Mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan qabul qilinadigan normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini tayyorlash, yuridik-texnik rasmiylashtirish va huquqiy ekspertizadan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi yoʻriqnomani tasdiqlash haqida
(order, 2021-11-18)

Oʻzbekiston Respublikasining “Normativ-huquqiy hujjatlar toʻgʻrisida”gi Qonuni (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2012-y., 52-son, 583-modda) hamda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2011-yil 23-avgustdagi “Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi faoliyatini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PQ–1602-son qaroriga (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2012-y., 29-son, 329-modda) muvofiq, mahalliy davlat hokimiyati organlarining norma ijodkorligi faoliyatini yanada takomillashtirish maqsadida buyuraman: 1. Mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan qabul qilinadigan normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini tayyorlash, yuridik-texnik rasmiylashtirish va huquqiy ekspertizadan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi yoʻriqnoma ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur buyruq davlat roʻyxatidan oʻtkazilsin va Idoraviy meʼyoriy hujjatlarni davlat roʻyxatidan oʻtkazish boshqarmasi (B. Boliyev) Oʻzbekiston Respublikasi vazirliklari, davlat qoʻmitalari va idoralari normativ-huquqiy hujjatlarining davlat reyestriga tegishli yozuv kiritsin. 3. Qonun hujjatlarini turkumlash va huquqiy axborot boshqarmasi (S. Nuriyev): Qoraqalpogʻiston Respublikasi Adliya vazirligi, viloyatlar va Toshkent shahar adliya boshqarmalari tomonidan mahalliy davlat hokimiyati organlarining qarorlarini huquqiy ekspertizadan oʻtkazish ishlariga uslubiy rahbarlikni yanada kuchaytirsin; ushbu buyruqni uch kun muddat ichida barcha manfaatdor shaxslarga yetkazilishi va “Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami” — “Sobraniye zakonodatelstva Respubliki Uzbekistan”da nashr etilishini taʼminlasin. 4. Mazkur buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi. 5. Mazkur buyruq ijrosini nazorat qilish vazirning birinchi oʻrinbosari E. Kanyazov zimmasiga yuklansin. Mazkur Yoʻriqnoma Oʻzbekiston Respublikasining “Normativ-huquqiy hujjatlar toʻgʻrisida”gi Qonuni, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 13-apreldagi PF-5415-son “Davlat huquqiy siyosatini amalga oshirishda adliya organlari va muassasalari faoliyatini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Farmoni hamda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 13-apreldagi PQ-3666-son “Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi faoliyatini yanada takomillashtirishga doir tashkiliy chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan qabul qilinadigan normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini (bundan buyon matnda loyiha deb yuritiladi) tayyorlash, yuridik-texnik rasmiylashtirish va huquqiy ekspertizadan oʻtkazish tartibini belgilaydi. Mazkur Yoʻriqnoma Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi va Vazirlar Kengashi tomonidan qabul qilinadigan normativ-huquqiy hujjatlar loyihalariga nisbatan tavsiyaviy tusga ega. 1. Mazkur Yoʻriqnomada quyidagi tushunchalardan foydalaniladi: mahalliy davlat hokimiyati organining normativ-huquqiy tusdagi qarori (bundan buyon matnda qaror deb yuritiladi) — xalq deputatlari viloyat, tuman, shahar Kengashlari va viloyat, tuman, shahar hokimlari (bundan buyon matnda mahalliy davlat hokimiyati organlari deb yuritiladi) tomonidan qabul qilingan, umummajburiy davlat koʻrsatmalari sifatida huquqiy normalarni belgilashga, oʻzgartirishga yoki bekor qilishga qaratilgan rasmiy hujjat; huquqiy ekspertiza — loyihaning Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi va qonunlariga, unga nisbatan yuqori yuridik kuchga ega boʻlgan boshqa normativ-huquqiy hujjatlarga, mamlakatda olib borilayotgan islohotlarning maqsad va vazifalariga, qonunchilik texnikasi qoidalariga muvofiqligi, shuningdek havola qiluvchi normalar qoʻllanilishining asosliligi hamda maqsadga muvofiqligini tekshirish; qonunchilik texnikasi — qonunchilik hujjatlari loyihalarini tayyorlash va rasmiylashtirish jarayonida qoʻllaniladigan qoidalar, uslublar, vositalar va usullar majmui. 