Sogʻliqni saqlash tizimini isloh qilishni yanada chuqurlashtirish va uni rivojlantirish davlat dasturini amalga oshirishning asosiy yoʻnalishlari toʻgʻrisida
(decree, 2017-10-30)

1998-yilda qabul qilingan sogʻliqni saqlash tizimini isloh qilish Davlat dasturining eng muhim qoidalari va maqsadli vazifalari umuman muvaffaqiyatli amalga oshirilayotgani qayd etib oʻtilsin. Tibbiy xizmat koʻrsatish tizimi amalda toʻliq qayta koʻrib chiqildi, respublikada sogʻliqni saqlash tizimini barpo etishning prinsipial yangicha yondashuvlari ishlab chiqildi. Aholiga yuqori malakali bepul shoshilinch tibbiy yordam koʻrsatish boʻyicha yagona tizim yaratildiki, bu tizim tuman va shaharlarda eng yuqori talablar va xalqaro standartlarga javob beradigan ixtisoslashtirilgan viloyat shifoxonalari va 173 ta boʻlimlardan hamda tez tibbiy yordam xizmatlaridan iborat boʻlib, ularning faoliyatiga rahbarlik qilish va muvofiqlashtirish ishlari Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazi tomonidan amalga oshirilmoqda. Jarrohlik, kardiologiya, koʻz mikroxirurgiyasi va urologiya sohalarida eng zamonaviy diagnostika va davolash uskunalari bilan jihozlangan respublika ixtisoslashtirilgan tibbiyot markazlari tashkil etildi. Ushbu markazlarda yuqori malakali mutaxassislar murakkab, yuqori texnologik noyob operatsiyalarni amalga oshirmoqdalar. Sogʻliqni saqlashning birlamchi boʻgʻinida, ayniqsa, qishloq joylarda jiddiy oʻzgarishlar sodir boʻldi — kam samarali feldsherlik-akusherlik punktlari va ambulatoriyalar oʻrniga zamonaviy tibbiy texnika bilan jihozlangan 3,1 mingtadan koʻproq qishloq vrachlik punktlari tashkil etilib, ularda malakali umumiy amaliyot shifokorlari birlamchi tibbiy yordam koʻrsatishmoqda. Onalik va bolalikni muhofaza qilish, ayollar sogʻligʻini mustahkamlash tizimida muhim oʻzgarishlar roʻy berdi. Boʻlgʻusi onalarning salomatligini muntazam nazorat qiluvchi hamda sogʻlom bolalar tugʻilishiga koʻmaklashuvchi skrining-markazlarning keng tarmogʻi vujudga keltirilganligi nihoyatda muhim ahamiyatga egadir. Tugʻuruq muassasalarining moddiy-texnik bazasi sezilarli darajada mustahkamlandi. Shifokorlar hamda tibbiyot xodimlarini moddiy ragʻbatlantirish va mehnatiga haq toʻlash tizimi tubdan oʻzgartirildi — ularning ish haqi miqdorlari va ragʻbatlantirish mexanizmi bajarilayotgan ishning murakkabligi va ogʻirlik darajasiga, koʻrsatilayotgan tibbiy yordam sifatiga bevosita bogʻliq qilib qoʻyildi. Har bir tibbiyot muassasasida moddiy ragʻbatlantirish va tibbiy muassasani rivojlantirish jamgʻarmalari tashkil qilingan. Natijada keyingi ikki yil ichida tibbiyot xodimlarining ish haqi miqdorlari 2,2 baravar koʻpaydi. Respublikada sogʻliqni saqlash sohasidagi xususiy sektor izchillik bilan shakllantirib borilmoqda — 1,7 mingdan koʻproq yuridik shaxslarga xususiy tibbiy amaliyot bilan shugʻullanish va 2,1 ming nafardan koʻproq jismoniy shaxslarga yakka tartibdagi shifokorlik faoliyatini amalga oshirish uchun litsenziyalar berildi. Tibbiy kadrlarni tayyorlash tizimi isloh qilinmoqda — oliy tibbiy taʼlimning zamonaviy ikki bosqichli tizimi joriy etildi, Toshkent tibbiyot akademiyasi tashkil qilindi. Oliy oʻquv yurtlarida oliy maʼlumotli hamshiralarni tayyorlash