Maishiy chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasidagi ishlar samaradorligini yanada oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida
(resolution, 2025-10-17)

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Maishiy chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2018-yil 18-maydagi PQ-3730-son qarorini bajarish yuzasidan, shuningdek hududlarning ekologik va sanitariya holatini yaxshilash, sanitariya jihatidan tozalash infratuzilmasi obyektlarini tashkil etish va belgilangan tartibda zarur darajada saqlashni taʼminlash maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Sanitariya jihatidan tozalash infratuzilmasi obyektlarini joylashtirish va ulardan foydalanish hamda maishiy chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish qoidalari (keyingi oʻrinlarda Qoidalar deb ataladi) 1-ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahri hokimliklari Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi bilan birgalikda hududlarni sanitariya jihatidan tozalash ishlarining tasdiqlangan qoidalarga muvofiq tashkil etilishini taʼminlasinlar. 3. Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining 2-ilovaga muvofiq ayrim qarorlariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilsin. 4. Vazirliklar va idoralar oʻzlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarni bir oy muddatda ushbu qarorga muvofiqlashtirsinlar. 5. Ushbu qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran uch oy oʻtgach kuchga kiradi. 6. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining birinchi oʻrinbosari — “Oʻzbekiston temir yoʻllari” AJ boshqaruvi raisi A.J. Ramatov hamda Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi raisi B.T. Kuchkarov zimmasiga yuklansin. 1. Ushbu qoidalar sanitariya jihatidan tozalash infratuzilmasi obyektlarini yaratish va ulardan foydalanish hamda maishiy chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish, shuningdek, ularning amalga oshirilishini nazorat qilish tartibini belgilaydi hamda barcha yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan unga rioya etilishi majburiy hisoblanadi. 2. Ushbu qoidalarda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi: obodonlashtirish obyektlari — koʻchalar, aylanma koʻchalar, yoʻllar, markaziy maydonlar, yoʻlkalar, koʻpriklar, tunnellar, yoʻlovchilar oʻtadigan yer osti yoʻllari, favvoralar, ariqlar, kanallar, daryolar, koʻllar va boshqa suv havzalarining qirgʻoqlari, aholining madaniy-maishiy ehtiyojlarini va hordiq chiqarishini qondirish uchun foydalaniladigan obyektlar (madaniyat va istirohat bogʻlari, oʻrmon massivlari, bogʻlar, bulvarlar, xiyobonlar), tashqi yoritish, reklama pannolari, yoʻl koʻrsatkichlari, portallar, peshlavhalar, drenaj (drenajning vertikal, yopiq va ochiq gorizontal, yopiq kollektori), irrigatsiya novlari tarmoqlari, tashqi yoritish tarmoqlari; sanitariya jihatidan tozalash infratuzilmasi obyektlari — qattiq maishiy chiqindilarni toʻplash va vaqtinchalik saqlash uchun, shuningdek, sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlariga muvofiq foydalaniladigan obyektlar (chiqindi qutilari, konteynerlar, chiqindi toʻplash shoxobchalari, shu jumladan, maxsus ajratilgan va jihozlangan joylar); qattiq maishiy chiqindilar — jismoniy shaxslarning hayoti va faoliyati hamda yuridik shaxslarning faoliyati natijasida hosil boʻluvchi organik va noorganik chiqindilar, shuningdek, ularning hududida va obodonlashtirish obyektlaridagi tabiiy jarayonlar natijasida hosil boʻluvchi chiqindilar (oziq-ovqat va oʻsimlik chiqindilari, toʻqimachilik mahsulotlari, oʻrash-joylash (qadoqlash) materiallari, shisha, rezina, qogʻoz, plastmassa, yogʻoch chiqindilari, oʻzining foydalanish xususiyatlarini yoʻqotgan uy-roʻzgʻor buyumlari, supurindi, shuningdek, qattiq yoqilgʻida ishlovchi maishiy pechkalar va isitish bugʻqozonlaridan foydalanish natijasida hosil boʻluvchi chiqindilar); suyuq maishiy chiqindilar — jismoniy shaxslarning hayoti va faoliyati hamda yuridik shaxslarning faoliyati natijasida hosil boʻluvchi chiqindilar (oqova suvlar, chiqindi toʻkiladigan oʻralar va septiklarda yigʻilgan turli xil suyuq chiqindilar, ishlab chiqarish jarayonida hosil boʻladigan yuvindi chiqindilari, markazlashmagan kanalizatsiyaning najas chiqindilari); yirik gabaritli maishiy chiqindilar — jismoniy va maʼnaviy jihatdan eskirgan mebellar, maishiy texnikalar (sovutkichlar, kir yuvish mashinalari, televizorlar va shu kabilar), tashkiliy texnikalar (kompyuterlar, printerlar va shu kabilar), texnik uskunalar, avtotransport vositalarini almashtirish natijasida hosil boʻladigan qattiq maishiy chiqindilar, shuningdek, daraxt va butalarni kesish hamda agrotexnik ishlov berishda hosil boʻladigan chiqindilar (daraxt va buta shox-shabbalari, kesish ishlari qoldiqlari, barglar va boshqalar) va oʻlchamlari boʻyicha 0,75 m3 hajmli konteynerlarga joylashtirishning imkoni boʻlmagan qurilish chiqindilari. qurilish chiqindilari — bino va inshootlar, shu jumladan, yoʻllar va muhandislik kommunikatsiyalarini hamda ishlab chiqarish obyektlarini qurish, rekonstruksiya va (yoki) montaj qilish, taʼmirlash va buzish ishlarini amalga oshirishda hosil boʻladigan chiqindilar; xavfli maishiy chiqindilar — foydalanish xususiyatini yoʻqotganidan soʻng insonlar hayoti, sogʻligʻi va atrof tabiiy muhitga xavf soluvchi, shuningdek, utilizatsiya qilinishi lozim boʻlgan va yigʻish, tashish hamda zararsizlantirishning maxsus texnologiyalaridan foydalanishni talab qiluvchi tovarlardan hosil boʻladigan chiqindilar (simobli lampalarning ishlatilib boʻlgan resurslari, simobli termometrlar chiqindilari, barcha turdagi akkumulyatsiya qiluvchi elementlar va shu kabilar); ikkilamchi moddiy resurslar — maishiy xoʻjalikda va iqtisodiyot tarmoqlarida hosil boʻladigan, bevosita yoki qoʻshimcha ishlov berishdan soʻng takror foydalanish imkoni mavjud boʻlgan, isteʼmol va ishlab chiqarish chiqindilari (metall, plastmassa, shisha, qogʻoz chiqindilari va shu kabilar); ikkilamchi xom ashyo — iqtisodiyot tarmoqlarida foydalanish uchun texnik imkoniyat va iqtisodiy maqsadga muvofiqligi mavjud boʻlgan ikkilamchi moddiy resurslar; ikkilamchi xom ashyoni tayyorlash — ikkilamchi moddiy resurslarni sotib olish yoki bepul qabul qilish, shuningdek, qattiq maishiy chiqindilarni saralash; “signal” usuli — chiqindi tashish texnikasi bilan aholi yashash punktlarini aylanib chiqib, signal berish yoʻli bilan isteʼmolchilarni xabardor qilish orqali yakka tartibdagi turarjoy sektoridagi qattiq maishiy chiqindilarni toʻplash va olib chiqib ketish. 3. Sanitariya jihatidan tozalash infratuzilmasi obyektlarini joylashtirish va ulardan foydalanish mazkur qoidalarning ilovasiga muvofiq sxema boʻyicha amalga oshiriladi. 4. Sanitariya jihatidan tozalash ishlariga hududlarni (obodonlashtirish obyektlari, turar joy va tashkilotlar hududini) tozalash, maishiy chiqindilarni toʻplash va olib chiqib ketish ishlari kiradi. 