Oʻzbekiston Respublikasining bojxona hududidan olib chiqiladigan tovarlarning bojxona qiymatini aniqlash tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida
(resolution, 2025-09-03)

Oʻzbekiston Respublikasining Bojxona kodeksi hamda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Mahsulotlarni eksport qilish tartib-taomillarini takomillashtirish va qoʻshilgan qiymatga ega tayyor mahsulotlar ishlab chiqarishni ragʻbatlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2025-yil 14-martdagi PF-47-son Farmoniga muvofiq Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Quyidagilarni nazarda tutuvchi Oʻzbekiston Respublikasining bojxona hududidan olib chiqiladigan tovarlarning bojxona qiymatini aniqlash tartibi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin: Oʻzbekiston Respublikasining bojxona hududidan olib chiqiladigan tovarning bojxona qiymatini aniqlash usullari va ularni qoʻllash tartibi; moddiy tashuvchi orqali olib chiqiladigan raqamli mahsulotlarning bojxona qiymatini aniqlash masalalari; deklaratsiyalanmasdan yoki deklaratsiyada notoʻgʻri koʻrsatilgan tovarlarning bojxona qiymatini aniqlash va qayta koʻrib chiqish tartibi; deklarant yoki bojxona brokeri tomonidan tovarning bojxona qiymatini aniqlash imkoni boʻlmagan taqdirda, tovarlarni shartli chiqarib yuborish qoidalari. 2. Ushbu qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari — iqtisodiyot va moliya vaziri J.A. Qoʻchqorov zimmasiga yuklansin. 1. Ushbu Nizom Oʻzbekiston Respublikasining bojxona hududidan olib chiqiladigan tovarlarning (keyingi oʻrinlarda — olib chiqiladigan tovarlar) bojxona qiymatini aniqlash tartibini belgilaydi. Mazkur Nizom talablari bojxona toʻlovlari toʻlanishi nazarda tutilgan (bojxona rasmiylashtiruvi uchun yigʻimlar bundan mustasno) tovarlarga nisbatan qoʻllanadi. 2. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi: bojxona qiymati deklaratsiyasi — bojxona yuk deklaratsiyasining ajralmas qismi boʻlib, tovarning bojxona qiymati toʻgʻrisidagi maʼlumotlar koʻrsatilgan va deklarant yoki bojxona brokeri tomonidan bojxona organiga bojxona yuk deklaratsiyasi bilan bir paytda topshiriladigan hujjat; bojxona organlariga bojxona yuk deklaratsiyasini taqdim etayotgan shaxs (keyingi oʻrinlarda — deklaratsiyalovchi shaxs) — bojxona organlariga bojxona yuk deklaratsiyasini oʻz nomidan taqdim etayotgan deklarant yoki bojxona yuk deklaratsiyasini toʻldirish, imzolash va bojxona organlariga deklarant nomidan shartnoma asosida taqdim etish vakolatiga ega boʻlgan bojxona brokerining bojxona rasmiylashtiruvi boʻyicha mutaxassisi; moddiy tashuvchi — raqamli mahsulotlarni yaratish, qayd etish, uzatish, qabul qilish, saqlash yoki boshqa tarzda ishlatish uchun qoʻllanadigan magnit, optik, lazerli yoki boshqa elektron axborot tashuvchisi; olib chiqiladigan tovarning bojxona qiymati — tovarning bojxona qiymatini aniqlash usullaridan biri orqali aniqlanadigan va bojxona toʻlovlarini hisoblash maqsadida foydalaniladigan tovar qiymati; raqamli distributsiya — raqamli mahsulotlarni moddiy tashuvchidan foydalanmagan holda, shu jumladan, internet jahon axborot tarmogʻi orqali shaxsiy kompyuterga yoki mobil qurilmaga yuklash (yuklab olish) orqali tarqatish usuli, onlayn xizmatlardan foydalanishga ruxsat berish yoki obuna boʻlish va boshqalar. 3. Olib chiqiladigan tovarning bojxona qiymati ushbu Nizomning 2-bobida keltirilgan usullariga muvofiq bojxona qiymati deklaratsiyasini toʻldirgan holda tovarlarni deklaratsiyalashda deklarant yoki bojxona brokeri tomonidan bojxona organiga maʼlum qilinadi. 4. Olib chiqiladigan tovarning bojxona qiymati asosini imkon qadar ushbu Nizomning 3-bobida belgilangan mazkur tovarning bitim qiymati tashkil etishi kerak. Olib chiqilayotgan tovarlarning bojxona qiymatini aniqlash tovarlarning ixtiyoriy yoki soxta bojxona qiymatidan foydalanishga asoslanmasligi kerak. Bojxona qiymatini aniqlash tartib-taomillari umumiy qoʻllaniladigan boʻlishi kerak, yaʼni ular tovarlarni yetkazib berish manbalariga, shu jumladan, olib chiqilishi moʻljallangan mamlakatga, tovarlar turiga, bitim ishtirokchilariga va boshqa omillarga qarab farq qilmasligi lozim. 5. Deklarant yoki bojxona brokeri tomonidan tovarning bojxona qiymatini aniqlashda tanlangan usul va maʼlum qilingan bojxona qiymatini hisoblab chiqarishning toʻgʻriligi nazorat qilinishi bojxona organi tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Bojxona kodeksining (keyingi oʻrinlarda — Kodeks) 319-moddasiga muvofiq amalga oshiriladi. 6. Olib chiqiladigan tovarning bojxona qiymatini aniqlash quyidagi usullarni qoʻllash orqali amalga oshiriladi: olib chiqiladigan tovarga doir bitimning qiymati boʻyicha (keyingi oʻrinlarda — 1-usul); aynan bir xil tovarga doir bitimning qiymati boʻyicha (keyingi oʻrinlarda — 2-usul); oʻxshash tovarga doir bitimning qiymati boʻyicha (keyingi oʻrinlarda — 3-usul); qiymatlarni qoʻshish asosida (keyingi oʻrinlarda — 5-usul); zaxira usul (keyingi oʻrinlarda — 6-usul). 7. 1-usul olib chiqiladigan tovarning bojxona qiymatini aniqlashning asosiy usuli hisoblanadi. Agar olib chiqiladigan tovarning bojxona qiymatini aniqlashning 1-usulini qoʻllash mumkin boʻlmasa, ushbu Nizomning 6-bandi uchinchi — oltinchi xatboshilarida koʻrsatilgan usullar ketma-ketlikda qoʻllaniladi. Bunda har bir keyingi usulning qoʻllanilishiga, agar bojxona qiymatini aniqlashda oldingisidan foydalanish mumkin boʻlmasa, yoʻl qoʻyiladi. 8. 1-usul qiymatli asosga ega boʻlgan tashqi savdo bitimlariga muvofiq olib chiqiladigan tovarning bojxona qiymatini aniqlashda qoʻllaniladi. 9. Olib chiqiladigan tovarning maʼlum qilingan bojxona qiymatini tasdiqlovchi hujjatlar mavjud boʻlmagan taqdirda, bunday tovarning bojxona qiymati 2 va 3-usullar asosida aniqlanadi. 2 va 3-usullar ilgari 1-usul bilan aniqlangan aynan bir xil yoki oʻxshash tovarlarga doir bitim qiymatidan bojxona qiymatini aniqlash uchun asos qilib olinadigan baza sifatida foydalanishga asoslanadi. Bunda deklarant yoki bojxona brokeri tomonidan amalda mavjud boʻlgan tashqi savdo bitimlari narxi va tovarlarning Oʻzbekiston Respublikasi chegarasi orqali olib oʻtilishi toʻgʻrisidagi hujjatlar asosida tasdiqlangan maʼlumotlar qoʻllaniladi. 10. 5-usul tovarni ishlab chiqarish va olib chiqish uchun ketadigan xarajatlar toʻgʻrisidagi axborotlarga asoslanadi. 11. 6-usul oʻzidan oldingi usullardan hech birini qoʻllash imkoniyati mavjud boʻlmaganda qoʻllaniladi. 6-usul boʻyicha bojxona qiymati bojxona organlarida mavjud boʻlgan narx maʼlumotlari asosida aniqlanishi mumkin. Agar bojxona organi tovarning bojxona qiymatini mustaqil ravishda aniqlaydigan boʻlsa, u 1 — 3 va 5-usullarning shartlarini qoʻllashda bir muncha qayishqoqlikni nazarda tutuvchi 6-usuldan foydalanadi. 12. Olib chiqilayotgan tovarlarning bojxona qiymatini aniqlashda bojxona organi tomonidan Kodeksning 315-moddasi sakkizinchi qismida belgilangan normalar hisobga olinadi. 13. 