Energetika vazirligi huzurida “Milliy dispetcherlik markazi” davlat unitar korxonasining faoliyatini tashkil etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida
(resolution, 2022-06-10)

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “2022 — 2026-yillarga moʻljallangan Yangi Oʻzbekistonning taraqqiyot strategiyasi toʻgʻrisida” 2022-yil 28-yanvardagi PF-60-son Farmoniga va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Energetika vazirligi huzurida Milliy dispetcherlik markazi davlat unitar korxonasini tashkil etish toʻgʻrisida” 2022-yil 24-martdagi 126-son qaroriga muvofiq Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Vazirlar Mahkamasining “Energetika vazirligi huzurida Milliy dispetcherlik markazi davlat unitar korxonasini tashkil etish toʻgʻrisida” 2022-yil 24-martdagi 126-son qaroriga muvofiq: Energetika vazirligi huzurida “Milliy dispetcherlik markazi” davlat unitar korxonasini (keyingi oʻrinlarda — Milliy dispetcherlik markazi) tashkil etilganligi; Milliy dispetcherlik markaziga “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ hamda “Hududiy elektr tarmoqlari” AJning milliy, regional va hududiy dispetcherlik funksiyalarini oʻtkazish belgilanganligi maʼlumot uchun qabul qilinsin. 2. Energetika vazirligi huzuridagi “Milliy dispetcherlik markazi” davlat unitar korxonasi faoliyatini tashkil etish toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 3. Belgilansinki, Milliy dispetcherlik markazi tashkiliy-huquqiy shaklidan qatʼiy nazar yagona elektr energetika tizimiga ulangan tashkilotlarning real vaqt rejimida, markazlashtirilgan tarzda uzluksiz tezkor-dispetcherlik boshqaruvini amalga oshiradi hamda yagona elektr energetika tizimining qoʻshni davlatlar energetika tizimlari bilan parallel ravishda ishlash rejimini boshqaradi. 4. Oʻzbekiston Respublikasi Energetika vazirligi bir oy muddatda: Milliy dispetcherlik markazni yuqori malakali mutaxassis xodimlar bilan toʻldirish chorasini koʻrsin; Milliy dispetcherlik markazining 2022-yil uchun daromadlar va xarajatlar smetasini tasdiqlasin va Moliya vazirligiga roʻyxatdan oʻtkazish uchun kiritsin. 5. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining Geologiya, energetika, sanoat va uning bazaviy tarmoqlarini rivojlantirish masalalari boʻyicha maslahatchisi B.F. Islamov zimmasiga yuklansin. 1. Ushbu Nizom Oʻzbekiston Respublikasi Energetika vazirligi huzuridagi “Milliy dispetcherlik markazi” davlat unitar korxonasining (keyingi oʻrinlarda — Markaz) maqomi, asosiy vazifalari, funksiyalari, huquqlari, javobgarligi, faoliyatini tashkil etish va hisobot berish tartibini, shuningdek, uning rahbarlarining funksional vazifalari va masʼuliyatini belgilaydi. 2. Markaz Oʻzbekiston Respublikasi Energetika vazirligiga (keyingi oʻrinlarda — Energetika vazirligi) boʻysunadi. 3. Markaz oʻz faoliyatida Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va qonunlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining qarorlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari, qarorlari va farmoyishlariga, Vazirlar Mahkamasining qarorlari va farmoyishlariga, shuningdek, ushbu Nizomga va boshqa qonunchilik hujjatlariga amal qiladi. 4. Markaz Oʻzbekiston Respublikasi Davlat gerbi tasviri tushirilgan va oʻz nomi davlat tilida yozilgan muhrga, oʻz nomi yozilgan shtamplar, blankalarga ega boʻladi. 5. Markazning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat: yagona elektr energetika tizimini real vaqt rejimida operativ boshqarish va uning ishonchli ishlashini taʼminlash; yagona elektr energetika tizimi tarkibiga kiruvchi korxonalarning dispetcherlik boshqaruvini amalga oshirish; elektr energiyasiga boʻlgan talab va taklifdan kelib chiqib, shuningdek, elektr energiyasini ishlab chiqarish va uning isteʼmol qilinishiga taʼsir qiluvchi barcha omillarni hisobga olgan holda uni ishlab chiqarish va isteʼmol qilishning har soatlik rejimini shakllantirish; yagona elektr energetika tizimining texnik va iqtisodiy jihatdan eng maqbul rejimlarda ishlashini taʼminlash; yagona elektr energetika tizimining qoʻshni davlatlar energetika tizimlari bilan parallel ravishda ishlash rejimlarini boshqarish; Markaz xodimlarini doimiy ravishda xorijda malaka oshirishini taʼminlash hamda malakali xorijiy mutaxassislarni Markazga jalb qilish; avariya rejimlari yuzaga kelishining oldini olish, ularni bartaraf etish va avariya rejimi bartaraf etilganidan keyin tizimning ishonchliligini tiklash. 