Endokrinologiya xizmatini takomillashtirish va koʻlamini kengaytirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida
(resolution, 2025-12-27)

2019 — 2021-yillarda respublika aholisiga endokrinologiya yordami koʻrsatishni takomillashtirish boʻyicha milliy dastur doirasida diagnostika va davolashning yangi standartlari tasdiqlandi, 75 ming nafarga yaqin bemorlar 40 milliard soʻmdan ziyod Davlat budjeti mablagʻlari hisobiga 100 foiz insulin bilan bepul taʼminlandi, 200 milliard soʻmga yaqin mablagʻ evaziga 14 ta hududiy endokrinologiya muassasalarining moddiy-texnika bazasi mustahkamlanib, 3,3 million AQSH dollari miqdorida zamonaviy asbob-uskunalar bilan taʼminlandi. Shu bilan birga, endokrinologiya xizmatini respublika boʻyicha yagona integratsiyalashgan tizim sifatida shakllantirish, yod yetishmovchiligi bilan bogʻliq kasalliklar profilaktikasi, qandli diabet kasalligi hamda uning oqibatlarining oldini olish bilan bogʻliq tibbiy-ijtimoiy tadbirlar samaradorligini qayta koʻrib chiqish talab etilmoqda. Aholiga koʻrsatilayotgan endokrinologik yordamning samarali hamda zamonaviy tizimini shakllantirish, kasalliklar va ularning asoratlari profilaktikasini takomillashtirish, aholiga yuqori malakali endokrinologiya yordamini koʻrsatish sifatini hamda ushbu yoʻnalishdagi tibbiyot xodimlarining salohiyatini oshirish maqsadida: 1. Quyidagilar aholiga koʻrsatilayotgan endokrinologiya xizmatini tashkil etishning eng muhim yoʻnalishlari etib belgilansin: a) akademik Yo. Toʻraqulov nomidagi Respublika ixtisoslashtirilgan endokrinologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi (keyingi oʻrinlarda — Markaz) — hududiy tibbiyot muassasalari — tuman (shahar) tibbiyot muassasalari oʻrtasida tizimli uzviy bogʻliqlikni taʼminlash; b) sogʻliqni saqlash tizimining birlamchi boʻgʻinida endokrin kasalliklar profilaktikasi, ularni barvaqt aniqlash va boshqarish dasturlarini amaliyotga joriy etish. Bunda: birlamchi tibbiy-sanitariya yordami muassasalari va ommaviy axborot vositalari orqali aholi oʻrtasida sogʻlom turmush tarzi, toʻgʻri ovqatlanish hamda jismoniy faollikni oshirishni targʻib etish; oilaviy shifokorlarni qayta tayyorlash va malakasini oshirish orqali kasallikni barvaqt aniqlash va oldini olish koʻlamini kengaytirish; tuman (shahar) tibbiyot muassasalari tor soha mutaxassislari faoliyatiga endokrin kasalliklarni erta tashxislash, asoratlarining oldini olish algoritmlarini joriy qilish; v) qandli diabetga chalingan bemorlarning zamonaviy dispanser nazorati (onlayn registr) tizimini joriy etish orqali har bir bemor holatining monitoringini yuritish; g) aholining kasallikka chalinish xavfi yuqori boʻlgan guruhlari, jumladan, bolalar, oʻsmirlar, homilador va emizikli ayollarni yod preparatlari bilan bepul taʼminlash orqali yod tanqisligi kasalliklarining samarali profilaktikasini taʼminlash; d) “Profilaktika maktablari”ga tor soha mutaxassislarini jalb etgan holda bemorlar va ularning oila aʼzolariga endokrin kasallikni boshqarish usullarini hamda kasallik bilan yashashni oʻrgatish; e) tashxislash va davolashning yuqori texnologiyali hamda innovatsion usullarini amaliyotga joriy etish orqali hududlarda va Markazda yuqori texnologik jarrohlik amaliyotlari ulushini oshirish; j) endokrinologiya yoʻnalishida ilmiy-tadqiqot faoliyatini takomillashtirish, soha xodimlarining ilmiy salohiyatini oshirish. 2. 2022-yil 1-apreldan boshlab endokrin kasalliklarni erta aniqlash va maqsadli kuzatishni taʼminlash uchun quyidagilarni nazarda tutuvchi tibbiy kuzatuv va patronajning yangi modeli joriy etilsin: oilaviy shifokorlarni endokrin kasalliklarni tashxislash hamda davolash boʻyicha qayta tayyorlash; endokrin kasalliklar mavjud oilalarga maxsus tayyorgarlikdan oʻtgan patronaj hamshirasini biriktirish; patronaj hamshirasi tomonidan endokrin kasalligi boʻlgan, umumiy holati qoniqarli yoki xavf guruhidagi aholini erta aniqlash va differensiallashgan yondashuv asosida kuzatib borish; tibbiy kuzatuv natijalari boʻyicha xavf omillari yuqori boʻlgan bemorlarni shifokor oldi koʻrigi xonalari hamshiralari hamda oilaviy shifokorlarga yoʻnaltirish; endokrin kasalliklar boʻyicha xavf guruhiga kiruvchi bemorlar ustidan doimiy kuzatuv oʻrnatish maqsadida barcha tibbiyot brigadalarini glyukometr va maxsus test yaproqchalari bilan taʼminlash; tashxislash va davolash maqsadida bemorlarni bir kunlik diagnostik statsionar kuzatish tizimini joriy etish. 