Aholi tomorqalari va dehqon xoʻjaliklari yer maydonlaridan samarali foydalanishning qoʻshimcha chora-tadbirlari toʻgʻrisida
(resolution, 2026-02-02)

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Tomorqa yer egalari va dehqon xoʻjaliklari faoliyatida zamonaviy tashkiliy tizimni joriy qilish va moliyaviy qoʻllab-quvvatlashning qoʻshimcha chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2025-yil 14-fevraldagi PF-22-son Farmoni ijrosini taʼminlash maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Quyidagilar: Aholi tomorqasi va ijara asosida ajratilgan yer maydonlaridan samarali foydalanishni tashkil etish tartibi toʻgʻrisidagi nizom 1-ilovaga muvofiq; Aholi tomorqasi va ijara asosida ajratilgan yer maydonlaridan samarali foydalanishni tashkil etishni muvofiqlashtirish boʻyicha respublika shtabi tarkibi va hududiy shtablarning namunaviy tarkibi 2 — 4-ilovalarga muvofiq tasdiqlansin. 2. Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi: a) aholi tomorqalarining yer maydonlarini xatlovdan oʻtkazish va ularda yetishtiriladigan qishloq xoʻjaligi mahsulotlarining hisobini yuritish yoʻnalishida: bir oy muddatda “Online mahalla” elektron platformasida dehqon xoʻjaliklari va aholi tomorqasidagi mavjud yer maydonlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi Kadastr agentligining axborot tizimlaridagi maʼlumotlar asosida onlayn rejimda shakllantirsin; Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi Kadastr agentligi, Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Agrosanoat majmui ustidan nazorat qilish inspeksiyasi, Raqamli texnologiyalar vazirligi huzuridagi Kosmik tadqiqotlar va texnologiyalar agentligi hamda Bosh prokuratura bilan birgalikda 2025-yil 1-iyunga qadar aholi tomorqalarining yer maydonlari toʻliq xatlovdan oʻtkazilishini yakunlab, ularning alohida hisobi yuritilishini yoʻlga qoʻysin; ikki oy muddatda aholi tomorqasi va ijara asosida ajratilgan yer maydonlarida qishloq xoʻjaligi mahsulotlarining hisobini yuritish uchun “Online mahalla” platformasida maʼlumotlar bazasi yaratilishini hamda mahallada tadbirkorlikni rivojlantirish, aholining bandligini taʼminlash va kambagʻallikni qisqartirish masalalari boʻyicha tuman (shahar) hokimining yordamchilari tomonidan tizimli ravishda maʼlumotlarning yangilab borilishini va monitoringi yuritilishini taʼminlasin; b) mahallalarning muayyan turdagi qishloq xoʻjaligi mahsulotlariga ixtisoslashuvini chuqurlashtirish yoʻnalishida: tomorqa yer egalari va dehqon xoʻjaliklari faoliyatini rivojlantirish va qishloq xoʻjaligi mahsulotlari ishlab chiqarishni kengaytirish boʻyicha kengash (keyingi oʻrinlarda — Kengash), tijorat banklari hamda Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi va viloyatlar hokimliklari bilan birgalikda ikki oy muddatda mahallalarni qishloq xoʻjaligi mahsulotlarining muayyan turiga ixtisoslashtirish hisobidan dastlabki bosqichda 100 ta namunali mahalla, kelgusida ularning sonini 500 taga yetkazish boʻyicha reja-grafikni tasdiqlasin; namunali mahallalar joylashadigan tuman (shahar)lardagi aholi tomorqalari va ijaraga berilgan yer maydonlarining 75 foizini bosqichma-bosqich bir xil turdagi yuqori daromadli mahsulotlar yetishtirish uchun qamrab olsin; v) mahallalarda har bir aholi tomorqasi va ijara asosida ajratilgan yer maydonlaridan samarali foydalanish yoʻnalishida: 2025-yil 10-aprelga qadar hududiy va tuman shtablari bilan birgalikda mahallalarga tajribali agronom va yetakchi tadbirkorlarni jalb qilgan holda, ekiladigan ekin turlari va mahsulotlarni yetishtirish reja