OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI QUROLLI KUCHLARI REZERVIDAGI XIZMAT TOʻGʻRISIDA
(law, 2023-11-29)

1. Ushbu Qonunning maqsadi
Ushbu Qonunning maqsadi Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining (bundan buyon matnda – fuqarolar deb yuritiladi) Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari (bundan buyon matnda – Qurolli Kuchlar deb yuritiladi) rezervidagi xizmatni oʻtashi bilan bogʻliq munosabatlarni tartibga solishdan iborat.

2. Qurolli Kuchlar rezervidagi xizmat toʻgʻrisidagi qonunchilik
Qurolli Kuchlar rezervidagi xizmat toʻgʻrisidagi qonunchilik ushbu Qonun, “Umumiy harbiy majburiyat va harbiy xizmat toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni va boshqa qonunchilik hujjatlaridan iboratdir.

3. Asosiy tushunchalar
Ushbu Qonunda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi: Qurolli Kuchlar rezervi (bundan buyon matnda – rezerv deb yuritiladi) – Oʻzbekiston Respublikasiga qarshi harbiy tajovuz tahdidi yuzaga kelgan, favqulodda vaziyatlar roʻy bergan taqdirda tinchlik va urush davrida harakatdagi qoʻshin guruhlarini kuchaytirish hamda yangi qoʻshin guruhlarini tuzish uchun, shuningdek mamlakat xavfsizligi va mudofaa qobiliyatini taʼminlashga doir boshqa vazifalarni hal etish uchun moʻljallangan harbiy taʼlim olgan odam resurslari hamda moddiy-texnika vositalari zaxiralari; rezervdagi xizmat – haqiqiy harbiy xizmatni, shuningdek safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatni oʻtagan oddiy askarlar, serjantlar va ofitserlar jumlasidan boʻlgan harbiy xizmatga majburlar uchun Qurolli Kuchlarning qoʻshilmalari, qismlari va boʻlinmalari safini urush davrida taqozo etiladigan shtatlar darajasiga qadar toʻldirish, shuningdek urush davrida taqozo etiladigan tuzilmalarni kuchaytirish maqsadida umumiy harbiy majburiyat asosida joriy etiladigan fuqarolarning harbiy xizmati; rezervchilar – harbiy xizmatni oʻtagan va rezervda turgan harbiy xizmatga majburlar.

4. Rezervga kiritish
Salomatligiga koʻra harbiy xizmatga yaroqli quyidagi fuqarolar rezervdagi harbiy xizmatga kiritiladi: muddatli harbiy xizmatni, safarbarlik chaqiruvi rezervidagi harbiy xizmatni, kontrakt boʻyicha harbiy xizmatni oʻtagan va xizmatni oʻtash davrida harbiy hisobdagi ixtisoslikni egallagan fuqarolar; muddatli harbiy xizmatni hamda oliy taʼlim muassasalarining harbiy tayyorgarlik boʻyicha oʻquv boʻlinmalarida (harbiy taʼlim fakultetlari, harbiy tayyorgarlik boʻyicha oʻquv markazlari, harbiy kafedralar, sikllar va kurslarda) ofitserlar tayyorlash dasturi asosida taʼlimning toʻliq kursini oʻtagan fuqarolar. Rezervchilarni harbiy roʻyxatga olish mudofaa ishlari organlari tomonidan amalga oshiriladi. Rezervdagi xizmatni oʻtash tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tasdiqlanadigan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining harbiy xizmatni oʻtash tartibi toʻgʻrisidagi nizom bilan belgilanadi.

5. Rezerv toifalari
Harbiy tayyorgarlik darajasi va yoshiga qarab, rezervchilar birinchi va ikkinchi toifali rezervga boʻlinadi. Rezerv toifalari va rezervda boʻlish yoshining chegarasi “Umumiy harbiy majburiyat va harbiy xizmat toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni bilan belgilanadi.