3. 2022 — 2024-yillarda respublika aholisiga endokrinologiya yordami koʻrsatishni rivojlantirish dasturi (keyingi oʻrinlarda — Dastur) ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 4. Belgilansinki: a) har yili kamida bir marta 40 yoshdan oshgan aholi qandli diabet va diabet oldi holatlari uchun maqsadli skriningdan oʻtkaziladi hamda endokrin kasalliklar aniqlangan bemorlar bilan muntazam aloqa oʻrnatiladi. Bunda, surunkali endokrin kasalliklar rivojlanishining oldini olish uchun endokrin kasalliklarni davolashning zamonaviy klinik protokollari va algoritmlari joriy etiladi; b) 2022-yil 1-fevraldan boshlab anʼanaviy va masofaviy (aralash) usulda tibbiyot xodimlarini qayta tayyorlash va malakasini oshirish tizimi yoʻlga qoʻyiladi. Bunda: patronaj hamshiralari hamda oilaviy shifokorlar uchun endokrin kasalliklarning oldini olish, erta tashxislash va davolash boʻyicha ikki haftalik oʻquv kurslari tashkil etiladi; endokrinolog shifokorlarni qayta tayyorlash uchun uch yarim oylik oʻquv kurslari yoʻlga qoʻyiladi. Bunda, ular dastlabki ikki yarim oy davomida Markazda oʻqitiladi hamda bir oy davomida tuman (shahar) koʻp tarmoqli markaziy poliklinikalarida amaliyot oʻtaydi; hududlarda faoliyat yuritayotgan endokrinolog shifokorlarning malakasini oshirish uchun bir oylik oʻquv kurslari tashkil etiladi; v) 2022-yil 1-aprelga qadar: zarur glyukometr, maxsus test yaproqchalari hamda ignalar markazlashgan tartibda xarid qilinadi va tibbiyot brigadalariga yetkaziladi; birlamchi tibbiy-sanitariya yordami muassasalarida belgilangan standartlarga muvofiq jihozlangan shifokor oldi koʻrigi xonalari tashkil etiladi; tuman (shahar) koʻp tarmoqli markaziy poliklinikalaridagi endokrinolog shifokor xonalari zarur tibbiy uskunalar bilan jihozlanadi. 5. Shunday tartib oʻrnatilsinki, unga muvofiq: a) 25 yoshgacha boʻlgan qandli diabetning birinchi turi bilan kasallangan bemorlar analogli insulin hamda oʻzini oʻzi nazorat qilish vositalari (glyukometr va maxsus test yaproqchalari) bilan; qandsiz diabet bilan kasallangan bemorlar, somatotrop yetishmovchilik bilan kasallangan bolalar hayotiy zarur maxsus dori vositalari (desmopressin va oʻsish gormoni) bilan; 25 yoshdan oshgan qandli diabetning birinchi turi bilan kasallangan insulinga muhtoj, shuningdek, qandli diabetning ikkinchi turi bilan kasallangan bemorlar odam insulini bilan; qandli diabetning ikkinchi turi bilan kasallangan hamda ehtiyojmand sifatida Ijtimoiy reyestrga kiritilgan oilalarning bemor aʼzolari metformin dori vositasi bilan bepul taʼminlanadi; b) bemorlarga bepul beriladigan dori vositalari va tibbiy jihozlar markazlashgan tartibda xarid qilinadi hamda birlamchi tibbiy-sanitariya yordami muassasalari orqali taqsimlanadi. 6. Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan davlat-xususiy sheriklik asosida 2020-yilning 10-fevralida “Toshkent shahrida namuna sifatida markazlashtirilgan klinik diagnostika laboratoriyasini tashkil etish, jihozlash va ekspluatatsiya qilish toʻgʻrisida”gi 1-33K-son konsessiya shartnomasi imzolanganligi maʼlumot uchun qabul qilinsin. Sogʻliqni saqlash vazirligi (B. Musayev): Toshkent shahar hokimligi bilan birgalikda konsessiya shartnomasi doirasida 2022-yil 1-apreldan boshlab Toshkent shahridagi barcha poliklinika va tuman tibbiyot birlashmalari laboratoriyalarini markazlashtirish; 2022-yil yakuniga qadar tajriba sifatida har bir hududdan bittadan tuman (shahar) tibbiyot birlashmasi muassasalarining laboratoriyalarini markazlashtirish va davlat-xususiy sheriklik asosida autsorsingga berish choralarini koʻrsin. Sogʻliqni saqlash vazirligi (B. Musayev) 2023-yil 1-aprelgacha tajriba natijalariga muvofiq laboratoriya xizmatini yaxshilash yuzasidan asoslangan takliflarni Vazirlar Mahkamasiga kiritsin. 