2. Oʻzbekiston Respublikasi “Normativ-huquqiy hujjatlar toʻgʻrisida”gi Qonunining 14-moddasiga muvofiq mahalliy davlat hokimiyati organlari oʻz vakolati doirasida qarorlar tarzida normativ-huquqiy hujjatlar qabul qiladi. Mahalliy davlat hokimiyati organlarining qarorlari Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi va qonunlari, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining qarorlari, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari, qarorlari va farmoyishlari, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlari va farmoyishlari, shuningdek mahalliy davlat hokimiyati yuqori turuvchi organlarining qarorlari asosida va ularni ijro etish uchun qabul qilinadi. 3. Mahalliy davlat hokimiyati organlari normativ-huquqiy tusdagi qarorlarni qabul qilishdan oldin loyihani tegishliligi boʻyicha Qoraqalpogʻiston Respublikasi Adliya vazirligi, viloyatlar va Toshkent shahar adliya boshqarmalari hamda tuman (shahar) adliya boʻlimlariga (bundan buyon matnda hududiy adliya organlari deb yuritiladi) huquqiy ekspertizadan oʻtkazish uchun taqdim qilishi shart. Mahalliy davlat hokimiyati organining yuridik xizmati xodimi loyihalarni tegishli hududiy adliya organiga huquqiy ekspertizadan oʻtkazish uchun kiritilishini taʼminlaydi. 31. Normativ-huquqiy hujjatlar loyihalari mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Yagona interaktiv davlat xizmatlari portaliga jamoatchilik muhokamasi oʻtkazilishi uchun joylashtirilishi lozim. 32. Huquqiy ekspertiza yakuni boʻyicha hududiy adliya organining ijobiy xulosasi mavjudligi mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan normativ-huquqiy hujjatlarni qabul qilishning majburiy sharti hisoblanadi. 4. Quyidagilar huquqiy ekspertizadan oʻtkazilmaydi: a) yakka tartibdagi quyidagi hujjatlar: shaxsiy tusdagi (lavozimga tayinlash, boshqa lavozimga oʻtkazish yoki lavozimidan ozod qilish, komissiya va boshqa kollegial organlar tarkibini tasdiqlash, biror shaxsga yer ajratish va boshqa shu kabilar); tezkor-farmoyishli tusdagi (bir martalik topshiriqlar); b) muqaddam belgilangan tartibni ijro etishni tashkil etishga yoʻnaltirilgan hamda yangi huquqiy normalarni oʻz ichiga olmagan, shu jumladan, butun mazmuni boshqa organlar va mansabdor shaxslarning hujjatlari toʻgʻrisida xabardor qilishdan iborat boʻlgan hujjatlar; v) sessiya, yigʻilish, konferensiyalarni chaqirish toʻgʻrisidagi hujjatlar; g) loyihalarni koʻrib chiqish va tasdiqlash uchun kiritish toʻgʻrisidagi hujjatlar; d) tavsiya xususiyatiga ega boʻlgan hujjatlar; e) normativ-huquqiy hujjatlarga rasmiy sharh berish toʻgʻrisidagi hujjatlar; j) umummajburiy xususiyatga ega boʻlmagan boshqa hujjatlar. 5. Huquqiy ekspertizadan oʻtkazilmaydigan hujjatlarda qonunchilik hujjatlariga zid boʻlgan normalar boʻlmasligi lozim. 6. Loyihada hatto bitta umummajburiy xususiyatga ega huquqiy norma oʻrnatilgan boʻlsa, bunday loyiha albatta hududiy adliya organlarida huquqiy ekspertizadan oʻtkazilishi shart. 7. Loyihani tayyorlash mahalliy davlat hokimiyati organining tegishli tarmoqlar holati va rivojlanishi uchun masʼul boʻlgan tarkibiy boʻlinmasi yoki mahalliy davlat hokimiyati organi tomonidan tuziladigan ishchi guruh (komissiya) (bundan buyon matnda ishlab chiquvchi deb yuritiladi) tomonidan amalga oshirilishi mumkin. 8. Ishchi guruh (komissiya) tarkibiga tegishli tarmoqlar holati va rivojlanishi uchun masʼul boʻlgan tarkibiy boʻlinmalarning, boshqa manfaatdor davlat organlarining, ilmiy va boshqa tashkilotlarning vakillari, shuningdek fuqarolar kiritilishi mumkin. Bunda nodavlat tashkilotlar vakillari, shuningdek fuqarolar oʻz roziligi bilan ishchi guruh (komissiya) tarkibiga kiritiladi. Ishchi guruh (komissiya) aʼzolari loyihani tayyorlash uchun zarur boʻlgan tegishli bilim va tajribaga ega boʻlishi kerak. 9. Loyihani tayyorlashda ishlab chiquvchi: qonunchilik hujjatlarining holatini, loyihani tartibga solish predmeti boʻyicha qoʻllanilish amaliyotini oʻrganadi; ijtimoiy munosabatlarning muayyan sohasini huquqiy jihatdan tartibga solishga salbiy taʼsir koʻrsatayotgan nuqsonlar va ziddiyatlarni, shuningdek huquqiy jihatdan tartibga solishga boʻlgan ijtimoiy ehtiyojni, qonunchilik hujjatlarining samaradorligiga taʼsir etuvchi sabablar hamda sharoitlarni aniqlaydi; davlat organlari va boshqa tashkilotlarning, shuningdek ayrim fuqarolarning takliflarini, ommaviy axborot vositalarining materiallarini, ilmiy va boshqa tashkilotlarning, olimlar va mutaxassislarning maslahatlari va tavsiyalarini, jamoatchilik fikrini aniqlashning boshqa vositalari maʼlumotlarini umumlashtiradi hamda ulardan foydalanadi; xalqaro huquqning umumeʼtirof etilgan prinsiplari va normalarini hisobga oladi, shuningdek huquqiy jihatdan tartibga solish borasida boshqa davlatlar tajribasini oʻrganadi. 