sotuvchining jinsi: □ E □ A Ikkinchi odam sotuvchining millati: ___________________________________________ Boʻlgan davlatda jabrlanuvchining faoliyat/ekspluatatsiya turi:□ Tijorat shahvoniy ekspluatatsiya□ Notijorat shahvoniy ekspluatatsiya□ Raqqosa sifatida ekspluatatsiya □ Enaga sifatida ekspluatatsiya□ Uy mehnati ekspluatatsiyasi□ Savdo ekspluatatsiyasi□ Qishloq xoʻjaligi ekspluatatsiyasi□ Qurilish ekspluatatsiyasi□ Mehnat yoki xizmatlar ekspluatatsiyasining boshqa turlari_______________________□ Qullikda yoki qullikka oʻxshash sharoitlardagi ekspluatatsiya _____________________□ Tilanchilikka majburlash□ Jinoiy faoliyatda foydalanish□ Qurolli toʻqnashuvlarda foydalanish□ Organlarni yoki toʻqimalarni olib qoʻyish□ Surrogat ona sifatida foydalanish□ Farzandni ekspluatatsiya qilish maqsadida boqib olish □ Ekspluatatsiyaning boshqa turlari ___________________________________________ Ekspluatatsiya bosqichida foydalaniladigan boshqaruv vositasi:□ Aldov□ Jismoniy zoʻravonlik□ Ruhiy zoʻravonlik□ Zoʻravonlik qilish bilan tahdid qilish□ Hujjatlarni olib qoʻyish□ Muayyan qarzini toʻlaguncha garov sifatida ushlab turish □ Jismoniy qaramlikdan foydalanish (narkotik va boshqalar)□ Hokimiyatni suiisteʼmol qilish□ Jabrlanuvchini nazorat qilgan shaxsning roziligini olish uchun toʻlov yoki imtiyozlarni berish yoki olish □ Qiynoqlarni qoʻllash □ Zoʻrlash□ Qurol qoʻllash□ Maxfiy maʼlumotlarni ovoza qilish bilan tahdid qilish □ Harakat erkinligini cheklash□ Hokimiyatga topshirish bilan tahdid qilish □ Manipulyatsiya□ Boshqa___________________________________________________________________ Mazkur shaxs qandaydir qarzini ekspluatatorlarga toʻlashi kerakmi?□ Ha □ Yoʻq □ Nomaʼlum Agar ha boʻlsa, aniqlashtiring: pul miqdori _________________ davr________________________ Nima uchun qarz? ____________________________________________________________ Ekspluatatsiya shartlari qanday edi?□ Belgilangan soatdan koʻproq□ Tanlash imkoni boʻlmagan/ish tanlash cheklangan boʻlgan □ Oziq-ovqat yoʻqligi□ Suv yoʻqligi□ Dam olish kunlari yoʻqligi□ Tibbiy yordam yoʻqligi□ Boshqa ___________________________________________________________________ Mazkur shaxs pul oldimi?□ Ha □ Yoʻq □ Nomaʼlum Agar ha boʻlsa, har oy olgan pul miqdorini koʻrsating: ____________________________ Mazkur shaxsga pul toʻplashiga ruxsat berilganmi?□ Ha □ Yoʻq □ Nomaʼlum Boshqa shaxslar ham shunga oʻxshash holatlarga tushib qolganmi?□ Ha □ Yoʻq □ Nomaʼlum Agar ha boʻlsa, qancha: ________________________________________________________ Jinsi qanaqa? □ Ha □ Yoʻq □ ikkala jinsli Yoshi taxminan nechada boʻlgan? □ voyaga yetmagan 18 yoshgacha □ voyaga yetgan, 18 yoshdan kattaroq 4. Odam savdosi vaziyatidan chiqish yoʻllari Odam savdosi vaziyatidan chiqish sanasi: ________________________________________ Jabrlanuvchi qanday ozod etildi?□ Ekspluatator tomonidan ozod etilgan □ Oʻzi ozod boʻlgan□ Boshqa jismoniy shaxs yordami bilan ozod etilgan□ Huquqni muhofaza qiluvchi organlarining aralashuvi bilan□ NNT yordami bilan□ nomaʼlum□ Boshqa: _________________________________________________________________ 5. Ilgari odam savdosidan jabrlanganlik holati Mazkur shaxs ilgari odam savdosidan jabrlangan boʻlganligi holati□ Ha □ Yoʻq □ Nomaʼlum Agar ha boʻlsa, koʻrsating: ilgari odam savdosidan jabrlangan boʻlgan sanasi:________ Ilgari odam savdosidan jabrlangan boʻlgan davlati _____________________________ Boʻlish davri/yil ___________________________________________________________ Jabrlanuvchi ilgari odam savdosidan jabrlangan boʻlgan vaqtidagi faoliyat turi/ ekspluatatsiya: □ Tijorat shahvoniy ekspluatatsiya□ Notijorat shahvoniy ekspluatatsiya□ Raqqosa sifatida ekspluatatsiya □ Enaga sifatida ekspluatatsiya□ Uy mehnati ekspluatatsiyasi□ Savdo ekspluatatsiyasi□ Qishloq xoʻjaligi ekspluatatsiyasi□ Qurilish ekspluatatsiyasi□ Mehnat yoki xizmatlar ekspluatatsiyasining boshqa turlari_______________________□ Qullikda yoki qullikka oʻxshash sharoitlardagi ekspluatatsiya _____________________□ Tilanchilikka majburlash□ Jinoiy faoliyatda foydalanish□ Qurolli toʻqnashuvlarda foydalanish□ Organlarni yoki toʻqimalarni olib qoʻyish□ Surrogat ona sifatida foydalanish□ Farzandni ekspluatatsiya qilish maqsadida boqib olish □ Ekspluatatsiyaning boshqa turlari___________________________________________ Mazkur shaxs ilgari ham odam savdosidan jabrlangan deb identifikatsiya qilinganmi:□ Ha □ Yoʻq □ Nomaʼlum Agar ushbu shaxs odam savdosidan jabrlangan deb identifikatsiya qilingan boʻlsa, aniqlashtiring:Mamlakat__________________________________________________________________ Identifikatsiyani amalga oshirgan tashkilot: ___________________________________ Jabrlanuvchi ilgari odam savdosidan jabrlangan boʻlganda, yordam koʻrsatilganmi:□ Ha □ Yoʻq □ Nomaʼlum Holatning aniq tafsiloti: ____________________________________________________________________________________________________________________________________________________ Yakunlovchi xulosa:Mazkur shaxs odam savdosidan jabrlangan deb hisoblanadi/hisoblanmaydi Imzo ______________ Sana_____________ Asosiy turlari Belgilari Belgilari uchun tushunchalar I. Odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarni identifikatsiya qilish mezonlari 1. Jinoiy harakatlar 1.1. Yollash. Yollash alomatlari quyidagicha amalga oshirilishi mumkin: 1) yollash maqsadida yolgʻon maʼlumotlar taqdim etish: jamoat joylarida (dam olish joylari, mehnat yarmarkalari, xorijiy taʼlim muassasalarida taʼlim dasturlarini yoritish boʻyicha tadbirlar, turli tanlovlar); bevosita qarindoshlari va tanishlari tomonidan; internet tarmogʻida; sayyohlik va ish bilan taʼminlash agentliklari, tanishish va nikoh agentliklari orqali; vasiylik/homiylikka olish orqali; OAVda reklama berish orqali; boshqa davlat fuqaroligini olishni vaʼda berish; firibgarlik. 2) Majburlash orqali: odam savdosida gumon qilingan shaxs tomonidan jabrlanuvchiga va uning qarindoshlariga nisbatan zoʻravonlik qoʻllash orqali; oʻgʻirlash; nikohga majburlash; tovlamachilik. Yollash deganda, jismoniy yoki yuridik shaxslarni izlash, tanlash, yollash va har qanday ishni bajarish, ish beruvchi yoki boshqa shaxslar manfaatlari uchun xizmatlar koʻrsatish uchun moddiy tovon puli toʻlash maqsadida odamlarni yollashdagi faoliyati tushuniladi. Yollash kelib chiqqan, tranzit qilingan yoki boradigan mamlakatda amalga oshirilishi mumkin. Yollash jismoniy shaxslar tomonidan ham (erkaklar, ayollar, turmush qurgan juftliklar) va yuridik shaxslar tomonidan (turli xil yuridik va noqonuniy bandlik agentliklari, sayyohlik agentliklari va boshqalar) amalga oshirilishi mumkin. Yollashda yolgʻon maʼlumotlar quyidagilar boʻlishi mumkin: taʼlim olish imkoniyatlari toʻgʻrisida; ishga joylashish shartlari toʻgʻrisida; taklif qilinayotgan mehnat shartnomasining qonuniyligi toʻgʻrisida; chet elda oila aʼzolari bilan uchrashish imkoniyati toʻgʻrisida; yashash sharoitlari toʻgʻrisida; boshqa davlatda ish topish va unda yashash uchun zarur boʻlgan huquqiy hujjatlarni olish toʻgʻrisida; taklif qilingan ishning mohiyati; taklif qilingan ish haqi toʻgʻrisida. 1.2. Tashish (transportirovka). Shaxsni ekspluatatsiya qilish maqsadida turli transport vositalaridan foydalanilgan holda yoki foydalanmagan holda davlat hududida yoki chet elda bir joydan ikki joyga koʻchirish. Tashish/transportirovka quyidagicha amalga oshirilishi mumkin: 1) jabrlanuvchi shaxsni mamlakat ichidagi boshqa bir turur joyga, (mamlakat ichidagi odam savdosi) yoki chet elda (transmilliy odam savdosi); 2) transport vositalaridan foydalangan holda (avtomobil, samolyot va boshqalar) yoki ularsiz (borish qiyin boʻlgan hududlar orqali piyoda yurish); 3) jinoiy guruhlar yoki transport kompaniyalari tomonidan. 1.3. Topshirish. Odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxsni ekspluatatsiya qilish maqsadida bir shaxs tomonidan boshqa shaxsga oʻtkazish. Odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxsni topshirish, odatda, mol-mulk bilan bogʻliq boʻlgan pulli bitim natijasida yuzaga keladi. Sobiq egasi uni moddiy manfaat olish uchun yangi egasiga narsa sifatida topshiradi. Pul oʻtkazish nafaqat belgilangan mamlakatda, balki tranzit mamlakatlarida ham amalga oshirilishi mumkin. 1.4. Yashirish. Odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxsni davlat organlari yoki uchinchi shaxslarga jinoyat haqida xabar berish imkoni boʻlmagan joylarga yashirish. Odam savdosidan jabrlangan shaxsni yashirish uning asosiy yashash joyidan tashqarida joylashgan boshqa bir hududda amalga oshiriladi. Bu mehmonxona, mehmon uyi yoki kvartira boʻlishi mumkin. Odam savdosidan jabrlangan shaxsni odatda, boshqa shaxslar, rasmiy va norasmiy shaxslar bilan aloqa qilishdan qochish uchun yashiriladi. Yashirishni tan olish juda qiyin, chunki u majburlashdan koʻra uy-joy bilan taʼminlash bilan bogʻliq. Uy egasining aybdorligi masalasi va darajasi bu shaxs nima yuz berayotgani haqida bergan maʼlumot miqdoriga bogʻliq 1.5. Qabul qilish. Odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxsni kelajakda ekspluatatsiya qilish maqsadida bir shaxs boshqa bir shaxsdan qabul qilishi. Odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxsni qabul qilish shuningdek, topshirish paytida, odatda mol-mulk bilan bogʻliq boʻlgan pulli bitim natijasida yuzaga keladi. Bunday holda, yangi egasining harakatlariga urgʻu beriladi. Yangi egasi jabrlanuvchini avvalgi egasiga moliyaviy foyda berish evaziga qabul qiladi. Sotib olish, ekspluatatsiya maqsadida ish bilan taʼminlash yoki yollashni oʻz ichiga oladi. 2. Jinoiy taʼsir etish usullari 2.1. Jismoniy yoki ruhiy tahdid qilish. Shaxsning erkiga qarshi zoʻravonlikni qoʻllash bilan tahdid qilish. Shaxs itoatsizlik qilgan taqdirda, unga yoki boshqa shaxslarga nisbatan jismoniy yoki ruhiy zoʻravonlik qoʻllashga vaʼda berishni, shuningdek, boshqa shaxslarga zoʻrlik ishlatilayotganini namoyish etishni oʻz ichiga olishi mumkin. Jismoniy yoki ruhiy zoʻravonlik tahdidi kuch ishlatish, yakkalash, qurolni namoyish qilish va boshqa tahdidlar sifatida ham eʼtirof etiladi. 