6. Markaz oʻziga yuklangan vazifalarga muvofiq quyidagi funksiyalarni amalga oshiradi: a) yagona elektr energetika tizimini real vaqt rejimida operativ boshqarish va uning ishonchli ishlashini taʼminlash sohasida: elektr energetika obyektlarining tezkor-dispetcherlik boshqaruvini amalga oshirish, shuningdek, yagona elektr energetikasi tizimining boshqa davlatlar elektr energetikasi tizimlari bilan hamkorligini taʼminlash; yagona elektr energetika tizimidagi mavjud barcha zaxiralardan foydalanish orqali davlatlararo kelishilgan quvvat oqimlarini hisobga olgan holda elektr energiyasini ishlab chiqarish va isteʼmol qilish balansini taʼminlash; yagona elektr energetika tizimidagi mavjud elektr energiyasining ishlab chiqarish va turgʻunlik zaxiralari doirasida yuklama va davlatlararo elektr energiyasi oqimlari rejasi bajarilishini taʼminlash; elektr energiyasi va quvvat ishlab chiqarish, uzatish va isteʼmol qilish rejimlarini boshqarish, elektr energiyasini ishlab chiqaruvchi, magistral elektr tarmoqlari, hududiy elektr tarmoqlari tashkilotlari va yirik elektr energiyasi isteʼmolchilarining texnologik faoliyatini muvofiqlashtirish; oʻzaro kelishilgan yuriqnomalarga asosan “Energiya” koordinatsion dispetcherlik markazining (keyingi oʻrinlarda — “Energiya” KDM) topshiriq va koʻrsatmalariga muvofiq yagona elektr energetika tizimining davlatlararo kunlik rejalashtirilgan elektr energiyasi va quvvat oqimlarining qiymatlarini oʻzgartirishni taʼminlash; Markaziy Osiyo Birlashgan elektr energetika tizimida davlatlararo elektr energiyasi va quvvat oqimlariga taʼsir etuvchi elektr energiyasini ishlab chiqaruvchi korxonalarning yuklamasini oʻzgartirishini taʼminlash; davlatlararo elektr energiyasi va quvvat oqimlarini kelishilgan qiymatini taʼminlash uchun energotizimda mavjud zaxira quvvatlarni ishga solish; yagona elektr energetika tizimining Markaziy Osiyo yagona elektr energetika tizimi orasidagi saldo oqimlar jadvallari tuzilishida ishtirok etish va uning bajarilishini taʼminlash; oʻtgan kun uchun energotizim elektr energiyasi isteʼmoli va ishlab chiqarish jadvallarini tahlil qilish hamda saldo oqimlar ogʻishini aniqlash boʻyicha ishlarni amalga oshirish; elektr energetika obyektlarida oʻrnatilgan rele himoya va avariyaga qarshi avtomatika uskunalarining texnik soz holatda ishlashini nazorat qilish; yangi qurilayotgan elektr energetika obyektlarining loyihalarini ishonchlilik talablari, rele himoya hamda avariyaga qarshi avtomatika boʻyicha prinsipial yechimlari qismida koʻrib chiqish va kelishish; Markaz va uning mintaqaviy boshqarma va hududiy boʻlimlari tezkor tasarrufida va qaramogʻida boʻlgan elektr qurilmalarida sodir boʻlgan avariya holatlarini bartaraf etishda rahbarlik qilish; rele himoya va avariyaga qarshi avtomatika, dispetcherlik-texnologik boshqaruv vositalari qurilmalarining kunlik ishlash holatlarini tahlil qilish; yangi obyektlarni ishga tushirish bilan bogʻliq holatlar uchun asosiy sxemalar va elektr rejimlarni ishlab chiqish; yagona elektr energetika tizimini tezkor boshqarish, rele himoya hamda avariyaga qarshi avtomatika qurilmalari boʻyicha yoʻriqnomalarni ishlab chiqish va oʻz vaqtida qayta koʻrib chiqishni nazorat qilish; yagona elektr energetika tizimining haqiqiy quvvat oqimlari, tarmoq elementlarining yuklanishi, asosiy nazorat nuqtalarida kuchlanish qiymatlarini va avtomatik chastotaviy yuksizlantirish hamda maxsus yuklamani oʻchirish qurilmasining haqiqiy quvvatlarini aniqlash uchun nazorat oʻlchashlarni olib borishni tashkil etish; yagona elektr energetika tizimi va uning qismlarida yangi obyektlar kiritish, mavjudlarini