7. Belgilab qoʻyilsinki: tibbiyot xodimlarini qayta tayyorlash va malakasini oshirish, shuningdek, glyukometr, maxsus test yaproqchalari va ignalar, desmopressin, oʻsish gormoni, analogli insulin, odam insulini hamda metformin maxsus dori vositalarini xarid qilish bilan bogʻliq xarajatlar Oʻzbekiston Respublikasi respublika budjetidan 2022-yilda sogʻliqni saqlash tizimi uchun ajratiladigan mablagʻlar hisobidan; shifokor oldi koʻrigi va endokrinolog shifokor xonalarini tashkil etish hamda zarur tibbiy uskunalar bilan jihozlash, shuningdek markaziy laboratoriyalarni tashkil etish bilan bogʻliq xarajatlar tegishli mahalliy budjetlar mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi. 8. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari bir hafta muddatda mazkur qaror talablariga muvofiq tegishli hududlarda 2022 — 2024-yillarda endokrinologiya yordami koʻrsatish tizimini takomillashtirish boʻyicha hududiy dasturlarni ishlab chiqsin hamda Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi va xalq deputatlari mahalliy Kengashlarida koʻrib chiqilishi va tasdiqlanishini taʼminlasin. 9. Sogʻliqni saqlash vazirligining oilaviy poliklinikalar hamda tuman (shahar) koʻp tarmoqli markaziy poliklinikalaridagi kattalar va bolalar shifokor endokrinologi lavozimlarining shtat meʼyorlarini bir shtat birligidan kam boʻlmagan miqdorda belgilash toʻgʻrisidagi taklifiga rozilik berilsin. Sogʻliqni saqlash vazirligi (A. Inoyatov) Moliya vazirligi (J. Abruyev), Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi (B. Umurzakov) bilan birgalikda bir oy muddatda oilaviy poliklinikalar hamda tuman (shahar) koʻp tarmoqli markaziy poliklinikalari shtat meʼyorlarini qayta koʻrib chiqsin va tasdiqlasin. 10. Sogʻliqni saqlash vazirligi (B. Musayev) Qurilish vazirligi (B. Zokirov), Moliya vazirligi (T. Ishmetov), Toshkent shahar hokimligi (J. Artikxodjayev) bilan birgalikda Markaz hamda uning koʻp tarmoqli klinikasi yangi bino va inshootlarini qurish, taʼmirlash hamda jihozlash ishlarini 2022-yil 1-mayga qadar yakunlash choralarini koʻrsin. Bunda, zamonaviy talablar asosida zarur yoʻnalishdagi boʻlimlarni, shuningdek, maxsus laboratoriyalarni yaratishni nazarda tutgan holda qurilish ishlari olib borilishi va tibbiy texnikalar bilan jihozlanishi taʼminlansin. 11. Quyidagilar Markazning endokrin kasalliklarning oldini olish va davolash sohasidagi qoʻshimcha vazifalari va faoliyat yoʻnalishlari etib belgilansin: metabolik sindrom yoʻnalishida fundamental va amaliy tadqiqotlarni amalga oshirish hamda innovatsion loyihalarni ishlab chiqish; metabolik jarrohlik amaliyotlarini amalga oshirish, endokrin kasalliklarni rentgenendovaskulyar tashxislash va davolash hamda buyrak usti bezlariga jarrohlik aralashuvining kaminvaziv endovizual usullarini joriy etish; dori vositalarining nojoʻya taʼsirini oʻrganish va minimallashtirish doirasida markazlashgan klinik sinovlar menejmenti va sifat nazorati tizimini yaratish; xorijiy davlatlarning mazkur sohadagi ilmiy tashkilotlari va markazlari bilan hamkorlik aloqalarini oʻrnatish hamda birgalikda tadqiqotlarni olib borish; koronavirusda qandli diabetning kechishini ilmiy-amaliy jihatdan oʻrganib, uning oldini olish boʻyicha standartlarni ishlab chiqish; soha mutaxassislarini oʻqitish, qayta tayyorlash va malakasini oshirish uchun oʻquv dasturlarini ishlab chiqish. 12. Sogʻliqni saqlash vazirligi (B. Musayev) Iqtidorli va malakali tibbiyot mutaxassislarini qoʻllab-quvvatlash hamda tibbiyot muassasalariga jalb qilish jamgʻarmasi mablagʻlari hisobidan Markaz hamda hududiy tibbiyot muassasalaridan shaffof tanlov asosida tanlab olingan 50 nafargacha endokrinolog mutaxassislarni har yili nufuzli xorijiy endokrinologiya markazlarida malaka oshirishga yuborish, shuningdek, Markazning ilmiy malaka kengashi faoliyatiga yetakchi xorijiy mutaxassislarni jalb etish choralarini koʻrsin. 