grafigini tasdiqlasin; tijorat banklari va yetakchi tadbirkorlar yordamida mahsulotlarni yetishtirish, saqlash, saralash, qadoqlash va yetkazib berish bilan bogʻliq maqsadlarga moliyaviy koʻmaklashsin; 2025-yil 20-aprelga qadar aholi tomorqasi va ijara asosida ajratilgan yer maydonlarida yetakchi tadbirkorlar yordamida yuqori daromadli, sifatli urugʻ va koʻchatlarni tizimli yetkazib berish, ekish va har bir tomorqadan samarali foydalanishni tashkil etsin; 2025-yil 1-mayga qadar xalqaro moliya institutlari va xorijiy hukumat moliya tashkilotlarining grantlar va kreditlari hisobidan mahallalarda amalga oshiriladigan “yashil” va resurs tejamkor loyihalarning manzilli roʻyxatini shakllantirsin; yetakchi tadbirkorlar, agronomlar, xorijiy va mahalliy mutaxassislarni jalb qilgan holda, bir hafta muddatda tomorqa egalarini yil davomida oʻqitish reja grafigini tasdiqlasin va joylarda oʻqitishni tashkil etsin; g) suv taʼminoti ogʻir boʻlgan mahallalarda sugʻorish tarmoqlarini yaxshilash orqali tomorqalarda bir xil turdagi mahsulot yetishtirishni taʼminlash yoʻnalishida: 874 ta mahallada sugʻorish tarmoqlarini yaxshilash orqali ushbu mahallalar ixtisoslashuvi darajasini chuqurlashtirish boʻyicha amaliy chora-tadbirlarni amalga oshirsin hamda aholi tomorqalarida ixtisoslashuv asosida mahsulot yetishtirishni tashkil etsin. Bunda, mahallalarga biriktirilgan respublika darajasidagi rahbarlar va ularning oʻrinbosarlari har oyda kamida bir marta biriktirilgan mahallaga chiqqan holda, belgilangan vazifalarni ijro etishda kelib chiqadigan muammolarni tezkor bartaraf etish choralarini koʻrib borsin; d) aholi tomorqasi va ijara asosida ajratilgan yer maydonlarida yetishtirilgan mahsulotlarni sotishga koʻmaklashish yoʻnalishida: Oʻzbekiston Respublikasi Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi hamda Savdo-sanoat palatasi bilan birgalikda tashqi bozorlarni doimiy oʻrganib borish asosida talab yuqori boʻlgan qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini yetkazib berish boʻyicha tavsiyalarni ishlab chiqsin hamda har oyning 10-sanasiga qadar maʼlumotlarni “Online mahalla” platformasiga joylashtirib borsin; Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi huzuridagi Oʻsimliklar karantini va himoyasi agentligi bilan birgalikda bir oy muddatda qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini tashqi bozorlarga olib chiqish uchun karantin ruxsatnomalari va fitosanitar sertifikatlarini rasmiylashtirishga doimiy koʻmaklashib borish tizimini joriy etsin. 3. Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi Markaziy bank hamda tijorat banklari bilan birgalikda “bir kontur — bir mahsulot” tamoyili asosida: yengil konstruksiyali issiqxona, intensiv bogʻ, tokzor, anorzor, gulchilik va koʻchatchilik plantatsiyalarini yaratish hamda rezavor meva yetishtirish boʻyicha namunaviy loyihalar doirasida yuqori daromadli va eksportbop qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini yetishtirish, shuningdek, har bir gektar yer maydonidan kamida 100 mln soʻm daromad olish; aholiga bosqichma-bosqich ijaraga berilgan jami 150 ming gektar yer maydonlarida bir xil turdagi qishloq xoʻjaligi mahsulotlari yetishtirishni yoʻlga qoʻyish choralarini koʻrsin. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki va tijorat banklariga “Oilaviy tadbirkorlik dasturlari” doirasida hamda Vazirlar Mahkamasining “Qishloq xoʻjaligi mahsulotlari ishlab chiqaruvchilarini davlat tomonidan moliyaviy qoʻllab-quvvatlashni tashkil etish toʻgʻrisida” 2021-yil 11-martdagi 130-son qaroriga asosan ajratiladigan kreditlarni ustuvor ravishda ijara asosida ajratilgan yer maydonlarida “bir kontur — bir mahsulot” tamoyili asosida tashkil etiladigan yengil konstruksiyali issiqxona, intensiv bogʻ, tokzor, anorzor, gulchilik va koʻchatchilik plantatsiyalari hamda rezavor meva yetishtirish loyihalarini amalga oshirish uchun yoʻnaltirish tavsiya etilsin. 4. Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda ikki oy muddatda oʻzlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarni ushbu qarorga muvofiqlashtirsin. 5. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari — iqtisodiyot va moliya vaziri J.A. Qoʻchqorov hamda Oʻzbekiston Respublikasi kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vaziri B.E. Zaxidov zimmasiga yuklansin. 1. Ushbu Nizom aholi tomorqalari va ijara asosida ajratilgan yer maydonlaridan samarali foydalanishni tashkil etish tartibini belgilaydi. 2. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi: “mahalla yettiligi” — mahalla fuqarolari yigini raisi, hokim yordamchisi, yoshlar yetakchisi, xotin-qizlar faoli, profilaktika inspektori, ijtimoiy xodim, soliq inspektoridan iborat jamoa. respublika shtabi — Oʻzbekiston Respublikasi kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vaziri boshchiligidagi aholi tomorqalari va ijara asosida ajratilgan yer maydonlaridan samarali foydalanishni tashkil qilish boʻyicha shtab; tuman (shahar) hokimlarining oʻrinbosarlari boshchiligidagi ishchi guruhlar — tuman (shahar) hokimining moliya-iqtisodiyot va kambagʻallikni qisqartirish masalalari, qishloq va suv xoʻjaligi masalalari, kapital qurilish, kommunikatsiyalar, kommunal xoʻjalik, ekologiya va koʻkalamzorlashtirish masalalari hamda yoshlar boʻyicha oʻrinbosarlari boshchiligida aholi tomorqalari va ijara asosida ajratilgan yer maydonlaridan samarali foydalanishni tashkil etish boʻyicha ishchi guruhlar; tuman (shahar) shtablari — tumanlar (shaharlar) hokimi boshchiligidagi aholi tomorqalari va ijara asosida ajratilgan yer maydonlaridan samarali foydalanish ishlarini muvofiqlashtirish boʻyicha shtablar; hududiy shtablar — Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisining va viloyatlar hokimlarining moliya-iqtisodiyot va kambagʻallikni qisqartirish masalalari boʻyicha birinchi oʻrinbosarlari — iqtisodiyot va moliya bosh boshqarmalari boshliqlari boshchiligidagi aholi tomorqalari va ijara asosida ajratilgan yer maydonlaridan samarali foydalanishni tashkil qilish boʻyicha shtablar; 3. Aholi tomorqasi va ijara asosida ajratilgan yer maydonlaridan samarali foydalanishni tashkil qilishga koʻmaklashish maqsadida tumanlar (shaharlar) hokimlarining boshchilik qiladigan, har bir tuman (shaharda) ushbu Nizomga 1 — 4-ilovalarga muvofiq namunaviy tarkibda ishchi guruhlar tashkil etiladi hamda ularga mahallalar taqsimlab beriladi. 4. Mahallalarda aholi tomorqasi va ijara asosida ajratilgan yer maydonlarida ekish ishlari “mahalla yettiligi” va “mahalla bankir”lari tomonidan tashkil etiladi. 5. “Mahalla yettiligi” va “mahalla bankirlari”: ekin ishlarini tashkil etish uchun zarur boʻlgan mablagʻlarga talabni aniqlaydi va moliyalashtirish ishlarini tashkil etadi; hududning iqlim sharoiti va aholining dehqonchilik koʻnikmalaridan kelib chiqib, yiliga 2-3-marta hosil olish imkonini beradigan yuqori daromadli ekin turlarini aniqlaydi; aniqlangan ekin turlaridan kelib chiqib, yuqori daromadli ekin turlarini yer maydonlarida ekish boʻyicha kamida 2-3 xil tavsiya ishlab chiqadi; tomorqa egalari va ijara asosida yer maydonlari olgan aholi bilan uchrashadi va aholiga