Oʻzbekiston Respublikasi hududida bank kartalarining chiqarilishi va muomalada boʻlishi qoidalari toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida
(resolution, 2025-11-12)

Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”gi hamda “Toʻlovlar va toʻlov tizimlari toʻgʻrisida”gi qonunlariga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvi qaror qiladi: 1. Oʻzbekiston Respublikasi hududida bank kartalarining chiqarilishi va muomalada boʻlishi qoidalari toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi. Mazkur Nizom banklar tomonidan bank kartalarining chiqarilishi, ularning muomalada boʻlishi va oʻtkazilgan operatsiyalar boʻyicha hisob-kitoblarni amalga oshirish qoidalarini belgilaydi. 1. Mazkur Nizomda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi: avtorizatsiya — toʻlov operatori tomonidan koʻzda tutilgan qoidalarga asosan telefon, elektron yoki aloqaning boshqa usullari yordamida bank kartasi bilan operatsiyalarni amalga oshirish uchun bank kartasi emitentining ruxsatini olish jarayoni; antifrod-tizim — bank kartalari yordamida toʻlovlarni amalga oshirishda firibgarlik operatsiyalarini oldini olishga qaratilgan jarayonlar yigʻindisi; bank kartasi — uni saqlovchisiga toʻlov infratuzilmari orqali toʻlovlarni amalga oshirish yoki naqd pul mablagʻlarini olish yoxud valyuta ayirboshlashni amalga oshirish va bank kartasining emitenti tomonidan belgilangan boshqa operatsiyalarni bajarish imkonini beruvchi toʻlov vositasidir; bank kartalari emissiyasi — bank kartalarini muomalaga chiqarish va foydalanishga taqdim etish boʻyicha faoliyat; bank kartasining saqlovchisi — emitent yoki bank kartalarini tarqatuvchi bank bilan mijoz oʻrtasidagi shartnomaga asosan bank kartasidan foydalanuvchi mijoz yoki mijoz tomonidan vakolat berilgan shaxs; bankomat — bank kartasining saqlovchisiga oʻz-oʻziga xizmat koʻrsatish tartibida naqd pul olish va bank kartasi bilan boshqa amaliyotlarini amalga oshirish imkonini beruvchi hamda bajarilgan operatsiyalar boʻyicha slip hujjat shakllantiruvchi qurilma; virtual karta — elektron shakldagi bank kartasi boʻlib asosiy kartaga yoki hisobvaraqqa bogʻlanadi va toʻlovlarni amalga oshirishda zarur boʻlgan bank kartasining majburiy rekvizitlariga ega boʻlgan toʻlov vositasi; karta hisobvaragʻi — bank kartasi orqali pul mablagʻlarini tasarruf etish mumkin boʻlgan bank hisobvaragʻi; MCC-kod — terminal ajratilgan mijoz toifasi kodi boʻlib, savdo va xizmat koʻrsatish faoliyat turini 4 xonali raqam bilan tasniflaydi; SHIR kod — bank kartasi saqlovchisining shaxsiy identifikatsiya raqami boʻlib, u karta hisobvaragʻidagi pul mablagʻlarini boshqarish huquqini hamda mablagʻlarni boshqarishga bank kartasining saqlovchisi tomonidan ruxsat berilganligini tasdiqlaydi; savdo va xizmat koʻrsatish subyekti — ekvayer bilan tuzilgan shartnomaga asosan bank kartalari orqali tovar (ish, xizmat)larni sotuvchi yuridik shaxs va (yoki) yuridik shaxs maqomiga ega boʻlmagan tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanuvchi jismoniy shaxs va (yoki) oʻzini oʻzi band qilgan shaxs; slip — bank kartasi orqali amalga oshirilgan operatsiyalarni tasdiqlovchi, operatsiyaning miqdori, turi, amalga oshirilgan sanasi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni va ushbu hujjatni shakllantirishda foydalanilgan bank kartasi, terminal yoki bankomatni toʻgʻri aniqlay bilish imkoniyatini beruvchi axborotni oʻzida mujassamlashtirgan qogʻoz yoki elektron shakldagi hujjat (chek); toʻlov tizimi — toʻlovlarni toʻlov tizimining operatori, toʻlov tizimi ishtirokchilari va (yoki) toʻlov tashkilotlarining toʻlov tizimi operatori tomonidan belgilangan toʻlov tizimining tartib-taomillarini, infratuzilmasini va qoidalarini qoʻllash vositasida hamkorlik qilish yoʻli bilan amalga oshirishni taʼminlaydigan munosabatlar majmuidir; toʻlov tizimining operatori — Oʻzbekiston Respublikasi hududida toʻlov tizimining ishlashini taʼminlash boʻyicha faoliyatini amalga oshiruvchi yuridik shaxs; terminal — bank kartasining saqlovchisiga toʻlov operatsiyalarini amalga oshirish imkoniyatini beruvchi va bajarilgan operatsiyalar boʻyicha (qogʻoz yoki elektron shakldagi) sliplarni shakllantiruvchi moslama yoki dasturiy taʼminot; emitent — bank kartasini emissiyasini amalga oshiruvchi, bank kartasining saqlovchilari va ekvayerlar tomonidan bank kartalaridan foydalanilgan holda hisob-kitoblarni amalga oshirish huquqlari boʻyicha oʻz nomidan majburiyatni zimmasiga olgan bank; ekvayring — bank kartalari orqali tovar (ish, xizmat va boshqalar) sotuvchilari bilan operatsiyalar boʻyicha hisob-kitoblarni amalga oshirish, shuningdek, bank kartasi saqlovchisiga bevosita kassa yoki bankomat orqali naqd pul berish; ekvayer — ekvayringni amalga oshiruvchi rezident bank. 2. Bank kartasi saqlovchisining ruxsatisiz boshqa shaxs bank kartasidan foydalanishi mumkin emas. Bank kartasi qalbakilashtirishdan va undan noqonuniy foydalanishning boshqa turlaridan himoya qilinishi zarur. Bank kartasining amal qilish muddati toʻlov tizimi qoidalariga muvofiq toʻlov tizimi operatori tomonidan belgilanadi. 