Tijorat banklari tomonidan jalb qilinadigan depozitlar (omonatlar) boʻyicha foiz stavkalarini shakllantirish mexanizmi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida
(resolution, 2015-07-03)

Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”gi, “Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida”gi qonunlari va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2015-yil 6-maydagi PQ-2344-sonli “Tijorat banklarining moliyaviy barqarorligini yanada oshirish va ularning resurs bazasini rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvi qaror qiladi: 1. Tijorat banklari tomonidan jalb qilinadigan depozitlar (omonatlar) boʻyicha foiz stavkalarini shakllantirish mexanizmi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran uch oydan keyin kuchga kiradi. Ushbu Nizom Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”gi, “Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida”gi qonunlari va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2015-yil 6-maydagi PQ-2344-sonli “Tijorat banklarining moliyaviy barqarorligini yanada oshirish va ularning resurs bazasini rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq tijorat banklarining (bundan buyon matnda banklar deb yuritiladi) jalb qilinadigan depozitlari (omonatlari) boʻyicha foiz stavkalarini shakllantirish qoidalarini belgilaydi. 1. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi: oʻrtacha tortilgan foiz stavkasi — banklar tomonidan hisobot davrida milliy valyutada jalb qilingan yuridik shaxslarning jamgʻarma va muddatli depozitlari hamda jismoniy shaxslarning talab qilib olinguncha, jamgʻarma va muddatli omonatlari, shuningdek bank plastik kartalaridagi mablagʻlar boʻyicha belgilangan yillik foiz stavkalari hamda umumiy depozitlar (omonatlar) summasidan kelib chiqqan holda hisoblanadigan foiz stavkasi; hisobot davri — yilning har bir choragi yakuni boʻyicha olingan davr. 2. Ushbu Nizom talablari banklar tomonidan yuridik va jismoniy shaxslardan milliy valyutada jalb qilinadigan depozitlar (omonatlar)ga tatbiq qilinadi. 3. Oʻzbekiston Respublikasida banklar bank operatsiyalarini amalga oshirishga doir qarorlar qabul qilishda va bank depozitlari (omonatlari) boʻyicha foiz stavkalarini ushbu Nizom talablari asosida belgilashda mustaqildirlar. 4. Banklar ushbu Nizom talablaridan kelib chiqib, depozit va foiz siyosatlariga tegishli oʻzgartirishlarni kiritishlari lozim. Ushbu Nizom talablari banklar tomonidan avval jalb qilingan depozit (omonat) shartnomalari boʻyicha belgilangan foiz stavkalarini oʻzgartirish uchun asos boʻlmaydi. 5. Banklarning depozitlar (omonatlar)ni jalb qilish sohasidagi faoliyati, shu jumladan jalb qilingan depozitlar (omonatlar)ga foiz stavkalarini belgilashi, depozitlar (omonatlar)ni va ularga hisoblangan foiz toʻlovlarini bank va mijoz oʻrtasida tuzilgan depozit (omonat) shartnomalariga muvofiq oʻz vaqtida qaytarishi banklarning depozit va foiz siyosatlariga muvofiq amalga oshiriladi. 6. Banklar jalb qilinadigan depozitlar (omonatlar) boʻyicha foiz stavkalari darajasini Markaziy bank qayta moliyalash stavkasi hamda inflyatsiya darajasining soʻnggi yillardagi oʻzgarishidan kelib chiqqan holda belgilaydilar. 