13. Sogʻliqni saqlash vazirligi (B. Musayev) Moliya vazirligi (T. Ishmetov) bilan birgalikda ikki oy muddatda: sogʻliqni saqlash muassasalarida pullik xizmatlarni rivojlantirish hamda tibbiy xizmatlar narxlarini bozor mexanizmlari asosida shakllantirish; hududiy endokrinologiya dispanserlari faoliyatida har bir davolangan holat asosida moliyalashtirish mexanizmini, bemorlarni hisobga olish va navbat asosida davolanishga yoʻllash tizimini joriy etish boʻyicha Vazirlar Mahkamasiga taklif kiritsin. 14. Farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish agentligi (S. Kariyev), ikki oy muddatda endokrinologiya sohasida maxsus dori vositalari ishlab chiqaruvchi mahalliy korxonalar faoliyatini kengaytirish, shuningdek, glyukometr va maxsus test yaproqchalarini respublikada ishlab chiqarishni yoʻlga qoʻyish choralarini koʻrsin. 15. Sogʻliqni saqlash vazirligi (B. Musayev) sogʻlom turmush tarzini shakllantirish, yuqumli boʻlmagan kasalliklar va ularning xavf omillariga qarshi kurashish hamda oldini olish, shuningdek, sogʻliqni saqlash tizimida amalga oshirilayotgan islohotlar boʻyicha maxsus turkum dasturlarni vazirlikning budjetdan tashqari mablagʻlari hisobidan ishlab chiqsin hamda ommaviy axborot vositalarida targʻib qilib borsin. 16. Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi, Oʻzbekiston Milliy axborot agentligi, Oʻzbekiston Milliy teleradiokompaniyasi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari mazkur qarorning mazmun-mohiyati ommaviy axborot vositalarida, shuningdek, aholi oʻrtasida keng yoritilishini taʼminlasin. Bunda, endokrin kasalliklarda sogʻlom turmush tarzining ahamiyati, dori vositalarini hamda oʻzini oʻzi nazorat qilish vositalarini qoʻllashga oid maxsus koʻrsatuvlar, ijtimoiy reklamalar va roliklarning muntazam namoyishi yoʻlga qoʻyilsin. 17. Ushbu qarorning ijrosini samarali tashkil qilishga masʼul va shaxsiy javobgar etib sogʻliqni saqlash vaziri B. Musayev, Markaz direktori F. Turayev, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisi, viloyatlar hamda Toshkent shahar hokimlari belgilansin. Qarorning oʻz vaqtida va natijali ijro etilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vaziri A.N. Aripov va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti maslahatchisining birinchi oʻrinbosari L.N. Toʻychiyev zimmasiga yuklansin. T/rTadbirlarning nomiAmalga oshirish shakliBajarish muddatlariSummaMoliyalashtirish manbalariIjrochilarI. Endokrinologiya xizmati faoliyatini tartibga soluvchi normativ-huquqiy bazani takomillashtirish1.Xalqaro tavsiyanomalarga muvofiq, sogʻliqni saqlashning barcha bosqichlarida endokrin kasalliklarni diagnostika qilish hamda davolashning standartlarini yangilash, qayta koʻrib chiqish va tasdiqlash.Vazir buyrugʻi2022-yil I — III chorak--Sogʻliqni saqlash vazirligi(Musayev),RIEIATM(Turayev)2.Xalqaro tavsiyanomalarga muvofiq, endokrin kasalliklarni skrining va diagnostika qilish, davolash va monitoring qilish boʻyicha “Yoʻl xaritasi”ni ishlab chiqish, birlamchi tizim amaliyotiga tatbiq etish va monitoringini amalga oshirish.Vazir buyrugʻi2022-yil II chorak--Sogʻliqni saqlash vazirligi(Musayev),RIEIATM(Turayev)3.Hududiy endokrinologiya dispanserlarida elektron tibbiy hujjatlar aylanishini amalga oshirish imkonini beruvchi yagona tibbiy-axborot tizimini ishlab chiqish hamda amaliyotga tatbiq qilish.Tashkiliy chora-tadbirlar2022-yil IV chorakHisob-kitoblar asosidaMahalliy budjet mablagʻlariSogʻliqni saqlash vazirligi(Musayev),RIEIATM(Turayev)II. Endokrin kasalliklarning oldini olish, erta tashxislash va davolash chora-tadbirlarini takomillashtirish4.Sogʻliqni saqlash tizimining barcha boʻgʻinlarini qamrab oluvchi, statistika, moliya va boshqa hisobotlarni birlashtirib koʻrsatgan holda endokrin patologiyali bemorlar haqidagi elektron maʼlumotlar bazasining onlayn registrini ishlab chiqish hamda bosqichma-bosqich joriy etish.Tashkiliy chora-tadbirlar2022 — 2024-yillar davomidaHisob-kitoblar asosidaSogʻliqni saqlash vazirligiga raqamlashtirish uchun ajratilgan mablagʻlar doirasidaSogʻliqni saqlash vazirligi(Sabirov),RIEIATM(Turayev),“IT-Med” MCHJ5.Tuman (shahar) koʻp tarmoqli markaziy poliklinikalardagi endokrinolog shifokor xonalarini zarur tibbiy uskunalar bilan (shu jumladan kompyuterlar) bilan jihozlash.Tashkiliy chora-tadbirlar2022-yil 1-aprel4,5 mlrd soʻmMahalliy budjet mablagʻlariSogʻliqni saqlash vazirligi(Musayev),Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari6.Oilaviy poliklinika va oilaviy shifokor punktlari, tuman (shahar) koʻp tarmoqli markaziy poliklinikalarida birlamchi shifokor oldi koʻrigi xonalarini tashkil etish va jihozlash.Tashkiliy chora-tadbirlar2022-yil 1-aprel13,5 mlrd soʻmMahalliy budjet mablagʻlariSogʻliqni saqlash vazirligi(Inoyatov),Moliya vazirligi(Abruyev),Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari7.Tajriba sifatida har bir hududdan bittadan tuman (shahar) tibbiyot birlashmasi muassasalarining laboratoriyalarini markazlashtirish va davlat-xususiy sheriklik asosida autsorsingga berish choralarini koʻrish.Bunda, bemorlarning oʻzlari biriktirilgan birlamchi tibbiyot muassasalaridan laboratoriya tahlillarini oʻtkazish uchun yigʻilgan biologik materiallarni markaziy laboratoriyalarga yetkazib berish tizimini yoʻlga qoʻyish.Tashkiliy chora-tadbirlar2022-yil yakuniga qadar--Sogʻliqni saqlash vazirligi(Musayev),Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari8.Markaziy laboratoriyalar faoliyati, biologik materiallarni yigʻish va tashish hamda tahlil qilish tartibini ishlab chiqish va tasdiqlash.Vazir buyrugʻi2022-yil 1-aprel--Sogʻliqni saqlash vazirligi(Musayev)9.Premorbid endokrin kasalliklarni erta aniqlash, profilaktik chora-tadbirlarni amalga oshirish, sogʻlom turmush tarzi, toʻgʻri ovqatlanish hamda jismoniy faollik dasturlarini aholi orasida keng koʻlamda tatbiq etish boʻyicha oilaviy shifokorlar faoliyatini kuchaytirish.Tashkiliy chora-tadbirlar2022 — 2024-yillar davomidaHisob-kitoblar asosidaMahalliy budjet mablagʻlariSogʻliqni saqlash vazirligi(Inoyatov),Aholining sogʻlom turmush tarzini qoʻllab-quvvatlash va jismoniy faolligini oshirish markazi(Odilova)10.Uyushgan aholi (maktabgacha taʼlim muassasalari, maktab, litsey, kollejlar) va uyushmagan bolalarda endokrin kasalliklarni erta aniqlash boʻyicha birlamchi tibbiy-sanitariya yordami muassasasi oilaviy shifokorlari tomonidan skrining tadbirlarini (yod tanqisligi holatlari, ortiqcha vazn, pastboʻylik, jinsiy rivojlanishning buzilishi va boshqalar) bosqichma-bosqich amalga oshirish.Tashkiliy chora-tadbirlar2022 — 2024-yillar davomidaHisob-kitoblar asosidaMahalliy budjet mablagʻlariSogʻliqni saqlash vazirligi(Inoyatov),RIEIATM(Turayev),Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari11.Birlamchi tibbiy-sanitariya yordami muassasasida yiliga bir marta oilaviy shifokorlar tomonidan 40 yoshdan oshgan bemorlarning qandli diabet va diabet oldi holati skriningini oʻtkazish.Tashkiliy chora-tadbirlar2022 — 2024-yillar davomida (har yili)14,3 mlrd soʻmRespublika budjeti mablagʻlariSogʻliqni saqlash vazirligi(Inoyatov),RIEIATM(Turayev),Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari12.Oilaviy shifokorlarga endokrin kasalliklar skriningini amalga oshirishda ilmiy-amaliy va metodologik yordam koʻrsatish va kasallanish koʻrsatkichlarini personallashgan davolash protokollari asosida yuritishni yoʻlga qoʻyish.Tashkiliy chora-tadbirlarTasdiqlangan reja-jadvalga muvofiq--Sogʻliqni saqlash vazirligi(Musayev),RIEIATM(Turayev)13.Hududiy endokrinologiya dispanserlarida endokrin jarrohlik, qandli diabetning asoratlarini jarrohlik yoʻli bilan davolash va rekonstruktiv amaliyotlar boʻlimi, diabet nefropatiyasi va jonlantirish boʻlimlarini tashkil etish orqali tibbiy xizmatlar turini kengaytirish.Tashkiliy chora-tadbirlar2022-2023-yillar davomidaHisob-kitoblar asosidaMahalliy budjet mablagʻlariSogʻliqni saqlash vazirligi(Sabirov),RIEIATM(Turayev),Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari14.Hududiy endokrinologiya dispanserlari orqali markazlashgan tartibda:Tashkiliy chora-tadbirlar2022 — 2024-yillar davomida (har yili)Respublika budjeti mablagʻlariSogʻliqni