Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy koʻrikdan oʻtkazish toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida
(resolution, 2026-02-10)

Oʻzbekiston Respublikasining “Fuqarolar sogʻligʻini saqlash toʻgʻrisida”gi va “Umumiy harbiy majburiyat va harbiy xizmat toʻgʻrisida”gi qonunlariga muvofiq, chaqiriluvchilar, harbiy xizmatga majburlar va harbiy xizmatchilarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish sifatini yanada yaxshilash va samaradorligini oshirish, Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarini sogʻlom va jismonan baquvvat harbiy xizmatchilar bilan toʻldirish maqsadida: 1. Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy koʻrikdan oʻtkazish toʻgʻrisidagi nizom 1-ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 3. Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda ikki oy muddatda: qonun hujjatlariga ushbu qarordan kelib chiqadigan oʻzgartirish va qoʻshimchalar toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritsin; oʻzlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarni ushbu qarorga muvofiqlashtirsin. 4. Mazkur qarorning ijrosini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A.N. Aripov va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Xavfsizlik kengashi kotibi V.V. Mahmudov zimmasiga yuklansin. 1. Ushbu Nizom Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni (keyingi oʻrinlarda — tibbiy koʻrikdan oʻtkazish) tashkil etish va amalga oshirish tartibini belgilaydi. 2. Tibbiy koʻrikdan oʻtkazish quyidagilarni aniqlash maqsadida amalga oshiriladi: Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarini (keyingi oʻrinlarda — fuqarolar) salomatligiga koʻra Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi (keyingi oʻrinlarda — Mudofaa vazirligi), Oʻzbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasi (keyingi oʻrinlarda — Milliy gvardiya), Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Davlat xavfsizligi xizmati (keyingi oʻrinlarda — PXDX), Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati (keyingi oʻrinlarda — DXX), Oʻzbekiston Respublikasi Elektron texnologiyalarini rivojlantirish markazi “(keyingi oʻrinlarda — ETRM), Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi (keyingi oʻrinlarda — IIV), Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi (keyingi oʻrinlarda — FVV), xizmat faoliyati haqiqiy harbiy xizmatga tenglashtirilgan (keyingi oʻrinlarda — tenglashtirilgan xizmat) boshqa vazirlik va idoralar (keyingi oʻrinlarda — vazirlik va idoralar)da harbiy xizmatga yaroqliligini; fuqarolar sogʻligʻi va jismoniy rivojlanishining holatiga nisbatan qoʻyiladigan talablarga muvofiq ularni Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari (keyingi oʻrinlarda — Qurolli Kuchlar) turlari, qoʻshin shakllariga va harbiy mutaxassislikka toʻgʻri taqsimlash uchun koʻrsatmalarni; harbiy xizmat (harbiy yigʻinlar), tenglashtirilgan xizmatni oʻtash davrida fuqarolar tomonidan orttirilgan kasallanish, shikastlanish, yaradorlik, jarohatlanishning sababiy bogʻliqligini (keyingi oʻrinlarda — kasallanish, shikastlanish, yaradorlik, jarohatlanishning sababiy bogʻliqligi); harbiy xizmatchilarga tibbiy-ijtimoiy yordam koʻrsatish va ularning sogʻligʻini tiklash turlari, hajmi va muddatini. 3. Tibbiy koʻrikdan oʻtkazish Mudofaa vazirligi, Milliy gvardiya, PXDX, DXX, ETRM, IIV, FVV, harbiy xizmatga tenglashtirilgan xizmatni oʻtash nazarda tutilgan vazirlik va idoralarda amalga oshiriladi. 4. Tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uchun: tuman (shahar) mudofaa ishlari boʻyicha boʻlimlari (keyingi oʻrinlarda — MIBB) huzurida hududiy tibbiy komissiyalar (keyingi oʻrinlarda — hududiy tibbiy komissiyalar); MIBB huzurida hamda tenglashtirilgan xizmat oʻtash koʻzda tutilgan vazirliklar va idoralarda — tibbiy komissiyalar (keyingi oʻrinlarda — tibbiy komissiyalar); Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar yigʻish punktlarida (keyingi oʻrinlarda — yigʻish punkti) harbiy-tibbiy komissiyalar (keyingi oʻrinlarda — yigʻish punktlaridagi HTK); Mudofaa vazirligi, DXX, IIVda harbiy-tibbiy komissiyalar (keyingi oʻrinlarda — HTK) tashkil etiladi; HTK va tibbiy komissiyalarni tuzish tartibi, huquq va majburiyatlari, ularning xulosalarini rasmiylashtirish, koʻrib chiqish va tasdiqlash tartibi tegishli vazirliklar va idoralar tomonidan oʻrnatilgan tartibda belgilanadi. Yigʻish punktlaridagi HTKlar va hududiy tibbiy komissiyalar oʻz faoliyatini Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 6-martdagi “Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarini harbiy xizmatga chaqirish tartibini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PQ-4630-son qarori, mazkur Nizom hamda boshqa qonun hujjatlariga muvofiq amalga oshiradi. 5. HTK va tibbiy komissiyalar zimmasiga quyidagi vazifalar yuklatiladi: mazkur Nizomning 7-bandida nazarda tutilgan shaxslarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni tashkil etish va amalga oshirish; harbiy-tibbiy ekspertizaga uslubiy rahbarlik qilish, davolash-profilaktika muassasalaridagi davolash-sogʻlomlashtirish ishlarini, Qurolli Kuchlarning harbiy-tibbiy muassasalari, harbiy qismlari, muassasalari, korxonalari va tashkilotlaridagi davolash-diagnostika ishlarini, davlat sogʻliqni saqlash tizimi tasarrufidagi davolash-profilaktika muassasalarida Mudofaa vazirligi, Milliy gvardiya, PXDX, DXX, ETRM, IIV, FVV harbiy xizmatchilarining (keyingi oʻrinlarda — harbiy xizmatchilar) tibbiy tekshiruvdan oʻtkazilishi va davolanishini, shuningdek, mazkur Nizomning 7-bandi “a” — “v” kichik bandlarida nazarda tutilgan fuqarolarning tekshiruvdan oʻtkazilishi (kuzatuvda boʻlishi) va davolanishini tashkil etish, oʻtkazish va natijalari ustidan nazorat qilish; harbiy xizmatchilar, tenglashtirilgan xizmatni oʻtayotgan fuqarolar, harbiy yigʻinlarni oʻtayotgan fuqarolar, harbiy xizmatni yoki tenglashtirilgan xizmatni (harbiy yigʻinlarni) oʻtagan fuqarolarning kasallanishi, shikastlanishi, yaradorligi, jarohatlanishini, shuningdek, ularning oʻlimiga olib kelgan kasallanish, shikastlanish, yaradorlik, jarohatlanishning sababiy bogʻliqligini aniqlash; fuqarolarni harbiy xizmatdan (tenglashtirilgan xizmatdan) boʻshatish vaqtida salomatligiga koʻra harbiy xizmatga (tenglashtirilgan xizmatni oʻtashga) yaroqliligini aniqlash; harbiy tibbiy ekspertizaning muammolarini ilmiy tadqiq qilish; harbiy tibbiy ekspertizani tashkil etish va oʻtkazish masalalari boʻyicha mutaxassis-shifokorlar va oʻrta boʻgʻin tibbiyot xodimlarini tayyorlash. 6. HTK va tibbiy komissiyalarning faoliyatini nazorat qilish, ularga uslubiy hamda amaliy yordam koʻrsatish vazirlik va idoralarning markaziy harbiy tibbiy komissiyalari (keyingi oʻrinlarda — MHTK) zimmasiga yuklatiladi. 7. Quyidagi shaxslar tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi. a) chaqiruv uchastkalarida qayd etilayotgan fuqarolar; b) muddatli harbiy xizmatga chaqirilayotgan fuqarolar; b1) muqobil xizmatga chaqirilayotgan fuqarolar; v) safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatga olinayotgan fuqarolar; g) safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatni oʻtayotgan fuqarolar; d) kontrakt boʻyicha harbiy xizmatga kirayotgan fuqarolar; e) tenglashtirilgan xizmatga kirayotgan fuqarolar; j) harbiy xizmatchilar; z) tenglashtirilgan xizmatni oʻtayotgan fuqarolar; i) harbiy taʼlim muassasalariga (keyingi oʻrinlarda — HTM) kirayotgan fuqarolar; k) mudofaa ishlari boshqarmalari (keyingi oʻrinlarda — MIB) huzuridagi chaqiriluvchilarni harbiy-texnik mutaxassisliklar boʻyicha tayyorlash markazlariga yuborilayotgan fuqarolar; l) oliy taʼlim muassasalari huzuridagi harbiy tayyorgarlik boʻyicha oʻquv boʻlinmalariga (harbiy taʼlim fakultetlari, harbiy tayyorgarlik oʻquv markazlari, harbiy kafedralar, sikllar va kurslar) tanlab olinayotgan (tahsil olayotgan) fuqarolar; m) harbiy yigʻinlarga chaqirilayotgan fuqarolar; n) harbiy yigʻinlarni oʻtayotgan fuqarolar; o) harbiy yigʻinlarni oʻtagan fuqarolar; p) Qurolli Kuchlar rezervi va zaxirasidagi fuqarolar (keyingi oʻrinlarda — harbiy xizmatga majburlar); r) kontrakt boʻyicha harbiy xizmatchilarning oila aʼzolari; s) harbiy mehnatning sogʻliq uchun xavfli va oʻta ogʻir sharoit bilan bogʻliq mutaxassisligi boʻyicha ishga tayinlanayotgan (kirayotgan) yoki ishlayotgan harbiy xizmatchilar, harbiy xizmatga majburlar, Qurolli Kuchlar ishchi va xizmatchilari; t) Oʻzbekiston Respublikasidan tashqariga oʻqishga (malaka oshirishga) yuborilayotgan (kirayotgan) kontrakt boʻyicha harbiy xizmatchilar, HTM kursantlari, Qurolli Kuchlar ishchi va xizmatchilari. 8. Tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni tashkil etish va amalga oshirish tartibi, mazkur Nizomning 7-bandida nazarda tutilgan fuqarolar sogʻligʻining holatiga nisbatan qoʻyiladigan talablar Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi (keyingi oʻrinlarda — Sogʻliqni saqlash vazirligi) bilan hamkorlikda, qonun hujjatlarida belgilangan tartibda tegishli vazirlik va idoralar tomonidan belgilanadi. 9. Milliy gvardiya va FVVga harbiy xizmatga kelayotgan fuqarolarni, shuningdek, Milliy gvardiya va FVVning harbiy xizmatchilarini hamda kontrakt boʻyicha harbiy xizmatchilarining oila aʼzolarini tibbiy koʻrikdan oʻtkazish Mudofaa vazirligi tasarrufidagi HTK tomonidan amalga oshiriladi. PXDXga va ETRMga harbiy xizmatga kelayotgan fuqarolarni, shuningdek, PXDX va ETRM harbiy xizmatchilarini va kontrakt boʻyicha harbiy xizmatchilarning oila aʼzolari DXX tasarrufidagi HTK tomonidan tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi. Qurolli Kuchlar aviatsiyasining uchuvchilar tarkibi va Qurolli Kuchlar rezervi va zaxirasida turgan uchuvchilar tarkibi, uchuvchilar tarkibini tayyorlash boʻyicha HTM kursantlari, ushbu yoʻnalish boʻyicha HTMga oʻqishga kirayotgan fuqarolarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tibbiy-uchuvchilik komissiyalari tomonidan Mudofaa vazirligi belgilagan tartibda amalga oshiriladi. 10. Qutqaruvchilar va qutqaruv xizmatining boshqa mutaxassislarini tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi tarkibiga qutqaruv xizmati va qutqaruv tuzilmalari kiradigan vazirlik va idoralar tomonidan belgilanadi. 11. Harbiy-tibbiy ekspertiza tibbiy tekshiruv va tibbiy koʻrik oʻtkazishni koʻzda tutadi. Tibbiy tekshiruvda mazkur Nizomning 2-bandida nazarda tutilgan maqsadlarda tibbiy koʻrikdan oʻtkazish oldidan fuqaroning shikoyatlari, anamnezi va tibbiy tekshiruv maʼlumotlarini yigʻish va tahlil qilish, laboratoriya, tibbiy uskunalar yordamida, morfologik va boshqa tadqiqotlarni oʻtkazish yoʻli bilan amalga oshiriladigan kompleks diagnostika chora-tadbirlari oʻtkaziladi. Mazkur Nizomning 7-bandida nazarda tutilgan fuqarolarning har bir toifasi uchun oʻtkaziladigan majburiy diagnostik tekshiruvlar roʻyxati tegishli vazirlik va idoralar tomonidan belgilanadi. 12. Fuqarolarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish kasallanish, shikastlanish, yaradorlik, jarohatlanishning aniqlanishi oqibatida, ayrim hollarda esa tibbiy-ekspertizada jarayonida aniqlanganda amalga oshiriladi. Tibbiy-ekspertizaning yakuniy aniqlangan holati deganda fuqaro sogʻligʻining shunday holati tushuniladiki, bunda tibbiy tekshiruv va davolash natijalari hududiy tibbiy komissiya, MIBB huzuridagi tibbiy komissiya, yigʻish punktlaridagi HTK yoki HTKga fuqaroning harbiy xizmatga (tenglashtirilgan xizmatga) yaroqlilik toifasi boʻyicha xulosa chiqarishga asos beradi hamda keyingi davolanishlar harbiy xizmatga (tenglashtirilgan xizmatga) yaroqlilik toifasini oʻzgarishiga olib kelmaydi. 13. Sirtdan tibbiy koʻrikdan oʻtkazish taqiqlanadi, qonun hujjatlarida koʻzda tutilgan holatlar bundan mustasno. 14. Tibbiy koʻrikdan oʻtkazish vaqtida hududiy tibbiy komissiya, MIBB huzuridagi tibbiy komissiya, yigʻish punktlaridagi HTK va HTKlar tomonidan fuqaroning harbiy xizmatga (tenglashtirilgan xizmatga), harbiy-hisob mutaxassisligi boʻyicha xizmat qilishga (oʻqishga) yaroqliligini aniqlash maqsadida fuqarolarning sogʻligʻi hamda jismonan rivojlanish holati oʻrganiladi va tahlil qilinadi hamda mazkur Nizomda koʻzda tutilgan boshqa masalalar hal qilinib, yozma xulosa chiqariladi. hududiy tibbiy komissiya, MIBB huzuridagi tibbiy komissiya, yigʻish punktlaridagi HTK va HTKlar oʻz xulosalarini maslahatlashgan holda, kengashda qatnashayotgan komissiya aʼzolarining koʻpchilik ovozi bilan qabul qiladi. hududiy tibbiy komissiya, MIBB huzuridagi tibbiy komissiya, yigʻish punktlaridagi HTK va HTKlarning xulosalari mansabdor shaxslar tomonidan ijro etilishi majburiydir. 