tashkil qilinganligi prinsipial yangilik hisoblanadi. Sogʻliqni saqlash tizimini isloh qilish borasida qabul qilingan chora-tadbirlar insonlarga tibbiy xizmat koʻrsatish darajasini yanada oshirish, aholi turmushini yaxshilash imkonini berdi. Natijada 1990-yildan 2006-yilgacha boʻlgan davrda Oʻzbekistonda aholining oʻrtacha umr koʻrishi 67 yoshdan 72,5 yoshgacha, shu jumladan, erkaklarning oʻrtacha umr koʻrishi — 66 yoshdan 72 yoshgacha, ayollarning oʻrtacha umr koʻrishi esa 70 yoshdan 74,6 yoshgacha uzaydi. Chechak, ich terlama, poliomiyelit, boʻgʻma, kuydirgi, oʻlat, vabo kabi va boshqa ijtimoiy xavfli hamda yuqumli kasalliklar batamom tugatildi. Shu bilan birga, sogʻliqni saqlash va insonlar salomatligini muhofaza qilish tizimining birinchi navbatda viloyat va tuman boʻgʻinlarida profilaktika hamda tibbiy xizmat koʻrsatish sifati darajasini oshirish bilan bogʻliq koʻpgina masalalar hamon oʻz yechimini topgan emas. Hanuzgacha statsionar davolash muassasalari ulushi koʻpchilikni tashkil etgan sogʻliqni saqlashni boshqarishning tashkiliy tuzilmasi besoʻnaqay va samarasizligicha qolmoqda. Sogʻliqni saqlash hududiy boshqaruv organlari tibbiyot muassasalari faoliyati ustidan yetarlicha tashkiliy-uslubiy rahbarlikni taʼminlamayaptilar, yuqumli kasalliklar profilaktikasi va ular tarqalishining oldini olish boʻyicha tegishli sanitariya-epidemiologiya nazorati taʼminlanmayapti. Respublikada neyroxirurgiya, kardioxirurgiya, onkologiya, ginekologiya va akusherlik, oʻtkir oshqozon-ichak kasalliklari hamda boshqa sohalarda murakkab, yuqori texnologik operatsiyalarni oʻtkazish boʻyicha alohida ixtisoslashtirilgan tibbiyot markazlarini rivojlantirish nihoyatda zarur boʻlib, ularga nisbatan talab-ehtiyoj yuqori darajada qolmoqda. Respublika hududi boʻyicha kasalliklarni oʻz vaqtida aniqlash, oldini olish va samarali davolashning gʻoyat muhim vositasi sifatida diagnostika xizmatlari tarmogʻi nihoyatda sust tashkil qilingan. Skrining-markazlarining keng tarmogʻi tashkil etilganiga qaramay, boʻlgʻusi onalarning sogʻligʻi va homiladorlikning kechishi holatini nazorat qilish tizimi, ayniqsa, qishloq joylarda, sifat jihatdan yaxshilanishni taqozo etadi. Yuqumli va virusli kasalliklarning oldini olish, aholini OIV/OITSdan ishonchli himoya qilish boʻyicha sanitariya-epidemiologiya tizimi doimiy, jiddiy eʼtiborni va uning faoliyatini tashkil etishni tubdan yaxshilashni talab qiladi. Malakali tibbiyot kadrlarini tayyorlash va qayta tayyorlash tizimi yanada takomillashtirishga muhtojdir. Tibbiyot kollejlarida kadrlar tayyorlash sifati jiddiy eʼtirozlarga sabab boʻlmoqda, ana shu kollejlarni zamonaviy oʻquv-uslubiy va laboratoriya uskunalari bilan mustahkamlash talab etiladi. Ilmiy-tibbiyot maktabi ancha zaiflashdi, ilmiy tadqiqotlar hamda ularni davolash-diagnostika amaliyotiga tatbiq etish oʻrtasida mustahkam aloqa yoʻq. Koʻpgina respublika tibbiyot muassasalarining barpo etilgan yuqori texnologik moddiy va ilmiy bazasidan tibbiyot xodimlarining malakasini oshirishda sust foydalanilmoqda. Sogʻliqni saqlash sohasida islohotlarni yanada chuqurlashtirish, zamon talablariga javob beradigan tashkiliy tuzilmani shakllantirish, kasalliklar tarqalishining zarur