Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga raqamli dalillar bilan ishlash tizimini takomillashtirishga qaratilgan oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida
(law, 2024-11-21)

“2011-modda. Tergovga qadar tekshiruvni amalga oshirayotgan organning mansabdor shaxsiga, surishtiruvchiga, tergovchiga, prokurorga yoki sudga elektron maʼlumotlarni oʻz tashabbusi bilan taqdim etish
Fuqarolar, shuningdek korxonalar, muassasalar, tashkilotlarning rahbarlari va boshqa mansabdor shaxslari oʻz tasarrufida boʻlgan elektron maʼlumotlarni tergovga qadar tekshiruvni amalga oshirayotgan organning mansabdor shaxsiga, surishtiruvchiga, tergovchiga, prokurorga yoki sudga oʻz tashabbusi bilan taqdim etishga haqli”; 27) 202-moddaning nomi, birinchi va ikkinchi qismlari quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“202-modda. Narsalarni, hujjatlarni va elektron maʼlumotlarni taqdim etish bayonnomasi
Ashyoviy dalillar sifatida ahamiyatga ega boʻlishi mumkin boʻlgan narsalar, hujjatlar va elektron maʼlumotlar taqdim etilganligi toʻgʻrisida tergovga qadar tekshiruvni amalga oshirayotgan organning mansabdor shaxsi, surishtiruvchi, tergovchi ushbu Kodeksning 90, 91 va 92-moddalarida nazarda tutilgan qoidalarga muvofiq bayonnoma tuzadi, sud esa sud majlisining bayonnomasiga yozib qoʻyadi. Bayonnomada: 1) narsalarni yoki hujjatlarni yoxud elektron maʼlumotlarni taqdim etgan shaxs toʻgʻrisidagi maʼlumotlar; 2) ushbu shaxsning narsalarni yoki hujjatlarni yoxud elektron maʼlumotlarni ishga qoʻshib qoʻyish toʻgʻrisidagi iltimosnomasi; 3) narsalarni yoki hujjatlarni yoxud elektron maʼlumotlarni koʻzdan kechirish jarayoni va natijalari, agar ular pochta orqali yuborilgan boʻlsa, ularning oʻrovini koʻzdan kechirish natijalari; 4) narsalarning yoki hujjatlarning yoxud elektron maʼlumotlarning tergovga qadar tekshiruvni amalga oshirayotgan organning mansabdor shaxsiga, surishtiruvchiga, tergovchiga yoki sudga haqiqatan ham topshirilganligi yoxud narsalar yoki hujjatlar yoxud elektron maʼlumotlar uni taqdim etgan shaxsga qaytarib berilganligi koʻrsatiladi”; 28) 25-bobning nomi quyidagi tahrirda bayon etilsin: 29) 2031-moddaning matni quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Dalil deb eʼtirof etilgan, jinoyatga tayyorgarlik koʻrish yoki sodir etish uchun maxsus moʻljallangan, tayyorlangan yoki moslashtirilgan narsalar, elektron maʼlumotlar, shuningdek jinoiy maqsadlarga erishish uchun jinoyat sodir etish jarayonida bevosita foydalanilgan mol-mulk jinoyat qurolidir”; 30) quyidagi mazmundagi 2041 va 2042-moddalar bilan toʻldirilsin:

“2041-modda. Elektron maʼlumotlar
Elektron maʼlumotlar elektron qurilmalardan va axborot tizimlaridan, shuningdek axborot texnologiyalaridan foydalangan holda yaratiladigan, ishlov beriladigan hamda saqlanadigan maʼlumotlardir. Guvoh, jabrlanuvchi, gumon qilinuvchi, ayblanuvchi, sudlanuvchi va boshqa shaxslar elektron maʼlumotlarni ushbu maʼlumotlarning koʻchirma nusxasini elektron jismdan elektron maʼlumotlar mavjud boʻlgan boshqa elektron jismga olish orqali taqdim etishga haqli. Tergovga qadar tekshiruvni amalga oshirayotgan organning mansabdor shaxsi, surishtiruvchi, tergovchi, prokuror yoki sud taqdim etilgan elektron maʼlumotlarni mutaxassis ishtirokida qabul qilib oladi hamda elektron maʼlumotlar mavjud boʻlgan birlamchi elektron jismlarni koʻzdan kechiradi. Ish uchun ahamiyatga ega boʻlmagan elektron maʼlumotlar mavjud boʻlgan elektron jismlar egalariga darhol qaytarib beriladi.