5. Hududlarni tozalash: obodonlashtirish obyektlarida — shahar va tuman obodonlashtirish boshqarmalari tomonidan; koʻp kvartirali uylar atrofidagi hududlarda — xususiy uy-joy mulkdorlari shirkatlari yoki boshqaruvchi tashkilotlar tomonidan; yakka tartibdagi turar joy uylari va tashkilotlarning yer uchastkalarida ajratilgan yer uchastkasi doirasida — jismoniy va yuridik shaxslar (yer uchastkalari egalari, mulkdorlari yoki doimiy foydalanuvchilari, shuningdek, ijaraga oluvchilar) tomonidan; avtomobil yoʻllari va sunʼiy yoʻl inshootlarida ajratilgan yer uchastkasi doirasida — ushbu obyektlarga xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlar (balansda saqlovchilar) tomonidan; temir yoʻllarda ajratilgan yer uchastkasi doirasida (chuqur qiyalik va koʻtarmalar, temir yoʻlni kesib oʻtish va aylanib oʻtish joylari va h.k.) — ushbu obyektlarga xizmat koʻrsatuvchi temir yoʻl tashkilotlari tomonidan; bozorlar hududi va ularga tutash hududlarda — bozorlar maʼmuriyati tomonidan; jamoat yoʻlovchi transporti bekatlarida joylashgan vaqtinchalik savdo va xizmat koʻrsatish obyektlarida — ushbu obyekt egalari tomonidan, agar ijara shartnomalarida boshqalar nazarda tutilmagan boʻlsa); savdo doʻkonlari yoki boshqa savdo nuqtalariga, shu jumladan, koʻchma shoxobchalarga tutash hududlarda 5 m radiusda — kichik chakana savdo va umumiy ovqatlanish (oziq-ovqat mahsulotlarini sotish va umumiy ovqatlanish sohasida xizmatlar koʻrsatish palatkalari, doʻkonchalari), shuningdek, maishiy xizmat koʻrsatish (poyabzal taʼmirlash va shu kabilar) sohasidagi xoʻjalik yurituvchi subyektlar tomonidan amalga oshiriladi. 6. Maishiy chiqindilarni toʻplash va olib chiqib ketish chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasida xizmat koʻrsatishga ixtisoslashgan tashkilotlar (keyingi oʻrinlarda ixtisoslashgan tashkilot deb ataladi) tomonidan qonunchilikda belgilangan tartibda, shartnoma asosida amalga oshiriladi. Qattiq maishiy chiqindilarni toʻplash va olib chiqib ketish koʻp kvartirali turar joy sektorida — chiqindi toʻplash shoxobchalaridan, yakka tartibdagi turar joy sektorida esa chiqindi toʻplash shoxobchalaridan yoki “signal” usulida amalga oshiriladi. Qattiq maishiy chiqindilarni olib chiqib ketishning minimal davriyligi chiqindi toʻplash shoxobchalaridan bir kunda bir marta, “signal” usulida — uch kunda bir martani tashkil etadi. 7. Hududlar, binolar va inshootlarning qattiq maishiy chiqindilar bilan ifloslanishining oldini olish maqsadida qattiq maishiy chiqindilarni toʻplash va vaqtincha saqlash uchun moʻljallangan maxsus chiqindi qutilari oʻrnatiladi. 8. Chiqindi qutilari mazkur qoidalarning 5-bandiga muvofiq, hududlarni tozalash uchun masʼul boʻlgan jismoniy va yuridik shaxslar tomonidan majburiy tartibda quyidagilarda oʻrnatiladi: koʻp kvartirali uylarning podyezdiga kirish yoʻlida — 1 ta; tashkiliy-huquqiy shaklidan qatʼi nazar, tashkilotlar, shuningdek, savdo obyektlarining binosiga kirish (chiqish) yoʻlida — 1-2 ta; metro, yer osti va yer usti oʻtish joylarining har bir kirish (chiqish) yoʻlida — 2 ta; aholining madaniy-maishiy ehtiyojlarini va hordiq chiqarishini qondirish uchun moʻljallangan obyektlarda (madaniyat va istirohat bogʻlari, oʻrmon massivlari, bogʻlar, bulvarlar, skverlar, xiyobonlar va boshqalar) — obyektning har 800 m2 maydonida 1 ta va yoʻlaklar va yoʻlkalar chizigʻi boʻylab oʻrnatilganda bir-biridan 40 metrdan uzoq boʻlmagan masofada; bozorlar va savdo obyektlarida (supermarket, gipermarket va boshqalarda) — obyektning har 250 m2 maydonida 1 ta va savdo doʻkonlari qatori boʻylab oʻrnatilganda — bir-biridan 10 metrdan uzoq boʻlmagan masofada; jamoat yoʻlovchi transport bekatlarida — 1-2 ta; avtoturargohlar va avtotransport vositalarini vaqtincha saqlash maydonchalariga kirish (chiqish) yoʻlida — 1-2 ta; davolash muassasalarining hovli hududida — obyektning har 700 m2 maydonida 1 ta, asosiy alleyalarda esa — bir biridan 10 metrdan uzoq boʻlmagan masofada; chekish uchun maxsus ajratilgan joylarda — 1-2 ta; plyajlar va suv akvatoriyalari (daryolar, koʻllar, koʻrfazlar yoki hovuzlar)ga tutash rekreatsiya zonalarida — suv boʻlinishidan 15 m hamda yashil ekinlardan 3 — 5 m uzoqlikda joylashtirgan holda, obyektning har 800 m2 maydonida 1 ta; koʻp kvartirali uylar atrofidagi hududlarda va markaziy maydonlarda, yoʻlkalarda hamda magistral koʻchalarning piyodalar zonasi boʻylab, shuningdek, koʻpriklarda — hududdan foydalanish intensivligidan kelib chiqib, piyodalar serqatnov hududda — har 50 metrdan oshmagan masofada va odam kam joylarda — har 100 metrdan oshmagan masofada 1 tadan. 9. Turgʻun koʻcha chiqindi qutilari harakatlanadigan konstruksiyaga (agʻdariladigan mexanizmga) ega boʻlishi va ularni oʻrnatish uchun ajratilgan joyga mustahkamlab qoʻyish uchun asos qismiga ega boʻlishi lozim. Vaqtinchalik savdo doʻkonlari, shu jumladan, koʻchma shoxobchalarga (oziq-ovqat mahsulotlarini sotish va umumiy ovqatlanish sohasida xizmatlar koʻrsatish palatkalari, doʻkonchalariga) tutash hududlarda — 5 metr radiusgacha koʻtarish mexanizmli yoki ularni boʻshatish uchun almashtiriladigan chelaklarga ega boʻlgan koʻchma chiqindi qutilari oʻrnatiladi. 10. Chiqindi qutilari, ulardan belgilangan maqsadda foydalanilishi va xizmat koʻrsatilishi (tozalash, boʻshatish v.h.) uchun qulay boʻlgan joyga oʻrnatilishi, piyodalar, nogironligi boʻlgan shaxslar va bolalar aravachalari hamda velosipedlar harakatiga xalaqit bermasligi, toza va soz holatda saqlanishi, shuningdek, barcha sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlariga muvofiq boʻlishi lozim. Chiqindi qutilarini boʻshatish va tozalash ularning toʻlishiga koʻra muntazam ravishda, lekin sutkada bir marotabadan kam boʻlmagan holda olib borilishi lozim. Chiqindi qutilarini yuvish va dezinfeksiya qilish bir oyda kamida bir marotaba amalga oshirilishi lozim yoki ularning tozaligini va qulay boʻshatilishini taʼminlash uchun maxsus chiqindi qoplari (paketlar) qoʻllanilishi mumkin. 11. Chiqindi qutilarini oʻrnatish, oʻz vaqtida xizmat koʻrsatilishini taʼminlash (tozalash, boʻshatish, yuvish, dezinfeksiya qilish va taʼmirlash) mazkur Qoidalarning 5-bandiga muvofiq, hududlarni tozalash uchun masʼul boʻlgan jismoniy va yuridik shaxslarning mablagʻlari hisobiga amalga oshiriladi. 12. Mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari koʻmagida xususiy uy-joy mulkdorlari shirkati, professional boshqaruv tashkiloti yoki tegishli hududda yashovchilarning bevosita murojaati boʻyicha chiqindilarni toʻplash shoxobchalarini joylashtirish joylarini aniqlash bilan bogʻliq masalalarni hal qiladilar. Yopiq turdagi chiqindi toʻplash shoxobchalarini qurish belgilangan tartibda ishlab chiqilgan va kelishilgan namunaviy yoki individual loyiha (eskiz) asosida amalga oshiriladi. Gavjumroq joylarda hududlardan foydalanish intensivligiga bogʻliq ravishda chiqindi toʻplash shoxobchalarining qoʻriqlanmaydigan (modulli) inshootlari tashkillashtirilishi mumkin. Faoliyat yuritayotgan chiqindi toʻplash shoxobchalarini buzish ishlari ularning oʻrniga yangi chiqindi toʻplash shoxobchalari qurilganidan soʻng amalga oshiriladi. 13. Chiqindi toʻplash shoxobchalari turar joy binolarining derazalari, bolalar muassasalari uchastkalarining chegarasi, dam olish joylaridan 20 metrdan kam boʻlmagan va 100 metrdan uzoq boʻlmagan masofada shuningdek, moddiy madaniy meros koʻchmas mulk obyektlarining qoʻriqlanadigan tegralari chegaralaridan tashqarida joylashtiriladi. Chiqindi toʻplash shoxobchasining hududi oʻtish yoʻliga tutash boʻlishi, lekin maxsus avtotransport vositasining kirishiga xalaqit bermasligi lozim. Alohida joylashgan maydonchada (oʻtish yoʻlidan uzoqda) maxsus avtotransport vositasining konteynerlarni boʻshatish uchun qulay kirish imkoniyati va burilish maydonchasi (12 m x 12 m) koʻzda tutiladi. 