2.2. Shaxsning hayoti va sogʻligʻi uchun xavfli boʻlmagan badaniga shikast yetkazish. Badanga qasddan shikast yetkazish, mehnat qobiliyatini sezilarli darajada yoʻqotish yoki jismoniy azob-uqubatlarni keltirib chiqargan, ammo buning natijasida jabrlanuvchining hayoti va sogʻligʻiga xavf tugʻdirmagan qasddan ish tashlash yoki boshqa zoʻravonlik harakatlariga olib keladi. Odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan kaltaklangan yoki boshqa zoʻravonlik harakatlari (oziq-ovqat va suv bilan taʼminlanmagan, zarur tibbiy yordam koʻrsatilmagan va hokazo) bu jismoniy azob-uqubatlarga va/yoki jarohatlarga olib keldi, ammo jiddiy oqibatlarga olib kelmaydi. Tanada zoʻravonlik izlari (chandiqlar va boshqalar) boʻlishi mumkin) sogʻliqqa zarar ogʻirligining sud-tibbiy taʼrifi xulosasi hisobga olinadi. Zoʻravonlik, ular ustidan koʻproq nazorat qilish uchun shaxslarni giyohvand yoki spirtli ichimliklar olishga majbur qilishi mumkin. Zoʻravonlik insonni asl shartnomada aks etmagan vazifalarni bajarishga majbur qilish uchun ham ishlatilishi mumkin (masalan, asosiy vazifalardan tashqari majburiy uy vazifasini bajarish uchun). 2.3. Insonning hayoti va sogʻligʻi uchun xavfli boʻlmagan ruhiy zoʻravonlikdan foydalanish. Shaxsga ruhiy zoʻravonlik natijasida odam savdosi jabrlanuvchisi oʻz irodasini erkin nazorat qila olmaydi va odam savdogarining topshirigʻiga binoan harakatlarni amalga oshiradi. Ruhiy zoʻravonlik alomatlari shikastlanishdan keyingi stressni oʻz ichiga olishi mumkin — fikrlash buzilishi, tartibsizlik, xotira muammolari va uyquning buzilishi. Haqorat, har qanday xatti-harakatlar uchun aybdorlik hissini singdirish, masxara qilish, qoʻpol munosabat, qoʻrqitish va boshqalar ruhiy zoʻravonlik deb ham tan olinadi. Oʻzaro munosabatlarni doimiy ravishda suiisteʼmol qilish va buzish, shuningdek, odamning zaifligini oshirishga qaratilgan psixologik majburlashning bir shakli hisoblanadi. Tahdidlarning ishonchliligi va taʼsirini jabrlanuvchining individual eʼtiqodi, yoshi, madaniy darajasi va ijtimoiy-iqtisodiy holati hisobga olingan holda baholash kerak. Sogʻlikka yetkazilgan zararning ogʻirligi toʻgʻrisida sud-tibbiyot xulosasi hisobga olinadi. 2.4. Shaxsning hayoti, jismoniy yoki ruhiy salomatligi uchun xavfli boʻlgan zoʻravonlikdan foydalanish. Qasddan badanga ogʻir shikast yetkazish yoki oʻrtacha ogʻirlikdagi tan jarohati yetkazish, natijada: 1) koʻrish, soʻzlash, eshitish qobiliyatini yoʻqotish yoxud biron aʼzoning ishdan chiqishi yoki uning faoliyati tamoman yoʻqolishiga, ruhiy holatining buzilishiga yoki sogʻligʻining boshqacha tarzda buzilishiga, umumiy mehnat qobiliyatining oʻttiz uch foizidan kam boʻlmagan qismining doimiy yoʻqolishiga yoki homilaning tushishi yoxud badanning tuzalmaydigan darajada xunuklashishiga; 2) uzoq muddatli sogʻliqni buzilishiga yoki uchdan bir qismidan kam boʻlgan doimiy nogironlik holatiga olib keladigan oʻrtacha ogʻirlikdagi jismoniy shikastlanish. Qasddan badanga oʻrtacha ogʻir shikast yetkazish, sogʻliqning uzoq vaqt, yaʼni kamida yigirma bir kun, ammo toʻrt oydan koʻp boʻlmagan davrda yomonlashuviga yoki umumiy mehnat qobiliyatining oʻn foizidan oʻttiz uch foizigacha yoʻqolishiga sabab boʻlgan qasddan badanga oʻrtacha ogʻir shikast yetkazish. Ushbu xavfli harakatlar jabrlanuvchiga yetkazish vaqtida hayoti uchun xavfli boʻlgan yoki normal rivojlanish jarayonida, tegishli tartibda davolanmasa jabrlanuvchining oʻlimiga sabab boʻlishi yoki nogironligiga olib kelishi mumkin boʻlgan jarohatlarga kiradi. Sogʻlikka yetkazilgan zararning ogʻirligi toʻgʻrisida sud-tibbiyot xulosasi hisobga olinadi. 2.5. Qiynash. Odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxs koʻp marotaba yoki uzoq vaqt davomida ogʻriq yetkazish bilan bogʻliq harakatlar, chimchilash, savalash, toʻmtoq yoki oʻtkir uchli narsalar bilan koʻplab, ammo uncha katta boʻlmagan shikastlar yetkazish, qizdirilgan buyumlar bilan odam tanasiga taʼsir koʻrsatish yoki boshqa shunga oʻxshash qiynoqlar. Qiynoqlar — bu yuqoridagi maqsadlar uchun qasddan qiynoqqa solish yoki jiddiy jismoniy yoki ruhiy azob berishdir. Qiynoqlar va boshqa zoʻravonlik turlari oʻrtasidagi farq, berilgan ogʻriqning intensivligi asosida belgilanadi. Qiynoqlar odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxsdan pulni undirish, qoʻrqitish yoki baʼzi harakatlarga majburlash maqsadida unga jismoniy yoki ruhiy azob yetkazishni anglatadi. Qiynoqlar ogʻirlashtiruvchi va qasddan qilingan, gʻayriinsoniy va qadr-qimmatni kamsitadigan muomaladir. Jismoniy va ruhiy zoʻravonlik uyqu, oziq-ovqat va suvdan mahrum qilish, termal, kimyoviy kauterizatsiya (Moxibustion), qoʻrqitish, tibbiy yordamdan, shaxsiy gigiyena buyumlaridan va boshqadan mahrum qilish bilan ifodalanadi. 2.6. Insonni boʻysundirish uchun gʻayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsitadigan muomaladan foydalanish. Gʻayriinsoniy muomala-noqonuniy jismoniy yoki ruhiy azob-uqubatlarga olib kelishi mumkin boʻlgan qiynoqlardan boshqa har qanday muomala. Shaxsni kamsituvchi muomala — bu odamni boshqa odamlar oldida qoʻpol ravishda kamsitadigan yoki uni oʻz irodasi va vijdoniga zid ish tutishga majbur qiladigan yoki jabrlanuvchini qoʻrquv, kamsitilish, xavotirga soladigan, odamni kamsitishga va jismoniy holatini bostirishga qodir qiynoqlardan boshqa har qanday muomala. shuningdek, jabrlanuvchiga boʻysunish uchun axloqiy qarshilik. Shaxsni kamsituvchi muomala — bu odamni boshqa odamlar oldida qoʻpol ravishda kamsitadigan yoki uni oʻz irodasi va vijdoniga zid ish tutishga majbur qiladigan yoxud jabrlanuvchini qoʻrquv, kamsitilish, xavotirga soladigan, shaxsni kamsitishga va jismoniy holatini bostirishga qodir qiynoqlardan boshqa har qanday muomala. Gʻayriinsoniy va qadr-qimmatni kamsitadigan muomala — odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilingan shaxsni boʻysundirish maqsadida unga qarshi qilingan harakatlar majmuasi. 2.7. Oʻgʻirlash Odam savdosidan jabrlangan, odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxsni xohishiga yoki irodasiga zid ravishda sodir etilgan xatti-harakatlar, yashash joyini yoki vaqtincha yashash joyini oʻzgartirish, shuningdek, ozodlikdan mahrum qilish bilan bogʻliq harakatlar. Odam oʻgʻirlash quyidagi ketma-ketlikda uchta bosqichni oʻz ichiga oladi: 1) jabrlanuvchini qoʻlga olish; 2) doimiy yoki vaqtincha yashash, ishlash, dam olish, davolanish va boshqalardan koʻchib oʻtish; 3) ozodlikdan mahrum qilingan shaxsni irodasiga qarshi yoki uning xohish-irodasini hisobga olmasdan ozodlikdan mahrum qilish bilan ushlab turish. Shaxsni oʻz xohish-irodasiga qarshi oʻgʻirlash, uning doimiy yoki vaqtincha yashash joyidan koʻchib oʻtishi, joylashgan joyidan boshqacha joyda ushlab turish, garovga olish alomatlari bilan bogʻliq boʻlmagan va qoʻlga olish, aldash yoki hayot va sogʻliq uchun xavfli boʻlmagan zoʻravonlik ishlatish bilan sodir etilgan yoki bunday zoʻravonlik tahdidi. Odam oʻgʻirlash odam savdosi jabrlanuvchisini oʻz irodasiga qarshi qasddan qoʻlga olishni, tashishni va cheklashni oʻz ichiga oladi. 2.8. Hujjatlarni olib qoʻyish. Odam savdosidan jabrlangan shaxsning shaxsini tasdiqlovchi hujjatlar, sayohat hujjatlari (pasport, shaxsiy guvohnoma, yashash guvohnomasi va boshqalar), hujjatlarni olib qoʻyish orqali foydalanishdan mahrum qilish. Odam savdosidan jabrlangan, odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxsning shaxsini tasdiqlovchi hujjatlar, masalan, huquqni muhofaza qilish organlari bilan bogʻliq ayrim ishlarni hal qilish zarurati uchun turli bahonalar ostida olib qoʻyilishi mumkin. Keyin oʻz hujjatlarini olgan kishiga boʻysunish uchun qoʻrquv va masʼuliyatni his qilish uchun shaxsga qaytarilmaydi. 2.9. Asossiz qarzni toʻlash uchun shaxsni majburiy holatda ushlab turish. Odam savdosidan jabrlangan, odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxsni harakat erkinligidan mahrum boʻlgan holatda, uchinchi shaxs tomonidan qonuniy yoki noqonuniy ravishda belgilangan qarzni toʻlamagunga qadar garovga olinadi. Odam savdosidan jabrlangan, odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxs qamoqqa tashlanadi yoki kichik hududda harakat erkinligi cheklanadi, yoki uchinchi shaxs asossiz qarzni (qarzga qullik) toʻlash paytigacha garovda saqlanadi. Bu deyarli muddatsiz davom etishi mumkin, chunki bir tomondan, koʻrsatilayotgan ishlar va xizmatlar kam baholanadi, boshqa tomondan, oziq-ovqat va turar joy uchun toʻlov shu qadar yuqori narxlarda undiriladiki, qarzni undirish deyarli mumkin emas. Bunday munosabatlar qonuniy koʻrinish berish uchun qarz bilan bogʻliq shartnoma asosida oʻrnatilishi mumkin. Aslida, bunday munosabatlar noqonuniydir, chunki ular yolgʻonga asoslangan va shartnoma shartlari adolatsizdir. Qarz, ish haqi avanslari yoki sayohat xarajatlarini qoplash uchun qarzlardan, kunlik yashash xarajatlaridan, tibbiy xarajatlar kabi favqulodda xarajatlardan kelib chiqishi mumkin. Taʼsir usullari manipulyatsiyaga, ayniqsa, savodsiz ishchilarga taʼsir qilishi mumkin. Taʼsir qilish usullari, ayniqsa, savodsiz ishchilarga taʼsir qilishi mumkin. 