10. Loyihaning matni loʻnda, oddiy va ravon tilda bayon etiladi. Loyihada foydalaniladigan tushunchalar va atamalar turlicha izohlash imkoniyatini istisno etadigan, ularning qonunchilik hujjatlarida qabul qilingan maʼnosiga muvofiq yagona shaklda qoʻllaniladi. 11. Loyihada quyidagilarning qoʻllanilishiga yoʻl qoʻyilmaydi: ogʻzaki nutq shakllari; xorijiy tillarning atamalari, davlat tilida teng maʼnoli soʻzlar va tushunchalar boʻlgan taqdirda; eskirgan hamda koʻp maʼnoni anglatadigan soʻzlar va iboralar, majoziy taqqoslashlar, sifatlashlar, kinoyalar; abbreviatura va qisqartmalar (umumiy qabul qilingan abbreviatura va qisqartmalar bundan mustasno). 12. Zarur hollarda, loyihada yuridik, texnik va boshqa maxsus atamalar hamda tushunchalarning qisqacha taʼrifi beriladi, umum qabul qilingan qisqartmalar qoʻllaniladi va boshqa qisqartmalarga tushunchalar beriladi. 13. Tushuncha yoki atamaning taʼrifi uning mazmunini toʻliq ochib berishi kerak. Tushuncha yoki atamani aynan shu tushuncha yoki atama bilan, shuningdek oʻzlari taʼriflanishga muhtoj boʻlgan boshqa tushuncha va atamalar orqali taʼriflashga yoʻl qoʻyilmaydi. 14. Loyihada koʻp marotaba qoʻllanilgan tushunchalarga taʼrif berish zarurati boʻlganda, ular alohida bandda va loyiha matnining boshida keltiriladi. 15. Soʻz birikmalari bir necha marotaba qoʻllanilgan taqdirda, ular birinchi bor qaysi bandda (kichik bandda, xatboshida) qoʻllanilgan boʻlsa, oʻsha bandda (kichik bandda, xatboshida) toʻliq tahrirda bayon qilinadi va mazkur tushunchaning loyihaning keyingi oʻrinlarida qoʻllaniladigan qisqartirilgan taʼrifi qavs ichida bosh kelishikda koʻrsatiladi. 16. Loyihada, qoida tariqasida, xuddi shunday yuridik kuchga ega boʻlgan normativ-huquqiy hujjatlarning huquqiy normalari qayta aynan takrorlanmaydi. Loyihaning bandlarida uning boshqa bandlariga, shuningdek amaldagi boshqa normativ-huquqiy hujjatlarga, ularning ayrim qoidalariga havolalar huquqiy normalarning oʻzaro bogʻliqligini koʻrsatish yoki takrorlashlarga yoʻl qoʻymaslik zarurati boʻlgan hollarda qoʻllaniladi. Havolalar aniq boʻlishi va normativ-huquqiy hujjatni yoxud uning alohida qoidalarini koʻrsatishi kerak. Zarur holda loyihada yuqori yuridik kuchga ega boʻlgan normativ-huquqiy hujjatning ayrim qoidalari mazkur hujjatga havola qilingan holda aynan takrorlanadi. 17. Loyihaning tuzilishi, loyihani huquqiy tartibga solish predmetini mantiqan rivojlanib borishi va yoritilishini taʼminlashi lozim. 18. Loyiha nomga ega boʻlishi lozim. Uning nomi qisqa, aniq bayon etilishi va mazmunini oʻzida aks ettirishi lozim. 19. Loyiha uning qabul qilinishi sabablari va maqsadlariga oid tushuntirishni qamrab olgan muqaddimaga ega boʻlishi mumkin. Loyihaning muqaddimasi uning mazmunini mantiqiy rivojlantiruvchi bir nechta xatboshilarda bayon etilishi mumkin va mustaqil huquqiy normalarni oʻz ichiga olmasligi, bandlarga boʻlinmasligi va raqamlanmasligi kerak. 20. Loyiha qonunchilik hujjati asosida yoki ijrosi yuzasidan tayyorlanayotgan hollarda uning muqaddimasida tegishli qonunchilik hujjatlari (zarur boʻlganda uning tuzilmaviy birligi) koʻrsatiladi. 201. Loyihada uning (yoki uning qismlarining) rasman eʼlon qilingandan soʻng yoxud boshqa kechroq muddatda kuchga kirishi toʻgʻrisida band kiritilishi lozim. Bunda, tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish jarayonini murakkablashtirishni va tadbirkorlik subyektlariga yangi yuridik majburiyatlar yuklatishni nazarda tutadigan, shuningdek tadbirkorlik subyektlariga yuridik javobgarlikning yangi choralarini belgilaydigan normalar mavjud boʻlgan loyihalarga (yoki uning qismlariga), rasman eʼlon qilingandan uch oy oʻtgach kuchga kiritilishi toʻgʻrisida band kiritiladi. 21. Loyihada huquqiy normalar arab raqamlarida belgilanib, nuqta qoʻyilgan bandlar koʻrinishida bayon qilinadi va sarlavhaga ega boʻlmaydi. Bandlar loyihaning boshidan oxirigacha ketma-ket raqamlanadi. Loyihaning huquqiy normalarini ikkitali raqamlashga yoʻl qoʻyilmaydi (masalan, “1.1”, “5.1.1”, “1.a” va h. k.). 22. Loyihaning har bir bandi, qoida tariqasida, bitta huquqiy normaga ega boʻlishi lozim. Loyihaning har bir mustaqil bandi toʻliq va tugallangan mazmunga ega boʻlishi kerak. 23. Bandlar kichik bandlar va xatboshilarga boʻlinishi mumkin. 