profilaktikasini taʼminlash, aholiga tibbiy xizmat koʻrsatish samaradorligi va sifatini, undan barchaning bahramand boʻlishini tubdan oshirish, shuningdek, tibbiyot xodimlarini tayyorlash va qayta tayyorlash tizimini takomillashtirish maqsadida: 1. Quyidagilar sogʻliqni saqlash tizimini isloh qilishni yanada chuqurlashtirishning asosiy vazifalari etib belgilansin: yagona tashkiliy-uslubiy rahbarlikni hamda aholiga koʻrsatiladigan tibbiy xizmatlar sifati ustidan nazoratni taʼminlaydigan sogʻliqni saqlashning zamonaviy tashkiliy tuzilmasini shakllantirish; zamonaviy diagnostika va davolash uskunalari bilan jihozlangan, yuqori malakali kadrlar salohiyati bilan taʼminlangan hamda aholiga ixtisoslashtirilgan yuqori texnologik tibbiy yordam koʻrsatadigan respublika ixtisoslashtirilgan ilmiy-amaliy tibbiyot markazlari tarmogʻini yanada rivojlantirish va shunday yangi markazlar tashkil qilish; tibbiy diagnostika tizimini tubdan takomillashtirish, respublika hududida zamonaviy, xalqaro standartlarga mos boʻlgan uskunalar bilan jihozlangan hamda yuqori malakali mutaxassislar bilan taʼminlangan diagnostika xizmatlari tarmogʻini keng rivojlantirish; aholini virusli va yuqumli kasalliklardan himoya qilish, OIV/OITS kasalligining oldini olish tizimi samaradorligi va ishonchliligini, avvalo, zararlanish manbalarini profilaktika qilish va tugatishga qaratilgan chora-tadbirlar hisobiga oshirish; ayollar va bolalar sogʻligʻini saqlash, boʻlgʻusi onalar sogʻligʻi holati ustidan nazorat qilish tizimi sifatini tubdan oshirish, skrining-markazlar, pediatriya va tugʻuruq muassasalarining moddiy-texnika bazasini, ayniqsa, qishloq joylarda, yanada rivojlantirish va mustahkamlash; tibbiyot muassasalarining umumiy amaliyot shifokorlari va tor ixtisoslashgan shifokorlarga nisbatan talab-ehtiyojlarini qondirishni hisobga olgan holda kadrlarni tayyorlash va qayta tayyorlash tizimini takomillashtirish, tibbiyot xodimlarining malakasi va kasb mahoratini muttasil oshirib borish uchun shart-sharoitlarni taʼminlash; zamonaviy diagnostika va davolash uskunalariga, yuqori malakali tibbiyot xodimlariga ega boʻlgan hamda aholiga davolash jarayonining tasdiqlangan standartlariga muvofiq ravishda sifatli, ixtisoslashtirilgan tibbiy xizmat koʻrsatadigan xususiy tibbiyot muassasalarini rivojlantirishga koʻmaklashish. 2. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2007-yil 22-yanvardagi F-2658-sonli Farmoyishi bilan tuzilgan Ishchi guruhining 2007-2008-yillarda quyidagilarni tashkil etish toʻgʻrisidagi takliflari qabul qilinsin: a) ishlab turgan viloyat shifoxonalari va alohida ixtisoslashtirilgan tibbiyot muassasalari negizida davolashning asosiy yoʻnalishlari (rejali xirurgiya, terapiya, kardiologiya, urologiya va boshqalar) boʻyicha tibbiy xizmatlar koʻrsatuvchi viloyat koʻp tarmoqli tibbiyot markazlari; b) ishlab turgan viloyat bolalar tibbiyot muassasalari negizida bolalar kasalliklarini davolash uchun viloyat bolalar koʻp tarmoqli tibbiyot markazlari; v) Nukus va Toshkent shaharlarida, shuningdek, har bir viloyat markazida pullik asosda faoliyat yuritadigan tibbiy diagnostika markazlari; g) markaziy tuman (shahar) shifoxonalari, tegishli hududlardagi bolalar va