kengaytirish hamda rekonstruksiya qilish boʻyicha loyihalarni koʻrib chiqishda qatnashish, shuningdek, ushbu loyihalar boʻyicha takliflar berish, elektr energetika obyektlariga ulanish uchun texnik shartlarni koʻrib chiqish va kelishish; b) yagona elektr energetika tizimi tarkibiga kiruvchi korxonalarning dispetcherlik boshqaruvini amalga oshirish sohasida: yagona elektr energetika tizimidagi elektr energetika obyektlarida tezkor-dispetcherlik boʻysunuvini aniqlash va uni qayta koʻrib chiqish; Markaz va uning mintaqaviy boshqarma va hududiy boʻlimlari tezkor boʻysunuvida boʻlgan elektr energetika obyektlarining asosiy va yordamchi qurilmalarini yillik va oylik mukammal va joriy taʼmirlash jadvallarini koʻrib chiqish va kelishish; Markaz dispetcheri boʻysunuvi yoki qaramogʻida boʻlgan rele himoya hamda avariyaga qarshi avtomatika, chastota va quvvatni avtomatik rostlash va dispetcherlik-texnologik boshqaruv vositalari qurilmalarining profilaktika va tiklash boʻyicha yillik ish rejalarini ishlab chiqishda qatnashish va “Energiya” KDM dispetcheri boʻysunuvi yoki qaramogʻida boʻlgan rele himoya hamda avariyaga qarshi avtomatika, chastota va quvvatni avtomatik rostlash va dispetcherlik-texnologik boshqaruv vositalari qurilmalari rejalarini muvofiqlashtirish; magistral elektr tarmoqlari, elektr energiyasi ishlab chiqarish korxonalari va elektr tarmoq xoʻjalik obyektlari tezkor-dispetcherlik xizmatlarining bevosita boʻysunuvchi xodimlari ustidan yagona elektr energetika tizimi elektr qurilmalarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalarida mavjud talablarga muvofiq elektr tarmoq inshootlari asosiy uskunalarini yoqish va oʻchirish, kommutatsion apparatlarning mavjud yoʻriqnomaga mosligi, kunlik jadvaldan chiqish holatlarida elektr energiyasi ishlab chiqarish korxonalari energobloklarining yuklamasini oʻzgartirish, kuchlanish va chastotani rostlash, qaynoq zaxirani joylashtirish masalalari boʻyicha harakatlarini boshqarish; “Energiya” KDM tezkor boshqaruvi yoki qaramogʻida boʻlgan uskunalarda hamda rele himoyasi va avtomatika qurilmalari zanjirlarida qayta ulash operatsiyalarini bajarish; Markaz va “Energiya” KDM tezkor boʻysunuvi yoki qaramogʻida boʻlgan elektr energetika obyektlari elektr qurilmalari rele himoya va avtomatika uskunalari bilan jihozlanganligi hamda ularning oʻrnatmalari sozlanishi ustidan nazorat olib borish hamda tezkor-texnik rahbarlikni amalga oshirish; Markaz va “Energiya” KDM tezkor boshqaruvi yoki qaramogʻidagi tarmoqlardagi rele himoyasi va avtomatika qurilmalari ishlashini doimiy tahlil qilish; “Energiya” KDM va ichki koʻrsatmalarga muvofiq rele himoya va avtomatika qurilmalari ishlashini nazorat qilish; elektr energetika obyektlari uchun tezkor-dispetcherlik boshqaruvi hamda elektr energetika tizimidagi avariyalarning oldini olish sohasidagi normativ hujjatlarni ishlab chiqish; elektr energetika obyektlari tomonidan taqdim etilgan asosiy uskuna hamda rele himoya va avtomatika qurilmalari sinov dasturlarini kelishish; tezkor-dispetcherlik boshqaruvi sohasidagi normativ hujjatlarga asosan chastotani rostlashda ishtirok etish; tezkor-dispetcherlik boshqaruvi sohasidagi normativ hujjatlarga muvofiq Markaziy Osiyo Birlashgan elektr energetika tizimi asosiy tarmogʻining nazorat nuqtalarida kuchlanish qiymatlarini aniqlash va uni tartibga solishda qatnashish; tezkor-dispetcherlik boshqaruvi, shuningdek, rele himoya va avariyaga qarshi avtomatika qurilmalarini ekspluatatsiya qilishning muammoli masalalarini hal qilish uchun zarur tadqiqotlarni tashkil qilish, shuningdek, ushbu masalalarni hal qilishda ixtisoslashgan tashkilotlarni jalb etish; elektr energetika obyektlari tomonidan taqdim etilgan yagona elektr energetika tizimining asosiy uskunalarini sinovdan oʻtkazish dasturlarini koʻrib chiqish va ushbu sinovlarni oʻtkazishda rahbarlik qilish; elektr energiyasini cheklash va uzib qoʻyish jadvallarini joriy etish tartibini belgilash; elektr stansiyalari va tarmoqlarining asosiy uskunalarini, energetika tizimi