15. Hududiy tibbiy komissiya, MIBB huzuridagi tibbiy komissiya, yigʻish punktlaridagi HTK va HTKning fuqaroga nisbatdan chiqargan xulosasi boʻyicha fuqaroning oʻzi yoki uning qonuniy vakili yuqori turuvchi tibbiy komissiyaga, HTK yoki sudga shikoyat qilishi mumkin. Alohida hollarda yuqori turuvchi tibbiy komissiya, HTK yoki sud qarori asosida fuqaro nazorat tekshiruvi va qayta tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uchun MHTK yuborilishi mumkin. 16. Mazkur Nizomning 7-bandi “a” — “g”, “j” — “s” kichik bandlarida nazarda tutilgan fuqarolarga nisbatan hududiy tibbiy komissiya, MIBB huzuridagi tibbiy komissiya, yigʻish punktlaridagi HTK va HTK tomonidan chiqarilgan xulosa, agar boshqa muddat belgilanmagan boʻlsa, tibbiy koʻrik oʻtkazilgan sanadan boshlab bir yil mobaynida haqiqiy hisoblanadi. Hududiy tibbiy komissiya, MIBB huzuridagi tibbiy komissiya, yigʻish punktlaridagi HTK va HTK tomonidan qabul qilingan takroriy yoki navbatdagi xulosalar avvalgi xulosani bekor qiladi (vaqtincha harbiy xizmatga (tenglashtirilgan xizmatga) yaroqsizlik va kasallanish, shikastlanish, yaradorlik, jarohatlanish sababiy bogʻliqlik toʻgʻrisidagi xulosalar bundan mustasno). Hududiy tibbiy komissiya, MIBB huzuridagi tibbiy komissiya, yigʻish punktlaridagi HTK va HTKning xulosalari belgilangan muddatda ijro etilmagan hollarda va tibbiy koʻrikdan oʻtkazilayotgan shaxsning murojaatida yoki davlat sogʻliqni saqlash tizimining davolash-profilaktika muassasalari yoxud harbiy-tibbiy muassasalar shifokorlarining xulosasida koʻrsatilgan muddatdan qatʼi nazar, ushbu shaxsning sogʻligʻi holatida yaqqol oʻzgarishlar qayd etilganda qayta tibbiy koʻrik oʻtkaziladi. Mazkur Nizomning 7-bandi “d”, “e” kichik bandlarida nazarda tutilgan fuqarolarga nisbatan HTK tomonidan chiqarilgan xulosa kadrlar boʻlinmalari tomonidan tatbiq qilish uchun tibbiy koʻrikdan oʻtkazish sanasidan boshlab olti oy mobaynida haqiqiydir. 17. Mazkur Nizomning 7-bandi “a”, “i” — “m”, “o”, “p” kichik bandlarida nazarda tutilgan fuqarolarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni amalga oshiruvchi tibbiy komissiyalar tarkibi (jarroh, terapevt (katta shifokor vazifasi jarroh yoki terapevt zimmasiga yuklanadi), dermatovenerolog, stomatolog, oftalmolog, otorinolaringolog, psixiatr va nevropatolog) tumanlar (shaharlar) hokimlarining Sogʻliqni saqlash vazirligi hududiy birlashmalari (organlari) rahbarlarining taqdimnomasiga koʻra qabul qilgan qarorlari bilan tasdiqlanadi. Mazkur Nizomning 7-bandi “b” - “v” kichik bandlarida nazarda tutilgan fuqarolarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni amalga oshiruvchi hududiy tibbiy komissiyalar tarkibi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 6-martdagi “Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarini harbiy xizmatga chaqirish tartibini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PQ-4630-son qarori bilan belgilangan tartibda tasdiqlanadi. Mazkur Nizomning 7-bandi “a” — “v”, “i” — “m”, “o”, “p” kichik bandlarida nazarda tutilgan fuqarolarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazishdagi munozarali masalalar tarkibiga oliy malaka toifasiga ega shifokor-mutaxassislar jalb qilinadigan Sogʻliqni saqlash vazirligining Oʻsmirlar va chaqiruv yoshidagi yoshlarga tibbiy yordamni tashkil etish markazi huzuridagi respublika muqobil tibbiy komissiyasi (keyingi oʻrinlarda — RMTK), mahalliy hududlarda esa tarkibiga oliy va birinchi malaka toifasiga ega shifokor-mutaxassislar jalb qilinadigan Sogʻliqni saqlash vazirligi hududiy koʻp tarmoqli bolalar tibbiy markazlarining Oʻsmir va chaqiriluvchi yoshlarga tibbiy yordamni tashkil etish boʻlinmalari tomonidan belgilangan tartibda hal etiladi. Mazkur Nizomning 7-bandi “d”, “e”, “s”, “t” kichik bandlarida nazarda tutilgan fuqarolarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazishdagi munozarali masalalar MHTK tomonidan belgilangan tartibda hal etiladi; Hududiy tibbiy komissiyalar tomonidan qabul qilingan xulosalarning asoslanganligini nazorat qiluvchi va mazkur Nizomning 7-bandi “b” kichik bandida nazarda tutilgan fuqarolarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni amalga oshiruvchi yigʻish punktlaridagi HTK tarkibi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 6-martdagi “Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarini harbiy xizmatga chaqirish tartibini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PQ-4630-son qarori bilan belgilangan tartibda tasdiqlanadi. Hududiy tibbiy komissiyalar, MIBB huzuridagi tibbiy komissiyalar va yigʻish punktlaridagi HTKlar ishini tashkil qilish uchun davlat sogʻliqni saqlash tizimining davolash-profilaktika muassasalaridan shifokor-mutaxassislar bilan birga oʻrta boʻgʻin tibbiyot xodimlari ham jalb qilinadi. 18. Fuqarolarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uchun jalb etiladigan davlat sogʻliqni saqlash tizimi tasarrufidagi davolash-profilaktika muassasalarining shifokor-mutaxassislari, oʻrta boʻgʻin tibbiyot xodimlarining ish oʻrni, lavozimi va oʻrtacha ish haqi saqlab qolinadi. Agar shifokor-mutaxassislar, oʻrta boʻgʻin tibbiyot xodimlarining tibbiy koʻrikdan oʻtkazishdagi ishtiroki doimiy yashash joylaridan boshqa hududlarga borish bilan bogʻliq boʻlsa, ularning safar xarajatlari qonun hujjatlarida belgilangan meʼyorlar boʻyicha qoplanadi. 19. Mazkur Nizomning 7-bandi “a” kichik bandida nazarda tutilgan fuqarolarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni tashkillashtirish tarkibiga MIBB vakillari va shifokor-mutaxassislar kiritilgan tegishli komissiyalar zimmasiga yuklanadi. 20. Fuqarolarni muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirish, safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatga olish qonun hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi. 21. MIBB hududiy tibbiy komissiya va MIBB huzuridagi tibbiy komissiyaning (qayd etish komissiyasi) katta shifokorlari bilan birgalikda mazkur Nizomning 7-bandi “a” — “b1” kichik bandlarida nazarda tutilgan fuqarolarni tayyorlashda ularning sogʻligʻi hamda jismoniy rivojlanishi holatini aniqlash uchun har tomonlama oʻrganishlarini tashkil etadi va oʻtkazadi. Shu maqsadda MIBB quyidagilarni talab qilib oladi va oʻrganadi: a) ruhiy-asab, teri-tanosil kasalliklari va narkologik dispanserlar, ftiziatriya va pulmonologiya (silga qarshi dispanserlar) hamda OITSga qarshi kurashish markazlari, shuningdek Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasining hududiy boshqarmalaridan — hisobda turuvchi shaxslar roʻyxatlarini; b) davolash-profilaktika muassasalaridan — ambulatoriya sharoitida davolanuvchi bemorlarning tibbiy kartalar va ularga ilova qilib tikilgan varaqlarni, kasallik tarixidan koʻchirmalar, dispanser va shifokor kuzatuvi haqidagi maʼlumotlar, shifokorlarning xulosalari hamda fuqarolarning sogʻligʻini tavsiflovchi boshqa tibbiy hujjatlarni; v) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Ijtimoiy himoya milliy agentligi boʻlimlaridan — nogiron deb topilgan shaxslar toʻgʻrisidagi maʼlumotnomalarni; g) aqli zaif va tarbiyasi ogʻir boʻlganlar uchun moʻljallangan maxsus yordamchi maktablardan — tibbiy-pedagogik tavsifnomalarni; d) huquqni muhofaza qiluvchi organlardan — jinoiy javobgarlikka tortilgan, tergovda boʻlgan, sudlangan, qonunbuzarlik holatlarini sodir etganligi sababli roʻyxatda turgan, shu jumladan, tibbiy koʻrsatmalarga bogʻliq boʻlmagan holda giyohvand va psixotrop moddalarni isteʼmol qilgan shaxslar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni. 22. Davolash-profilaktika muassasalari tashkiliy-huquqiy shaklidan qatʼi nazar, 10 kunlik muddat ichida MIBBning soʻrovnomasiga asosan tibbiy hujjatlar (statsionar sharoitda davolanadigan bemorlarning tibbiy kartalari va ularga tirkalgan varaqalar, kasallik tarixidan koʻchirmalar, tibbiy tekshiruvlar va shifokor kuzatuvi natijalari, rentgenogrammalar, maxsus uslubdagi tekshiruvlar bayonnomalari (taʼrifi) va h.k.) hamda fuqarolar sogʻligʻini tavsiflovchi boshqa maʼlumotlarni taqdim etadi. Mazkur Nizomning 7-bandi “a” kichik bandida nazarda tutilgan fuqarolarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish yakunlangach MIBB 10 kunlik muddat ichida tibbiy hujjatlarni tegishli davolash-profilaktika muassasalariga qaytaradi. 23. Mazkur Nizomning 7-bandi “a” kichik bandida nazarda tutilgan fuqarolar tibbiy koʻrikdan oʻtkazilishidan oldin ular uchun har yili tibbiy koʻriklar, tekshiruvlar (kuzatuvlar), shuningdek, davolash-sogʻlomlashtirish tadbirlari va profilaktik emlashlar amalga oshiriladi. Tibbiy koʻriklar, tekshiruvlar (kuzatuvlar), davolash-sogʻlomlashtirish tadbirlari hamda profilaktik emlashlarni tashkil etish va oʻtkazish Sogʻliqni saqlash vazirligi hududiy organlari va davlat sogʻliqni saqlash tizimi tasarrufidagi davolash-profilaktika muassasalari zimmasiga yuklanadi. Tibbiy koʻriklar, tekshiruvlar (kuzatuvlar), davolash-sogʻlomlashtirish tadbirlari hamda profilaktik emlashlarni oʻtkazish va tashkillashtirish tartibi, ularning hisobini yuritish va ular boʻyicha hisobot berish ishlari ustidan nazoratni amalga oshirish tartibi Mudofaa vazirligi bilan hamkorlikda Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan belgilanadi. 24. Mazkur Nizomning 7-bandi “a” — “b1” kichik bandlarida nazarda tutilgan fuqarolarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazishdan oldin davlat sogʻliqni saqlash tizimi tasarrufidagi davolash-profilaktika muassasalari tomonidan ularda ogʻiz boʻshligʻi sanatsiyasi hamda majburiy diagnostik tekshiruvlar, shuningdek, zarur hollarda tibbiy koʻrsatmalarga asosan boshqa tekshiruvlar oʻtkaziladi. Mazkur Nizomning 7-bandi “b” - “b1” kichik bandlarida nazarda tutilgan fuqarolarning qon guruhi va rezus mansubligi (faktori) aniqlangan boʻlishi kerak. Oxirgi profilaktik emlashlar haqidagi maʼlumotlar (profilaktik emlashlar rejasiga asosan) fuqaroning harbiy guvohnomasiga, qon guruhi va rezus mansubligi (faktori) haqidagi maʼlumotlar esa uning pasporti hamda harbiy guvohnomasiga qayd etiladi. 25. Tibbiy koʻrikdan oʻtkazish ushbu amaliyot uchun maxsus jihozlangan MIBB chaqiruv punkti va MIB yigʻish punktida amalga oshiriladi. Shifokor-mutaxassislar xonalari tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uchun zarur boʻlgan dori vositalari va tibbiy buyumlar bilan taʼminlanadi. 26. Mazkur Nizomning 7-bandi “a”, “b” - “b1” kichik bandlarida nazarda tutilgan fuqarolar soni hududiy tibbiy komissiyalar va MIBB huzuridagi tibbiy komissiyalar tomonidan tibbiy koʻrikdan oʻtkazish jarayonida bir ish kuni mobaynida 50 nafardan oshmasligi lozim. MIB yigʻish punktida chaqiruv guruhlari tuzilishi vaqtida bir ish kuni mobaynida tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslar soni 100 nafardan oshmasligi lozim. 27. Mazkur Nizomning 7-bandi “b”, “b1” kichik bandlarida nazarda tutilgan fuqarolarni dastlabki tibbiy koʻrikdan oʻtkazish hududiy tibbiy komissiyalar tomonidan tashkil etiladi. 28. Tibbiy koʻrikdan oʻtkazish natijalari ekspert hujjatlarga (kasallik toʻgʻrisidagi guvohnoma, maʼlumotnomalar, tibbiy koʻrikdan oʻtish varaqasi va tibbiyotga oid boshqa hujjatlar) kiritiladi. Ekspert hujjatlarining shakllari tegishli vazirlik va idoralar tomonidan belgilanadi. 29. Chaqiriluvchining sogʻligʻi holatini aniqlashda shifokor-mutaxassislar bir toʻxtamga kela olmagan hollarda, hududiy tibbiy komissiya va MIBB huzuridagi tibbiy komissiya uni ambulator yoki statsionar ravishda tibbiy tekshirish uni davlat sogʻliqni saqlash tizimining davolash-profilaktika muassasasiga yuboradi. Yoʻllanmada dastlabki tashxis va tibbiy tekshiruvda aynan nimaga aniqlik kiritilishi lozimligi koʻrsatiladi. Mazkur Nizomning 7-bandi “a” — “b1” kichik bandlarida nazarda tutilgan fuqarolarning ambulator (statsionar) tekshiruvi bepul oʻtkaziladi. Tibbiy tekshiruv natijalari koʻrib chiqish uchun hududiy tibbiy komissiya yoki MIBB huzuridagi tibbiy komissiyaga taqdim qilinadi, ular chaqiriluvchining sogʻligʻi, jismoniy rivojlanishi holati va boshqa barcha maʼlumotlarni inobatga olgan holda uning harbiy xizmatga yaroqliligi masalasini hal qiladi. 