Davlat organlari ustidan jamoatchilik nazoratini oʻrnatishning zamonaviy shakllari joriy etilishi munosabati bilan Vazirlar Mahkamasining “Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari faoliyatini yanada takomillashtirish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2021-yil 18-iyundagi 380-son qaroriga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish haqida
(resolution, 2023-09-22)

Oʻtgan davr mobaynida mamlakatimizda fuqarolik jamiyatini rivojlantirish, mahalla institutini jamoatchilik boshqaruvi va nazoratining tayanch boʻgʻiniga aylantirish, davlat organlarining fuqarolar bilan yaqin hamkorligini yoʻlga qoʻyish, ularning ochiq va oshkora faoliyat koʻrsatishini taʼminlash, aholini jamiyat va davlat ishlarini boshqarishga faol jalb etish, davlat organlari faoliyati ustidan taʼsirchan jamoatchilik nazoratini oʻrnatish yuzasidan kompleks chora-tadbirlar amalga oshirildi. Shu bilan birga, mamlakatni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishning jadal surʼatlari jamiyat va davlat ishlarini boshqarishda fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari hamda fuqarolik jamiyatining boshqa institutlari rolini yanada oshirish, davlat organlari ustidan samarali jamoatchilik nazoratini oʻrnatish yoʻnalishida ularning faoliyatini kuchaytirish uchun qoʻshimcha shart-sharoitlar yaratish zarurligini taqozo etmoqda. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “2022 — 2026-yillarga moʻljallangan Yangi Oʻzbekistonning taraqqiyot strategiyasini “Insonga eʼtibor va sifatli taʼlim yili”da amalga oshirishga oid davlat dasturi toʻgʻrisida” 2023-yil 28-fevraldagi PF-27-son Farmoniga muvofiq Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Vazirlar Mahkamasining “Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari faoliyatini yanada takomillashtirish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2021-yil 18-iyundagi 380-son qaroriga ilovaga muvofiq quyidagilarni nazarda tutuvchi oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilsin: “mahalla nazorati” va “mahalla raisi soʻrovi” institutlarini joriy etish; har bir fuqarolar yigʻini huzurida mahalla raisi rahbarligida mahalla nazorati guruhini tashkil etish; mahalla nazorati guruhini fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlarining namunaviy tuzilmasiga kiritish; mahalla nazorati guruhi tomonidan aholi eʼtirozlariga eng koʻp sabab boʻlayotgan muammolarni aniqlash maqsadida muntazam ravishda muhokamalar oʻtkazish; mahalla fuqarolar yigʻini kengashida tegishli davlat organlari va tashkilotlari rahbarlari hamda masʼul xodimlarining amalga oshirilgan ishlar boʻyicha axborotlarini muntazam ravishda eshitib borish. 2. Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi Raqobatni rivojlantirish va isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish qoʻmitasi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari hamda manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda ikki oy muddatda Fuqarolar yigʻini huzuridagi mahalla nazorati guruhi toʻgʻrisidagi namunaviy nizom asosida fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari tomonidan tegishli nizomlarning ishlab chiqilishi va tasdiqlanishiga hamda ularning faoliyati samarali tashkil etilishiga har tomonlama koʻmaklashsin. 3. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vaziri B.A. Musayev zimmasiga yuklansin. 1. 1-ilova bilan tasdiqlangan Fuqarolar yigʻini toʻgʻrisidagi namunaviy nizomga ilovaning matni quyidagi tahrirda bayon etilsin: Fuqarolar yigʻini majlisi (fuqarolar vakillarining yigʻilishi) Taftish komissiyasi Fuqarolar yigʻinining Kengashi Fuqarolar yigʻinining raisi Mahalladagi xotin-qizlar faoli Huquq-tartibot masalalari boʻyicha oʻrinbosar — profilaktika inspektori Oilaviy qadriyatlarni mustahkamlash komissiyasi Keksalar va faxriylar ishlari boʻyicha maslahatchi Xotin-qizlar bilan ishlash boʻyicha komissiya Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish, obodonlashtirish va koʻkalamzorlashtirish boʻyicha komissiya “Keksalar maslahati” guruhi Yoshlar masalalari boʻyicha maslahatchi “Ota-onalar universiteti” jamoatchilik tuzilmasi Mahalla nazorati guruhi “Fidokor yoshlar” jamoatchilik patrul guruhi “Ayollar maslahat Kengashi” Ijtimoiy qoʻllab-quvvatlash va jamoatchilik nazorati boʻyicha komissiya ”. 2. 3-ilovada: a) 3-bandning toʻrtinchi xatboshisi quyidagi mazmundagi toʻrtinchi va beshinchi xatboshilar bilan almashtirilsin: ““Keksalar maslahati” guruhi; “Mahalla nazorati” guruhi”; b) quyidagi mazmundagi 41-bob bilan toʻldirilsin: 581. Mahalla nazorati guruhining maqsadi aholining davlat va jamiyat ishlarini boshqarishda ishtirokini kengaytirish orqali davlat organlari va tashkilotlari faoliyati ustidan jamoatchilik nazoratini oʻrnatishdan iborat. 582. Quyidagilar Mahalla nazorati guruhining asosiy vazifalari hisoblanadi: qabul qilinayotgan normativ-huquqiy hujjatlarda, qarorlarda, shuningdek, davlat, tarmoq va hududiy rivojlantirish dasturlarida jamoatchilik manfaatlari va jamoatchilik fikri hisobga olinishi ustidan jamoatchilik nazoratini amalga oshirish; fuqarolarning, yuridik shaxslarning huquqlari va qonuniy manfaatlarini, jamiyat manfaatlarini himoya qilish sohasidagi qonunchilik talablarining taʼminlanishi ustidan jamoatchilik nazoratini amalga oshirish; davlat organlari va tashkilotlariga, ularning mansabdor shaxslari zimmasiga yuklangan, ijtimoiy va jamoatchilik manfaatlariga daxldor boʻlgan vazifalar va funksiyalar bajarilishi ustidan jamoatchilik nazoratini amalga oshirish; davlat xizmatlarini koʻrsatish boʻyicha davlat organlari va tashkilotlari, ularning mansabdor shaxslarining faoliyati ustidan jamoatchilik nazoratini amalga oshirish; davlat organlari va tashkilotlari, ularning mansabdor shaxslarining ijtimoiy sheriklik doirasida amalga oshiriladigan bitimlar, shartnomalar, loyihalar va dasturlarni bajarishga doir faoliyati ustidan jamoatchilik nazoratini amalga oshirish; mahallada tadbirkorlikni rivojlantirish, aholi bandligini taʼminlash va kambagʻallikni qisqartirish masalalari boʻyicha tuman (shahar) hokimining yordamchisi, mahalladagi yoshlar yetakchisi va xotin-qizlar faoli, ichki ishlar organlari tayanch punkti profilaktika (katta) inspektorlari faoliyati ustidan jamoatchilik nazoratini amalga oshirish. 