2.10. Aldash. Odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotganga, odam savdosidan jabrlangan shaxsga ham jismoniy, ham ruhiy azob yoki jiddiy ogʻriq tugʻdiradigan har qanday harakat qasddan sodir etiladi. Yolgʻon, jinoyat sodir yetish usuli sifatida, muayyan holatlar yoki harakatlar haqida yolgʻon maʼlumot berishdan iborat faol harakatlar orqali va holatlarni yoki real faktlarni yashirish yoki yashirishdan iborat harakatsizlik orqali namoyon boʻlishi mumkin (masalan, qonuniy ish joyi haqida ishga qabul qilish paytida yolgʻon vaʼdalar, jabrlanuvchining ishlashga majbur boʻladigan haqiqiy sharoitlarni yashirish va boshqalar yoki haq haqida operatsiya davomida yolgʻon vaʼdalar-ish oxirida yoki maʼlum bir kalendar davridan keyin maʼlum bir miqdorda soʻng daromad butun miqdorini toʻlash uchun). Aldash quyidagilarni oʻz ichiga oladi: ish, mablagʻ yoki ish beruvchining tabiati haqida yolgʻon gapirish; mehnat sharoitlari va / yoki ish haqi haqida aldash; mehnat shartnomasi yoki xizmat shartnomasining mazmuni yoki qonuniyligi haqida yolgʻon gapirish; oilani birlashtirish haqidagi aldov; yaxshilangan uy-joy yoki yashash sharoitlari haqida aldash; qonuniy qolish haqida aldash va/yoki migrant maqomini olish; safar shartlari va maqsadlari haqida yolgʻon gapirish; nikoh yoki farzandlikka olish haqidagi yolgʻon vaʼdalar berish; taʼlim muassasalariga oʻqishga kirishi toʻgʻrisida yolgʻon vaʼda berish. Odam savdosi jinoyatini shaxsiy manfaatlar yoʻlida yoki uchinchi shaxslarning manfaatlarini koʻzlab odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotganga chalgʻituvchi va zarar yetkazish maqsadida yolgʻon yoki buzib koʻrsatilgan faktlar bilan amalga oshiriladi. Aldash bilan bir qatorda koʻp hollarda psixologik manipulyatsiya ham ishlatiladi — bu qasddan aldashga asoslangan ishontirish usuli hisoblanadi. Bunda shaxs manipulyator tasvirlangan holatlar haqiqatligiga ishonadi. Misol uchun, shahvoniy ekspluatatsi qilishdan oldin shaxs, shu maqsadda foydalanilayotgan va taqdirga tan bergan boshqa jabrlanganlar bilan bir xonada bir necha oy davomida yashashga majbur qilinadi. Sekin asta shaxsning fikrida bunga koʻnikish paydo boʻlib, ongida xulq-atvorning yangi modeli shakllana boshlaydi. Shu bilan birga bu davr orasida unga boshqa yoʻl yoʻqligi eslatib turiladi. Buni oqibatida aksariyat hollarda shaxs oʻzi fohishalik qilishga rozilik bildiradi hamda foydalanuvchiga nisbatan uning adolatli shaxs deb qabul qiladi va aytilgan ishdan bosh tortishi foydalanuvchiga yoki boshqa shaxslarga zarar keltirishi mumkinligini oʻylay boshlaydi. Shuningdek, ayrim xollarda qoidabuzarliklar sodir etilganligi toʻgʻrisida holatlar uyushtiriladi va foydalanuvchilar tomonidan bu narsalar toʻgʻrilanganligi namoyish etiladi va ularning qarzdorliklarini his qilishlariga undaladi. Aldov ogʻzaki yoki yozma boʻlishi mumkin. Voyaga yetmagan shaxslarni aldash ularga va/yoki ularning ota-onalariga (vakillariga) berilgan yolgʻon vaʼdalar orqali amalga oshirilishi mumkin. 2.11. Vaziyatning qaltisligidan foydalanish. Odam savdosi bilan shugʻullanuvchilarning, shaxs tushib qolgan ogʻir vaziyatlardan foydalanishi: ularning xavfli ijtimoiy turmush darajasi; yoshi, homiladorlik, kasallik, nogironlik, jismoniy yoki ruhiy nogironlik yoki aqli zaiflik tufayli yuzaga kelgan holat; noqonuniy kirish yoki tranzit yoki maqsad mamlakatda qolish bilan bogʻliq ularning xavfli joy. Zaif vaziyat: jabrlanuvchini izolyatsiya qilish, ularning qiyin iqtisodiy ahvoli, oilaviy muammolar yoki ijtimoiy resurslarning yetishmasligi va boshqalar. Zaiflikni suiisteʼmol qilish quyidagi hollarda ham qoʻllanilishi mumkin: qiyin oila yoki shaxsiy vaziyat; taʼlim yetishmasligi / til; axborot yetishmasligi; ish beruvchi tomonidan nazorat / ekspluatator; noqonuniy ravishda migrant maqomini olish. Majburiy mehnat holatlarida zaiflik mezonlari quyidagilarni oʻz ichiga olishi mumkin: mahalliy til koʻnikmalarining yoʻqligi; mahalliy qonunlarni bilmaslik; muqobil tirikchilik vositalarining yoʻqligi; diniy yoki etnik ozchilik guruhiga mansub; nogironlik yoki shaxsni aholining koʻpchiligidan ajratib turadigan boshqa xususiyatlar. Zaiflik zaiflikning har qanday turi sifatida tushunilishi kerak: aqliy, hissiy, oilaviy, ijtimoiy yoki iqtisodiy. Bu odamni ekspluatatsiyani qabul qilishga majbur qiladigan umidsiz vaziyatlar majmuasiga ishora qiladi, chunki ular haqiqiy va maqbul muqobillikka ega emas. 2.12. Hokimiyatni suiisteʼmol qilish. Mansabdor shaxs tomonidan uning xizmat vazifalari doirasiga kiruvchi harakatlarni bajarmasligi yoxud mansabdor shaxsning oʻz vakolatidan foydalanib, odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxsga taʼsir koʻrsatishi yoxud oʻz vakolatidan xizmat manfaatlariga xilof ravishda foydalanishi. Jabrlanuvchining koʻrsatmasidan kelib chiqib, unga qarshi jinoiy harakatlar oʻz lavozimidan uchinchi shaxs manfaatlari uchun yoki shaxsiy maqsadlarda foydalangan holda mansabdor shaxs tomonidan sodir etiladi. 2.13. Boshqa shaxsni nazorat qiluvchi shaxsning roziligini olish uchun toʻlovlar yoki manfaatdor etish evaziga ogʻdirib olish. Oʻzbekiston Respublikasi jinoyat kodeksining 135-moddasida nazarda tutilgan harakatlarni sodir etib, shaxsdan foydalanish uchun shaxslar oʻrtasida tuzilgan bitim. Boshqa shaxsni nazorat qiluvchi shaxs-odam savdosi jarayonida ushbu kuchdan foydalanib, jabrlanuvchini nazorat qiluvchi shaxs. Boshqa shaxsni nazorat qiluvchi shaxs: ota-onalar, farzandlikka oluvchilar, vasiylar va boshqalar boʻlishi mumkin. 2.14. Jismoniy qaramlikdan foydalanish. Odam savdosidan jabrlangan shaxs tanasining giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar, alkogolli ichimliklar bilan oʻzaro taʼsiri natijasida yuzaga keladigan jismoniy yoki ruhiy bogʻliqlik. Xulq-atvorda yuzaga keladigan oʻzgarishlar va boshqa reaksiyalar bilan tavsiflangan holat har doim oʻzlarining aqliy taʼsirini qayta his qilish va baʼzan azob-uqubatlardan qochish uchun bunday moddalarni uzoq muddatli yoki vaqti-vaqti bilan qabul qilish zarurati bilan bogʻliq. Odam savdosi bilan shugʻullanuvchi shaxslar koʻpincha jabrlanuvchilar uchun giyohvandlik yoki psixotrop bogʻliqlikni keltirib chiqaradi. Bu ular uchun ikkita sababga koʻra foydalidir. Stimulyatorlar odam savdosidan jabrlangan shaxsga bir muncha vaqt unutishga yordam beradi, “yaxshi” kayfiyatni yaratadi, bu esa oʻz navbatida mijozlarni xursand qiladi. Bundan tashqari, odam savdosi bilan shugʻullanuvchi shaxslarga toʻliq boʻysunishga erishadi va giyohvandlik yoki psixotrop qaramlikka tushib qolgan jabrlanuvchini oson boshqarish imkoniga ega boʻladi. 2.15. Huquqlari va manfaatlariga jiddiy ziyon yetkazishi mumkin boʻlgan maʼlumotlarni tarqatish tahdidi. Odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxsni qoʻrqitish uchun maxfiy maʼlumotlardan nazorat mexanizmi sifatida foydalanish. (oilasiga intim xarakterdagi maʼlumotlarni oshkor qilish tahdidi va boshqalar.) Huquqlari va manfaatlariga jiddiy ziyon yetkazishi mumkin boʻlgan maʼlumotlarni tarqatish tahdidi odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxsning koʻrsatmasi asosida olinadi. 2.16. Harakat erkinligini cheklash. Odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxsni erkinlikdan mahrum qilish yoki muayyan hudud bilan harakat erkinligini cheklash orqali odatda, boshqa odamlar bilan aloqa qilishning oldini olish yoki mehnat ekspluatatsiyasini maksimal darajada oshirish. Odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxs koʻpincha boshqalar bilan muloqotga kirishishni oldini olish yoki ishini mehnat ekspluatatsiyasini maksimal darajada oshirish maqsadida erkinlikdan mahrum qilinadi yoki muayyan hudud bilan harakat erkinligi cheklanadi. Harakat erkinligini cheklash soqchilar tomonidan yoki videokameralardan foydalangan holda amalga oshirilishi mumkin. 2.17. HMQOga xabar berish bilan tahdid qilish. Jabrlanuvchining mamlakatda boʻlishi noqonuniyligi toʻgʻrisidagi axborotni oshkor qilish xavfi ostida muayyan harakatlarni amalga oshirishni talab qilish. Bu, odatda, muhojirlar uchun mamlakatda qolish, ularning holati noqonuniy boʻlganda qoʻllaniladi. Majburiy mehnat ekspluatatsiyasi davomida ish haqining yoʻqolishiga; oila aʼzolarini ishdan boʻshatish; mehnat sharoitlarining yanada yomonlashishi yoki imtiyozlarning bekor qilish kabi tahdidlar koʻrinishida namoyon boʻlishi mumkin. 3. Maqsad Maqsad (ekspluatatsiya) — odamlardan foydalanish boshqa shaxslarning fohishaligidan foydalanishni yoki ulardan shahvoniy foydalanishning oʻzga shakllarini, majburiy mehnatni yoki xizmatlarni, qullikni yoxud qullikka oʻxshash odatlarni, erksizlik holatini yoxud inson aʼzolarini, toʻqimalarini va (yoki) hujayralarini ajratib olishni anglatadi. 3.1. Odamlardan fohishalikda foydalanishning oʻzga shakllari Fohishalikdan foydalanish deganda , odam uning haq evaziga nomuayyan doiradagi jinsiy sheriklar bilan shahvoniy munosabatlarga kirishishidan muttasil foydalanish tushuniladi. Shahvoniy foydalanishning oʻzga shakllari deganda odamning undan pornografik tasvirlar tayyorlash, buzuq harakatlar sodir etish va boshqa maqsadlarga foydalanish uchun berilishi tushuniladi. Odam savdosidan jabrlangan shaxsni fohishabozlik bilan shugʻullanishga, pornografik materiallarni ishlab chiqarish, tarqatish va aylanmasini amalga oshirish, ularni sotib olish, sotish yoki saqlash maqsadida tayyorlanadigan pornografik tomoshalarda qatnashishga, boshqa turdagi jinsiy ekspluatatsiya turlarida foydalanish yoki jinsiy xarakterdagi boshqa harakatlarga majburlash. Ekspluatatsiya — bu shaxsning ixtiyoriga qarshi biror-bir ish yoki xizmat koʻrsatishga noqonuniy majburlash (majburlash vositasi sifatida qoʻllaniluvchi yuridik, jismoniy yoki psixologik omillar) sababli ushbu ish va xizmatlarni bajarishni rad eta olmaslikni anglatadi. Ekspluatator odam savdosidan jabrlanganga turli taʼsir oʻtkazish choralarini qoʻllashi mumkin. Taʼsir oʻtkazish choralari oʻziga xos xususiyatlarga ega boʻlishi mumkinligini inobatga olish zarur, masalan: yomon shart-sharoitlardagi ish joyiga oʻtkazish; kelgusida yaxshi ishlarda ishlashga yoʻl qoʻymaslik; yashash joyi va kundalik ehtiyojlardan mahrum qilish va boshqalar. Shahvoniy xizmatlar ekspluatatsiyasi holatida ekspluatator aniq moddiy manfaatni koʻzlaydi. Odatda, odam savdosidan jabrlangan ekspluatatorning doimiy nazorati ostida boʻladi va shahvoniy xarakterdagi xizmatlarni majburlov ostida yoki xizmat haqqi toʻlovini kutib amalga oshiradi, lekin ekspluatator: umuman haq toʻlamaydi yoki juda ham kam miqdorda arzimas haq toʻlaydi; kutilayotgan toʻlovdan asossiz ravishda sezilarli miqdorda chegirib qoladi. Shahvoniy xizmatlar yoki pornografiyada odam savdosidan jabrlangan shaxsdan majburiy foydalanish ekspluatator yoki boshqa shaxslar uchun moddiy daromad keltiruvchi serdaromad faoliyat sanaladi. 3.2. Shahvoniy ekspluatatsiyaning boshqa shakllari (notijorat shahvoniy ekspluatatsiya). Jinoiy xatti-harakatni sodir etgan shaxsning yoki boshqa shaxslarning mol-mulki hajmiga bevosita taʼsir qilmaydigan faoliyat boʻlib, bu oʻzaro rasmiy nikoh (shu jumladan, koʻpxotinlilikda), sharʼiy nikoh yoki boshqa shunga oʻxshash yashash turlarida namoyon boʻladi. Notijorat shahvoniy xizmatlar ekspluatatsiyasiga birgalikda majburiy yashash yoki majburiy nikoh misol boʻla oladi. Bu kabi holatlardagi munosabatlarda moddiy manfaatdorlik koʻzlanmaydi. 