1-usul olib chiqiladigan tovarning bojxona qiymatini bitim qiymati boʻyicha, yaʼni tovarni eksportga sotishda tovar Oʻzbekiston Respublikasining bojxona chegarasi orqali oʻtkazilayotgan vaqtda tovar uchun amalda toʻlangan yoki toʻlanishi lozim boʻlgan, ushbu Nizomning 24 va 25-bandlari qoidalari hisobga olingan holda tuzatilgan narx boʻyicha aniqlashni nazarda tutadi. Olib chiqiladigan tovarlar uchun sotib oluvchi tomonidan bevosita sotuvchiga yoki sotuvchining foydasi uchun boshqa shaxsga toʻlangan yoki toʻlanishi lozim boʻlgan barcha toʻlovlarning umumiy summasi bunday tovarlar uchun amalda toʻlangan yoki toʻlanishi lozim boʻlgan narx deb hisoblanadi. Bunda toʻlovlar Oʻzbekiston Respublikasining qonunchiligida taqiqlanmagan har qanday shaklda bevosita yoki bilvosita amalga oshirilishi mumkin. Olib chiqiladigan tovar uchun amalda toʻlangan yoki toʻlanishi lozim boʻlgan narxga sotuvchining uchinchi shaxs oldidagi majburiyatlarini bajarish maqsadida sotib oluvchi tomonidan sotuvchiga yoki uchinchi shaxsga yetkaziladigan tovarlarni sotish sharti sifatida amalga oshirilgan yoki toʻlanishi lozim boʻlgan barcha toʻlovlar kiradi. Bir bitim doirasida koʻp miqdorda sotilgan tovarlarning bir qismini deklaratsiyalashda bunday tovarlar uchun amalda toʻlangan yoki toʻlanishi lozim boʻlgan narx deklaratsiyalanadigan tovarlarning miqdori va sotilgan tovarlarning umumiy miqdori bilan teng nisbatda aniqlanadi. 14. 1-usul quyidagi hollarda qoʻllanilmaydi: a) bitimning qiymatiga taʼsir koʻrsatgan cheklovlar va (yoki) shartlar mavjud boʻlsa, quyidagi cheklovlar bundan mustasno: tovarni qayta sotish mumkin boʻlgan geografik mintaqadagi cheklovlar; tovarning qiymatiga jiddiy taʼsir koʻrsatmaydigan cheklovlar; b) tovar bojxona hududidan qiymat asosiga ega boʻlmagan bitim boʻyicha olib chiqilayotgan boʻlsa; v) sotish yoki bitimning bahosi taʼsirini hisobga olish mumkin boʻlmagan shartlarga rioya etilishiga bogʻliq boʻlsa (ayirboshlash, kontraktatsiya, qayta ishlash shartnomalari); g) olib chiqiladigan tovarni sotib oluvchi tomonidan keyinchalik qayta sotish, undan foydalanish yoki uni tasarruf etishdan tushgan tushumning har qanday qismi sotuvchiga bevosita yoki bilvosita oʻtsa va bunda tovarning qiymatiga ushbu Nizomning 24-bandiga muvofiq tegishli tuzatishlarni kiritish mumkin boʻlmasa; d) tovarning bojxona qiymatini aniqlashda deklarant yoki bojxona brokeri tomonidan foydalanilgan maʼlumotlar hujjatlar bilan tasdiqlanmagan yoxud notoʻgʻri boʻlsa; e) bitimning taraflari (sotib oluvchi va sotuvchi) bir-biriga oʻzaro bogʻliq shaxslar boʻlsa, ularning oʻzaro bogʻliqligi bitimning bahosiga taʼsir etmagan hollar bundan mustasno, bu esa deklarant yoki bojxona brokeri tomonidan isbotlanishi lozim. 15. Sotuvchi tomonidan sotib oluvchining tovarlardan foydalanish va uni tasarruf etish huquqlariga bevosita yoki bilvosita cheklovlar belgilanganda, 1-usul qoʻllanilmaydi. Quyidagi cheklovlar bundan mustasno: a) tovarni qayta sotish mumkin boʻlgan geografik mintaqadagi cheklovlar. Masalan, sotuvchi tovarni olib chiqilishi moʻljallangan mamlakatda oʻzining aniq bir hududdagi sotuvchilariga sotadi. Bunda sotuvchilarning har biri tovarni faqat muayyan hududda sotishi mumkinligi toʻgʻrisidagi shart qoʻyiladi; b) tovarning qiymatiga jiddiy taʼsir koʻrsatmaydigan cheklovlar. Agar narxga jiddiy taʼsir koʻrsatadigan shart mavjudligi haqida maʼlum qilinsa, unda 1-usulning qoʻllanilishi faqat bunday shart natijasida narxning miqdoriy oʻzgarishi hujjatlar asosida belgilangan holdagina mumkin boʻladi. Agar narxga miqdoriy taʼsir qilishni belgilash va hujjatlar asosida tasdiqlash mumkin boʻlmasa, unda bojxona qiymatini aniqlashning boshqa usullariga oʻtish kerak boʻladi. Masalan, sotuvchi texnikani sotib oluvchiga undan olib chiqilishi moʻljallangan mamlakatda faqat davlat dasturlari doirasida foydalanadi degan shart bilan sotadi. Bunda 1-usul qoʻllanilishi mumkin emas, chunki sotib oluvchining tovardan foydalanish huquqiga nisbatan cheklov mavjud va bu xildagi shart bitim qiymatiga taʼsir koʻrsatishi mumkin. Bunday holda bojxona qiymatini aniqlashning boshqa usullari qoʻllanilishi kerak. Barcha cheklovlarni baholashda, ularning 1-usuldan foydalanishi imkoniyatiga taʼsiri nuqtai nazaridan asosiy mezon boʻlib, bu bitimning qiymatiga maʼlum bir shartning taʼsir darajasidir. Cheklov bitim narxiga taʼsir koʻrsatmasa, u 1-usuldan foydalanishga toʻsqinlik qilmaydi. Agar sotuvchi huquqiga nisbatan yana qandaydir boshqa cheklovlar mavjud boʻlsa, unda 1-usul qoʻllanilmaydi. 16. 1-usul qiymat asosiga ega boʻlmagan tashqi savdo bitimlariga nisbatan qoʻllanilmaydi. Jumladan: a) tovarning bepul yetkazib berilishi. Masalan, sotuvchi sotib oluvchiga namuna sifatida 5 dona uskunani yetkazib berishi koʻzda tutilmoqda. Mazkur holatda oldi-sotdi shartnomasi mavjud emas; b) tovarning konsignatsiya shartlarida yetkazib berilishi. Masalan, Oʻzbekiston Respublikasidagi yetkazib beruvchi oʻz agentiga bir turkum poliz mahsulotlarini qulayroq shartlarda sotish uchun yetkazib berishni moʻljallagan. Ushbu holatda agent poliz mahsulotlarini sotib olmaydi, yaʼni uning egasiga aylanmaydi va poliz mahsulotlarini sotishdan koʻrilgan foydani yetkazib beruvchi oladi (agentga uning sotishga doir xarajatlari va ish haqi toʻlanishi hisobga olingan holda); v) tovarni vositachiga sotmasdan vositachi orqali tovarning yetkazib berilishi. Masalan, Oʻzbekiston Respublikasidagi yuridik shaxs boʻlgan korxona Belgiya davlatida joylashgan oʻzining nomidan faoliyat yuritmaydigan filialiga ega. Ular oʻrtasidagi tovar yetkazib berilishi oldi-sotdi bitimi tushunchasiga kirmaydi; g) tovarning ayirboshlash yoki kompensatsion operatsiyalar doirasida yetkazib berilishi, agar tovarlar narxi koʻrsatilmagan boʻlsa; d) tovarning lizing operatsiyalari doirasida yetkazib berilishi. Mazkur holatda tovarga nisbatan mulk huquqi ijaraga beruvchidan ijaraga oluvchiga oʻtmaydi, mulkdor tovardan foydalanganlik huquqi uchun foydaning bir qismini oladi va tovar muayyan vaqtdan soʻng uning egasiga (ijaraga beruvchiga) qaytarib berilishi mumkin; e) tovarning vaqtincha olib chiqish maqsadida yetkazib berilishi. Masalan, mulkdor (yetkazib beruvchi) muayyan vaqtdan soʻng yetkazib beruvchiga qaytarilishi lozim boʻlgan yengil avtomashinani vaqtincha foydalanish uchun isteʼmolchiga vaqtincha olib chiqish shartlarida yetkazib beradi; j) tovarning tashqi savdo kontraktida (shartnomasida, kelishuvida) nazarda tutilgan kafolatlar asosida yetkazib berilishi. Masalan, kafolat muddati davomida yetkazib berilgan uskunaning alohida mexanizmlari ishdan chiqdi. Ularni almashtirish uchun yangi detallar yetkazib beriladi. 17. Agar bitimni tuzishda baholanadigan tovarlar qiymatini aniqlashga va binobarin, bitim qiymatining bojxona maqsadlari uchun qabul qilinishiga toʻsqinlik qiladigan shartlar bitim shartlari sifatida ilgari surilgan boʻlsa, bunday holatda 1-usulning qoʻllanilishi mumkin emas. Bunday shartlar quyidagilarni oʻz ichiga oladi: sotuvchi olib chiqiladigan tovarlarga narxni sotib oluvchi muayyan miqdorlardagi boshqa turdagi tovarlarni ham tovarning har bir turiga narx koʻrsatilmagan holda sotib oladi degan shart asosida belgilaganda; olib chiqiladigan tovarlarning narxi xuddi shunday tovarlar sotib oluvchining eksport qilinadigan tovarlarning sotuvchisiga sotadigan boshqa tovarlarning narxi yoki narxlariga bogʻliq boʻlganda; narx olib chiqiladigan tovarlarga aloqasi boʻlmagan haq toʻlash shakli asosida belgilanganda; oldi-sotdi shartnomasi faqat ushbu sotib oluvchiga sotish shartini nazarda tutganda. Bunday shartlar mavjud boʻlsa, ularning bitim qiymatiga taʼsir etgan yoki etmagani va bunday taʼsirni miqdoriy jihatdan aniqlash mumkinligiga oydinlik kiritilishi kerak. Faqatgina shartning qiymatga taʼsirining miqdoriy jihatini aniqlash mumkin boʻlsa hamda maʼlum qilingan narx haqiqatda toʻlangan yoki toʻlanishi lozim boʻlgan narx boʻlsa, 1-usulni qoʻllash mumkin. 