subyektlarining rele himoya va avariyaga qarshi avtomatika qurilmalarini, dispetcherlik-texnologik boshqarish vositalarini taʼmirlashga chiqarishga buyurtmanomalarni, energetika tizimi rejimlarini hisobga olgan holda koʻrib chiqish; mulkchilik shakllaridan qatʼi nazar elektr energiyasini ishlab chiqaruvchi, magistral va hududiy elektr tarmoqlari korxonalarining buyurtmanomalari asosida elektr stansiyalari va elektr tarmoqlarining asosiy uskunalarini, dispetcherlik-texnologik boshqarish vositalarini, rele himoyasi va avtomatika qurilmalarini taʼmirlash va zaxiraga chiqarish ustidan tezkor-dispetcherlik rahbarlikni amalga oshirish; elektr energiyasi ishlab chiqaruvchi korxonalarning ayrim generatorlari, tizimning ichki bogʻlanishlari va ayrim tugunlari uchun normal va taʼmirlash rejimlari boʻyicha statik va dinamik turgʻunlik hisob-kitoblarini amalga oshirish, avariyaga qarshi avtomatikaga rejim talablarini, oʻrnatmalarini ishlab chiqish, shuningdek, ularni joriy etish uchun elektr energetika tizim tashkilotlariga topshiriqlar berib, bajarilishi ustidan nazorat olib borish; yagona elektr energetika tizimida mavjud avtomatik chastotaviy yuksizlantirish quvvatlari hajmini aniqlash va kelishish; v) elektr energiyasiga boʻlgan talab va taklifdan kelib chiqib, shuningdek, elektr energiyasini ishlab chiqarish va uning isteʼmol qilinishiga taʼsir qiluvchi barcha omillarni hisobga olgan holda uni ishlab chiqarish va isteʼmol qilishning har soatlik rejimini shakllantirish sohasida: elektr energiyasi isteʼmoli prognoziga binoan yagona elektr energetikasi isteʼmolchilari uchun kelgusi kunga soatlik yuklama jadvallarini ishlab chiqish; yagona elektr energetika tizimiga ulangan elektr energiyasi ishlab chiqarish korxonalariga elektr energiyasi isteʼmoli talabidan kelib chiqib kelgusi kunga barcha omillarni hisobga olgan holda soatlik yuklama jadvallarini ishlab chiqish; energetika va irrigatsiya ehtiyojlaridan kelib chiqib daryo oqimlaridan toʻla va samarali foydalanish maqsadida gidroelektr stansiyalari ish rejimlarini ishlab chiqish; elektr energiyasini ishlab chiqaruvchi korxonalarni, ularning texnik-iqtisodiy tavsiflaridan kelib chiqqan holda berilgan yuklama grafiklariga asosan oʻz vaqtida ishga qoʻyish va ishdan toʻxtatishni taʼminlash; g) yagona elektr energetika tizimining texnik va iqtisodiy jihatdan eng maqbul rejimlarda ishlashini taʼminlash sohasida: yuklamani elektr energiyasi ishlab chiqaruvchi korxonalar oʻrtasida iqtisodiy maqbul ravishda taqsimlash; yagona elektr energetika tizimining aktiv va reaktiv quvvatlar boʻyicha optimal rejimini taʼminlash; suv trakt rejimi tezkor boshqaruvini amalga oshirish, Chorvoq suv omborini toʻldirish va ishlatish jadvallarini tuzish va yil davomida uning bajarilishi ustidan rahbarlikni amalga oshirish; irrigatsiya va elektr energiyasi ehtiyojlaridan kelib chiqib daryo oqimlaridan toʻliq va samarali foydalanish maqsadida gidroelektrostansiyalar (keyingi oʻrinlarda — GES) ish rejimlarini ishlab chiqishda qatnashish; gidrotexnik rejimlar boʻyicha hisob-kitoblar va dasturlarni koʻrib chiqish hamda kelishish (gidroenergetik traktlarning boʻshatilishi, toʻldirilishi, suv omborlarining ishlatilishi va boshqalar); yagona elektr energetika tizimining turli ish holatlari uchun, shu jumladan, yangi ishga kiritilayotgan, Markaz tezkor boʻysinuvida yoki qaramogʻida boʻlgan obyektlarning asosiy sxemalari elektr rejimlarini hisoblash; elektr stansiyalar, podstansiyalar, elektr uzatish liniyalarining asosiy uskunalari, rele himoyasi, avariyaga qarshi avtomatika, yagona elektr energetika tizimi subyektlarining, mulkchilik shakllaridan qatʼi nazar, texnologik boshqarish tizimlarini joriy taʼmirlash jadvallarini kelishish, taʼmirlash rejalarini optimallashtirish boʻyicha takliflar tayyorlash. d) yagona elektr energetika tizimining qoʻshni davlatlar energetika tizimlari bilan parallel ravishda ishlash rejimlarini boshqarish sohasida: Markaziy Osiyo Birlashgan elektr energetika tizimining parallel ishlashini tartibga soluvchi