Davlat oʻrmon fondiga kirmaydigan yerlarda daraxtlar va butalardan foydalanishni tartibga solish va ulardan foydalanish sohasida ruxsat berish tartibini yanada takomillashtirish toʻgʻrisida
(resolution, 2022-11-23)

Respublikada koʻkalamzorlashtirish ishlarini yanada rivojlantirish, davlat oʻrmon fondiga kirmaydigan yerlarda daraxtlar va butalardan foydalanishni tizimlashtirish va ulardan foydalanish uchun ruxsat berish tartibini yanada takomillashtirish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Davlat oʻrmon fondiga kirmaydigan yerlarda daraxtlar va butalarni ekish, parvarish qilish, kesish hamda daraxtlarni xatlovdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi hamda Fanlar akademiyasi bilan birgalikda 2019-yil 1-martgacha davlat oʻrmon fondiga kirmaydigan yerlardagi daraxtlarni xatlovdan oʻtkazish boʻyicha metodik qoʻllanmani ishlab chiqsin va amalga kiritsin. 3. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari vazirliklar va idoralar, Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi bilan birgalikda 2019-yil 1-iyungacha davlat oʻrmon fondiga kirmaydigan yerlardagi daraxtlar xatlovdan oʻtkazilishini taʼminlasin. 4. Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda ular qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarni ushbu qarorga muvofiqlashtirsin. 5. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining birinchi oʻrinbosari — “Oʻzbekiston temir yoʻllari” AJ boshqaruvi raisi A.J. Ramatov, Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi raisi B.T. Qoʻchqorov, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimlari zimmasiga yuklansin. 1. Ushbu Nizom davlat oʻrmon fondiga kirmaydigan yerlarda daraxtlar va butalarni ekish, parvarish qilish, butash, kesish, shu jumladan, sanitariya maqsadida kesish hamda daraxtlarni xatlovdan oʻtkazish tartibini belgilaydi. 2. Ushbu Nizom talablari: jismoniy shaxslarning tomorqa yer uchastkalarida oʻsadigan daraxtlar va butalarga; pitomnik va plantatsiyalarda yetishtiriladigan daraxtlar, nihollar va butalarga; yuridik yoki jismoniy shaxslarning mulki boʻlgan va ular tomonidan qurilish materiali hamda hosil olish maqsadida ekilgan daraxtlar va butalarga nisbatan tatbiq etilmaydi. 3. Nizomda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi: daraxtlarni ekish — nihollar yoki qalamchalarni ekish yoki koʻp yillik daraxtlarni bir joydan boshqa joyga koʻchirish; butalarni ekish — sunʼiy (madaniy) sharoitda yetishtirilgan butasimon oʻsimliklar koʻchatlarini ekish yoki ularni bir joydan ikkinchi joyga koʻchirish; parvarish qilish — daraxtlar va butalarni sugʻorish, oziqlantirish, butash, oqlash, shuningdek, turli zararkunanda va kasalliklar taʼsirida zararlangan yoki kasalliklarga chalingan daraxtlar va butalarga yoxud bunday holatlarning oldini olish maqsadida agrotexnika qoidalariga rioya etgan holda kimyoviy ishlov berish; butash — daraxtlar va butalarning oʻsish darajasiga shikast yetkazmasdan, agrotexnika qoidalariga rioya etgan holda shakl berish; daraxtlar va butalarni kesish — binolar, inshootlar va kommunikatsiyalarni qurish hamda rekonstruksiya qilishda qurilish maydonidagi yoki texnika va moslamalarning ishlashiga, infratuzilmalarni joylashtirishga xalaqit beradigan daraxtlar va butalarni tag qismidan kesib olib tashlash; sanitariya maqsadida kesish — tabiiy omillar yoki oʻsimliklar zararkunandalari va kasalliklari taʼsirida zararlangan, quriyotgan yoki qurib qolgan hamda insonning hayoti va sogʻligʻi, yuridik va jismoniy shaxslarning mol-mulki xavfsizligiga tahdid solayotgan, shoxlari