24. Kichik bandlar doirasimon qavs bilan berkitiladigan arab raqamlari yoki kichik harflar bilan belgilanadi (masalan, 1), 2), 3) yoki a), b), v) va h. k.). Loyiha qanday tilda tayyorlanayotgan boʻlsa, harflar ushbu til alifbosi boʻyicha ketma-ketlikda bayon qilinishi lozim. 25. Kichik bandlar faqatgina xatboshilarga boʻlinishi mumkin. Xatboshilar boshlanishida defis yoki boshqa belgilarni ishlatishga yoʻl qoʻyilmaydi. 26. Loyihaning bandida bir vaqtning oʻzida kichik bandlarni va mustaqil (kichik bandlar bilan bogʻlanmagan) xatboshilarning bayon etilishiga yoʻl qoʻyilmaydi. 27. Loyihaga nizomlar, qoidalar, reglamentlar, talablar, turli xil roʻyxatlar, jadvallar, grafiklar, tariflar, xaritalar, sxemalar, tuzilmalar, hujjatlarning, blankalarning namunalari, shuningdek tavsiyaviy xususiyatdagi hujjatlar (namunaviy nizomlar, ustavlar, shartnomalar, uslubiy tavsiyalar va boshqalar) ilova qilinishi mumkin. Bunday hollarda loyihaning qaror qismida eng muhim boʻlgan huquqiy normalar kiritiladi. 28. Tushunchalarning taʼrifi, belgilanayotgan normalarni amalga oshirish mexanizmlari loyihaning tarkibiy qismi hisoblanuvchi ilovalarda, qoida tariqasida, nizom va qoidalar shaklida bayon etiladi. Nizomlarning asosiy mazmuni umumiy belgilar asosida birlashtirilgan munosabatlar majmuini tartibga solishga qaratilgan oʻzaro tizimli bogʻlangan qoidalarni oʻrnatishdan iborat. Qoidalarning asosiy mazmuni aniq munosabatlarni tartibga solishga qaratilgan alohida normalarni oʻrnatishdan iborat. 29. Boʻlimlar, kichik boʻlimlar, boblar, paragraflardan iborat boʻlgan ilovalar izchil ketma-ketlikda raqamlangan bandlarga ega boʻladi. Boʻlimlar va boblar rim raqamlari bilan raqamlanadi va sarlavhalarga ega boʻladi. Paragraflar “§” belgisi bilan belgilanadi, arab raqamlari bilan raqamlanadi va sarlavhalarga ega boʻladi. Agar loyihada boblar boʻlmasa, “boʻlim” tuzilmaviy birligi kiritilishiga yoʻl qoʻyilmaydi. 30. Loyiha matni grammatika, punktuatsiya, orfografiya va stilistika qoidalariga muvofiqligi yuzasidan tekshiriladi. Loyihaning matnida oʻchirish va tuzatishlarga yoʻl qoʻyilmaydi. 31. Loyihaning matni A4 formatdagi qogʻoz varagʻining bir tomonida masshtab kichraytirilmagan holda joylashishi lozim. 32. Agar loyiha ikki yoki undan ortiq varaqda bayon etilgan boʻlsa, loyihaning har bir varagʻi raqamlanishi lozim. Betning tartib raqami varaqning pastki oʻng burchagida 2 raqamidan boshlab yoziladi. Birinchi betida 1 raqami qoʻyilmaydi. Xuddi shunday tartibda loyihaning ilovalari ham raqamlanadi. Bunda loyiha va uning ilovalari alohida raqamlanishi lozim. 33. Loyihalar tayyorlanishida, qoida tariqasida, Misrosoft Word redaktoridan va quyidagi parametrlardan foydalaniladi: varaqning chap hoshiyasi 3 sm, oʻng hoshiyasi 1,5 sm, yuqori va past hoshiyasi 2 sm; “Times New Roman” shrifti va loyihaning hajmidan kelib chiqib 13, 13,5 va 14 oʻlchamli shrift; birinchi qator xatboshisi 1,27 sm; qatorlararo interval (mnojitel) 1,2. 34. Loyihaning birinchi beti yuqori oʻng tomonida “LOYIHA” soʻzi qoʻyiladi, uning hajmi matn shrifti bilan aynan bir xil boʻlishi lozim. 35. Loyiha turining matni katta harflar bilan, matnni markazga toʻgʻrilagan holda, “toʻq” shriftda, qatorlararo birlik intervalda va xatboshisiz rasmiylashtiriladi. 36. Loyihaning nomi kichik harflarda, “toʻq” shriftda, matn markazga toʻgʻrilangan holda, qavslarsiz, qatorlararo birlik intervalda va xatboshisiz yoziladi. 37. Loyiha matnining har bir qatorida soʻzlar koʻchirilmasdan tugallangan boʻlishi lozim. Loyihaning har bir qatori oxirida, koʻmakchilar, bogʻlovchilar, “№” belgisi, sonlar qismi, abbreviaturalar va boshqalarning qoldirilishi tavsiya etilmaydi. 38. Ilova belgisi 12 oʻlchamli shriftda sahifaning yuqori oʻng burchagida joylashtiriladi hamda unda, ilovaning raqami (agar bir nechta ilovalar mavjud boʻlsa), ilova qilinayotgan loyiha turi koʻrsatilgan holda hujjat raqami va sanasi koʻrsatiladigan boʻsh joy qoldiriladi. 39. Loyiha ilovasining nomi kichik harflarda, “toʻq” shriftda, matn markazga toʻgʻrilangan holda, qavslarsiz, qatorlararo birlik intervalda va xatboshisiz yoziladi. 40. Qarorlarga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish, shuningdek ularni oʻz kuchini yoʻqotgan deb topish toʻgʻrisidagi loyiha, qoida tariqasida, quyidagi hollarda tayyorlanadi: agar loyiha boshqa qarorlarga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritishni, shuningdek ularni oʻz kuchini yoʻqotgan deb topishni talab etsa; loyihani tayyorlash jarayonida, xuddi shunday munosabatlarni tartibga soluvchi qaror aniqlanganda va yangi hujjat qabul qilmasdan ushbu qarorga oʻzgartirishlar va qoʻshimchalar kiritish yoʻli bilan huquqiy tartibga solish imkoniyati boʻlganda; aynan bir xil masalalar boʻyicha qarorlarning koʻpligini va aniqlangan huquqiy normalarning oʻzaro zidligini bartaraf etish uchun. 