7. Markaziy bank bank omonatchilari, qarz oluvchilari va kreditorlarining manfaatlarini himoya qilish, depozitlar (omonatlar) boʻyicha foiz stavkalarining asossiz oʻsishini oldini olish va shu bilan bogʻliq xatarlarning yuzaga kelishiga yoʻl qoʻymaslik hamda bank tizimi barqarorligini taʼminlash maqsadida muntazam ravishda banklarning depozitlar (omonatlar) boʻyicha foiz stavkalari darajasini monitoring qilib boradi. Bunda, Markaziy bank depozitlar (omonatlar) boʻyicha oʻrtacha tortilgan foiz stavkasi qayta moliyalash stavkasidan oshgan banklarda foiz siyosatining, shu jumladan foiz darajasining asosli ekanligini aniqlash maqsadida mazkur banklarning foiz siyosatini va moliyaviy holatini alohida oʻrganib chiqadi. 8. Markaziy bank muayyan bir bankning jalb qilingan depozitlari (omonatlari) boʻyicha oʻrtacha tortilgan foiz stavkasining asossiz ravishda yuqoriligini, mazkur bankning: aktivlari va kapitali rentabelligi darajasi; foizli daromadlarining yalpi daromaddagi ulushi va aktivlarga nisbati; foizli daromadlarning foizli xarajatlarga nisbati; foizli xarajatlarning umumiy majburiyatlarga nisbati; jalb qilinayotgan mablagʻlarning aylanish muddatlari va bank aktivlarining rentabelligi oʻrtasidagi oʻzaro bogʻliqligi; omonatga jalb qilinayotgan mablagʻlardan foydalanishning samaradorligi darajasi kabi koʻrsatkichlarga taʼsirini hamda bank tizimi boʻyicha oʻrtacha koʻrsatkichlardan pastligi yoki yuqoriligini tanqidiy koʻrib chiqadi va tahlil qiladi. 9. Banklarda depozitlar (omonatlar) boʻyicha oʻrtacha tortilgan foiz stavkasi asossiz oshgan holatlar aniqlanganda Markaziy bank mazkur banklardagi oʻrtacha foiz stavkalarining darajasini maqbullashtirish (pasaytirish) boʻyicha banklarga koʻrsatma beradi. 10. Banklar tomonidan milliy valyutada jalb qilingan depozitlar (omonatlar) boʻyicha oʻrtacha tortilgan foiz stavkasini hisoblash ushbu Nizomning ilovasiga muvofiq banklar tomonidan jalb qilinadigan depozitlar (omonatlar) boʻyicha oʻrtacha tortilgan foiz stavkasini hisoblash metodikasi asosida amalga oshiriladi. 11. Markaziy bank har chorakda banklar tomonidan jalb qilingan depozitlar (omonatlar) boʻyicha oʻrtacha tortilgan foiz stavkalari hisobini ularning maʼlumotlari asosida hisobot davridan keyingi oyning 10-sanasigacha amalga oshiradi. 12. Banklar har chorakda jalb qilingan depozitlar (omonatlar) va ular boʻyicha foiz stavkalari toʻgʻrisidagi hisobotlarni yuritadi va Markaziy bankka taqdim etadi. 13. Hisobotlar konsolidatsiyalashtirilgan holda tayyorlanishi, bankning barcha filiallaridagi depozitlari (omonatlari) toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga qamrab olishi hamda bank Boshqaruvi raisi va tegishli boʻlinma rahbari tomonidan imzolangan boʻlishi lozim. 