3.3. Majburiy mehnat. Majburiy mehnat — bu shaxs oʻz xizmatlarini ixtiyoriy ravishda taklif qilmagan, har qanday jazo tahdidi ostida har qanday shaxsdan talab qilinadigan har qanday ish yoki xizmatni bajarishdir. Majburiy mehnat quyidagi belgilarga ega: ish yoki xizmatlarni aldash, majburlash, zoʻravonlik yoki zoʻravonlik tahdidi bilan taʼminlash (yoki bajarish); zoʻravonlik yoki zoʻravonlik tahdidi ostida oʻta ogʻir (noqulay) ish sharoitlari va kun koʻrish/yashash sharoitlari; zoʻravonlik yoki zoʻravonlik tahdidini qoʻllash orqali har qanday vaqtda mehnat munosabatlarini toʻxtatish imkoniyatini cheklash va mahrum qilish. Majburlash quyidagi belgilarga ega: ishchining zaif ahvolini suiisteʼmol qilish; harakatni cheklash; izolyatsiya/yakkalash; jismoniy va jinsiy zoʻravonlik; qoʻrqitish va tahdidlar; shaxsni tasdiqlovchi hujjat yoki shaxsiy buyumlarni musodara qilish yoki ushlab turish; ish haqqining maʼlum miqdorini ushlab qolish; qarzni qoplash (qarzdorlik girdobi), shuningdek, majburiy qarzdorlik oqibatida yuzaga kelgan qarzlarini toʻlatish maqsadida odam savdosidan jabrlangan shaxsni majburan ushlab turish. Majburiy mehnat holatini ish beruvchining mehnat qonunchiligini buzgan holatidan ajrata olish kerak. Misol uchun, xodimga belgilangan davlatda ish haqqi uchun belgilangan eng kam ish haqqini toʻlashdan bosh tortish majburiy mehnat belgisi emas. Biroq, agar ish beruvchi qonun bilan taqiqlangan majburiy vositalar va usullarni qoʻllagan holda ishchining ish joyini tark etishiga toʻsqinlik qilsa, bu faktlar majburiy mehnatning belgisi hisoblanadi. Majburiy mehnat ixtiyoriga (oʻz xohish-irodasi va irodasiga) qarshi va jazolanish tahdidi ostida (majburlash yoʻli bilan) amalga oshiriladigan ish deb koʻrib chiqilishi zarur. Majburiy mehnat odam savdosidan jabrlangan shaxsning xohish-irodasiga qarshi majburan mehnat qilishga undash boʻlib, bunda jabrlanuvchi boshqa holatlarda oʻz erki va istagiga koʻra bu kabi mehnat shart-sharoitlarga rozilik bermasligini, aldov (yollash) va majburlash orqali ish topishni anglatadi. Haddan tashqari noqulay ish sharoitlari quyidagilarni oʻzida aks ettiradi, masalan, xavfli ish (jiddiy jarohat yoki shikastlanish, shu jumladan oʻlimga olib keluvchi omillar), zararli mehnat sharoiti (kasalliklarga olib keluvchi, shu jumladan mavjud kasalliklarni yanada kuchaytiradigan omillar), ortiqcha ish yuklamasi (belgilangan mehnat meʼyorlardan ortib ketuvchi omillar), belgilangan vaqtdan ortiq ish vaqti (dam olish va ovqatlanish vaqtini cheklanishi, boʻsh vaqt nazorati va boshqalar), yaʼni mehnatni muhofaza qilish va ishlab chiqarish xavfsizligi talablariga javob bermaydigan mehnat sharoitlari. Haddan tashqari noqulay yashash shart-sharoitlari yomon holatdagi maishiy turar joylarni (avariya holatidagi, qurilishi tugallanmagan yoki boshqa yaroqsiz binolar/inshootlarda yashash, sanitariya sharoitlariga javob bermaydigan joylar, yashash joyini erkin tanlashni taqiqlash) oʻz ichiga oladi. Har qanday vaqtda mehnat munosabatlarini tugatish toʻgʻrisida ongli ravishda rozilik berish imkonining cheklanganligi va erkin qaror qabul qilish istagi bildirilganda, ish beruvchi tomonidan jazolanish yoki ishchining salomatligiga taʼsir koʻrsatuvchi vaziyatni yuzaga keltiriladi. Majburiy mehnat sharoitida shaxsni ushlab turish uchun jazo tahdidi sifatida quyidagi keng qamrovli vositalar qoʻllanilishi mumkin boʻlib, ular biror-bir koʻrinishdagi mehnat yoki xizmatni bajarishga majburlashni oʻz ichiga oladi: jismoniy va psixologik zoʻravonlik va tahdidlar; ish haqqining koʻp qismini ushlab qolish, masalan, oziq-ovqat va turar joy uchun ortiqcha chegirmalarni oʻzlashtirib olish; ish beruvchi tegishli mehnat haqqini kelishilgan tartibda toʻlab bermaslik maqsadida shaxsning mehnat yoki xizmatini ayni vaqtdagi shart-sharoitda davom ettirishi uchun majburlash maqsadida ish haqqini toʻlab bermay ushlab qolish yoki ish haqqidan qisman ushlab qolish; oʻz mehnat haqqini nazorat qilish va daromadini erkin tasarruf etish imkoniyatining cheklanganligi; oila aʼzolariga tahdid qilish; qarzlari bilan manipulyatsiya qilish; yakkalash, yaʼni izolyatsiya (boshqalar bilan aloqada boʻlishning qisman yoki toʻliq cheklanishi, masalan, telefon aloqalari yoki boshqa aloqa vositalariga cheklov qoʻyilishi yoki taqiqlanishi kabilar); oʻz oilasi yoki doʻstlaridan ajratib qoʻyish va/yoki cheklangan joylardagi odamlar bilan ishlash yoki yashashga majbur qilish. Yakkalash, yaʼni izolyatsiya bu kabi holatlarda shaxsning oʻz xohish-irodasiga qarshi ushlab turishni, yaʼni yopiq muhitda yoki ish joyda saqlash, boshqa ishga oʻtishi, yashash joyini oʻzgartirishi yoki harakatlanishini cheklanishini oʻz ichiga oladi. Bundan tashqari, shaxs doimiy yoki qisman nazorat ostida boʻlishi mumkin. 3.4. Qullikdagi ekspluatatsiya yoki qullikka oʻxshash odatlar. Qullik — bu shaxsning ahvoli yoki holati boʻlib, mazkur shaxsga nisbatan boshqa bir shaxsning unga boʻlgan egalik, mulkchilik huquqi sanaladi. Qullikka oʻxshash sharoitlar — bu shaxsni muayyan shart-sharoitlarda saqlash yoki ushlab turish, boshqa bir shaxs tomonidan boshqarilishi yoki shaxsga nisbatan kuch ishlatilishi, maʼlum xizmatlarni koʻrsatish uchun aldov yoki zoʻravonlikni qoʻllash tahdidi, shu jumladan, birga yashashga koʻndirish, birgalikdagi nikohda yashash uchun majburan ushlab turish sanaladi. Qullik — bu insonning mehnatidan foydalanish boʻlib, unga nisbatan mulkdorlik huquqiga xos boʻlgan vakolatlar amalga oshiriladi, agar bu shaxs oʻz nazoratidan tashqari sabablarga koʻra ushbu mehnatni (ishlarni, xizmatlarni) bajarishdan bosh torta olmasa. 3.5. Jinoiy faoliyatda foydalanish. Jinoyat sodir etishga majburlash. Shaxslarni majburan uyushgan jinoiy guruhlarga jalb qilish holatlarida odam savdosi bilan shugʻullanuvchining oʻzi ham ishtirok etishadi hamda boshqarishadi. Odam savdosidan jabrlanganning bunday jinoiy guruhlardagi ishtirok etishga jalb qilinishi baʼzi jinoyatlarning xususiyatlariga bogʻliq boʻlib, bunda uning tanasi jinoyatni amalga oshirishda muhim oʻrin tutadi (yopiq binolarga deraza, panjara, tuynuk va boshqalar orqali kirish). 3.6. Transplantatsiya uchun inson aʼzolari va toʻqimalarini ajratib olish. Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat Kodeksining 133-moddasida nazarda tutilgan inson aʼzolari yoki toʻqimalarini ajratib olish bilan bogʻliq holatlar. Tibbiy sabablarga koʻra shoshilinch jarrohlik operatsiyasi paytida odam savdosidan jabrlanganlar va ularning yaqinlarining roziligisiz organlari olingan holatlarga taalluqli boʻladi. Jabrlanuvchi pul mukofoti evaziga aʼzolaridan birini ajratib olishga rozilik berishi, lekin ushbu organni ajratib olish jarayonida jabrlanuvchidan rozilik olinmagan va ogohlantirilmagan yana boshqa bir organni ajratib olish holatlari ham boʻladi. Bu holat haqida jabrlanuvchi oradan biroz vaqt oʻtgach, salomatligi toʻsatdan yomonlashgandan keyingina xabar topishi mumkin. 3.7. Noqonuniy bola asrab olish maqsadida bolaning huquqlarini suiisteʼmol qilish. Ekspluatatsiyada qoʻllash maqsadida bolani noqonuniy asrab olishga qaratilgan harakatlar. Bolani noqonuniy asrab olish, agar bolani ekspluatatsiyada (moliyaviy yoki boshqa maqsad va manfaatlar uchun suiisteʼmol qilish) qoʻllash maqsadida amalga oshirilsa, odam savdosining ajralmas qismi boʻlishi mumkin. 3.8. Insonning asosiy huquqlari va erkinliklarini buzadigan faoliyat bilan shugʻullanishga majburlash. Odam savdosidan jabrlangan shaxs tomonidan qonun bilan himoya qilinadigan asosiy huquqlari va erkinliklarini buzilishiga olib keluvchi faoliyat bilan shugʻullanishga qaratilgan harakatlar. Jabrlanuvchiga nisbatan noqonuniy taʼsir oʻtkazish usullarini qoʻllash orqali sodir etiladi. II. Odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan voyaga yetmagan shaxslarni identifikatsiya qilish mezonlari 1. Jinoiy harakatlar 1.1. Yollash. Yollash belgilari quyidagilardan tarkib topgan boʻlishi mumkin: 1) yollash maqsadida yolgʻon maʼlumotlar berish orqali aldov: jamoat joylari toʻgʻrisida maʼlumotlar (dam olish joylari, boʻsh ish oʻrinlari yarmarkalari, xorijiy taʼlim muassasalarida taʼlim dasturlarini yoritishga qaratilgan tadbirlar, turli tanlov musobaqalari kabilar); bevosita aloqador shaxslar (qarindoshlar, tanishlar); internet orqali aloqalar; sayyohlik, ish bilan taʼminlash, migratsiya, tanishuv yoki nikohni rasmiylashtirish agentliklari orqali aloqalar; farzandlikka asrab olish; ommaviy axborot vositalarida reklama joylashtirish; chet el fuqaroligini olish uchun vaʼdalar; firibgarlik; 2) quyidagi usullar yordamida majburlash: odam savdosidan jabrlangan — voyaga yetmagan shaxs va uning yaqinlariga nisbatan zoʻravonlik qoʻllash; oʻgʻirlash; nikohga majburlash; tovlamachilik (shantaj). Yollash jarayoni qanday sharoitlarda amalga oshirilganligidan qatʼi nazar, ushbu ilovaning 2-bandida koʻrsatilgan maqsadlarda foydalanish uchun bolani tanlov orqali jalb etish. Yollash deganda, jismoniy yoki jismoniy yoki yuridik shaxslarni izlash, tanlash va yollash boʻyicha moddiy manfaat evaziga biror bir koʻrinishdagi faoliyatni yollovchini manfaatini koʻzlagan holda bajarish, xizmat koʻrsatish tushuniladi. Yollash jarayoni kelib chiqish, tranzit yoki belgilangan davlatda ham amalga oshirilishi mumkin. Yollash jismoniy shaxslar tomonidan ham (erkaklar, ayollar, oilaviy juftliklar) va yuridik shaxslar tomonidan (turli xil yuridik va noqonuniy bandlik agentliklari, sayyohlik agentliklari va boshqalar) amalga oshirilishi mumkin. Ishga yollashda yolgʻon maʼlumotlar quyidagilar boʻlishi mumkin: taʼlim olish imkoniyatlari; ishga joylashish shartlari; taklif qilingan mehnat shartnomasining qonuniyligi; chet elda oila aʼzolari bilan uchrashish imkoniyati; yashash sharoitlari; boshqa davlatda ish topish va unda yashash uchun zarur boʻlgan huquqiy hujjatlarni olish; taklif qilingan ishning mohiyati; taklif qilingan ish haqi. 1.2 Tashish (transportirovka). Ushbu shaxsni yanada koʻproq ekspluatatsiya qilish maqsadida odamni turli transport vositalaridan foydalangan holda yoki foydalanmasdan davlat hududida yoki chet elda bir joydan ikkinchi joyga koʻchirish. Tashish / transportirovka qilish quyidagi holatlarda amalga oshirilishi mumkin: 1) odam savdosidan jabrlangan bolaning doimiy yashash joyi boʻlgan davlat ichidagi hududdan boshqa hududda (mamlakat ichkarisidagi odam savdosi) yoki chet eldagi (transmilliy odam savdosi) odam savdosi; 2) transport vositalaridan foydalangan (avtomobil, samolyot va boshqalar) yoki ulardan foydalanmagan holda (transport vositalarida harakatlanish qiyin va/yoki muammoli boʻlgan joylarda piyoda); 3) uyushgan jinoiy guruhlar kabi transport kompaniyalari tomonidan. 