583. Mahalla nazorati guruhi oʻziga yuklangan vazifalarga muvofiq quyidagi funksiyalarni amalga oshiradi: tegishli hududda qonunlar va boshqa qonunchilik hujjatlarining bajarilish holatini oʻrganadi; davlat organlari va tashkilotlari faoliyatiga doir masalalar yuzasidan fuqarolarning murojaatlarini koʻrib chiqishda ishtirok etadi, shuningdek, ularni koʻrib chiqish natijalari boʻyicha davlat organlari va tashkilotlariga tegishli takliflar kiritadi; davlat organlari va tashkilotlarining mahallaga biriktirilgan xodimlari tomonidan bajarilayotgan ishlarning natijalarini tahlil qiladi; davlat organlari va tashkilotlari faoliyatida mavjud kamchiliklarni bartaraf etish boʻyicha takliflar ishlab chiqadi, shuningdek, kiritilgan takliflarni mazkur davlat organlari va tashkilotlari xodimlari oʻrtasida muhokama qilishga bagʻishlangan tadbirlarda ishtirok etadi; qabul qilingan dasturlar asosida amalga oshirilgan ishlarning samaradorligini tahlil qiladi, shuningdek, yoʻl qoʻyilgan kamchiliklarni bartaraf etish yuzasidan takliflar tayyorlaydi; ijtimoiy ahamiyatga ega normativ-huquqiy hujjatlar va davlat organlari va tashkilotlarining boshqa qarorlari loyihalarini koʻrib chiqishda ishtirok etadi; atrof-muhitni muhofaza qilish va tabiiy resurslardan oqilona foydalanish sohasidagi qonunchilik talablari buzilganligi aniqlangan holatlar yuzasidan choralar koʻrish toʻgʻrisida tegishli davlat organlari va tashkilotlariga takliflar kiritadi; jamoatchilik nazorati natijalariga koʻra taklif va tavsiyalar ishlab chiqish hamda ularni tegishli davlat organlari va tashkilotlariga koʻrib chiqish uchun yuborish; jamoatchilik nazorati natijalari asosida aniqlangan muammo va kamchiliklarni bartaraf qilish yuzasidan takliflar ishlab chiqadi. 584. Mahalla nazorati guruhi oʻz vazifalarini amalga oshirishda ommaviy axborot vositalari, nodavlat notijorat tashkilotlar, shuningdek, fuqarolar yigʻini kengashi, fuqarolar yigʻinining ijtimoiy qoʻllab-quvvatlash va jamoatchilik nazorati boʻyicha komissiyasi hamda boshqa komissiyalari, hamda fuqarolar yigʻini faoliyatiga koʻmaklashuvchi jamoatchilik tuzilmalari bilan hamkorlik qiladi. 585. Mahalla nazorati guruhi oʻzining asosiy vazifa va funksiyalarini bajarish uchun quyidagi huquqlarga ega: davlat organlari va tashkilotlariga murojaatlar va soʻrovlar yuborish; davlat organlari va tashkilotlarining ochiq hayʼat majlislarida ishtirok etish; davlat organlari va tashkilotlaridan ularning faoliyati samaradorligini oshirish boʻyicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqish uchun zarur boʻlgan axborotlar, statistika va boshqa materiallarni belgilangan tartibda olish; ijtimoiy ahamiyatga ega masalalar, shuningdek, normativ-huquqiy hujjatlar, davlat organlari va tashkilotlarining boshqa qarorlari loyihalari yuzasidan jamoatchilik muhokamasini tashkil etish; davlat organlari va tashkilotlari, ularning mansabdor shaxslarining faoliyatiga taalluqli va ijtimoiy ahamiyatga ega boʻlgan yoxud fuqarolarning, yuridik shaxslarning huquqlari va qonuniy manfaatlariga, jamiyat manfaatlariga daxldor masalalar yuzasidan jamoatchilik eshituvini oʻtkazish; davlat organlari va tashkilotlari, ularning mansabdor shaxslarining faoliyati boʻyicha jamoatchilik manfaatiga daxldor axborotni toʻplash, umumlashtirish va tahlil etish orqali jamoatchilik monitoringini amalga oshirish; normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini jamoatchilik ekspertizasidan oʻtkazish; har oyda mahalla kengashida tegishli davlat organlari