6. Birinchi toifali rezerv safini toʻldirish
Birinchi toifali rezerv safi harbiy xizmatni chaqiruv yoki kontrakt boʻyicha oddiy askarlar, serjantlar lavozimlarida oʻtagan — oʻttiz besh yoshgacha boʻlgan, kichik ofitserlar lavozimlarida oʻtagan — qirq yoshgacha boʻlgan, katta ofitserlar lavozimlarida oʻtagan — ellik yoshgacha boʻlgan, generallar tarkibi lavozimlarida oʻtagan — ellik besh yoshgacha boʻlgan harbiy xizmatga majburlar orasidan toʻldiriladi. Birinchi toifali rezerv birinchi va ikkinchi navbatga boʻlinadi. Birinchi navbatdagi rezerv safi Qurolli Kuchlarning tegishli qoʻshilmalari, qismlari va boʻlinmalariga biriktirib qoʻyiladigan, eng yaxshi tayyorgarlik koʻrgan rezervchilar orasidan Qurolli Kuchlarning jangovar qoʻshilmalari, qismlari va jangovar taʼminot boʻlinmalari safini urush davrida taqozo etiladigan shtatlar darajasiga qadar toʻldirish uchun moʻljallangan boʻlib, ularning tarkibida bunday rezervchilarning jangovar tayyorgarligi amalga oshiriladi va jangovar maqsadlarda qoʻllanilishi rejalashtiriladi. Ikkinchi navbatdagi rezerv safi Qurolli Kuchlarning jangovar qoʻshilmalari, qismlari, jangovar taʼminot boʻlinmalariga biriktirib qoʻyilmagan rezervchilar orasidan toʻldiriladi hamda zarurat boʻlganda birinchi navbatdagi rezerv safini toʻldirish uchun moʻljallangan boʻladi. Birinchi toifali rezervda turgan harbiy xizmatga majburlar rezervda boʻlish yoshining chegarasiga yetganda yoki salomatligiga koʻra ikkinchi toifali rezervga yohud zaxiraga oʻtkaziladi.

7. Ikkinchi toifali rezerv safini toʻldirish
Ikkinchi toifali rezerv safi harbiy xizmatni chaqiruv, kontrakt boʻyicha yoki safarbarlik chaqiruvi rezervida oddiy askarlar, serjantlar lavozimlarida oʻtagan — qirq besh yoshgacha boʻlgan, kichik ofitserlar lavozimlarida oʻtagan — ellik yoshgacha boʻlgan, katta ofitserlar lavozimlarida oʻtagan — ellik besh yoshgacha boʻlgan, generallar tarkibi lavozimlarida oʻtagan — oltmish yoshgacha boʻlgan harbiy xizmatga majburlar orasidan toʻldiriladi. Ikkinchi toifali rezervdagi harbiy xizmatga majburlar harbiy qoʻshilmalar, qismlar hamda ichki va texnik taʼminot boʻlinmalariga biriktirib qoʻyiladi, hamda ularning safini urush davrida taqozo etiladigan shtatlar darajasiga qadar toʻldirish uchun, favqulodda vaziyatlar roʻy berganda yoki Oʻzbekiston Respublikasiga qarshi harbiy tajovuz yuz bergan taqdirda esa urush davrida taqozo etiladigan tuzilmalarni kuchaytirish uchun moʻljallanadi. Ikkinchi toifali rezervda boʻlish yoshining chegarasi tegishincha rezervda boʻlish yoshining chegarasi hisoblanadi. Zarurat boʻlganda Qurolli Kuchlarning urush davrida taqozo etiladigan shtatlar darajasidagi ichki hamda texnik taʼminot qismlari va boʻlinmalari, shuningdek urush davrida taqozo etiladigan tuzilmalar safini Qurolli Kuchlarning jangovar qoʻshilmalari, qismlari va jangovar taʼminot boʻlinmalariga biriktirib qoʻyilmagan birinchi toifali rezervchilar bilan toʻldirishga yoʻl qoʻyiladi.