30. Mazkur Nizomning 7-bandi “a” — “b1” kichik bandlarida nazarda tutilgan fuqarolarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish natijalari asosida, tibbiy koʻrikdan oʻtkazish kunida shifokor-mutaxassislar xulosalariga koʻra hududiy tibbiy komissiyalar yoki MIBB huzuridagi tibbiy komissiyalar va yigʻish punktlaridagi HTKlar quyidagi toifa va cheklanish darajasi (sogʻliq va jismoniy rivojlanish holatining koʻrsatkichi) boʻyicha harbiy xizmatga yaroqlilik toʻgʻrisida xulosa qabul qiladi: A — harbiy xizmatga yaroqli (cheklanish darajasi — 1, 2). Bu toifaga Qurolli Kuchlar, qoʻshinlarning barcha turlarida hamda barcha harbiy mutaxassisliklar boʻyicha harbiy xizmat oʻtash (tahsil olish) uchun sogʻligʻi va jismoniy rivojlanishida cheklanishlar mavjud boʻlmagan fuqarolar kiradi. V — ayrim cheklanishlar bilan harbiy xizmatga yaroqli (cheklanish darajasi — 3). Bu toifaga havo-desant qoʻshinlarida (keyingi oʻrinlarda — HDQ) va ularga tenglashtirilgan harbiy qismlarda harbiy xizmat oʻtashiga, alohida harbiy mutaxassisliklar boʻyicha xizmat qilishga (tahsil olishga) monelik qiladigan kasalliklari yoki jismoniy nuqsonlari mavjud boʻlgan fuqarolar kiradi. HDQga tenglashtirilgan harbiy qismlarga xizmat oʻtash sharoitlari HDQdagi sharoitlarga tenglashtirilgan harbiy qism va boʻlinmalar kiradi. S — cheklangan ravishda harbiy xizmatga yaroqli (cheklanish darajasi — 4). Bu toifaga Qurolli Kuchlar, qoʻshinlarning ayrim bir turida hamda muayyan harbiy mutaxassislik boʻyicha harbiy xizmat oʻtashiga (tahsil olishga) monelik qiladigan kasalligi yoki jismoniy nuqsonlari mavjud boʻlgan fuqarolar kiradi. D — vaqtincha harbiy xizmatga yaroqsiz (cheklanish darajasi — 5). Bu toifaga salomatligiga koʻra harbiy xizmatga chaqirilish muddatini kechiktirishga va davolash-sogʻlomlashtirish choralarini oʻtkazishga muhtoj boʻlgan fuqarolar kiradi. Ushbu xulosada fuqaroni harbiy xizmatga vaqtincha yaroqsiz deb hisoblash davrining muddati belgilanadi. E — tinchlik davrida harbiy xizmatga yaroqsiz, urush davrida cheklangan ravishda harbiy xizmatga yaroqli (cheklanish darajasi — 6). Bu toifaga tinchlik davrida Qurolli Kuchlar qoʻshinlarning barcha turlarida harbiy xizmat oʻtashga monelik qiluvchi kasallik yoki jismoniy nuqsonlari mavjud boʻlgan, ammo Qurolli Kuchlarning ikkinchi toifali rezerv hisobida turgan fuqarolar kiradi. F — harbiy hisobdan chiqarilgan holda harbiy xizmatga yaroqsiz (cheklanish darajasi — 7). Bu toifaga haqiqiy harbiy xizmatni oʻtashga va Qurolli Kuchlar rezervi hisobida turishga monelik qiluvchi kasallik yoki jismoniy nuqsonlari mavjud boʻlgan fuqarolar kiradi. 31. A, V va S yaroqlilik toifalari tayinlangan fuqarolarga nisbatan Qurolli Kuchlarning aynan qaysi turida xizmatni oʻtash boʻyicha yaroqlilik toifasi ham belgilab qoʻyiladi. 32. Mazkur Nizomning 7-bandi “a” kichik bandida nazarda tutilgan fuqarolarda nogironlik mavjud boʻlganda yoki muddatli harbiy va muqobil xizmatni oʻtashga monelik qiladigan kasalliklar yoki jismoniy nuqsonlari topilib, tibbiy-ekspert tomonidan qayd etilganda, ular davolanishga muhtoj sifatida MIBB hisobiga qoʻyilmaydi. Mazkur fuqarolar, shuningdek, bolalikdan nogironligi boʻlgan va birinchi guruh nogironligi boʻlgan shaxslarga nisbatan harbiy xizmatga yaroqlilik toifasi haqida yakuniy xulosa qabul qilinadi. 33. Mazkur Nizomning 7-bandi “a” kichik bandida nazarda tutilgan fuqarolarga nisbatan, komissiyaning xulosasi bilan qoʻshimcha ravishda mudofaa ishlari boshqarmalari huzurida Chaqiriluvchilarni harbiy-texnik mutaxassisliklar boʻyicha tayyorlash markazlarda tahsil olishga yaroqliligi aniqlanishi mumkin. Mazkur Nizomning 7-bandi “k” kichik bandida nazarda tutilgan fuqarolarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish MIBB huzuridagi tibbiy komissiyalar tomonidan amalga oshiriladi. Mudofaa ishlari boshqarmalari huzurida Chaqiriluvchilarni harbiy-texnik mutaxassisliklar boʻyicha tayyorlash markazlarida transport vositalari haydovchilari sifatida tayyorgarlikka jalb etiladigan fuqarolar Sogʻliqni saqlash vazirligi va IIV tomonidan tasdiqlanadigan haydovchilar va haydovchilikka nomzodlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish toʻgʻrisidagi Nizom talablariga muvofiq qoʻshimcha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi. 34. Mazkur Nizomning 7-bandi “a” — “b1” kichik bandlarida nazarda tutilgan fuqarolar uzoq muddatli (bir oydan ortiq) tibbiy tekshiruvga (davolanishga) muhtoj boʻlsa, oʻn ikki oygacha muddatga davolanishga (tibbiy kuzatuvga) muhtojligi toʻgʻrisida xulosa chiqariladi. Salomatligiga koʻra muddatli harbiy xizmatga chaqirilish muddatini kechiktirish bir yil mobaynida taqdim etilishi mumkin, shundan soʻng sogʻliq holatidan kelib chiqqan holda yaroqlilik toifasi toʻgʻrisida yakuniy xulosa qabul qilinadi. 35. Mazkur Nizomning 7-bandi “b” - “b1” kichik bandlarida nazarda tutilgan, davolanishga va tibbiy nazoratga muhtoj fuqarolar tuman (shahar) MIBB tomonidan hisobga olinadi. Ular toʻgʻrisidagi maʼlumotlar bitta roʻyxat bilan tuman (shahar) tibbiyot birlashmasiga yuboriladi, roʻyxatda davolanishga muhtoj boʻlgan va chaqiruv vaqtiga qadar cheklangan yoki undan yuqori yaroqlilik toifasigacha davolasa boʻladigan shaxslar qayd etiladi. 36. Tibbiy tekshiruv (davolanish) yakunlangach, fuqaro qayta tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi va muddatli harbiy xizmatga chaqirilishi mumkin. MIBB huzuridagi qayd etish komissiyasi yoki MIBB huzuridagi hududiy komissiya yoxud MIBB huzuridagi Qurolli Kuchlarni butlash komissiyasi ishi tugaguniga qadar fuqaroni tibbiy tekshiruvdan oʻtkazishni (davolashni) yakunlashning imkoni boʻlsa, unga nisbatan harbiy xizmatga vaqtincha yaroqsizligi haqidagi xulosa qabul qilinmaydi. Bunday holatda shifokor-mutaxassis fuqaroning tibbiy tekshiruvga (davolanishga) muhtojligi haqida hamda takroriy tibbiy koʻrikdan oʻtish uchun kelish muddatini koʻrsatgan holda xulosa beradi. Fuqaroning harbiy xizmatga vaqtincha yaroqsizlik muddati tugaganidan soʻng uning harbiy xizmatga yaroqliligi haqida yakuniy xulosa chiqariladi. 37. Mazkur Nizomning 7-bandi “b” kichik bandida nazarda tutilgan harbiy xizmatga vaqtincha yaroqsiz deb topilgan fuqarolar tibbiy tekshiruvdan (davolanishdan) bosh tortgan yoki qochgan hollarda olti oydan soʻng qayta tibbiy koʻrikdan oʻtkazilishi lozim. Agar qayta tibbiy koʻrikdan oʻtish jarayonida fuqarolar sogʻligʻining salbiy tomonga oʻzgarishi yoki muddatli harbiy, muqobil yoki safarbarlik chaqiruvi rezervi xizmatini oʻtashga monelik qiladigan kasallik va shikastlanish (yaradorlik, jarohat) asoratlari aniqlanmasa, sogʻligʻining holatiga nisbatan qoʻyilgan talablar boʻyicha harbiy xizmatga yaroqli deb topiladi. 38. Sogʻliqni saqlash vazirligi hududiy organlari va davlat sogʻliqni saqlash tizimi tasarrufidagi davolash-profilaktika muassasalari rahbarlari, shuningdek, MIBB boshliqlari fuqarolarni tibbiy tekshirish (davolash) ishlarini oʻz vaqtida oʻtkazish uchun tegishli choralar koʻradi. 39. Mazkur Nizomning 7-bandi “b” kichik bandida nazarda tutilgan fuqarolar bevosita harbiy xizmat oʻtash joyiga joʻnatilishidan avval, salomatligiga koʻra chaqiruvga loyiq boʻlmaganligi sababli muddatli harbiy xizmatga notoʻgʻri chaqirilish holatlarining oldini olish maqsadida, MIB yigʻish punktida chuqurlashtirilgan tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi. Chuqurlashtirilgan tibbiy koʻrikdan oʻtkazish yigʻish punktlaridagi HTKlar tomonidan amalga oshiriladi. Harbiy xizmat joylariga joʻnatishdan oldin oʻtkaziladigan nazorat tibbiy koʻrigi vaqtida fuqarolarning sogʻligʻi holatida harbiy xizmatga yaroqlilik toifasini oʻzgartirib yuboradigan salbiy oʻzgarishlar yoki ogʻiz boʻshligʻi sanatsiyasi oʻtkazilmaganligi aniqlansa, Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar mudofaa ishlari boshqarmalari huzuridagi Rahbariyat kengashi (keyingi oʻrinlarda — Rahbariyat kengashi) MIBB huzuridagi Qurolli Kuchlarni butlash komissiyasining xulosalarini bekor qilib, oʻz xulosalarini chiqaradi. Qoʻshinlarni muddatli harbiy xizmatchilar bilan butlash naryadi bajarilganidan soʻng Sogʻliqni saqlash vazirligi hududiy koʻptarmoqli tibbiyot markazlarining Oʻsmirlar va chaqiriluvchi yoshlarga tibbiy yordam koʻrsatish boʻlinmalari mutaxassislari keyingi chaqiruv tadbirlari boshlanguniga qadar hududiy tibbiy komissiyalar va MIBB huzuridagi tibbiy komissiyalar shifokorlariga metodik, amaliy yordam koʻrsatadi, joylarda oʻtkazilayotgan davolash-sogʻlomlashtirish ishlarini nazorat qiladi. 40. Mazkur Nizomning 7-bandi “b” kichik bandida nazarda tutilgan fuqarolarda (qoʻshinlarga joʻnatish vaqtida) belgilangan hujjatlarning barchasi mavjudligi uchun MIB boshliqlari, tibbiy hujjatlarning toʻliq va sifatli rasmiylashtirilganligi uchun Sogʻliqni saqlash vazirligi hududiy birlashmalarining (organlarining) rahbarlari hamda yigʻish punktlaridagi HTKlar raislari masʼuldirlar. Yigʻish punktlaridagi HTKlar faoliyati toʻgʻrisidagi hisobotlarni belgilangan muddatlarda Sogʻliqni saqlash vazirligining Oʻsmirlar va chaqiruv yoshidagi yoshlarga tibbiy yordamni tashkil etish markazi va MHTKga taqdim qiladi. 41. MIB yigʻish punktidan qaytarilgan har bir fuqaro boʻyicha xizmat tekshiruvini oʻtkazish uchun yigʻish punktlaridagi HTKlar raislari tomonidan MIBB nomiga rasmiy xizmat xati joʻnatilib, unda fuqaroning qaytarilishi sabablari koʻrsatiladi. 42. Yigʻish punktlaridagi HTKlarning harbiy xizmatga yaroqlilik toifasi boʻyicha xulosalaridan norozi boʻlib murojaat qilgan fuqarolar Rahbariyat kengashlari qarori asosida Mudofaa vazirligi HTKga yoki MHTKga nazorat tibbiy koʻrigidan oʻtish uchun yuboriladi. Harbiy-tibbiy muassasalarda nazorat tibbiy tekshiruv va tibbiy koʻrikdan oʻtkazish faqat Mudofaa vazirligi MHTK raisining ruxsati bilan amalga oshiriladi. Ayrim holatlarda fuqarolar bevosita MHTKga yuborilishlari mumkin. Zarurat tugʻilganda, tibbiy tekshiruv oʻtkazish uchun tegishli vazirlik va idoralarning bosh tibbiy mutaxassislari jalb etiladi. Tibbiy tekshiruvdan soʻng tekshiruv natijalari qayd etilgan ekspert hujjat (tibbiy koʻrikdan oʻtkazish varaqasi, maʼlumotnoma, kasallik toʻgʻrisida guvohnoma va h.k.) taqdim etiladi va uning asosida yigʻish punktlaridagi HTK tomonidan fuqaroning harbiy xizmatga yaroqliligi toʻgʻrisida yakuniy xulosa qabul qilinadi. 43. Sogʻliqni saqlash vazirligi hududiy organlari hamda Qurolli Kuchlar tasarrufidagi harbiy qismlar, muassasalar, HTMlar, korxona va tashkilotlarning tibbiyot xizmati oʻrtasida chaqiriluvchilarning sogʻligini oʻrganish, ularga nisbatan profilaktika va davolash-sogʻlomlashtirish tadbirlarini oʻtkazishda uzviy bogʻliqlikni taʼminlash maqsadida MIBB muddatli harbiy xizmatga chaqirilgan fuqarolarning boshqa hujjatlari bilan bir qatorda, ambulator sharoitda davolanuvchi bemorning tibbiy varaqasi bilan birga harbiy qismga (muassasaga) chaqiruv uchastkasida qayd etish vaqtida va muddatli harbiy xizmatga chaqirish vaqtida oʻtkazilgan tibbiy tekshiruv va tibbiy koʻrikdan oʻtkazish maʼlumotlari kiritilgan ilova varagʻini ham yuboradi. 44. Mazkur Nizomning 7-bandi “v” kichik bandida nazarda tutilgan fuqarolarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni tashkil etish hududiy tibbiy komissiya zimmasiga yuklanadi. Mazkur Nizomning 7-bandi “v” kichik bandida nazarda tutilgan fuqarolar majburiy diagnostik tekshiruvlardan oʻtkaziladi. Majburiy diagnostik tekshiruvlar davlat sogʻliqni saqlash tizimining davolash-profilaktika muassasalarida bepul amalga oshiriladi. 45. Mazkur Nizomning 7-bandi “v” kichik bandida nazarda tutilgan fuqarolar tibbiy koʻrikdan oʻtkazilganidan soʻng hududiy tibbiy komissiyalar ularga nisbatan mazkur Nizomning 30-bandida keltirilganidek harbiy xizmatga yaroqlilik toʻgʻrisidagi xulosalarni qabul qiladi. 46. Davolashga va tibbiy kuzatuvga muhtoj fuqarolar tuman (shahar) MIBB tomonidan hisobga olinadi. Ular toʻgʻrisidagi maʼlumotlar davolash-sogʻlomlashtirish choralarini oʻtkazish uchun tuman (shahar) tibbiyot birlashmasiga yuboriladi. Tibbiy tekshiruv (davolanish) yakuniga yetgach, mazkur Nizomning 7-bandi “v” kichik bandida nazarda tutilgan fuqarolar qayta tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi va safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatga qabul qilinishlari mumkin (chaqiruv davrida). 