yuqori daromadli ekinlar ekish boʻyicha ishlab chiqilgan tavsiyalarni, kooperativlarga aʼzo boʻlib ishlash imkoniyatlari, urugʻlik va koʻchatlar hamda mineral oʻgʻitlar bilan taʼminlash (yetakchi tadbirkor orqali, bank krediti yoki oʻz mablagʻi hisobidan sotib olish) va yetishtirilgan mahsulotlarni sotish shartlarini tushuntiradi; mini traktor va motokultivator olgan aholini aniqlab, ulardan kichik guruhlar shakllantiradi va xonadonlar talabiga koʻra, tomorqalarni ekinga tayyorlaydi; tomorqa egalari va dehqon xoʻjaliklari bilan uchrashuv yakunlariga koʻra, ekiladigan ekin turlari boʻyicha takliflarni tasdiqlash uchun mahalla fuqarolar yigʻini kengashiga kiritadi. Bunda quyidagi majburiyatlarni nazarda tutadi: aholi tomorqalariga va ijaraga olingan yer uchastkalariga ekiladigan ekin turlari (bahorgi, takroriy, toʻqsonbosti); tomorqa egalari va ijarachilar tomonidan ekin ekish ishlari va boshqa agrotexnik tadbirlarni oʻz vaqtida amalga oshirish. 6. Tuman (shahar) hokimlarining oʻrinbosarlari boshchiligidagi ishchi guruhlar: aholi tomorqalariga va ijaraga olingan yer maydonlarida ekish ishlarini tashkil etish borasida “mahalla yettiligi”va “mahalla bankirlari” faoliyatini muvofiqlashtirib boradi; ishchi guruh tarkibiga kamida 2 nafar yetakchi tadbirkorni jalb qiladi; mahallalarga borgan holda “mahalla yettiligi”, “mahalla bankirlari”, usta dehqonlar, nuroniylar va mahalla faollari bilan birgalikda aholi tomorqasi va ijaraga olingan yer maydonlaridan samarali foydalanishni hamda yuqori daromadli ekinlar ekish boʻyicha targʻibot va tashviqot ishlarini amalga oshiradi; mahallalarni qishloq xoʻjaligi mahsulotlarining muayyan turiga ixtisoslashtirish hisobidan yuqori daromadli va eksportbop mahsulotlarni yetishtirish ishlarini tashkil etadi; har bir mahallaga yetakchi tadbirkorlar, usta-dehqonlar va agronomlar biriktirilishini taʼminlaydi; mahallaga biriktirilgan yetakchi tadbirkorlar tomonidan tomorqa egalari va ijara asosida yer uchastkalarini olgan aholiga urugʻ va koʻchat, mineral oʻgʻit, kimyoviy vositalar yetkazib berish ishlarini tashkil etadi; aholini tomorqa va ijara yer maydonlaridan samarali foydalanish boʻyicha oʻqitadi. 7. Tuman (shahar) shtablari: aholi tomorqalari va ijara asosida ajratilgan yer maydonlarida bajariladigan ishlarni muvofiqlashtirib boradi; aholi tomonidan ijaraga olingan yer maydonlarida “bir kontur — bir mahsulot” tamoyili asosida tashkil etiladigan yengil konstruksiyali issiqxona, intensiv bogʻ, tokzor, anorzor, gulchilik va koʻchatchilik plantatsiyalari hamda rezavor mevalar yetishtirish loyihalarini koʻrib chiqib tasdiqlaydi; mahalla fuqarolar yigʻini kengashi qarori asosida aholi tomorqalari va ijaraga olingan yer maydonlarida ekiladigan ekinlar joylashuvini ishlab chiqib, halq deputatlari tuman (shahar) Kengashiga tasdiqlash uchun kiritadi. 8. Hududiy shtablar: aholi tomorqalari va ijara asosida ajratilgan yer maydonlarida ekinlar ekish va yuqori daromadli qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini yetishtirish boʻyicha tuman (shahar) shtablari va tuman (shahar) hokimlarining oʻrinbosarlari boshchiligidagi ishchi guruhlar faoliyatini muvofiqlashtirib boradi; aholi tomorqalari va ijara asosida ajratilgan yer maydonlarida yetakchi tadbirkorlar yordamida yuqori daromadli, sifatli urugʻ va koʻchatlarni tizimli yetkazib berish, ekin ekish va har bir tomorqadan samarali foydalanish ishlarini tashkil etadi; suv taʼminoti ogʻir boʻlgan mahallalarda sugʻorish tarmoqlarini yaxshilash orqali mahallalar ixtisoslashuvi darajasini chuqurlashtirish boʻyicha amaliy chora-tadbirlarni amalga oshiradi; Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar, tuman (shahar) tashkilotlaridan ogʻir mahallalarga biriktirilgan rahbarlar va ularning oʻrinbosarlari tegishli mahallaga chiqqan holda, belgilangan vazifalarni bajarishda kelib chiqadigan muammolarni tezkor bartaraf etish choralarini koʻrib boradi. 