3. Banklar tomonidan bank kartasini emissiya qilish, xizmat koʻrsatish va undan foydalanish bilan bogʻliq munosabatlarni huquqiy tartibga solish mazkur Nizom va qonunchilik hujjatlari, shuningdek toʻlov tizimi qoidalari hamda toʻlov tizimi ishtirokchilari oʻrtasida tuzilgan shartnomalarga asosan amalga oshiriladi. 4. Toʻlov tizimi ishtirokchilarining oʻzaro munosabatlari mazkur Nizom, boshqa qonunchilik hujjatlari hamda ularga asosan tuzilgan shartnomalar va toʻlov tizimi qoidalariga muvofiq tartibga solinadi. Oʻzbekiston Respublikasi rezident banklari mahalliy, xalqaro va xorijiy toʻlov tizimlari ishtirokchilari boʻlish huquqiga ega. Oʻzbekiston Respublikasining rezident banklar — toʻlov tizimi ishtirokchilari, agar Oʻzbekiston Respublikasining qonunchilik hujjatlarida boshqacha qoidalar belgilanmagan boʻlsa, bank kartalari emissiyasi, ularga xizmat koʻrsatish va operatsiyalarni amalga oshirishda tegishli toʻlov tizimi tomonidan belgilangan standartlardan foydalanadi. 5. Toʻlov tizimi ishtirokchilari quyidagilarga amal qilishlari shart: Oʻzbekiston Respublikasi hududida bank kartasini emissiya qilish, xizmat koʻrsatish, ular orqali hisob-kitob operatsiyalarini amalga oshirishning oʻrnatilgan tartib va qoidalariga rioya qilish; bank kartalaridan noqonuniy foydalanishning oldini olish maqsadida xavfsizlik chora- tadbirlarini taʼminlash; ular ixtiyorida mavjud boʻlgan va muomaladagi bank kartalari, toʻlov tizimi ishtirokchilari, foydalaniladigan texnologiya va dasturiy-texnik vositalar, toʻlov tizimi operatori tomonidan oʻrnatilgan ish tartibi va qoidalari toʻgʻrisidagi tijorat va bank siri hisoblangan maʼlumotlarni hamda bank kartasi saqlovchilari hamda ular tomonidan bank kartalari orqali amalga oshirilgan operatsiyalar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni oshkor qilmaslikni taʼminlash, qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno. 6. Bank kartalari karta hisobvaragʻi egasi, amal qilish tartibi va maʼlum bir toʻlov tizimiga tegishliligiga koʻra quyidagi turlarga boʻlinadi: a) karta hisobvaragʻining subyektlariga koʻra: shaxsiy bank kartasi — oʻz saqlovchisiga jismoniy shaxsning (yakka tartibdagi tadbirkordan tashqari) karta hisobvaragʻida (karta hisobvaraqlarida)gi pul mablagʻlarini boshqarish imkoniyatini beradi. Shaxsiy bank kartalari bank kartasi saqlovchisining ruxsati bilan boshqa shaxslar (oila aʼzolari va boshqalar) tomonidan foydalanilishi mumkin; korporativ bank kartasi — oʻz saqlovchisiga, yaʼni yuridik shaxsning vakolatiga ega xodimiga karta hisobvaragʻidagi pul mablagʻlarini boshqarish imkoniyatini beradi; biznes bank kartasi — oʻz saqlovchisiga, yaʼni yakka tartibdagi tadbirkor yoki oʻzini oʻzi band qilgan shaxsga karta hisobvaragʻidagi pul mablagʻlarini boshqarish imkoniyatini beradi; ijtimoiy bank kartasi — oʻz saqlovchisiga karta hisobvaragʻidagi ijtimoiy va boshqa toʻlovlar orqali kelib tushgan pul mablagʻlarini boshqarish imkoniyatini beradi; b) bank kartalari amal qilish tartibiga koʻra: debet bank kartasi — oʻz saqlovchisiga u va bank kartasi emitenti oʻrtasida tuzilgan shartnoma shartlariga binoan tegishli karta hisobvaragʻidagi pul mablagʻlari qoldigʻi doirasida toʻlov operatsiyalarini amalga oshirish va (yoki) naqd pul mablagʻlarini olish uchun (korporativ bank kartasi bundan mustasno) tasarruf etish imkonini beradi; kredit bank kartasi — oʻz saqlovchisiga u va bank kartasi emitenti oʻrtasida tuzilgan shartnoma shartlariga binoan toʻlov operatsiyalarini amalga oshirish va (yoki) naqd pul mablagʻlarini olish uchun (bundan korporativ bank kartasi mustasno) tegishli karta hisobvaragʻidagi pul mablagʻlari qoldigʻidan ortiq operatsiyalarni amalga oshirish imkonini beradi. Ikki va undan ortiq toʻlov tizimlarida ishlaydigan va ularning logotiplarini oʻzida aks ettirgan bank kartalari kobeydjing kartalari deb hisoblanadi. Ikki va undan ortiq tovar belgisi ostida emissiya qilingan bank kartalari kobrend bank kartalari deb hisoblanadi. 7. Oʻzbekiston Respublikasi hududida bank kartalarini emissiya qilish Oʻzbekiston Respublikasi rezidentlari boʻlgan banklar tomonidan amalga oshiriladi. 