49. Sogʻliqni saqlash vazirligi hududiy organlari bilan harbiy qism tibbiyot xizmati oʻrtasida uzviy bogʻliqlikni taʼminlash maqsadida MIBB tomonidan harbiy yigʻinga yuborilayotgan, mazkur Nizomning 7-bandi “g” kichik bandida nazarda tutilgan fuqarolarning ambulator bemor tibbiy varaqalari bilan birgalikda ilova qilib tikiladigan varaqalar ham yuboriladi. Mazkur Nizomning 7-bandi “g” kichik bandida nazarda tutilgan fuqarolar harbiy yigʻin joylariga yetib kelgach, birinchi sutka davomida harbiy qism tibbiy xizmati tomonidan Mudofaa vazirligiga qarashli gospitallar (poliklinikalar) shifikor-mutaxassislari bilan hamkorlikda ularning laborator-instrumental tekshiruv xulosalari oʻrganib chiqiladi va tana koʻrigi oʻtkaziladi. Laborator-instrumental tekshiruvlar xulosalarini oʻrganish va tana koʻrigi vaqtida mazkur Nizomning 7-bandi “g” kichik bandida nazarda tutilgan fuqarolarda statsionar sharoitda davolanishni talab etadigan va harbiy yigʻin oʻtashga monelik qiladigan oʻtkir kasalliklar, jarohatlar aniqlansa, ular sogʻlomlashtirish uchun chaqiruv joyidagi MIBga qaytariladi hamda harbiy yigʻinlarga keyingi oylarda yuborilishi lozim. Ushbu fuqarolarda E va F yaroqlilik toifalari boʻyicha xulosa berishni nazarda tutuvchi kasalliklar yoki shikastlanish (yaradorlik, jarohat) asoratlari aniqlansa, ular yigʻinga jalb qilingan joydagi Mudofaa vazirligi HTKga tibbiy koʻrikdan oʻtish uchun yuboriladi. 50. Bir oylik harbiy yigʻinlarni oʻtash davrida mazkur Nizomning 7-bandi “g” kichik bandida nazarda tutilgan fuqaroda statsionar ravishda davolanishni talab etadigan va harbiy yigʻin oʻtash uchun monelik qiladigan kasallik, jarohat aniqlangan hollarda, u tibbiy tekshiruv (davolash) uchun harbiy-tibbiy muassasaga yuboriladi. Statsionar davolanish muddati 10 sutkadan oshib ketsa yoki harbiy yigʻinni oʻtashga monelik qiladigan kasalliklar aniqlangan hollarda, fuqaro sogʻlomlashtirish va tibbiy koʻrikdan oʻtish uchun yigʻinga jalb qilingan joydagi Mudofaa vazirligi HTKga yuboriladi. Zarurat tugʻilganda, mazkur Nizomning 7-bandi “g” kichik bandida nazarda tutilgan, bir oylik harbiy yigʻinni oʻtayotgan fuqaro safarbarlik chaqiruvi rezervi batalyoni komandirining qaroriga asosan hamda huquqni muhofaza qiluvchi organlar yoki harbiy-tibbiy muassasa boshliqlari tomonidan tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uchun HTKga yuboriladi. 51. Bir oylik harbiy yigʻinga chaqirilgan va harbiy yigʻinni oʻtash davrida shikastlanish (yaradorlik, jarohat) olgan, mazkur Nizomning 7-bandi “g” kichik bandida nazarda tutilgan fuqarolar, ularning harbiy xizmatga yaroqlilik toifasi oʻzgarishi yoki oʻzgarmasligidan qatʼi nazar, tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi, bir oylik harbiy yigʻinni oʻtash davrida kasallanganlar esa kasallik ularni harbiy xizmatga yaroqsizlikka olib keladigan holatlarda tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi. 52. Mazkur Nizomning 7-bandi “g” kichik bandida nazarda tutilgan, HTK tomonidan tibbiy tekshiruv va tibbiy koʻrikdan oʻtkazish natijalari boʻyicha salomatligiga koʻra E va F yaroqlilik toifalari tayinlangan fuqarolarga ekspert hujjatlari rasmiylashtiriladi hamda boshqa tibbiy hujjatlar bilan bir qatorda koʻrib chiqish va tasdiqlash uchun MHTKga yuboriladi. 53. Harbiy xizmatni oʻtamagan va HTMga oʻqishga kirayotgan nomzodlarni (keyingi oʻrinlarda — nomzodlar) tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni tashkil etish: Mudofaa vazirligi va Milliy gvardiya uchun — tuman (shahar) MIBBning; DXX uchun — DXX hududiy boshqarmalari harbiy-tibbiyot xizmatlarining zimmasiga yuklanadi. MIBBning (DXX hududiy boshqarmalari HTKning) yoʻllanmasiga koʻra nomzodlar tibbiy koʻrikdan oʻtkazilishidan oldin davlat sogʻliqni saqlash tizimi tasarrufidagi davolash-profilaktika muassasalarida (DXX harbiy-tibbiy muassasalarida) majburiy diagnostik tekshiruvlardan oʻtadilar. Tashxisga aniqlik kiritish maqsadida nomzod MIBB huzuridagi tibbiy komissiyasi (DXX hududiy boshqarmalari HTK) tomonidan ambulator (statsionar) ravishda tibbiy tekshiruvdan oʻtkazish uchun davlat sogʻliqni saqlash tizimi tasarrufidagi davolash-profilaktika muassasalariga yuborilishi mumkin. 54. Nomzodlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish quyidagi tartibda amalga oshiriladi: yosh fuqarolar orasidan (DXX HTMga kirayotgan nomzodlardan tashqari) ikki bosqichda: birlamchi — MIBB huzuridagi tibbiy komissiyalar, yakuniy — HTKlar tomonidan barcha majburiy diagnostik tekshiruvlardan oʻtkazilgan holda; harbiy xizmatchilar tarkibidan (DXX HTMga kirayotgan nomzodlardan tashqari) tegishli vazirlik va idoralar tasarrufidagi HTK tomonidan; DXX HTM kirayotgan nomzodlar ikki bosqichda: birlamchi — DXX hududiy boshqarmalarning HTK, yakuniy — HTM huzuridagi HTK tomonidan; Nomzodlarning tibbiy tekshiruv natijalari ekspert hujjatlariga, harbiy xizmatchilar tarkibidagi nomzodlarning tibbiy tekshiruv natijalari esa, shu jumladan, ularning tibbiy kitobchalariga ham qayd etiladi. 55. Oʻzbekiston Respublikasi Harbiy xavfsizlik va mudofaa universitetining Harbiy tibbiyot institutiga oʻqishga tanlab olinayotgan oliy tibbiy taʼlim muassasalari talabalari Mudofaa vazirligiga tegishli harbiy-tibbiy muassasalarida barcha majburiy diagnostik tekshiruvlardan oʻtkazilgandan soʻng HTK tomonidan belgilangan tartibda tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi. 56. Nomzodni yakuniy tibbiy koʻrikdan oʻtkazish vaqtida, zarurat tugʻilganda, majburiy diagnostik tekshiruvlardan tashqari HTK raisining yoʻllanmasiga binoan nomzod laborator, rentgenologik va boshqa qoʻshimcha tibbiy tekshiruvlar, hatto, harbiy-tibbiy muassasada statsionar ravishda tekshiruvdan oʻtkazilishi ham mumkin. Nomzodni oʻqishga kirishga yaroqsizligi toʻgʻrisidagi XTK xulosasi haqqoniy va qatʼiy asoslangan boʻlishi kerak. Salomatligiga koʻra tanlov oʻtkazishga yoʻl qoʻyilmaydi. 57. Tibbiy koʻrikdan oʻtkazish natijalariga koʻra nomzodlarga nisbatan tibbiy komissiya va HTK tomonidan quyidagi xulosalar qabul qilinadi: (HTM, fakultet nomi koʻrsatiladi)ga oʻqishga kirishga yaroqli; keyingi tibbiy koʻrikdan oʻtkazish sharti bilan statsionar (ambulator) ravishda tekshiruvdan oʻtishi lozim; (HTM, fakultet nomi koʻrsatiladi)ga oʻqishga kirishga yaroqsiz. 58. Oʻzbekiston Respublikasi Harbiy xavfsizlik va mudofaa universitetiga oʻqishga kirayotgan ofitserlar tarkibidagi kontrakt boʻyicha harbiy xizmatchilarning tibbiy koʻrikdan oʻtkazilishi quyidagi tartibda amalga oshiriladi: birlamchi — tegishli vazirlik va idoralar HTK tomonidan; yakuniy — Mudofaa vazirligi markaziy poliklinikasi HTK tomonidan; Oʻzbekiston Respublikasi Harbiy xavfsizlik va mudofaa universitetiga oʻqishga kirayotgan, shuningdek, xorijiy davlatlarning harbiy taʼlim muassasalariga oʻqishga (malaka oshirishga) yuborilayotgan nomzodlarning tibbiyot kitobchalarida soʻnggi uch yil davomida dispanserizatsiya natijalari haqidagi maʼlumot boʻlmasa, ular statsionar ravishda tekshiruv va tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uchun Mudofaa vazirligi Markaziy harbiy klinik gospitaliga yuboriladi. Ofitserlar tarkibidagi kontrakt boʻyicha harbiy xizmatchilarni malaka oshirish fakultetlariga oʻqishga kirish vaqtida tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tegishli vazirlik va idoralar HTKda amalga oshiriladi. 59. Oddiy askar va serjantlar tarkibidagi kontrakt boʻyicha harbiy xizmatchilarni HTM, ofitserlarni tayyorlash va qayta tayyorlash kursiga oʻqishga yoki chet davlatlar HTMga oʻqishga (malaka oshirishga) yuborish vaqtida tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tegishli vazirlik va idoralar HTKda amalga oshiriladi. 60. Yakuniy tibbiy koʻrikdan oʻtkazish vaqtida salomatligiga koʻra HTMga oʻqishga kirishga yaroqsiz deb topilgan nomzodlarning ekspert va hisobot hujjatlari HTK ishi yakunlanganidan soʻng uch kunlik muddatda MHTKga yuboriladi. HTMdan kelib tushgan ekspert hujjatlari (kasallik toʻgʻrisida guvohnoma, maʼlumotnomalar, tibbiy koʻrikdan oʻtkazish varaqasi va boshqa tibbiy hujjatlar) MHTKda hisobga olish va tahlil qilish yakunlariga qarab, yilning 1-sentabriga qadar xizmat tekshiruvi oʻtkazish uchun nomzodlarni dastlabki saralashdan oʻtkazgan MIB, HTKga yuboriladi. MIB (MIBB) boshliqlari va HTK raislari tomonidan oʻtkazilgan xizmat tekshiruvi materiallari yilning 1-noyabriga qadar MHTKga taqdim qilinadi. 61. Oʻzbekiston Respublikasi Harbiy xavfsizlik va mudofaa universitetining Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari va harbiy aloqa institutiga tanlab olinayotgan oliy taʼlim muassasalari talabalari Mudofaa vazirligi harbiy-tibbiy muassasalarida barcha majburiy diagnostik tekshiruvlardan oʻtkazilgandan soʻng HTK tomonidan belgilangan tartibda tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi. 62. Harbiy xizmatchilarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uchun yoʻllanma harbiy qism komandirlari (muassasa boshliqlari), harbiy prokuratura organlari yoki sud tomonidan beriladi. Tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uchun yoʻllanma tegishli komandir (boshliq)ning qaroriga asoslangan holda shtab boshligʻi (lavozimi unga tenglashtirilgan) va undan yuqori lavozimda turgan boshliq hamda kadrlar boʻlinmasi boshligʻi tomonidan imzolanishi mumkin. Tibbiy koʻrikdan oʻtkazishga yoʻllanayotgan harbiy xizmatchilarning quyidagi hujjatlari HTKga taqdim etiladi: yoʻllanayotgan shaxsning harbiy unvoni, familiyasi, ismi, sharifi, tugʻilgan yili, egallab turgan lavozimi, qachon, qaysi MIBB tomonidan harbiy xizmatga chaqirilganligi, tibbiy koʻrik oʻtkazishdan koʻzlangan maqsad va dastlabki tashxis koʻrsatilgan yoʻllanma; shaxsini tasdiqlovchi hujjatning nusxasi; xizmat va tibbiy tavsifnomalar; tibbiy kitobcha. Shikastlanish (yaradorlik, jarohat) olganligi sababli tibbiy koʻrikdan oʻtkazishga yuborilayotgan harbiy xizmatchilarga shikast (yaradorlik, jarohat) olish holati toʻgʻrisidagi maʼlumot berilgan hujjat ham taqdim etiladi. Tibbiy tekshiruv yoki davolash jarayonida harbiy xizmatchida F yaroqlilik toifasi tayinlashni koʻzda tutadigan kasallik yoki shikastlanish (yaradorlik, jarohat) asoratlari aniqlangan holatlarda harbiy xizmatchi xizmat qilayotgan (oʻqiyotgan) harbiy qism komandiriga (muassasa boshligʻi) xabar berilgan holda, tibbiy koʻrikdan oʻtkazish harbiy-tibbiy muassasa boshligʻining koʻrsatmasiga binoan amalga oshiriladi va bu haqidagi maʼlumot kasallik tarixida qayd etiladi. 63. Harbiy-tibbiy muassasalarda davolanayotgan fuqarolarda (shu jumladan muddatli harbiy xizmatning belgilangan muddatini oʻtab boʻlgan va Qurolli Kuchlar rezerviga boʻshatilayotgan harbiy xizmatchilarda) statsionar davolanishdan soʻng, alohida holatlarda — kasallik yoki shikastlanish (yaradorlik, jarohat) asoratlari boʻyicha aniqlangan tibbiy-ekspert oqibati qayd etilganda HTK tomonidan tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi. 64. Alohida holatlarda HTK xulosasiga koʻra, harbiy xizmatchilar tashxisga aniqlik kiritish yoki maxsus davolanish uchun davlat sogʻliqni saqlash tizimi tasarrufidagi ixtisoslashtirilgan davolash-profilaktika yoki ilmiy-tadqiqot muassasalariga yuborilishi mumkin. Tibbiy tekshiruvlar (davolanish) yakunlangach, harbiy xizmatchilar HTK tomonidan qayta tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi. Oʻtkazilgan tibbiy tekshiruv (davolanish)ga sarf qilingan toʻlov qonun hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 65. Muddatli harbiy xizmatchilar kontrakt boʻyicha harbiy xizmatga kirish vaqtida birlashmalar komissiyalari tomonidan harbiy-kasbiy saralashdan oʻtkazilgach, HTK tomonidan mazkur Nizomning 104-bandi toʻrtinchi va beshinchi xatboshida qayd etilgan tibbiy hujjatlarni taqdim etmagan holda tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi. Harbiy xizmat oʻtash muddatini uzaytirish toʻgʻrisida yangi kontrakt tuzish istagini bildirgan kontrakt boʻyicha harbiy xizmatchilar qism komandirining (muassasa boshligʻi) qaroriga binoan, harbiy xizmatda boʻlishning belgilangan yosh chegarasidan oʻtganlar esa yangi kontrakt tuzish holatlarida majburiy tarzda tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi. 66. Tibbiy koʻrikdan oʻtish natijalari asosida HTK harbiy xizmatchilarga nisbatan quyidagi xulosalarni chiqaradi: A — harbiy xizmatga yaroqli; V — ayrim cheklashlar bilan harbiy xizmatga yaroqli; S — cheklangan ravishda harbiy xizmatga yaroqli; D — vaqtincha harbiy xizmatga yaroqsiz; E — tinchlik davrida harbiy xizmatga yaroqsiz, urush davrida cheklangan ravishda harbiy xizmatga yaroqli; F — harbiy hisobdan chiqarilgan holda harbiy xizmatga yaroqsiz; sanatoriy (sanatoriy ixtisosi koʻrsatiladi) sharoitida davolanishi lozim. Cheklanish bilan yaroqlilik toʻgʻrisida xulosa qabul qilinganda, HTK oʻz xulosasida qaysi turdagi xizmat va ishlarga qarshi koʻrsatmalar mavjudligini yakka tartibda koʻrsatishi mumkin. 