8. Rezervchilarni tanlab olish
Qurolli Kuchlarning qoʻshilmalari, qismlari va boʻlinmalari safini urush davrida taqozo etiladigan shtatlar darajasiga qadar toʻldirish, shuningdek urush davrida taqozo etiladigan tuzilmalarni kuchaytirish uchun moʻljallangan rezervchilarni tanlab olish harbiy okruglar qoʻshinlarining qoʻmondonlari buyrugʻi bilan tuziladigan tanlov komissiyalari tomonidan amalga oshiriladi. Komissiyalar tarkibiga harbiy okruglar shtablarining, safi toʻldirilayotgan qoʻshilmalar, qismlar va boʻlinmalar qoʻmondonligining, mudofaa ishlari organlarining, mahalliy davlat hokimiyati organlarining vakillari hamda tegishli qoʻshin turlari va xizmatlarning mutaxassislari kiritiladi. Rezervchilarni Qurolli Kuchlarning qoʻshilmalari, qismlari va boʻlinmalariga biriktirib qoʻyish uchun tanlab olish harbiy xizmatga majburlarning harbiy hisobdagi ixtisosligi, oilaviy ahvolini, shuningdek harbiy tayyorgarlik darajasini, intellektual qobiliyatini va jismoniy koʻrsatkichlarini inobatga olgan holda yakka tarzda oʻrganib chiqish yoʻli bilan, qoida tariqasida, hududiy prinsip asosida amalga oshiriladi. Qurolli Kuchlarning qoʻshilmalari, qismlari va boʻlinmalari safini urush davrida taqozo etiladigan shtatlar darajasiga qadar toʻldirish, shuningdek urush davrida taqozo etiladigan tuzilmalarni kuchaytirish uchun zarur boʻladigan rezervdagi ofitserlar yetishmay qolsa, oliy taʼlim muassasalarining harbiy tayyorgarlik boʻyicha tegishli oʻquv boʻlinmalarida (harbiy taʼlim fakultetlari, harbiy tayyorgarlik boʻyicha oʻquv markazlari, harbiy kafedralar, sikllar va kurslarda) ofitserlar tayyorlash dasturi asosida taʼlimning toʻliq kursini oʻtgan, eng yaxshi tayyorgarlik koʻrgan zaxiradagi ofitserlar rezervga tanlab olinishi mumkin. Mazkur toifadagi shaxslar rezervga tanlab olinganidan keyin rezervdagi ofitserlarni qayta tayyorlash harbiy yigʻinlariga yuboriladi. Rezervchilarni tanlab olish, tanlov komissiyalari ishi hamda rezervchilarni biriktirib qoʻyishni rasmiylashtirish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan belgilanadi.

9. Rezervchilarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish
Rezervchilarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni mudofaa ishlari organlari huzuridagi tibbiy komissiyalar Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tasdiqlanadigan Qurolli Kuchlarda tinchlik va urush davrida tibbiy koʻrikdan oʻtkazish toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq tashkil etadi va oʻtkazadi.

10. Rezervchilarni tayyorlash
Rezervchilarni tayyorlash harbiy qismlar, oʻquv markazlari huzurida harbiy yigʻinlar tashkil etish va oʻtkazish yoʻli bilan, shuningdek safarbarlik oʻquv-mashqlari va mashgʻulotlarini oʻtkazish vaqtida amalga oshiriladi. Rezervchilarni tayyorlashning asosiy mohiyati rezervchilar biriktirib qoʻyilgan boʻlinmalar tarkibida jangovar tayyorgarlik yuzasidan shaxsiy bilim, koʻnikma va mahoratni takomillashtirish, harakatlar taktikasini puxtalab olishdan iborat. Rezervchilarni tayyorlashga quyidagilar kiradi: oddiy askarlar, serjantlar va ofitserlarni safarbarlikda ular uchun belgilab qoʻyilgan shtat lavozimlariga tayyorlash; safarbarlik rejasiga koʻra oddiy askarlar, serjantlar va ofitserlarni Qurolli Kuchlar safini toʻldirish uchun zarur ixtisosliklar boʻyicha qayta tayyorlash; Qurolli Kuchlarning qoʻshilmalari, qismlari va boʻlinmalarini urush davri shtatlari darajasida jangovar tartibga solish; Qurolli Kuchlar qoʻshilmalari va qismlarining safarbarlik rejalarida nazarda tutilgan ayrim chora-tadbirlarning bajarilishi muqarrarligini tekshirish; harbiy yigʻinlarni oʻtkazish va jangovar vazifalarni hal etish davrida belgilangan qurol-yarogʻ va texnikalarni oʻrganish, ulardan foydalanish, ularga xizmat koʻrsatish hamda ularni saqlash, ularni ishlatish koʻnikmalarini orttirish, qurol-yarogʻ va texnikalarning yangi turlarini oʻzlashtirish.

11. Harbiy yigʻinlarning turlari
Rezervchilar tinchlik davrida qoʻshinlarning jangovar tayyorgarligini saqlab turish, harbiy hisobdagi ixtisoslik boʻyicha majburiyatlarni bajarishi uchun zarur boʻlgan koʻnikmalarini saqlab qolish va takomillashtirish maqsadida harbiy qismlar bazasida, qoida tariqasida, hududiy prinsip asosida tashkil etiladigan harbiy yigʻinlarda qatnashishga jalb etilishi mumkin. Harbiy yigʻinlar oʻquv-mashq, sinov yigʻinlari va maxsus yigʻinlarga boʻlinadi. Oʻquv-mashq harbiy yigʻinlari harbiy qismlarning boʻlinmalari tarkibidagi ixtisosliklar hamda shtat lavozimlari boʻyicha birinchi va ikkinchi toifali rezerv tayyorlash maqsadida, rezervchilarning xizmatni oʻtashi nazarda tutilgan vazirliklar va idoralar tomonidan tasdiqlanadigan dasturlar boʻyicha oʻtkaziladi. Sinov harbiy yigʻinlari Qurolli Kuchlarning urush davrida taqozo etiladigan shtatlar darajasidagi qoʻshilmalari, qismlari va boʻlinmalarining safarbarlik tayyorgarligini aniqlash maqsadida oʻtkaziladi. Maxsus harbiy yigʻinlar Oʻzbekiston Respublikasining normal hayotiy faoliyatiga tahdid soluvchi favqulodda vaziyatlarning oldini olish yoki ularning oqibatlarini bartaraf etish maqsadida oʻtkaziladi. Rezervchilarni harbiy yigʻinlarga jalb etish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan belgilanadi.