8. Biron bir toʻlov tizimiga tegishli boʻlgan bank kartalarini, jumladan oldindan emissiya qilinadigan shaxsiy bank kartalarini emissiya qilish, sertifikatlangan dasturiy-texnik vositalardan foydalangan holda, tegishli toʻlov tizimi operatori tomonidan oʻrnatilgan qoidalarga asosan emitent tomonidan amalga oshiriladi. Oldindan emissiya qilinadigan shaxsiy bank kartalarini aktivlashtirish emitent tomonidan ushbu kartaning saqlovchisini oʻrnatilgan tartibda identifikatsiya qilgandan soʻng amalga oshiriladi. 9. Bank kartalarining (shu jumladan, virtual kartalarining) majburiy rekvizitlari boʻlib quyidagilar hisoblanadi: bank kartasi saqlovchisining familiyasi va ismi (shaxsiy bank kartalari uchun), bunda oldindan emissiya qilinadigan shaxsiy bank kartasida bank kartasi saqlovchisining familiyasi va ismi jismonan aks ettirilishi talab etilmaydi; karta hisobvaragʻi egasi boʻlgan yuridik shaxsning firma (rasmiy) nomi va (yoki) uning toʻlov tizimidagi shartli raqami (korporativ bank kartalari uchun); bank kartasi emitentining rasmiy nomi; bank kartasining raqamlari va amal qilish muddati. 10. Toʻlov tizimi doirasida emissiya qilinadigan bank kartalarida, identifikatsiya belgilari va bank kartalarining belgilari boʻlgan qoʻshimcha majburiy rekvizitlar mazkur tizim qoidalarida belgilanishi mumkin. 11. Bank kartasining emitenti quyidagi huquqlarga ega: jismoniy va yuridik shaxslarga, shuningdek oʻn toʻrt yoshdan oʻn sakkiz yoshgacha boʻlgan voyaga yetmagan shaxslarga ularning arizalari asosida oʻzaro tuziladigan shartnoma yoki ofertani qabul qilish yoʻli bilan Tijorat banklarida jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga, terrorizmni moliyalashtirishga va ommaviy qirgʻin qurolini tarqatishni moliyalashtirishga qarshi kurashish boʻyicha ichki nazorat qoidalariga (roʻyxat raqami 2886, 2017-yil 23-may) muvofiq mijozni oʻrnatilgan tartibda identifikatsiyalagan holda bank kartalarini foydalanishga taqdim etish; oʻn toʻrt yoshgacha boʻlgan voyaga yetmagan shaxslarga ularning ota-onasidan biri yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxslarning (qonuniy vakilining) yozma roziligi va arizasi asosida oʻzaro tuziladigan shartnoma yoki ofertani qabul qilish yoʻli bilan Tijorat banklarida jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga, terrorizmni moliyalashtirishga va ommaviy qirgʻin qurolini tarqatishni moliyalashtirishga qarshi kurashish boʻyicha ichki nazorat qoidalariga (roʻyxat raqami 2886, 2017-yil 23-may) muvofiq mijozni oʻrnatilgan tartibda identifikatsiyalagan holda bank kartalarini foydalanishga taqdim etish; bank kartasi orqali amalga oshirilgan debet aylanmalar uchun vositachilik haqini undirish; shartnomada belgilangan hollarda bank kartalariga mablagʻ kirim qilinganligi uchun vositachilik haqqi undirish. 12. Bank kartasining emitenti quyidagilarga amal qilishi shart: bank kartasini olish uchun murojaat qilgan shaxsning arizasini koʻrib chiqish; bank kartasini saqlovchisini bank kartasi yoʻqolganligi va (yoki) bank kartasidan ruxsatsiz foydalanilganligi toʻgʻrisidagi xabarnomani tunu kun yuborish imkoniyati bilan taʼminlash; bank kartasi emitenti va saqlovchisi oʻrtasida tuzilgan shartnomada oʻrnatilgan tartibga asosan bank kartasini berish va unga xizmat koʻrsatish boʻyicha emitent tariflarining oʻzgarganligi hamda bank kartasini amal qilish muddatidan avval toʻxtatish toʻgʻrisida bank kartasi saqlovchilarini xabardor qilish; karta hisobvaragʻi yopilganda, keyingi operatsiya kunidan kechiktirilmagan holda karta hisobvaragʻida mavjud pul mablagʻlarini mijozga berish; bank kartalari orqali oʻtkazilgan operatsiyalar boʻyicha hisob-kitoblarni oʻz vaqtida va toʻgʻri amalga oshirish. 13. Bank kartasi emitenti: bank kartasining saqlovchisidan bank kartasining yoʻqolganligi yoki undan ruxsatsiz foydalanilganligi toʻgʻrisida ariza qabul qilingandan soʻng emitent yoʻqotilgan yoki ruxsatsiz foydalanilgan bank kartasi orqali amalga oshirilgan barcha operatsiyalar; qalbaki bank kartasi orqali bajarilgan barcha operatsiyalar boʻyicha javobgar hisoblanadi. 14. Emitent bank kartasi saqlovchisi oldida quyidagi holatlarda javobgar hisoblanmaydi: agar bank kartasi saqlovchisi shartnomada belgilangan qoida va tartiblarni buzgan boʻlsa; bank kartasi saqlovchisi tomonidan noqonuniy harakatlar sodir qilingan holatda; bank kartasining yoʻqolganligi yoki undan ruxsatsiz foydalanilganligi fakti haqida bank kartasining saqlovchisi tomonidan emitent xabardor qilinmaganda. bank kartasiga bogʻlik maʼlumotlar (SHIR kod, bir martalik SMS kod va boshqalar) mijoz tomonidan uchinchi tarafga maʼlum qilingan holatda. 