67. Harbiy xizmatchini kasalligi tufayli taʼtilga chiqarish yoki xizmat majburiyatlarini bajarishdan ozod qilishga (keyingi oʻrinlarda — ozod qilish) muhtojligi toʻgʻrisidagi xulosa harbiy xizmatga vaqtincha yaroqsizlik koʻzda tutilgan holatlarda beriladi. Harbiy xizmatchining oʻz xizmat majburiyatlarini bajarishga kirisha olishi mumkin boʻlgan muddat bir oydan kam boʻlmagan holatlarda HTK kasallik tufayli taʼtilga muhtojlik toʻgʻrisida xulosa chiqaradi. Sudlangan yoki intizomiy harbiy qismda jazoni oʻtayotgan muddatli harbiy xizmatchilarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazishda HTK tomonidan ularning kasallik tufayli taʼtilga muhtojligi toʻgʻrisidagi xulosa qabul qilinmaydi. Ularning davolanishi harbiy gospital yoki intizomiy harbiy qism tibbiyot punktida yakunlanishi lozim. Muddatli harbiy xizmatchilar kasallik taʼtili tugaganidan soʻng majburiy tarzda harbiy xizmatga yaroqlilik toifasini aniqlash uchun tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi, bunda ekspert hujjati va chiqish epikrizida tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladigan manzil (HTK yoki harbiy-tibbiy muassasa) koʻrsatilishi zarur. 68. Kasallik taʼtilining davomiyligini kasallik yoki shikastlanishning (yaradorlik, jarohatning) xususiyati, ogʻirlik darajasi va asoratlariga qarab HTK belgilaydi. Harbiy xizmatchiga kasallik taʼtili 30 sutkadan 60 sutkagacha boʻlgan muddatga beriladi. Muddatli harbiy xizmatchilarga kasallik taʼtili alohida holatlarda 60 sutkadan koʻp boʻlmagan muddatga uzaytirilishi mumkin. Kontrakt boʻyicha harbiy xizmatchiga kasallik tufayli beriladigan taʼtil har safar 30 sutkadan koʻp boʻlmagan muddatga uzaytirilishi mumkin. Kontrakt boʻyicha harbiy xizmatchining uzluksiz davolanish vaqti, kasallik tufayli beriladigan taʼtil muddatini qoʻshib hisoblaganda, toʻrt oydan oshmasligi lozim (sil kasalligiga chalinganlar uchun — oʻn ikki oy). Zarurat tugʻilganda, davolanish muddati qonun hujjatlariga muvofiq uzaytirilishi mumkin. Davolanish va kasallik taʼtilining belgilangan eng koʻp muddatlari oʻtganidan soʻng kontrakt boʻyicha harbiy xizmatchilar harbiy xizmatga yaroqliligini aniqlash uchun tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi. Harbiy xizmatchi-ayollarga HTK xulosasi asosida qonun hujjatlarida belgilangan muddatlarga homiladorlik va tugʻuruq boʻyicha taʼtillar beriladi. Kasallik tufayli taʼtilga muhtoj boʻlgan HTM kursantlarini (tinglovchilarini) oʻquv jarayoni uzluksizligini taʼminlash maqsadida HTK taʼtil oʻrniga oʻquv mashgʻulotlariga qatnashish sharti bilan taʼtilning koʻzda tutilgan muddatida xizmat majburiyatlarini bajarishdan ozod qilish huquqiga ega. Harbiy xizmatchilarni harbiy xizmatdan boʻshatish vaqtida kasalligi tufayli xizmat majburiyatlarini bajarishdan ozod qilish yoki taʼtilga muhtojlik toʻgʻrisidagi xulosalar chiqarilmaydi (mazkur Nizomning 72-bandida koʻzda tutilgan holatlar bundan mustasno). Harbiy xizmatchining harbiy xizmat majburiyatlarini bajarish imkoniyati tiklanmasligi yuzasidan shubhaga oʻrin qoldirmaydigan asoslar mavjud boʻlgan holatlarda, HTKning harbiy xizmatga vaqtincha yaroqsizlik toʻgʻrisidagi xulosasi chiqarilmaydi, aksincha xizmatchining harbiy xizmatga yaroqlilik toifasi toʻgʻrisidagi masala hal etiladi. 69. Mazkur Nizomning 67-bandi ikkinchi xatboshisida nazarda tutilmagan holatlarda, HTK harbiy xizmatchining 7 sutkadan 15 sutkagacha boʻlgan muddatga xizmat majburiyatlarini bajarishdan ozod qilishga muhtojligi toʻgʻrisida xulosa chiqaradi. HTK harbiy xizmatchining xizmat majburiyatlarini bajarishdan ozod qilishga muhtojligi toʻgʻrisida takroriy xulosa chiqarilishi mumkin, lekin ozod qilishning umumiy muddati 30 sutkadan oshmasligi lozim. 70. Sogʻligʻining holati boʻyicha harbiy xizmatga notoʻgʻri chaqirilgan muddatli harbiy xizmatchilarni (kasallik yoki shikastlanish (yaradorlik, jarohat) oqibatlarining sababi Qurolli Kuchlardagi xizmat bilan bogʻliq boʻlmaganda) tibbiy koʻrikdan oʻtkazish statsionar tekshiruvdan soʻng HTKlar tomonidan Sogʻliqni saqlash vazirligining markaziy apparati yoki uning hududiy boshqarmalari (organlari) shifokor-mutaxassislari bilan hamkorlikda oʻtkaziladi. Hamkorlikda oʻtkazilgan tibbiy koʻrik maʼlumotlari kasallik tarixiga, harbiy xizmatchining tibbiy kitobchasiga qayd etiladi, mutaxassis-shifokorlarning shaxsiy imzosi va muhri bilan tasdiqlanadi, ekspert hujjatlarida (kasallik toʻgʻrisidagi guvohnoma, maʼlumotnoma, tibbiy koʻrikdan oʻtkazish varaqasi va boshqa tibbiyotga oid hujjatlarda) koʻrsatib oʻtiladi. HTKning harbiy xizmatga yaroqsizlik toʻgʻrisidagi xulosasi MHTK tomonidan tasdiqlanganidan soʻng ular qonun hujjatlariga muvofiq haqiqiy harbiy xizmatdan boʻshatiladilar. 71. Salomatligiga koʻra harbiy xizmatga notoʻgʻri chaqirilgan va Qurolli Kuchlar safidan qaytarilgan muddatli harbiy xizmatchilar qoʻshimcha tibbiy tekshiruv va takroriy tibbiy koʻrikdan oʻtkazilmaydi. Salomatligiga koʻra harbiy xizmatga notoʻgʻri chaqirilgan muddatli harbiy xizmatchini Qurolli Kuchlardan boʻshatishning har bir holati boʻyicha Sogʻliqni saqlash vazirligi hududiy organlari tomonidan MIB bilan hamkorlikda batafsil xizmat tekshiruvi oʻtkazilib, mazkur Nizomning 7-bandi “b” kichik bandida nazarda tutilgan fuqarolarni tibbiy tekshiruv va tibbiy koʻrikdan oʻtkazish ishlarining sifatini yaxshilash boʻyicha chora-tadbirlar amalga oshiriladi. Xizmat tekshiruvi natijalariga koʻra xatoliklarga yoʻl qoʻygan mutaxassis-shifokorlar va Sogʻliqni saqlash vazirligi hududiy organlari rahbarlariga nisbatan qonun hujjatlarida belgilangan tartibda choralar koʻriladi. Xizmat tekshiruvi hujjatlarining nusxalari joriy yilning 1-iyuniga qadar MHTK va Sogʻliqni saqlash vazirligining Oʻsmirlar va chaqiriluvchi yoshlarga tibbiy yordamni tashkil etish markaziga taqdim etiladi. Muddatli harbiy xizmatchini salomatligiga koʻra Qurolli Kuchlardan boʻshatishning har bir holati toʻgʻrisida (sababiy bogʻliqligidan qatʼi nazar) MIB boshliqlari tomonidan Sogʻliqni saqlash vazirligi hududiy organlari rahbarlari yozma ravishda xabardor qilinadi. 72. Agar kontrakt boʻyicha harbiy xizmatchiga F yaroqlilik toifasi tayinlangan boʻlsa hamda u harbiy xizmatdan boʻshash toʻgʻrisidagi hujjatlarni rasmiylashtirish davrida salomatligiga koʻra harbiy xizmat majburiyatlarini bajara olmasa, HTK harbiy xizmatga yaroqsizlik haqidagi xulosa bilan birgalikda harbiy xizmatdan boʻshatish hujjatlarini rasmiylashtirish uchun zarur boʻlgan, biroq 30 sutkadan ortiq boʻlmagan muddatga xizmat majburiyatlarini bajarishdan ozod qilishga muhtojligi toʻgʻrisida qoʻshimcha xulosa chiqaradi. Agar tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsda alohida olganda yuzaga chiqish darajasi boʻyicha fuqarolar sogʻligʻi holatiga nisbatan qoʻyiladigan talablarda koʻzda tutilgan cheklanish darajasiga yetmagan, ammo birgalikda D, E yoki F toifalar boʻyicha yaroqsizlikni keltirib chiqaradigan bir nechta kasallik aniqlangan boʻlsa, komissiya yuqorida koʻrsatilgan xulosalardan birini chiqaradi. Bunda yakka holda baholash paytida kasalliklarning oʻzaro aloqadorligi va ularning xizmat majburiyatlarini bajarishga taʼsiri, kasallikni oldindan taxmin qilish, tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning yoshi, umumiy xizmat muddati va boshqa mezonlarni hisobga olish zarur. Agar tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsda fuqaro sogʻligʻining holatiga nisbatan qoʻyiladigan talablarda nazarda tutilmagan kasallik aniqlangan boʻlsa, HTK fuqaro sogʻligʻining holatiga nisbatan qoʻyiladigan mavjud talablar, patologik jarayonga, organizmning zararlangan aʼzosi yoki tizimiga eng oʻxshash holatlar asosida xulosa chiqaradi. 73. Kontrakt boʻyicha harbiy xizmatchilarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazishda ularning harbiy xizmatga yaroqlilik toifasini yakka tartibda baholash usuli har bir holatda qoʻllanilishi lozim. HTK ularning harbiy mutaxassisligi, tayyorgarligi, ish tajribasi, maʼlumoti, yoshi, amalda mehnatga layoqatliligi, harbiy qism qoʻmondonligi va shifokorining fikrlari, tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning yoʻnaltirilishi va uning sogʻligʻi holatiga eng koʻp muvofiq keladigan ishda foydalanishni inobatga oladi. 74. HTK tomonidan S yaroqlilik toifasi tayinlangan, harbiy xizmatda boʻlishning belgilangan yosh chegarasiga yetmagan kontrakt boʻyicha harbiy xizmatchilar sogʻligʻining holati, tayyorgarligi va xizmat tajribasini inobatga olgan holda ular bajara oladigan boshqa lavozimlarga oʻtkazilishi mumkin. Harbiy xizmatchiga HTK tomonidan E yoki F yaroqlilik toifalari tayinlanib, tegishli MHTKda tasdiqlangan ekspert hujjatlari kelib tushgandan soʻng harbiy qism komandiri (muassasa boshligʻi) qonun hujjatlarida belgilangan tartibda va muddatda uni Qurolli Kuchlar safidan boʻshatish toʻgʻrisidagi hujjatlarni rasmiylashtiradi. 75. Boʻyi 190 sm va undan baland boʻlgan muddatli harbiy xizmatchilar, HTM kursantlariga nisbatan tegishli alomatlarga qarab HTK tomonidan uch oydan koʻp boʻlmagan muddatga belgilangan oziq-ovqat meʼyorining teng yarmi miqdoridagi qoʻshimcha ovqat bilan taʼminlash toʻgʻrisida xulosa chiqariladi. Qoʻshimcha ovqat bilan taʼminlash muddatini uzaytirish zaruriyati tugʻilganda takroriy xulosa chiqariladi. Ushbu xulosaning chiqarilishiga sabab boʻluvchi holatlar: kayfiyatni yomonlashishiga oid shikoyatlar, ochlik hissi, ovqatlanishdan soʻng toʻyish hissining yoʻqligi, shuningdek, harbiy xizmatchi vaznining salbiy tomonga oʻzgarishi. 76. Oʻzbekiston Respublikasini himoya qilish, harbiy xizmat majburiyatlarini bajarish, favqulodda vaziyatlar sharoitida vazifalarni bajarish, qoʻshinlar ishtirokidagi maxsus harakatlar (operatsiyalar) yoki boshqa jangovar harakatlarni oʻtkazish vaqtida kasallik orttirgan yoki shikastlanish (yaradorlik, jarohat) olgan harbiy xizmatchilarni, shuningdek, jangovar harakatlar olib borilgan xorijiy davlatlarda harbiy xizmatni oʻtash davrida, chet elda razvedka va kontrrazvedka ishlarini olib borgan davrida kasallangan harbiy xizmatchilar, muddatidan qatʼi nazar, statsionar ravishda davolangandan soʻng baʼzi hollarda kasallik yoki shikastlanish (yaradorlik, jarohat) asorati boʻyicha tibbiy-ekspert oqibati qayd etilganda tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi. 77. Harbiy yigʻinlarni oʻtash davrida shikastlanish (yaradorlik va jarohat) olgan fuqarolar, harbiy xizmatga yaroqlilik toifasining oʻzgarish yoki oʻzgarmasligidan qatʼi nazar, harbiy yigʻinlarni oʻtash davrida kasallik orttirgan fuqarolar esa kasallik ularning harbiy xizmatga yaroqlilik toifasi oʻzgarishiga sabab boʻlganda yoki uni harbiy xizmatga yaroqsizlikka (shu jumladan vaqtinchalik) olib kelganda tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi. 78. Kontrakt boʻyicha harbiy xizmatchi yoki uning oila aʼzolari davolanishni davom ettirish uchun bir davolash-profilaktika (harbiy-tibbiy) muassasasidan boshqasiga oʻtkazilishga muhtoj boʻlsa, shuningdek, harbiy xizmatning umumiy davomiyligi yigirma yil va undan ortiq boʻlgan, harbiy xizmatdan boʻshatilgan ofitserlar statsionar davolanishga yoki sanatoriy-kurort muassasalarida davolanishga (bir yilda bir marta) muhtoj boʻlib, ularning davolanish manziliga borish va qaytishda temir yoʻl, havo, suv va avtomobil (taksidan tashqari) transportidan foydalanish zarurati tugʻilsa, HTK ularni koʻchirishga va transportdan foydalanishga muhtojligi toʻgʻrisida xulosa chiqaradi. Koʻrsatib oʻtilgan ofitserlar harbiy xizmatining umumiy davomiyligi yigirma besh yil va undan ortiq boʻlgan taqdirda, HTK ularning oila aʼzolariga ham koʻchirishga va transportdan foydalanishga muhtojligi toʻgʻrisida xulosa chiqaradi. 79. Harbiy xizmatning umumiy davomiyligi yigirma yil va undan ortiq boʻlgan, harbiy xizmatdan boʻshatilgan ofitserlar, shuningdek, harbiy xizmatda boʻlishning umumiy davomiyligi yigirma besh yil va undan ortiq boʻlgan ofitserlarning oila aʼzolari davolanish uchun davlat sogʻliqni saqlash tizimining davolash-profilaktika muassasalariga (shu jumladan, idoraviy, harbiy-tibbiy yoki sanatoriy-kurort muassasalariga) borayotganda, bundan tashqari, kasalligi sababli taʼtilga, harbiy xizmatdan boʻshatilgandan soʻng tanlangan yashash joyiga borayotganda harbiy xizmatchilar kuzatib boruvchiga muhtoj boʻlsa, HTK kuzatib boruvchilarga muhtojlik toʻgʻrisida, ularning sonini koʻrsatgan holda, xulosa chiqaradi. Tibbiy koʻrikdan oʻtuvchining salomatligi, uning tibbiy yordam va oʻzgalar koʻmagiga muhtojlik holatiga qarab, HTK tibbiy koʻrikdan oʻtuvchi va uni kuzatib boruvchi shaxslarning tegishli vazirlik va idoralar tomonidan harbiy tashuvchi hujjatlar taqdim etilgan holda havo yoki temir yoʻl transportida yurishga muhtojligi haqida xulosa chiqarishi mumkin. Izolyatsiyaga muhtoj bemorga nisbatan HTK u va bemorni kuzatib boruvchi shaxslarning belgilangan manzilgacha temir yoʻl transportining alohida kupesida ketishlari lozimligi haqida xulosa chiqaradi. 