hujjatlarni ishlab chiqish boʻyicha yigʻilishlarda qatnashish; chegaradosh davlatlarning energetika tizimlari bilan parallel ishlash, shu jumladan, ularning dispetcherlik markazlari bilan oʻzaro hamkorlik qilish masalalari boʻyicha Markaziy Osiyo Koordinatsion Kengashi ishlarida ishtirok etish; “Energiya” KDM tomonidan tizimlararo elektr energiyasi oqimlari va quvvat rostlash boʻyicha taqdim etilgan tezkor va yakuniy hisobotlarni tahlil va nazorat qilish; yilning muayyan davrlari uchun yagona elektr energetika tizimining quvvat balansini ishlab chiqishda ishtirok etish hamda elektr energetika tizimi boʻyicha yillik hisobot uchun maʼlumotlarning tayyorlanishini nazorat qilish; Markaziy Osiyo Birlashgan elektr energetika tizimi tarkibiga kiruvchi energetika tizimlari bilan sutkalik va yillik quvvat oqimlari grafigini tuzish; yagona elektr energetikasi tizimining ishonchlilik mezonlari asosida chegaradosh davlatlarning energetika tizimlari bilan parallel ishlash, shu jumladan, ularning dispetcherlik markazlari bilan oʻzaro hamkorlik qilish tartibini ishlab chiqishda qatnashish; e) Markaz xodimlarining doimiy ravishda xorijda malaka oshirishini taʼminlash hamda malakali xorijiy mutaxassislarni jalb qilish sohasida: xodimlarni rivojlangan xorijiy davlatlarda oʻqitish, qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirishni tashkil etish; mutaxassislarning malakasini oshirish doirasida rivojlangan xorijiy mamlakatlar tajribasiga tayangan holda maxsus kurslarda, shu jumladan, chet davlatlarda oʻqitishni tashkil etish; Markaz tarkibidagi xodimlarning tasdiqlangan jadvallar boʻyicha bilimlarini tekshirishni nazorat qiladi va uni amalga oshirish; yagona elektr energetika tizimidagi podstansiyalar boshqaruvini avtomatlashtirish, obyektlar va korxonalarda teleboshqaruv funksiyalarini joriy etish ustidan nazorat qilish; xorijiy davlatlar tezkor-dispetcherlik boshqaruvining eng yaxshi amaliyotlarini, shuningdek, rele himoya hamda avariyaga qarshi avtomatika qurilmalari ishlatishning ilgʻor tajribasini umumlashtirish, tarqatish va ularni amalga oshirishda yordam berish; j) avariya rejimlari yuzaga kelishining oldini olish, bartaraf etish va avariya rejimi bartaraf etilganidan keyin tizimning ishonchliligini tiklash sohasida: yagona elektr energetika tizimida Markaz va uning mintaqaviy boshqarma va hududiy boʻlimlarning tezkor boshqaruvida yoki qaramogʻida boʻlgan elektr qurilmalaridagi avariyaviy rejimlarni bartaraf etishda va avariyadan keyingi rejimlarni tiklashda rahbarlik qilish; avariyalarni bartaraf etish boʻyicha maxsus koʻrsatmalarga muvofiq Markaziy Osiyo Birlashgan elektr energetika tizimida yoki yagona elektr energetika tizimida favqulodda (avariya) vaziyatlarni bartaraf etish; yagona elektr energetika tizimiga ulangan korxona va tashkilotlar Markazning topshirigʻiga asosan avariya holatlarning oldini olish yoki uni bartaraf etish boʻyicha koʻrsatmalarini bajarishini taʼminlash; avariyaga qarshi avtomatikani joriy etish loyihalarini amalga oshirishda hamda energetika tizimi ish rejimlarini hisoblash usullari va texnik vositalarini ishlab chiqish, tatbiq etish va rivojlantirishda ishtirok etish; avariya holatlarini tekshirishda hamda avariya sodir boʻlishini oldini olish chora-tadbirlarini ishlab chiqishda ishtirok etish; yagona elektr energetika tizimida avariyaviy rejimlar, elektr quvvati va energiya tanqisligi paydo boʻlganda dastlab hududiy elektr tarmoq korxonalari tomonidan ishlab chiqilgan va mahalliy hokimiyat bilan kelishilgan cheklov jadvallariga asosan cheklovlar kiritish boʻyicha topshiriqlar berish; yagona elektr energetika tizimi tarkibiga kiruvchi energetika obyektlarida texnologik nosozliklarni va baxtsiz hodisalarni tekshirishda qatnashish, ularning oldini oluvchi chora-tadbirlarni kelishishda ishtirok etish; Markaziy Osiyo Birlashgan elektr energetika tizimida sodir boʻlgan avariyalarni tahlil qilishda qatnashish; yangi ishga kiritiladigan va rekonstruksiya qilinadigan elektr tarmoq obyektlari boʻyicha loyihalashtirish