18. Agar tuzilgan bitim shartlariga koʻra, sotib oluvchi tovarning keyinchalik qayta sotilishi, tasarruf etilishi yoki undan foydalanilishidan soʻng tushgan tushumning bir qismini sotuvchiga oʻtkazishi kerak boʻlganda lekin bunday qism miqdori yoki uni aniqlash usuli shartnomada koʻrsatilmagan boʻlsa, 1-usulning qoʻllanilishi mumkin emas. Agar bitim shartlariga koʻra tushumning oʻtkaziladigan qismi miqdorini hisoblab chiqarish mumkin boʻlsa, unda bojxona qiymati ikki bosqichda aniqlanadi: birinchi bosqichda tovar olib chiqilishi vaqtida bojxona qiymati muvaqqat (shartli) baholash orqali 1-usul bilan aniqlanadi; ikkinchi bosqichda tovarning keyinchalik qayta sotilishi, tasarruf etilishi yoki undan foydalanilgandan soʻng tushgan tushum miqdori va sotuvchiga oʻtkazilgan yoki oʻtkaziladigan mablagʻ toʻgʻrisidagi hujjatlar taqdim etiladi. Ushbu maʼlumotlar asosida bojxona qiymati va shunga muvofiq undirilishi lozim boʻlgan bojxona toʻlovlari summasiga tuzatishlar kiritiladi. 19. Bojxona qiymatini tasdiqlash uchun deklarant yoki bojxona brokeri bojxona organiga ishonchli, miqdoriy jihatdan aniqlangan va hujjatlar bilan tasdiqlangan axborotlardan iborat boʻlgan maʼlumotlarni taqdim etishi shart. Bunda bojxona qiymatini tasdiqlash uchun taqdim etilgan barcha hujjatlar: zarur tarzda rasmiylashtirilgan boʻlishi; ularni toʻldirishning tegishli qoidalarida (yoʻriqnomalarida) nazarda tutilgan barcha zarur rekvizitlar va maʼlumotlarni oʻzida aks ettirishi; alohida yetkazib berish va (yoki) umuman bitim boʻyicha toʻlovlar va hisob-kitoblarni identifikatsiyalashni taʼminlashi; tashkilotning rahbari, bosh buxgalteri imzolari va muhri yoxud yuridik shaxs tashkil etmasdan tadbirkorlik faoliyatini amalga oshiruvchi shaxsning (buxgalteriya hujjatlariga nisbatan) imzosi bilan tasdiqlangan boʻlishi kerak. Bojxona qiymati deklaratsiyasida olib chiqilishi moʻljallangan tovar uchun amalda toʻlangan yoki toʻlanishi lozim boʻlgan summalar hujjatlar asosida tasdiqlangan boʻlishi shart. Bunda toʻlovlar bevosita yoki bilvosita Oʻzbekiston Respublikasining qonunchilik hujjatlari bilan taqiqlanmagan har qanday shaklda amalga oshirilishi mumkin. Bevosita toʻlovlar deganda, Oʻzbekiston Respublikasining valyuta qonunchilik hujjatlari talablariga muvofiq har qanday shaklda toʻgʻridan-toʻgʻri amalga oshirilishi nazarda tutilsa, bilvosita toʻlovlar sotib oluvchi topshirigʻiga koʻra yoki uchinchi shaxslar tomonidan amalga oshirilishini anglatadi. Ushbu talabga muvofiq, bojxona qiymati deklaratsiyasida koʻrsatilgan barcha elementlar tegishli hujjatlar bilan tasdiqlangan taqdirda, bojxona qiymati faqatgina 1-usul bilan aniqlanishi mumkin, shu jumladan: bitim narxi — toʻlash uchun hisobvaraq-faktura (invoys) orqali; bitim qiymatiga qoʻshimcha hisoblanmalar — toʻlov va bunday xarajatlarni tasdiqlovchi hujjatlar orqali; hisobdan chiqariladigan (chegiriladigan) xarajatlarning summalari — toʻlov va bunday xarajatlarni tasdiqlovchi hujjatlar orqali. 1-usul hujjatlar asosida tasdiqlanmasa, qoʻllanilishi mumkin emas. Bitim narxiga qoʻshimcha kelishuvlar kiritilib, unga asosan tovar narxi pasaytirilgan taqdirda, uning asosli ekanligi qoʻshimcha hujjatlar bilan toʻliq tasdiqlab berilganda bitim narxi qabul qilinishi mumkin. 20. Bitim taraflarining oʻzaro bogʻliqlik belgilari Kodeksning 307-moddasi talablari asosida aniqlanadi. Sotuvchi bilan sotib oluvchi oʻrtasida aloqadorlikning mavjudligi bitimning maʼlum qilingan qiymatini tan olmaslik va 1-usulni qoʻllashni rad etish uchun asos boʻla olmaydi. Olib chiqiladigan tovarga doir bitim taraflarining oʻzaro bogʻliqlik belgilari mavjud boʻlgan taqdirda, bojxona organi tomonidan bitimning amaldagi holatlari oʻrganib chiqiladi. Agar bojxona organi bitim taraflarining oʻzaro bogʻliqligi bitim bahosiga taʼsir koʻrsatmagan deb topsa, ushbu bitim bojxona qiymatini aniqlash uchun qabul qilinadi. Aks holda bojxona organi deklarantni yoki bojxona brokerini mazkur oʻzaro bogʻliqlik bitim narxiga taʼsir koʻrsatmaganligini isbotlovchi dalillarni oʻttiz kalendar kundan oshmagan muddatda taqdim etish zarurligi toʻgʻrisida yozma shaklda xabardor qiladi. Deklarant yoki bojxona brokerining arizasiga koʻra amalga oshirilgan bitimning narxi tovarning bojxona qiymatini aniqlash uchun qabul qilinishi mumkin. Bunda baholanayotgan tovar olib chiqilishidan oldin yoki olib chiqilganidan soʻng oʻttiz kalendar kun ichida oʻzaro bogʻliqlikning bitim narxiga taʼsiri yoʻqligi deklarant yoki bojxona brokeri tomonidan quyidagi usullardan biri bilan isbotlanadi: a) qoʻshimcha hujjatlar va maʼlumotlar, shu jumladan, bojxona organi tomonidan qoʻshimcha ravishda soʻralgan, sotish bilan bogʻliq holatlarni tavsiflovchi (aks ettiruvchi) hujjatlar va maʼlumotlarni taqdim etish. Bitim ishtirokchilari oʻrtasidagi munosabatlarning olib chiqiladigan tovar narxiga taʼsirini aniqlash maqsadida bojxona organi sotish bilan bogʻliq holatlarni tahlil qilganda bitimning barcha shartlarini, shu jumladan, sotib oluvchi va sotuvchi oʻrtasidagi tijorat munosabatlarini qanday tashkil etishini va olib chiqilayotgan tovarlarning narxi qanday belgilanganligini hisobga oladi. Agar deklarant oʻzaro bogʻliq shaxslar boʻlgan sotib oluvchi va sotuvchi olib chiqilayotgan tovarlarni bir xil shartlarda, shu jumladan, solishtirma narxlarda (yaʼni bir xil darajadagi narxlarda) oʻzaro sotayotganliklarini va sotib olishlarini yoki ular oʻzaro bogʻliq shaxslar boʻlmaganligini isbotlasa, bu holat sotuvchi va sotib oluvchi oʻrtasidagi munosabatlar olib chiqilayotgan tovar narxiga taʼsir qilmaganligidan dalolat beradi; b) tovar olib chiqilayotganda bojxona organi rozi boʻlgan quyidagi qiymatlarning biriga yaqin ekanligini tasdiqlovchi hujjatlar va maʼlumotlarni taqdim etish: olib chiqish moʻljallangan mamlakatga eksport qilish uchun sotuvchi bilan oʻzaro bogʻliq boʻlmagan sotib oluvchilarga aynan bir xil yoki oʻxshash tovarlar sotilayotgandagi bitimning qiymatiga; aynan bir xil yoki oʻxshash tovarning qiymatlarini qoʻshish usuli boʻyicha aniqlangan bojxona qiymatiga. Deklarant yoki bojxona brokeri tomonidan taqqoslash uchun taqdim etilgan, ushbu bandning “b” kichik bandi ikkinchi — uchinchi xatboshilarida koʻrsatilgan bitimning bahosiga va tovarning bojxona qiymatiga quyidagi mezonlar boʻyicha farqlar hisobga olingan holda tuzatishlar kiritiladi: tijorat shartlari; miqdori; ushbu Nizomning 24-bandida nazarda tutilgan xarajatlar; oʻzaro bogʻliq boʻlmagan shaxslar oʻrtasidagi bitimda sotib oluvchining xarajatlari, agar bunday xarajatlar sotib oluvchi tomonidan oʻzaro bogʻliq boʻlgan shaxs bilan tuzilgan bitimda amalga oshirilmasa. Deklarant yoki bojxona brokeri tomonidan taqqoslashga taqdim etilgan aynan bir xil yoki oʻxshash tovarning bitim bahosidan yoki bojxona qiymatidan baholanayotgan tovarning bojxona qiymatini aniqlash uchun bitimning bahosi oʻrniga foydalanilishi mumkin emas. 21. Koʻrib chiqilayotgan bitim shartlariga muvofiqligini hisobga olgan holda, 1-usul qoʻllanilishi mumkinligi belgilangandan soʻng maʼlum qilingan qiymatga ushbu Nizomning 24-bandiga muvofiq tuzatish kiritiladi. Bojxona qiymatini aniqlashning boshlangʻich nuqtasi har doim haqiqatda toʻlangan yoki toʻlanishi lozim boʻlgan qiymatni, yaʼni sotib oluvchi sotuvchiga toʻlagan yoki toʻlashi lozim boʻlgan haqiqiy xarajatlarni belgilash hisoblanadi. Agar bojxona rasmiylashtiruvi vaqtida sotib oluvchi tomonidan tovar uchun hisob haqi toʻlanmagan boʻlsa, unda bojxona organiga haqi toʻlanmagan hisobvaraq-faktura (invoys) taqdim etiladi. Agar shartnoma shartlarida faktura qiymatidan chegirmalar nazarda tutilgan va bojxona rasmiylashtiruviga qadar ushbu chegirmalar inobatga olingan holda hisob toʻlangan hamda chegirma berish asoslari bitimda va hisobvaraq-fakturada (invoys) aniq koʻrsatilgan boʻlsa, bojxona qiymatini aniqlash uchun amalda toʻlangan summa asos sifatida qabul qilinadi (yaʼni chegirmalar inobatga olinadi). 