Alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan bolalarga taʼlim berishga oid normativ-huquqiy hujjatlarni tasdiqlash toʻgʻrisida
(resolution, 2026-05-22)

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 3-fevraldagi PF-6155-son Farmoni bilan tasdiqlangan “2017 — 2021-yillarda Oʻzbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yoʻnalishi boʻyicha Harakatlar strategiyasini “Yoshlarni qoʻllab-quvvatlash va aholi salomatligini mustahkamlash yili”da amalga oshirishga oid davlat dasturi” hamda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan bolalarga taʼlim-tarbiya berish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2020-yil 13-oktabrdagi PQ-4860-son qarori ijrosini taʼminlash maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Quyidagilar: a) Umumiy oʻrta taʼlim tashkilotlarida inklyuziv taʼlimni tashkil etish tartibi toʻgʻrisidagi nizom 1-ilovaga muvofiq: inklyuziv taʼlimning maqsadi va vazifalari; alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan bolalar uchun maktablarda inklyuziv taʼlim va boshlangʻich tayanch korreksion sinflar faoliyatini yoʻlga qoʻyish hamda oʻquv-tarbiya jarayonini tashkil etish tartibi; oʻquvchilarni inklyuziv taʼlim sinflariga va boshlangʻich tayanch korreksion sinflarga qabul qilish tartibi; inklyuziv taʼlim sinflari va boshlangʻich tayanch korreksion sinflarda taʼlim sifatini nazorat qilish va boshqarish tartibi; b) Alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan bolalar uchun davlat ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalari toʻgʻrisidagi nizom 2-ilovaga muvofiq: alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan bolalar uchun davlat ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalari faoliyatini tashkil etish va boshqarish, ularda oʻquv-tarbiya va davolash-sogʻlomlashtirish jarayonlarini tashkil qilish tartibi; alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan bolalarning umumiy oʻrta taʼlim olishda va ularni bilish imkoniyatlariga muvofiq tarbiyalashda, ularning jamiyatga moslashuvi va integratsiyalashuvida koʻmaklashish tartibi; alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan bolalarni bir ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasidan boshqa ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasiga yoki inklyuziv sharoitda taʼlim olishi uchun umumtaʼlim tashkilotlariga oʻtkazish tartibi; alohida taʼlim ehtiyoji boʻlgan oʻquvchilarni ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasidan Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Ijtimoiy himoya milliy agentligi muassasasiga oʻtkazish tartibi; g) Jismoniy, aqliy, sensor yoki ruhiy nuqsonlari boʻlgan, shuningdek, uzoq vaqt davolanishga muhtoj boʻlgan bolalarga uyda yakka tartibda taʼlim berish tartibi toʻgʻrisidagi nizom 4-ilovaga muvofiq: alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan bolalarning uyda taʼlim olishlarini tashkil etish va oʻquv-tarbiya jarayonini boshqarish mexanizmlari; uyda yakka tartibda taʼlimni tashkil etishda maktab direktori, sinf rahbari, oʻqituvchilar hamda ota-onalarning huquqlari va majburiyatlari; Tibbiy koʻrik natijasiga koʻra, oʻquvchida uyda yakka tartibda taʼlim olish uchun asos boʻladigan kasalliklar (patologik holatlar) mavjudligi aniqlanganda, tibbiy-maslahat komissiyasi tomonidan oʻquvchining uyda yakka tartibda taʼlim olishga muhtojligi toʻgʻrisida tibbiy xulosa rasmiylashtirish tartibi; uyda yakka tartibda taʼlim olish uchun asos boʻladigan kasalliklar roʻyxati;maktab tomonidan oʻquvchining sogʻligʻi holatini inobatga olib, ota-onalar bilan kelishgan holda ishlab chiqiladigan dars jadvali shakli; uyda yakka tartibda taʼlim olayotgan oʻquvchining har bir fan boʻyicha alohida yuritiladigan baholash daftari shakli; e) Alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan bolalar uchun ixtisoslashtirilgan davlat taʼlim muassasalarida kasbga oʻqitish kurslarini tashkil etish tartibi toʻgʻrisidagi nizom 6-ilovaga muvofiq: alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan bolalarning kasb egallashini taʼminlash, oʻquvchilarda kasbiy koʻnikmalarni shakllantirish, ularga maxsus va chuqurlashtirilgan tayyorgarlikni talab etmaydigan kasblarni oʻrgatishni yoʻlga qoʻyish tartibi; alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan bolalar uchun ixtisoslashtirilgan davlat taʼlim muassasalarida kasbga oʻqitish kurslari jihozlash uchun talab etiladigan asbob-uskunalar va jihozlar roʻyxati; alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan bolalar uchun ixtisoslashtirilgan davlat taʼlim muassasalarida kasbga oʻqitish kurslariini muvaffaqiyatli tugatgan oʻquvchilarga mehnat qilish huquqini beruvchi kasb malakasi boʻyicha davlat namunasidagi sertifikat shakli tasdiqlansin. 2. Alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan bolalarning taʼlim olishi va kasb egallashiga koʻmaklashishni tashkil etish boʻyicha ishchi guruh 7-ilovaga muvofiq tarkibda tuzilsin. 3. Quyidagilar alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan bolalarning taʼlim olishi va kasb egallashiga koʻmaklashishni tashkil etish boʻyicha ishchi guruhining asosiy vazifalari etib belgilansin: alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan bolalarning 2021/2022 oʻquv yilidan boshlab taʼlim olishga va kasbga oʻqitishga jalb etilishini doimiy nazorat qilish; alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan bolalarga taʼlim berish va ularga kasb-hunar oʻrgatish boʻyicha joylarda amalga oshirilayotgan ishlarni tanqidiy oʻrganib borish, aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish boʻyicha tegishli choralar koʻrish; sohaga oid ilgʻor xorijiy tajriba va innovatsiyalarni amaliyotga joriy qilish boʻyicha takliflar ishlab chiqish. 4. Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining 8-ilovaga muvofiq ayrim qarorlari oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin. 5. Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi boshqa manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda ikki oy muddatda oʻzlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarni ushbu qarorga muvofiqlashtirsin. 6. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining ijtimoiy rivojlantirish masalalari boʻyicha oʻrinbosari B.A. Musayev hamda Oʻzbekiston Respublikasi xalq taʼlimi vaziri Sh.X. Shermatov zimmasiga yuklansin. 1. Mazkur Nizom umumiy oʻrta taʼlim tashkilotlarida (keyingi oʻrinlarda — maktab ) jismoniy, aqliy, sensor (sezgi) yoki ruhiy nuqsonlari boʻlgan bolalar (keyingi oʻrinlarda — alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan bolalar) uchun inklyuziv taʼlimni tashkil etish tartibini belgilaydi. Maktablarda boshlangʻich tayanch korreksion sinflar ochilishi mumkin. 2. Ushbu Nizom talablari davlat umumtaʼlim tashkilotlariga nisbatan tatbiq etiladi. 3. Mazkur Nizomda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi: inklyuziv taʼlim — alohida taʼlim ehtiyojlari va individual imkoniyatlarning xilma-xilligini hisobga olgan holda barcha taʼlim oluvchilar uchun taʼlim tashkilotlarida taʼlim olishga boʻlgan teng imkoniyatlarni taʼminlagan holda beriladigan taʼlim; inklyuziv taʼlim sinfi — maktabdagi alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan bolalarning boshqa (sogʻlom) bolalar bilan teng huquqli va birgalikdagi taʼlim olishlari shaklida tashkil etilgan sinf; boshlangʻich tayanch korreksion sinfi — maktabda alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan bolalar uchun alohida tashkil etiladigan boshlangʻich sinf; oʻquvchilar — inklyuziv taʼlim va boshlangʻich tayanch korreksion sinflarda tahsil olayotgan sogʻlom yoki alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan bolalar. 4. Maktabda oʻquvchilar boshqa (sogʻlom) bolalar bilan bir qatorda maktabga qatnab muayyan sinfning oʻquv rejasiga mos keladigan oʻquv dasturlari doirasida tahsil oladi. Maktabga qatnab oʻqish imkoniyati boʻlmagan oʻquvchilarga taʼlim berish oʻquv rejalari va oʻquv dasturlariga muvofiq ota-onalar yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxslar bilan kelishilgan tavsiyaga muvofiq zarur bilim, malaka va koʻnikmalarni masofadan turib yoki uyda yakka tartibda taʼlim berish orqali amalga oshiriladi. Oʻquvchilar turli toʻgaraklar, seksiyalar, maktabdan tashqari tadbirlarda qatnashish imkoniyati ega. 5. Inklyuziv taʼlimni tashkil etish insonparvarlik, umuminsoniy qadriyatlar, bagʻrikenglik, oshkoralik tamoyillariga asosan amalga oshiriladi. 6. Maktabda inklyuziv taʼlim va boshlangʻich tayanch korreksion sinflar bolalarning yosh va individual xususiyatlari, aqliy rivojlanishi darajasi, somatik va asab-ruhiy sogʻligʻi holatiga muvofiq tashkil etiladi. 7. Inklyuziv taʼlimning maqsadi — alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan oʻquvchilar uchun maktabda maxsus vosita va metodlarni qoʻllash orqali maxsus pedagoglar va yordamchi xodim (assistent-oʻqituvchi)larni jalb etgan holda toʻsiqsiz moslashtirilgan taʼlim muhitini yaratish, ularning jamiyatga samarali moslashuvi hamda toʻlaqonli uygʻunlashuviga xizmat qiladigan sifatli umumiy oʻrta taʼlim berishni taʼminlashdan iborat. Maktablar alohida taʼlim olish ehtiyoji boʻlgan bolalar va ularning ota-onalariga korreksion pedagogik yordam olishida va kasbga yoʻnaltirishda har tomonlama yordam koʻrsatadi. 