topshiriqlarini ishlab chiqishda ishtirok etish, loyihalarni va ishga tushirish sxemalarini kelishish; yagona elektr energetika tizimi obyektlaridagi va korxonalaridagi rele himoya va avariyaga qarshi avtomatika qurilmalarining ishlashini muvofiqlashtirish va nazorat qilishni tashkil etish; energetika tizimining asosiy uskunalari va elektr tarmoqlari, rele himoyasi, avariyaga qarshi avtomatika va aloqa qurilmalarining ishga tayyorligini nazorat qilishni amalga oshirish hamda rele himoya qurilmalarining sxemalarini va ularning parametrlarini kelishish; oʻzining xizmat koʻrsatish hududiga kirgan, elektr tarmoqlarining mustahkam ishlashi hamda isteʼmolchilarni shartlangan uzluksiz elektr energiyasi taʼminotini amalga oshirish, elektr tarmoqlar rejimlarini ishlab chiqish va yuritish; elektr qurilmalar va tarmoqlarga xizmat koʻrsatishda, shuningdek, isteʼmolchilarga elektr energiyasini uzatishda yuqori tejamkorlikni taʼminlash; oʻz xizmat doirasidagi barcha elektr tarmoqlarida yuklanishning taqsimlanishi boʻyicha tezkor dispetcherlik boshqaruvni olib borish hamda uni yaxshilash boʻyicha takliflar berish; quvvat va elektr energiyasi boʻyicha topshiriq rejalari isteʼmolchilar tomonidan bajarilishini nazorat qilish; isteʼmolchilarning ishonchli elektr taʼminoti sxemalarini ushlab turish va uni oʻzgartirish; elektr energiyasi va quvvat isteʼmoli topshirigʻining bajarilishini taʼminlash; oʻzining xizmat koʻrsatish hududiga kirgan elektr qurilmalarining meʼyoriy bir chiziqli sxemasini ishlab chiqish va zaruriyatga qarab ularga oʻzgartirishlar kiritish; elektr energetikasi obyektlarida isteʼmolchilarning elektr taʼminoti uzilishlari va avariyaga qarshi avtomatika qurilmalarining ishlashi bilan bogʻliq favqulodda holatlarni tizim korxonalari bilan birgalikda tekshirish va tahlil qilish; oʻzining tezkor boshqaruvida yoki qaramogʻida boʻlgan elektr qurilmalarini mukammal va joriy taʼmirlash uchun tegishli tizim tashkilotlari tomonidan tasdiqlangan ishlab chiqarish xizmatlari (podstansiyalar xizmati, yuqori kuchlanishli tarmoqlar xizmati, rele himoya va avtomatika xizmati, dispetcherlik va texnologik boshqaruv vositalari xizmati, oʻta kuchlanishdan himoya qilish va izolatsiyani sinash xizmati) ning oylik ish rejalari boʻyicha buyurtmalarni olib, koʻrib chiqish va ishni tashkil etish: Markaz mintaqaviy boshqarma va hududiy boʻlimlari tezkor boshqaruvida yoki qaramogʻidagi elektr qurilmalariga yangi ishlab chiqarish yoki isteʼmolchilar ulanishi yoki sinashida dasturlarga asosan rahbarlik qilish. 7. Markaz unga yuklangan vazifalar va funksiyalarni bajarish uchun quyidagi huquqlarga egadir: “Issiqlik elektr stansiyalari” AJ, “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ, “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ, “Oʻzbekgidroenergo” AJ va tashkiliy-huquqiy shakllaridan qatʼi nazar, yagona elektr energetika tizimiga ulangan yangi ishlab chiqarish tashkilotlari hamda yirik isteʼmolchilarning tezkor xodimlariga elektr energetika tizimidagi elektr energiyasi va quvvat balansini taʼminlash, avariya holatlarining oldini olish, ularni bartaraf etish va avariyadan keyingi rejimlarni tiklash vaziyatlarida qatʼiy bajarilishi shart boʻlgan koʻrsatmalar berish; “Issiqlik elektr stansiyalari” AJ, “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ, “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ, “Oʻzbekgidroenergo” AJ va tashkiliy-huquqiy shakllaridan qatʼi nazar yirik isteʼmolchilar, yagona energetika tizimiga ulanayotgan yangi ishlab chiqarish quvvatlarining rahbar xodimlariga Markaz vakolatiga kiruvchi masalalar boʻyicha farmoyish va tavsiyalar berish; Markaz rahbar xodimlarining tizim korxonalari texnik rahbar va tezkor navbatchi xodimlarining lavozim boʻyicha bilimlarini sinovdan oʻtkazish jarayonlarida ishtirok etish; tezkor dispetcherlik boshqaruvi faoliyatida va favqulodda holatlar bartaraf etilishi choʻzilishiga olib keluvchi dispetcherlik intizomining, texnika xavfsizligi qoidalari, texnikadan foydalanish qoidalarining buzilishi