41. Agar qarorlarga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish, shuningdek ularni oʻz kuchini yoʻqotgan deb topish toʻgʻrisidagi huquqiy normalarni oʻz ichiga olgan loyihada, ushbu normalar ikki yoki undan ortiq bandni tashkil etsa va hajmi katta boʻlsa, ular loyihaga ilova (ilovalar) koʻrinishida tayyorlanadi. 42. Oʻzgartirishlarga quyidagilar kiradi: soʻzlar, raqamlar, pozitsiyalar, bloklar va grafalarni almashtirish; boʻlimlar, kichik boʻlimlar, boblar, paragraflar, bandlar, kichik bandlar, ilovalarni oʻz kuchini yoʻqotgan deb topish yoki xatboshilar, soʻzlar, raqamlar, pozitsiyalarni, bloklar va grafalarni chiqarib tashlash; boʻlimlarni, kichik boʻlimlarni, boblarni, paragraflarni, bandlarni, kichik bandlarni, xatboshilar va ilovalarni, shuningdek normativ-huquqiy hujjatning nomlanishini yangi tahrirda bayon etish. 43. Qoʻshimchalar quyidagilardan iborat: qarorning tuzilmaviy birligining yangi soʻzlar, raqamlar, jumlalar, pozitsiyalar, bloklar va grafalar bilan toʻldirilishi; qarorning tuzilmaviy birliklar (boʻlim, kichik boʻlim, bob, paragraf, ilova, band, kichik band va xatboshi) bilan toʻldirilishi. 44. Qarorlarga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritishni nazarda tutuvchi loyihalar matni quyidagi tuzilmaviy birliklarga boʻlinadi: nuqta qoʻyiladigan arab raqamlari bilan raqamlanadigan bandlar; qavs bilan kichik harflarda raqamlanadigan kichik bandlar; xatboshilar. 45. Agar loyihaning bandi bilan tegishli qarorga faqatgina bitta oʻzgartirish yoki qoʻshimcha kiritish nazarda tutilgan boʻlsa, unda kichik bandlar ishlatilmaydi. 46. Qarorga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritishda uning boʻlimlari, bandlari va kichik bandlarining raqamlanishi, shu jumladan harflar orqali raqamlanishi oʻzgarmaydi. Agar qaror yangi tuzilmaviy birliklar bilan toʻldirilayotgan boʻlsa, unda ularni asosiy raqam yoki harf belgilari tepasiga qoʻyiladigan qoʻshimcha raqamlar bilan belgilash lozim (masalan, VIII1 bob, 101-band, “a1” kichik bandi va h. k.). 47. Agar tegishli qoʻshimchalar loyihaning tuzilmaviy birligi (boʻlim, kichik boʻlim, bob yoki band) oxiriga kiritilayotgan boʻlsa, unda mavjud raqamlanish davom etadi (masalan, agar boʻlimning oxirgi bandi 5-band boʻlib hisoblansa, boʻlim 6-band bilan toʻldiriladi, agar bandning oxirgi bandi “v” kichik band hisoblansa, unda “g” kichik band bilan toʻldiriladi). 48. Band yoki kichik bandga yangi xatboshi qoʻshilayotganda, mazkur band yoki kichik bandning keyingi xatboshilari raqamlanishi tegishli tartibda oʻzgaradi. 49. Agar loyiha bir vaqtning oʻzida bir nechta qarorlar yoki ularning tegishli tuzilmaviy birliklariga oʻzgartirishlar va qoʻshimchalar kiritishni, shuningdek oʻz kuchini yoʻqotgan deb topishni nazarda tutayotgan boʻlsa, unda mazkur qarorlar xronologik tartibda joylashtiriladi (ularni qabul qilish sanasi boʻyicha). Aynan bitta sanada qabul qilingan qarorlar ular raqamlarining ortib borishi tartibida joylashtiriladi. 50. Qarorga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilganda mazkur hujjatning turi, qabul qilish sanasi, raqami, nomi va eʼlon qilingan tegishli rasmiy manbasi koʻrsatiladi. 51. Loyiha boshqa tashkilotlar bilan kelishishdan oldin mahalliy davlat hokimiyati organi yuridik xizmati xodimi tomonidan huquqiy ekspertizadan oʻtkaziladi. 52. Agar loyiha qonunchilikka va qonunchilik texnikasi qoidalariga, shuningdek grammatika, punktuatsiya, orfografiya va stilistika qoidalariga muvofiq boʻlsa, yuridik xizmat xodimi tomonidan imzolanadi. Imzolash loyihaning har bir beti orqa tarafiga imzo qoʻyish bilan amalga oshiriladi. 53. Loyiha qonunchilikka va qonunchilik texnikasi qoidalariga nomuvofiq boʻlsa yoki unda ichki qarama-qarshiliklar mavjud boʻlgan taqdirda, yuridik xizmat xodimi loyihani tegishli eʼtirozlar bilan qayta ishlash uchun ishlab chiquvchiga qaytaradi. 