15. Bank kartasi saqlovchisi quyidagi huquqlarga ega: toʻlov tizimi qoidalari va emitent bilan tuzilgan shartnomada koʻzda tutilgan shartlar va tartibga asosan bank kartasi orqali operatsiyalarni amalga oshirish; bank kartasining emitentidan bank kartasidan foydalanish qoidalari hamda ular orqali operatsiyalarni amalga oshirish boʻyicha bank kartasining saqlovchisi va emitentning javobgarlik chegarasi toʻgʻrisidagi toʻliq axborotni olish; emitentdan bank kartasi orqali amalga oshirilgan barcha operatsiyalar toʻgʻrisida toʻliq axborot olish; oʻz roziligiga koʻra, uning karta hisobvaragʻini tasarruf etish imkoniyatini beruvchi qoʻshimcha bank kartalarini chiqarish va rasmiylashtirishni emitentdan soʻrash; karta hisobvaragʻini kelgusida yopish sharti bilan bank kartalaridan foydalanishni rad etish. 16. Bank kartasini saqlovchi hisoblangan yuridik shaxs va yakka tartibdagi tadbirkorlar mazkur Nizomning 15-bandida belgilangan huquqlar bilan birga quyidagi huquqlarga ham ega: shartnoma, xizmat safari, xoʻjalik va boshqa xarajatlar uchun pul mablagʻlarini karta hisobvaragʻiga kirim qilish va ushbu xarajatlarni karta hisobvaragʻidan naqd pulsiz tartibda toʻlash; bank kartasining emitenti bilan tuzilgan shartnomada koʻrsatilgan va tegishli karta hisobvaragʻidan oʻtkazish uchun ruxsat etilgan boshqa operatsiyalarni amalga oshirish. 17. Bank kartasining saqlovchisi quyidagilarga amal qilishi shart: shartnoma shartlari, bank kartasidan foydalanish qoida va talablariga amal qilish; toʻlov tizimi operatori tomonidan oʻrnatilgan bank kartasidan foydalanish qoida va tartiblariga rioya etish. 18. Karta hisobvaragʻini toʻldirish karta hisobvaragʻini ochgan yuridik shaxs yoki yakka tartibdagi tadbirkorlarning toʻlov topshiriqnomasi asosida istalgan talab qilib olinguncha depozit, kredit (ssuda) yoki tranzit hisobvaragʻidan amalga oshiriladi. 19. Yuridik shaxslar Oʻzbekiston Respublikasi hududida faoliyat yuritish, shu jumladan davlat boji va yigʻimlarni toʻlash, joyida yoki mobil ilovalar orqali elektr energiyasi, tabiiy gaz, ichimlik va oqova suv xizmatlari uchun toʻlovlarni amalga oshirish bilan bogʻliq xarajatlarni faqat milliy valyutadagi korporativ bank kartalaridan foydalangan holda amalga oshirishlari mumkin. Yuridik shaxslarning chet el valyutasidagi bank kartalaridan Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqarida nosavdo tusdagi valyuta operatsiyalarini amalga oshirish maqsadida foydalanilishi mumkin. Yuridik shaxslar korporativ bank kartasiga ish haqi va unga tenglashtirilgan toʻlovlar, pensiyalar, nafaqalar, stipendiyalar va dividendlarni oʻtkazishga, shuningdek, korporativ bank kartalari vositasida naqd pul berilishi va (yoki) chet el valyutasini sotib olishga yoʻl qoʻyilmaydi. Yuridik shaxslar tomonidan auksion savdolarida ishtirok etib, xaridlarni amalga oshirish uchun korporativ bank kartasidan foydalanish taqiqlanadi. Korporativ bank kartalaridan foydalangan holda naqd pulsiz shaklda toʻlash uchun sarf qilinayotgan pul mablagʻlari korporativ bank kartasining saqlovchisiga hisobdorlik sharti bilan beriladigan, qatʼiy tarzda belgilangan maqsadlarda ishlatiladigan mablagʻlar boʻlib hisoblanadi. Korporativ bank kartasining saqlovchisi korporativ bank kartasini hisobdorlikka olgan kundan boshlab 10 kundan kechiktirmagan holda korporativ bank kartalari vositasida ishlatilgan mablagʻlar toʻgʻrisida yuridik shaxsning buxgalteriyasiga hisobot taqdim etadi. Xizmat safarlari bilan bogʻliq xarajatlarni toʻlash uchun korporativ bank kartasidan foydalanganda, korporativ bank kartasining saqlovchisi xizmat safaridan qaytganidan keyin korporativ bank kartasi vositasida sarflangan summalar toʻgʻrisida buxgalteriyaga hisobot taqdim etadi. 20. Yakka tartibdagi tadbirkor yoki oʻzini oʻzi band qilgan shaxs milliy valyutadagi biznes bank kartalaridan naqd pul olish, Oʻzbekiston Respublikasi hududida ishlab chiqarish, savdo, xizmat koʻrsatish, ishlarni bajarish faoliyati bilan bogʻliq boʻlgan, shuningdek qonunchilik hujjatlarida belgilangan boshqa har qanday xarajatlar boʻyicha toʻlovlarni amalga oshirishi mumkin. Yakka tartibdagi tadbirkorlarning chet el valyutasidagi bank kartalaridan Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqarida nosavdo tusdagi valyuta operatsiyalarini amalga oshirish maqsadida foydalanilishi mumkin. 21. Yuridik shaxs yoki yakka tartibdagi tadbirkor bank kartalari orqali amalga oshirilgan toʻlovlar boʻyicha hisobot hujjatlari sifatida toʻlov terminali kvitansiyalarining asl nusxalari, shuningdek, elektron tijorat bitimlaridagi tomonlarni identifikatsiyalash imkonini beruvchi elektron cheklar, kvitansiyalar, xabarlar va boshqa usullar, invoys (hisob-faktura) hamda qonunchilik hujjatlarida belgilangan boshqa hujjatlar xizmat qiladi. 