saqlash vazirligi(Musayev),Moliya vazirligi(Ishmetov),RIEIATM(Turayev)25 yoshgacha boʻlgan qandli diabetning birinchi turi bilan kasallangan bemorlarni analogli insulin va oʻzini oʻzi nazorat qilish vositalari (glyukometr va maxsus test yaproqchalari) bilan;25,4 mlrd soʻmqandsiz diabet bilan kasallangan, somatotrop yetishmovchilik bilan kasallangan bolalarni hayotiy zarur maxsus dori vositalari (desmopressin va oʻsish gormoni) bilan;5,9 mlrd soʻm25 yoshdan oshgan qandli diabetning birinchi turi bilan kasallangan insulinga muhtoj, shuningdek, qandli diabetning ikkinchi turi bilan kasallangan bemorlarni odam insulini bilan;36,2 mlrd soʻmkam taʼminlangan oilalarga mansub, qandli diabet bilan kasallangan bemorlarni metformin dori vositasi bilan bepul taʼminlash.15,3 mlrd soʻm15.Endokrin kasalliklari mavjud boʻlgan bemorlar va ularning oila aʼzolarini kasallikni toʻgʻri nazorat qilish va boshqarish, ratsional ovqatlanish, sogʻlom turmush tarziga oʻrgatish boʻyicha tadbirlarni “Profilaktika maktablari”da amalga oshirish.Tashkiliy chora-tadbirlar2022 — 2024-yillar davomida--Aholining sogʻlom turmush tarzini qoʻllab-quvvatlash va jismoniy faolligini oshirish markazi(Odilova)16.Hududiy endokrinologiya dispanserlarini zamonaviy tibbiyot uskunalari bilan jihozlash orqali ularda koʻrsatiladigan tibbiy xizmatlar sonini 15 tadan 40 tagacha yetkazish.Tashkiliy chora-tadbirlar2022 — 2024-yillar davomidaHisob-kitoblar asosidaMahalliy budjet mablagʻlariSogʻliqni saqlash vazirligi(Sabirov),RIEIATM(Turayev)17.Tuman (shahar) laborator-tashxislash markazlarini tashkil etish (qonda qand miqdori, glikirlangan gemoglobin, tireotrop gormoni, siydikda mikroalbuminuriya va keton tanachalarni aniqlash).Tashkiliy chora-tadbirlar2022 — 2024-yillar davomidaHisob-kitoblar asosidaMahalliy budjet mablagʻlariQoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari Sogʻliqni saqlash vazirligi(Musayev)18.Aholi oʻrtasida qandli diabetni erta aniqlash va monitoring qilish maqsadida glikirlangan gemoglobinni aniqlash uchun endokrinologiya dispanserlarini reaktivlar bilan taʼminlash.Tashkiliy chora-tadbirlar2022 — 2024-yillar davomida (har yili)8,3 mlrd soʻmMahalliy budjet mablagʻlariQoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari Sogʻliqni saqlash vazirligi(Musayev)19.Qalqonsimon bez kasalliklarini erta aniqlash maqsadida qalqonsimon hamda qalqonsimon oldi bezlari gormonlarini (erkin tiroksin, tireotrop gormon) immunoferment aniqlash uchun endokrinologiya dispanserlarini reaktivlar bilan taʼminlash.Tashkiliy chora-tadbirlar2022 — 2024-yillar davomida (har yili)5,4 mlrd soʻmMahalliy budjet mablagʻlariQoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari Sogʻliqni saqlash vazirligi(Musayev)20.Endokrin kasalligi boʻlgan bemorlarni olti oyda bir marotaba tor doira mutaxassislari (oftalmolog, kardiolog, nefrolog, pediatr, nevropatolog, qon-tomir jarrohi, podiatrist) ishtirokida dispanserizatsiyadan oʻtkazish.Tashkiliy chora-tadbirlar2022 — 2024-yillar davomida--Sogʻliqni saqlash vazirligi(Inoyatov), Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari21.Aholi va bemorlarning hayot sifatini hamda salomatligini yaxshilashga qaratilgan salomatlik dasturlarini joriy etish.Tashkiliy chora-tadbirlar2022 — 2024-yillar davomida--Sogʻliqni saqlash vazirligi(Musayev), Aholining sogʻlom turmush tarzini qoʻllab-quvvatlash va jismoniy faolligini oshirish markazi(Odilova),MTRK(Xadjayev)22.Uyushgan kontingent oʻrtasida (Qurolli kuchlar, IIV, oliy taʼlim muassasalari, sanoat korxonalari va boshqalar) tor doira mutaxassislari ishtirokida dispanserizatsiya ishlarini amalga oshirish.Tashkiliy chora-tadbirlar2022 — 2024-yillar davomidaHisob-kitoblar asosidaDavlat budjeti va tashkilotlarning budjetdan tashqari mablagʻlariSogʻliqni saqlash vazirligi(Musayev),RIEIATM(Turayev)23.Tasdiqlangan endokrin kasalliklar kechishini maqsadli kuzatish, tashxislash va davolash bosqichlarini belgilash uchun tuman (shahar) tibbiyot birlashmalari shifoxonalarida bir kunlik statsionar kuzatish tizimini joriy