kattalar poliklinikalari negizida tuman (shahar) tibbiyot birlashmalari tashkil etilib, ularning zimmasiga qishloq vrachlik punktlari va oilaviy poliklinikalarga profilaktika, sanitariya-maʼrifiy tadbirlarni oʻtkazish hamda sogʻliqni tiklashga oid tibbiy xizmatlar koʻrsatishda ularning faoliyatini muvofiqlashtirish va uslubiy yordam berish vazifalari yuklanadi; d) quyidagi Respublika ixtisoslashtirilgan ilmiy-amaliy tibbiyot markazlarini tashkil etish: Akusherlik va ginekologiya ilmiy-tekshirish instituti hamda davolash bazasi va ayollarning reproduktiv salomatlik markazlari negizida akusherlik va ginekologiya markazi; Pediatriya ilmiy-tekshirish instituti hamda davolash bazasi negizida pediatriya markazi; Terapiya va tibbiy reabilitatsiya ilmiy-tekshirish instituti va Gastroenterologiya ilmiy markazi hamda davolash bazasi negizida terapiya va tibbiy reabilitatsiya markazi; Respublika Dermatologiya va venerologiya ilmiy-tekshirish instituti hamda davolash bazasi negizida dermatologiya va venerologiya markazi; Ftiziatriya va pulmonologiya ilmiy-tekshirish instituti hamda davolash bazasi negizida ftiziatriya va pulmonologiya markazi; Endokrinologiya ilmiy-tekshirish instituti hamda davolash bazasi negizida endokrinologiya markazi. Yuqorida koʻrsatib oʻtilgan Respublika ixtisoslashtirilgan ilmiy-amaliy tibbiyot markazlarini amaldagi talablarga muvofiq shakllantirish, jihozlash hamda moliyaviy taʼminlash uchun masʼuliyat Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi va Sogʻliqni saqlash vazirligi zimmasiga yuklansin. 3. Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi, Davlat mulki qoʻmitasi, Sogʻliqni saqlash vazirligi Respublika ixtisoslashtirilgan tibbiyot markazlarining Markazlar Kengashlari bilan birgalikda bir oy muddatda Respublika ixtisoslashtirilgan koʻz mikroxirurgiyasi va kardiologiya markazlari 2007-yilda, Respublika ixtisoslashtirilgan urologiya markazi 2008-yilda hamda Respublika ixtisoslashtirilgan xirurgiya markazi 2011-yilda oʻz-oʻzini moliyalashtirish va oʻzini-oʻzi qoplash sharoitiga toʻliq oʻtishning aniq jadvallarini tasdiqlasin. 4. Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi “Davarxitektqurilish” qoʻmitasi bilan birgalikda rivojlangan mamlakatlar tajribasini oʻrganishni hisobga olgan holda, xalqaro standartlarning eng yuqori talablari va qoidalariga javob beruvchi viloyat diagnostika markazlarining namunaviy loyihalarini ishlab chiqsin hamda ularni uch oy muddatda koʻrib chiqish uchun hukumatga taqdim etsin. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi maʼqullangan namunaviy loyihalarga muvofiq viloyat diagnostika markazlari qurilishi yoki rekonstruksiya qilinishi, ularni zarur diagnostika jihozlari, malakali kadrlar va moliyalash manbalari bilan taʼminlash boʻyicha qaror qabul qilsin. 