2042. Raqamli dalillar
Ish uchun ahamiyatga ega boʻlgan holatlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar mavjud boʻlgan elektron maʼlumotlar, shu jumladan elektron tarzdagi fayllar, audio-, videoyozuvlar, Internet jahon axborot tarmogʻida saqlanayotgan maʼlumotlar, shuningdek boshqa elektron maʼlumotlar raqamli dalillardir. Raqamli dalildan koʻchirma nusxa olishga, basharti uning yaxlitligi va aynan oʻxshashligi saqlansa, yoʻl qoʻyiladi. Raqamli dalildan koʻchirma nusxa olishga yoʻl qoʻyilishi oʻzidan mazkur koʻchirma nusxa olingan raqamli dalilning asli mavjudligi bilan taʼminlanadi. Guvoh, jabrlanuvchi, gumon qilinuvchi, ayblanuvchi, sudlanuvchi va boshqa shaxslar raqamli dalillarning koʻchirma nusxalarini qogʻozda chop etilgan shaklda taqdim etish huquqiga ega. Bunda raqamli dalilning qogʻozdagi shakli yozma dalil deb hisoblanishi mumkin emas. Tergovga qadar tekshiruv, surishtiruv, tergov va sud jarayonida tuzilgan protsessual bayonnomalarga ilova qilingan, elektron maʼlumotlar tarzida shakllantirilgan audio-, videoyozuvlar ham raqamli dalillar hisoblanadi. Raqamli dalilning koʻchirma nusxasi ish materiallari bilan birga saqlanadi”; 31) 205-modda quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“205-modda. Ashyoviy, yozma va raqamli dalillarni olish usullari
Ashyoviy, yozma va raqamli dalillar sifatida foydalaniladigan narsalar, hujjatlar, elektron maʼlumotlar va boshqa yozuvlar hodisa sodir boʻlgan joyni yoki boshqa joylarni, binolarni, shuningdek texnika vositalarini, telekommunikatsiya tarmoqlarini yoki Internet jahon axborot tarmogʻini koʻzdan kechirish chogʻida, tanib olish uchun koʻrsatish, guvohlantirish, murdani eksgumatsiya qilish, ekspert tekshiruvi uchun namunalar olish, koʻrsatuvni hodisa yuz bergan joyda tekshirish chogʻida, olib qoʻyish, tintuv yoki eksperiment oʻtkazish chogʻida olinishi mumkin yoxud ular ushbu Kodeksning 198 — 202-moddalarida nazarda tutilgan tartibda tergovga qadar tekshiruvni amalga oshirayotgan organning mansabdor shaxsiga, surishtiruvchiga, tergovchiga, prokurorga yoki sudga taqdim etilishi mumkin”; 32) 208-modda quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“208-modda. Ashyoviy, yozma va raqamli dalillarni saqlash hamda boshqa joyga yuborish
Ashyoviy, yozma va raqamli dalillarni saqlash, shuningdek ushbu dalillarning ekspertizaga yuborilganligi yoki jinoyat ishi boshqa tergovga qadar tekshiruv, surishtiruv, dastlabki tergov organiga, prokurorga yoxud sudga oʻtkazilganligi munosabati bilan ularni boshqa joyga yuborish chogʻida ashyoviy, yozma va raqamli dalillar yoʻqolishining, shikastlanishining, buzilishining, bir-biriga qoʻshilib yoki aralashib ketishining oldini olish choralari koʻrilishi kerak. Ishni oʻtkazishda u bilan birga yuborilayotgan ashyoviy, yozma va raqamli dalillar ilova xatda yoki unga ilova qilinayotgan roʻyxatda sanab oʻtiladi. Bundan tashqari ayblov xulosasiga yoki ayblov dalolatnomasiga ilova qilingan maʼlumotnomada ishdagi mavjud barcha ashyoviy, yozma va raqamli dalillar har birining qayerda ekanligi koʻrsatilgan holda birma-bir sanab oʻtilgan boʻlishi kerak. Ashyoviy, yozma va raqamli dalillar pochta yoki chopar orqali yetkazib berilganda tergovga qadar tekshiruvni amalga oshirayotgan organning mansabdor shaxsi, surishtiruvchi, tergovchi, prokuror yoki sudya olingan dalillarni xolislar ishtirokida, zarur boʻlgan hollarda esa ekspert yoxud mutaxassislar ishtirokida koʻzdan kechiradi va ularni ilova xati yoki roʻyxati bilan solishtiradi. Koʻzdan kechirish jarayoni va natijalari toʻgʻrisida bayonnoma tuziladi. Ashyoviy, yozma va raqamli dalillar ular haqidagi masala sudning qonuniy kuchga kirgan hukmi, ajrimi bilan yoxud tergovga qadar tekshiruvni amalga oshirayotgan organ mansabdor shaxsining, surishtiruvchining, tergovchining, prokurorning ishni tugatish toʻgʻrisidagi qarori bilan hal qilinmaguniga qadar saqlab turiladi. Ushbu Kodeksning 210-moddasida nazarda tutilgan hollarda ashyoviy dalillar toʻgʻrisidagi qaror ish yuritish tamom boʻlguniga qadar qabul qilinishi mumkin. Ashyoviy, yozma va raqamli dalil sifatida ishga qoʻshib qoʻyilgan narsaga, hujjatga va (yoki) elektron maʼlumotlarga egalik qilish huquqi toʻgʻrisidagi nizo fuqaroviy sud ishlarini yuritish tartibida hal qilinishi lozim boʻlganda ushbu narsa, hujjat va (yoki) elektron