54. Yuridik xizmat xodimi loyihani imzolash bilan bir vaqtda ushbu loyiha boʻyicha maʼlumotnoma tayyorlaydi. Maʼlumotnomada quyidagilar aks ettiriladi: loyiha asoslangan yoki uning ijrosini taʼminlashga qaratilgan qonunchilik hujjatlari haqidagi maʼlumotlar (qonunchilik hujjatining nomi, qabul qilingan sanasi, raqami, rasmiy eʼlon qilingan manbasi); tartibga solishning huquqiy asoslari (mahalliy davlat hokimiyati organining qabul qilinayotgan normativ-huquqiy hujjat bilan tartibga solinadigan masalani yechish vakolati); loyihaning Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga, qonunchilikka va qonunchilik texnikasi qoidalariga muvofiqligi; loyihaning jamoatchilik muhokamasidan oʻtkazilganligi va uning natijalari haqidagi maʼlumotlar; loyiha qabul qilingan taqdirda ushbu mahalliy davlat hokimiyati organining tegishli qarorlariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish yoki oʻz kuchini yoʻqotgan deb topish zarurati haqidagi maʼlumotlar. Maʼlumotnoma yuridik xizmat xodimi tomonidan imzolanadi. 55. Yuridik xizmat xodimi mehnat taʼtilida, xizmat safarida boʻlgan, vaqtinchalik mehnatga layoqatsizligi tufayli, shuningdek boshqa sabablarga koʻra ishda boʻlmagan hollarda, maʼlumotnoma loyihaning huquqiy tartibga solish predmetiga taalluqli masalani tartibga solish uchun masʼul boʻlgan tarkibiy boʻlinma (mansabdor shaxs) tomonidan tayyorlanadi va mazkur tarkibiy boʻlinma rahbari (mansabdor shaxs) yoki hokim oʻrinbosarlaridan biri tomonidan imzolanadi. 56. Loyiha yuridik xizmat xodimi tomonidan koʻrib chiqilganidan keyin, ishlab chiquvchining rahbari loyihani imzolaydi va kuzatuv xati bilan manfaatdor organlar va tashkilotlarga (bundan buyon matnda manfaatdor organlar deb yuritiladi) uni uzil-kesil kelishish (imzolash) uchun yuboradi. Zarur hollarda ishlab chiquvchi loyihani manfaatdor organlarga imzolash uchun yuborishdan oldin, loyihani ushbu organlarga oldindan kelishish va fikrlarini oʻrganish uchun yuborish huquqiga ega. 57. Ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish, budjet masalalari va soliq boʻyicha imtiyozlar berish bilan bogʻliq loyihalar tegishlicha hududiy iqtisodiyot, moliya va davlat soliq xizmati organlari bilan kelishilishi lozim. Xalq deputatlari tuman va shahar Kengashining soliqlar boʻyicha imtiyozlar berish toʻgʻrisidagi qarorlari loyihalari tegishli ravishda Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashining Raisi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimlari bilan ham kelishilishi lozim. 58. Atrof-tabiiy muhitga, shu jumladan tabiiy resurslardan foydalanish va atrof-tabiiy muhitni muhofaza qilishga taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlgan xoʻjalik va boshqa faoliyatni tartibga soluvchi loyihalar hududiy ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish organlari tomonidan majburiy davlat ekologik ekspertizasidan oʻtkaziladi. 59. Raqobatni bevosita yoki bilvosita cheklashi va raqobat toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlari prinsiplarini buzishi mumkin boʻlgan loyihalar Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining hududiy organlarida majburiy tartibda dastlabki ekspertizadan oʻtkaziladi. 60. Xodimlarning ijtimoiy-mehnat huquqlariga taalluqli loyihalar Oʻzbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligining hududiy organlari bilan kelishiladi. 61. Tadbirkorlik subyektlarining faoliyatiga taalluqli loyihalar Savdo-sanoat palatasining hududiy boshqarmalari bilan kelishiladi. 62. Fermer xoʻjaliklarini rivojlantirish va ularning faoliyati masalalariga taalluqli loyihalar tegishlicha viloyatlar va tumanlar fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalari kengashlari bilan kelishiladi. 63. Manfaatdor organlar 3 kunlik muddatda loyihani koʻrib chiqishi va uzil-kesil kelishishi (imzolashi) shart. 64. Agar loyiha boʻyicha manfaatdor organlarning taklif va mulohazalari mavjud boʻlsa, ular oʻzlarining taklif va mulohazalarini xatda asoslar bilan koʻrsatadilar va loyihani taklif va mulohazalar bilan imzolaydilar. Bunda imzoning oldida taklif va mulohazalar ifodalangan xatning sanasi va raqami koʻrsatiladi. Loyiha boʻyicha taklif va mulohazalar ifodalangan xat ishlab chiquvchiga loyiha bilan birga topshiriladi. 65. Xatda asoslantirilmagan taklif va mulohazalar ishlab chiquvchi tomonidan inobatga olinmasligi mumkin. Asoslantirilmagan taklif va mulohazalar qabul qilinmasligi oqibati boʻyicha javobgarlik, oʻz taklif va mulohazalarini asoslantirmagan manfaatdor organlarning rahbari zimmasiga yuklatiladi. 66. Loyihaga, uning mazmuni va tuzilmasini jiddiy oʻzgartirayotgan taklif va mulohaza mavjud boʻlganda, manfaatdor organlar ishlab chiquvchiga oʻzlarining loyiha variantini taklif qilishlari mumkin. Bunda taklif etilgan loyihaning varianti manfaatdor organlarning birinchi rahbari istisno hollarda uning birinchi oʻrinbosari tomonidan asoslash-xati bilan birga imzolanadi. 