betartib oʻsishi natijasida qoʻshilib ketgan yoki singan, avariya holatidagi daraxtlar va butalarni tag qismidan, tanasining bir qismini (asosiy tanadan ajralib chiqqan qismi) yoki ularning shoxlarini kesib olib tashlash; daraxtlarni xatlovdan oʻtkazish — daraxtlarni muhofaza qilish maqsadida ularning soni, turi, yoshi, tanasining diametri, geografik joylashuvi va boshqa parametrlari boʻyicha hisobga olish hamda reyestrini yuritish; kompensatsiyaviy ekish — yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan kesilgan (yoʻq qilingan) daraxtlar oʻrniga majburiy ravishda manzarali va boshqa daraxtlar koʻchatlarini ekish. 4. Daraxtlar va butalarning quyidagi toifalari: shaharlardagi hamda boshqa aholi punktlaridagi daraxtlar va butazorlar, shuningdek, koʻkalamzorlashtirish uchun ekilgan oʻsimliklar; temir yoʻllar va avtomobil yoʻllarining, tabiiy va sunʼiy suv oqimlarining, suv havzalarining hamda boshqa suv obyektlarining ajratilgan mintaqalaridagi ihota daraxtzorlar; qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan yerlardagi ekinzorlarning ihota daraxtzorlari, shuningdek, boshqa daraxtlar va butazorlar; tomorqa yer uchastkalaridagi va bogʻ uchastkalaridagi daraxtlar va butazorlar oʻrmon fondiga kirmaydi. 5. Yuridik shaxslar tomonidan oʻzlariga tegishli yoki biriktirilgan hududlardagi daraxtlar va butalarni ekish, parvarish qilish, butash, kesish, shu jumladan, sanitariya maqsadida kesish va daraxtlarni xatlovdan oʻtkazish ishlari olib boriladi. 6. Daraxtlar va butalarni ekish, parvarish qilish, kesish, shu jumladan, sanitariya maqsadida kesish va daraxtlarni xatlovdan oʻtkazish ustidan davlat nazorati mahalliy davlat hokimiyati organlari hamda hududiy ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish organlari (keyingi oʻrinlarda Davlat ekologiya qoʻmitasi organlari deb ataladi) tomonidan amalga oshiriladi. 7. Daraxtlar va butalarni ekish, parvarish qilish, kesish, shu jumladan, sanitariya maqsadida kesish va daraxtlarni xatlovdan oʻtkazish ustidan jamoat nazorati fuqarolar, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, nodavlat notijorat tashkilotlar va ommaviy axborot vositalari tomonidan qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 8. Daraxtlar va butalarni ekish ularning turlari, iqlim sharoitiga moslanuvchanligiga, yer osti suvlarining yaqinligi, erning shoʻrlanish darajasi, sugʻorish tizimi mavjudligi hamda ularning funksional vazifalariga koʻra amalga oshiriladi. Bunda, ekish uchun joy tanlashda daraxtlar va butalarning bioekologik xususiyatlari, tuproqning unumdorligi, qurgʻoqchilikka chidamliligi, shuningdek, quyoshli va soya joylarga moslashuvchanligi eʼtiborga olinishi lozim. Davlat oʻrmon fondiga kirmaydigan yerlarda daraxtlar va butalarni ekish va parvarish qilish ushbu Nizomga 1-ilovada keltirilgan sxema asosida amalga oshiriladi. 9. Daraxtlar va butalarni ekish uchun joy tanlash va ularni ekish: shaharlar va boshqa aholi punktlarida — mahalliy davlat hokimiyati organlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari va xususiy uy-joy mulkdorlari shirkatlari; mahalliy davlat hokimiyati organlariga biriktirilgan yoʻl va koʻchalar boʻylarida — mahalliy davlat hokimiyati organlari; tashkilotlarga tegishli hududlarda — ushbu tashkilotlar; temir yoʻllar va umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻllarining boʻylarida — “Oʻzbekiston temir yoʻllari” AJ va Oʻzbekiston Respublikasi Avtomobil yoʻllari davlat qoʻmitasi tashkilotlari; tabiiy va sunʼiy suv oqimlari, suv havzalari hamda boshqa suv obyektlarining ajratilgan mintaqalarida — mahalliy davlat hokimiyati organlari, shuningdek, mahalliy davlat hokimiyati organlari bilan kelishgan holda suv xoʻjaligi organlari; fermer xoʻjaligi yerlarida va qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan boshqa yerlarda — yer egalari; zaxira yerlarda — mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan amalga oshiriladi. 