22. Tovarning bojxona qiymatini maʼlum qilishda deklarant yoki bojxona brokeri tomonidan tovarning kelib chiqishi toʻgʻrisidagi sertifikatning taqdim etilmaganligi bojxona qiymatini aniqlashning 1-usulini qoʻllashni rad etishga asos boʻlib hisoblanmaydi. Bunday hollarda bojxona organi tashqi savdo kontrakti (shartnomasi, kelishuvi), tovarning kuzatuv hujjatlari, tovarning tashqi koʻrinishida (qadogʻida, oʻramida va boshqalar) mavjud boʻlgan tovar haqidagi maʼlumotlar asosida uning ishlab chiqaruvchisi, ishlab chiqarilgan mamlakati va boshqa zarur boʻlgan maʼlumotlarni aniqlashi kerak. Deklarant yoki bojxona brokeri bojxona yuk deklaratsiyasining tegishli bandida tovar tavsifi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni kiritish bilan birga, uning ishlab chiqaruvchisi va ishlab chiqarilgan mamlakati haqidagi axborotlarni ham kiritishi shart. 23. Bojxona koʻzdan kechiruvi yoki koʻrigini oʻtkazish jarayonida tovarning miqdori tovar kuzatuv hujjatlarida koʻrsatilganiga nisbatan farq aniqlanganda, biroq uning qiymati bojxona qiymatini maʼlum qilish uchun taqdim etiladigan hujjatlar bilan tasdiqlansa, tovarning bojxona qiymatini aniqlashning 1-usuli qoʻllanilishi mumkin. 24. Olib chiqilayotgan tovarlarning bojxona qiymatini belgilashda olib chiqilayotgan tovar uchun amalda toʻlangan yoki toʻlanishi kerak boʻlgan narxga quyidagi xarajatlar qoʻshiladi, agar ular koʻrsatilgan narxga kiritilmagan boʻlsa: a) tovarni Oʻzbekiston Respublikasining bojxona hududidan olib chiqib ketiladigan joyigacha (punktgacha) yetkazib berish boʻyicha xarajatlar: transportda tashish qiymati; tovarlarni yuklash, tushirish, qayta yuklash va tushirish-ortish xarajatlari; sugʻurtalash qiymati; b) sotuvchi tomonidan amalga oshiriladigan xarajatlar: vositachilik va brokerlik haqi, tovarni xarid qilish boʻyicha vositachilik haqi bundan mustasno; konteynerlarning va (yoki) boshqa koʻp marta ishlatiladigan idishlarning qiymati, agar Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy faoliyatining tovar nomenklaturasiga (keyingi oʻrinlarda — TIF TN) muvofiq ularga baholanayotgan tovar bilan bir butun deb qaralsa; oʻrov-joylashning qiymati, shu jumladan, oʻrash-joylash materiallarining va oʻrash-joylash ishlarining qiymati; v) olib chiqiladigan tovarlarni ishlab chiqarish va (yoki) eksportga sotish uchun sotib oluvchi bevosita yoki bilvosita sotuvchiga bepul yoki pasaytirilgan narx boʻyicha koʻrsatadigan xizmatlar va yetkazib beradigan tovarlar qiymatining tegishli qismi: xomashyo, materiallar, detallar, yarimtayyor fabrikatlar hamda olib chiqiladigan tovarning tarkibiy qismi hisoblanadigan boshqa butlovchi qismlar; instrumentlar, shtamplar, shakllar hamda olib chiqiladigan tovarlarni ishlab chiqarishda foydalanilgan boshqa shu kabi predmetlar; olib chiqiladigan tovarlarni ishlab chiqarishda sarflangan yordamchi materiallar; muhandislik ishlanmalari, tajriba-konstruktorlik ishlari, dizayn, badiiy jihozlash, olib chiqiladigan tovarlarni ishlab chiqarish uchun bevosita zarur boʻlgan eskizlar va chizmalar; g) intellektual mulk obyektlaridan foydalanganlik uchun sotib oluvchi baholanayotgan tovarni sotish sharti sifatida bevosita yoki bilvosita toʻlashi kerak boʻlgan litsenziya toʻlovlari va boshqa toʻlovlar, eksport qilinadigan tovarlarni Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqarida koʻpaytirish (dublikat qilish) huquqi uchun toʻlovlar bundan mustasno; d) olib chiqiladigan tovarni keyinchalik biron-bir tarzda qayta sotish, tasarruf etish yoki ulardan foydalanishdan olingan, tovar Oʻzbekiston Respublikasining bojxona hududidan olib chiqilgandan keyin sotuvchiga bevosita yoki bilvosita tegishli boʻladigan tushumlarning har qanday qismining qiymati. Ushbu bandning “a” — “d” kichik bandlarida koʻrsatilgan xarajatlarni bojxona qiymatiga quyidagi hollarda kiritiladi, agar ular: haqiqatda mavjud boʻlsa; xolisona va miqdor jihatidan belgilanadigan maʼlumotlar asosida hujjatlar bilan tasdiqlangan boʻlsa; bitimda nazarda tutilgan tovar qiymatiga kiritilmagan boʻlsa. Agar ushbu xarajatlarning miqdorini belgilash va hujjatlar asosida tasdiqlash mumkin boʻlmasa, bojxona qiymati olib chiqiladigan tovarlarning oldi-sotdi qiymati asosida aniqlanishi mumkin emas. Bitimning narxiga kiritiladigan xarajatlar tegishli tovarlar, ishlar va xizmatlar (tashish, sugʻurta qilish, brokerlik xizmati) uchun haq toʻlanganligi toʻgʻrisidagi hujjatlar (hisobvaraq-fakturalar, toʻlov topshiriqnomalari, cheklar) asosida aniqlanadi. Ushbu bandning “v” kichik bandida koʻrsatilgan xarajatlar olib chiqiladigan tovarlarni ishlab chiqarishga va sotishga qaratilishi kerak. Ushbu bandda koʻrsatilmagan xarajatlarni bitim narxiga qoʻshishga yoʻl qoʻyilmaydi. Turli nomdagi tovarlardan tashkil topgan tovarlarning bitta turkumi olib chiqilayotganda, tovarlardan har birining bojxona qiymatiga qoʻshilishi lozim boʻlgan hamda tovarlarning butun turkumi uchun belgilangan xarajatlarni aniqlash har bir tovar qiymatining tovarlar turkumining qiymatiga nisbati bilan aniqlanadigan kattalikka mutanosib ravishda, transport xarajatlarini hisobga olishda esa tovarlarning ogʻirligiga yoxud hajmiga mutanosib ravishda amalga oshiriladi. 25. Olib chiqiladigan tovarning bojxona qiymatini aniqlashda bitimning narxidan quyidagi toʻlovlar va xarajatlar chiqarib tashlanadi, basharti ular ilgari bitimning narxiga kiritilgan va hujjatlar bilan tasdiqlanishi mumkin boʻlsa: sanoat qurilmalari, mashinalar yoki uskunalar kabi tovarlar bojxona hududidan olib chiqilganidan soʻng amalga oshirilgan uskunalarni qurish, oʻrnatish, yigʻish, montaj qilish, sozlash va ularga xizmat koʻrsatish yoki texnik koʻmaklashish xarajatlari; tovar bojxona hududidan olib chiqilgandan keyingi uni yetkazib berish xarajatlari; tovar bojxona hududidan olib chiqilganidan keyingi uni yetkazib berishni sugʻurtalash qiymati; import qilingan mamlakatda sotuvchi tomonidan toʻlanadigan bojxona toʻlovlari. Bitimning narxi mavjud boʻlmagan taqdirda, olib chiqiladigan tovarning bojxona qiymati sotuvchining olib chiqiladigan tovarni ishlab chiqarish yoki sotib olish, saqlash va tashish bilan bogʻliq xarajatlari toʻgʻrisida deklarant yoki bojxona brokeri tomonidan taqdim etilgan hujjatlardan kelib chiqqan holda aniqlanadi. Bunda ushbu bandning ikkinchi — beshinchi xatboshilarida sanab oʻtilgan xarajatlar ham hisobga olinadi. Bitimning narxidan chiqarib tashlanadigan toʻlovlar va xarajatlar tovarlar, ishlar va xizmatlar (tashish, sugʻurta qilish) uchun haq toʻlanganligi toʻgʻrisidagi hujjatlar (hisobvaraq-fakturalar, toʻlov topshiriqnomalari, cheklar) asosida aniqlanadi. 