1.3. Topshirish. Bolani topshirish — odam savdosi jabrlanuvchisiga aylanish ehtimolidagi bolani bir shaxs tomonidan boshqa bir shaxsga kelgusida ekspluatatsiyada qoʻllanilishi maqsadida topshirish. Bolani topshirish — odam savdosidan jabrlangan bolani topshirish odatda mol-mulk bilan bogʻliq boʻlgan oʻzaro kelishuvga koʻra amalga oshiriladi. Avvalroq bolaga egalik qilgan shaxs moddiy manfaat olish maqsadida bolani boshqa yangi bir “xoʻjayin”ga topshiriladi. Bolaning boshqa bir shaxsga topshirilishi nafaqat belgilangan davlat hududida, balki tranzit davlatlarda ham amalga oshiriladi. 1.4. Yashirish Odam savdosi jabrlanuvchisi — bolani davlat organlari vakillari yoki jinoyat toʻgʻrisida xabar berishga qodir boʻlgan uchinchi shaxslar tomonidan aniqlanishiga yoʻl qoʻymaslik uchun yashirin joylarga joylashtirish. Odam savdosi qurboniga aylangan bolani yashirish uning asosiy yashash joyidan boshqa aholi yashash punktida amalga oshiriladi. Bu mehmonxona, mehmonxona uyi yoki xususiy uy-joy boʻlishi mumkin. Odatda, odam savdosidan jabrlanganlarni boshqa shaxslar bilan rasmiy va norasmiy muloqotdan boʻlishlaridan saqlashadi. Yashirishni aniqlash qiyin jarayon hisoblanadi, chunki bu holat majburlashdan koʻra koʻproq yashash joyi bilan taʼminlashga taalluqli boʻladi. Yashash joyi bilan taʼminlagan shaxsning aybdorligi va aybdorlik darajasi holat boʻyicha qay darajada xabardor ekanligiga bogʻliq boʻladi. 1.5. Shaxsni qabul qilish. Odam savdosi jabrlanuvchisiga aylangan bolani topshiruvchi shaxsdan uni kelgusida ekspluatatsiyada qoʻllash maqsadida boshqa bir shaxs tomonidan qabul qilish. Odam savdosi jabrlanuvchisiga aylangan bolani qabul qilish ham topshirish jarayonidagi mol-mulk boʻyicha oʻzaro kelishuv kabi amalga oshiriladi. Bu kabi holatlardagi asosiy eʼtibor egalik qiluvchi yangi “xoʻjayin”ning harakatlariga qaratiladi. Egalik qiluvchi yangi “xoʻjayin” odam savdosi jabrlanuvchisiga aylangan bolani avval egalik qilgan “xoʻjayin”dan moddiy manfaat evaziga qabul qiladi. Shaxsni qabul qilish bandligini taʼminlash yoki kelgusida ekspluatatsiyada qoʻllash maqsadini taxmin qiladi. 2. Koʻzlangan maqsadlar 2.1. Boshqa shaxslarning shahvoniy xizmatlari ekspluatatsiyasi (tijorat yoʻlida shahvoniy xizmatlar ekspluatatsiyasi). Odam savdosidan jabrlangan bolani fohishabozlik bilan shugʻullanishga, pornografik materiallarni ishlab chiqarish, tarqatish va aylanmasini amalga oshirish, ularni sotib olish, sotish yoki saqlash maqsadida tayyorlanadigan pornografik tomoshalarda qatnashishga, boshqa turdagi jinsiy ekspluatatsiya turlarida foydalanish yoki jinsiy xarakterdagi boshqa harakatlarga majburlash. Ekspluatatsiya — bu shaxsning ixtiyoriga qarshi biror-bir ish yoki xizmat koʻrsatishga noqonuniy majburlash (majburlash vositasi sifatida qoʻllaniluvchi yuridik, jismoniy yoki psixologik omillar) sababli ushbu ish va xizmatlarni bajarishni rad eta olmaslikni anglatadi. Ekspluatator odam savdosidan jabrlangan bolaga turli taʼsir oʻtkazish choralarini qoʻllashi mumkin. Taʼsir oʻtkazish choralari oʻziga xos xususiyatlarga ega boʻlishi mumkinligini inobatga olish zarur, masalan: yomon shart-sharoitlardagi ish joyiga oʻtkazish; kelgusida yaxshi ishlarda ishlashga yoʻl qoʻymaslik; yashash joyi va kundalik ehtiyojlardan mahrum qilish va boshqalar. Shahvoniy xizmatlar ekspluatatsiyasi holatida ekspluatator aniq moddiy manfaatni koʻzlaydi. Odatda odam savdosidan jabrlangan bola ekspluatatorning doimiy nazorati ostida boʻladi va shahvoniy xarakterdagi xizmatlarni majburlov ostida yoki xizmat haqqi toʻlovini kutib amalga oshirdi, lekin ekspluatator: umuman haq toʻlamaydi yoki juda ham kam miqdorda arzimas haq toʻlaydi; kutilayotgan toʻlovdan asossiz ravishda sezilarli miqdorda chegirib qoladi. Shahvoniy xizmatlar yoki pornografiyada odam savdosidan jabrlangan boladan majburiy foydalanish ekspluatator yoki boshqa shaxslar uchun moddiy daromad keltiruvchi serdaromad faoliyat sanaladi. 2.2. Shahvoniy ekspluatatsiyaning boshqa shakllari (notijorat shahvoniy ekspluatatsiya). Jinoiy xatti-harakatni sodir etgan shaxsning yoki boshqa shaxslarning mol-mulki hajmiga bevosita taʼsir qilmaydigan faoliyat boʻlib, bu oʻzaro rasmiy nikoh (shu jumladan, koʻpxotinlilikda), sharʼiy nikoh yoki boshqa shunga oʻxshash yashash turlarida namoyon boʻladi. Notijorat shahvoniy xizmatlar ekspluatatsiyasiga majburiy birgalikda yashash yoki majburiy nikoh misl boʻla oladi. Bu kabi holatlardagi munosabatlarda moddiy manfaatdorlik koʻzlanmaydi. 2.3. Majburiy mehnat. Majburiy mehnat — bu shaxs oʻz xizmatlarini ixtiyoriy ravishda taklif qilmagan, har qanday jazo tahdidi ostida har qanday shaxsdan talab qilinadigan har qanday ish yoki xizmatni bajarishdir. Majburiy mehnat belgilari kamida quyidagilarni oʻz ichiga oladi: ish yoki xizmatlarni aldash, majburlash, zoʻravonlik yoki zoʻravonlik tahdidi bilan taʼminlash (yoki bajarish); zoʻravonlik yoki zoʻravonlik tahdidi ostida oʻta ogʻir (noqulay) ish sharoitlari va kun koʻrish/yashash sharoitlari; zoʻravonlik yoki zoʻravonlik tahdidini qoʻllash orqali har qanday vaqtda mehnat munosabatlarini toʻxtatish imkoniyatini cheklash va mahrum qilish. Majburlash va jazo belgilari quyidagilarni oʻz ichiga oladi: ishchining zaif ahvolini suiisteʼmol qilish; harakatni cheklash; izolyatsiya/yakkalash; jismoniy va jinsiy zoʻravonlik; qoʻrqitish va tahdidlar; pasport va boshqa shaxsiy hujjatlarni yoki shaxsiy buyumlarini musodara qilish yoki ushlab turish; ish haqqining maʼlum miqdorini ushlab qolish; qarzini qoplash (qarzdorlik girdobi), shuningdek, majburiy qarzdorlik oqibatida yuzaga kelgan qarzlarini toʻlatish maqsadida odam savdosidan jabrlangan shaxsni majburan ushlab turish. Majburiy mehnat holatini ish beruvchining mehnat qonunchiligini buzgan holatidan ajrata olish kerak. Misol uchun, xodimga belgilangan davlatda ish haqqi uchun belgilangan eng kam ish haqqini toʻlashdan bosh tortish majburiy mehnat belgisi emas. Biroq, agar ish beruvchi qonun bilan taqiqlangan majburiy vositalar va usullarni qoʻllagan holda ishchining ish joyini tark etishiga toʻsqinlik qilsa, bu faktlar majburiy mehnatning belgisi hisoblanadi. Majburiy mehnat ixtiyoriga (oʻz xohish-irodasi va irodasiga) qarshi va jazolanish tahdidi ostida (majburlash yoʻli bilan) amalga oshiriladigan ish deb koʻrib chiqilishi zarur. Majburiy mehnat odam savdosidan jabrlanganning xohish-irodasiga qarshi majburan mehnat qilishga undash boʻlib, bunda jabrlanuvchi boshqa holatlarda oʻz erki va istagiga koʻra bu kabi mehnat shart-sharoitlarga rozilik bermasligini, aldov (yollash) va majburlash orqali ish topishni anglatadi. Haddan tashqari noqulay ish sharoitlari quyidagilarni oʻzida aks ettiradi, masalan, xavfli ish (jiddiy jarohat yoki shikastlanish, shu jumladan oʻlimga olib keluvchi omillar), zararli mehnat sharoiti (kasalliklarga olib keluvchi, shu jumladan mavjud kasalliklarni yanada kuchaytiradigan omillar), ortiqcha ish yuklamasi (belgilangan mehnat meʼyorlardan ortib ketuvchi omillar), belgilangan vaqtdan ortiq ish vaqti (dam olish va ovqatlanish vaqtini cheklanishi, boʻsh vaqt nazorati va h.k.), yaʼni mehnatni muhofaza qilish va ishlab chiqarish xavfsizligi talablariga javob bermaydigan mehnat sharoitlari. Haddan tashqari noqulay yashash shart-sharoitlari yomon holatdagi maishiy turar-joylarni (avariya holatidagi, qurilishi tugallanmagan yoki boshqa yaroqsiz binolar/inshootlarda yashash, sanitariya sharoitlariga javob bermaydigan joylar, yashash joyini erkin tanlashni taqiqlash) oʻz ichiga oladi. Har qanday vaqtda mehnat munosabatlarini tugatish toʻgʻrisida ongli ravishda rozilik berishning imkonining cheklanganligi va erkin qaror qabul qilish istagi bildirilganda, ish beruvchi tomonidan jazolanish yoki ishchining salomatligiga taʼsir koʻrsatuvchi vaziyat yuzaga keltiriladi. Majburiy mehnat sharoitida shaxsni ushlab turish uchun jazo tahdidi sifatida quyidagi keng qamrovli vositalar qoʻllanilishi mumkin boʻlib, ular biror bir koʻrinishdagi mehnat yoki xizmatni bajarishga majburlashni qamrab oladi: jismoniy va psixologik zoʻravonlik va tahdidlar; ish haqqining koʻp qismini ushlab qolish, masalan, oziq-ovqat va turar joy uchun ortiqcha chegirmalarni oʻzlashtirib olish; ish beruvchi tegishli mehnat haqqini kelishilgan tartibda toʻlab bermaslik maqsadida shaxsning mehnat yoki xizmatini ayni vaqtdagi shart-sharoitda davom ettirishi uchun majburlash maqsadida ish haqqini toʻlab bermay, ushlab qolish yoki ish haqqidan qisman ushlab qolish; oʻz mehnat haqqini nazorat qilish va daromadini erkin tasarruf yetish imkoniyatining cheklanganligi; oila aʼzolariga tahdid qilish; qarzlari bilan manipulyatsiya qilish; yakkalash, yaʼni izolyatsiya (boshqalar bilan aloqada boʻlishni qisman yoki toʻliq cheklanishi, masalan, telefon aloqalari yoki boshqa aloqa vositalariga cheklov qoʻyilishi yoki taqiqlanishi kabilar); oʻz oilasi yoki doʻstlaridan ajratib qoʻyish va/yoki cheklangan joylardagi odamlar bilan ishlash yoki yashashga majbur qilish. Yakkalash, yaʼni izolyatsiya bu kabi holatlarda shaxsning oʻz xohish-irodasiga qarshi ushlab turishni, yaʼni yopiq muhitda yoki ish joyda saqlash, boshqa ishga oʻtishi, yashash joyini oʻzgartirishi yoki harakatlanishini cheklanishini oʻz ichiga oladi. Bundan tashqari shaxs doimiy yoki qisman nazorat ostida boʻlishi mumkin. 