10. Ekish ishlari bahor va kuz oylarida ob-havo sharoiti, daraxtlar va butalarning tutuvchanligi, shuningdek, har bir daraxt va butaning turlariga mos keladigan ekishning agrotexnika qoidalariga rioya etgan holda olib boriladi. Yilning boshqa fasllarida ham ehtiyojdan kelib chiqib, daraxtlar va butalarni ekish mumkin, ularni koʻchirish ishlari yil davomida amalga oshiriladi. 11. Daraxtlar va butalarni sugʻorish va oziqlantirish: shaharlar va tumanlar markazlaridagi koʻchalarda — biriktirilganligiga muvofiq mahalliy davlat hokimiyati organlari, shuningdek, oʻzlari faoliyat koʻrsatayotgan binodan koʻchagacha boʻlgan oraliqda tashkilotlar; shaharlar va tumanlar markazlaridagi ichki koʻchalar, mahallalar hududlari hamda koʻp qavatli uylar oraligʻi va atrofida, shuningdek, boshqa aholi punktlarida — oʻzlariga biriktirilgan hududlar boʻyicha fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, xususiy uy-joy mulkdorlari shirkatlari, oʻzlari faoliyat koʻrsatayotgan binodan koʻchagacha boʻlgan oraliqda tashkilotlar; tashkilotlarning hududlarida — yer egalari; umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻllari boʻylarida — Avtomobil yoʻllari davlat qoʻmitasi tashkilotlari; temir yoʻllar boʻylarida — “Oʻzbekiston temir yoʻllari” AJ tashkilotlari; daryo, soy, irmoq, kanal, zovur va ariqlar boʻylarida — mahalliy davlat hokimiyati organlari va suv xoʻjaligi organlari; fermer xoʻjaliklari yerlarida va qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan boshqa yerlarda — mazkur yer egalari; zaxira yerlarda — mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan amalga oshiriladi. 12. Daraxtlar va butalarni butash: shaharlar va tumanlar markazlaridagi koʻchalarda — biriktirilganligiga muvofiq mahalliy davlat hokimiyati organlari; boshqa aholi punktlarida — mahalliy davlat hokimiyati organlari bilan birgalikda fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari va xususiy uy-joy mulkdorlari shirkatlari; tashkilotlarning hududlarida — yer egalari; umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻllari boʻylarida — Avtomobil yoʻllari davlat qoʻmitasi tashkilotlari; temir yoʻllar boʻylarida — “Oʻzbekiston temir yoʻllari” AJ tashkilotlari; daryo, soy, irmoq, kanal, zovur va ariqlar boʻylarida — mahalliy davlat hokimiyati organlari va suv xoʻjaligi organlari; fermer xoʻjaligi yerlarida va qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan boshqa yerlarda — yer egalari; zaxira yerlarida — mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan amalga oshiriladi. Butashdan hosil boʻladigan shox-shabbalarni olib chiqib ketish ushbu ishlarni bajargan tashkilotlar tomonidan amalga oshiriladi. 13. Turli zararkunanda va kasalliklar taʼsirida zararlangan yoki kasalliklarga chalingan daraxtlar va butalarga kimyoviy ishlov berish: shaharlar va boshqa aholi punktlarida hamda zaxira yerlarda — mahalliy davlat hokimiyati organlari; qolgan hududlarda esa ushbu Nizomning 11-bandida nazarda tutilgan tashkilotlar tomonidan mahalliy davlat hokimiyati organlari bilan birgalikda amalga oshiriladi. 