va tashkilotlari rahbarlarining amalga oshirilgan ishlar boʻyicha axborotlarini eshitish; aholi eʼtirozlariga eng koʻp sabab boʻlayotgan muammolarni aniqlash maqsadida muntazam ravishda muhokamalarni, shu jumladan, axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalangan holda oʻtkazish; fuqarolarning, yuridik shaxslarning huquqlari va qonuniy manfaatlari, jamiyat manfaatlari buzilganligi aniqlanganda, materiallarni huquqni muhofaza qiluvchi organlarga yuborish; yuklangan vazifalarni bajarish uchun nodavlat notijorat tashkilotlar, ommaviy axborot vositalari, shuningdek, fuqarolar yigʻinining boshqa jamoatchilik komissiyalari va tuzilmalari hamda fuqarolar bilan hamkorlik qilish, seminarlar, davra suhbatlari va boshqa tadbirlarni tashkil etish. Mahalla nazorati guruhi qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin. 586. Mahalla nazorati guruhi oʻz faoliyatini amalga oshirishda: jamoatchilik nazorati toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlari va mazkur Nizom talablariga rioya qilishi; davlat organlari va tashkilotlari faoliyati bilan bogʻliq qonunchilikda belgilangan cheklovlarga amal qilishi; davlat organlari va tashkilotlari, ularning mansabdor shaxslarining oʻz vakolatlari doirasida amalga oshiradigan faoliyatiga aralashmasligi; davlat organlari va tashkilotlari, ularning mansabdor shaxslarining faoliyat koʻrsatishi uchun toʻsqinlik qilmasligi; fuqarolarning shaʼni va qadr-qimmatini tahqirlashga, ularning shaxsiy hayotiga aralashishga yoʻl qoʻymasligi; jamoatchilik nazoratini amalga oshirish jarayonida olingan axborotning, agar bunday axborotni tarqatish qonun bilan cheklangan boʻlsa, oshkor etmasligi shart. 587. Mahalla nazorati guruhi uning rahbari, rahbar oʻrinbosari, kotibi va aʼzolaridan iborat. 588. Mahalla nazorati guruhi aʼzoligiga mahallada obroʻ-eʼtiborli, ijtimoiy faol, boshqalarga ibrat boʻladigan, katta hayotiy tajribaga ega fuqarolar (davlat organlari va tashkilotlarining mansabdor shaxslari bundan mustasno), shuningdek, nodavlat notijorat tashkilotlar, ommaviy axborot vositalari va fuqarolik jamiyatining boshqa institutlari vakillari qabul qilinadi. Mahalla nazorati guruhi tarkibini shakllantirishda gender tenglik tamoyiliga rioya qilinadi, shuningdek, uning tarkibiga nogironligi boʻlgan shaxslar ham kiritiladi. Mahalla nazorati guruhi aʼzolarining soni cheklanmagan. 589. Mahalla nazorati guruhi aʼzolari fuqarolar yigʻini (fuqarolar vakillarining yigʻilishi) tomonidan har 5 yilda saylanadi. Mahalla nazorati guruhiga fuqarolar yigʻini raisi rahbarlik qiladi. Mahalla nazorati guruhi tarkibiga kiritiladigan nomzodga fuqarolar yigʻinida (fuqarolar vakillarining yigʻilishi) hozir boʻlganlarning yarmidan koʻpi yoqlab ovoz bergan taqdirda, u saylangan hisoblanadi. Mahalla nazorati guruhi aʼzosi muddatidan avval guruh tarkibidan chiqarilganda, guruhning yangi aʼzosi bir oy muddat ichida fuqarolar yigʻini (fuqarolar vakillarining yigʻilishi) tomonidan saylanadi. 5810. Mahalla nazorati guruhi oʻzining birinchi tashkiliy yigʻilishida aʼzolar ichidan guruh rahbarining oʻrinbosarini va guruh kotibini saylaydi. 