80. Sogʻligʻi tufayli mamlakatning alohida hududlarida harbiy xizmatni oʻtashga (yashashga) yaroqliligini aniqlash uchun kontrakt boʻyicha harbiy xizmatchilar va ularning oila aʼzolarini tibbiy koʻrikdan oʻtkazish harbiy xizmatchilarning ogʻir iqlim sharoitlarida harbiy xizmatni oʻtashi va uning oila aʼzolari yashashiga qarshi tegishli vazirlik va idoralar tomonidan belgilangan tibbiy koʻrsatmalar inobatga olingan holda amalga oshiriladi. 81. Harbiy xizmatchilar idoraviy tibbiy taʼminot xizmati tomonidan dispanserizatsiya qilinadi. Dispanserizatsiyani tashkillashtirish va oʻtkazish tartibi tegishli vazirlik va idoralar tomonidan belgilanadi. Dispanserizatsiya davrida harbiy xizmatchilarda harbiy xizmatni oʻtashga monelik qiladigan shikastlanish (yaradorlik, jarohat) asoratlari yoki kasalliklar aniqlansa, ular statsionar tekshiruvdan oʻtish va davolanish uchun harbiy-tibbiy muassasalarga yuboriladi va keyin harbiy xizmatga yaroqlilik toifasini aniqlash uchun HTK tomonidan tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi. 82. Mazkur Nizomning 7-bandi “t” kichik bandida nazarda tutilgan fuqarolarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish paytida ularda kasallik, shikastlanish (yaradorlik, jarohat) oqibatlari mavjud boʻlganida tibbiy komissiya yoki HTK mamlakatning tibbiy koʻrikdan oʻtkazilayotgan shaxs yuborilayotgan geografik iqlim sharoitlarida patologik jarayonning rivojlanishini oldindan inobatga olgan holda xulosa chiqaradi. Mazkur shaxslarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni tashkil etish va amalga oshirish, tibbiy komissiyalar va HTK xulosalarining bayon etilishi, shuningdek, ekspert hujjatlarini rasmiylashtirish tartibi tegishli vazirlik va idoralar tomonidan belgilanadi. 83. Fuqarolarni HDQ va ularga tenglashtirilgan harbiy qismlardagi xizmatga yaroqliligini aniqlash uchun tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tegishli vazirlik va idoralar tasarrufidagi HTK tomonidan amalga oshiriladi. Tibbiy koʻrikdan oʻtkazilayotgan shaxslar majburiy diagnostik tekshiruvlarga qoʻshimcha ravishda organizmning ogʻir jismoniy zoʻriqishlar va past atmosfera bosimidagi faoliyatga moslashuvini aniqlash tekshiruvlaridan oʻtadi. 84. HTK HDQ va ularga tenglashtirilgan harbiy qismlarga xizmatga tanlanayotgan fuqarolar va ularda xizmatni oʻtayotgan harbiy xizmatchilarga nisbatan quyidagi mazmundagi xulosalar chiqariladi: HDQ va ularga tenglashtirilgan harbiy qismlardagi xizmatga yaroqli; ayrim cheklanishlar bilan harbiy xizmatga yaroqli; HDQ va ularga tenglashtirilgan harbiy qismlardagi xizmatga yaroqsiz; cheklangan ravishda harbiy xizmatga yaroqli; tinchlik davrida harbiy xizmatga yaroqsiz, urush davrida cheklangan ravishda harbiy xizmatga yaroqli; harbiy hisobdan chiqarilgan holda harbiy xizmatga yaroqsiz; HDQ va ularga tenglashtirilgan harbiy qismlardagi xizmatga yaroqli. 6 — 12 oydan (muddat koʻrsatilsin) soʻng qayta tibbiy koʻrikdan oʻtkazish sharti bilan parashut bilan sakrashga vaqtincha yaroqsiz. statsionar (ambulator) ravishda tekshiruvdan oʻtkazilib, soʻngra tibbiy koʻrikdan oʻtishi lozim. Maxsus boʻlinmalarda (harbiy qismlar) xizmat qilish uchun saralab olinayotgan fuqarolarni, bunday boʻlinmalarda (harbiy qismlar) xizmat qilayotgan harbiy xizmatchilarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazishda HTK oʻz xulosasida tekshiriluvchi qaysi boʻlinmada xizmat qilishi mumkinligini koʻrsatishga haqli. 85. HDQ va unga tenglashtirilgan qismlarda harbiy xizmatni oʻtayotgan harbiy xizmatchilarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish vaqtida ularda parashut bilan sakrashga monelik qiladigan kasalliklar yoki shikastlanish (yaradorlik, jarohat) asoratlari aniqlanganda HTK keyinchalik tibbiy koʻrikdan oʻtkazish sharti bilan mazkur harbiy xizmatchilarning parashut bilan sakrashga vaqtincha yaroqsizligi (muddati koʻrsatilgan holda) toʻgʻrisida xulosa chiqaradi. HTK tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning parashut bilan sakrashga yaroqlilik toifasi toʻgʻrisidagi xulosa chiqarishda Mudofaa vazirligi tomonidan tasdiqlangan Qurolli Kuchlar aviatsiyasining uchuvchilar tarkibini tibbiy koʻrikdan oʻtkazish toʻgʻrisidagi Nizom talablariga tayanadi. Takroriy tibbiy koʻrikdan oʻtkazish vaqtida HTK parashut bilan sakrashga yaroqlilik toʻgʻrisidagi xulosa chiqarishda HDK va unga tenglashtirilgan harbiy qismlardagi xizmatga yaroqlilik masalasini ham koʻrib chiqadi. 86. Mazkur Nizomning 7-bandi “s” kichik bandida nazarda tutilgan fuqarolarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish harbiy qism tibbiyot xizmati boshligʻi hamda qoʻmondonlik vakili ishtirok etishi sharti bilan tegishli vazirlik va idoralar tasarrufidagi HTK tomonidan amalga oshiriladi. 87. Harbiy mehnatning sogʻliq uchun xavfli va oʻta ogʻir sharoiti bilan bogʻliq lavozimlar va harbiy hisob mutaxassisliklari roʻyxati tegishli vazirlik va idoralar tomonidan belgilanadi. 88. Mazkur Nizomning 7-bandi “s” kichik bandida nazarda tutilgan fuqarolarni dastlabki tibbiy koʻrikdan oʻtkazmasdan ishga tayinlash taqiqlanadi. 89. Harbiy qism qoʻmondonligi mazkur Nizomning 7-bandi “s” kichik bandida nazarda tutilgan, tibbiy koʻrikdan oʻtkazish lozim boʻlgan fuqarolar roʻyxatini tibbiy koʻrikdan oʻtkazish maqsadi, ish stajining davomiyligi, dozimetrik nazoratning shaxsiy vositalaridan olingan maʼlumotlarni koʻrsatgan holda HTKga avvaldan taqdim etadi. Tibbiy koʻrikdan oldin qoʻmondonlik vakili HTK aʼzolarini tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslarning ish sharoitlari bilan tanishtiradi, harbiy qism tibbiyot xizmati boshligʻi esa HTK aʼzolariga ularning komissiyalararo davrdagi salomatligiga oid tibbiy kuzatuv natijalari haqida axborot beradi. Mazkur Nizomning 7-bandi “s” kichik bandida nazarda tutilgan fuqarolarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tibbiy koʻrsatmalarga qarab, lekin bir yilda kamida bir marta amalga oshiriladi. Mazkur Nizomning 7-bandi “s” kichik bandida nazarda tutilgan fuqarolar tibbiy koʻriklar oraligʻida qonun hujjatlarida belgilangan hollarda tibbiy koʻrikka chaqiriladi. 90. Mazkur Nizomning 7-bandi “s” kichik bandida nazarda tutilgan fuqarolarning tibbiy koʻrikdan oʻtkazishga oʻz vaqtida yuborilishiga harbiy qism komandiri (muassasa boshligʻi) va tibbiyot xizmati boshligʻi javobgardir. 91. Mazkur Nizomning 7-bandi “s” kichik bandida nazarda tutilgan fuqarolar turli sabablarga koʻra (taʼtil, xizmat safari, kasallik va boshqa sabablar) oʻz vaqtida tibbiy koʻrikdan oʻtmagan taqdirda, harbiy mehnatning sogʻliq uchun xavfli va oʻta ogʻir sharoitlari bilan bogʻliq mutaxassisligi boʻyicha ishga qoʻyilmaydi. 92. Mazkur Nizomning 7-bandi “s” kichik bandida nazarda tutilgan fuqarolarga nisbatan tibbiy komissiyalar va HTK quyidagi xulosalarni chiqaradi: (tibbiy koʻrikdan oʻtkazilayotgan shaxsga qaysi turdagi ishlar ruxsat berilganligi koʻrsatiladi) ishga yaroqli; keyinchalik tibbiy koʻrikdan oʻtkazish sharti bilan statsionar (ambulator) ravishda tekshiruvdan oʻtishi lozim; olti — oʻn ikki oydan keyin (muddati koʻrsatiladi) tibbiy koʻrikdan oʻtkazish sharti bilan (tibbiy koʻrikdan oʻtkazilayotgan shaxs qaysi turdagi ishlarga ruxsat berilmaganligini koʻrsatiladi) ishga vaqtincha yaroqsiz; (tibbiy koʻrikdan oʻtkazilayotgan shaxsga qaysi turdagi ishlar ruxsat berilmaganligi koʻrsatiladi) ishga yaroqsiz. Harbiy xizmatga yaroqli (yaroqsiz) (harbiy xizmatga yaroqlilik toifasi koʻrsatiladi). 93. Mazkur Nizomning 7-bandi “s” kichik bandida nazarda tutilgan fuqarolar sogʻligidan shikoyat qilgan, sogʻligʻi holati sababli ishdan vaqtincha chetlatilgan va kasallik tufayli taʼtildan qaytib kelgan, boshdan kechirgan kasallik yoki olgan shikastlanishlariga (yaradorlik, jarohatlariga) koʻra harbiy mehnatning sogʻliq uchun xavfli va oʻta ogʻir sharoiti bilan bogʻliq mutaxassisligi boʻyicha ishlashga yaroqsiz deb topilishi mumkin boʻlganligida, ushbu shaxslar navbatdan tashqari tibbiy koʻrikdan oʻtkazilishi lozim. 94. Olti — oʻn ikki oydan keyin tibbiy koʻrikdan oʻtkazish sharti bilan harbiy mehnatning sogʻliq uchun xavfli va oʻta ogʻir sharoiti bilan bogʻliq mutaxassisligi boʻyicha ishlashga avval vaqtincha yaroqsiz deb topilgan shaxslar statsionar ravishda tibbiy tekshiruvdan oʻtish va tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uchun yuboriladi (homiladorlik tufayli taʼtil berilgan ayollar bundan mustasno). 95. Mazkur Nizomning 7-bandi “s” kichik bandida nazarda tutilgan fuqarolar harbiy mehnatning zararli va salbiy omillari bilan zararlanganligi gumon qilinib, statsionar tibbiy tekshiruvdan va tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uchun harbiy-tibbiy muassasalarga yoʻllanayotganda mehnat sharoiti va mutaxassis ish joyining sanitar-gigiyenik tavsifnomasi toʻgʻrisidagi maʼlumot aks etgan hujjat taqdim etiladi. Mazkur Nizomning 7-bandi “s” kichik bandida nazarda tutilgan fuqarolar statsionar tibbiy tekshiruvdan oʻtkazilgandan soʻng kasbiy kasalligi tufayli harbiy mehnatning sogʻliq uchun xavfli va oʻta ogʻir sharoiti bilan bogʻliq mutaxassisligi boʻyicha ishlashga yaroqsiz deb topilishi (vaqtincha yoki doimiy) taxmin qilingan holatlarda, MHTK raisining koʻrsatmasiga binoan HTK ishida qatnashish uchun tegishli vazirlik va idoralarning sanitariya-epidemiologiya xizmati tibbiy mutaxassislari jalb etiladi. 96. Harbiy mehnatning sogʻliq uchun xavfli va oʻta ogʻir sharoiti bilan bogʻliq boʻlgan mutaxassisligi boʻyicha ishlashga tayinlanayotgan va ishlayotgan, mazkur Nizomning 7-bandi “s” kichik bandida nazarda tutilgan fuqarolar tibbiy koʻrikdan oʻtkazish vaqtida ularning oʻz shikoyatlari va bu shikoyatlarning tavsifi, texnika xavfsizligi va sanitariya qoidalarining buzilish holatlari, boshidan oʻtkazgan zaharlanish holatlari yoki yuqumli kasalliklar, dozimetriya nazoratining shaxsiy vositalaridan olingan maʼlumotlari, kasbiy anamnez maʼlumotlari, tibbiy tekshirish va davolash natijalari, harbiy mehnatning zararli hamda salbiy omillari bilan oʻtkir va surunkali shikastlanish holatlarida esa komissiyalararo davrda tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslar salomatligining tibbiy kuzatuvi natijalari, tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning harbiy mutaxassislik boʻyicha xizmatga yaroqliligi toʻgʻrisida harbiy qism tibbiyot xizmati boshligʻining fikri inobatga olinadi. 97. Harbiy mehnatning sogʻliq uchun xavfli va oʻta ogʻir sharoiti bilan bogʻliq mutaxassisligi boʻyicha ishlashga yaroqlilikni yakka tartibda baholash vaqtida HTKning ishga yaroqlilik toʻgʻrisidagi xulosasi patologik jarayonning kompensatsiya darajasi, harbiy mutaxassislik, umumiy va kasbiy mehnat staji, tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning amaliy mehnat qobiliyati va yoʻnalishi, qoʻmondonlik va harbiy qism tibbiy xizmati boshligʻining fikri hisobga olingan holda chiqariladi. 98. Alohida olganda harbiy mehnatning sogʻliq uchun xavfli va oʻta ogʻir sharoiti bilan bogʻliq mutaxassisligi boʻyicha ishlashga monelik qilmaydigan bir nechta kasalliklar mavjud boʻlgan taqdirda, HTK ishga yaroqlilik yoki yaroqsizlik toʻgʻrisidagi xulosani kasalliklar tavsifi va funksional buzilishlarning ifodalanganlik darajasini hisobga olib, qatʼiy ravishda yakka tartibda chiqaradi. 99. Oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslar hamda homiladorligi aniqlangan ayollar harbiy mehnatning sogʻliq uchun xavfli va oʻta ogʻir sharoiti bilan bogʻliq mutaxassisligi boʻyicha ishlashga yoʻl qoʻyilmaydi. Ayollar emizish davrida harbiy mehnatning sogʻliq uchun xavfli va oʻta ogʻir sharoiti bilan bogʻliq boʻlgan mutaxassisligi boʻyicha ishlashga yoʻl qoʻyilmaydi. 100. Harbiy mehnatning sogʻliq uchun xavfli va oʻta ogʻir sharoiti bilan bogʻliq mutaxassisligi boʻyicha ishga tayinlanayotgan (qabul qilinayotgan) hamda ishlayotgan, mazkur Nizomning 7-bandi “s” kichik bandida nazarda tutilgan fuqarolarda oʻtkaziladigan tibbiy tekshiruvlar hajmi, shuningdek, harbiy mehnatning koʻrsatib oʻtilgan zararli va salbiy omillarining taʼsiri ostida ishlayotganlar oʻrtasida oʻtkaziladigan davolash-profilaktika tadbirlari tegishli vazirlik va idoralar tomonidan belgilanadi. 