maʼlumotlar fuqaroviy ish boʻyicha sud chiqargan hal qiluv qarori qonuniy kuchga kirguniga qadar saqlanishi kerak”; 33) 3202-moddaning birinchi qismidagi “jinoyat izlari, narsalar va hujjatlarni” degan soʻzlar “jinoyat izlarini, narsalarni, hujjatlarni va elektron maʼlumotlarni” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 34) 331-moddaning toʻrtinchi qismidagi “jinoyat izlari, narsalar va hujjatlarni” degan soʻzlar “jinoyat izlarini, narsalarni, hujjatlarni va elektron maʼlumotlarni” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 35) 380-moddaning birinchi qismi “ashyoviy” degan soʻzdan keyin “yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin; 36) 38112-moddaning uchinchi qismi “ashyoviy” degan soʻzdan keyin “yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin; 37) 40510-modda ikkinchi qismining toʻrtinchi xatboshisi “ashyoviy” degan soʻzdan keyin “yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin; 38) 438-moddaning birinchi qismi “ashyoviy” degan soʻzdan keyin “yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin; 39) 444-moddaning ikkinchi qismi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Sud surishtiruvda va dastlabki tergovda ishga qoʻshilgan ashyoviy, yozma va raqamli dalillarni, shuningdek taraflar va boshqa shaxslar bevosita sud muhokamasida taqdim etgan narsalarni, hujjatlarni va elektron maʼlumotlarni sud majlisi zalida taraflarning ishtirokida koʻzdan kechiradi. Sud koʻzdan kechirishda ishtirok etishga ekspertlarni, mutaxassislarni, guvohlarni ham jalb etishi mumkin”; 40) 446-moddaning beshinchi qismidagi “yozma” degan soʻz “ashyoviy, yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 41) 457-modda birinchi qismining 12-bandi “ashyoviy” degan soʻzdan keyin “yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin; 42) 486-moddaning 4-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “4) ish uchun muhim ahamiyatga ega boʻlgan hujjatlar, ashyoviy, yozma yoki raqamli dalillar talab qilib olinmagan boʻlsa”; 43) 522-modda uchinchi qismining 1-bandi “ashyoviy” degan soʻzdan keyin “yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin; 44) 572-moddaning uchinchi qismi “ashyoviy” degan soʻzdan keyin “yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin; 45) 584-modda uchinchi qismining 3-bandi “ashyoviy” degan soʻzdan keyin “yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin; 46) 586-modda toʻrtinchi qismining 3-bandi “ashyoviy” degan soʻzdan keyin “yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin; 47) 591-modda uchinchi qismining oltinchi xatboshisi “ashyoviy” degan soʻzdan keyin “yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin; 48) 593-modda birinchi qismining 5-bandi “ashyoviy” degan soʻzdan keyin “yozma, raqamli” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin. 2-modda. Oʻzbekiston Respublikasining 1994-yil 22-sentabrda qabul qilingan 2015-XII-sonli Qonuni bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksiga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1995-yil, № 3, 6-modda; Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1995-yil, № 9, 193-modda, № 12, 269-modda; 1996-yil, № 5-6, 69-modda, № 9, 144-modda; 1997-yil, № 2, 56-modda, № 4-5, 126-modda, № 9, 241-modda; 1998-yil, № 3, 38-modda, № 5-6, 102-modda, № 9, 181-modda; 1999-yil, № 1, 20-modda, № 5, 124-modda, № 9, 229-modda; 2000-yil, № 5-6, 153-modda, № 7-8, 217-modda; 2001-yil, № 1-2, 23-modda, № 9-10, 165, 182-moddalar; 2002-yil, № 1, 20-modda, № 9, 165-modda; 2003-yil, № 1, 8-modda, № 5, 67-modda, № 9-10, 149-modda; 2004-yil, № 1-2, 18-modda, № 5, 90-modda, № 9, 171-modda; 2005-yil, № 1, 18-modda; Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2005-yil, № 9, 312-modda, № 12, 413, 417, 418-moddalar; 2006-yil, № 6, 261-modda, № 9, 498-modda, № 10, 536-modda, № 12, 656, 659-moddalar; 2007-yil, № 4, 158, 159, 164, 165-moddalar, № 9, 416, 421-moddalar, № 12, 596, 604, 607-moddalar; 2008-yil, № 4, 181, 189, 192-moddalar, № 9, 486, 488-moddalar, № 12, 640, 641-moddalar; 2009-yil, № 1, 1-modda, № 9, 334, 335, 337-moddalar, № 10, 380-modda, № 12, 462, 468, 470, 472, 474-moddalar; 2010-yil, № 5, 175, 179-moddalar, № 6. 