22. Karta hisobvaragʻidagi sarflanmay qolgan mablagʻlarni talab qilib olinguncha depozit hisobvaragʻiga qaytarish toʻlov topshiriqnomasi asosida amalga oshiriladi. Yuridik shaxs yoki yakka tartibdagi tadbirkorning faoliyati qonunchilik hujjatlariga muvofiq tugatilganda uning karta hisobvaragʻidagi sarflanmay qolgan mablagʻlari talab qilib olinguncha depozit hisobvaragʻiga oʻtkaziladi. 23. Korporativ bank kartasi va yakka tartibdagi tadbirkorning bank kartalari orqali amalga oshirilgan operatsiyalarning qonuniyligi uchun javobgarlik karta hisobvaragʻini ochgan yuridik shaxs yoki yakka tartibdagi tadbirkor zimmasida boʻladi. 24. Bank kartalaridan foydalangan holda amalga oshirilgan hisob-kitoblar qogʻozda (slip, cheklar, sms-xabar) yoki elektron shaklda boshqa maʼlumotnomalar bilan tasdiqlanadi. Bunda mazkur maʼlumotnomalar hisob-kitoblarni amalga oshirishda ishtirok etuvchi tomonlarga yetarli nusxalarda shakllantiriladi. Maʼlumotnomalar bank kartalari orqali amalga oshirilgan operatsiyalar toʻgʻrisidagi barcha maʼlumotlarni oʻz ichiga olishi kerak. 25. Maʼlumotnomalarda bank kartasi va uning saqlovchilarining bankdagi hisobvaraqlari rekvizitlari, shuningdek tashkilotlar, naqd pul berish punktlari va bankomatlar toʻgʻrisida maʼlumotlar boʻlishi shart. 26. Elektron maʼlumotnomalar bank-ekvayerga, bank-emitentga hamda shartnomada nazarda tutilgan hollarda toʻlov tizimi operatori va toʻlov tashkilotiga yuboriladi. 27. Bank kartalari boʻyicha banklar oʻrtasidagi hisob-kitoblar: Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki (bundan buyon matnda Markaziy bank deb yuritiladi) toʻlov tizimlari orqali umumiy asosda amalga oshiriladi; Banklar oʻrtasida ular tomonidan chiqarilgan milliy valyutadagi bank kartalaridan foydalanilgan holda amalga oshirilgan operatsiyalar boʻyicha toʻlovlarga ishlov berish hamda ularning kliringi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining hisob-kitoblar kliring tizimi toʻgʻrisida nizomga (roʻyxat raqami 2570, 2014-yil 4-aprel) muvofiq tartibda amalga oshiriladi. 28. Amalga oshirilgan operatsiyalar boʻyicha umumiy hisob-kitoblar toʻlov tizimlari orqali quyidagicha amalga oshiriladi: bank tomonidan xizmat koʻrsatilayotgan mijozdan olingan elektron hujjatlar asosida ekvayerda avtomatik ravishda elektron xabarnoma shakllanadi hamda oʻtkazmalarni avtorizatsiya qilish va amalga oshirish uchun toʻlov tizimi orqali emitentga yuboriladi; emitent elektron xabarnoma asosida tranzaksiyani avtorizatsiya qilib, mablagʻlarni toʻlov tizimi orqali tegishli mablagʻlarni oluvchiga oʻtkazish uchun ekvayerga yuboradi hamda mablagʻlarni bank karta hisobvaragʻidan hisobdan chiqarish uchun elektron memorial orderni dasturiy ravishda shakllantiradi; mablagʻlar ekvayer tomonidan emitentdan olingan elektron memorial order asosida mablagʻlarni oluvchining hisobvaragʻiga oʻtkaziladi va memorial order roʻyxat koʻrinishida chop etilib, bankning kunlik hujjatlar yigʻmajildiga tikiladi. 29. Toʻlov tizimi operatori orqali hisob-kitoblar quyidagicha amalga oshiriladi: amaliyot kuni davomida bank kartalari boʻyicha toʻlov tizimi operatori orqali amalga oshirilgan barcha operatsiyalar hisob-kitob ishtirokchilari uchun ochilgan alohida shaxsiy hisobvaraqlarda yuritiladi; yakuniy summalar Markaziy bankning hisob-kitoblar kliring tizimi orqali Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining Hisob-kitoblar markazida ochilgan banklarning vakillik hisobvaraqlariga shartnomada nazarda tutilgan muddatda oʻtkaziladi yoki hisobdan chiqariladi; banklar tomonidan toʻlov tizimi operatoridan olingan maʼlumotlar asosida mijozning bank kartasi hisobvaragʻiga mablagʻlar oʻtkaziladi yoki hisobdan chiqariladi. 30. Tovarlar va xizmatlarni chakana realizatsiya qilishni amalga oshiruvchi yakka tartibdagi tadbirkor va yuridik shaxslar toʻlovlarning bank kartalaridan foydalangan holda qabul qilinishini taʼminlashi shart. 31. Toʻlov xizmatlaridan foydalanuvchining bank kartalaridan foydalanish bilan bogʻliq huquq va majburiyatlari bank kartasidan foydalangan holda amalga oshiriladigan toʻlov yakka tartibdagi tadbirkor yoki yuridik shaxs tomonidan qabul qilingan paytdan eʼtiboran yuzaga keladi. 32. Toʻlovlar bank kartasidan foydalangan holda amalga oshirilganda yakka tartibdagi tadbirkorda yoki yuridik shaxsda u bilan bank kartalariga xizmat koʻrsatish toʻgʻrisida shartnoma tuzgan bankka nisbatan yakka tartibdagi tadbirkor yoki yuridik shaxs tomonidan qabul qilingan toʻlov summasida pul talab qilish huquqi, bankda esa yakka tartibdagi tadbirkorning yoki yuridik shaxsning pulga doir talabini bajarish majburiyati yuzaga keladi. 