101. Harbiy mehnatning sogʻliq uchun xavfli va oʻta ogʻir sharoiti bilan bogʻliq mutaxassisligi boʻyicha ishlayotgan hamda kasb kasalligi, shikastlanish (yaradorlik, jarohat) asoratlari mavjud boʻlgan ishchi va xizmatchilar kasbiy mehnatga layoqatligini yoʻqotish darajasini aniqlash maqsadida qonun hujjatlari bilan oʻrnatilgan tartibda tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uchun tibbiy-mehnat ekspertiza komissiyasiga (keyingi oʻrinlarda — TME) yuboriladilar. 102. Harbiy xizmatga majburlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish MIBB boshligʻining, Milliy gvardiya, ETRM, IIV, FVV, PXDX va DXX harbiy qism komandirlari (boʻlinma rahbarlari) farmoyishiga (alohida holatlarda MHTK raisining qaroriga) binoan quyidagi maqsadlarda oʻtkaziladi: muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirishda; kontrakt boʻyicha harbiy xizmatga kirishda; oʻquv, tekshiruv va maxsus yigʻinlarga chaqirishda; harbiy xizmatga majburlarning sogʻligʻiga oid shikoyatlari yoki ular sogʻligʻidagi oʻzgarishlar haqidagi boshqa maʼlumotlar (davolash-profilaktika muassasalari, Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasi boʻlimlari va boshqalardan kelgan xabarlar yoki hujjatlar) mavjud boʻlganda; hisobga olish maqsadlarida. 103. Rezervga olingan harbiy xizmatga majburlar harbiy yigʻinlarga jalb etish yilida va yigʻinlar boshlanishidan koʻpi bilan 2 oy avval MIBB huzuridagi tibbiy komissiyalar tomonidan majburiy ravishda tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi. 104. Kontrakt boʻyicha harbiy xizmatga kirayotgan harbiy xizmatga majburlarni tibbiy tekshiruvdan oʻtkazishni tashkil etish boʻyicha javobgarlik tegishli vazirlik va idoralar tasarrufidagi HTK zimmasiga yuklanadi. Kontrakt boʻyicha harbiy xizmatga kirayotgan harbiy xizmatga majburlar tibbiy koʻrikdan oʻtkazish boshlangunga qadar HTKga quyidagi hujjatlarni taqdim etadilar: shaxsini tasdiqlovchi hujjat maʼlumotlari (pasport yoki identifikatsiyalovchi ID-karta, harbiy guvohnoma); ruhiy-asab, teri-tanosil kasalliklari va narkologik dispanserlar, ftiziatriya va pulmonologiya (silga qarshi despanserlar) hamda OITSga qarshi kurashish markazlari, shuningdek Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasining hududiy boshqarmalaridan maʼlumotnomalar; ambulator ravishda davolangan bemorning tibbiy varaqasidagi oxirgi besh yil davomida olib borilgan qaydlardan koʻchirma. majburiy diagnostik tekshiruv natijalari. Majburiy diagnostik tekshiruvlar MIBBning (DXX hududiy boshqarmalari HTKning) yoʻllanmasiga asosan Mudofaa vazirligi harbiy-tibbiy muassasalarida (DXX harbiy-tibbiy muassasalarida) oʻtkaziladi. 105. Kontrakt boʻyicha harbiy xizmatga chaqirilayotgan harbiy xizmatga majburlarga nisbatdan HTK tomonidan chiqariladigan xulosalar mazkur Nizomning 7-bandi “b” kichik bandida nazarda tutilgan fuqarolarga chiqariladigan xulosalar bilan bir xil boʻladi. 106. Harbiy xizmatga yaroqlilik toifasi yakka tartibda aniqlanishi koʻzda tutilgan kasalliklar, shikastlanish (yaradorlik, jarohat) oqibatlari mavjud boʻlgan shaxslarga nisbatdan tibbiy komissiya va HTK tomonidan harbiy xizmatga yaroqlilik toʻgʻrisida xulosa harbiy xizmatga yaroqlilikni eng yuqori darajada cheklash asosida chiqaradi. Kontrakt boʻyicha harbiy xizmatga kirayotgan harbiy xizmatga majburlarga chiqarilgan HTK xulosalari qatʼiy ravishda MHTK da koʻrib chiqilishi va asoslanishi lozim. Kontrakt boʻyicha harbiy xizmatga kirayotgan harbiy xizmatga majburlarga harbiy xizmatga vaqtincha yaroqsizlik koʻzda tutilgan xulosa berishda HTK davolash-sogʻlomlashtirish muolajalari oʻtkazilishi uchun zarur muddatga xizmatga chaqirilish muddatini kechiktirish taqdim qilinganligi toʻgʻrisida qoʻshimcha xulosa chiqaradi. 107. Rezervdagi harbiy xizmatga majbur shaxsni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uchun yoʻllashda MIBB uning qachon va nima sababdan rezervga boʻshatilganligini koʻrsatib oʻtadi. Salomatligiga koʻra harbiy xizmatdan boʻshatilganlarga harbiy xizmatga majbur shaxs xizmatdan boʻshatilishiga asos boʻlgan ekspert hujjati, shuningdek, uning shaxsiy yigʻma jildini HTKga taqdim etilishi shart. Rezervdagi harbiy xizmatga majbur shaxs ushbu hujjatlari bilan birga MHTKga yuboriladi va uning xulosasiga binoan qayta tibbiy koʻrikdan oʻtkazishning maqsadga muvofiqligi, tibbiy tekshiruv va tibbiy koʻrikdan oʻtkazish turi belgilanadi. HTK tomonidan harbiy xizmatga yaroqlilik toʻgʻrisida, shu jumladan, cheklovlar bilan xulosa chiqarilganda, ekspert va tibbiy hujjatlar hamda xizmatdan boʻshatilgandan soʻng oʻtkazilgan tibbiy nazorat natijalari va ish joyidan tavsifnomalar bilan birga MHTKga koʻrib chiqish uchun yuboriladi. Xizmat vazifasiga noloyiq topilgan yoki sud hukmi qonuniy kuchga kirganligi tufayli harbiy xizmatdan boʻshatilgan kontrakt boʻyicha harbiy xizmatchilar boʻshatilish davrida harbiy xizmatga yaroqliligini aniqlash boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkazilmaydilar (harbiy xizmatdan boʻshatilgandan keyin aniqlangan va xizmat davrida tashxisi qoʻyilmagan endogen ruhiy kasallikka chalingan, boʻshatilishining sababi ushbu kasallik oqibatidagi xatti-harakatlar tufayli boʻlgan shaxslar bundan mustasno). 108. Safarbarlik eʼlon qilinganda, shuningdek, favqulodda vaziyatlarda yoki Oʻzbekiston Respublikasiga qarshi qurolli tajovuz roʻy berganda aholini himoya qilish uchun jalb qilinadigan rezerv va zaxiradagi harbiy xizmatga majburlar navbatdan tashqari tibbiy koʻrikdan oʻtkazilishi mumkin. 109. Harbiy xizmatga majbur shaxs kasallik tashxisini aniqlash uchun davlat sogʻliqni saqlash tizimi tasarrufidagi davolash-profilaktika muassasalarida ambulator yoki statsionar ravishda tibbiy tekshiruvdan oʻtishga yuborilishi mumkin. 110. Harbiy xizmatga majburlar rezerv toifasi, harbiy-hisob mutaxassisligi va xizmatdagi maqsadlariga koʻra MIBB huzuridagi tibbiy komissiyalar tomonidan takroriy tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi. Tibbiy komissiyalar yoki HTK tomonidan E yaroqlilik toifasi tayinlangan va harbiy xizmatga majburlar roʻyxatiga oʻtkazilgan shaxslar 27 yoshga toʻlgunlariga qadar har 3 yilda bir marta takroriy tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi. Tegishli vazirlik va idoralar tomonidan belgilangan kasallik va shikastlanish (yaradorlik, jarohat) tufayli salomatligiga koʻra tibbiy komissiyalar yoki HTK tomonidan avval F toifasi yoki ruhiy va xulq atvor buzilishlari (ruhiyatga faol taʼsir etuvchi vositalarni isteʼmol qilish natijasida kelib chiqqan ruhiy va hulq-atvorning buzilishlaridan tashqari), epilepsiya va epileptik tutqanoqlar, kaft yoki barmoqlarning nuqsonlari yoki shakl buzilishlari yoki yoʻqligi, yassi oyoqlilik yoki oyoq panjasining boshqa shakl oʻzgarishlari yoki barmoqlarning nuqsonlari, bosh suyagining jarohati va jarrohlik amaliyotidan keyingi nuqsonlari aniqlanib E yaroqlilik toifasi tayinlangan shaxslar takroriy tibbiy koʻrikdan oʻtkazilmaydi. Rezerv yoki zaxirada turgan ofitserlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazishning davriyligi Mudofaa vazirligi tomonidan belgilanadi. 111. Avval E yaroqlilik toifasi tayinlangan fuqarolarga davlat sogʻliqni saqlash tizimi tasarrufidagi davolash-profilaktika muassasalarida oʻtkazilgan tibbiy tekshiruvlar natijasida avval qoʻyilgan tashxis oʻzgartirilgan yoki ular sogʻlom deb topilgan holatlarda ular takroriy tibbiy koʻrikdan oʻtkazilishi mumkin. 112. Agar rezervdagi (isteʼfodagi) harbiy xizmatga majbur shaxs harbiy xizmatdan boʻshatilish davridagi oʻzining harbiy xizmatga yaroqliligini aniqlash yoki HTKning shu davr uchun chiqargan xulosasini qayta koʻrib chiqish haqidagi masalani koʻtarsa (harbiy xizmatdan boʻshatilishning asosini oʻzgartirish maqsadida), MIBB uning arizasi, shaxsiy yigʻma jildi, tibbiy kitobchasi hamda murojaat yoʻllovchi yoki davolash-profilaktika va harbiy-tibbiy muassasalardan olingan boshqa tibbiy hujjatlarni MHTKga yuboradi. MHTK zarurat tugʻilganda, qoʻshimcha tarzda, murojaatchining harbiy xizmatni oʻtash davridagi va harbiy xizmatdan boʻshatilgandan keyingi yaqin vaqt ichidagi salomatligini tavsiflovchi barcha tibbiy va boshqa hujjatlarni soʻrab oladi hamda tegishli vazirlik va idoralar bosh tibbiy mutaxassislari bilan hamkorlikda oʻrganib chiqadi. Agar bunda harbiy xizmatdan boʻshatilish davrida amalda boʻlgan Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tibbiy koʻrikdan oʻtkazish toʻgʻrisidagi Nizom talablariga muvofiq murojaat qilgan shaxsning iltimosini qanoatlantirish uchun asoslar mavjud boʻlsa, MIBB rezervdagi (isteʼfodagi) harbiy xizmatga majbur shaxsni hozirgi vaqtda harbiy xizmatga yaroqliligini aniqlash maqsadida tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uchun MIBB huzuridagi tibbiy komissiyaga yoki HTKga yuboradi. Rezervdagi (isteʼfodagi) harbiy xizmatga majbur shaxsni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish natijalari ekspert hujjatiga kiritiladi. Bunda kasallik yoki shikastlanish (yaradorlik, jarohat)ning sababiy bogʻliqliligi toʻgʻrisidagi masala tibbiy komissiya yoki HTK tomonidan koʻrib chiqilmaydi. Ekspert va tibbiy hujjatlar koʻrib chiqish uchun MIBB yoki HTK tomonidan MHTKga yuboriladi. Ushbu hujjatlardan tashqari MHTKga tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning shaxsiy va nafaqa yigʻma jildlari, harbiy xizmatni oʻtagan va haqiqiy harbiy xizmatdan boʻshatilishidan keyingi davrlarga oid barcha tibbiy hujjatlari, TMEKning tibbiy koʻrikdan oʻtkazish toʻgʻrisidagi dalolatnomalari ham taqdim etiladi. Tibbiy komissiya yoki HTK xulosasining asoslanganligini koʻrib chiqish vaqtida, kasallik yoki shikastlanish (yaradorlik, jarohat)ning harbiy xizmat bilan bogʻliqligi toʻgʻrisida shubhasiz maʼlumotlar mavjud boʻlgan taqdirda, MHTK ularning sababiy bogʻliqligi toʻgʻrisidagi xulosani qabul qiladi. Alohida hollarda rezervdagi (isteʼfodagi) harbiy xizmatga majbur shaxs tibbiy koʻrikdan oʻtish uchun bevosita MHTKga murojaat qilishi mumkin, rezervdagi (isteʼfodagi) harbiy xizmatga majbur shaxsning tibbiy kitobchasi va boshqa tibbiy hujjatlari oʻrganib chiqilgandan soʻng, zarur hollarda, u MHTK raisi tomonidan harbiy xizmatga yaroqliligini aniqlash maqsadida tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uchun tegishli tibbiy komissiya yoki HTKga yuborilishi mumkin. 113. Mazkur Nizomning 7-bandi “g”, “j”, “n”, “s”, “t” kichik bandlarida nazarda tutilgan fuqarolarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazishning barcha holatlarida HTK tomonidan ularning orttirgan kasalliklari va olgan shikastlanishlarining (yaradorliklari, jarohatlari) sababiy bogʻliqligi aniqlanadi, kasallik orttirgan va shikastlanish (yaradorlik, jarohat) olgan ushbu shaxslar tergov ostida boʻlgan yoki ularga nisbatan qoʻzgʻatilgan jinoiy ish sudga oshirilgan holatlar bundan mustasno. 114. Mazkur Nizomning 7-bandi “o”, “p” kichik bandlarida nazarda tutilgan fuqarolarning orttirgan kasallik va olgan shikastlanishlari (yaradorliklari, jarohatlari) ning sababiy bogʻliqligi MHTK tomonidan ular roʻyxatda turgan MIBB boshliqlarining yoʻllanmasiga asosan quyidagi holatlarda koʻrib chiqiladi: fuqaro harbiy xizmatni (harbiy yigʻinlarni) oʻtash davrida HTK tomonidan tibbiy koʻrikdan oʻtkazilgan, davolanishda boʻlgan yoki salomatligiga koʻra harbiy xizmatdan boʻshatilgan boʻlsa; fuqaro harbiy xizmatni (harbiy yigʻinlarni) oʻtash davrida kasallik orttirgan yoki shikastlanish (yaradorlik, jarohat) olgan yoxud orttirilgan kasallik yoki olingan shikastlanishning (yaradorlik, jarohatning) asorati u harbiy xizmatdan boʻshatilgandan (harbiy yigʻinlar tugagandan) keyin aniqlangan boʻlsa, shikastlanish (yaradorlik, jarohatning) olinishi yoki, shu jumladan, oʻlimga olib kelgan kasallikning boshlanishini harbiy xizmatni (harbiy yigʻinlarni) oʻtash davri bilan bogʻlash mumkin boʻlgan hollarda. 