5. Quyidagilar muhim faoliyat yoʻnalishlari hisoblansin: a) tuman (shahar) tibbiyot birlashmalarida — kasalliklar, eng avvalo yuqumli va virusli kasalliklarning oldini olish boʻyicha profilaktika ishlarini oʻtkazish, aholiga sifatli birlamchi ambulatoriya-poliklinika yordami koʻrsatish, birlamchi shoshilinch, kechiktirib boʻlmaydigan tibbiy yordam berish, bemorlarni statsionarlarda davolash, shuningdek, qishloq vrachlik punktlariga, boshqa tuman(shahar) muassasalariga tashkiliy-uslubiy jihatdan rahbarlik qilish; b) viloyat koʻp tarmoqli tibbiyot markazlarida — bemorlarni tekshiruvdan oʻtkazish, ularga yuqori malakali tibbiy-maslahat yordami koʻrsatish, kasalliklarning asosiy yoʻnalishlari (rejali xirurgiya, terapiya, kardiologiya, ginekologiya va boshqalar) boʻyicha statsionarlarda davolashni tashkil etish, shuningdek, viloyat tibbiyot muassasalarida tibbiy yordam koʻrsatishning zamonaviy usullari va texnologiyalarini tatbiq etishni uslubiy jihatdan taʼminlash; v) sogʻliqni saqlashni boshqarish hududiy organlarida: tibbiy xizmatlar koʻrsatishda diagnostika va davolashning yagona standartlarini joriy etish, shuningdek, tibbiyot muassasalarining ularga rioya etishi ustidan nazoratni amalga oshirish; tegishli hududlarda joylashgan tibbiyot muassasalari faoliyatiga tashkiliy-uslubiy rahbarlikni amalga oshirish; samarali sanitariya-epidemiologiya nazoratini taʼminlash, yuqumli va oʻta xavfli yuqumli kasalliklar tarqalishining oldini olish boʻyicha amaliy choralar koʻrish; oilada tibbiy madaniyatni oshirish, sogʻlom turmush tarzini targʻib qilish boʻyicha aholi oʻrtasida profilaktika ishlari oʻtkazilishini tashkil etish. 6. Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi Sogʻliqni saqlash vazirligi bilan birgalikda bir oy muddatda sogʻliqni saqlash muassasalarini moliyalashtirish tizimini takomillashtirish boʻyicha Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritsin. 7. 2007-yilning 1-oktabridan 2018-yilning 1-yanvarigacha aholiga pullik tibbiy xizmatlar koʻrsatuvchi (stomatologiya va kosmetologiya xizmatlari bundan mustasno) tibbiyot muassasalari tibbiy xizmatlar qismida barcha turdagi soliqlar toʻlashdan hamda Respublika yoʻl jamgʻarmasiga va Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi budjetdan tashqari taʼlim va tibbiyot muassasalarining moddiy-texnika bazasini rivojlantirish jamgʻarmasiga majburiy ajratmalar toʻlashdan ozod qilinsin, boʻshaydigan mablagʻlar tibbiyot muassasasini zamonaviy tibbiy uskunalar bilan jihozlashga maqsadli yoʻnaltirilsin. Ushbu bandning birinchi xatboshida koʻrsatilgan soliq imtiyozlarini qoʻllanish maqsadida, hisobot davri yakunlari boʻyicha tibbiy xizmatlar koʻrsatish (stomatologiya va kosmetologiya xizmatlari bundan mustasno) asosiy faoliyat turi boʻlmish yuridik shaxslar tibbiyot muassasalari jumlasiga kiradi. Bunda yuqorida aytib oʻtilgan imtiyozlar, agarda tibbiy xizmatlar koʻrsatish asosiy faoliyat turi boʻlsa, boshqa daromadlarga ham joriy etiladi. 8. Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadigan roʻyxat boʻyicha olib kelinadigan yangi tibbiy jihozlar, butlovchi buyumlar, ehtiyot qismlar va tibbiyot uskunalarining sarflanadigan materiallari 2018-yilning 1-yanvarigacha boʻlgan muddatda bojxona toʻlovlari (bojxona rasmiylashtiruvi yigʻimlaridan tashqari) toʻlashdan ozod qilinsin 9. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi bir hafta muddatda ushbu Farmonni amalga oshirish yuzasidan hukumat qarorini tayyorlasin. 10. Mazkur Farmonning ijrosini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosarlari R.S. Qosimov va R.S. Azimov zimmalariga yuklansin.