26. Olib chiqiladigan tovarning bojxona qiymati 1-usul boʻyicha aniqlanganda deklaratsiyalovchi shaxs tomonidan quyidagi hujjatlar taqdim etiladi: a) majburiy tartibda: tegishli axborot tizimi tomonidan shakllantirilgan tashqi savdo bitimi (shartnoma, kontrakt) yoki invoysning identifikatsiya raqami; hisobvaraq-faktura (invoys); b) tashqi savdo bitimida (shartnomasida, kontraktida) belgilangan shartlardan kelib chiqib, ushbu Nizomning 24 va 25-bandlariga asosan maʼlum qilingan narxga tuzatishlar kiritish lozim boʻlganda: sugʻurta hujjatlari; tovarning tashish va (yoki) yuklash, tushirish, qayta yuklash, boshqa joyga toʻkish boʻyicha shartnomasi (transport ekspeditsiya shartnomasi) va bu xizmatlar uchun hisobvaraq-faktura (invoys), bank hujjatlari (agar hisobvaraq-faktura (invoys) toʻlangan boʻlsa), transport tariflari toʻgʻrisidagi hujjatlar (maʼlumotlar) yoki tashish qiymatini aks ettiruvchi buxgalterlik hujjatlari (agar sotuvchi tovarni oʻzining transportida tashigan boʻlsa); vositachilik yoki brokerlik xizmatlarini koʻrsatish toʻgʻrisidagi shartnoma va bu xizmatlar uchun hisobvaraq-faktura (invoys), bank toʻlov hujjatlari; litsenzion va (yoki) mualliflik kelishuvi, hisobvaraq-faktura (invoys), bank toʻlov hujjatlari, baholanayotgan tovarga taalluqli boʻlgan intellektual mulk obyektlaridan foydalanganlik uchun toʻlovlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan buxgalterlik va boshqa hujjatlar; olib chiqiladigan tovarni keyinchalik qayta sotish, undan foydalanish yoki uni tasarruf etishdan sotuvchiga bevosita yoki bilvosita oʻtadigan tushumning har qanday qismi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan hujjat (shu jumladan, buxgalterlik) va maʼlumotlar; konteyner va (yoki) koʻp marta ishlatiladigan boshqa idishlarning, oʻrash materiallarining va oʻrash-joylash ishlarining qiymati toʻgʻrisidagi shartnomalar, hisobvaraqlar, bank toʻlov hujjatlari, agar mazkur xarajatlar sotuvchi tomonidan amalga oshirilgan, biroq olib chiqiladigan tovar uchun amalda toʻlangan yoki toʻlanishi lozim boʻlgan narxga qoʻshilmagan boʻlsa; sotuvchi tomonidan sotib oluvchiga muayyan tovarlar turkumi uchun chegirma berish asosi va ularning miqdorini koʻrsatuvchi maʼlumotlar; v) bojxona organlari qoʻllaydigan xavfni boshqarish tizimi tomonidan oʻrta yoki yuqori koʻrsatkichga ega xavf darajasi aniqlangan hollarda, agar maʼlum qilingan bojxona qiymati oxirgi toʻqson kalendar kun ichida olib chiqilib, 1-usulda qabul qilingan tovarning bojxona qiymatidan past boʻlsa: birja kotirovkalari (agar bunday tovar birja savdolarida sotiladigan tovar turkumiga mansub boʻlsa); olib chiqilayotgan tovarlarning ishlab chiqaruvchisini kataloglari, spetsifikatsiyalari, narxlar preyskurantlari (prays-varaqlar); baholanilayotgan tovarga ishlab chiqaruvchining kalkulyatsiyasi (agar ishlab chiqaruvchi uni sotuvchiga taqdim etishga rozi boʻlsa); baholanayotgan tovarni yetkazib berilishiga aloqador boʻlgan uchinchi shaxslar bilan kontraktlar va ular uchun toʻlov hisoblari. Agar toʻqson kalendar kun ichida aynan bir xil yoki oʻxshash tovarlar 1-usulda olib chiqilganligi toʻgʻrisida maʼlumotlar mavjud boʻlmasa, bir yuz sakson kalendar kun ichida ushbu usulda olib chiqilgan aynan bir xil yoki oʻxshash tovarlarning bojxona qiymati solishtirish uchun qoʻllanilishi mumkin. Agar ushbu kichik bandning beshinchi xatboshisida keltirilgan hujjatlarni taqdim etishning imkoniyati mavjud boʻlmasa, sotuvchi yoki sotib oluvchining yozma tushuntirishlari, shu jumladan, bunday hujjatlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar qabul qilinishi mumkin; g) bitim taraflarining oʻzaro bogʻliqligi olib chiqiladigan tovarlar bilan tuzilgan bitim qiymatiga taʼsir qilmaganligini tasdiqlash maqsadida ixtiyoriy ravishda: aynan bir xil yoki oʻxshash tovarlar sotuvchi bilan oʻzaro bogʻliq boʻlmagan sotib oluvchilarga Oʻzbekiston Respublikasi bojxona hududidan olib chiqish uchun sotilganda, uning qiymatini tasdiqlovchi hujjatlar; 5-usul bilan aniqlangan aynan bir xil yoki oʻxshash tovarlarning bojxona qiymatini tasdiqlovchi hujjatlar; sotuvchining Oʻzbekiston Respublikasidan boshqa mamlakatlarga yuborilgan aynan bir xil tovarlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar. 27. 2-usul bojxona hududidan olib chiqilayotgan tovarlarning bojxona qiymatini aniqlash uchun asos sifatida aynan bir xil tovarga doir bitimning qiymati qabul qilinishini nazarda tutadi. 28. Aynan bir xil tovar deganda: baholanayotgan tovar bilan fizik xususiyatlariga, sifatiga va bozordagi qadriga koʻra bir xil boʻlgan; Oʻzbekiston Respublikasidan olib chiqiladigan tovarlar yetkazib beriladigan va eksport qilinadigan mamlakatga olib chiqish uchun sotilgan; baholanayotgan tovar qaysi mamlakatda ishlab chiqarilgan boʻlsa, shu mamlakatda ishlab chiqarilgan va Oʻzbekiston Respublikasidan olib chiqish uchun sotilgan; baholanayotgan tovarni ishlab chiqargan ayni oʻsha shaxs tomonidan ishlab chiqarilgan tovar tushuniladi. Baholanayotgan tovarni ishlab chiqargan ayni bir shaxs ishlab chiqargan tovar mavjud boʻlmagan taqdirda, boshqa shaxs tomonidan ishlab chiqarilgan tovar qabul qilinadi. 29. Agar tovarning bitim qiymati import mamlakatida bajarilgan loyihalashtirishning, tajriba-konstruktorlik ishlarining, badiiy bezatishning, dizaynning, eskizlarning yoki chizmalarning qiymatini oʻz ichiga olgan boʻlsa, aynan bir xil tovar deb hisoblanmaydi. 30. Tovarning tashqi koʻrinishidagi juzʼiy farqlar unga aynan bir xil deb qarashni rad etish uchun asos boʻlib xizmat qila olmaydi, agar bunday tovar qolgan jihatlari bilan ushbu Nizomning 28-bandida koʻrsatilgan shartlarga muvofiq boʻlsa. 31. Agar aynan bir xil tovar bojxona hududidan: baholanayotgan tovar olib chiqilguniga qadar toʻqson kalendar kun ichida olib chiqilgan boʻlsa; taxminan oʻsha miqdorda va (yoki) oʻsha tijorat shartlarida olib chiqilgan boʻlsa, aynan bir xil tovar yuzasidan tuzilgan bitimning qiymati baholanayotgan tovarning bojxona qiymatini aniqlash uchun asos sifatida qabul qilinadi. 32. Agar tovarni oʻsha miqdorda va oʻsha tijorat shartlarida bojxona hududidan olib chiqish hollari mavjud boʻlmasa, boshqacha miqdorda va boshqa tijorat shartlarida olib chiqilgan aynan bir xil tovarning ushbu farqlar hisobga olinib bitimning narxiga tuzatishlar kiritilgan holdagi qiymatidan foydalanish mumkin. 33. Agar aynan bir xil tovar uchun ushbu Nizomning 24-bandi “a” kichik bandida koʻrsatilgan xarajatlarning qiymati baholanayotgan tovar uchun shunday xarajatlarning qiymatidan masofa va transportning turlaridagi tafovut tufayli ancha farq qilsa, aynan bir xil tovarga doir bitimning qiymatiga koʻra aniqlanadigan bojxona qiymatiga tegishli tarzda tuzatishlar kiritilishi kerak. 34. Baholanayotgan tovarning bojxona qiymatiga tuzatishlar deklarant yoki bojxona brokeri tomonidan toʻgʻri va hujjat bilan tasdiqlangan maʼlumotlar asosida kiritilishi lozim. 35. 2-usulni qoʻllashda baholanayotgan tovar uchun ilgari rasmiylashtirilgan aynan bir xil tovarning bojxona qiymatidan asos sifatida foydalanilayotgan boʻlsa va bunday tovar rasmiylashtirilgan bojxona yuk deklaratsiyasida ularning kelib chiqish mamlakati nomaʼlum deb qayd etilgan boʻlsa, bojxona organi bunday bojxona qiymatidan asos sifatida foydalanishni rad etishga haqli emas. Mazkur qoidalar 2-usul bilan baholanayotgan tovar boʻyicha rasmiylashtirilgan bojxona yuk deklaratsiyasida tovarning kelib chiqish mamlakati nomaʼlum deb qayd etilib, asos sifatida foydalanilayotgan ilgari rasmiylashtirilgan tovarning kelib chiqish mamlakati maʼlum boʻlgan bojxona qiymatiga ham tatbiq etiladi. Bunda tovarning kelib chiqish mamlakatini aniqlashda ushbu Nizomning 22-bandi ikkinchi va uchinchi xatboshilari qoidalari qoʻllaniladi. 36. 2-usulni qoʻllashda aynan bir xil tovarga doir bir nechta bitim aniqlansa, baholanayotgan tovarning bojxona qiymatini aniqlash uchun bahosi eng past boʻlgan aynan bir xil tovarga doir bitim qoʻllaniladi. 37. 2-usulni koʻllashda tovarning bojxona qiymatini aniqlash imkoni boʻlmaganligi sababli shartli chiqarib yuborilgan tovarlarning bojxona qiymatidan asos sifatida foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi. 38. 