14. Chiqindi toʻplash shoxobchalarini joylashtirish (imkon darajasida) binolar fasadining koʻcha tomonidagi transport va piyoda tranzit kommunikatsiyasining koʻrinish zonasi tashqarisiga loyihalashtiriladi. 15. Chiqindi toʻplash shoxobchasining maydoni va unda joylashtiriladigan konteynerlar soni sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlariga muvofiq belgilanadi. 16. Chiqindi toʻplash shoxobchalari va konteynerlaridan turar joy xonalarining derazalari va kirish yoʻllarigacha boʻlgan masofa qatʼiy ravishda sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlariga muvofiq belgilanadi. 17. Chiqindi toʻplash shoxobchalari obodonlashgan kirish yoʻli, tungi tashqi yoritqichlari, salqin ichimlik suv taʼminoti va kanalizatsiyaga oqim tizimi, shuningdek, yomgʻir suvlarini oqizish kanalizatsiyaga ega boʻlishi lozim. 18. Konteynerlarni oʻrnatish maydonchalarining yuzasi asfaltlangan yoki beton qoplamali boʻlishi lozim. Suv turib qolishiga va konteynerlarning sirpanib ketishiga yoʻl qoʻymaslik maqsadida maydoncha qoplamasining qiyaligi oʻtish yoʻli qismi tarafga 5 — 10 foizni tashkil etgan holda va maxsus avtotransport vositasining kirishiga qulay tarzda oʻrnatiladi. 19. Chiqindi toʻplash shoxobchalari hududida quyidagi maʼlumotlar joylashtiriladi: chiqindi toʻplash shoxobchasining nomi yoki raqami; chiqindi toʻplash shoxobchasidan foydalanuvchi tashkilotning nomi va aloqa bogʻlash maʼlumotlari, shu jumladan dispetcherlik xizmatining telefon raqami; hududiy ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish organlarining ishonch telefon raqami, shuningdek, qattiq maishiy chiqindilarni olib chiqib ketish jadvali. 20. Chiqindi toʻplash shoxobchalari qattiq maishiy chiqindilarni alohida toʻplash uchun mazkur qoidalarning 42-bandiga muvofiq, ajratib turuvchi ranglar va maxsus belgilar hamda yozuvlar bilan markalangan konteynerlar bilan taʼminlanishi lozim. Konteynerlarni chiqindi tashish mashinalariga boʻshatish uchun ular (xavfli maishiy chiqindilar uchun maxsus konteynerlar bundan mustasno) toʻrtta gʻildirakchalar bilan jihozlangan va mustahkam old devoriga, shuningdek, maxsus avtotransport vositasining manipulyatori bilan ishlashi uchun moslamaga ega boʻlishi lozim. 21. Konteynerlarga mexanik mustahkamligini taʼminlovchi usul bilan (konteynerning inventar raqami va balansda saqlovchining nomi toʻgʻrisida) maʼlumotlar qayd etiladi. 22. Konteynerlar xizmat koʻrsatish (foydalanish) muddatining tugashi, shuningdek, haqiqiy texnik holatiga (mexanik va boshqa shikastlarga) koʻra yangisiga yoki sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari talablariga javob beruvchi, shikastlanmaganlariga (taʼmirlanganlariga) almashtirilishi lozim. Konteynerlar kirish yoʻlagi bilan teng darajada joylashishi lozim. 23. Qattiq va suyuq maishiy chiqindilarni joylashtirish va saqlash mazkur qoidalar, sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari, ekologik talablarga muvofiq hamda chiqindilardan oqilona foydalanishni taʼminlovchi usullarda yoki ularni boshqa shaxslarga topshirish orqali amalga oshiriladi. 24. Jismoniy shaxslar: koʻp kvartirali uylarda — qattiq maishiy chiqindilarni chiqindi toʻplash shoxobchalariga joylashtirishda konteynerlarga tashlaydilar; yakka tartibdagi turar joy sektorida — qattiq maishiy chiqindilarni maxsus avtotransport vositasi “signal” usulida, jadval boʻyicha kelguniga qadar oʻz hududlarida saqlaydilar va maxsus avtotransport vositasiga joylashtiradilar. Bunda, maxsus chiqindi qoplari (paketlar) yoki gʻildirakli va zich yopiladigan qopqoqli konteynerlardan (40 — 120 l) foydalanilishi mumkin. 25. Ixtisoslashgan tashkilotning xizmat koʻrsatish hududida joylashgan yuridik shaxslar maishiy chiqindilarni toʻplash va olib chiqib ketish boʻyicha xizmatlar koʻrsatish yuzasidan shartnoma tuzadilar va egallab turgan yer uchastkasida qattiq maishiy chiqindilarni toʻplash uchun gʻildirakli va zich yopiladigan qopqoqli hamda maxsus avtotransport vositasining manipulyatori bilan ishlashi uchun moslamaga ega boʻlgan konteynerlarni oʻrnatgan holda, qattiq maishiy chiqindilarni vaqtinchalik toʻplash va saqlash joylarini tashkillashtiradilar (agar ijara shartnomalarida boshqalar nazarda tutilmagan boʻlsa). Moddiy madaniy meros koʻchmas mulk obyektlari hududida qattiq maishiy chiqindilarni vaqtinchalik toʻplash va saqlash joylari binolar fasadining transport va piyoda tranzit kommunikatsiyasi koʻrinmaydigan zonasida (imkon qadar) tashkil etiladi va bunda chiqindi tashish maxsus avtotransport vositalarining mazkur obyektlarga shikast yetkazmaslik choralari koʻriladi. Agar yer uchastkasida (koʻchmas mulkda) oʻz maishiy va xoʻjalik faoliyatini yer uchastkasining (koʻchmas mulkning) mulkdori bilan ijara shartnomasi yoki boshqa kelishuv asosida amalga oshirayotgan jismoniy yoki yuridik shaxs oʻz kuchi bilan qattiq maishiy chiqindilarni toʻplash va olib chiqib ketilishini tashkillashtirmagan taqdirda, qattiq maishiy chiqindilarni toʻplash va olib chiqib ketilishini tashkillashtirish boʻyicha majburiyatlar yer uchastkasining (koʻchmas mulkning) mulkdori zimmasiga yuklanadi. Hovlilarning ichki hududidagi konteynerlarni oʻrnatish maydonchasi maxsus avtotransport vositasining kirish yoʻllariga yaqin joylashishi lozim. 26. Jismoniy va yuridik shaxslar uchun quyidagilar taqiqlanadi: qattiq maishiy chiqindilarni ruxsat etilmagan joylarga va obyektlarga (koʻchalarga, hovlilarga, suv yoʻllariga, ariq va qattiq maishiy chiqindilarni toʻplash, joylashtirish va koʻmish uchun moʻljallanmagan boshqa joylarga) tashlash hamda joylashtirish; suyuq maishiy chiqindilarni ruxsat etilmagan joylarga va obyektlarga (uylar hududidan tashqariga, sugʻorish tizimi kollektorlariga, suv yoʻllariga, ariqlarga, yomgʻir suvlarining kanalizatsiya tizimiga, ochiq, gorizontal va vertikal yopiq drenajlarga hamda ushbu maqsadlar uchun moʻljallanmagan boshqa joylarga) oqizish; qattiq maishiy chiqindilarni avtotransport vositalaridan ularning toʻxtashi, toʻxtab turishi yoki harakatlanishi vaqtida ruxsat etilmagan joylarga va obyektlarga tashlash; qattiq maishiy chiqindilarni ularni joylashtirish obyektlarida (yer oʻralar, idishlar va h.k.), tashkilot hududi, dalalar va aholi yashash punktlarida maxsus texnik qurilmalarsiz yoqish; barglarni yoqish; koʻp kvartirali uyning umumiy foydalaniladigan joylarida qattiq maishiy chiqindilarni toʻplash va saqlash joylarini tashkillashtirish; yirik gabaritli maishiy chiqindilar va qurilish chiqindilarini chiqindi toʻplash shoxobchalariga tashlash va joylashtirish; qattiq va suyuq maishiy chiqindilarni tashish uchun moʻljallanmagan (hujjatda nazarda tutilmagan) transport vositalarida (yirik gabaritli maishiy chiqindilar va qurilish chiqindilari, shuningdek, daraxt va butalarni kesish hamda agrotexnik ishlov berishda hosil boʻladigan chiqindilar (daraxt va buta shox-shabbalari, kesish ishlari qoldiqlari va boshqalar) bundan mustasno), shuningdek, maishiy chiqindilarni tashish bilan bogʻliq boʻlmagan shaxslar hamrohligida tashish. 