67. Ishlab chiquvchi manfaatdor organlarning taklif va mulohazalarini koʻrib chiqadi, zarurat boʻlgan hollarda loyihaga tegishli tuzatishlarni kiritadi. 68. Loyiha tayyorlangan maʼlumotnoma, loyihaning kelishilganligi toʻgʻrisidagi hujjatlar hamda hokim yoki uning oʻrinbosari tomonidan imzolangan kuzatuv xati bilan birga huquqiy ekspertizadan oʻtkazish uchun hududiy adliya organiga taqdim etiladi. 69. Xalq deputatlari viloyat, tuman, shahar Kengashlarining normativ-huquqiy hujjatlari loyihalari mazkur Kengashlar sessiyalari oʻtkazilishidan kamida besh kun oldin hududiy adliya organiga taqdim etiladi. Hududiy adliya organlari tomonidan huquqiy ekspertizadan oʻtkazilmagan xalq deputatlari viloyat, tuman, shahar Kengashlari qarorlarining loyihalari Kengash muhokamalariga kiritilmaydi. 70. Huquqiy ekspertizadan oʻtkazish uchun loyiha taqdim etilgan sana hududiy adliya organining devonxonasi tomonidan qabul qilib olingan sana hisoblanadi. Agar loyiha pochta xizmati orqali topshirilgan boʻlsa, tegishli aloqa boʻlimi korrespondenti tomonidan hududiy adliya organiga topshirilgan sana — hujjat qabul qilingan kun hisoblanadi. 71. Taqdim etilgan loyiha quyidagi hollarda hududiy adliya organi tomonidan 2 ish kuni ichida xulosasiz mazkur Yoʻriqnomaning 1 yoki 11-ilovalariga muvofiq shakldagi kuzatuv xati orqali huquqiy ekspertiza oʻtkazilmasdan ishlab chiquvchiga qaytariladi: loyiha normativ-huquqiy xususiyatga ega boʻlmasa; loyiha barcha manfaatdor organlar tomonidan ularning birinchi rahbarlari (istisno hollarda — ularning birinchi oʻrinbosarlari) darajasida kelishilmagan boʻlsa; loyihaga mazkur Yoʻriqnomaning 68-bandida koʻrsatilgan hujjatlar ilova qilinmagan boʻlsa; maʼlumotnomada loyihaning jamoatchilik muhokamasidan oʻtkazilganligi va uning natijalari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar aks ettirilmagan boʻlsa. 72. Hududiy adliya organlari taqdim etilgan loyihani 5 ish kuni ichida huquqiy ekspertizadan oʻtkazadi. Xalq deputatlari viloyat, tuman, shahar Kengashlarining loyihalari 2 ish kuni ichida huquqiy ekspertizadan oʻtkaziladi. 73. Loyihalar hududiy adliya organlari tomonidan huquqiy ekspertizadan oʻtkazilayotganda ularning Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi va qonunlariga, unga nisbatan yuqori yuridik kuchga ega boʻlgan boshqa normativ-huquqiy hujjatlarga, mamlakatda olib borilayotgan islohotlarning maqsad va vazifalariga, qonunchilik texnikasi qoidalariga muvofiqligi aniqlanadi. 74. Huquqiy ekspertizadan oʻtkazish davomida hududiy adliya organlari loyihalarni ularda davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari tizimida korrupsiya, boshqa huquqbuzarliklar sodir etilishi uchun sharoit yaratadigan, shuningdek tadbirkorlik subyektlari uchun asossiz xarajatlar qilishga olib keluvchi ortiqcha maʼmuriy hamda boshqa cheklovlarni joriy etadigan qoidalar va normalar bor-yoʻqligini aniqlash nuqtai nazaridan ham tahlilni amalga oshiradi. 741. Tadbirkorlik subyektlari faoliyatiga tegishli loyiha unda tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish jarayonini murakkablashtirishni va tadbirkorlik subyektlariga yangi yuridik majburiyatlar yuklatishni nazarda tutadigan, shuningdek tadbirkorlik subyektlariga yuridik javobgarlikning yangi choralarini belgilaydigan normalar mavjudligi boʻyicha oʻrganiladi. 75. Huquqiy ekspertizadan oʻtkazish davomida loyihaning kelgusida huquqiy tartibga solish predmeti (muayyan sohadagi munosabat) va huquqiy tartibga solish mexanizmining ishlab chiqilish darajasi aniqlanadi. Bunda tegishli munosabatlarning huquqiy tartibga solinganlik holati va darajasiga baho berish maqsadida sohaga oid normativ-huquqiy hujjatlar inventarizatsiyadan oʻtkaziladi. Muayyan sohaning huquqiy tartibga solinganlik darajasi oʻrganilganda, loyihaning ushbu munosabatlarni tartibga soluvchi normativ-huquqiy hujjatlar orasidagi oʻrni va oʻzaro aloqadorligi aniqlanadi. 76. Loyiha normalaridagi muayyan ijtimoiy munosabatlarni huquqiy tartibga solishga salbiy taʼsir koʻrsatadigan boʻshliqlar va nomuvofiqliklar hamda ichki ziddiyatlar mavjud emasligiga eʼtibor beriladi va normativ-huquqiy hujjatning qabul qilinish zaruriyati oʻrganiladi. Loyihada havola qiluvchi normalar qoʻllanilishining asosliligi hamda maqsadga muvofiqligi tekshiriladi. 77. Loyihaning nomi uning mazmuniga muvofiqligi tekshiriladi. 