231-modda, № 9, 335, 339, 341-moddalar, № 10, 380-modda, № 12, 468, 473, 474-moddalar; 2011-yil, № 1, 1-modda, № 4, 104, 105-moddalar, № 9, 247, 252-moddalar, № 12/2, 365-modda; 2012-yil, № 4, 108-modda, № 9/1, 242-modda, № 12, 336-modda; 2013-yil, № 4, 98-modda, № 10, 263-modda; 2014-yil, № 1, 2-modda, № 5, 130-modda, № 9, 244-modda, № 12, 341, 343-moddalar; 2015-yil, № 6, 228-modda, № 8, 310, 312-moddalar, № 12, 452-modda; 2016-yil, № 1, 2-modda, № 4, 125-modda, № 9, 276-modda, № 12, 383, 385-moddalar; 2017-yil, № 4, 137-modda, № 6, 300-modda, № 9, 510-modda, № 10, 605-modda; 2018-yil, № 1, 1, 4, 5-moddalar, № 4, 224-modda, № 7, 430, 431, 432-moddalar, № 10, 671, 673, 679-moddalar; 2019-yil, № 1,1,3, 5-moddalar, № 2, 47-modda, № 3, 161, 165. 166-moddalar, № 5, 259, 261, 267, 268-moddalar, № 7, 386-modda, № 8, 469, 471-moddalar, № 9, 591, 592-moddalar, № 10, 674, 676-moddalar, № 11, 787, 791-moddalar, № 12, 880, 891-moddalar; 2020-yil, № 1, 4-modda, № 3, 203, 204-moddalar, № 7, 449-modda, № 9, 539, 540-moddalar, № 10, 593, 596-moddalar, № 11, 651-modda, № 12, 691-modda; 2021-yil, № 1, 5, 7, 12, 13, 14-moddalar, № 2, 142-modda, № 3, 217-modda, № 4, 290, 293-moddalar, 4-songa ilova, № 8, 800, 802, 803-moddalar, № 9, 903-modda, № 10, 966, 967, 968, 973-moddalar, № 11, 1066-modda; 2022-yil, № 1, 1, 2-moddalar, № 2, 80, 81-moddalar, № 3, 215. 216-moddalar, № 4, 337-modda, № 5, 464, 465, 466, 467-moddalar, № 8, 787-modda, № 10, 981, 984-moddalar, № 12, 1188-modda; 2023-yil, № 3, 184, 185, 188, 189-moddalar, № 4, 265, 266, 268-moddalar, № 5, 319, 320-moddalar, № 7, 533, 534, 535, 537, 539-moddalar, № 8, 634-modda, № 10, 798-modda, № 11, 921, 923, 924-moddalar, № 12, 1004-modda; 2024-yil, № 1,5, 7, 8, 9-moddalar, № 2, 102, 111, 115, 116-moddalar, № 3, 243, 246-moddalar, № 6, 530, 532-moddalar, № 7, 629-modda) quyidagi qoʻshimcha va oʻzgartirishlar kiritilsin: 1) 276-moddaning ikkinchi qismi “ashyoviy” degan soʻzdan keyin “yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin; 2) 282-moddaning birinchi qismidagi “ashyoviy” degan soʻz chiqarib tashlansin; 3) 299-moddaning beshinchi qismidagi “ashyoviy dalillar” degan soʻzlar “ashyoviy, yozma, raqamli dalillarni” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 4) 2992-moddaning uchinchi qismidagi “ashyoviy dalillar” degan soʻzlar “ashyoviy, yozma, raqamli dalillarni” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 5) 308-modda birinchi qismining 6-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “6) ishni koʻrib chiqish chogʻida oʻrganilgan ashyoviy, yozma, raqamli dalillar va hujjatlar”; 6) 3133-modda uchinchi qismining uchinchi xatboshisi “ashyoviy” degan soʻzdan keyin “yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin; 7) 3135-modda uchinchi qismining uchinchi xatboshisi “ashyoviy” degan soʻzdan keyin “yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin. 3-modda. Oʻzbekiston Respublikasining 1996-yil 26-dekabrda qabul qilingan “Notariat toʻgʻrisida”gi 343-I-sonli Qonuni (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1997-yil, № 2, 42-modda; 2001-yil, № 1-2, 23-modda; 2003-yil, № 5, 67-modda; 2004-yil, № 1-2, 18-modda; Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2005-yil, № 9, 312-modda; 2006-yil, № 9, 498-modda; 2007-yil, № 12, 608-modda; 2009-yil, № 9, 337-modda; 2010-yil, № 9, 335-modda; 2012-yil, № 4, 105-modda; 2014-yil, № 5, 130-modda; 2017-yil, № 9, 510-modda; 2018-yil, № 4, 224-modda, № 7, 431-modda, № 10, 673-modda; 2019-yil, № 1, 5-modda; 2020-yil, № 1, 3-modda; 2021-yil, 4-songa ilova, № 8, 800, 803-moddalar; 2022-yil, № 3, 216-modda, № 5, 464-modda) 702-moddasining ikkinchi qismidagi “yozma va ashyoviy” degan soʻzlar “ashyoviy, yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan almashtirilsin. 4-modda. Oʻzbekiston Respublikasining 2006-yil 16-oktabrda qabul qilingan “Hakamlik sudlari toʻgʻrisida”gi OʻRQ-64-sonli Qonuni (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2006-yil, № 10, 541-modda; 2014-yil, № 5, 130-modda; 2017-yil, № 9, 510-modda; 2018-yil, № 1, 5-modda; 2019-yil, № 3, 166-modda; 2021-yil, 4-songa ilova; 2024-yil, № 2, 105-modda) 20-moddasi birinchi qismining beshinchi xatboshisidagi “yozma va ashyoviy” degan soʻzlar “ashyoviy, yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan almashtirilsin. 