14. Ushbu Nizom Oʻzbekiston banklari assotsiatsiyasi bilan kelishilgan. Tijorat banklari tomonidan milliy valyutada jismoniy shaxslardan (talab qilib olinguncha, jamgʻarma, muddatli va bank plastik kartadagi mablagʻlar) hamda yuridik shaxslardan (jamgʻarma va muddatli) jalb qilingan depozitlar boʻyicha oʻrtacha tortilgan foiz stavkasi hisoblab chiqiladi. Oʻrtacha tortilgan foiz stavkasi jalb qilingan har bir depozit (omonat) turi boʻyicha foiz stavkasini uning summasiga koʻpaytirib, jami jalb qilingan depozitlar (omonatlar) miqdoriga boʻlish orqali quyidagicha hisoblanadi: Depozit (omonat) turlari Depozit summasi Foiz stavkasi Jami depozitlar, shu jumladan: Vjami PAV I. Jismoniy shaxslarning depozitlari: Vjis. jami Pjis. oʻrt. tortilgan talab qilib olguncha omonatlar va bank plastik kartadagi mablagʻlar; V1 P1 jamgʻarma omonatlari; V2 P2 muddatli omonatlar; V3 P3 II. Yuridik shaxslarning depozitlari: Vyur. jami Pyur. oʻrt. tortilgan jamgʻarma depozitlari; V4 P4 muddatli depozitlar. V5 P5 PAV = (V1 * P1 + V2 * P2 + V3 * P3 + V4 * P4 + V5 * P5) bu yerda, (V1 + V2 + V3 + V4 + V5) PAV — oʻrtacha tortilgan foiz stavkasi; V1, V2, …Vn — n ta shartnoma bitimi boʻyicha jalb qilingan depozitlar (omonatlar) summasi; P1, P2, … Pn — n ta shartnoma bitimida oʻrnatilgan yillik foiz stavkalari. Misol uchun: 1. T/r Depozit turi Depozit miqdori(mln soʻm) Foiz stavkasi(yillik %da) 1. Talab qilib olinguncha 100 0 2. Bank plastik kartadagi mablagʻlar 50 0 Jami: 150 0 Oʻrtacha tortilgan foiz stavkasi = (100 * 0%) + (50 * 0%) = 0% 100 + 50 2. T/r Depozit turi (jamgʻarma) Depozit miqdori(mln soʻm) Foiz stavkasi(yillik %da) 1. “Barkamol avlod” 20 13 2. “Bolalik” 11 10 3. “Yoshlik” 5 9 Jami: 36 11,5 Oʻrtacha tortilgan foiz stavkasi = (20 * 13%) + (11 * 10%) + (5 * 9%) = 11,5% 20 + 11 + 5 3. T/r Depozit turi (muddatli) Depozit miqdori(mln soʻm) Foiz stavkasi(yillik %da) 1. “Qaldirgʻoch” (6 oylik) 10 12 2. “Qaldirgʻoch”(9 oylik) 15 13 3. “Kommunal” 25 14 4. “Navbahor” 5 11 Jami: 55 13,1 Oʻrtacha tortilgan foiz stavkasi = (10 * 12%) + (15 * 13%) + (25 * 14%) + (5 * 11%) = 13,1% 10 + 15 + 25 + 5 4. Jismoniy shaxslardan jalb qilingan omonatlar boʻyicha oʻrtacha tortilgan foiz stavkasini aniqlashda talab qilib olinguncha va bank plastik kartadagi mablagʻlar miqdorining muddatli va jamgʻarma omonatlar miqdoridan oshmagan qismi hisobga olinadi. T/r Omonat turi (jismoniy shaxslar) Omonat miqdori(mln soʻm) Oʻrtacha foiz stavkasi 1. Talab qilib olguncha omonatlar 100 0 2. Bank plastik kartadagi mablagʻlar 50 0 3. Jamgʻarma omonatlari 36 11,5 4. Muddatli omonatlar 55 13,1 Jami: 241 6,2 Oʻrtacha tortilgan foiz stavkasi = (91 * 0%) + (36 * 11,5%) + (55 * 13,1%) = 6,2% 91 + 36 + 55 Oʻrtacha tortilgan foiz stavkasi = (25 * 4%) + (35 * 6,5%) = 5,5% 25 + 35 Jami jalb qilingan depozitlar (omonatlar) boʻyicha oʻrtacha tortilgan foiz stavkasi: Depozit (omonat) turlari Depozit summasi Foiz stavkasi Jami depozitlar, shu jumladan: Vjami PAV I. Jismoniy shaxslarning omonatlari: Vjis. jami = 182 Pjis. oʻrt. tortilgan =6,2 talab qilib olguncha omonatlar va bank plastik kartadagi mablagʻlari; V1 = 91 P1 = 0 jamgʻarma omonatlari; V2 = 36 P2 = 11,5 muddatli omonatlar. V3 = 55 P3 = 13,1 II. Yuridik shaxslarning depozitlari: Vyur. jami = 60 Pyur. oʻrt. tortilgan = 5,5 jamgʻarma depozitlari; V4 = 25 P4 = 4 muddatli depozitlar. V5 = 35 P5 = 6,5 PAV = (182 * 6,2) + (60 * 5,5) = 6,02 %. 182 + 60