9. Respublika shtabi: tizimli ravishda joylarga chiqqan holda hududiy va tuman (shahar) shtablari faoliyatini muvofiqlashtirib boradi; aholi tomorqalari va ijara asosida ajratilgan yer maydonlarida qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini yetishtirish reja-grafigini ishlab chiqadi va tasdiqlaydi; respublika darajasida yuzaga keladigan muammolarni muhokama qiladi va ularni yechimi boʻyicha takliflar ishlab chiqadi; aholi tomorqalari va ijaraga olingan yer maydonlaridan samarali foydalanishni yetarlicha tashkil etmagan masʼullarga nisbatan belgilangan tartibda choralar koʻrib boradi; 10. Avvalgi yillarda kam daromadli ekin ekilgan aholi tomorqalari va ijaraga olingan yer maydonlarida ekish ishlari quyidagi tartibda tashkil etiladi: kooperatsiya asosida ekish ishlari uchun urugʻlik, koʻchatlar, mineral oʻgʻitlar va kimyoviy vositalar shartnoma asosida yetishtirilgan mahsulotni sotib olishda hisob-kitob qilish sharti bilan yetakchi tadbirkor tomonidan yetkazib beriladi; konturga tajribali usta-dehqonlar biriktiriladi hamda ularga yuqori daromadli ekin yetishtirish tajribasini oʻrgatganligi uchun grantlar ajratiladi. 11. Ijara yer maydonlarida dehqon xoʻjaligi tomonidan ekish ishlari amalga oshirilmaganda (fors-major holatlari bundan mustasno) tuman (shahar) shtablari tomonidan yer maydonini ikkilamchi ijaraga berish choralari koʻriladi. Bunda tijorat banklari, tuman (shahar) kambagʻallikni qisqartirish va bandlik boʻlimlari tomonidan: kamida 40 gektar yer uchastkasida “bir kontur — bir mahsulot” tamoyili asosida yuqori daromadli va eksportbop qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini yetishtirish boʻyicha namunaviy loyihalar amalga oshiriladi; qolgan konturlardagi ijaraga olingan yer uchastkalarida mahsulot yetishtirishni tashkil etish uchun ishchi guruhlarga yetakchi tadbirkorlarni jalb qilgan holda loyihalar amalga oshirishda koʻmaklashiladi. 12. “Mahalla yettiligi” xulosasiga asosan aholi tomorqalari va ijaraga olingan yer maydonlariga ekin ekmagan yoki samarasiz foydalanayotgan shaxslarga nisbatan quyidagi taʼsirchan choralar koʻriladi: tomorqa yer egalari va dehqon xoʻjaliklariga davlat dasturlari doirasidagi imtiyozli kreditlar berilmaydi; “Online mahalla” elektron platformasi maʼlumotlari asosida ekin ekilmaganligi aniqlangan yil uchun yer soligʻi stavkasi uch karra miqdorida hisoblanadi. 13. Aholi tomorqalari va ijara huquqi asosida ajratilgan yer maydonlarida ekin ekilishi ustidan nazorat: mahalla darajasida — “mahalla yettiligi” va “mahalla bankiri”; tuman darajasida — tuman (shahar) shtablari hamda tuman (shahar) hokimlarining tegishliligi boʻyicha oʻrinbosarlari boshchiligidagi ishchi guruhlar; hudud darajasida — Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisining hamda viloyatlar hokimlarining moliya-iqtisodiyot va kambagʻallikni qisqartirish masalalari boʻyicha birinchi oʻrinbosarlari — Qoraqalpogʻiston Respublikasi iqtisodiyot va moliya vaziri, viloyatlar iqtisodiyot va moliya bosh boshqarmalari boshliqlari boshchiligidagi ishchi guruhlar tomonidan amalga oshiriladi. 14. Ushbu Nizom talablari buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlariga muvofiq javob beradilar.