5-modda. Oʻzbekiston Respublikasining 2010-yil 1-iyunda qabul qilingan “Sud ekspertizasi toʻgʻrisida”gi OʻRQ-249-sonli Qonuniga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2010-yil, № 6, 230-modda; 2016-yil, № 9, 276-modda; 2017-yil, № 9, 510-modda; 2019-yil, № 5, 261, 267-moddalar; 2021-yil, 4-songa ilova) quyidagi oʻzgartirish va qoʻshimcha kiritilsin: 1) 9-moddaning birinchi qismi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Ashyoviy, yozma va raqamli dalillar, tekshirish uchun namunalar, boshqa moddiy obyektlar, murdalar va ularning qismlari, hujjatlar, axborot tizimlari, elektron maʼlumotlar mavjud boʻlgan elektron jismlar va Internet jahon axborot tarmogʻi manbalarida saqlanayotgan elektron maʼlumotlar, shuningdek sud ekspertizasi oʻtkazilayotgan ish materiallari tekshirish obyektlari boʻlishi mumkin. Tekshirishlar tirik odamga nisbatan ham oʻtkaziladi”; 2) 15-modda birinchi qismining oltinchi xatboshisi “ashyoviy” degan soʻzdan keyin “yozma, raqamli” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin. 6-modda. Oʻzbekiston Respublikasining 2018-yil 22-yanvarda qabul qilingan OʻRQ-460-sonli Qonuni bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasining Fuqarolik protsessual kodeksiga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2018-yil, 1-songa 1-ilova, № 10, 672-modda; 2019-yil, № 3, 166-modda, № 5, 261-modda, № 9, 592-modda, № 10, 671-modda, № 11, 791, 792-moddalar, № 12, 880-modda; 2020-yil, № 1, 1, 3-moddalar, № 3, 198, 199-moddalar; 2021-yil, № 1, 8-modda, 4-songa ilova, № 8, 803-modda, № 9, 903-modda; 2022-yil, № 3, 216-modda, № 8, 787-modda; 2023-yil, № 4, 269-modda, № 12, 1007-modda; 2024-yil, № 2, 115-modda) quyidagi qoʻshimcha va oʻzgartirishlar kiritilsin: 1) 13-moddaning birinchi qismi “ashyoviy” degan soʻzdan keyin “va raqamli” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin; 2) 54-moddaning matnidagi “yozma va ashyoviy” degan soʻzlar “ashyoviy, yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 3) 59-moddaning birinchi qismi “ashyoviy” degan soʻzdan keyin “yozma, raqamli” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin; 4) 71-moddaning birinchi qismidagi “yozma va ashyoviy” degan soʻzlar “ashyoviy, yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 5) 78-moddaning ikkinchi qismidagi “yozma va ashyoviy” degan soʻzlar “ashyoviy, yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 6) quyidagi mazmundagi 891 — 894-moddalar bilan toʻldirilsin:

“891-modda. Elektron maʼlumotlar
Elektron maʼlumotlar elektron qurilmalardan va axborot tizimlaridan, shuningdek axborot texnologiyalaridan foydalangan holda yaratiladigan, ishlov beriladigan hamda saqlanadigan maʼlumotlardir. Ishda ishtirok etuvchi taraflar, guvohlar hamda boshqa shaxslar elektron maʼlumotlarni ushbu maʼlumotlarning koʻchirma nusxasini elektron jismdan elektron maʼlumotlar mavjud boʻlgan boshqa elektron jismga olish orqali taqdim etishga haqli. Sud taqdim etilgan elektron maʼlumotlarni mutaxassis ishtirokida qabul qilib oladi hamda elektron maʼlumotlar mavjud boʻlgan birlamchi elektron jismni koʻzdan kechiradi. Ish uchun ahamiyatga ega boʻlmagan elektron maʼlumotlar mavjud boʻlgan elektron jismlar egalariga darhol qaytarib beriladi.

892. Raqamli dalillar
Ish uchun ahamiyatga ega boʻlgan holatlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar mavjud boʻlgan elektron maʼlumotlar, shu jumladan elektron tarzdagi fayllar, audio-, videoyozuvlar, Internet jahon axborot tarmogʻida saqlanayotgan maʼlumotlar, shuningdek boshqa elektron maʼlumotlar raqamli dalillardir. Raqamli dalildan koʻchirma nusxa olishga, basharti uning yaxlitligi va aynan oʻxshashligi saqlansa, yoʻl qoʻyiladi. Raqamli dalildan koʻchirma nusxa olishga yoʻl qoʻyilishi oʻzidan mazkur koʻchirma nusxa olingan raqamli dalilning asli mavjudligi bilan taʼminlanadi, bundan notarius tomonidan tasdiqlangan raqamli dalillar mustasno. Ishda ishtirok etuvchi taraflar, guvohlar va boshqa shaxslar raqamli dalillarning koʻchirma nusxalarini qogʻozda chop etilgan shaklda taqdim etish huquqiga ega. Bunda raqamli dalilning qogʻozdagi shakli yozma dalil deb hisoblanishi mumkin emas, bundan notarius tomonidan tasdiqlangan raqamli dalil mustasno. Sud jarayonida tuzilgan protsessual bayonnomalarga ilova qilingan, elektron maʼlumotlar tarzida shakllantirilgan audio- va videoyozuvlar ham raqamli dalillar hisoblanadi. Raqamli dalilning koʻchirma nusxasi ish materiallari bilan birga saqlanadi.