14. Daraxtlarni xatlovdan oʻtkazish statistik hisobotlarni tuzishda foydalanish uchun maʼlumotlar olish, koʻkalamzorlashtirishni rivojlantirish, yangi obyektlarni qurish va mavjud obyektlarda rekonstruksiya ishlarini rejalashtirish, shaharlar va boshqa aholi punktlarida landshaft-arxitektura obyektlarini qayta tiklash, rekonstruksiya qilish va foydalanish, ularning saqlanishi va holati uchun javobgar shaxslarni aniqlash maqsadida oʻtkaziladi. 15. Xatlov natijasida daraxtlarning soni, turi, holati, yoshi, tanasining diametri, geografik joylashuvi va boshqa parametrlari hisobga olinib, ularning reyestrlari shakllantiriladi. 16. Xatlov har besh yilda bir marta, bahor oylarida ushbu Nizomga 2-ilovada keltirilgan sxema asosida oʻtkaziladi. Uni oʻtkazish uchun Davlat ekologiya qoʻmitasi va mahalliy davlat hokimiyati organlari vakolatli organlar hisoblanadi. 17. Xatlovni oʻtkazish uchun har bir hududda mahalliy davlat hokimiyati organlarining qarorlari qabul qilinadi. Ushbu qarorlarda xatlovni oʻtkazish boʻyicha Ishchi guruh tarkibi, xatlovlarni oʻtkazish vaqti va natijalarini taqdim etish muddatlari belgilanadi. Ishchi guruh tarkibi mahalliy davlat hokimiyati, Davlat ekologiya qoʻmitasi, yer resurslari, geodeziya, kartografiya va davlat kadastri, uy-joy-kommunal xizmat koʻrsatish organlari vakillari hamda oʻzlariga tegishli yoki biriktirilgan hududlarda xatlov oʻtkazishga masʼul boʻlgan tashkilotlar vakillaridan iborat boʻladi. 18. Ishchi guruh tomonidan shaharlar, tumanlar va boshqa aholi punktlari, temir yoʻl va avtomobil yoʻllari hamda tabiiy va sunʼiy suv havzalarining xaritalari yoki sxemalari asosida xatlov oʻtkaziladigan uchastkalar va ularga masʼullar belgilanadi. Ishchi guruh faoliyati Davlat ekologiya qoʻmitasi organlari tomonidan muvofiqlashtirilib boriladi. 19. Xatlov ishlari aholi yashash punktlarida, temir yoʻl va avtomobil yoʻllari, tabiiy va sunʼiy suv havzalari boʻylarida, fermer xoʻjaliklari yerlarida va qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan boshqa yerlarda, zaxira yerlarda hamda tashkilotlar hududlarida olib boriladi. 20. Xatlov ikki bosqichda amalga oshiriladi: xatlov oʻtkazishga masʼul shaxslar tomonidan joyiga chiqqan holda daraxtlarni hisobga olish va ularni jurnalda qayd etish; qayd etilgan maʼlumotlarni qayta ishlash, umumlashtirish, ushbu Nizomga 3-ilovada keltirilgan Daraxtlar xatlovini roʻyxatga olish daftariga (keyingi oʻrinlarda Roʻyxatga olish daftari deb ataladi) kiritish hamda elektron bazani shakllantirish. 21. Xatlov ishlari Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi, Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi hamda Fanlar akademiyasi tomonidan ishlab chiqilgan daraxtlarni xatlovdan oʻtkazish boʻyicha metodik qoʻllanma asosida amalga oshiriladi. 22. Yangi (joriy yilda) ekilgan daraxtlar esa ushbu Nizomning 9-bandida qayd etilgan subyektlar tomonidan Roʻyxatga olish kitobiga kiritib boriladi. 23. Xatlov oʻtkazishda yuz yoshdan oshgan daraxtlar aniqlanganda, ularni tabiat yodgorliklari sifatida muhofazaga olish uchun Roʻyxatga olish daftari boʻyicha alohida reyestr yuritiladi. Ushbu daraxtlarni tabiat yodgorligi deb eʼlon qilish Oʻzbekiston Respublikasining “Muhofaza etiladigan tabiiy hududlar toʻgʻrisida”gi Qonuni talablariga muvofiq amalga oshiriladi. 24. Tabiat yodgorligi deb eʼlon qilingan daraxtlarni tashqi taʼsirlardan himoya qilish maqsadida mahalliy davlat hokimiyati organlari yer egalari bilan birgalikda ushbu daraxtlarning atrofi tanasidan bir metrdan kam boʻlmagan masofada va balandligi bir metr yigirma santimetr boʻlgan metall panjara bilan oʻralishini taʼminlashlari kerak. Shuningdek, ushbu daraxtlarni koʻrishga kelgan tashrif buyuruvchilar uchun maʼlumot sifatida davlat tilida, rus va ingliz tillarida daraxtning nomi, uning yoshi, xatlov raqami, joylashgan manzili yozilgan yorliq daraxtga osib qoʻyilishi zarur. 