aniqlansa, tizim korxonalari tezkor navbatchi xodimlarini navbatchilikdan chetlashtirish; avariya rejimini bartaraf etishda Markaz tomonidan yagona elektr energetika tizimida mavjud boʻlgan barcha zaxira quvvatlardan foydalanish, elektr energetika obyektlarida rejali-joriy taʼmirlash ishlarini bekor qilish, shuningdek, elektr energiyasi isteʼmoliga cheklovlar joriy etish; yagona elektr energetika tizimining rivojlanishiga doir loyihalar boʻyicha tizim korxonalariga va Energetika vazirligiga takliflar berish hamda elektr energetika tizimiga oid investitsiya loyihalarini kelishishda ishtirok etish; mutaxassislarning malakasini oshirish doirasida rivojlangan xorijiy mamlakatlar tajribasiga tayangan holda maxsus kurslarda, shu jumladan, chet davlatlarda oʻqitishni tashkil etish; Mustaqil Davlatlar Hamdoʻstligi (MDH) doirasida xorijiy mamlakatlardagi korxonalar va tashkilotlar bilan oʻzaro foydali hamkorlikni rivojlantirish; belgilangan tartibda banklarda har qanday hisoblarni, shu jumladan, valyuta hisoblarini ochish, bank ssudalari va kreditlarini olish, qonunchilikda taqiqlanmagan har qanday toʻlov shakllarini amalga oshirish; yagona elektr energetika tizimining hamda isteʼmolchilarning elektr taʼminoti ishonchliligini oshirish boʻyicha Energetika vazirligi hamda tizim tashkilotlari rahbarlariga taklif berish; yagona elektr energetika tizimining turgʻun, ishonchli va barqaror ishlashini taʼminlash uchun Markaz departamenti hamda hududlardagi mintaqaviy dispetcherlik boshqarmasi va hududiy boʻlimlarning elektr energetika obyektlari xodimlariga oʻz vakolati doirasida topshiriqlar berish; Markaz xodimlariga mulkchilik shakllaridan qatʼi nazar barcha elektr energetika obyektlariga kirish va tezkor dispetcherlik boshqaruvi hamda rele himoyasi va avtomatikasi masalalarining bajarilishi ustidan tekshiruv olib borish; “Issiqlik elektr stansiyalari” AJ, “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ, “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ, “Oʻzbekgidroenergo” AJ va tashkiliy-huquqiy shakllaridan qatʼi nazar yirik isteʼmolchilar, yagona energetika tizimiga ulanayotgan yangi ishlab chiqarish quvvatlari (shu jumladan, qayta tiklanuvchi elektr manbalari asosida) tezkor xodimlarining Markaz va uning mintaqaviy boshqarma va hududiy boʻlimlarining tomonidan berilgan topshiriqlarini bajarmaganligi, yolgʻon maʼlumot berilganlik yoki avariya holatlarini yashirish holatlari uchun navbatchilikdan chetlashtirib, Markaz komissiyasi tomonidan navbatdan tashqari imtihon oʻtkazish. Markaz oʻz vazifa va funksiyalari bajarilishini taʼminlashi uchun “Issiqlik elektr stansiyalari” AJ, “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ, “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ, “Oʻzbekgidroenergo” AJ va tashkiliy-huquqiy shakllaridan qatʼi nazar yirik isteʼmolchilar, yagona energetika tizimiga ulanayotgan yangi ishlab chiqarish quvvatlari (shu jumladan qayta tiklanuvchi elektr manbalari asosida) tomonidan Markaz va uning tegishli boshqarmalari tomonidan soʻralgan maʼlumotlar taqdim etilishi shart. 8. Markaz rahbariyati va uning mintaqaviy boshqarma va hududiy boʻlimlarining ularga yuklatilgan vazifalarning oʻz vaqtida va samarali bajarilishiga javobgar hisoblanadi. 9. Markaz direktori ushbu Nizom talablariga muvofiq boshqaruvning barcha faoliyat turlari uchun javobgardir. 10. Markaz xodimlari zimmasiga yuklatilgan vazifalar doirasida tasdiqlangan lavozim yoʻriqnomalari, ichki mehnat tartibi qoidalari, Oʻzbekiston Respublikasi Elektr stansiyalari va tarmoqlarini ekspluatatsiya qilish qoidalari, Texnika xavfsizligi qoidalari, Yongʻin xavfsizligi qoidalari va boshqa lavozim, ishlab chiqarish yoʻriqnomalari talablariga rioya etmaganlik uchun javobgar hisoblanadilar. 11. Markaz oʻziga yuklatilgan vazifalarni bajarishda “Issiqlik elektr stansiyalari” AJ, “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ, “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ, “Oʻzbekgidroenergo” AJ va tashkiliy-huquqiy shakllaridan qatʼi nazar yirik isteʼmolchilar hamda yagona energetika tizimiga yangi ulanayotgan yangi ishlab chiqarish korxonalari va ularning tarkibiy boshqarma va boʻlimlari bilan Markaz tomonidan ishlab chiqilgan va Energetika vazirligi tomonidan tasdiqlangan yuriqnomalarga asosan hamkorlikni amalga oshiradi. 