893. Raqamli dalillarni taqdim etish majburiyati
Fuqarolar, shuningdek korxonalarning, muassasalarning, tashkilotlarning rahbarlari va boshqa mansabdor shaxslari oʻz tasarrufida boʻlgan, sud harakatlarini amalga oshirishda foydalanish uchun zarur boʻlgan elektron maʼlumotlarni sudning qonuniy talabiga koʻra elektron jismlar bilan birga taqdim etishi shart. Agar sud tomonidan raqamli dalillar talab qilinayotgan shaxs uni sud belgilagan muddatda taqdim etish imkoniga ega boʻlmasa, ushbu shaxs sabablarni koʻrsatgan holda bu haqda sudni xabardor qilishi shart. Raqamli dalillarni oʻz ixtiyori bilan taqdim etayotgan shaxs ushbu dalillar yordamida ish uchun ahamiyatga ega boʻlgan qanday holatlarni aniqlash mumkin ekanligini maʼlum qiladi. Ishda ishtirok etayotgan shaxs boshqa shaxslar tasarrufida boʻlgan, ish uchun muhim boʻlgan raqamli dalillarni talab qilib olish haqidagi iltimosnoma bilan sudga murojaat qilish huquqiga ega. Bunda iltimosnoma berayotgan shaxs raqamli dalillar muayyan shaxsda qaysi asosga koʻra turganligini, shuningdek ularning joylashgan yeri haqida maʼlum qiladi. Sud raqamli dalillarni talab qilib olish haqida iltimosnoma berayotgan shaxsga raqamli dalilni sudga taqdim etish uchun olish huquqiga doir soʻrov berishi mumkin. Ishda ishtirok etmayotgan, sud tomonidan talab qilinayotgan raqamli dalillarni taqdim etish imkoniga ega boʻlmagan fuqarolar, shuningdek korxonalarning, muassasalarning, tashkilotlarning rahbarlari va boshqa mansabdor shaxslari sabablarni koʻrsatgan holda bu haqda sudni xabardor qilishi shart. Sud tomonidan davlat organlaridan, tashkilotlardan yoki fuqarolardan talab qilinadigan raqamli dalillar bevosita sudga yuboriladi. Sud xabardor qilinmagan taqdirda, shuningdek raqamli dalillarni uzrli sabablarsiz taqdim etish rad etilgan taqdirda, sud tashkilotlarning aybdor mansabdor shaxslariga, shuningdek fuqarolarga ushbu Kodeksning 146-moddasida belgilangan tartibda jarima soladi. Jarima solinishi mansabdor shaxslarni va fuqarolarni sud tomonidan talab qilinayotgan raqamli dalillarni taqdim etish majburiyatidan ozod etmaydi.

894. Raqamli dalillarni koʻzdan kechirish va tekshirish shartlari
Sud mutaxassis ishtirokida raqamli dalillarni bevosita koʻzdan kechirishi va tekshirishi shart. Raqamli dalillarni sudga taqdim etish mumkin boʻlmagan yoki ularni yetkazib berishda qiyinchiliklar mavjud boʻlgan taqdirda sud mazkur dalillar saqlanadigan joyda ularning koʻzdan kechirilishini va tekshirilishini talab qilishi mumkin”; 7) 104-moddaning ikkinchi qismidagi “yozma va ashyoviy” degan soʻzlar “ashyoviy, yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 8) 204-modda birinchi qismining 6-bandidagi “yozma va ashyoviy” degan soʻzlar “ashyoviy, yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 9) quyidagi mazmundagi 2331-modda bilan toʻldirilsin:

“2331-modda. Raqamli dalillarni tekshirish
Raqamli dalillar yoki ushbu Kodeksning 76, 83, 103 va 104-moddalarida nazarda tutilgan tartibda tuzilgan ularni koʻzdan kechirish bayonnomalari sud majlisida namoyish etiladi yoki oʻqib eshittiriladi va ishda ishtirok etuvchi shaxslarga, zarur boʻlgan hollarda esa ekspertlarga, mutaxassislarga hamda guvohlarga tanishish uchun taqdim etiladi. Shundan keyin ishda ishtirok etuvchi shaxslar ushbu dalillar yuzasidan tushuntirishlar berishi mumkin”; 10) 239-moddaning: birinchi qismi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Sudga olib kelish mumkin boʻlmagan ashyoviy, yozma va raqamli dalillar turgan joyida koʻzdan kechiriladi va tekshiriladi. Koʻzdan kechirishni joyida oʻtkazish toʻgʻrisida sud ajrim chiqaradi”; uchinchi qismidagi “yozma va ashyoviy” degan soʻzlar “ashyoviy, yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 11) 277-modda birinchi qismining: 10-bandidagi “yozma va ashyoviy” degan soʻzlar “ashyoviy, yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 11-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “11) ishda ishtirok etuvchi shaxslarning tushuntirishlari, guvohlarning koʻrsatuvlari, ekspertlarning oʻz xulosalarini ogʻzaki tushuntirishlari, mutaxassislarning tushuntirishlari, ashyoviy, yozma va raqamli dalillarni koʻzdan kechirishga oid maʼlumotlar”; 12) 437-modda ikkinchi qismining 2-bandidagi “ashyoviy” degan soʻz chiqarib tashlansin. 