115. Tibbiy komissiya va HTK kasalliklar mavjudligida quyidagi mazmundagi xulosalarni qabul qiladi: a) “kasallik frontda boʻlganligi bilan bogʻliq”: agar tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxs kasallikni Ikkinchi jahon urushi davrida harakatdagi armiya safida, 1939-yilda Xalxin-Gol koʻli, 1938-yilda Xasan koʻli boʻyidagi janglar, 1939-yilda Gʻarbiy Belorussiya va Gʻarbiy Ukrainaning SSSR bilan birlashish davridagi jangovar harakatlarda, 1939-1940-yillar Sovet-Finlyandiya urushida, 1945-yil Yaponiya bilan urushda, 1924 — 1958-yillar Xitoyda, 1956-yil Vengriyada, 1962 — 1964-yillar Jazoirda, 1962 — 1975-yillar Misrda, 1961 — 1969-yillar Yaman Arab Respublikasida, 1961 — 1972-yillar Vyetnamda, 1967 — 1973-yillar Suriyada, 1975 — 1979-yillar Angolada, 1967 — 1969-yillar Mozambikda, 1970-yil Kambojada, 1972-1973-yillar Bangladeshda, 1960 — 1970-yillar Laosda, 1982-yil Suriya va Livanda va 1978 — 1989-yillar Afgʻonistonda olib borilgan jangovar harakatlarda orttirgan yoki ushbu voqealardan oldin orttirilgan kasallik kechishining rivojlanishi (ogʻirlashuvi) qayd etilgan yoki agar surunkali, sekinlik bilan ogʻirlashuvchi kasallik tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning harakatdagi armiya safidan boʻshatilgandan keyin birinchi besh yil ichida berilgan tibbiy hujjatlarda yoki kasallik kechishining oʻziga xos xususiyatlariga koʻra kasallik boshlanishini uning yuqorida koʻrsatilgan voqealarda qatnashish davri bilan bogʻlash mumkin boʻlsa; b) “kasallik harbiy xizmatni oʻtash davrida orttirilgan”: agar kasallik tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsda harbiy xizmatni (harbiy yigʻinlarni) oʻtash davrida yuzaga kelgan yoki koʻrsatilgan davrda muddatli harbiy xizmatga (harbiy yigʻinlarga) chaqirilgunga, kontrakt boʻyicha harbiy xizmatga kirgunga qadar yuzaga kelgan kasallikning rivojlanishi (ogʻirlashuvi), shuningdek, surunkali, sekin rivojlanib boruvchi kasallikning tashxisi harbiy xizmatdan boʻshatilgandan soʻng qoʻyilgan boʻlsa, tibbiy hujjatlar va kasallik kechishining oʻziga xos xususiyatlari kasallikning boshlanishini harbiy xizmatni (harbiy yigʻinlarni) oʻtash davri bilan bogʻlash imkonini bersa; agar tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsda kasallik harakatdagi armiya tarkibiga kirmagan harbiy qism, organ va muassasalarda harbiy xizmatni (harbiy yigʻinlarni) oʻtash davrida yoki jangovar harakatlar olib borilayotgan davlatga chiqib ketgunga qadar yuzaga kelgan hamda ushbu davlatdagi harbiy xizmat kasallikni rivojlantirmagan (ogʻirlashtirmagan) boʻlsa; agar shikastlanish (yaradorlik, jarohat) harbiy xizmatni (harbiy yigʻinlarni) oʻtash davrida olingan, ammo tibbiy koʻrikdan oʻtkazish paytida shikastlanish (yaradorlik, jarohat) olinishning sabablari toʻgʻrisidagi hujjatlar mavjud boʻlmasa; v) “kasallik harbiy xizmat majburiyatlarini ijro etishda orttirilgan” — qonun hujjatlarida koʻzda tutilgan hollarda. g) “kasallik Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlardagi xizmat bilan bogʻliq emas”: agar kasallik tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsda u harbiy xizmatga (harbiy yigʻinlarga) chaqirilguniga, kontrakt boʻyicha harbiy xizmatga kirguniga qadar yuzaga kelgan va harbiy xizmat (harbiy yigʻinlar) davrida uning harbiy xizmatga yaroqlilik toifasini oʻzgarishiga sabab boʻladigan darajada rivojlanmagan (ogʻirlashmagan) boʻlsa; agar kasallik tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsda u harbiy xizmatdan boʻshatilganidan, harbiy yigʻinlar tugaganidan keyin yuzaga kelgan boʻlib, bunda kasallik boshlanishini harbiy xizmat (harbiy yigʻinlar) oʻtash davri bilan bogʻlashning imkoni boʻlmasa. 116. Tibbiy komissiya va HTK shikastlanish (yaradorlik, jarohat) mavjudligida quyidagi mazmundagi xulosalar qabul qiladi: a) “shikastlanish (yaradorlik, jarohat) Oʻzbekiston Respublikasini himoya qilishda olingan” — agar tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxs shikastlanish (yaradorlik, jarohat)ni Oʻzbekiston Respublikasini himoya qilish, harakatdagi armiya safidagi harbiy xizmat davrida harbiy xizmat majburiyatlarini (xizmat majburiyatlarini) ijro etish yoki Oʻzbekiston Respublikasi Davlat chegaralarini qoʻriqlash chogʻida olingan boʻlsa; b) “shikastlanish (yaradorlik, jarohat) harbiy xizmat majburiyatlarini ijro etishda olingan”: agar shikastlanish (yaradorlik, jarohat) tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxs tomonidan Qurolli Kuchlarining Umumharbiy nizomlarida koʻzda tutilgan harbiy xizmat majburiyatlarini ijro etishda olingan boʻlsa; agar shikastlanish (yaradorlik, jarohat) tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxs tomonidan favqulodda vaziyatlar sharoitida, qoʻshinlar ishtirokidagi maxsus harakatlar (operatsiyalar) oʻtkazilayotganda yoki qurolli toʻqnashuvlar davrida vazifalarni bajarish vaqtida; jangovar harakatlar olib borilgan xorijiy davlatlarda harbiy xizmatni oʻtash davrida, xorijiy davlatlarda razvedka va kontrrazvedka ishlarini olib borgan davrda olingan boʻlsa; agar shikastlanish (yaradorlik, jarohat) tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxs tomonidan harakatdagi armiya tarkibiga kirmagan harbiy qismlarda, shtab va muassasalarda oʻquv, maxsus va nazorat yigʻinlarini oʻtash davrida, shuningdek, harbiy xizmat manfaatlari yoʻlida biror-bir harakatni amalga oshirish chogʻida olingan boʻlsa; agar zararlanish tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxs tomonidan harbiy xizmat majburiyatlarini ijro etish chogʻida harbiy mehnatga oid omillarning sogʻliqqa taʼsirlari natijasida olingan boʻlsa. Ushbu xulosa tegishli vazirlik va idoralar sanitariya-epidemiologiya xizmatlari mutaxassislari ishtirokida HTK tomonidan qabul qilinib, keyin MHTK da koʻrib chiqiladi; agar tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxs shikastlanishni (yaradorlik, jarohatni) xizmat majburiyatlarini ijro etish chogʻida hasharot yoki sudralib yuruvchining chaqishi, hayvon tomonidan yetkazilgan tan-jarohati oqibatida olgan boʻlsa; agar tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxs shikastlanishni (yaradorlik, jarohatni) davlat yoki jamoatchilik oldidagi majburiyatlar, shuningdek, jamoat tashkilotlarining maxsus topshiriqlarini, garchi bu topshiriqlar harbiy xizmatni oʻtash bilan bogʻliq boʻlmasa-da, bajarish vaqtida olgan boʻlsa; agar tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxs shikastlanishni (yaradorlik, jarohatni) donorlik vazifasini bajarish tufayli olgan boʻlsa; v) “shikastlanish (yaradorlik, jarohat) harbiy xizmat majburiyatlarini ijro etish bilan bogʻliq boʻlmagan baxtsiz hodisa oqibatida olingan”: agar tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxs shikastlanishni (yaradorlik, jarohatni) Qurolli Kuchlar Umumharbiy nizomlarida koʻzda tutilgan harbiy xizmat majburiyatlarini ijro etish bilan bogʻliq deb topilmagan holatlarda olgan boʻlsa; agar tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxs shikastlanishni (yaradorlik, jarohatni) xizmat tekshiruvi, tergov oldi tekshiruv va tergov natijasida aniqlangan qonunbuzarlik harakati oqibatida olgan boʻlsa; agar tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxs oʻziga qasddan tanaga shikast (yaradorlik, jarohati) yetkazgan, ammo buning uchun jinoiy javobgarlikka tortilmagan yoki unga nisbatan jinoyat ishi tergov yoki sud organlari tomonidan toʻxtatilgan boʻlsa; g) “shikastlanish (yaradorlik, jarohat) Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlardagi xizmat bilan bogʻliq emas”: agar tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxs shikastlanishni (yaradorlik, jarohatni) harbiy xizmatga (harbiy yigʻinlarga) chaqirilguniga, kontrakt boʻyicha harbiy xizmatga kirguniga qadar olgan va harbiy xizmat (harbiy yigʻin) davrida uning rivojlanishi (kechishini ogʻirlashishi) kuzatilmagan boʻlsa. 117. Radiatsiya omillarining taʼsiri bilan bogʻliq boʻlmagan, ammo Chernobl AESdagi halokat oqibatlarini bartaraf etish bilan bogʻliq boʻlgan kasalliklarning sababiy bogʻliqligini belgilash vaqtida HTK tomonidan quyidagi tahrirda xulosa qabul qilinadi: “kasallik Chernobl AESdagi halokat oqibatlarini bartaraf etish ishlarini bajarish bilan bogʻliq”. 118. Oʻzbekiston Respublikasini himoya qilish, frontda boʻlish, harbiy xizmat majburiyatlarini ijro etishda olingan shikastlanishning (yaradorlik, jarohatning) sababiy bogʻliqligi toʻgʻrisidagi HTK xulosasi xizmat va tergov oldi tekshiruvlari yoki jinoiy ish materiallariga koʻra berilgan shikastlanish (yaradorlik, jarohat) olishning holati boʻyicha ishonchli maʼlumotlar mavjud boʻlgan hujjat asosida qabul qilinadi. Bundan tashqari, Oʻzbekiston Respublikasini himoya qilish, frontda boʻlish, harbiy xizmat majburiyatlarini ijro etishda orttirilgan kasallik yoki olingan shikastlanishning (yaradorlik, jarohatning) sababiy bogʻliqligi toʻgʻrisidagi HTK xulosasini qabul qilish uchun tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning harbiy guvohnomasidagi harbiy qismning gerbli muhri bilan tasdiqlangan yozuvlar, shikastlanish (yaradorlik, jarohat) olganligi toʻgʻrisida harbiy qism komandirining buyrugʻidan koʻchirma, shuningdek, arxiv muassasalaridan olingan maʼlumotnomalar hamda shikastlanish (yaradorlik, jarohat) holati toʻgʻrisidagi boshqa ishonchli maʼlumotlar asos boʻlishi mumkin. Guvohlarning koʻrsatmalari Oʻzbekiston Respublikasini himoya qilish, frontda boʻlish, harbiy xizmat majburiyatlarini ijro etishda orttirilgan kasallik va olingan shikastlanishlarning (yaradorliklar, jarohatlarning) sababiy bogʻliqligini belgilash uchun asos boʻla olmaydi. 119. Kasalliklar bilan bir qatorda shikastlanishning (yaradorlik, jarohatning) asoratlari ham mavjud boʻlgan harbiy xizmatchilar, harbiy yigʻinlarni oʻtayotgan fuqarolarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish chogʻida ularning sababiy bogʻliqligi toʻgʻrisidagi HTK xulosasi alohida tarzda mazkur Nizomning 115, 116-bandlarida nazarda tutilgan shakllarda qabul qilinadi. 120. Agar tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsda turli sharoitlarda orttirilgan (olingan) bir necha kasalliklar yoki shikastlanishlarning (yaradorliklar, jarohatlarning) asoratlari aniqlangan boʻlsa, ularning sababiy bogʻliqligi toʻgʻrisidagi HTK xulosalari ham shikastlanish holatlari hisobga olingan holda alohida tarzda qabul qilinadi. 121. Tergov ostida boʻlgan yoki qoʻzgʻatilgan jinoiy ish sudga oshirilgan harbiy xizmatchilar, harbiy yigʻinlarni oʻtayotgan fuqarolarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazishda, kasallikning sababiy bogʻliqligi toʻgʻrisida quyidagi mazmundagi xulosa chiqariladi: “ishi tergovda”, qavs ichida esa quyida keltirilgan taʼriflardan biri koʻrsatiladi: “kasallik Qurolli Kuchlardagi xizmat bilan bogʻliq emas”; “kasallik harbiy xizmatni oʻtash davrida orttirilgan” yoki “kasallik harbiy qismni oʻzboshimchalik bilan tashlab ketgan davrda orttirilgan”. Shikastlanishlarning (yaradorliklar, jarohatlarning) sababiy bogʻliqligi ham shunday shaklda koʻrsatiladi. Agar tergov toʻxtatilgan boʻlsa, bu masala mazkur Nizomning 115, 116-bandlarida nazarda tutilgan tartibda hal qilinadi. 122. Kasallikning, shikastlanishning (yaradorlik, jarohatning) Oʻzbekiston Respublikasini himoya qilish, frontda boʻlish, harbiy xizmat majburiyatlarini ijro etish bilan sababiy bogʻliqligi toʻgʻrisidagi HTK xulosasi boshqa xulosalar qatori tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsga oid tibbiy hujjatlarga shikastlanish (yaradorlik, jarohat) olingan, kasallik orttirilgan holatni tasdiqlovchi hujjatga tayangan holda kiritilishi shart. Ekspert hujjatlarini (kasallik toʻgʻrisidagi guvohnomalar, maʼlumotnomalar, tibbiy koʻrikdan oʻtkazish varaqasi va tibbiyotga oid boshqa hujjatlar) rasmiylashtirish chogʻida mazkur qaydni yozish uchun asos boʻlgan hujjatlar majburiy tarzda koʻrsatilgan holda, shikastlanish (yaradorlik, jarohat) olingan, kasallik orttirilgan holatlar bayon etiladi, shikastlanish (yaradorlik, jarohat) asoratlarining obyektiv tekshiruvi natijalari keltirib oʻtiladi, shuningdek, boshqa aniqlangan kasalliklar bilan bir qatorda ushbu asoratlarning toʻliq tashxisi koʻrsatiladi. Shikastlanish (yaradorlik, jarohat) olinganligi, kasallik orttirilganligi haqiqiyligini va ushbu holatlarni tasdiqlovchi hujjatlar mavjud boʻlgan taqdirda, ularning asoratlari tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxsning harbiy xizmatga (harbiy mutaxassisligi boʻyicha xizmat va boshqalarga) yaroqliligini cheklashi yoki cheklamasligidan qatʼi nazar, shikastlanish (yaradorlik, jarohat) yoki kasallikning, Oʻzbekiston Respublikasini himoya qilish, frontda boʻlish, harbiy xizmat majburiyatlarini ijro etish bilan sababiy bogʻliqligi toʻgʻrisidagi HTK xulosasi ekspert hujjati (kasallik toʻgʻrisidagi guvohnoma, maʼlumotnoma, tibbiy koʻrikdan oʻtkazish varaqasi va tibbiyotga oid boshqa hujjatlar)da qayd etiladi. 123. Ushbu Nizom talablari buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonun hujjatlariga muvofiq javob beradilar.