5811. Mahalla nazorati guruhi aʼzolari haqidagi maʼlumotlar, shuningdek, ularning bogʻlanish maʼlumotlari (telefon, pochta va elektron manzillari) va ularga kiritilgan oʻzgartirishlar ular saylangan paytdan boshlab 5 kun ichida tuman (shahar) hokimliklar hamda Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi rasmiy veb-saytlarida (keyingi oʻrinlarda — veb-sayt) alohida boʻlimda eʼlon qilinishi shart. 5812. Quyidagi holatlarda Mahalla nazorati guruhi rahbarining oʻrinbosari, kotibi va aʼzolari guruh tarkibidan chiqarilishi mumkin: ularning Mahalla nazorati guruhi tarkibidan chiqish toʻgʻrisidagi arizasiga muvofiq; uzrli sabablarsiz Mahalla nazorati guruhi yigʻilishlarida ishtirok etmaganda, shuningdek, mazkur Nizomning 585-bandida nazarda tutilgan majburiyatlarni bajarmaganda; ularga nisbatan sudning ayblov hukmi qonuniy kuchga kirganda; vafot etganda, shuningdek, sudning qonuniy kuchga kirgan hal qiluv qarori asosida ular muomalaga layoqatsiz, bedarak yoʻqolgan yoki vafot etgan deb topilganda. 5813. Mahalla nazorati guruhi rahbari: Mahalla nazorati guruhi faoliyatiga rahbarlik qiladi va tashkil etadi; Mahalla nazorati guruhi yigʻilishlarini chaqiradi va kun tartibini belgilaydi; Mahalla nazorati guruhi yigʻilishlarida raislik qiladi; Mahalla nazorati guruhining hujjatlarini imzolaydi; Mahalla nazorati guruhi aʼzolarining zimmasiga yuklangan vazifalar bajarilishini taʼminlaydi; veb-saytda Mahalla nazorati guruhi faoliyati bilan bogʻliq ochiq eʼlon qilinishi lozim boʻlgan maʼlumotlarning joylashtirilishi hamda yangilanib borilishini taʼminlaydi; Mahalla nazorati guruhining samarali ishini taʼminlash boʻyicha boshqa funksiyalarni amalga oshiradi. 5814. Mahalla nazorati guruhi rahbari uzrli sabablarga koʻra boʻlmagan hollarda, uning vazifasini rahbar oʻrinbosari bajaradi. 5815. Mahalla nazorati guruhining kotibi: Mahalla nazorati guruhi yigʻilishlariga barcha zarur materiallar oʻz vaqtida tayyorlanishini taʼminlaydi, davlat organlari va tashkilotlaridan zarur hujjatlar va maʼlumotlarni soʻrab oladi; kun tartibiga muvofiq Mahalla nazorati guruhi yigʻilishlari oʻtkazilishini tashkil etadi; Mahalla nazorati guruhi yigʻilishi oʻtkaziladigan sana, joy va taklif etiladigan shaxslar roʻyxatini guruh rahbari bilan kelishadi; Mahalla nazorati guruhi aʼzolarini va taklif etilgan shaxslarni guruh yigʻilishi oʻtkaziladigan joy, sana va vaqt haqida xabardor qiladi; jamoatchilik nazorati natijalariga koʻra tayyorlangan taklif hamda tavsiyalar tegishli davlat organlari va tashkilotlariga joʻnatilishini taʼminlaydi. 5816. Vazifalar taqsimoti hamda unga asosan tuzilgan Mahalla nazorati guruhining yillik, choraklik ish rejalari guruhning yigʻilishida muhokama etiladi va fuqarolar yigʻini kengashi tomonidan tasdiqlanadi. Mahalla nazorati guruhi ish rejasining ijrosi yuzasidan guruh aʼzolarining amalga oshirilgan ishlar boʻyicha hisobotlari har oyda guruh yigʻilishlarida eshitilib, tegishli qarorlar qabul qilib boriladi. 5817. Mahalla nazorati guruhining yigʻilishi, agar unda guruh aʼzolarining kamida uchdan ikki qismi (kvorum) ishtirok etgan taqdirda, vakolatli hisoblanadi. Yigʻilishni oʻtkazish uchun kvorum shakllanmagan taqdirda, Mahalla nazorati guruhining yangi yigʻilishi oʻtkaziladigan sana eʼlon qilinadi. 5818. Mahalla nazorati guruhi yigʻilishining qarori yigʻilishda ishtirok etadigan guruh aʼzolarining oddiy koʻpchilik ovozi bilan qabul qilinadi. Ovozlar teng boʻlib qolgan taqdirda, Mahalla nazorati guruhi rahbarining ovozi hal qiluvchi ovoz hisoblanadi. 