25. Daraxtlarni xatlovdan oʻtkazish: shaharlar va tumanlar markazlaridagi koʻchalarda — mahalliy davlat hokimiyati organlari; mahallalar hududlari hamda koʻp qavatli uylar oraligʻi va atrofi, shu jumladan, koʻchalarda, shuningdek, boshqa aholi punktlarida — oʻzlariga biriktirilgan hududlar boʻyicha fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, xususiy uy-joy mulkdorlari shirkatlari; tashkilotlarga tegishli boʻlgan hududlarda — yer egalari; umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻllari boʻylarida — Avtomobil yoʻllari davlat qoʻmitasining tashkilotlari; temir yoʻllar boʻylarida — “Oʻzbekiston temir yoʻllari” AJ tashkilotlari; daryo, soy, irmoq, kanal, zovur va ariqlar boʻylarida — biriktirilganligi boʻyicha mahalliy davlat hokimiyati hamda suv xoʻjaligi organlari; fermer xoʻjaliklari yerlarida va boshqa qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan yerlarda — yer egalari; zaxira yerlarda — mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan amalga oshiriladi. 26. Ushbu Nizomning 25-bandida nazarda tutilgan subyektlar tomonidan taqdim etilgan xatlov natijalari tegishli Ishchi guruh tomonidan umumlashtiriladi va uning elektron maʼlumotlar bazasi shakllantiriladi. Mazkur maʼlumotlar Ishchi guruh tomonidan 20 kundan kechiktirmasdan Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahri boʻyicha bazani shakllantirish uchun Davlat ekologiya qoʻmitasi organlariga taqdim etiladi. Oʻz navbatida taqdim etilgan maʼlumotlar Qoraqalpogʻiston Respublikasi Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish qoʻmitasi, viloyatlar va Toshkent shahar Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish boshqarmalari tomonidan respublikada yagona elektron maʼlumotlar bazasini shakllantirish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasiga yuboriladi. Davlat ekologiya qoʻmitasi respublika boʻyicha yagona elektron maʼlumotlar bazasini shakllantiradi va oʻzining veb-saytida joylashtiradi. 27. Yagona elektron maʼlumotlar bazasiga oʻzgartirishlar faqat keyingi xatlov natijalari, Davlat ekologiya qoʻmitasi organlari xulosasiga binoan sanitariya maqsadida yoki mahalliy davlat hokimiyati organlarining ruxsatnomasiga muvofiq qurilish va rekonstruksiya ishlari olib borilishi bilan bogʻliq holda, shuningdek, jismoniy va yuridik shaxslar tomonidan daraxtlarni noqonuniy kesish hamda yangi ekilgan daraxtlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar asosida kiritiladi. 28. Yagona elektron maʼlumotlar bazasidan kelajakda qurilish va rekonstruksiya ishlarini amalga oshirish uchun daraxtzorlar mavjud uchastkalarda loyihalashtirish, davlat ekologik ekspertizasini oʻtkazish va boshqa ishlarni olib borish maqsadida davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlari, yuridik va jismoniy shaxslar bepul foydalanishlari mumkin. 29. Daraxtlar va butalarni sanitariya maqsadida kesish ular tabiiy omillar yoki oʻsimliklar zararkunandalari va kasalliklari taʼsirida zararlangan, quriyotgan yoki qurib qolgan hamda fuqarolarning hayoti va sogʻligʻi, yuridik va jismoniy shaxslarning mol-mulki xavfsizligiga tahdid solayotgan, shoxlari betartib oʻsishi natijasida qoʻshilib ketgan yoki singan, shuningdek, avariya holatida boʻlgan hollarda amalga oshiriladi. 