33. Bank kartasining emitenti bank kartasini saqlovchisi talabiga binoan uning bank kartasidan foydalanish bilan bogʻliq tegishli hujjatlarni va axborotni shartnomada belgilangan tartibda taqdim etishi shart. 34. Bank kartasining emitenti bank kartasining saqlovchisiga yuborilgan va undan olingan xabarnomalarning ushbu xabarnomalar yuborilgan va olingan kundan eʼtiboran uch yildan kam boʻlmagan muddat mobaynida saqlanishini taʼminlaydi. 35. Bank kartasining emitenti bank kartasi saqlovchisining arizasining ariza kelib tushgan kundan eʼtiboran oʻn besh kun mobaynida koʻrib chiqadi. Arizani koʻrib chiqish uchun tekshirish oʻtkazish, qoʻshimcha materiallarni soʻrab olish yoki boshqa choralar koʻrish zarur boʻlgan hollarda arizani koʻrib chiqish muddati koʻpi bilan oʻttiz kunga uzaytirilishi mumkin, bu haqda bank kartasining saqlovchisiga xabar beriladi. Bank kartasidan Oʻzbekiston Respublikasidan tashqarida foydalanilgan taqdirda bank kartasining saqlovchisining arizasi ariza kelib tushgan kundan eʼtiboran qirq besh kundan koʻp boʻlmagan muddatda koʻrib chiqiladi. Bank kartasining saqlovchisiga arizani koʻrib chiqish natijalari toʻgʻrisida yozma yoki elektron shaklda axborot yuboriladi. 36. Bank kartasidan foydalanish bank kartasining saqlovchisidan olingan xabarnomaga asosan bank kartasining emitenti tomonidan yoki bank kartasini saqlovchi bank kartasidan shartnomaga muvofiq foydalanish tartibini buzgan taqdirda bank kartasi emitentining tashabbusiga koʻra toʻxtatib turiladi yoki tugatiladi. 37. Bank kartasi saqlovchisining bank kartasidan foydalanishini toʻxtatib turish yoki tugatish bank kartasi saqlovchisining va bank kartasi emitentining ushbu kartadan foydalanishni toʻxtatib turish yoki tugatish paytiga qadar yuzaga kelgan majburiyatlarini tugatmaydi. 38. Bank kartasi saqlovchisidan bank kartasi yoʻqolganligi yoki oʻgʻirlanganligi toʻgʻrisida xabarnoma olinganda, emitent bank kartasi orqali operatsiyalarni oʻtkazishni vaqtincha toʻxtatib qoʻyishi hamda bank kartasini muomaladan chiqarish choralarini koʻrishi zarur. 39. Toʻlov tizimi operatori toʻlov tizimi qoidalariga muvofiq ayrim emitentlar tomonidan emissiya qilingan bank kartalari orqali operatsiyalarni oʻtkazishni vaqtincha toʻxtatib qoʻyish toʻgʻrisidagi qarorni qabul qilishga haqlidir. 40. Emitent quyidagi holatlarda bank kartasi orqali operatsiyalar oʻtkazishni vaqtincha toʻxtatib qoʻyish hamda bank kartasini muomaladan chiqarish toʻgʻrisida qaror qabul qilishi mumkin: bank kartasi yoki uning rekvizitlaridan noqonuniy foydalanishni tasdiqlovchi holatlar mavjudligida; bank kartasidan foydalanish vakolatiga ega boʻlmagan shaxslar tomonidan ishlatilganda; bank kartalaridan foydalanish toʻgʻrisidagi shartnomada koʻrsatilgan boshqa holatlarda; qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa hollarda. Mazkur bandda koʻrsatilgan holatlar yuzaga kelganda, bank kartasi orqali operatsiyalarni oʻtkazishni vaqtincha toʻxtatib qoʻyish yoki bank kartasini muomaladan chiqarish toʻgʻrisida qaror qabul qilish toʻlov tizimi qoidalariga asosan belgilanadi. 41. Bank kartasi orqali operatsiyalarni oʻtkazishni vaqtincha toʻxtatib qoʻyish hamda bank kartasini muomaladan chiqarish va bu haqda mijozga xabar berish tartibi toʻlov tizimi qoidalariga hamda bank kartalaridan foydalanish toʻgʻrisidagi shartnomaga asosan amalga oshiriladi. 42. Savdo va xizmat koʻrsatish subyekti rahbari oʻz savdo va xizmat koʻrsatish obyektiga oʻrnatish uchun toʻlov terminallarini ajratish boʻyicha yoki oʻzida mavjud boʻlgan toʻlov terminallariga dasturiy taʼminotni oʻrnatish yuzasidan xizmat koʻrsatuvchi bankka yozma yoki elektron shaklda murojaat qiladi. Banklar toʻlov terminalini ajratish boʻyicha murojaatlar kelib tushgan kundan boshlab oʻn bank ish kuni ichida toʻlov terminallarini ajratadi. Ushbu vaqt ichida banklar toʻlov terminallarini texnik jihatdan mijozga biriktirish ishlarini tugatishi shart. Banklar toʻlov terminallarini texnik jihatdan mijozga biriktirish paytida uning faoliyati turidan kelib chiqib MCC-kodlarini, terminal va toʻlov turi, mijozning identifikatsiya maʼlumotlari va toʻlov tizimi operatori qoidalarida belgilangan tegishli maʼlumotlarni bank axborot bazasiga kiritishi lozim. Bunda, mijozning faoliyat turi va tegishli maʼlumotlari oʻzgargan taqdirda, mijoz uch bank ish kunida xizmat koʻrsatuvchi bankiga tegishli maʼlumotni taqdim etadi va bank tomonidan bir ish kuni mobaynida mijozga biriktirilgan terminal maʼlumotlariga tegishli oʻzgartirishlar kiritiladi. Savdo va xizmat koʻrsatish subyektlarining oʻzlarida mavjud boʻlgan toʻlov terminaliga