2-usulni qoʻllash uchun deklaratsiyalovchi shaxs tomonidan quyidagi hujjatlar taqdim etiladi: a) majburiy tartibda bojxona organi tomonidan qabul qilingan va bojxona qiymati 1-usul boʻyicha aniqlangan holda chiqarilgan aynan bir xil va oʻxshash tovarlarga tegishli boʻlgan bojxona yuk deklaratsiyasi roʻyxat raqami va unga tegishli tovar tartib raqami; b) qiymatga tuzatishlar kiritish amalga oshirilishi lozim boʻlgan hollarda tovarni Oʻzbekiston Respublikasining bojxona hududidan olib chiqib ketiladigan joyigacha (punktgacha) yetkazib berish boʻyicha xarajatlarni tasdiqlovchi hujjat va maʼlumotlar. Mazkur hujjatlar tovarni yetkazib berish sharti, transport turi yoki geografik manzillarda farq boʻlganda, taqdim qilinishi mumkin. Agar ushbu maʼlumotlar bir xil yoki miqdoriy jihatdan bir-biriga yaqin boʻlsa, shuningdek, 2-usulni qoʻllash uchun asos boʻlgan bojxona qiymati bojxona organi tomonidan taqdim etilsa, mazkur hujjatlar taqdim qilinmasligi mumkin. 39. 3-usul bojxona hududidan olib chiqilayotgan tovarlarning bojxona qiymatini aniqlash uchun oʻxshash tovarga doir bitimning qiymati ushbu bobda koʻrsatilgan shartlarga rioya etgan holda asos sifatida qabul qilinishini nazarda tutadi. 40. Oʻxshash tovar sifatida: baholanayotgan tovar bilan har jihatdan bir xil boʻlmasada, u bilan oʻxshash xususiyatlarga ega boʻlganligi va tarkib jihatdan oʻxshashligi tufayli bir xil vazifalarni bajara oladigan hamda tijorat nuqtai nazaridan, shu jumladan, sifati, bozordagi qadri, tovar belgisining mavjudligiga koʻra uning oʻrnini bosa oladigan; Oʻzbekiston Respublikasidan olib chiqiladigan tovarlar yetkazib beriladigan va eksport qilinadigan mamlakatga olib chiqish uchun sotilgan; baholanayotgan tovar ishlab chiqarilgan ayni oʻsha mamlakatda ishlab chiqarilgan va Oʻzbekiston Respublikasidan olib chiqish uchun sotilgan; baholanayotgan tovarni ishlab chiqargan ayni bir shaxs tomonidan ishlab chiqarilgan tovar tushuniladi. Baholanayotgan tovarni ishlab chiqargan ayni bir shaxs tomonidan ishlab chiqarilgan tovar mavjud boʻlmagan taqdirda, boshqa shaxs tomonidan ishlab chiqarilgan tovar qabul qilinadi. 41. 3-usuldan foydalanilayotganda ushbu Nizomning 29 — 38-bandlari qoidalari qoʻllaniladi. 42. 5-usul baholanayotgan tovarning bojxona qiymatini aniqlash uchun asos sifatida tovarning quyidagilarni qoʻshish orqali hisoblab chiqarilgan narxi qabul qilinishini nazarda tutadi: a) baholanayotgan tovarni tayyorlashda sarflangan materiallarning qiymati hamda ishlab chiqarish va (yoki) ishlov berish xarajatlari; b) ushbu bandning “a” kichik bandida aks ettirilmagan umumiy xarajatlarning hajmi va baholanayotgan tovar ishlab chiqarilgan ayni oʻsha klassdagi va turdagi tovarni eksport qilishda odatda sotuvchi tomonidan olinadigan foyda; v) ushbu Nizomning 24-bandi “a” kichik bandida koʻrsatilgan xarajatlar. 43. 5-usulni qoʻllash uchun taqdim etilgan hujjat va maʼlumotlar manfaatdor shaxs tomonidan tasdiqlangan boʻlishi lozim. 44. Baholanadigan tovarni tayyorlashda materiallar qiymati hamda ishlab chiqarish va (yoki) qayta ishlashga sarflanadigan xarajatlar, ishlab chiqaruvchi tomonidan yoki uning nomidan taqdim etilgan baholangan tovarni ishlab chiqarish bilan bogʻliq hujjat va maʼlumotlar asosida aniqlanishi kerak. Bunday hisobotlar Oʻzbekiston Respublikasida qoʻllaniladigan hisobga olishning umumiy qabul qilingan tamoyillariga muvofiq keladigan shart bilan, ular ishlab chiqaruvchining tijorat hisobotlariga asoslanishi kerak. 45. Umumiy xarajatlar hajmi ushbu Nizomning 42-bandi “a” kichik bandida aks ettirilgan hamda tovarning ishlab chiqarilishi va eksportga sotilishiga doir bevosita va bilvosita boshqa xarajatlarni ham qamrab olishi kerak. 46. Agar eksport qilinadigan tovarning bojxona qiymatini 1 — 3-usullar asosida aniqlash imkoni boʻlmasa, u holda ishlab chiqaruvchi tomonidan taqdim etilgan kalkulyatsiya hujjatlari asosida bojxona qiymatini aniqlash imkoniyati mavjud boʻlib, bunda ushbu Nizomning 42-bandida nazarda tutilgan xarajatlar olib chiqiladigan tovarning hisoblab chiqarilgan qiymati boʻyicha bojxona qiymatiga qoʻshilishi kerak. 47. Sotuvchi tomonidan olinadigan foyda miqdori baholanayotgan tovar ishlab chiqarilgan ayni oʻsha klassdagi va turdagi tovarni eksport qilishda eksportyor tomonidan yoki uning nomidan taqdim etiladigan hujjat va maʼlumotlar asosida aniqlanishi lozim. Bunda taqdim etilgan maʼlumotlarning baholanayotgan tovarlar klassidagi yoki shu turdagi tovarlarning sotilishidagi koʻrsatkichlarga muvofiqligiga eʼtibor qaratish zarur. 48. Taqdim etilgan hujjat va maʼlumotlarni tahlil etishda “foyda va xarajatlar miqdori” bir butun sifatida koʻrib chiqilishi lozim. Agar biron-bir alohida holatda sotuvchi foydasining miqdori unchalik katta boʻlmasa hamda uning umumiy xarajatlari yuqori boʻlsa, unda uning foydasi va birga olingan umumiy xarajatlari, odatda shunday klassdagi yoki turdagi tovarlar sotilishida aks etadigan bunday koʻrsatkichlarga muvofiq kelishi mumkin. Masalan, mahsulot import mamlakatidagi bozorga chiqqanda va sotuvchi ushbu bozorni oʻzlashtirish bilan bogʻliq yuqori umumiy xarajatlarni qisman oʻzining foydasi hisobidan qoplash uchun foydani nol yoki past darajada qabul qilganda vujudga kelishi mumkin. 49. 5-usulni qoʻllash maqsadlari uchun sotuvchi tomonidan yoki uning nomidan taqdim etilganidan tashqari hujjat va maʼlumotlardan foydalanilayotgan boʻlsa, bojxona organi bunday axborotlarning manbasini, foydalanilgan maʼlumotlar hamda ular asosida amalga oshirilgan hisobotlar toʻgʻrisida deklarant yoki bojxona brokerini, agar u bu haqda soʻrasa, xabardor qilishi shart. 50. 5-usulni qoʻllashda hech qanday xarajatlar va materiallarning qiymati ikki marotaba hisobga olinmasligi kerak. 51. 5-usulni qoʻllash uchun deklaratsiyalovchi shaxs tomonidan quyidagi hujjatlar taqdim etiladi: a) ishlab chiqarish uchun qilingan xarajatlar hamda materiallarni sotib olish va (yoki) baholanayotgan tovarlarni ishlab chiqarish boʻyicha ishlab chiqaruvchi (sotuvchi) xarajatlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan buxgalterlik hujjatlari, shuningdek, baholanayotgan tovarni ishlab chiqarish bilan bogʻliq boʻlgan boshqa operatsiyalar, shu jumladan, idish va oʻrash-joylash, shu bilan birga, loyihalashtirish, tajriba-konstruktorlik ishlari, badiiy bezatish, dizayn, eskizlar yoki chizmalar xarajatlari ishlab chiqaruvchi tomonidan toʻlanganligi umumeʼtirof etilgan buxgalterlik hisobi tamoyillariga muvofiq tuzilgan tijorat hisobvaraqlari; b) ishlab chiqaruvchi va (yoki) sotuvchining baholanayotgan tovar ishlab chiqarilgan ayni oʻsha klassdagi va turdagi tovarni eksport qilishda sotuvchi tomonidan olinadigan foyda va ushbu Nizomning 45-bandda qayd etilgan xarajatlarning hajmi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan buxgalterlik hujjatlari; v) bitim shartlariga muvofiq sugʻurta hujjatlari; g) tashish uchun hisobvaraq-faktura (invoys) (tashish xarajatlari kalkulyatsiyasi), Oʻzbekiston Respublikasining bojxona hududidan olib chiqib ketiladigan joyigacha (punktgacha) yetkazib berish boʻyicha xarajatlarni tasdiqlovchi hujjatlar. 52. Agar tovarning bojxona qiymatini deklarant yoki bojxona brokeri tomonidan 1 — 3 va 5-usullarni ketma-ketlikda qoʻllash orqali aniqlash mumkin boʻlmasa, baholanayotgan tovarning bojxona qiymati bojxona qiymatini aniqlash usullarining muddatlarga hamda aynan bir xilligini yoki oʻxshashligini aniqlashga doir talablarni bir muncha qayishqoqlik bilan qoʻllash orqali aniqlanadi. 53. Agar bojxona organi olib chiqiladigan tovarlarning bojxona qiymatini oʻzida mavjud boʻlgan maʼlumotlarga asosan 6-usul bilan aniqlasa, u deklarantning soʻroviga koʻra bunday maʼlumotlarning manbalari toʻgʻrisida xabar beradi. Bojxona organi zaxira usulni toʻgʻri qoʻllash maqsadida bunday axborotni yigʻib boradi. 