30. Sanitariya maqsadida daraxtlar va butalarning shoxlari: quriyotgan yoki qurib qolgan; betartib oʻsishi natijasida hovli, koʻcha va boshqa jamoat joylarining koʻrinishini buzib turgan; kasallangan; turli infratuzilmalar faoliyatiga xalaqit berayotgan; shuningdek shamol, qor yoki boshqa tabiiy jarayonlar taʼsirida sinishi natijasida odamlarning hayoti va sogʻligʻiga hamda yuridik va jismoniy shaxslarning mol-mulkiga xavf solayotgan holatlarda kesiladi. 31. Sanitariya maqsadida daraxtlar va butalar tanasining bir qismi: quriyotgan yoki qurib qolgan; shakli xunuk oʻsishi natijasida hovli, koʻcha va boshqa jamoat joylarining koʻrinishini buzib turgan; kasallikka chalingan; turli infratuzilmalar faoliyatiga xalaqit berayotgan; shoxlari kasallik tarqatuvchi hayvonlar va hasharotlarning manbaiga aylangan; shuningdek shamol, qor yoki boshqa tabiiy jarayonlar taʼsirida sinishi yoki sinish ehtimoli natijasida odamlarning hayoti va sogʻligʻiga hamda yuridik va jismoniy shaxslarning mol-mulkiga xavf solayotgan holatlarda kesiladi. 32. Sanitariya maqsadida daraxtlar va butalarni tag qismidan kesish: quriyotgan yoki qurib qolgan; dekorativ xususiyatini yoʻqotish natijasida hovli, koʻcha va boshqa jamoat joylarining koʻrinishini buzib turgan; kasallikka chalingan; turli infratuzilmalarga xalaqit berayotgan; kasallik tarqatuvchi hayvonlar va hasharotlarning manbaiga aylangan; aholi yashash joylari, jamoat binolari va bolalar oʻyin maydonchalari uchun insolatsiya (quyosh nuri tushishi) boʻyicha koʻrsatilgan sanitariya talablariga mos kelmaydigan; oʻzidan turli allergiya chaqiruvchilarni tarqatadigan; qurilish normalari va qoidalari talablariga toʻgʻri kelmaydigan; shuningdek odamlarning hayoti va sogʻligʻiga hamda yuridik va jismoniy shaxslarning mol-mulkiga xavf solayotgan holatlarda amalga oshiriladi. 33. Sanitariya maqsadida daraxtlar va butalarning shoxlari, tanasining bir qismini va tag qismidan kesish: shaharlar va tumanlar markazidagi koʻchalarda — mahalliy davlat hokimiyati organlari; mahallalar hududlari hamda koʻp qavatli uylar oraligʻi va atrofi, shu jumladan, koʻchalar va boshqa aholi punktlarida — fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, xususiy uy-joy mulkdorlari shirkatlari, shuningdek, fuqarolarning murojaatiga muvofiq mahalliy davlat hokimiyati organlari; tashkilotlarning hududlarida — yer egalari; umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻllari boʻylarida — Avtomobil yoʻllari davlat qoʻmitasining tashkilotlari; temir yoʻllar boʻylarida — “Oʻzbekiston temir yoʻllari” AJ tashkilotlari; daryo, soy, irmoq, kanal, zovur va ariqlar boʻylarida — tegishliligi boʻyicha mahalliy davlat hokimiyati va suv xoʻjaligi organlari; fermer xoʻjaliklari yerlarida va qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan boshqa yerlarda — yer egalari; zaxira yerlarda — mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan amalga oshiriladi. 34. Daraxtlar va butalarni sanitariya maqsadida tanasining bir qismini va (yoki) tag qismidan (qurigan va kasallangan daraxtlarni) kesish Davlat ekologiya qoʻmitasi organlarining xulosasi asosida toʻlovlarsiz amalga oshiriladi. Daraxtlar va butalarning shoxlarini sanitariya maqsadida kesish yoki butashga xulosa talab etilmaydi. 35. Daraxtlar va butalarni kesishga binolar, inshootlar, kommunakatsiyalar va boshqa obyektlarni qurish va rekonstruksiya qilishga, shuningdek, muhandislik tadqiqot ishlarini amalga oshirishga toʻsqinlik qiladigan holatlarda yoʻl qoʻyiladi. Bunda kesilishi koʻrsatilgan daraxtlar va butalarni Davlat ekologiya qoʻmitasi va mahalliy davlat hokimiyati organlari boshqa joyga koʻchirish masalasini koʻrib chiqadi. Agar koʻchirishning imkoni boʻlmasa Davlat ekologiya qoʻmitasi organlari xulosasi asosida mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan ruxsatnomalar rasmiylashtiriladi. 