27. Yirik gabaritli maishiy chiqindilar 8 — 10 m2dan kam boʻlmagan maydonli, sunʼiy suv oʻtkazmaydigan qoplama va yomgʻir suvlarini oqizish tizimlari bilan jihozlangan, maxsus ajratilgan maydonchalarda toʻplanishi lozim. 28. Yirik gabaritli maishiy chiqindilarni toʻplash uchun maydonchalar: koʻp kvartirali turar joy sektorida — qattiq maishiy chiqindilarni toʻplash shoxobchalariga bevosita yaqinlikda; yakka tartibdagi turar joy sektorida — maydonchaning 100 — 200 metr radiusdagi samarali qamrovi hisobi bilan eng yaqin turar joy va (yoki) odamlarning doimiy boʻlish joyi obyektlarigacha 20 metrdan yaqin boʻlmagan masofada ajratiladi. Yirik gabaritli maishiy chiqindilarni toʻplash uchun maydonchalarning muqobil varianti boʻlib, multilift tizimi bilan jihozlangan maxsus avtotransport vositalari yordamida tashiladigan, 3 — 6 m3 hajmli konteynerlarni (almashadigan kuzovlarni) oʻrnatish hisoblanadi. 29. Yirik gabaritli maishiy chiqindilarni ularning hosil boʻlish joyidan olib chiqib ketish ixtisoslashgan tashkilotlar tomonidan jismoniy va yuridik shaxslarning buyurtmanomasi asosida, alohida toʻlov evaziga amalga oshirilishi mumkin. 30. Qurilish, montaj, taʼmirlash, shuningdek, bino va inshootlarni buzish ishlarini amalga oshiruvchi shaxslar mazkur obyektlarda hosil boʻluvchi qurilish chiqindilarining zich toʻplanishini taʼminlashi lozim. Aholidan hosil boʻluvchi qurilish chiqindilari yirik gabaritli maishiy chiqindilarni toʻplash maydonchalariga yigʻiladi. Obyektlarni qurish, rekonstruksiya qilish yoki buzish ishlarini amalga oshiruvchi tashkilotlar ular tomonidan hosil boʻladigan qurilish chiqindilari bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish jarayonlari tartibini belgilaydigan texnik va texnologik hujjatlarga shuningdek, atrof muhitga taʼsir koʻrsatilishi toʻgʻrisidagi bayonot loyiha hujjatlari boʻyicha va davlat ekologik ekspertizasining ijobiy xulosasiga ega boʻlishi lozim. Chiqindilarni qurilish maydonchalaridan olib chiqib ketish va bunda tabiatni muhofaza qilish talablariga rioya qilish masʼuliyati, agar buyurtmachi bilan shartnomada boshqa shartlar nazarda tutilmagan boʻlsa, ishlarni bajarishda pudratchi boʻlgan jismoniy yoki yuridik shaxs zimmasiga yuklanadi. 31. Faoliyati natijasida qurilish chiqindilari hosil boʻladigan tashkilotlar qurilish chiqindilarini maksimal utilizatsiya qilish, sotish yoki chiqindilarni toʻplash, tashish, utilizatsiya qilish bilan shugʻullanuvchi boshqa yuridik va jismoniy shaxslarga topshirish uchun kompleks choralarni amalga oshirishi, shuningdek, utilizatsiya qilinmaydigan qurilish chiqindilarini ekologik xavfsiz koʻmilishini taʼminlashi lozim. 32. Qurilish chiqindilarini ularning hosil boʻlish joyidan olib chiqib ketish, ixtisoslashgan tashkilotlar tomonidan jismoniy va yuridik shaxslarning buyurtmanomasi asosida, alohida toʻlov evaziga amalga oshirilishi mumkin. 33. Jismoniy va yuridik shaxslar (avtoturargohlar egalari, yonilgʻi quyish shoxobchalari, avtotransport, mexanizmlar va boshqa texnikalarga texnik xizmat koʻrsatish va taʼmirlash ustaxonalari) barcha hosil boʻluvchi avtotransport chiqindilarini toʻplash, olib chiqib ketish, qayta ishlash va zararsizlantirilishini taʼminlashi shart. 34. Barcha turdagi transport, mashina va mexanizmlarning chiqindilari qismlarga boʻlinishi va turi boʻyicha alohida toʻplanishi lozim, jumladan: ishlatilib boʻlingan moylar mazkur chiqindilarni toʻplash, utilizatsiya qilish va qayta ishlash bilan shugʻullanuvchi tashkilotlarga topshiriladi; akkumulyatorlarning elektrolitlari maxsus idishlarga toʻkiladi va mazkur chiqindilarni toʻplash, utilizatsiya qilish hamda qayta ishlash bilan shugʻullanuvchi tashkilotlarga zararsizlantirish uchun topshiriladi; elektroliti toʻkilgan kislotali akkumulyator batareyalari ikkilamchi xom ashyo va rangli metallarni qabul qiluvchi punktlarda toʻplanadi; avtomobil pokrishkalari mazkur chiqindilarni toʻplash, utilizatsiya qilish hamda qayta ishlash bilan shugʻullanuvchi tashkilotlarga qayta ishlash uchun topshiriladi; ikkilamchi moddiy resurs hisoblangan boshqa chiqindilar (plastmassa, metall va h.k.) qabul qilish punktlariga topshiriladi. 35. Xazonlar toʻkilishi davrida toʻkilgan barglarni har kuni yigʻishtirish zarur. Toʻplangan barglar maxsus ajratilgan joylar yoki kompostyorlash maydonlariga olib chiqiladi. Toʻplangan barglarni olib chiqib ketish mazkur qoidalarning 5-bandiga muvofiq, hududlarni tozalash uchun masʼul boʻlgan jismoniy va yuridik shaxslar tomonidan yoki shartnoma asosida (alohida buyurtma boʻyicha) ixtisoslashgan tashkilotlar tomonidan amalga oshiriladi. Kompostyorlash jarayoni filtratsiyaga qarshi asosga, drenaj suvlarini toʻplash va oqizish tizimiga ega boʻlgan, maxsus tayyorlangan maydonchada amalga oshiriladi. Chiqindilar uyum qilib joylashtiriladi. 36. Hududlarning daraxt va butalarni kesish hamda agrotexnik ishlov berishda hosil boʻladigan chiqindilar (daraxt va buta shox-shabbalari, kesish ishlari qoldiqlari, barglar va boshqalar) bilan bir sutkadan ortiq ifloslantirilishiga yoʻl qoʻyilmaydi. 37. Markazlashgan kanalizatsiya tarmoqlari mavjud boʻlmagan uylarda suyuq maishiy chiqindilarni toʻplash uchun belgilangan tartibda oqova yigʻiluvchi, germetik rezervuarli chiqindi toʻkiladigan oʻralar oʻrnatiladi. Chiqindi toʻkiladigan oʻra maxsus avtotransport vositasining (assenizatsiya avtomobilining) erkin harakatlanishi hisobga olingan holda joylashishi hamda sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 38. Suyuq maishiy chiqindilarni olib chiqib ketish maxsus avtotransport vositasiga (assenizatsiya avtomobiliga) ega boʻlgan ixtisoslashgan tashkilotlar tomonidan shartnoma asosida yoki alohida buyurtma boʻyicha amalga oshiriladi. 39. Chiqindi toʻkiladigan oʻralarni tozalash davriyligi sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlariga muvofiq amalga oshiriladi. Suyuq maishiy chiqindilar quyiladigan stansiyalar, assenizatsiya dalalari yoki suyuq maishiy chiqindilarni qabul qilish boʻyicha maxsus obyektlarga olib chiqib ketiladi. 40. Chiqindi toʻplash shoxobchalarida xavfli maishiy chiqindilarni toʻplash uchun maxsus konteynerlar (xavfli maishiy chiqindilarni saqlash, yuklash-tushirish ishlari va tashishda ularning butligini taʼminlaydigan toʻplovchi idishlar) oʻrnatiladi. 41. Yigʻilgan xavfli chiqindilar mazkur chiqindilarni yigʻish, utilizatsiya qilish va qayta ishlash bilan shugʻullanuvchi tashkilotlarga topshiriladi. 42. Chiqindi toʻplash shoxobchalarida alohida toʻplashni tashkillashtirish maqsadida majburiy tarzda quyidagilar uchun toʻrt turdagi konteynerlar oʻrnatiladi: qayta ishlanadigan qattiq maishiy chiqindilar (ikkilamchi moddiy resurslar aralashmasidan iborat chiqindilar) uchun — koʻk rang; organik qattiq maishiy chiqindilar (oziq-ovqat va boshqa biologik chiriydigan chiqindilar) uchun — jigarrang; qayta ishlanmaydigan qattiq maishiy chiqindilar (boshqa maishiy chiqindilar) uchun — kulrang; xavfli maishiy chiqindilar uchun — toʻq sariq rang; Qattiq maishiy chiqindilarni toʻliq saralab yigʻish uchun ajratib turuvchi rangli va (yoki) maxsus belgilar hamda yozuvlar bilan markalangan qoʻshimcha konteynerlar (plastmassa chiqindilari — sariq, shisha va shisha siniqlari — oq, qogʻoz chiqindilari — havo rang) oʻrnatilishi mumkin. Bunda, qayta ishlanadigan va xavfli maishiy chiqindilar keyinchalik chiqindilarni utilizatsiya qilish va qayta ishlash bilan shugʻullanuvchi yuridik shaxslarga shartnoma asosida sotish va (yoki) berish uchun saralashga yuboriladi. 