54. Quyidagilar bojxona organining ixtiyorida mavjud boʻlgan narxlar toʻgʻrisidagi axborot hisoblanadi: bojxona yuk deklaratsiyalari elektron bazasi maʼlumotlari; muqobil manbalardan olingan narxlar (ishlab chiqaruvchi korxonalar yoki yetkazib beruvchilarning rasmiy eʼlon qilinadigan maʼlumotnomalari, byulletenlari, birja kotirovkalari, prays-varaqlar, ularning uyushmalari yoki birlashmalarining yigʻma narx maʼlumotnomalari, rasmiy roʻyxatdan oʻtkazilgan dilerlar yoki distribyutorlarning maʼlumotlari, shuningdek, narxlar konyunkturasini xolis shakllantiradigan umumiy foydalaniladigan narxlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarning boshqa ishonchli manbalari). 55. 6-usuldan foydalanishda hujjatlar bilan tasdiqlashga doir talablar quyidagilarni boshqa usullarga nisbatan bir muncha qayishqoqlikka yoʻl qoʻyadi: jahon va (yoki) ichki bozordagi narxlarga doir axborot maʼlumotnomalaridan foydalanishni; vositachilik haqlari, chegirmalar, foydalar, transport tariflari umum qabul qilingan darajalarining statistik maʼlumotlaridan foydalanish. Bunda baholanayotgan tovarlarning yetkazib berish shartlarini hisobga olgan holda maʼlumotlarga tegishli tuzatishlar kiritilishi shart. 56. 6-usulni qoʻllash uchun asos sifatida quyidagilardan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi: a) bojxona qiymatini aniqlash uchun qiymatlarni qoʻshish usulini qoʻllashda foydalanilmaydigan ishlab chiqarish chiqimlaridan; b) ikki muqobil qiymatdan eng yuqorisi bojxona baholash maqsadlari uchun qabul qilinishini nazarda tutuvchi tizimdan; v) eng past bojxona qiymatlaridan; g) tovarning oʻzboshimchalik bilan belgilangan yoki toʻgʻri tasdiqlanmagan narxidan. Ushbu bandning “v” — “d” kichik bandlarida koʻrsatilgan talablardan kelib chiqib, tovarning bojxona qiymatini 6-usul bilan aniqlashda bojxona organi oʻrtacha bojxona qiymatiga asoslanishi kerak. 57. Ushbu Nizomning 52-bandiga muvofiq baholanayotgan tovarlarning bojxona qiymatini aniqlashning bir nechta usulini qoʻllash imkoniyati mavjud boʻlgan taqdirda, ularni qoʻllashning ketma-ketligiga amal qilinishi zarur. Olib chiqiladigan tovarlarning ushbu bandga muvofiq belgilangan bojxona qiymati imkon qadar avval belgilangan bojxona qiymatlariga asoslanishi kerak. 58. Aynan bir xil yoki oʻxshash tovarlarga nisbatan qayishqoqlik quyidagilar yuzasidan yoʻl qoʻyilishi mumkin: olib chiqish muddatlariga nisbatan; baholanayotgan tovarni eksport qiluvchi mamlakatdagi boshqa ishlab chiqaruvchi, shuningdek, eksport qiluvchi mamlakatdan boshqa bir mamlakatda ishlab chiqarilib, Oʻzbekiston Respublikasidan olib chiqilgan aynan bir xil yoki oʻxshash tovarning bojxona qiymatini aniqlash uchun asos sifatida foydalanganda; ilgari 5-usul bilan aniqlangan aynan bir xil yoki oʻxshash tovarning bojxona qiymatidan foydalanilganda. 59. Bojxona organi bojxona qiymatini aniqlashning 2 yoki 3-usul asosidagi 6-usulni qoʻllashda baholanayotgan tovar uchun ilgari rasmiylashtirilgan aynan bir xil tovarning bojxona qiymatidan asos sifatida foydalanilayotgan boʻlsa va bunday tovar rasmiylashtirilgan bojxona yuk deklaratsiyasida ularning kelib chiqish mamlakati nomaʼlum deb qayd etilgan boʻlsa yoki 2 yoxud 3-usul asosidagi 6-usul bilan baholanayotgan tovar boʻyicha rasmiylashtirilgan bojxona yuk deklaratsiyasida tovarning kelib chiqish mamlakati nomaʼlum deb qayd etilib, asos sifatida foydalanilayotgan tovarning kelib chiqish mamlakati maʼlum boʻlsa, bunday usullar bilan bojxona qiymati aniqlashda ushbu Nizomning 35-bandi qoidalari qoʻllaniladi. 60. 2 yoxud 3-usul asosidagi 6-usulni qoʻllashda tovarning bojxona qiymatini aniqlash imkoni boʻlmagani sababli shartli chiqarib yuborilgan tovarlarning bojxona qiymatidan asos sifatida foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi. 61. 6-usulni qoʻllash uchun taqdim etiladigan hujjatlar ushbu usulni qoʻllashda yoʻl qoʻyiladigan qayishqoqlik holatlaridan kelib chiqib belgilanadi. 62. Moddiy tashuvchi orqali olib chiqiladigan raqamli mahsulotlarning bojxona qiymatini aniqlashda ushbu Nizomning 3 — 7-boblari qoidalari qoʻllaniladi. 63. Bojxona hududidan olib chiqilayotgan va maʼlumotlarni qayta ishlash boʻyicha uskunalar uchun dasturiy taʼminotni oʻz ichiga olgan moddiy tashuvchining bojxona qiymatini aniqlashda, agar baholanayotgan tovar uchun amalda toʻlangan yoki toʻlanishi lozim boʻlgan narxdan dasturiy taʼminotning qiymati va (yoki) moddiy tashuvchining qiymati ajratib chiqarilsa, faqat moddiy tashuvchining qiymati hisobga olinadi. 64. Agar dasturiy taʼminot moddiy tashuvchi boʻlmagan tovarning tarkibiga kirsa hamda ushbu tovar bunday dasturiy taʼminotsiz oʻziga xos boʻlgan vazifalarni bajara olmaydigan boʻlsa, dasturiy taʼminotning qiymati tovarning qiymatidan ajratib chiqarilmaydi. 65. Raqamli distributsiya usullari orqali olib chiqiladigan raqamli mahsulotlarning bojxona qiymati aniqlanmaydi. 66. Bojxona chegarasidan qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibga xilof ravishda oʻtkazilayotgan tovarlarning bojxona qiymati bozor narxidan kelib chiqib aniqlanishi lozim. Bunday tovarlarning bojxona qiymatini hisoblab chiqarishda baholash faoliyati toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlariga muvofiq ekspert baholash qoʻllanilishiga yoʻl qoʻyiladi. Bunda ushbu Nizomning 24-bandiga muvofiq tovar narxiga tegishli tuzatishlar kiritilishi lozim. 67. Tovarlar chiqarib yuborilganidan keyin bojxona organlari tomonidan tovarning bojxona qiymati miqdorini aniqlash maqsadida tekshiruv oʻtkazilishi mumkin, bunda tovarlarning bojxona qiymati qayta koʻrib chiqiladi. 68. Quyidagilar bojxona qiymatini qayta koʻrib chiqish uchun asos boʻlib hisoblanadi: a) Kodeksning 320-moddasi uchinchi qismida nazarda tutilgan hollar; b) tovarning bojxona qiymatini maʼlum qilishda taqdim etilgan tasdiqlovchi hujjat va maʼlumotlarda nomuvofiqliklarning mavjudligi; v) qonunchilikda belgilangan muddatda tovarlar olib chiqilgandan keyin deklarant tomonidan taqdim etilgan hujjatlar asosida, shu jumladan: vakolatli bankning amalda tushgan valyuta mablagʻlari summasi toʻgʻrisidagi tasdigʻi; tovarni topshirish-qabul qilish dalolatnomalari; bitim shartlariga muvofiq tovarni sotish vaqtidagi mazkur tovar uchun narxlarning birja kotirovkalari va shu kabilar asosida shartli bojxona qiymati aniqlanganda; g) TIF TNga muvofiq tovarning qayta tasniflanishi natijasida bir tovar turidan (nomidan) boshqa tovar turiga (nomiga) oʻtishi; Ushbu bandda koʻrsatilmagan asoslar boʻyicha bojxona qiymatini qayta koʻrib chiqishga yoʻl qoʻyilmaydi. 69. Bojxona qiymatini qayta hisoblab chiqarishda, bojxona organi oʻz ixtiyorida mavjud boʻlgan aynan bir xil yoki oʻxshash tovarlarning oʻrtacha bojxona qiymati toʻgʻrisidagi axborotdan foydalanadi. Bojxona qiymatini qayta hisoblab chiqarishda xorijiy bojxona organlaridan baholanayotgan tovar boʻyicha olingan hujjat va maʼlumotlardagi hamda baholash hisoboti mavjud boʻlgan hollarda ushbu hujjatlardagi qiymatlardan foydalaniladi. 70. Bojxona qiymatini qayta koʻrib chiqish davomida qoʻshimcha bojxona toʻlovlarining hisoblanishiga sabab boʻluvchi bojxona qiymatining miqdoriga taʼsir etuvchi holat aniqlangan taqdirda, bojxona toʻlovlarini qoʻshimcha hisoblash tovarlarning bojxona nazorati ostida boʻlishi tugagan paytdan eʼtiboran uch yil ichida amalga oshirilishi mumkin. 71. Bojxona qiymatini qayta koʻrib chiqish natijalariga koʻra bojxona qiymati qayta hisoblab chiqarilishi, shuningdek, bojxona toʻlovlari summasi qayta hisoblanishi va ular boʻyicha qoʻshimcha mablagʻ undirilishi yoki ortiqcha undirilgan mablagʻ qaytarilishi mumkin. 