36. Daraxtlar va butalarni kesish, shu jumladan, sanitariya maqsadida kesish uchun xulosa va ruxsatnomalar olish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorida belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 37. Yuridik yoki jismoniy shaxslarning mulki boʻlgan va ular tomonidan yogʻoch-taxta va hosil olish uchun ekilgan daraxtlar va butalarni, shu jumladan, ipak qurtini boqish maqsadida tut daraxti shoxlarini kesishga Davlat ekologiya qoʻmitasi organlarining xulosasi talab etilmaydi. 38. Daraxtlar va butalarni kesish, shu jumladan, sanitariya maqsadida kesish ishlari mahalliy davlat hokimiyati organlarining Obodonlashtirish boshqarmalari yoki ushbu turdagi xizmat koʻrsatishga ixtisoslashgan tashkilotlar tomonidan toʻlov evaziga amalga oshirilishi mumkin. 39. Davlat budjetidan moliyalashtiriladigan maktabgacha taʼlim, umumiy oʻrta va oʻrta maxsus taʼlim hamda kasb-hunar taʼlimi muassasalarida daraxtlar va butalarni kesish yoki sanitariya maqsadida kesish ishlari mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan bepul amalga oshiriladi. 40. Daraxtlar va butalarni kesish yoki sanitariya maqsadida tagidan kesish ishlari ularning erdan unib chiqqan tanalarini yer bilan bir tekis qilib kesish yoʻli bilan amalga oshirilishi shart. 41. Daraxtlar va butalarni yuridik va jismoniy shaxslar, shu jumladan tadbirkorlik subyektlari tomonidan kesish ushbu Nizomga 4-ilovada keltirilgan toʻlovlar asosida amalga oshiriladi. 42. Kesish, shu jumladan, sanitariya maqsadida kesishdan hosil boʻlgan shox-shabba va boshqa hosilalarni tashish va olib chiqib ketish ushbu ishlarni amalga oshirgan masʼullar tomonidan bajariladi. 43. Davlat budjeti, xorijiy va xalqaro tashkilotlar kreditlari va grantlari yoki xalqaro moliya institutlarining investitsiyalari hisobiga moliyalashtirilayotgan qurilish va rekonstruksiya ishlari, shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti va Hukumatining qarorlari, farmoyishlarida belgilangan tadbirlarni amalga oshirish uchun kesiladigan daraxtlar va butalar istisno tariqasida, belgilangan toʻlovlardan ozod etilgan holda Davlat ekologiya qoʻmitasi organlarining xulosalari hamda mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan beriladigan ruxsatnomalar asosida kesiladi. 44. Daraxtlarni kesishdan manfaatdor boʻlgan jismoniy va yuridik shaxslar, shu jumladan tadbirkorlik subyektlari daraxtlarni kuzgi yoki bahorgi ekish davrida mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan tavsiya etilgan hududlarda har bir kesilgan daraxt oʻrniga oʻn tup daraxt ekib berish majburiyatini oladi. Daraxtlarning amalda ekilganligi Davlat ekologiya qoʻmitasi, daraxtlarni kesishdan manfaatdor boʻlgan jismoniy va yuridik shaxslar, shu jumladan tadbirkorlik subyektlari, shuningdek biriktirilgan hududlar boʻyicha ushbu Nizomning 11-bandida keltirilgan subyektlar tomonidan imzolangan dalolatnoma bilan tasdiqlanadi. Ekilgan daraxtlarning hisobini yuritish Davlat ekologiya qoʻmitasi tomonidan amalga oshiriladi. 45. Daraxtlar va butalarni Davlat ekologiya qoʻmitasi organlarining xulosalari hamda mahalliy davlat hokimiyati organlari ruxsatnomalarisiz kesish noqonuniy kesish hisoblanadi. 