7-modda. Oʻzbekiston Respublikasining 2018-yil 24-yanvarda qabul qilingan OʻRK-461-sonli Qonuni bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasining Iqtisodiy protsessual kodeksiga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2018-yil, 1-songa 2-ilova, № 7, 433-modda, № 10, 672-modda; 2019-yil, № 3, 166-modda, № 5, 261, 266-moddalar, № 9, 592-modda, № 10, 671-modda, № 11, 791-modda, № 12, 880-modda; 2020-yil, № 1, 1-modda, № 3, 198-modda, № 10, 593-modda; 2021-yil, № 1, 10-modda, 4-songa ilova, № 8, 803-modda, № 9, 903-modda; 2022-yil, № 3, 216-modda, № 5, 463-modda, № 6, 577-modda, № 8, 787-modda; 2023-yil, № 4, 269-modda, № 12, 1008-modda; 2024-yil, № 2, 111-modda) quyidagi qoʻshimcha va oʻzgartirishlar kiritilsin: 1) 56-moddaning birinchi qismi “ashyoviy” degan soʻzdan keyin “yozma, raqamli” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin; 2) 66-moddaning birinchi qismidagi “yozma va ashyoviy” degan soʻzlar “ashyoviy, yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 3) 70-moddaning beshinchi qismidagi “Yozma va ashyoviy” degan soʻzlar “Ashyoviy, yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 4) quyidagi mazmundagi 761 va 762-moddalar bilan toʻldirilsin:

“761-modda. Elektron maʼlumotlar
Elektron maʼlumotlar elektron qurilmalardan va axborot tizimlaridan, shuningdek axborot texnologiyalaridan foydalangan holda yaratiladigan, ishlov beriladigan hamda saqlanadigan maʼlumotlardir. Ishda ishtirok etuvchi taraflar, guvohlar va boshqa shaxslar elektron maʼlumotlarni ushbu maʼlumotlarning koʻchirma nusxasini elektron jismdan elektron maʼlumotlar mavjud boʻlgan boshqa elektron jismga olish orqali taqdim etishga haqli. Sud taqdim etilgan elektron maʼlumotlarni mutaxassis ishtirokida qabul qilib oladi hamda elektron maʼlumotlar mavjud boʻlgan birlamchi elektron jismni koʻzdan kechiradi. Ish uchun ahamiyatga ega boʻlmagan elektron maʼlumotlar mavjud boʻlgan elektron jismlar egalariga darhol qaytarib beriladi.

762. Raqamli dalillar
Ish uchun ahamiyatga ega boʻlgan holatlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar mavjud boʻlgan elektron maʼlumotlar, shu jumladan elektron tarzdagi fayllar, audio-, videoyozuvlar, Internet jahon axborot tarmogʻida saqlanayotgan maʼlumotlar, shuningdek boshqa elektron maʼlumotlar raqamli dalillardir. Raqamli dalildan koʻchirma nusxa olishga, basharti uning yaxlitligi va aynan oʻxshashligi saqlansa, yoʻl qoʻyiladi. Raqamli dalildan koʻchirma nusxa olishga yoʻl qoʻyilishi oʻzidan mazkur koʻchirma nusxa olingan raqamli dalilning asli mavjudligi bilan taʼminlanadi, bundan notarius tomonidan tasdiqlangan raqamli dalillar mustasno. Ishda ishtirok etuvchi taraflar, guvohlar va boshqa shaxslar raqamli dalillarning koʻchirma nusxalarini qogʻozda chop etilgan shaklda taqdim etishga huquqiga ega. Bunda raqamli dalilning qogʻozdagi shakli yozma dalil deb hisoblanishi mumkin emas, bundan notarius tomonidan tasdiqlangan raqamli dalil mustasno. Sud jarayonida tuzilgan protsessual bayonnomalarga ilova qilingan, elektron maʼlumotlar tarzida shakllantirilgan audio- va videoyozuvlar ham raqamli dalillar hisoblanadi. Raqamli dalilning koʻchirma nusxasi ish materiallari bilan birga saqlanadi”; 5) 168-moddaning birinchi qismidagi “yozma dalillar” degan soʻzlar “ashyoviy, yozma va raqamli dalillar” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 6) 177-moddaning ikkinchi qismidagi “ashyoviy” degan soʻz chiqarib tashlansin; 7) 201-modda ikkinchi qismining: 8-bandidagi “yozma va ashyoviy” degan soʻzlar “ashyoviy, yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 9-bandidagi “ashyoviy va yozma” degan soʻzlar “ashyoviy, yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 8) 247-moddaning birinchi qismidagi “yozma” degan soʻz “ashyoviy, yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan almashtirilsin. 