72. Ilgari olib kirilgan tovarlarni oʻzgarmas holatda bojxona hududidan olib chiqishda bojxona qiymati tovarning u olib kirilgan paytdagi bojxona qiymatining hamda bojxona hududida qilingan xarajatlarning, shu jumladan, bojxona rasmiylashtiruvi va bojxona toʻlovlarini toʻlash (tovarlar reeksport qilinishi munosabati bilan qaytarilishi kerak boʻlgan toʻlovlarni chegirgan holda), tovarlarni saqlash, sugʻurtalash uchun qilingan xarajatlarning hamda bojxona hududida qilingan boshqa xarajatlarning yigʻindisi sifatida aniqlanadi. 73. Bojxona bojlari va soliqlar toʻlashdan shartli ozod etilgan holda vaqtincha olib chiqilgan tovar bojxona hududidan tashqarida qoldirgan holda eksport bojxona rejimiga joylashtirish bilan yakunlangan taqdirda, tovarning bojxona qiymati va miqdori tovar vaqtincha olib chiqish bojxona rejimiga joylashtirilgan kundagi holatga koʻra belgilanadi. Bojxona bojlari va soliqlarning stavkalari tovarni eksport bojxona rejimiga joylashtirish toʻgʻrisidagi bojxona deklaratsiyasi roʻyxatdan oʻtkazilgan kundagi holatga koʻra belgilanadi. 74. Tovarning bojxona qiymatini aniqlash imkoni boʻlmagan taqdirda, tovar Kodeksning 321-moddasi talablari asosida shartli chiqarib yuboriladi. 75. Shartli bojxona qiymatini belgilash orqali tovarlar deklarant xohishiga koʻra quyidagi hollarda chiqarib yuborilishi mumkin: a) tovar-xomashyo birjalarining xorijdagi savdo maydonchalarida tuzilgan bitimlari boʻyicha tovarlarning yakuniy narxi aniq boʻlmaganda; b) bitim shartlariga muvofiq ushbu Nizomning 24-bandi “a” va “b” kichik bandlarida nazarda tutilgan xarajatlar maʼlum boʻlib, biroq ular boʻyicha toʻlov haqiqatda amalga oshirilmagan va (yoki) toʻlov shartida baholanayotgan tovar bojxona chegarasidan olib oʻtilgandan soʻng toʻlov amalga oshirilishi belgilangan boʻlsa, ushbu tovarlarning bojxona rasmiylashtiruvi jarayonida bojxona axborot tizimida tovarning maʼlum qilingan bojxona qiymati boʻyicha xavf aniqlanganda; v) shartnoma oʻzaro bogʻliq shaxslar oʻrtasida tuzilganligi toʻgʻrisidagi belgilar mavjud boʻlgan taqdirda, oʻzaro bogʻliqlik bitim narxiga taʼsir etmaganligi holatlarini isbotlash uchun maʼlum bir vaqt talab etilganda; g) tovarlarga oid shartnomada belgilangan toʻlov shartiga koʻra valyuta mablagʻlari haqiqatda toʻlanmagan va (yoki) tovarlarning eksporti boʻyicha toʻlovlar amalga oshirilishi koʻrsatilgan boʻlsa, ushbu tovarlarning bojxona rasmiylashtiruvi jarayonida bojxona axborot tizimida tovarning maʼlum qilingan bojxona qiymati boʻyicha xavf aniqlanganda; d) deklarant tomonidan quyidagi hollarda maʼlum qilingan bojxona qiymati asoslab berilmaganda: maʼlum qilingan tovarlarning bojxona qiymati bojxona qonunchiligi boʻyicha toʻgʻri aniqlanganligini tasdiqlovchi hujjatlar va (yoki) maʼlumotlar mavjud boʻlmasa; tovarlarning bojxona rasmiylashtiruvi jarayonida bojxona axborot tizimida tovarning maʼlum qilingan bojxona qiymati boʻyicha xavf aniqlansa; taqdim etilgan hujjatlar va (yoki) maʼlumotlar haqqoniyligi boʻyicha nomuvofiqlik mavjud boʻlganda; bojxona organlaridagi mavjud narxlar toʻgʻrisidagi axborot va muqobil manbalarni oʻrgangan holda, tovarlarning narxi past belgilanganligi boʻyicha asoslar va tahliliy maʼlumotlar mavjud boʻlsa. 76. Deklarant yoki bojxona brokeri oʻzida mavjud boʻlgan, bojxona qiymatining muvaqqat (shartli) bahosi xolis ekanligini taʼminlaydigan hujjatlarni taqdim etishga haqli. Olib chiqilayotgan tovarlarning bojxona qiymatini muvaqqat (shartli) bahosi uchun asos sifatida quyidagilar qabul qilinadi: bitimda qayd etilgan dastlabki narx; bitimda belgilangan hisob-kitob qilish shartlariga muvofiq tovar yuklab joʻnatilgan sanada aniqlangan hisob-kitob bahosi. Bunda hisob-kitoblarni oʻtkazish mumkin boʻlmagan taqdirda, olib chiqiladigan tovarning bojxona qiymatini muvaqqat (shartli) baholash bojxona organining ixtiyorida mavjud boʻlgan narxlar toʻgʻrisidagi tegishli axborot asosida amalga oshirilishi mumkin. 77. Bojxona organi deklarant yoki bojxona brokerining yozma arizasiga koʻra, unga olib chiqiladigan tovarning maʼlum qilingan bojxona qiymati bojxona organi tomonidan qabul qilinmaganining sabablari koʻrsatilgan yozma tushuntirish berishi lozim. 78. Bojxona organi bojxona qiymatini aniqlashda deklarant tomonidan taqdim etiladigan va uning tomonidan tijorat siri deb belgilanadigan axborotdan faqat bojxona maqsadlari uchun foydalaniladi va deklarantning ruxsatisiz uchinchi shaxslarga berilishi mumkin emas, qonunchilik hujjatlarida belgilangan hollar bundan mustasno. 79. Bojxona organi deklarant yoki bojxona brokeriga tovarning maʼlum qilinadigan bojxona qiymati va uni aniqlashga taalluqli tasdiqlovchi hujjatlarni taqdim etish uchun qoʻshimcha muddat berishi mumkin, bunday muddat Kodeksning 321-moddasi toʻrtinchi xatboshisida nazarda tutilgan muddatdan oshmasligi kerak. 80. Bojxona qiymati va uni tasdiqlovchi hujjatlar hamda ulardagi maʼlumotlar toʻgʻriligi uchun deklarant yoki bojxona brokeri javobgar boʻladi. 81. Deklaratsiyalovchi shaxs tomonidan bojxona qiymati deklaratsiyasi va unga ilova qilinadigan hujjatlar bojxona organiga oʻzbek, rus yoki ingliz tillaridan birida taqdim etiladi. Boshqa tilda toʻldirilgan hujjatlar asli bilan birga oʻzbek, rus yoki ingliz tillaridan biriga tarjima qilingan va tasdiqlangan holda bojxona organiga deklarant tomonidan taqdim etilishi kerak. Elektron bojxona qiymati deklaratsiyasi va unga ilova qilinayotgan hujjatlar bojxona organlariga belgilangan format va tuzilishga muvofiq taqdim etilishi lozim. Agar ilova qilinadigan hujjatlarning elektron formati belgilanmagan boʻlsa, ushbu hujjatlarning skaner qilish orqali olingan nusxalari taqdim etiladi. 82. Bojxona organlari elektron bojxona rasmiylashtiruvini amalga oshirishda olib chiqiladigan tovarning bojxona qiymati toʻgʻri aniqlanganini nazorat qilish maqsadida xavfni boshqarish hamda bojxona qiymatining ehtimoliy diapazonini avtomatik tarzda hisoblab chiqadigan axborot tizimlari, shuningdek, boshqa axborot tizimlaridan foydalanadi. Ushbu tizimlar tomonidan eng koʻp eksport qilingan tovarlar boʻyicha ularning eng quyi narxlari, shu jumladan, asosiy tarkibini tashkil etuvchi xomashyo narxidan past boʻlmagan indikativ narxlar avtomatik tarzda (inson aralashuvisiz) shakllantiriladi. Bojxona organlari olib chiqiladigan tovarlarning bojxona qiymatini xavfni boshqarish axborot tizimi orqali nazorat qilishda indikativ narxlardan foydalanadi. Tovarlarning bojxona qiymatini aniqlashda indikativ narxlardan asos sifatida foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi. 83. Deklarant yoki bojxona brokeri bojxona organining bojxona qiymatini nazorat qilish boʻyicha qaroridan norozi boʻlganda, yuqori turuvchi bojxona organlari yoki sudga shikoyat bilan murojaat qilish huquqiga ega. 84. Ushbu Nizom talablari bojxona qiymatini aniqlash uchun taqdim etilgan har qanday maʼlumot, hujjat yoki deklaratsiyaning haqiqiyligi yoxud toʻgʻriligini tekshirish boʻyicha bojxona organlarining huquqini cheklamaydi yoki shubha ostiga qoʻymaydi. 85. Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi Bojxona qoʻmitasi tomonidan Jahon bojxona tashkilotining Bojxona baholash boʻyicha texnik qoʻmitasi tomonidan qabul qilingan tovarlarning bojxona qiymatiga doir hujjatlardan kelib chiqqan holda, bojxona hududidan olib chiqiladigan tovarlarning bojxona qiymatini aniqlash usullarini tanlashda ushbu Nizom qoidalarining bir xil qoʻllanilishini taʼminlashga qaratilgan tavsiyalar ishlab chiqilishi mumkin. 86. Ushbu Nizom talablarining buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlariga muvofiq javob beradilar.