2.4. Qullikdagi ekspluatatsiya yoki qullikka oʻxshash odatlar. Qullik — bu shaxsning ahvoli yoki holati boʻlib, mazkur shaxsga nisbatan boshqa bir shaxsning unga boʻlgan egalik, mulkchilik huquqi sanaladi. Qullikka oʻxshash sharoitlar — bu shaxsni muayyan shart-sharoitlarda saqlash yoki ushlab turish, boshqa bir shaxs tomonidan boshqarilishi yoki shaxsga nisbatan kuch ishlatilishi, maʼlum xizmatlarni koʻrsatishi uchun aldov yoki zoʻravonlikni qoʻllash tahdidi, shu jumladan birga yashashga koʻndirish, birgalikdagi nikohda yashash uchun majburan ushlab turish sanaladi. Qullik — bu insonning mehnatidan foydalanish boʻlib, unga nisbatan mulkdorlik huquqiga xos boʻlgan vakolatlar amalga oshiriladi, agar bu shaxs oʻz nazoratidan tashqari sabablarga koʻra ushbu mehnatni (ishlarni, xizmatlarni) bajarishdan bosh torta olmasa. 2.5. Jinoiy faoliyatda foydalanish. Jinoyat sodir etishga majburlash. Bolalarni majburan uyushgan jinoiy guruhlarga jalb qilish holatlarida kattalarning oʻzi ham ishtirok etadi hamda boshqaradi. Bolalarning bunday jinoiy guruhlarda ishtirok etishga jalb qilinishi baʼzi jinoyatlarning xususiyatlariga bogʻliq boʻlib, bunda bolaning tanasi jinoyatni amalga oshirishda muhim oʻrin tutadi (yopiq binolarga deraza, panjara, tuynuk va boshqalar orqali kirish). 2.6. Transplantatsiya uchun inson aʼzolari va toʻqimalarini ajratib olish. Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat Kodeksining 133-moddasida nazarda tutilgan inson aʼzolari yoki toʻqimalarini ajratib olish bilan bogʻliq holatlar. Tibbiy sabablarga koʻra shoshilinch jarrohlik operatsiyasi paytida bolalar, odam savdosidan jabrlangan bolalar va ularning yaqinlarini roziligisiz organlari olingan holatlarga taalluqli boʻladi. Jabrlanuvchi pul mukofoti evaziga aʼzolaridan birini ajratib olishga rozilik berishi, lekin ushbu organni ajratib olish jarayonida jabrlanuvchidan rozilik olinmagan va ogohlantirilmagan yana boshqa bir organni ajratib olish holatlari ham boʻladi. Bu holat haqida jabrlanuvchi oradan biroz vaqt oʻtgach, salomatligi toʻsatdan yomonlashganidan keyingina xabar topishi mumkin. 2.7. Noqonuniy bola asrab olish maqsadida bolaning huquqlarini suiisteʼmol qilish. Ekspluatatsiyada qoʻllash maqsadida bolani noqonuniy asrab olishga qaratilgan harakatlar. Bolani noqonuniy asrab olish, agar bolani ekspluatatsiyada (moliyaviy yoki boshqa maqsad va manfaatlar uchun suiisteʼmol qilish) qoʻllash maqsadida amalga oshirilsa, odam savdosining ajralmas qismi boʻlishi mumkin. 2.8. Tilanchilik bilan shugʻullanishga majburlash. Odam savdosidan jabrlagan bolani tilanchilik bilan shugʻullanishga majburlash. Oʻtkinchi shaxslarning bolalarga nisbatan achinish ehtimolining yuqoriligidan foydalanish maqsadida boʻlgan kattalar, baʼzan ota-onalar bolalarni tilanchilik qilishga majbur qilishadi va sadaqa berishga undovchi vaziyatni yuzaga keltirishadi. Yosh bolali ayollarni tilanchilik qilishga majburlangan holatlarda toʻplangan barcha daromadlar yoki tilanchilikdan tushgan tushumlarning aksariyati ekspluatatorlar tomonidan oʻzlashtiriladi. 2.9. Insonning asosiy huquqlari va erkinliklarini buzadigan faoliyat bilan shugʻullanishga majburlash. Odam savdosidan jabrlangan bola tomonidan insonning qonun bilan himoyalanadigan asosiy huquqlari va erkinliklarini buzilishiga olib keluvchi faoliyat bilan shugʻullanishga qaratilgan harakatlar. Jabrlanuvchiga nisbatan noqonuniy taʼsir oʻtkazish usullarini qoʻllash orqali sodir etiladi. Bosqichlar Subyektlar Tadbirlar Bajarish muddatlari 1-bosqich Odam savdosidan jabrlangan voyaga yetmagan shaxs toʻgʻrisida xabardor boʻlgan shaxs Vakolatli organlar va tashkilotlarga xabar beradi. Zudlik bilan 2-bosqich Vakolatli organlar va tashkilotlar 1. Dastlabki identifikatsiyani amalga oshiradi (roziligidan qatʼi nazar). 2. Voyaga yetmagan shaxsni odam savdosidan jabrlangan hamda odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxs deb topish toʻgʻrisidagi qaror uning roziligidan qatʼi nazar, oʻn olti yoshga toʻlgan voyaga yetmagan shaxsga nisbatan esa uning ixtiyoriy roziligi bilan, qonuniy vakilning va (yoki) homiylik hamda vasiylik organi vakilining, tegishli ixtisoslashtirilgan muassasa vakillarining murojaati asosida qabul qilinadi. 3. Voyaga yetmagan shaxsning oilasini qidirish yoki unga vasiylik yoxud homiylik belgilash choralarini koʻradi. 4. Bolalar masalalari boʻyicha komissiyaga xabar beradi. 5 ish kunidan kechiktirmasdan 3-bosqich Bolalar masalalari boʻyicha komissiya Odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan voyaga yetmagan shaxsni identifikatsiya qilgan vakolatli davlat organining mutaxassisi bilan birgalikda huquq va qonuniy manfaatlarni taʼminlash uchun ixtisoslashtirilgan muassasalarga qayta yoʻnaltiradi. Qaror qabul qilingandan soʻng 4-bosqich Vakolatli davlat organi 1. Odam savdosidan jabrlangan voyaga yetmagan shaxs, odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan voyaga yetmagan shaxs ota-onasi, ularning oʻrnini bosuvchilar qaramogʻidan mahrum boʻlgan yoki oʻz oilasining qayerdaligini bilmasa, dastlabki identifikatsiyani amalga oshirgan vakolatli davlat organning mutaxassisi boshqa vakolatli davlat organlari bilan hamkorlikda voyaga yetmagan shaxsning oilasini qidirish yoki unga vasiylik yoki homiylik belgilash choralarini koʻradi. 2. Odam savdosidan jabrlangan voyaga yetmagan toʻgʻrisida huquqni muhofaza qiluvchi organlarga xabar beradi. Dastlabki identifikatsiya jarayonida hamda qaror qabul qilingandan soʻng 5-bosqich Huquqni muhofaza qiluvchi organlar va uning hududiy boʻlinmalari Voyaga yetmagan savdosi jinoyatlarini sodir etishda ishtirok etgan shaxslarni jinoiy javobgarlikka tortish uchun tergovga qadar tekshiruv, surishtiruv, dastlabki tergov harakatlarini amalga oshiradi. Qonuniy vakil va (yoki) homiylik hamda vasiylik organi vakilining, tegishli ixtisoslashtirilgan muassasa vakillarining roziligi bilan JPK doirasidagi muddatlar 6-bosqich Vakolatli organ 1. Toʻplangan hujjatlarni yashash joyi boʻyicha hududiy komissiyaga yuboradi. 1. Qaror qabul qilingandan soʻng 2. Ixtisoslashtirilgan muassasalarga yuboradi. 2. Shaxsning roziligidan soʻng 7-bosqich Hududiy komissiya 1. Voyaga yetmagan shaxsni odam savdosidan jabrlangan voyaga yetmagan shaxs deb tan olish uchun yakuniy identifikatsiyani amalga oshiradi. 2. Yakuniy identifikatsiya qilish zarur holatlar oydinlashtirilgandan va aniqlashtirilgandan keyin kollegial tarzda qaror qabul qiladi. 3. Odam savdosidan jabrlangan voyaga yetmagan shaxs bilan yakka tartibda ishlash shaxsiy rejasini tasdiqlaydi. 15 kun ichida, qoʻshimcha hujjatlarni soʻrab olish talab etilganda esa, bir oygacha boʻlgan muddatda 1. Ushbu Nizom Odam savdosidan jabrlangan shaxslarning ijtimoiy reabilitatsiyasi va moslashuvini amalga oshirish hamda ularga yordam koʻrsatish va ularni himoya qilish tartibini belgilaydi. 2. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi: ijtimoiy reabilitatsiya — odam savdosidan jabrlangan shaxslarning buzilgan huquqlarini tiklash, ularni odam savdosi jinoyatlari bilan shugʻullanuvchi shaxslarning tahdidlaridan himoya qilish, yetkazilgan ziyon oʻrinini qoplash, ularni jamiyatda oʻz oʻrinini topib ketishida yordam koʻrsatishga qaratilgan boshqa chora-tadbirlar majmui; qayta moslashtirish — odam savdosidan jabrlangan shaxslarning oilalarida va jamiyatda psixologik, ijtimoiy-iqtisodiy, ijtimoiy-madaniy munosabatlarini qayta tiklash jarayoni; masʼul kotib — odam savdosidan jabrlangan shaxslarni ijtimoiy reabilitatsiya qilish va qayta yoʻnaltirish boʻyicha Odam savdosiga qarshi kurashish va munosib mehnat masalalari boʻyicha hududiy komissiyaning masʼul vakolatli xodimi; himoya ostidagi shaxs — odam savdosidan jabrlangan yoki odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxs; himoyani taʼminlovchi subyektlar — himoya qilishni taʼminlash toʻgʻrisida qaror qabul qiluvchi organlar va himoya qilishni taʼminlash toʻgʻrisida jinoyat ishini yuritayotgan, tergovga qadar tekshiruvni amalga oshirayotgan, surishtiruv, dastlabki tergov organlari. 3. Odam savdosidan jabrlangan shaxslarning ijtimoiy reabilitatsiyasi va moslashuvini amalga oshirish hamda ularga yordam koʻrsatish va ularni himoya qilish ushbu Nizomga 1-ilovaga muvofiq sxema boʻyicha amalga oshiriladi. 4. Identifikatsiya qilish jarayonlaridan soʻng odam savdosidan jabrlangan shaxslar Odam savdosiga qarshi kurashish va munosib mehnat masalalari boʻyicha hududiy komissiyaga (keyingi oʻrinlarda — hududiy komissiya) murojaat qilgan kundan boshlab, hududiy komissiya masʼul kotibi odam savdosidan jabrlangan shaxslarni roʻyxatga olish jurnaliga roʻyxatga oladi va quyidagi harakatlarni amalga oshiradi: xavfni baholashni amalga oshiradi; xavfsizlik rejasini tuzadi (zaruratga koʻra); ehtiyojlar roʻyxatini belgilaydi; odam savdosidan jabrlangan shaxslar bilan yakka tartibda ishlash boʻyicha shaxsiy rejasini tuzadi hamda uning bajarilishi monitoringini amalga oshiradi; odam savdosidan jabrlangan shaxslar bilan yakka tartibda ishlash boʻyicha shaxsiy rejasini amalga oshirishda odam savdosidan jabrlangan shaxslarga hamrohlik qiladi; odam savdosidan jabrlangan shaxslarni zarurat boʻlganda, boshqa tashkilotlar va muassasalarga yordam koʻrsatish uchun yuboradi; Odam savdosidan jabrlangan shaxslarga yordam berish boʻyicha Respublika reabilitatsiya markazi hamda Voyaga yetmaganlarga ijtimoiy-huquqiy yordam koʻrsatish markazlariga joylashtiradi; chet el fuqarosi boʻlgan odam savdosidan jabrlangan shaxslarni aniqlash va vataniga qaytarish zarurligi toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi bilan birgalikda Oʻzbekistonda akkreditatsiyadan oʻtgan xorijiy davlatning diplomatik vakolatxonasi yoki konsullik muassasasini xabardor qiladi. 5. Masʼul kotib odam savdosidan jabrlangan shaxslar bilan aloqa oʻrnatadi va birinchi uchrashuvda quyidagi maʼlumotlarni taqdim etadi: ijtimoiy reabilitatsiya boʻyicha koʻrsatiladigan yordam turlari, uni olish shartlari va tartibi; odam savdosidan jabrlangan shaxslar haqidagi maʼlumotdan foydalanish va uni saqlab qolish. 