43. Alohida toʻplangan va saralangan qattiq maishiy chiqindilarni olib chiqib ketish uchun chiqindi tashish mashinalaridan foydalangan holda, olib chiqib ketishning bir nechta jadvallarini tashkillashtirish orqali yoki qattiq maishiy chiqindilarning turli fraksiyalari uchun alohida kameralar oʻrnatilgan bunkerli maxsus avtotransport vositalaridan foydalanilishi mumkin. 44. Maishiy chiqindilarni tashish ularni tashilishida tushirib qoldirish, avariya holatini paydo qilish, insonlar salomatligi va atrof-muhitga zarar yetkazish ehtimollarini istisno qiluvchi usullar bilan amalga oshiriladi. Qattiq maishiy chiqindilarni tashish maxsus avtotransport vositalarida (chiqindi tashish mashinalari va boshqa maxsus mashinalarda) amalga oshiriladi (yirik gabaritli maishiy va qurilish chiqindilari, shuningdek, daraxt va butalarni kesish hamda agrotexnik ishlov berishdan hosil boʻladigan chiqindilar bundan mustasno). Moddiy madaniy meros koʻchmas mulk obyektlariga shikast yetkazilishining oldini olish maqsadida ular joylashgan hududlarga besh tonnadan yuqori vaznga ega katta hajmli chiqindi tashish maxsus avtotransport vositalari kiritilishiga yoʻl qoʻyilmaydi. Maishiy chiqindilarni maxsus avtotransport vositasining kuzovidan tashqarida tashilishiga yoʻl qoʻyilmaydi. Maishiy va boshqa chiqindilar tashib ketiladigan maxsus transport vositalarini boshqarishga maxsus tayyorgarlik, instruktaj va tibbiy koʻrikdan oʻtgan haydovchilar qoʻyiladi. 45. Maishiy chiqindilarni tashish ularni tashish uchun harakat yoʻnalishi koʻrsatilgan holda, belgilangan tartibda toʻldirilgan hujjatlar mavjud boʻlganda amalga oshiriladi. 46. Qattiq maishiy chiqindilar poligonlar, chiqindilarni qayta ishlash va yoqish zavodlari, kompostyorlash maydonlariga olib chiqib ketiladi. Qattiq maishiy chiqindilarni koʻmish qonunchilikda belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 47. Qayta ishlanadigan qattiq maishiy chiqindilarni poligonlarga koʻmish taqiqlanadi. 471. Ikkilamchi xom ashyoni qabul qilish shoxobchalarini (keyingi oʻrinlarda — qabul qilish shoxobchalari) tashkil etish alohida qurilgan binolarda yoki noturar joy binolarining alohida xonalarida, shuningdek, koʻchma (mobil) vositalarda amalga oshirilishi mumkin. Alohida quriladigan binolardagi qabul qilish shoxobchalarini joylashtirish aholi punktlarining bosh rejalariga va boshqa shaharsozlik hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi. Shaharsozlik hujjatlari mavjud boʻlmaganda Qoraqalpogʻiston Respublikasi Qurilish vazirligi, viloyatlar va Toshkent shahar qurilish bosh boshqarmalari huzuridagi hududiy arxitektura-shaharsozlik kengashlarining roziligi olinishi zarur. Aholi gavjumroq joylarda hududlardan foydalanish intensivligiga bogʻliq ravishda, shuningdek, chiqindi toʻplash shoxobchalarida ikkilamchi xom ashyoni toʻplash va tayyorlash uchun vaqtinchalik inshootlar tashkil etilishi mumkin. Noturar joy binolarida joylashtiriladigan qabul qilish shoxobchalari ikkilamchi xom ashyoni qabul qilish va olib chiqib ketish uchun alohida kirish/chiqish yoʻli mavjud boʻlgan zarur xonalarga ega boʻlishi lozim. Qabul qilish shoxobchalarining bevosita turar joy binolarida tashkil etilishiga yoʻl qoʻyilmaydi. 472. Qabul qilish shoxobchasi faoliyatini tashkil etish uchun ikkilamchi xom ashyoni tayyorlovchilar atrof muhitga taʼsir koʻrsatishning texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarga (ekologik normativlarga) va davlat ekologik ekspertizasining ijobiy xulosasiga ega boʻlishi lozim. 473. Alohida qurilgan binolarda joylashgan qabul qilish shoxobchalarining oraliq masofasi turar joy va maʼmuriy binolardan 20 metrdan kam boʻlmagan va davolash, maktabgacha taʼlim tashkilotlari hamda oʻquv muassasalari, oziq-ovqat mahsulotlarini sotish hamda umumiy ovqatlanish obyektlari, shuningdek, dam olish joylaridan 50 metrdan kam boʻlmagan masofani tashkil etishi hamda moddiy madaniy meros koʻchmas mulk obyektlarining qoʻriqlanadigan tegralari chegaralaridan tashqarida joylashishi lozim. Ikkilamchi xom ashyoni saqlash omborxonalari va maydonchalari davolash, maktabgacha taʼlim tashkilotlari hamda oʻquv muassasalaridan, oziq-ovqat mahsulotlarini sotish hamda umumiy ovqatlanish obyektlari, shuningdek, dam olish joylaridan 50 metrdan kam boʻlmagan uzoqlikda boʻlishi kerak. 474. Alohida qurilgan binolarda joylashgan qabul qilish shoxobchalari quyidagilarga ega boʻlishi zarur: obodonlashtirilgan kirish yoʻllari; ikkilamchi xom ashyoni qabul qilish uchun alohida xona va (yoki) maydoncha; har xil turdagi ikkilamchi xom ashyoni vaqtinchalik saqlash uchun alohida-alohida boʻlingan omborxonalar va (yoki) maydonchalar; toza va ishlatilgan (ishchi) kiyimlarni saqlash uchun shkaf va dezinfeksiya vositalari; tabiiy va sunʼiy (shu jumladan, tungi tashqi) yoritqichlar; ichimlik suv taʼminoti va kanalizatsiyaga oqim tizimi, sanuzel, shuningdek, yomgʻir suvlarini oqizish kanalizatsiyasi. Markazlashtirilgan ichimlik suv taʼminoti tarmogʻi mavjud boʻlmaganda, xodimlar qoʻl yuvishi uchun qoʻlyuvgichlardan foydalaniladi. Markazlashgan kanalizatsiya tarmogʻi mavjud boʻlmaganda oʻralar oʻrnatilishiga yoʻl qoʻyiladi. 475. Barcha turdagi qabul qilish shoxobchalarida: polning yuzasi oson tozalanadigan va dezinfeksiya qilinadigan qoplamaga ega boʻlishi; devorlar oson yuviladigan materiallar bilan qoplangan boʻlishi; xona shamollatiladigan boʻlishi; konteynerlarni oʻrnatish maydonchalarining yuzasi asfaltlangan yoki beton qoplamali boʻlishi kerak. Suv turib qolishiga va konteynerlarning sirpanib ketishiga yoʻl qoʻymaslik maqsadida maydoncha qoplamasining qiyaligi oʻtish yoʻli qismi tarafga 5 — 10 foizni tashkil etgan holda va transport vositasining kirishiga qulay tarzda oʻrnatiladi. 476. Barcha turdagi qabul qilish shoxobchalari (shu jumladan, omborxonalar va maydonchalar) yongʻin xavfsizligi talablariga javob berishi va toza tutilishi kerak. Xonalar har kuni namlantirib tozalanishi va kamida bir haftada bir marta — dezinfeksiya, zarur hollarda — dezinseksiya va deratizatsiya qilinishi lozim. Ikkilamchi xom ashyoni qabul qilish va saqlash konteynerlari va boshqa idishlar vaqti-vaqti bilan dezinfeksiya qilinishi va yuvilib turilishi kerak (kamida har uch oyda bir marta). Bunda dezinfeksiya vositalarini ularni qoʻllash boʻyicha yoʻriqnomalarga muvofiq ishlatish, ishlab chiqaruvchining asl qadoqlash idishida, alohida ajratilgan joylarda saqlash zarur. Qabul qilish shoxobchasiga tutash hudud (5 m radiusda) har kuni tozalanishi va ozoda saqlanishi kerak. 477. Ikkilamchi xom ashyoni qabul qilish va saqlash uchun moʻljallangan konteynerlar va boshqa idishlar xizmat koʻrsatish (foydalanish) muddatining tugashi, shuningdek, haqiqiy texnik holatiga (mexanik va boshqa shikastlanishlarga) koʻra yangisiga yoki texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar (sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari) talablariga javob beruvchi, shikastlanmaganlariga (taʼmirlanganlariga) almashtirilishi lozim. 