12. Harbiy yigʻinlarning muddatlari
Birinchi toifali rezervdagi harbiy xizmatga majburlar yiliga koʻpi bilan uch marta oʻquv-mashq harbiy yigʻinlariga jalb etilishi mumkin. Bu harbiy yigʻinlarning umumiy muddati bir yil ichida oʻttiz sutkadan oshmasligi kerak. Ikkinchi toifali rezervdagi harbiy xizmatga majburlar yiliga koʻpi bilan ikki marta oʻquv-mashq harbiy yigʻinlariga jalb etilishi mumkin. Bu harbiy yigʻinlarning umumiy muddati bir yil ichida oʻn besh sutkadan oshmasligi kerak. Birinchi va ikkinchi toifali rezervdagi harbiy xizmatga majburlarning muddati besh sutkagacha boʻlgan sinov harbiy yigʻinlari Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari Bosh shtabining rejasi asosida, qoida tariqasida, besh yilda koʻpi bilan bir marta oʻtkaziladi. Maxsus harbiy yigʻinlar Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti qaroriga muvofiq oʻtkaziladi. Rezervchilar bu harbiy yigʻinlarga bir yil ichida koʻpi bilan ikki oy muddatga jalb etiladilar. Rezervchi mudofaa ishlari organidan harbiy yigʻinlar oʻtadigan joyga joʻnab ketgan kun harbiy yigʻinlarning boshlanishi hamda u harbiy qism qoʻmondoni tomonidan berilgan buyruqda koʻrsatilgan mudofaa ishlari organiga borib uchrashgan kun yigʻinlarning tugashi deb hisoblanadi.

13. Harbiy yigʻinlarda qatnashishdan ozod qilish
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tasdiqlanadigan roʻyxatda belgilanadigan davlat hokimiyati va boshqaruv organlari, korxonalar, muassasalar va tashkilotlar uchun bronlashtirib qoʻyilgan harbiy xizmatga majburlar harbiy yigʻinlarda qatnashishdan ozod etiladi.

14. Rezervchilarni tayyorlashga rahbarlik
Rezervchilarni hisobga olish va ularni harbiy yigʻinlarga jalb etish mudofaa ishlari organlari zimmasiga yuklatiladi. Rezervchilarning harbiy tayyorgarligini tashkil etish va oʻtkazish ular Qurolli Kuchlarning qaysi qoʻshilmalari, qismlari va boʻlinmalariga biriktirib qoʻyilgan boʻlsa, shu qoʻshilma, qism va boʻlinma qoʻmondonligi tomonidan tayyorgarlik dasturlari hamda rejalariga muvofiq amalga oshiriladi. Rezervchilarni tayyorlashga rahbarlik, oʻtkazilayotgan tayyorgarlikning sifati hamda samaradorligini nazorat qilish harbiy okruglar qoʻmondonligi tomonidan, rezervchilar xizmat oʻtashi nazarda tutilgan vazirliklar va idoralarning boʻlinmalari bilan hamkorlikda amalga oshiriladi. Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari Bosh shtabi rezervchilar tayyorlashga umumiy rahbarlikni hamda bu boradagi ishlarni rejalashtirishni amalga oshiradi, tinchlik va urush davrida, favqulodda vaziyatlar roʻy berganda yoki Oʻzbekiston Respublikasiga qarshi harbiy tajovuz tahdidi yuzaga kelgan taqdirda, rezervchilardan qonunchilikka muvofiq foydalanilishi tartibini belgilaydi.