etish.Tashkiliy chora-tadbirlar2022-yilHisob-kitoblar asosidaMahalliy budjet mablagʻlariSogʻliqni saqlash vazirligi(Inoyatov),Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari24.Bir kunlik statsionar kuzatish tizimini tashkil etish tartibini hamda bemorlarga xizmat koʻrsatish va davolash bosqichlarini belgilashning yangi standartlarini tasdiqlash.Vazir buyrugʻi2022-yil 1-aprel--Sogʻliqni saqlash vazirligi(Musayev)25.Zamonaviy yod aniqlovchi laboratoriya, yodlash uskunasi (dozator) va yodat kaliy bilan taʼminlanmagan osh tuzi ishlab chiqaruvchi tashkilotlar faoliyati boʻyicha nazoratni kuchaytirish.Tashkiliy chora-tadbirlarDoimiy--Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi(Yusupaliyev),Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha vakil(Kasimov)III. Endokrinologiya xizmatini yuqori malakali kadrlar bilan taʼminlash, endokrinologiya sohasida ilmiy-tadqiqot ishlarini amalga oshirish26.Oilaviy shifokorlarga ishlab chiqilgan protokollar va davolash algoritmlari boʻyicha ortiqcha vazn, diabet oldi holat, ikkinchi tur qandli diabet, yod tanqisligi, gipotireoz kasalliklarining oldini olish, davolash va nazorat asoslarini oʻrgatish (metformin, kaliy yodid APF ingibitorlari, aspirin, statinlarni tavsiya etish).Tashkiliy chora-tadbirlar2022-2023-yillar davomidaHisob-kitoblar asosidaDavlat budjeti mablagʻlariSogʻliqni saqlash vazirligi(Inoyatov),Tibbiyot xodimlarining kasbiy malakasini rivojlantirish markazi(Akilov),RIEIATM(Turayev),tibbiyot oliy taʼlim muassasalari27.Endokrin kasalliklarni erta aniqlash, asoratlarini oldini olish va davolashning yangi usullarini joriy etish boʻyicha viloyat va tuman (shahar) tibbiyot muassasalarining shifokorlari uchun 36 soatlik sertifikatlangan uzluksiz kurslarni tashkil etish.Oʻqitishni www.endomarkaz.uz portalida interaktiv stendlar, onlayn vebinarlar, shifokorlar uchun endokrinologiya yoʻnalishida davolash va tashxislash standartlari, onlayn kurslar hamda multimediya dasturlaridan erkin foydalanish imkonini yaratish orqali amalga oshirish.Tashkiliy chora-tadbirlar2022-2023-yillar davomidaHisob-kitoblar asosidaDavlat budjeti mablagʻlariSogʻliqni saqlash vazirligi(Musayev),Tibbiyot xodimlarining kasbiy malakasini rivojlantirish markazi(Akilov),RIEIATM(Turayev),tibbiyot oliy taʼlim muassasalari28.Uch yarim oylik (504 soatlik) sertifikatlangan oʻquv kurslarini yoʻlga qoʻygan holda, mutaxassislarni ikki yarim oy Respublika ixtisoslashtirilgan endokrinologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazida oʻqitish va bir oy hududiy tibbiyot muassasalarida amaliyot oʻtashini tashkil etish.Reja-jadval2022-2023-yillar davomidaHisob-kitoblarga muvofiqSogʻliqni saqlash vazirligiga ajratiladigan mablagʻlarSogʻliqni saqlash vazirligi(Musayev),RIEIATM(Turayev),Tibbiyot xodimlarining kasbiy malakasini rivojlantirish markazi(Akilov),tibbiyot oliy taʼlim muassasalari29.Sogʻliqni saqlashning birlamchi tizimi uchun “Endokrinolog shifokor” yoʻnalishi boʻyicha davlat granti asosida bir yillik (internatura) kurslarni tibbiyot oliy taʼlim muassasalari bazasida tashkil etish.Reja-jadvalDoimiyHisob-kitoblarga muvofiqDavlat budjeti mablagʻlariSogʻliqni saqlash vazirligi(Musayev),Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi(Toshkulov),tibbiyot oliy taʼlim muassasalari30.Sogʻliqni saqlashning birlamchi tizimidagi hamshiralar uchun qandli diabet va yod tanqisligi holatlarini birlamchi profilaktika qilish, aholining sogʻlom turmush tarzi madaniyatini oshirish boʻyicha 36 soatlik sertifikatlangan oʻquv kurslarini tashkil etish.Reja-jadval2022-2023-yillar davomidaHisob-kitoblarga muvofiqDavlat budjeti mablagʻlariSogʻliqni saqlash vazirligi(Musayev),Tibbiyot xodimlarining kasbiy malakasini rivojlantirish markazi(Akilov),tibbiyot oliy taʼlim muassasalari31.Ortiqcha vazn, metabolik sindrom, ayollarda menopauza holatlari, YDX va bolalarda endokrin kasalliklar sohasida fundamental va amaliy tadqiqotlarni amalga oshirish hamda innovatsion loyihalarni ishlab chiqish.Tanlov natijalari boʻyicha ilmiy