6. Odam savdosidan jabrlangan shaxslarning ijtimoiy reabilitatsiyasiga yordam koʻrsatish hududiy komissiyalar tomonidan amalga oshiriladi. 7. Maʼlumot taqdim etilganidan soʻng odam savdosidan jabrlangan shaxslar masʼul kotibga ushbu Nizomga 2-ilovaga muvofiq ijtimoiy reabilitatsiya yordamiga rozilik bildirish uchun ariza taqdim etadi. 8. Masʼul kotib odam savdosidan jabrlangan shaxslar bilan hamkorlik qilgan kundan boshlab uch ish kunidan kechiktirmay, ushbu Nizomga 3-ilovaga muvofiq xavfni baholashni amalga oshiradi. 9. Masʼul kotib xavfni baholashni boshlashdan oldin odam savdosidan jabrlangan shaxslarga baholashning maqsadi va ulardan foydalanish tartibi hamda ushbu maʼlumotlardan foydalanish huquqiga ega boʻlgan subyektlar roʻyxatini tushuntiradi. 10. Masʼul kotib odam savdosidan jabrlangan shaxslar bilan hamkorlik qilgan kundan boshlab uch ish kunidan kechiktirmay, ushbu Nizomga 3-ilovaga muvofiq xavfni baholashni amalga oshiradi. 11. Xavfni baholash quyidagi yoʻnalishlarda amalga oshiriladi: shaxslarning tibbiy holati (jismoniy va psixologik holat); zoʻravonlik tahdidining mavjudligi; odam savdosidan jabrlangan shaxslarning oilaviy munosabatlari; odam savdosi bilan shugʻullanuvchi shaxslarni jinoiy javobgarlikka tortish imkoniyati; chet el fuqarosi boʻlgan odam savdosidan jabrlangan shaxslarni vataniga qaytarish tartibi; odam savdosidan jabrlangan voyaga yetmagan shaxslarni bolalar muassasalariga joylashtirish zarurati. 12. Zarurat boʻlganda, masʼul kotib odam savdosidan jabrlangan shaxslar, bilan birgalikda uch ish kunidan kechiktirmay, ushbu Nizomga 4-ilovaga muvofiq xavfsizlik rejasini ishlab chiqadi. Odam savdosidan jabrlangan shaxslarning hayoti va sogʻligini muhofaza qilishni taʼminlash bilan bogʻliq xavfsizlik rejasining alohida tadbirlari “Jabrlanuvchilarni, guvohlarni va jinoyat protsessining boshqa ishtirokchilarini himoya qilish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni talablariga muvofiq ishlab chiqiladi. 13. Odam savdosidan jabrlangan voyaga yetmagan shaxslarga nisbatan xavfni baholashda uning qonuniy vakili va (yoki) psixolog ishtirok etishi shart. Xavfni baholash voyaga yetmagan shaxslarning yoshi va jinsini hisobga olgan holda amalga oshiriladi. 14. Xavfni baholash yakunlari boʻyicha hududiy komissiya masʼul kotibi odam savdosidan jabrlangan shaxslar bilan birgalikda bir kun muddatda ushbu Nizomga 5-ilovaga muvofiq ehtiyojlar roʻyxatini ishlab chiqadi. 15. Masʼul kotib ehtiyojlar roʻyxatini baholashdan oldin odam savdosidan jabrlangan shaxslarga baholashning maqsadi ulardan foydalanish, ushbu maʼlumotlardan foydalanish huquqiga ega boʻlgan davlat organlari roʻyxati tushuntiradi. 16. Ehtiyojlar roʻyxati odam savdosidan jabrlangan shaxslarning ijtimoiy, tibbiy, psixologik, huquqiy, taʼlim, maishiy va boshqa ehtiyojlarini baholashni oʻz ichiga oladi. 17. Odam savdosidan jabrlangan voyaga yetmagan shaxslarning ehtiyojlar roʻyxatini baholashda qonuniy vakil va (yoki) psixolog ishtirok etadi. Ehtiyojlar roʻyxatini baholash voyaga yetmagan shaxslarning yoshi va jinsini hisobga olgan holda amalga oshiriladi. 18. Odam savdosidan jabrlangan shaxslarning ehtiyojlarini baholash tugagandan soʻng masʼul kotib besh ish kuni ichida komissiya raisiga ishlab chiqilgan hujjatlarni muvofiqlashtirish va tasdiqlash uchun hududiy komissiya aʼzolarini chaqirish, shuningdek, zarur hollarda xavfsizlik rejasini ishlab chiqish va tasdiqlashni taklif qiladi. Hududiy komissiya qoida tariqasida, hujjatlarni odam savdosidan jabrlangan shaxslarning ishtirokisiz koʻrib chiqadi. 19. Masʼul kotib tomonidan ishlab chiqilgan hujjatlarni muhokama qiladi, zaruratga boʻlganda, muayyan sohada maxsus bilimga ega boʻlgan shaxslarni jalb qiladi hamda hujjatlarni oʻzgartirish boʻyicha takliflar kiritadi. 20. Xavfni baholash, shuningdek, xavfsizlik rejasi va ehtiyojlar roʻyxati komissiya qarori bilan tasdiqlanadi. 21. Odam savdosidan jabrlangan shaxslar bilan yakka tartibda ishlash shaxsiy rejasi (keyingi oʻrinlarda — shaxsiy reja) masʼul kotib tomonidan ushbu Nizomga 6-ilovaga muvofiq xavfni baholash, xavfsizlik rejasi va ehtiyojlar roʻyxati asosida ishlab chiqiladi. 22. Shaxsiy rejada quyidagi yordam turlarini taʼminlashga qaratilgan tadbirlar nazarda tutilishi mumkin: vaqtincha yashash joyi (boshpana); bepul tarjimon bilan taʼminlash; odam savdosidan jabrlangan shaxslarga tushunarli boʻlgan tilda, ularning qonunchilikda mustahkamlangan huquqlariga oid maslahat va maʼlumot berish; hujjatlarni tiklash; tibbiy, psixologik, huquqiy va moddiy yordam; ish bilan taʼminlash, taʼlim va kasbiy tayyorgarlik kurslarini bepul taqdim etish; voyaga yetmagan shaxslarning oilalarini yoki vasiylarini tiklash; odam savdosidan jabrlangan shaxslarning farzandlarini maktabgacha taʼlim muassasalariga bepul joylashtirish. 23. Hududiy komissiyalar dastlabki identifikatsiyani amalga oshiruvchi davlat organi tomonidan shaxsni odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslar sifatida eʼtirof etib, zarur yordam olish uchun qayta yoʻnaltirganda mazkur shaxslarga vaqtincha boshpana, tibbiy, psixologik, huquqiy yordam, tarjimon xizmatlaridan bepul foydalanish hamda boshqa zarur yordamlarni koʻrsatadi. Agar odam savdosidan jabrlangan shaxslar voyaga yetmagan farzandlari bilan birgalikda aniqlansa, ular farzandlari bilan birga vaqtincha boshpana bilan taʼminlanadi, shu bilan birga bolalar ijtimoiy reabilitatsiya va moslashish boʻyicha xizmatlarni ham olishadi. 24. Shaxsiy rejada odam savdosidan jabrlangan shaxslarga yordam olish uchun qaysi mutaxassis yordami zarurligi belgilab beriladi. Shaxsiy reja odam savdosidan jabrlangan shaxslarning ehtiyojlarini hisobga olgan holda uch oydan kam boʻlmagan muddatga tuziladi. 25. Shaxsiy reja hududiy komissiya raisi tomonidan tasdiqlangandan soʻng odam savdosidan jabrlangan shaxslarga yordam koʻrsatish ishlari boshlanadi. 26. Masʼul kotib shaxsiy rejaning sifatli va belgilangan muddatlarda bajarilishini nazorat qiladi, zarur hollarda hududiy komissiya raisiga taqdimnoma kiritadi. 27. Hududiy komissiya tomonidan zarurat tugʻilganda, shaxsiy rejaga tegishli oʻzgartirishlar kiritilishi mumkin. Bunda masʼul kotib tomonidan mazkur oʻzgartirishlar komissiya aʼzolari bilan kelishilgandan soʻng hududiy komissiya raisi tomonidan tasdiqlanadi. 28. Odam savdosidan jabrlangan shaxslarni ijtimoiy reabilitatsiya qilish choralari quyidagi hollarda toʻxtatiladi yoki muddatidan oldin tugatiladi: ijtimoiy reabilitatsiya maqsadlariga erishilganda; odam savdosidan jabrlangan shaxslar ijtimoiy reabilitatsiyadan bosh tortsa; odam savdosi bilan bogʻliq holatlar sodir etilmaganligi haqida asoslantirilgan qaror qabul qilinsa. 29. Bunda yolgʻon xabar bergan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladi va yetkazilgan zararni qoplash choralari koʻriladi. 30. Odam savdosi bilan bogʻliq holatlar sodir etilmaganligi aniqlansa, odam savdosidan jabrlangan shaxslar bilan yakka tartibda ishlash shaxsiy rejasi bekor qilinadi, ijtimoiy reabilitatsiya ishlari toʻxtatiladi hamda bu haqda shaxsiy rejani bajaruvchi masʼul shaxslar va hududiy komissiya aʼzolariga maʼlumot yuboriladi. 31. Odam savdosidan jabrlangan voyaga yetmagan shaxslarning ijtimoiy reabilitatsiyasi hamda moslashuviga yordam koʻrsatish hududiy komissiyalar va Bolalar masalalari boʻyicha komissiyalar tomonidan nodavlat notijorat tashkilotlari bilan birgalikda amalga oshiriladi. 32. Masʼul kotib tomonidan odam savdosidan jabrlangan voyaga yetmagan shaxslar bilan yakka tartibda ishlash shaxsiy rejasi ishlab chiqiladi va hududiy komissiya raisi tomonidan tasdiqlanadi. Shaxsiy rejada ushbu Nizomning 22-bandida belgilangan chora-tadbirlar nazarda tutiladi. 33. Odam savdosidan jabrlangan voyaga yetmagan shaxslarni himoya qilish boʻyicha tuzilgan shaxsiy reja loyihasini Bolalar masalalari boʻyicha komissiyalarga belgilangan tartibda koʻrib chiqish va tasdiqlash uchun bir ish kuni mobaynida kiritiladi. 34. Himoyani taʼminlovchi subyektlarning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat: odam savdosidan jabrlangan shaxslar uchun xavfni baholash va xavfsizlik rejasini tasdiqlash; odam savdosidan jabrlangan shaxslar roʻyxatini tasdiqlash; shaxsiy rejaning himoyani taʼminlovchi subyektlarning vakolatiga taalluqli qismini bajarishga koʻmaklashish; mehnat sohasidagi vakolatli davlat organining mutaxassisi tomonidan aniqlangan muammolarni hal qilishda, shaxsiy rejaning bajarilishini monitoring qilish jarayonida koʻmaklashish. 35. Himoyani taʼminlovchi subyektlar belgilangan vazifalarni amalga oshirish uchun quyidagi huquqlarga ega: xavfni baholash, xavfsizlik rejasi, ehtiyojlar roʻyxati va shaxsiy rejani aniqlashtirish hamda qoʻshimcha va oʻzgartirishlar kiritish boʻyicha takliflar kiritish; davlat boshqaruvi organlari va mahalliy ijro etuvchi hokimiyat vakillari, vakolatlari doirasida nodavlat notijorat va xalqaro tashkilotlar (kelishilgan holda) ekspertlarini shartnoma asosida mutaxassis sifatida jalb qilish; himoyani taʼminlovchi subyektlar faoliyati tartibini oʻzgartirish boʻyicha takliflar kiritish; himoyani taʼminlovchi subyektlar vakolatiga taalluqli masalalar boʻyicha davlat organlari va mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlaridan jabrlanuvchiga taalluqli materiallarni talab qilish va olish. 36. Odam savdosida gumon qilinayotgan shaxslarni topish maqsadida identifikatsiya qilish va qayta yoʻnaltirishni amalga oshiruvchi davlat organlari bilan hamkorlik qilish istagini bildirgan odam savdosidan jabrlangan shaxslarga “Jabrlanuvchilarni, guvohlarni va jinoyat protsessining boshqa ishtirokchilarini himoya qilish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq xavfsizlik choralari taʼminlanadi. Odam savdosidan jabrlangan deb tan olingan chet el fuqarolariga yoki fuqaroligi boʻlmagan shaxslarga uning Oʻzbekiston Respublikasi hududiga kirishi holatlaridan qatʼi nazar, Oʻzbekiston Respublikasida vaqtincha boʻlish huquqi beriladi. 37. Odam savdosidan jabrlangan shaxslarni kelib chiqish mamlakatiga yoki oʻzlari doimiy yashaydigan davlatga qaytarish Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalariga muvofiq amalga oshiriladi. 