8-modda. Oʻzbekiston Respublikasining 2018-yil 25-yanvarda qabul qilingan OʻRQ-462-sonli Qonuni bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy sud ishlarini yuritish toʻgʻrisidagi kodeksiga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2018-yil, 1-songa 3-ilova, № 10, 672-modda; 2019-yil, № 5, 261-modda, № 9, 592-modda, № 11, 791-modda, № 12, 880-modda; 2020-yil, № 1, 1-modda, № 3, 198-modda; 2021-yil, № 1, 9-modda, 4-songa ilova, № 8, 800, 803-moddalar, № 9, 903-modda; 2022-yil, № 8, 787-modda, № 12, 1188-modda; 2023-yil, № 3, 185-modda, № 4, 269-modda, № 11, 923-modda, № 12, 1009-modda; 2024-yil, № 2, 115-modda) quyidagi qoʻshimcha va oʻzgartirishlar kiritilsin: 1) 53-moddaning birinchi qismi “ashyoviy” degan soʻzdan keyin “yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin; 2) 65-moddaning birinchi qismidagi “yozma va ashyoviy” degan soʻzlar “ashyoviy, yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 3) 69-moddaning beshinchi qismidagi “Yozma va ashyoviy” degan soʻzlar “Ashyoviy, yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 4) quyidagi mazmundagi 751 va 752-moddalar bilan toʻldirilsin:

“751-modda. Elektron maʼlumotlar
Elektron maʼlumotlar elektron qurilmalardan va axborot tizimlaridan, shuningdek axborot texnologiyalaridan foydalangan holda yaratiladigan, ishlov beriladigan hamda saqlanadigan maʼlumotlardir. Ishda ishtirok etuvchi taraflar, guvohlar va boshqa shaxslar elektron maʼlumotlarni ushbu maʼlumotlarning koʻchirma nusxasini elektron jismdan elektron maʼlumotlar mavjud boʻlgan boshqa elektron jismga olish orqali taqdim etishga haqli. Sud taqdim etilgan elektron maʼlumotlarni mutaxassis ishtirokida qabul qilib oladi hamda elektron maʼlumotlar mavjud boʻlgan birlamchi elektron jismni koʻzdan kechiradi. Ish uchun ahamiyatga ega boʻlmagan elektron maʼlumotlar mavjud boʻlgan elektron jismlar egalariga darhol qaytarib beriladi.

752. Raqamli dalillar
Ish uchun ahamiyatga ega boʻlgan holatlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar mavjud boʻlgan elektron maʼlumotlar, shu jumladan elektron tarzdagi fayllar, audio-, videoyozuvlar, Internet jahon axborot tarmogʻida saqlanayotgan maʼlumotlar, shuningdek boshqa elektron maʼlumotlar raqamli dalillardir. Raqamli dalildan koʻchirma nusxa olishga, basharti uning yaxlitligi va aynan oʻxshashligi saqlansa, yoʻl qoʻyiladi. Raqamli dalildan koʻchirma nusxa olishga yoʻl qoʻyilishi oʻzidan mazkur koʻchirma nusxa olingan raqamli dalilning asli mavjudligi bilan taʼminlanadi, bundan notarius tomonidan tasdiqlangan raqamli dalillar mustasno. Ishda ishtirok etuvchi taraflar, guvohlar va boshqa shaxslar raqamli dalillarning koʻchirma nusxalarini qogʻozda chop etilgan shaklda taqdim etish huquqiga ega. Bunda raqamli dalilning qogʻozdagi shakli yozma dalil deb hisoblanishi mumkin emas, bundan notarius tomonidan tasdiqlangan raqamli dalil mustasno. Sud jarayonida tuzilgan protsessual bayonnomalarga ilova qilingan, elektron maʼlumotlar tarzida shakllantirilgan audio- va videoyozuvlar ham raqamli dalillar hisoblanadi. Raqamli dalilning koʻchirma nusxasi ish materiallari bilan birga saqlanadi”; 5) 146-moddaning birinchi qismidagi “yozma” degan soʻz “ashyoviy, yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 6) 156-moddaning ikkinchi qismidagi “ashyoviy” degan soʻz chiqarib tashlansin; 7) 175-modda ikkinchi qismining: 8-bandidagi “yozma va ashyoviy” degan soʻzlar “ashyoviy, yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 9-bandidagi “ashyoviy va yozma” degan soʻzlar “ashyoviy, yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan almashtirilsin. 9-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi, Adliya vazirligi va boshqa manfaatdor tashkilotlar ushbu Qonunning ijrosini, ijrochilarga yetkazilishini hamda mohiyati va ahamiyati aholi oʻrtasida tushuntirilishini taʼminlasin. 10-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi: hukumat qarorlarini ushbu Qonunga muvofiqlashtirsin; respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari ushbu Qonunga zid boʻlgan oʻz normativ-huquqiy hujjatlarini qayta koʻrib chiqishlari va bekor qilishlarini taʼminlasin. 11-modda. Ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.