15. Rezervchilarning harbiy unvonlari
Rezervchilarning harbiy unvonlariga “rezervdagi” degan soʻz qoʻshiladi. Oʻquv-mashq harbiy yigʻinlarida qatnashgan va taʼlim dasturi boʻyicha imtihonlarni muvaffaqiyatli topshirgan rezervchilarga Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining harbiy xizmatni oʻtash tartibi toʻgʻrisidagi nizomda belgilangan tartibda navbatdagi harbiy unvonlar – rezervdagi podpolkovniklikka qadar boʻlgan va podpolkovnik unvonlari berilishi mumkin. Harbiy unvonga ega boʻlmagan fuqarolar mudofaa ishlari organlari tomonidan rezervga kiritilishi bilan bir paytning oʻzida ularga oddiy askar yohud matros harbiy unvoni beriladi. Harbiy unvon berish va harbiy unvondan mahrum qilish, shuningdek harbiy unvonini pasaytirish hamda harbiy unvonini tiklash qonunchilikka muvofiq amalga oshiriladi.

16. Rezervchilar tayyorlashning moddiy-texnika taʼminoti
Rezervchilar tayyorlashni qurol-yarogʻ, texnika, oʻq-dori hamda boshqa moddiy-texnika vositalari bilan taʼminlash Qurolli Kuchlar qoʻshilmalari, qismlari va boʻlinmalarining joriy taʼminoti mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi. Rezervchilarni tayyorlashda moddiy-texnika vositalari, qurol-yarogʻ va texnika zaxiralaridan foydalanish tartibi, ishlatiladigan resurslar normalari, shuningdek rezervchilarni tayyorlashda foydalanilgan moddiy vositalarning oʻrnini toʻldirish tartibi qonunchilik bilan belgilanadi.

17. Rezervchilarga beriladigan kafolatlar
Harbiy yigʻinlarga jalb etilgan rezervchilar Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan belgilanadigan tartibda va miqdorlarda pul hamda boshqa turdagi taʼminot oladilar. Harbiy yigʻinlar davrida, shu jumladan, ular oʻtkaziladigan joyga borish va u yerdan qaytib kelish davrida rezervchilarning ish joyi (lavozimi) hamda ish joyidagi oʻrtacha ish haqi saqlanib qoladi. Mazkur shaxslar bilan tuzilgan mehnat shartnomasi chaqiruv qogʻozi olingan kundan harbiy yigʻinlardan qaytilgunga qadar boʻlgan davrda ish beruvchining tashabbusi bilan bekor qilinishi mumkin emas, korxona, muassasa va tashkilot tugatilgan hollar bundan mustasno. Agar harbiy yigʻinlar vaqtida rezervchi kasal boʻlib qolsa va yigʻin tugaganidan keyin ham kasalligi davom etsa, uning ish joyi (lavozimi) saqlanib qoladi, harbiy yigʻinlar tugagan kundan boshlab qonunchilikka muvofiq unga vaqtincha mehnatga qobiliyatsizlik nafaqasi toʻlanadi. Rezervchilar harbiy yigʻinlarda qatnashish davrida quyidagi huquqlarga ega: harbiy yigʻinlar oʻtkaziladigan joyga temir yoʻl hamda avtomobil transportida (taksidan tashqari) bepul borish va qaytib kelish; harbiy qismlar tomonidan joʻnatiladigan xatlarni bepul yuborish; harbiy-tibbiy muassasalarda bepul tibbiy xizmat bilan taʼminlanish. Revervchilar harbiy yigʻinlarda qatnashayotgan davrda ularning hayoti va sogʻligʻi davlat tomonidan majburiy sugʻurtalanadi. Rezervchilarni davlat tomonidan majburiy sugʻurtalash tartibi va shartlari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi. Harbiy yigʻinlarda qatnashish davrida rezervchilar muddatli harbiy xizmatdagi harbiy xizmatchilar uchun belgilangan boshqa huquqlar va imtiyozlardan ham foydalanadilar. Harbiy yigʻinlarda qatnashib, har jihatdan oʻzini koʻrsata olgan birinchi navbatdagi birinchi toifali rezervchilarga harbiy qismlarning qoʻmondonlari taqdimnomasiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan belgilanadigan tartibda va miqdorlarda bir yoʻla toʻlanadigan pul mukofoti toʻlanishi mumkin. Bunda ular mazkur pul mukofoti boʻyicha jismoniy shaxslar daromadlaridan olinadigan soliq toʻlovidan ozod etiladi. Tinchlik davrida jangovar harakatlarda ishtirok etgan rezervchilarning mehnat stajini hisoblashda jangovar harakatlarning har bir kuni uch kunga hisoblanadi.

18. Qurolli Kuchlar rezervidagi xizmat toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlik uchun javobgarlik
Qurolli Kuchlar rezervidagi xizmat toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlikda aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar boʻladilar.