grantlar2022-2023-yillar davomidaHisob-kitoblarga muvofiqIlmiy-texnik dasturlarni amalga oshirish uchun ajratiladigan mablagʻlarSogʻliqni saqlash vazirligi(Musayev),Innovatsion rivojlanish vazirligi(Abduraxmonov), RIEIATM(Turayev)32.Respublika ixtisoslashtirilgan endokrinologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi bazasida quyidagi muhim yoʻnalishlar boʻyicha uygʻunlashgan ilmiy laboratoriyalarni tashkil etish: endokrin kasalliklar epidemiologiyasi, tireoidologiya va yod tanqisligi, reproduktiv endokrinologiya, neyroendokrinologiya.Tashkiliy chora-tadbirlar2022-2023-yillar davomidaHisob-kitoblar asosidaDavlat budjeti mablagʻlariSogʻliqni saqlash vazirligi(Musayev),RIEIATM(Turayev),Innovatsion rivojlanish vazirligi(Abduraxmonov),Fanlar akademiyasi(Yuldashev)33.Mutaxassis endokrinologlar uchun xorijdagi ixtisoslashtirilgan yetakchi klinikalar va markazlarda malaka oshirish va stajirovka oʻtash kurslarini tashkil etish.Vazir buyrugʻiTasdiqlangan reja-jadvalga muvofiqHisob-kitoblarga muvofiqIqtidorli va malakali tibbiyot mutaxassislarini qoʻllab-quvvatlash hamda tibbiyot muassasalariga jalb qilish jamgʻarmasi mablagʻlariSogʻliqni saqlash vazirligi(Musayev),RIEIATM(Turayev)34.Xalqaro ilmiy-amaliy hamkorlikni kengaytirish va mahorat darslari hamda yuqori texnologiyali jarrohlik amaliyotini oʻtkazish uchun xorijdan yetakchi mutaxassislarni jalb etish.Reja-jadval2022-2023-yillar davomidaHisob-kitoblarga muvofiqIqtidorli va malakali tibbiyot mutaxassislarini qoʻllab-quvvatlash hamda tibbiyot muassasalariga jalb qilish jamgʻarmasi mablagʻlariSogʻliqni saqlash vazirligi(Musayev),RIEIATM(Turayev)35.Xorijiy ilmiy tashkilotlar, markazlar hamda ekspertlar bilan hamkorlik aloqalarini oʻrnatish va birgalikda tadqiqotlarni tashkil qilish.Reja-jadvalDoimiyHisob-kitoblarga muvofiqSogʻliqni saqlash vazirligiga ajratiladigan mablagʻlarSogʻliqni saqlash vazirligi(Musayev),RIEIATM(Turayev)36.Respublika ixtisoslashtirilgan endokrinologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazini ushbu yoʻnalishdagi ilmiy muassasaga aylantirish.Tashkiliy chora-tadbirlar2022-2023-yillar davomida--RIEIATM(Turayev),Sogʻliqni saqlash vazirligi(Musayev)IV. Aholi oʻrtasida endokrinologik salomatlikni muhofaza qilish sohasida keng tushuntirish ishlarini tashkil etish37.Qandli diabet va yod tanqisligi holatlarini birlamchi profilaktika qilish boʻyicha aholining xabardorligini oshirish.Tashkiliy chora-tadbirlarDoimiy--Sogʻliqni saqlash vazirligi(Inoyatov),Aholining sogʻlom turmush tarzini qoʻllab-quvvatlash va jismoniy faolligini oshirish markazi(Odilova)38.Nodavlat notijorat tashkilotlarni qandli diabet va yod tanqisligi holatlariga qarshi kurashish, shu jumladan yuqori xavf va zaif kishilar guruhidagi bemorlarga ruhiy-ijtimoiy yordam koʻrsatish tadbirlarini amalga oshirishga jalb qilish.Tashkiliy chora-tadbirlarDoimiy--Sogʻliqni saqlash vazirligi(Musayev),Adliya vazirligi(Davletov),Oʻzbekiston NNT milliy assotsiatsiyasi(Ishanxodjayev)39.Aholining sogʻlom turmush tarzini qoʻllab-quvvatlash va jismoniy faolligini oshirish markazi tomonidan sogʻlom ovqatlanish, jismoniy faollikning zarurligi, sogʻlom turmush tarzini yuritish boʻyicha tavsiyalarni ishlab chiqish va ommaviy axborot vositalarida yoritib borish.Tashkiliy chora-tadbirlarDoimiy--Sogʻliqni saqlash vazirligi(Musayev),Aholi sogʻlom turmush tarzini qoʻllab-quvvatlash markazi(Odilova),MTRK(Xadjayev)40.Respublika ixtisoslashtirilgan endokrinologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi hamda uning koʻp tarmoqli klinikasi yangi binolarga koʻchishi munosabati bilan uning tuzilmasi, shtatlar jadvali va xarajatlar smetasini qayta koʻrib chiqish va tasdiqlash.Tashkiliy chora-tadbirlar2022-yil--RIEIATM(Turayev),Sogʻliqni saqlash vazirligi(Musayev),Moliya vazirligi(Ishmetov)2022 — 2024-yillarda respublika aholisiga endokrinologiya yordami koʻrsatishni rivojlantirish dasturini amalga oshirish uchun jami xarajatlar — 350,4mlrd soʻmShundan:mlrd soʻmDavlat budjeti mablagʻlari350,4shu jumladan: mahalliy budjet mablagʻlari59,1