5819. Mahalla nazorati guruhining yakuniy hujjatida bayon etilgan axborot, tavsiya va takliflar davlat organlari va tashkilotlari tomonidan majburiy tartibda koʻrib chiqiladi hamda ular yuzasidan qonuniy qarorlar qabul qilinadi. 5820. Mahalla nazorati guruhi oʻz faoliyati yuzasidan har oyda fuqarolar yigʻini kengashiga, yilning har choragida fuqarolar yigʻiniga (fuqarolar vakillarining yigʻilishiga) hisobot berib boradi. 5821. Mahalla raisi tegishli hududda joylashgan davlat organlari va tashkilotlari mansabdor shaxslariga ularning vakolatlariga kiradigan masalalar yuzasidan asoslantirilgan tushuntirish berish yoki oʻz nuqtai nazarini bayon qilish talabi bilan soʻrov yuborishga haqli. 5822. Davlat sirlari yoki qonun bilan qoʻriqlanadigan boshqa sirni tashkil etuvchi maʼlumotlar boʻlgan hujjatlar fuqarolar yigʻini raisi soʻrovi orqali talab qilib olinishi mumkin emas. 5823. Mahalla raisi soʻrovi fuqarolar yigʻini faoliyati bilan bogʻliq masalalar yuzasidangina yuborilishi lozim. Fuqarolar yigʻini faoliyati bilan bogʻliq boʻlmagan shaxsiy manfaatlarni koʻzlab mahalla raisi soʻrovini yuborish taqiqlanadi. 5824. Mahalla nazorati guruhi yigʻilishida mahalla raisi soʻrovi mazmuni boʻyicha muhokama oʻtkaziladi, zarur boʻlgan hollarda esa, fuqarolar yigʻini kengashining muhokamasiga kiritish tavsiya etiladi. Muhokama natijalari boʻyicha mazkur soʻrovni maʼqullash yoki rad etish toʻgʻrisida tegishli qaror qabul qilinadi. 5825. Mahalla nazorati guruhi yoki fuqarolar yigʻini kengashi tomonidan ijobiy qaror qabul qilingan taqdirda, ushbu qaror qabul qilingan kundan eʼtiboran uch kundan kechiktirmay mahalla raisi soʻrovi davlat organlari va tashkilotlarining tegishli mansabdor shaxsiga yuboriladi. 5826. Mahalla raisi soʻrovi davlat organlari va tashkilotlarining bitta mansabdor shaxsi nomiga ham, bir necha mansabdor shaxsi nomiga ham yuborilishi mumkin. 5827. Mahalla raisi soʻrovi qisqa, loʻnda va tushunarli tarzda fuqarolar yigʻinining rasmiy blankasida rasmiylashtiriladi va mahalla raisi tomonidan imzolanadi. 5828. Mahalla raisi soʻrovida quyidagilar: mahalla raisi soʻrovi yuborilishi sabablarining qisqacha asosi; mahalla raisi soʻrovi kimga yuborilayotgan boʻlsa, oʻsha shaxsning ismi, familiyasi, otasining ismi; axborot (hujjatlar) taqdim etish toʻgʻrisidagi yoki tegishli maʼlumotlarni tekshirish haqidagi talablar; mahalla raisi soʻroviga oʻn besh kun muddat ichida javob taqdim etish koʻrsatilgan boʻlishi lozim. 5829. Mahalla raisi soʻrovi qaysi mansabdor shaxs nomiga yuborilgan boʻlsa, javob xati oʻsha mansabdor shaxs yoki uning vazifasini bajaruvchi tomonidan imzolanadi va soʻrov olingan kundan boshlab oʻn besh kundan kechiktirmay, soʻralgan barcha hujjatlarni ilova qilgan holda fuqarolar yigʻini raisiga yuboriladi. 5830. Mahalla raisi soʻroviga javob xati Mahalla nazorati guruhi yigʻilishida, zarur boʻlgan hollarda esa, fuqarolar yigʻini kengashi majlisida mahalla raisi tomonidan oʻqib eshittiriladi. 5831. Mahalla nazorati guruhining yigʻilishi yoki fuqarolar yigʻini kengashi majlisida mahalla raisi soʻroviga javob xati muhokama qilinib, tegishli qaror qabul qilinadi”.