78. Loyihaning qonunchilik texnikasi qoidalariga muvofiqligi tekshiriladi. Bunda jumladan quyidagilarga ahamiyat beriladi: loyihaning ushbu Yoʻriqnomaning III va IV boblarida koʻrsatilgan talablarga mos ravishda tayyorlanganligi va rasmiylashtirilganiga; havola qilinayotgan hujjatlarning rasmiy manbalari toʻgʻri koʻrsatilganligiga; loyiha bilan boshqa qarorlarga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilishi nazarda tutilgan boʻlsa, loyiha ushbu Yoʻriqnomaning V bobida koʻrsatilgan talablarga mos ravishda ishlab chiqilganligiga. 79. Loyihada ishlatilgan yuridik, texnik va boshqa atamalarga baho berishda quyidagilar oʻrganiladi: atamalarning qonunchilik hujjatlarida qabul qilingan mazmuniga muvofiq, har xil talqin qilish imkoniyatini istisno etgan holda bayon qilinganligi; loyihadagi atama va tushunchalarning toʻliq ochib berilganligi; ishlatilgan qisqartmalarga tushuncha berilganligi. 80. Agar taqdim etilgan loyiha huquqiy ekspertiza natijalariga koʻra qonunchilik hujjatlari va qonunchilik texnikasi qoidalari talablariga javob bersa, loyihaning qonunchilik hujjatlariga muvofiqligi toʻgʻrisida mazkur Yoʻriqnomaning 2-ilovasidagi namunaga muvofiq xulosa tuziladi. Agar taqdim etilgan loyiha huquqiy ekspertiza natijalariga koʻra qonunchilik hujjatlariga muvofiq boʻlsa, biroq qonunchilik texnikasi qoidalari talablariga javob bermasa va ushbu kamchiliklar hujjatni qabul qilish jarayonida bartaraf etilishi mumkin boʻlganda, bartaraf etilishi lozim boʻlgan kamchiliklar koʻrsatilgan holda mazkur Yoʻriqnomaning 21-ilovasidagi namunaga muvofiq xulosa tuziladi. 81. Loyihaning qonunchilik hujjatlariga muvofiqligi toʻgʻrisidagi xulosada quyidagilar koʻrsatiladi: xulosa raqami va sanasi; loyihaning rekvizitlari; loyihaning qonunchilik hujjatlari va qonunchilik texnikasi qoidalariga muvofiqligi haqidagi maʼlumotlar; hujjatni qabul qilish jarayonida bartaraf etilishi mumkin boʻlgan loyihada yoʻl qoʻyilgan qonunchilik texnikasi qoidalari talablariga javob bermaydigan kamchiliklar (agar mavjud boʻlsa); huquqiy ekspertizadan oʻtkazgan mutaxassis hamda xulosani tasdiqlagan hududiy adliya organi rahbarining familiyasi, ismi, otasining ismi. 82. Agar taqdim etilgan loyiha huquqiy ekspertiza natijalariga koʻra qonunchilik hujjatlari va qonunchilik texnikasi qoidalari talablariga javob bermasa, loyihaning qonunchilik hujjatlariga nomuvofiqligi toʻgʻrisida mazkur Yoʻriqnomaning 3-ilovasidagi namunaga muvofiq xulosa tuziladi. 83. Loyihaning qonunchilik hujjatlariga nomuvofiqligi toʻgʻrisidagi xulosada quyidagilar koʻrsatiladi: xulosa raqami va sanasi; loyihaning rekvizitlari; loyihaning qonunchilik hujjatlari va qonunchilik texnikasi qoidalariga nomuvofiqligi haqidagi maʼlumotlar; huquqiy ekspertizadan oʻtkazgan mutaxassis hamda xulosani tasdiqlagan hududiy adliya organi rahbarining familiyasi, ismi, otasining ismi. 84. Ushbu Yoʻriqnomaning 81 va 83-bandlarida koʻrsatilgan xulosalar ikki nusxada tuzilib, hududiy adliya organining masʼul xodimi tomonidan imzolanadi va hududiy adliya organi rahbari yoki uning birinchi oʻrinbosari tomonidan tasdiqlanadi. Xulosalarning bir nusxasi mazkur Yoʻriqnomaning 4, 42 va 5-ilovalarida keltirilgan shaklga muvofiq kuzatuv xati bilan tegishli mahalliy davlat hokimiyati organiga yuboriladi. 85. Qonunchilik hujjatlariga nomuvofiqligi toʻgʻrisidagi xulosada koʻrsatilgan kamchiliklar bartaraf etilgach, loyiha mahalliy davlat hokimiyati organi tomonidan hududiy adliya organiga qayta taqdim etilishi mumkin. 86. Huquqiy ekspertizadan oʻtkazilganligi toʻgʻrisidagi xulosalar taqdim etilgan sana tegishli mahalliy davlat hokimiyati organining masʼul xodimi imzo qoʻyib olingan sana hisoblanadi. Agar xulosalar pochta xizmati orqali topshirilgan boʻlsa, tegishli aloqa boʻlimi korrespondentiga topshirilgan sana — xulosa topshirilgan kun hisoblanadi. 87. Hududiy adliya organida Huquqiy ekspertizadan oʻtkazish uchun taqdim etilgan hujjatlarni qayd etish kitobi yuritilib, unda huquqiy ekspertizadan oʻtkazilgan har bir loyiha haqidagi maʼlumotlar mazkur Yoʻriqnomaning 6-ilovasida keltirilgan shaklga muvofiq kiritilib boriladi. Huquqiy ekspertizadan oʻtkazish uchun taqdim etilgan hujjatlarni qayd etish kitobi tikilgan, raqamlangan va tegishli hududiy adliya organining muhri bilan tasdiqlangan holda yuritiladi. 88. Toshkent shahar, viloyatlar, tuman (shahar) hokimlari mazkur Yoʻriqnomaning talablariga rioya qilinishi uchun shaxsan masʼuldirlar.