478. Turgʻun qabul qilish shoxobchalarida koʻrinadigan joyga quyidagi maʼlumotlar osib qoʻyilishi (joylashtirilishi) kerak: tashkilotning nomi va aloqa bogʻlash maʼlumotlari (shu jumladan, telefon raqami); ish vaqti (ikkilamchi xom ashyoni qabul qilish); qabul qilinadigan ikkilamchi xom ashyo turlari va narxlari. 479. Ikkilamchi xom ashyoni tayyorlash: qabul qilish shoxobchalari orqali ikkilamchi xom ashyoni sotib olish yoki bepul qabul qilish; ikkilamchi xom ashyo doimiy ravishda hosil boʻladigan obyektlarni konteyner, chiqindi qutisi, yashik va boshqa maxsus vositalar bilan taʼminlash; qattiq maishiy chiqindilarni qayta yuklash stansiyalari va poligonlarida ikkilamchi xom ashyoni saralash yoʻli bilan amalga oshirilishi mumkin. Maishiy chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni kompleks amalga oshirish klasterlariga xizmat koʻrsatish uchun belgilangan tartibda biriktirib berilgan hududlarda ikkilamchi xom ashyoni (metall parchalari va chiqindilarini sotib olishdan tashqari) qabul qilish shoxobchalari orqali tayyorlash mazkur klasterlar tomonidan amalga oshiriladi (mazkur hududda qayta ishlovchi tashkilotlarning ikkilamchi xom ashyoni oʻzlariga tegishli shoxobchalar orqali sotib olishi yoki qabul qilishi bundan mustasno). 4710. Qattiq maishiy chiqindilarni qayta yuklash stansiyalari va poligonlarida ikkilamchi xom ashyoni tayyorlash faqat saralash uskunalaridan foydalanish orqali va barcha texnika xavfsizligi talablariga rioya etgan holda amalga oshiriladi. 4711. Ikkilamchi xom ashyoni tayyorlash jarayonida fuqarolar salomatligiga va atrof muhitga salbiy taʼsir koʻrsatmaydigan zamonaviy texnologiya va usullar qoʻllanilishi kerak. 4712. Ikkilamchi xom ashyoni tayyorlashda ogʻir mehnat talab qilinadigan texnologik jarayonlar mexanizatsiyalashtirilgan boʻlishi lozim. 4713. Ikkilamchi xom ashyoni vaqtincha saqlash omborxonalarda va (yoki) maxsus ajratilgan maydonchalarda amalga oshiriladi. 4714. Tayyorlangan makulatura, gazlama va polimer materiallar xom ashyosi ularni vaqtincha saqlash joylarida turlari boʻyicha alohida presslangan holda saqlanishi kerak. Isitiladigan omborlarda (xonalarda) saqlanganda ikkilamchi xom ashyo isitish moslamasidan 1 metrdan yaqin boʻlmagan masofada joylashtiriladi. Bunda isitish moslamalarining oldi toʻsilgan boʻlishi zarur. 4715. Quyidagilar taqiqlanadi: a) davolash-profilaktika (infeksiya, teri-tanosil, onkologik, sil) muassasalarida va boʻlinmalarida (patalogo-anatomik, yiringli jarrohlik va boshqalar), veterinariya muassasalarida, shuningdek, zaharli moddalar ishlab chiqaruvchi va (yoki) ulardan foydalanuvchi tashkilotlarda ikkilamchi xom ashyoni tayyorlash; b) qabul qilish shoxobchasida tibbiyot chiqindilari xom ashyosini tayyorlash; v) maishiy chiqindilarni olib chiqib ketish xizmatini koʻrsatish jarayonida, shuningdek, maishiy chiqindilarni toʻplash shoxobchalari va saralash punktlaridan maishiy chiqindilar tarkibidagi ikkilamchi xom ashyoni ixtisoslashgan tashkilotning roziligisiz ajratib olish va oʻzlashtirish; g) ikkilamchi xom ashyo vaqtincha yigʻiladigan va saqlanadigan joylar yaqinida (5 metrdan kam boʻlmagan radiusda) ochiq olovdan foydalanish va payvandlash ishlarini olib borish; d) ikkilamchi xom ashyoni utilizatsiya qilish va (yoki) qayta ishlashni ushbu maqsadlar uchun moʻljallanmagan uskuna va jihozlarda oʻzboshimchalik bilan amalga oshirish; e) ikkilamchi xom ashyoni yoʻlovchi va oziq-ovqat tashishga moʻljallangan transport vositalari, shuningdek, hayvonlarga qoʻshib tortiladigan, dvigatel bilan jihozlanmagan qurilmalarda tashish; j) ikkilamchi xom ashyoni tashishda uni transport vositasining kuzovidan tashqarisiga joylashtirish. 4716. Ikkilamchi xom ashyoni tashish faoliyati avariya holatini yuzaga keltirish, fuqarolar salomatligi va atrof muhitga zarar yetkazish ehtimollarini istisno qiluvchi usullar bilan, shuningdek, yoʻl harakati xavfsizligi qoidalariga rioya etgan holda amalga oshiriladi. Ikkilamchi xom ashyoni ochiq kuzovli transport vositalarida tashishda ularning usti brezent yoki boshqa materiallar bilan yopib qoʻyilishi shart. 4717. Ikkilamchi xom ashyoni tashishga moʻljallangan transport vositasi quyidagi talablarga javob berishi lozim: haydovchi kabinasi yuk platformasidan muqim oʻrnatilgan toʻsiq bilan ajratilgan boʻlishi; kuzov tubining yuzasi va devorlari germetik, bortlardan biri esa ochiladigan boʻlishi; transport vositasining barcha qismlari tozalash va dezinfeksiya qilish uchun qulay boʻlishi; kuzovning ichki qismi yuvish va dezinfeksiya vositalari taʼsiriga chidamli materiallar bilan qoplangan boʻlishi; kuzov tashqi qismining uch tomonida “Ikkilamchi xom ashyo” yozuvi boʻlishi. 4718. Ikkilamchi xom ashyoni topshiruvchilar bilan oʻzaro hisob-kitoblar haqiqatda topshirilgan ikkilamchi xom ashyo miqdori uchun: yuridik shaxslar bilan — naqdsiz shaklda; jismoniy shaxslar bilan — naqd shaklda, shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasining qonunchiligiga muvofiq toʻlovning boshqa usullarida amalga oshiriladi. 4719. Qabul qilinayotgan ikkilamchi xom ashyo uchun oʻzaro hisob-kitob qilinishida ikkilamchi xom ashyoni topshirishni ragʻbatlantiruvchi, tayyorlovchilar tomonidan belgilanadigan erkin (kelishilgan) narxlar qoʻllaniladi. 4720. Qabul qilish shoxobchalarida ikkilamchi xom ashyoni qabul qilish uchun tarozi va boshqa zarur oʻlchov asboblar boʻlishi shart. 4721. Tayyorlanadigan ikkilamchi xom ashyo uchun hisob-kitoblarni amalga oshirishda zarur boʻladigan naqd pul mablagʻlarini olish maqsadida ikkilamchi xom ashyoni tayyorlovchilar xizmat koʻrsatuvchi tijorat bankiga hisoblangan hajmlarda ikkilamchi xom ashyo qabul qilishni (sotib olishni) taʼminlaydigan summaga pul chekini topshiradilar. 4722. Ikkilamchi xom ashyoni tayyorlovchilar qaramogʻidagi qabul qilish shoxobchalariga naqd pul mablagʻlarini ajratishni xarajat kassa orderi yoki tashkilot rahbari va bosh buxgalteri tomonidan imzolangan toʻlov qaydnomasi boʻyicha amalga oshiradilar. 4723. Ikkilamchi xom ashyoni tayyorlovchilarning tarkibiy boʻlinmalari hisoblangan qabul qilish shoxobchalari har oyda ularga naqd pul mablagʻlariga talab va xarajatlar toʻgʻrisida hisobot taqdim etadilar. 4724. Naqd pul mablagʻlaridan boshqa maqsadlarda foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi. Tayyorlangan ikkilamchi xom ashyoni sotish qonunchilikda belgilangan tartibda, savdo qoidalariga muvofiq amalga oshiriladi. 4725. Pul mablagʻlarining tushishi, ularni qabul qilish shoxobchalariga tarqatish, naqd pul mablagʻlarining saqlanishi, naqd pul mablagʻlari va ikkilamchi xom ashyo harakati bilan bogʻliq boʻlgan barcha operatsiyalar boʻyicha birlamchi hujjatlarni toʻgʻri va oʻz vaqtida rasmiylashtirish uchun javobgarlik tashkilot rahbari va bosh buxgalteriga yuklanadi. 4726. Ikkilamchi xom ashyoni tayyorlovchi tashkilot rahbarining buyrugʻi bilan ikkilamchi xom ashyo harakatining hisobi va nazoratini yuritish boʻyicha masʼul shaxs tayinlanadi. 4727. Yuridik shaxslardan ikkilamchi xom ashyoni qabul qilishda uch nusxada qabul qilish-topshirish dalolatnomasi tuziladi, uning bir nusxasi keyinchalik hisobvaraq-fakturani rasmiylashtirish uchun ikkilamchi xom ashyoni topshiruvchiga beriladi. Ikkilamchi xom ashyoning miqdori (ogʻirligi) va tavsifi ikkilamchi xom ashyoni tayyorlovchi tomonidan haqiqatda qabul qilish holati boʻyicha tuziladigan qabul qilish-topshirish dalolatnomalarida qayd qilinadi. 