dasturiy taʼminotni oʻrnatish yuzasidan qilingan murojaatlar uch bank ish kuni ichida koʻrib chiqiladi va ularga tegishli dasturiy taʼminotlar oʻrnatiladi. Tovarlar va xizmatlarni chakana realizatsiya qilishni amalga oshiruvchi yakka tartibdagi tadbirkorlar va yuridik shaxslar toʻlov terminallarining uzluksiz ishlashini, onlayn inkassatsiya amaliyotini har kuni qilinishini va toʻlov tizimi shartli belgisi boʻlishini taʼminlashlari shart. Toʻlov terminali texnik yoki dasturiy nosoz holatga kelib qolganda, savdo va xizmat koʻrsatish subyekti rahbari bu haqda bir kundan kechiktirmasdan davlat soliq xizmati organiga va xizmat koʻrsatuvchi bankiga yozma yoki elektron shaklda xabar berishi shart. Banklar uch ish kunida toʻlov terminallarini soz holatga keltirish choralarini koʻrishlari va toʻlov terminallari soz holatga kelgunga qadar vaqtinchalik boshqa teriminal bilan taʼminlab turishlari shart hamda toʻlov amaliyotlarini toʻlov tizimi operatorlari tomonidan yuborilgan fayllar kliring qilinishi bir ish kunidan kechiktirmagan holda mijozlarning hisobvaragʻiga oʻtkazilishi lozim. Savdo va xizmat koʻrsatish subyektlari oʻzlaridagi mavjud toʻlov terminallarini boshqa subyektlarga foydalanish uchun berishlari mumkin emas. 43. Savdo va xizmat koʻrsatish subyektlari quyidagilarga amal qilishi shart: hisob-kitoblarni amalga oshirish uchun tovar (ish, xizmat va boshqalar) narxlari asossiz ravishda oshmaydigan narx boʻyicha bank kartasining saqlovchisiga xizmat koʻrsatish; shartnoma munosabatlari bilan bogʻliq boʻlgan toʻlov tizimi nomi va (yoki) logotipini koʻrsatgan holda, bank kartasiga xizmat koʻrsatish toʻgʻrisida mijozlarni xabardor qilish; tovar (ish, xizmat va boshqalar) sotuvchisi va ekvayer oʻrtasida tuzilgan shartnomaga asosan toʻlov tizimiga tegishli boʻlgan barcha bank kartalariga xizmat koʻrsatish; bajarilayotgan operatsiyalar summasi ekvayer bilan tuzilgan shartnomada oʻrnatilgan summadan ortiq boʻlgan barcha holatlarda bank kartasi boʻyicha avtorizatsiya oʻtkazish; qonunchilik hujjatlari va ekvayer bilan tuzilgan shartnomaga muvofiq bank kartasi orqali amalga oshirilgan operatsiyalar boʻyicha axborot taqdim etish; bank kartasining saqlovchisi toʻgʻrisida maʼlumotni uchinchi shaxslardan sir saqlash, qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno. 44. Toʻlov tizimi subyektlari tomonidan oʻrnatilgan bankomatlar va oʻz-oʻziga xizmat qiluvchi qurilmalarda ekvayer nomi, mijozlarni qoʻllab-quvvatlash markazi telefon raqami hamda qurilma ulangan toʻlov tizimi logotipi boʻlishi lozim. Bankomat texnik nosozlik sababli bank kartasini qaytarib bermaganda, bank kartasi saqlovchisi tomonidan ekvayerga ogʻzaki yoki yozma murojaat qilinadi. Murojaat bank operatsiya kuni davomida kelib tushsa shu kunning oʻzida, operatsiya kuni tugaganda kelib tushgan taqdirda keyingi bank operatsiya kunidan kechikmagan holda mijozga bank kartasi qaytarib berilishi zarur. Bank kartasi SHIR-kod notoʻgʻri kiritilishi natijasida bankomat tomonidan qaytarib berilmaganda, bank kartasi ekvayer tomonidan bank kartasi saqlovchisi identifikatsiya qilingan holda bank kartasi saqlovchisining murojaati kelib tushgan kundan keyingi bank ish kunidan kechiktirmasdan qaytarib beriladi. Banklar tomonidan oʻrnatilgan bankomatlarning ish faoliyati va naqd pul bilan taʼminlanganligi ustidan doimiy nazorat oʻrnatilishi hamda bankomatlarning joylashuvi va ishchi holati toʻgʻrisidagi maʼlumotlar bankning veb-sayti va/yoki mobil ilovalarida koʻrsatilgan boʻlishi lozim. 45. Bank kartasi emitenti bank kartasi hisobvaragʻi egasiga bank kartasidan foydalanmagan holda bank kartasi hisobvaragʻi boʻyicha operatsiyalarni amalga oshirish imkoniyatini taʼminlashi zarur. 46. Bank kartasining saqlovchisi, uning bank kartalari orqali amalga oshirilgan operatsiyalari hamda bank kartalarining oʻzi haqidagi maʼlumot — bank siri maʼlumotlari boʻlib hisoblanadi va qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda taqdim etilishi mumkin. 47. Ekvayer quyidagi huquqlarga ega: Tijorat banklarida jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga, terrorizmni moliyalashtirishga va ommaviy qirgʻin qurolini moliyalashtirishga qarshi kurashish boʻyicha ichki nazorat qoidalariga (roʻyxat raqami 2886, 2017-yil 23-may) muvofiq bank kartasining saqlovchisidan uning shaxsini tasdiqlovchi hujjat taqdim etishini talab qilish; naqd pul berish operatsiyasini amalga oshirishda bank kartasi hisobvaragʻidan bankning xizmat haqini undirish; savdo va xizmat koʻrsatish subyektlari bilan hisob-kitob operatsiyalarini oʻtkazish uchun shartnomada koʻzda tutilgan vositachilik haqini bevosita hisobvaraqlarga kelib tushadigan summa hisobidan ushlab qolish. 