12. Yagona elektr energetika tizimiga ulangan barcha elektr energetika obyektlari tezkor xodimlari Markaz va uning tarkibiga kiruvchi boshqarma va boʻlimlarning faoliyat doirasida berilgan topshiriqlari va koʻrsatmalarini soʻzsiz bajarishga majburdirlar. 13. Markaz va uning hududiy filiallari toʻliq faoliyat koʻrsatishida zarur inventarlar, aloqa vositalari va boshqa barcha uskunalar, shu jumladan, elektr va issiqlik taʼminoti bilan jihozlangan xonalarga tekin foydalanish huquqi asosida joylashtirilishida va faoliyat olib borishida “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ, “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ, “Issiqlik elektr stansiyalari” AJ va Davlat aktivlarini boshqarish agentligining birinchi rahbarlari shaxsan masʼul hisoblanadilar. 14. Markaz tarkibiga kiruvchi Milliy dispetcherlik departamenti (MDD), rele himoyasi va avtomatika boʻlimi (RHvaA), elektr rejimlarini hisoblash boʻlimi (ERHB), iqtisodiy rejimlar boʻlimi (IRB), 5 ta mintaqaviy dispetcherlik boshqarmalari (MDB), 14 ta hududiy dispetcherlik boʻlimlari (HDB) operativ jihatdan, energetika vazirining oʻrinbosari tasdiqlagan majburiyatlar taqsimlanishiga muvofiq, vazirning oʻrinbosariga boʻysunadilar. Markaz va uning tarkibiga kiruvchi boshqarmalarning yillik va oylik ish rejalari va ular boʻyicha hisobotlar energetika vazirining oʻrinbosari tomonidan tasdiqlanadi. 15. Markaz Energetika vazirligi tuzilmasiga kiradi. Energetika vazirligi Markazning muassisi hisoblanadi. 16. Markaz tarkibiy tuzilmasiga kiruvchi mintaqaviy boshqarma va hududiy boʻlimlar oʻz faoliyatini Markaz tomonidan ishlab chiqiladigan va Energetika vazirligi tomonidan tasdiqlanadigan hujjatlar asosida amalga oshiradi. 17. Yagona elektr energetika tizimining barqaror ishlashini taʼminlash hamda Markazning tezkor-dispetcherlik boshqaruvi, energetika tizimining ishonchililigi va xavfsizligi borasidagi faoliyatiga ortiqcha aralashuvlarning oldini olish uchun tizim tashkilotlarining birinchi rahbarlari shaxsan masʼul hisoblanib, bunday holatlar yuz bergan taqdirda, tizim tashkilotlarining birinchi rahbarlariga Markaz direktori tomonidan Energetika vaziriga intizomiy jazo choralari qoʻllanilishi boʻyicha taqdimnoma kiritiladi. 18. Markaz oʻziga yuklatilgan vazifalarni bajarish davomida Energetika vazirligi, “Energiya” KDM, yagona elektr energetika tizimi tarkibiga kiruvchi jamiyatlar va korxonalar bilan ushbu Nizom hamda Energetika vazirligi tomonidan tasdiqlangan Markaz va tizim korxonalar oʻrtasidagi yoʻriqnomalar asosida oʻzaro munosabatlarni amalga oshiradi. 19. “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ Markaz topshirigʻiga asosan isteʼmolchilar bilan birgalikda, mahalliy davlat hokimiyati idoralari bilan kelishgan holda quvvat va elektr energiyasi isteʼmoli boʻyicha cheklash va uzib qoʻyish jadvallarini ishlab chiqadi va Markazga taqdim etadi. Mazkur cheklov jadvallari Energetika vazirligi tomonidan tasdiqlanadi. 20. Markaz hamda uning tarkibiy boʻlinmalarining Markaz vakolat doirasidan kelib chiqib, tezkor-dispetcherlik boshqaruvini amalga oshirishiga yagona elektr energetika tizimiga kiruvchi boshqa davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlari rahbarlarining, mahalliy davlat hokimiyati organlari va boshqa tashkilotlarning aralashishiga yoʻl qoʻyilmaydi. 21. Markaz direktori Markaz faoliyati toʻgʻrisida Energetika vazirligi oldida muntazam ravishda hisobot beradi. Energetika vazirligi Markaz direktori va uning oʻrinbosari faoliyatining ularga yuklangan vazifalar samarali bajarilishi boʻyicha doimiy monitoringini olib boradi, Markaz faoliyati samaradorligiga xolisona baho beradi. 22. Markazni qayta tashkil etish va tugatish qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.