4728. Qabul qilish-topshirish dalolatnomasining qatʼiy hisoboti yuritiladi va u har bir varagʻi belgilangan tartibda raqamlangan va tikilgan qabul qilish-topshirish dalolatnomalarini hisobga olish daftarida qayd etiladi. 4729. Ikkilamchi xom ashyoni qabul qilish (toʻplash), saralash, saqlash va tashish bilan shugʻullanadigan, shuningdek, transport vositalari va konteynerlarga sanitar ishlov berish ishlarini amalga oshiruvchi xodim dastlabki va davriy tibbiy koʻriklardan oʻtishi (bir yilda kamida bir marta) va qonunchilikda belgilangan tartibda koʻp uchraydigan hamda oʻta xavfli infeksiyali kasalliklarga (sil, gepatit, oʻlat, vabo va boshqalar) qarshi profilaktik immunizatsiya (vaksinatsiya) qilinishi lozim. 4730. Ikkilamchi xom ashyoni qabul qilish (toʻplash), saralash, saqlash va tashishga qoʻyilgan xodim tegishli maxsus kiyim va shaxsiy gigiyena hamda himoya vositalari (niqob yoki respirator, qoʻlqop, himoya kombinezoni, yuvish vositalari va boshqalar), shuningdek, birinchi tibbiy yordam vositalari bilan birga dori qutisi bilan taʼminlanishi kerak. Maxsus kiyim qulay va ishlovchilarni chang hamda boshqa ifloslanishlardan himoya qilishi, oson tozalanadigan va dezinfeksiya qilinadigan boʻlishi lozim. 4731. Sanitariya-epidemiologik jihatidan xavf tugʻdiruvchi ikkilamchi xom ashyo tezkor izolyatsiya qilinishi va zararsizlantirilishi kerak. 48. Hududlarni bahor-yozgi tozalash ishlari har yili mart-avgust davrida amalga oshiriladi va quyidagilardan iborat boʻladi: koʻcha — yoʻllar tarmogʻining qatnov qismini, yoʻlkalar va maydonlarni supurish va yuvish (suv sepish); koʻp kvartirali uylar atrofidagi barcha hududlarni kunlik (yakshanbadan tashqari) sanitariya jihatidan tozalash, yoʻlkalarni, kirish yoʻllari zinalarini supurish; hududlarni qattiq maishiy chiqindilar bilan ifloslanishdan tozalash; chiqindi toʻplash shoxobchalarini tozalash, chiqindi qutilarini tozalash va yuvish. 49. Hududlarni kuz-qishki tozalash ishlari sentabrdan fevral oyigacha amalga oshiriladi va quyidagilardan iborat boʻladi: barglarni supurish va toʻplash, ariqlarni tozalash; koʻcha — yoʻllar tarmogʻining qatnov qismini, yoʻlkalar va maydonlarni supurish; qattiq qoplamalarga muzga qarshi materiallar bilan ishlov berish; qorlarni supurish va surish, sirpanchiqlarni bartaraf etish, koʻcha — yoʻllar tarmogʻining qatnov qismi, yoʻlkalar, maydonlarda hosil boʻlgan qor va qor-muzliklarni yoʻq qilish; koʻp kvartirali uylar atrofidagi barcha hududlarni kunlik (yakshanbadan tashqari) sanitariya jihatidan tozalash, yoʻlkalarni, kirish yoʻllari zinalarini supurish; hududlarni qattiq maishiy chiqindilar bilan ifloslanishdan tozalash; chiqindi toʻplash shoxobchalarini tozalash, chiqindi qutilarini tozalash va yuvish. 50. Uy atrofidagi hududlarni mexanizatsiya vositasida tozalash ishlari kunduzi amalga oshirilishi lozim. Tozalash mashinalari yordamida tozalashning imkoni boʻlmagan joylar, ushbu mashinalar ish boshlashidan avval qoʻl yordamida tozalanishi lozim. Yoʻlkalar va uy atrofidagi hududlarning oʻtish yoʻllaridagi qor qoʻl yordamida tozalanganda kurak bilan toʻliq olib tashlanishi lozim. 51. Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligining davlat ekologik nazoratini amalga oshiruvchi mansabdor shaxslari (keyingi oʻrinlarda mansabdor shaxslar deb ataladi) mazkur Qoidalarga rioya qilinishi yuzasidan doimiy nazoratni amalga oshiradilar. 52. Mazkur qoidalarning 3, 4 va 5-boblari shuningdek, 151-bobning 2-paragrafi talablarini buzish hollari aniqlanganda, mansabdor shaxslar quyidagi taʼsir koʻrsatish choralarini koʻradilar: chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasida qonunchilik talablariga rioya etilishining monitoringi yoki davlat ekologik nazorati natijalari boʻyicha, dalolatnoma (maʼlumotnoma) rasmiylashtirgan holda, jismoniy va yuridik shaxslarga mazkur qoidalarning 3, 4 va 5-boblari shuningdek, 151-bobning 2-paragrafi talablarining buzilishi boʻyicha aniqlangan holatlarni bartaraf etish toʻgʻrisida majburiy koʻrsatmalar beradi; qonun buzilishlarining jismoniy va yuridik shaxslar tomonidan bartaraf etilishi yuzasidan avvalgi monitoring yoki davlat ekologik nazorati natijalariga koʻra faqatgina dalolatnomada (maʼlumotnomada) koʻrsatilgan faktlar boʻyicha va muddatlarda yoki jismoniy yoki yuridik shaxslarning murojaatiga koʻra — belgilangan muddatdan oldin, nazorat qiluvchi organ buyrugʻiga asosan bir ish kuni davomida nazoratni amalga oshiradilar; jismoniy va yuridik shaxslar tomonidan mansabdor shaxslarning majburiy koʻrsatmalari bajarilmagan hollarda, chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasidagi qonunchilikni buzganligi uchun maʼmuriy javobgarlikka tortish choralarini koʻradilar. Mazkur bandning uchinchi va toʻrtinchi xatboshilarida nazarda tutilgan funksiyalar nazorat qiluvchi organlar faoliyatini muvofiqlashtiruvchi organlar bilan qoʻshimcha kelishuvsiz amalga oshirilib, ular bir ish kuni davomida xabardor qilinadi. 53. Maishiy chiqindilarni ruxsat etilmagan joylarga joylashtirgan shaxslarni aniqlashning imkoni boʻlmagan taqdirda, mansabdor shaxslar, mazkur qoidalarning 5-bandiga muvofiq hududlarni tozalash uchun masʼul boʻlgan jismoniy va yuridik shaxslarning mablagʻlari hisobiga ruxsat etilmagan va tartibsiz chiqindixonalarni bartaraf etish yoki hududlarni tozalash, shuningdek, chiqindixona hududini qayta tiklash boʻyicha majburiy koʻrsatmalar berish (ikki ish kunidan toʻrt ish kunigacha boʻlgan muddat belgilagan holda) huquqiga egalar. Majburiy koʻrsatmalar masʼul shaxslar tomonidan belgilangan muddatlarda bajarilmagan taqdirda, mansabdor shaxslar “Toza hudud” va “Maxsustrans” davlat unitar korxonalarini shuningdek, xususiy ixtisoslashgan tashkilotlarni kelishuv asosida jalb etgan holda, ruxsat etilmagan va tartibsiz chiqindixonalarni bartaraf etish yoki hududlarni tozalash, shuningdek, chiqindixona hududini qayta tiklash choralarini koʻrib, majburiy koʻrsatmalarni bajarmagan shaxslarga sanitariya jihatidan tozalash xizmatlari boʻyicha toʻlovlarni amalga oshirish uchun hisob-kitoblarni (toʻlov muddatini belgilagan holda) taqdim etadilar. Bunda mansabdor shaxs, majburiy koʻrsatmani olgan shaxs (yoki uning vakili), ixtisoslashgan tashkilot, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari yoki xususiy uy-joy mulkdorlari shirkati vakili tomonidan imzolanadigan, ruxsat etilmagan va tartibsiz chiqindixonalarni bartaraf etish yoki hududlarni tozalash, shuningdek, chiqindixona hududini qayta tiklash choralari koʻrilganligini tasdiqlovchi dalolatnoma tuziladi. Majburiy koʻrsatmani olgan shaxs (yoki uning vakili) dalolatnomani imzolashdan bosh tortgan taqdirda, ushbu dalolatnomaga imzo qoʻyishdan bosh tortganlik sabablarini dalolatnoma tuzilgan kunning oʻzida yozma ravishda asoslashi kerak. Majburiy koʻrsatmani olgan shaxs (yoki uning vakili) kelmagan taqdirda, mansabdor shaxs, ixtisoslashgan tashkilot, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organi yoki xususiy uy-joy mulkdorlari shirkati vakilining imzosi yetarli hisoblanadi; Sanitariya jihatidan tozalash boʻyicha koʻrsatilgan xizmatlar uchun toʻlovlarni oʻz muddatida toʻlamaslik yoki rad etish (bosh tortish) hollarida mansabdor shaxslar sudlarga toʻlovlarni undirish bilan bogʻliq daʼvolar kiritadilar. 54. Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi qonunchilikda belgilangan tartibda, aholi yashash joylarini tozalash obyektlari boʻyicha joriy sanitariya nazorati oʻrnatadi. 55. Ommaviy axborot vositalari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, nodavlat notijorat tashkilotlari va Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasida jamoatchilik nazoratini amalga oshiradilar. 56. Mazkur qoidalar talablarining buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilikka muvofiq javob beradilar. BosqichlarJarayonlarTashkiliy tadbirlar1-bosqichSanitariya jihatidan tozalash infratuzilmasi obyektlarini joylashtirishJismoniy va yuridik shaxslarSanitariya jihatidan tozalashga ixtisoslashgan tashkilotlar1. Hududlarni tozalash uchun masʼul boʻlgan jismoniy va yuridik shaxslar, majburiy tartibda QMCHlarni toʻplash uchun chiqindi qutilarini oʻrnatadilar.2. Yuridik shaxslar maishiy chiqindilarni toʻplash va olib chiqib ketish boʻyicha xizmatlar koʻrsatish yuzasidan ixtisoslashgan tashkilotlar bilan shartnoma tuzadilar va egallab turgan yer uchastkasida konteynerlarni oʻrnatgan xolda QMCHlarni vaqtinchalik toʻplash va saqlash joylarini tashkillashtiradilar.3. Sanitariya jihatidan tozalashga ixtisoslashgan tashkilotlar:chiqindi toʻplash shoxobchalari qurishni;chiqindi toʻplash shoxobchalarini konteynerlar bilan taʼminlashni amalga oshiradilar.↓↓Qattiq maishiy chiqindilarni (KMCH) toʻplash uchun chiqindi qutilarini joylashtirishChiqindilarni toʻplash shoxobchalarini tashkil etish2-bosqichSanitariya jihatidan tozalash ishlarini tashkil etishHududlarni tozalashMaishiy chiqindilarni toʻplash va olib chiqib ketish1. Hududlar, bino va inshootlarning tozaligini taʼminlash maqsadida jismoniy va yuridik shaxslar oʻz hududlarida tozalash ishlarini amalga oshiradilar.2. QMCHlarni toʻplash va olib chiqib ketish koʻp kvartirali turar joy sektorida — chiqindi toʻplash shoxobchalaridan. yakka tartibdagi turar joy sektorida esa “signal” usulida amalga oshiriladi.3. QMCHlarni olib chiqib ketishning minimal davriyligi chiqindi toʻplash shoxobchalaridan bir kunda bir marta, “signal” usulida — uch kunda bir martani tashkil etadi.4. QMCHlarni tashish maxsus avtotransport vositalarida xamda ularni tashilishida tushirib qoldirish, avariya holatini paydo qilish, insonlar salomatligi va atrof muhitga zarar yetkazish ehtimollarini istisno qiluvchi usullar bilan amalga oshiriladi.↓↓Bahor-yozgi tozalash ishlariQMCHlarni qayta ishlash korxonalari↓↓Kuz-qishki tozalash ishlariQMCH poligonlari3-bosqichSanitariya jihatidan tozalash infratuzilmasi obyektlaridan foydalanishChiqindi qutilariga xizmat koʻrsatish (tozalash. boʻshatish)Chiqindi toʻplash shoxobchalarini saqlash1. Chiqindi qutilarini boʻshatish va tozalash ularning toʻlishiga koʻra muntazam ravishda, lekin sutkada bir marotabadan kam boʻlmagan holda amalga oshiriladi.2. Chiqindi qutilarini yuvish va dezinfeksiya qilish bir oyda kamida bir marotaba amalga oshiriladi.3. Chiqindi toʻplash shoxobchalari sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlariga muvofiq boʻlishi lozim.4. Konteynerlar foydalanish muddatining tugashiga koʻra yangisiga yoki shikastlanmaganlariga (taʼmirlanganlariga) almashtirilishi lozim.4-bosqichNazoratni amalga oshirishMonitoring yuritishTaʼsir choralarini koʻrish1. Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi davlat ekologik nazoratni amalga oshiradi.2. Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi aholi yashash joylarini tozalash obyektlari boʻyicha joriy sanitariya nazorati oʻrnatadi.3. Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, NNT va fuqarolar chiqindilar bilan bogʻlik ishlarni amalga oshirish sohasida jamoatchilik nazoratini amalga oshiradilar. 1. Vazirlar Mahkamasining 2014-yil 5-avgustdagi 216-son qarori (Oʻzbekiston Respublikasi QT, 2014-y., 8-son, 80-modda) bilan tasdiqlangan Davlat ekologik nazoratini amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomning 40-bandiga quyidagi mazmundagi xatboshi qoʻshilsin: “chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasida qonun hujjatlari talablariga rioya qilinmaganligi”. 2. Vazirlar Mahkamasining 2014-yil 27-oktabrdagi 295-son qarori (Oʻzbekiston Respublikasi QT, 2014-y., 10-son, 109-modda) bilan tasdiqlangan Chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasida davlat hisobi va nazoratini olib borish tartibi toʻgʻrisidagi nizomning 13-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “13. Chiqindilar bilan bogʻliq ishlarning amalga oshirilishi monitoringi Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi va uning hududiy boʻlinmalari tomonidan, nazorat qiluvchi organlar faoliyatini muvofiqlashtiruvchi tuzilmalar bilan kelishilmagan holda amalga oshiriladi. Monitoring chiqindilarning amalda hosil boʻlgan hajmlari, chiqindilarning hosil boʻlish manbalari xatlovi materiallarida nazarda tutilgan ularni vaqtincha saqlash joylari, qayta ishlash va utillashtirish usullarining mosligini aniqlash maqsadida, chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish obyektlarini koʻzdan kechirish yoʻli bilan amalga oshiriladi. Chiqindilarning amalda hosil boʻlgan hajmlari, chiqindilarning hosil boʻlish manbalari xatlovi materiallarida nazarda tutilgan ularni vaqtincha saqlash joylari, qayta ishlash va utillashtirish usullarining nomuvofiqligi aniqlangan hollarda Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasining davlat ekologik nazoratini amalga oshiruvchi mansabdor shaxslari quyidagi choralarni koʻradilar: yuridik shaxslarga monitoring oʻtkazish natijalari boʻyicha dalolatnoma (maʼlumotnoma) rasmiylashtirgan holda, chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasida qonun buzilishlarini bartaraf etish toʻgʻrisida majburiy koʻrsatmalar beradilar; qonun buzilishlarining yuridik shaxslar tomonidan bartaraf etilishi yuzasidan monitoring natijalariga koʻra faqat dalolatnomada (maʼlumotnomada) koʻrsatilgan faktlar boʻyicha va muddatlarda yoki yuridik shaxsning murojaatiga koʻra — belgilangan muddatdan oldin, nazorat qiluvchi organ buyrugʻiga asosan bir ish kuni davomida nazoratni amalga oshiradilar (bir vaqtning oʻzida bir nechta qonun buzilishlari boʻyicha majburiy koʻrsatmalar berilgan hollarda majburiy koʻrsatmalarning bajarilishini nazorat qilish majburiy koʻrsatmalarning soʻnggi muddati tugaganidan soʻng bir marta amalga oshiriladi); yuridik shaxslar tomonidan chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasida qonun buzilishlarini bartaraf etish toʻgʻrisida majburiy koʻrsatmalar bajarilmagan hollarda qonunchilikda belgilangan tartibda maʼmuriy jazo qoʻllaydilar. Chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasida davlat ekologik nazoratini amalga oshiruvchi mansabdor shaxslarga xoʻjalik yurituvchi subyektga xoʻjalik va tashkiliy-boshqaruv xususiyatiga ega boʻlgan topshiriq berish, xoʻjalik yurituvchi subyektlarning faoliyatiga aralashish taqiqlanadi. Chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish sohasida davlat ekologik nazoratini amalga oshiruvchi mansabdor shaxslar oʻz faoliyatining qonuniyligi, xolisligi, uning qonun hujjatlariga muvofiq toʻgʻri tashkil qilinishi va amalga oshirilishi uchun javob beradilar”.