38. Odam savdosidan jabrlangan shaxslarning ijtimoiy reabilitatsiyasi va moslashuvini amalga oshirish hamda ularga yordam koʻrsatish va ularni himoya qilish jarayonlarini moliyalashtirish va moddiy-texnik jihatdan taʼminlash Oʻzbekiston Respublikasining Davlat budjeti mablagʻlari hamda qonunchilik hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan amalga oshiriladi. 39. Mazkur Nizom talablarining buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javob beradilar. Bosqichlar Subyektlar Tadbirlar Bajarish muddatlari 1-bosqich Vakolatli organ yoki hududiy komissiya 1. Odam savdosidan jabrlangan deb taxmin qilinayotgan shaxslarga yordam koʻrsatish zarurati boʻlganda ularga yordam koʻrsatish va himoya qilish boʻyicha ixtisoslashtirilgan muassasaga yuboradi. 2. Odam savdosidan jabrlangan deb tan olingan shaxslarni hududiy komissiya tomonidan ixtisoslashtirilgan muassasaga yuboriladi. Shaxsning roziligi olingandan keyin 2-bosqich Hududiy komissiya masʼul kotibi 1. Odam savdosidan jabrlangan shaxslarni roʻyxatga olish jurnalida qayd etadi. Zudlik bilan 2. Odam savdosidan jabrlangan shaxslarga nisbatan xavfni baholashni amalga oshiradi. Uch kun ichida 3. Odam savdosidan jabrlangan shaxslarning xavfsizlik rejasini tuzadi (agar zarurat boʻlsa). Uch kun ichida 4. Odam savdosidan jabrlangan shaxslar bilan birgalikda ehtiyojlar roʻyxatini belgilaydi. Bir kun muddatda 5. Komissiya raisiga ishlab chiqilgan hujjatlarni muvofiqlashtirish va tasdiqlash uchun taqdim etadi, hududiy komissiya aʼzolarini chaqirish taklifini kiritadi. Besh kun ichida 3-bosqich Hududiy komissiya 1. Odam savdosidan jabrlangan shaxslarga nisbatan xavfni baholaydi, xavfsizlik rejasi va ehtiyojlar roʻyxatini oʻrganib chiqadi. 2. Odam savdosidan jabrlangan shaxslarga nisbatan xavfni baholash, xavfsizlik rejasi va ehtiyojlar roʻyxatini tasdiqlaydi. 3. Odam savdosidan jabrlangan shaxslarga nisbatan xavfni baholash, xavfsizlik rejasi va ehtiyojlar roʻyxati asosida odam savdosidan jabrlangan shaxslar bilan yakka tartibda ishlash shaxsiy rejasini ishlab chiqadi va hududiy komissiya raisiga tasdiqlash uchun yuboradi. Yakuniy identifikatsiya jarayonida 4-bosqich Hududiy komissiya raisi 1. Odam savdosidan jabrlangan shaxslar bilan yakka tartibda ishlash shaxsiy rejasini tasdiqlaydi. 2. Odam savdosidan jabrlangan shaxslar bilan yakka tartibda ishlash shaxsiy rejasining tegishli bandlarini muddatida bajarish maqsadida masʼul shaxslarga yetkazish uchun hududiy komissiya masʼul kotibiga topshiradi. Kamida uch oy muddatga tuziladi 5-bosqich Hududiy komissiya masʼul kotibi 1. Odam savdosidan jabrlangan shaxslar bilan yakka tartibda ishlash shaxsiy rejasini masʼul shaxslarga yetkazadi. Shaxsiy reja tasdiqlangan kuni 2. Odam savdosidan jabrlangan shaxslar bilan yakka tartibda ishlash shaxsiy rejasi sifatli va belgilangan muddatlarda bajarilishini nazorat qiladi. Rejada belgilangan muddatlarda Xavfni baholash Mutaxassis F.I.O:_________________________________________________ Ariza beruvchining F.I.O:___________________________________________ Sana______________________________________________________________ Omillar Ha Yoʻq Bilmayman Odam savdosidan jabrlangan (keyingi oʻrinlarda OSJ) holatining mavjudligi 1. Sogʻligi jarohatlar surunkali kasallik belgilari travmatik stress buzilishi nogironlik hayot uchun xavfli sharoitlar ogʻriqlar ruhiy kasalliklar homiladorlik tana toʻqimasining buzilishi jinsiy yoʻl bilan yuqadigan infeksiyalar sil kasalligi OIV/OITS bezgak boshqa kasalliklar (tushuntirish) 2. Zoʻravonlikka tahdid odam savdosi bilan shugʻullanuvchi shaxslar tomonidan OSJga nisbatan oʻtmishdagi tahdidlar odam savdosi bilan shugʻullanuvchi shaxslar tomonidan OSJga hozirgi vaqtdagi tahdidlar OSJning oila aʼzolariga tahdidlar OSJ va uning oila aʼzolariga nisbatan tovlamachilik OSJni majburlash OSJni taʼqib qilish OSJning odam savdosi bilan shugʻullanuvchi shaxslar bilan hozirgi kunda aloqasi mavjudligi odam savdosi bilan shugʻullanuvchi shaxslarning OSJ yashash manzilini xabardorligi odam savdosi bilan shugʻullanuvchi shaxslarning OSJ telefon raqamini xabardorligi odam savdosi bilan bogʻliq holatning davomiyligi: 1 oydan 6 oygacha; 6 oydan 1 yilgacha; 1 dan 3 yilgacha; 5 yildan ortiq. OSJ borishga qoʻrqadigan joylarning mavjudligi odam savdosi bilan shugʻullanuvchi shaxslarning xavflilik darajasi (shafqatsizligi, jinoiy guruhning uyushganlik darajasi, ularning soni, qurolga egaligi) boshqa holatlar 3. Oilaviy munosabatlari odam savdosi bilan shugʻullanadigan shaxslarning OSJ qarindoshlari bilan aloqasi odam savdosiga aloqador boʻlgan shaxslar orasida yaqin tanish va qarindoshlarining mavjudligi OSJ oila aʼzolarining odam savdosidan jabrlanganligidan xabardorligi OSJni yashash joyida unga nisbatan xavfning mavjudligi boshqa holatlar 4. Jinoyat ishi jarayoni OSJ boʻlgan mamlakatda huquqni muhofaza qiluvchi organlarga murojaati OSJ oʻz mamlakatidagi huquqni muhofaza qiluvchi organlarga murojaati OSJ huquqni muhofaza qiluvchi organlarga murojaat qilmoqchiligi huquqni muhofaza qiluvchi organlar tomonidan chora-tadbirlar amalga oshirilganligi jinoyat ishi qoʻzgʻatilganligi hozirda odam savdosi bilan shugʻullanuvchi shaxslar qoʻlga olinganligi OSJning yashash hududida odam savdosi jinoyatida gumonlanayotgan shaxslarning mavjudligidan xabardorligi OSJning noqonuniy faoliyatdagi ishtiroki uchun jinoiy javobgarlikka tortilishi xavfining mavjudligi boshqa holatlar 5. Vatanga qaytarish OSJ vatanga qaytib kelganidan soʻng takroran OSJ boʻlish xavfi yoki boshqa turdagi zoʻravonliklarga duchor boʻlish xavfi mavjudligi OSJ vatanga qaytib kelgandan soʻng ijtimoiy, shu jumladan, ogʻir oilaviy sharoiti, ishsizlik va boshqa muammolarga duchor boʻlish xavfi mavjudligi OSJ qaytib kelgandan keyin qayta moslashuviga taʼsir qilishi mumkin boʻlgan ijtimoiy, madaniy yoki diniy omillar mavjudligi boshqa holatlar Mutaxassis izohi:_____________________________________________ _____________________________________________________________ _____________________________________________________________ _____________________________________________________________ _____________________________________________________________ _____________________________________________________________ _____________________________________________________________ _____________________________________________________________ Ehtiyojlar roʻyxati Mutaxassis F.I.O:________________________________________________ Ariza beruvchining F.I.O:___________________________________________ Sana_____________________________________________________________ Ehtiyoj Ha/yoʻq Ijtimoiy-tibbiy Tibbiy yordam Kasalxonaga yotqizish Terapevt bilan maslahatlashish Psixoterapiya maslahati / psixiatr Psixoterapiya Ginekolog bilan maslahatlashish Nevropatolog bilan maslahatlashish Narkolog maslahati Davolash / dorilar OIV/OITS tekshiruvi Jinsiy yoʻl bilan yuqadigan infeksiyalarni tekshirish Spirtli ichimliklarni isteʼmol qilishdan yoki giyohvandlikdan davolash Umumiy salomatlik (tushuntirish) Psixologik Shaxsiy maslahat Psixologik qoʻllab-quvvatlash Birgalikda xatti-harakatlar bilan ishlash Oila va yaqin atrof-muhit bilan aloqalarni tiklashga koʻmaklashish Jarohatdan keyingi profilaktika Ijtimoiy qoʻllab-quvvatlash Huquqiy Shaxsni tasdiqlovchi hujjatlarni tiklashda koʻmaklashish Oilaviy huquq sohasidagi maslahat (nikohdan ajralish, er-xotinning mol-mulkini boʻlish va boshqalar) Meros huquqi sohasidagi maslahat (qonun boʻyicha meros, noqonuniy vasiyat va boshqalar ustidan shikoyat qilish) Uy-joy va kommunal nizolar boʻyicha maslahat (noqonuniy koʻchirish va boshqalar) Mehnat huquqi sohasidagi maslahat (ishda tiklash, noqonuniy ishdan boʻshatish, ish haqini toʻlamaslik va boshqalar) Jinoiy protsessda advokatni qoʻllab-quvvatlash (surishtiruv, tergov harakatlarini oʻtkazish bosqichida va sud jarayonida, shu jumladan, yetkazilgan zararni qoplashda yordam berish va boshqalar) Maʼmuriy huquq sohasidagi maslahat (bolalarni himoya qilish, hujjatlarni tiklash va boshqalar) Maʼmuriy jarayonda advokatni qoʻllab-quvvatlash (bolalarni himoya qilish va boshqalar) Tadbirkorlikni boshlash boʻyicha maslahat Ijtimoiy-maishiy Gumanitar yordam (kiyim-kechak, oziq-ovqat va boshqalar) Moddiy yordam Shaxsni tasdiqlovchi hujjatlar toʻlovlari (jarimalari) qoplanishini taʼminlash Bepul tarjimon bilan taʼminlash Tergovga qadar tekshiruv, surishtiruv va dastlabki tergov jarayonlarida OSJ transport xarajatlarini qoplash Kasbiy qayta tayyorlash Taʼlim olish Ishga joylashish Xavfsiz yashash joyi (boshpana) Yangi uy topish Shaxsiy gigiyena vositalari (tish choʻtkasi va pastasi, sovun, sochiq, shampun, ayollar uchun shaxsiy gigiyena vositalari va boshqalar) Jabrlanuvchi shaxslarning bolalarini parvarish qilish vositalari (tagliklar, hoʻl roʻmolcha, oʻzgaruvchan mahsulotlar, shuningdek, butilkalar, bolalar aralashmasi va bolaning ehtiyojlarini qondiradigan boshqa mahsulotlar) Chet el fuqarolari uchun oʻzbek tilini oʻrganish uchun bepul imkoniyat yaratish Ichki sayohat uchun toʻlov Boshqa ehtiyojlar Mutaxassis izohi: _______________________________________________________________ _______________________________________________________________ _______________________________________________________________ _______________________________________________________________ _______________________________________________________________ _______________________________________________________________ _______________________________________________________________ _______________________________________________________________ Odam savdosidan jabrlangan shaxs bilan yakka tartibda ishlash shaxsiy rejasi Mutaxassis F.I.O:________________________________________________ Ariza beruvchining F.I.O:__________________________________________ Boshlangan sana____________________________________________________ Muddatning tugash sanasi __________________________________________ T/r Xizmat nomi va tadbirlar Tadbirlarni amalga oshirish Amalga oshirish muddati Yordam koʻrsatuvchi tashkilot Xizmat natijasi