48. Ekvayer quyidagilarga amal qilishi shart: naqd pul berish operatsiyasini amalga oshirishda ekvayer tariflari oʻzgarganligi toʻgʻrisidagi axborotni bank karta saqlovchilariga yetkazish; savdo va xizmat koʻrsatish subyektlari bank kartalari orqali amalga oshirgan operatsiyalari boʻyicha hisob-kitoblarning oʻz vaqtida bajarilishini va uning toʻgʻriligini taʼminlash; oʻzi ishtirokchi boʻlgan toʻlov tizimining barcha bank kartalariga xizmat koʻrsatish; savdo va xizmat koʻrsatish subyektlarini tuzilgan shartnomada belgilangan shartlar asosida bank kartalari egalariga xizmat koʻrsatish uchun zarur boʻlgan qurilmalar va maʼlumotlar bilan taʼminlash; bank kartalari orqali oʻtkazilgan operatsiyalar boʻyicha savdo va xizmat koʻrsatish subyektlari bilan oʻzaro hisob-kitoblarni vaqtida va toʻgʻri amalga oshirilishini taʼminlash. 49. Ekvayer tovar (ish, xizmat va boshqalar) sotuvchisi oldida bank kartasi orqali hisob- kitoblarni amalga oshirish boʻyicha quyidagi hollarda javobgarlikni oʻz zimmasiga olmaydi: tovar (ish, xizmat va boshqalar) sotuvchisi bank kartalari orqali operatsiyalarni amalga oshirishda tuzilgan shartnomalarda oʻrnatilgan qoida va tartibni buzganda; tovar (ish, xizmat va boshqalar) sotuvchisi tomonidan oʻtkazilgan toʻlov operatsiyasi toʻgʻrisida hujjat yoki axborotlar mavjud boʻlmaganda; tovar (ish, xizmat va boshqalar) sotuvchisi tomonidan noqonuniy harakatlar amalga oshirilganda. 50. Toʻlov tizimi operatori quyidagi huquqlarga ega: toʻlov tizimi ishtirokchilari uchun bank kartalari orqali operatsiyalarni amalga oshirish va unga ruxsat berish; emitent bilan tuzilgan shartnomaning hamda toʻlov tizimining boshqa ishtirokchilari oʻrtasida tuzilgan shartnoma shartlarini emitent tomonidan bajarmaslik hollarida, emitentning bank kartalari boʻyicha operatsiyalarini toʻxtatish. 51. Toʻlov tizimi operatori quyidagilarga amal qilishi shart: toʻlov tizimi ishtirokchilari tomonidan chiqarilgan bank kartalari orqali operatsiyalarini amalga oshirish imkoniyati bilan taʼminlash; antifrod-tizimga ega boʻlishi; bank kartasiga xizmat koʻrsatishni taqiqlash toʻgʻrisidagi emitentning yozma qarori olingandan soʻng, bank kartalari boʻyicha operatsiyalarni toʻxtatish (alohida turdagi operatsiyalarni toʻxtatish); emitentning bank faoliyatini amalga oshirish huquqini beruvchi litsenziyasi chaqirib olingandan soʻng, uning bank kartalari boʻyicha operatsiyalarni toʻxtatish; toʻlov tizimini uzluksiz, barqaror va xavfsiz ishlashini taʼminlash; toʻlov tizimi ishtirokchilarining operatsiyalari toʻgʻrisidagi bank sirini tashkil etuvchi maʼlumotlarni sir saqlanishini taʼminlash, bundan Oʻzbekiston Respublikasining “Bank siri toʻgʻrisida”gi Qonunida nazarda tutilgan hollar mustasno. 52. Emitent tomonidan bank kartalariga xizmat koʻrsatishni taqiqlash toʻgʻrisida qaror qabul qilingandan soʻng, ular orqali amalga oshirilgan operatsiyalar boʻyicha hamda emitent tomonidan bank kartalari orqali amalga oshirilishi taqiqlanganligi toʻgʻrisida qaror qabul qilingan ayrim operatsiyalarni bajarish boʻyicha toʻliq javobgarlikni toʻlov tizimi operatori oʻz zimmasiga oladi. 53. Toʻlov tizimi ishtirokchilari boʻlgan banklar faoliyati ustidan nazorat oʻrnatish Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligi va toʻlov tizimi qoidalariga asosan belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 54. Toʻlov tizimi operatori bank kartalari emissiyasini amalga oshirish toʻgʻrisida shartnoma tuzgan emitentlarning roʻyxatini yuritadi. 55. Emitentlarning roʻyxati doimiy ravishda toʻlov tizimi operatorining veb-saytida eʼlon qilinib boriladi. 56. Emitentlar, ekvayerlar, toʻlov tizimi operatorlari, savdo va xizmat koʻrsatish subyektlari bank kartalari orqali hisob-kitoblarni amalga oshirishda foydalaniladigan axborotlarni va dasturiy-texnik vositalarni himoya qilish boʻyicha qoidalarga rioya qilishlari shart. 57. Axborotlarni, bank kartalarini va bunda foydalaniladigan dasturiy-texnik vositalarni himoya qilish, Oʻzbekiston Respublikasining qonunchiligi hamda toʻlov tizimining qoida va tartiblariga asosan oʻrnatiladi. 58. Bank kartalarini emissiya qilish, ular orqali amalga oshirilgan operatsiyalar boʻyicha hisob-kitoblarni oʻtkazish va xizmat koʻrsatish bilan bogʻliq nizolar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda hal qilinadi. 59. Oʻzbekiston Respublikasi hududida bank kartalarini emissiya qilish tartibini hamda bank kartalari orqali xizmat koʻrsatish va operatsiyalar boʻyicha hisob-kitoblarni amalga oshirish qoidalarini buzgan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgar boʻladi.