46. Davlat oʻrmon fondiga kirmaydigan yerlarda daraxtlar va butalarni kesishga ruxsatnomalar berish va noqonuniy kesishdan tushadigan mablagʻlar Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrofmuhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasining Ekologiya, atrofmuhitni muhofaza qilish va chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish jamgʻarmasining hisobvaragʻiga tushadi va uning 26 foizi Qoraqalpogʻiston Respublikasi budjetiga hamda viloyatlar va Toshkent shahrining mahalliy budjetlariga oʻtkaziladi. Tut daraxtlarini gʻayriqonuniy ravishda kesganlik, shikastlantirganlik yoki yoʻq qilganlik uchun undirilgan jarimalar Ekologiya, atrofmuhitni muhofaza qilish va chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish jamgʻarmasiga yoʻnaltiriladi. Bunda, undirilgan jarimalarning 50 foizi “Oʻzbekipaksanoat” uyushmasining hisobvaragʻiga, 26 foizi Qoraqalpogʻiston Respublikasi budjetiga hamda viloyatlar va Toshkent shahrining tegishli mahalliy budjetlariga oʻtkaziladi. “Oʻzbekipaksanoat” uyushmasi hisobvaragʻiga oʻtkazilgan mablagʻlar, qonunbuzarlik sodir etilgan hududda maqsadli ravishda yangi tut koʻchatlarini ekishga yoʻnaltiriladi. Ushbu mablagʻlarni boshqa maqsadlarga, shu jumladan, qarzdorlikni qoplashga yoʻnaltirish taqiqlanadi. 47. Daraxtlar va butalarni noqonuniy kesish, tagi bilan qoʻporib olish yoki ularni qurib qolish darajasigacha shikastlantirishga yoʻl qoʻyilmaydi. Ularni noqonuniy kesish yoki tagi bilan qoʻporib olish holatlari sodir etilganda, kesilgan yoki qoʻporib olingan daraxtlar va butalar tanasi qonunbuzarlardan olib qoʻyiladi. 48. Ushbu Nizom talablari buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javob beradilar. 49. Etkazilgan zararni undirish ushbu Nizomga 4-ilovada keltirilgan bitta daraxt va butani kesish uchun berilgan ruxsatnoma qiymati miqdorining bazaviy hisoblash miqdoriga nisbatan koeffitsentlari: kam qimmatli daraxtlar turi uchun 5 baravarga; qimmatli yogʻochbop daraxtlar uchun 10 baravarga; 100 yoshdan oshgan daraxtlar uchun esa 20 baravarga koʻpaytirish bilan hisoblanadi. T/r Xatlov oʻtkazilgan sana Xatlov oʻtkazilgan joy (viloyat, tuman, massiv, mahalla, qishloq fuqarolar yigʻini, trassa, razyezd, xoʻjalik, kontur va boshqalar) Xatlov oʻtkazilgan uy-joy shirkati, guzar, koʻchalar, trassalar va razyezdlar oraliqlari, konturlar qismi va boshqalar Xatlovga olingan daraxtlar biriktirilgan obyektlar (chorraha, bekat, uy, bino, piketajlar oraligʻi va boshqalar) Daraxtning turi (nomlanishi) Daraxtning xatlovda roʻyxatga olingan raqami Daraxt tanasining diametri (1,3 metr balandlikdagi), sm Daraxtning taxminan yoshi, yil 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Kesishga ruxsat berilgan daraxtlarning 1,3 m balandlikdagi tanasining diametri, sm (daraxtlarni noqonuniy kesishda daraxt tanasining yer bilan tutashgan joyidagi diametri olinadi)* Bitta daraxtni kesish uchun berilgan ruxsatnoma qiymati miqdori (belgilangan bazaviy hisoblash miqdoriga nisbatan koeffitsiyentlarda) kam qimmatli daraxtlar turi uchun: aylanta, akatsiya, yapon soforasi, terak va boshqalar** qimmatli (yogʻochbop) daraxtlar: yongʻoq, pista, bodom, qaragʻay, barcha turdagi archalar, sharq biotasi, eman, chinor, shumtol, oqqayin, kashtan, lola daraxti, magnoli, forzitsiya va tut va boshqalar** 4 sm gacha 0,2 0,4 4,1 — 8 0,3 0,6 8,1 — 12 0,4 1,0 12,1 — 16 0,6 1,3 16,1 — 20 1,0 1,8 20,1 — 24 1,5 2,5 24,1 — 28 1,8 3,5 28,1 — 32 2,3 4,5 32,1 — 36 3,3 5,5 36,1 — 40 4,4 6,5 40,1 — 44 5,2 8,0 44,1 — 48 6,2 9,5 48,1 — 52 7,2 10,5 52,1 — 56 8,2 11,5 56,1 — 60 9,2 13,5 60,1 — 64 10,5 14,5 64 santimetrdan ortiq diametrning har bir santimetri uchun toʻlov 0,5 koeffitsiyent miqdorida oshadi.