8. Inklyuziv taʼlimning vazifalari quyidagilardan iborat: rivojlanishning turli imkoniyatlariga ega boʻlgan oʻquvchilar uchun har qanday kamsitilishni istisno qiladigan, barcha bolalarga teng munosabatda boʻlishni taʼminlaydigan yagona moslashtirilgan ijtimoiy muhitni yaratish; jamoatchilik hamda taʼlim jarayonining barcha ishtirokchilarida alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan oʻquvchilar muammolariga nisbatan bagʻrikenglik munosabatini shakllantirish; taʼlim jarayonida sogʻlom bolalar bilan bir qatorda alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan bolalarning aqliy va ijtimoiy salohiyatlarini rivojlantirish; barcha oʻquvchilar uchun davlat taʼlim standartlariga muvofiq umumiy oʻrta taʼlim dasturlarini oʻzlashtirish uchun imkoniyat yaratish; oʻquvchilarning har tomonlama rivojlanishi, emotsional-irodaviy sohasi, bilish faoliyatini faollashtirish, ijtimoiy koʻnikma va salohiyatini shakllantirish uchun shart-sharoitlar yaratish; alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan bolalarni tarbiyalayotgan oilalarga maslahat yordami berish hamda ota-onalarni farzandlariga taʼlim-tarbiya berish, pedagogik texnologiyalar, taʼlim-tarbiya metod va vositalarini qoʻllash sohasida xabardorlik darajasini oshirish, ularni psixologik-pedagogik jihatdan qoʻllab-quvvatlash. 9. Maktabda inklyuziv taʼlim va boshlangʻich tayanch korreksion sinflar hududdagi aholi ehtiyoji va ota-onalar yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxslar taklifi bilan Qoraqalpogʻiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi, viloyatlar xalq taʼlimi boshqarmalari, Toshkent shahar xalq taʼlimi bosh boshqarmasi (keyingi oʻrinlarda — hududiy xalq taʼlimi boshqarmasi) buyrugʻiga koʻra tashkil etiladi. Nodavlat taʼlim tashkilotlari ham barcha zarur sharoitlar mavjud boʻlgan taqdirda inklyuziv taʼlim va boshlangʻich tayanch korreksion sinflarni tashkil etishlari mumkin. Nodavlat taʼlim tashkilotlarida inklyuziv taʼlim va boshlangʻich tayanch korreksion sinflarni tashkil etish tegishlicha hududiy xalq taʼlimi boshqarmasi bilan kelishilgan holda amalga oshiriladi. 10. Inklyuziv taʼlim va boshlangʻich tayanch korreksion sinflar oʻquvchilarning bino ichida harakatlanishi va taʼlim olishlari uchun maxsus sharoitlar yaratilgan maktablarda tashkil etiladi. 11. Inklyuziv taʼlim va boshlangʻich tayanch korreksion sinflar tashkil etilgan maktablar faoliyati Oʻzbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligining Oʻquvchilarni kasb-hunarga yoʻnaltirish va psixologik-pedagogik respublika tashxis markazi hamda hududiy maktabgacha va maktab taʼlimi boshqarmalari tomonidan metodik taʼminlanadi va muvofiqlashtiriladi. 12. Maktabning inklyuziv taʼlim sinflari va boshlangʻich tayanch korreksion sinflarning birinchi sinfiga oʻquvchilar ular yetti yoshga toʻladigan yilda qabul qilinadi. Alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan bolalarning taʼlim olish huquqini taʼminlash maqsadida umumtaʼlim maktablari uchun belgilangan yosh meʼyoridan ikki yilga oshgan bolalarni qabul qilishga ruxsat etiladi. 13. Oʻquvchilarni inklyuziv taʼlim sinflari va boshlangʻich tayanch korreksion sinflarga qabul qilish hamda chiqarish Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Ijtimoiy himoya milliy agentligining hududiy boshqarmalari huzurida tashkil etilgan Psixologik-tibbiy-pedagogik komissiya (keyingi oʻrinlarda — psixologik-tibbiy-pedagogik komissiya) xulosasiga koʻra, ota-onalar yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxslar roziligi bilan amalga oshiriladi. Psixologik-tibbiy-pedagogik komissiya xulosasi: oʻquvchilarning inklyuziv taʼlim sinflari va boshlangʻich tayanch korreksion sinflarga qabul qilinishiga; inklyuziv taʼlim sinfi yoki boshlangʻich tayanch korreksion sinf uchun maxsus pedagog yoxud yordamchi xodim (assistent-oʻqituvchi) shtatini ajratishga asos hisoblanadi. 14. Inklyuziv taʼlim sinflari va boshlangʻich tayanch korreksion sinflarga boshqa maʼmuriy-hududiy birlikdan kelib oʻqish istagini bildirgan oʻquvchilar oʻquvchini qabul qilayotgan maktab joylashgan hududning psixologik-tibbiy-pedagogik komissiyasi yoʻllanmasiga asosan qabul qilinadi. 15. Oʻquvchilarni inklyuziv taʼlim sinflariga va boshlangʻich tayanch korreksion sinflarga qabul qilish oʻquv yili boshlanguncha hamda oʻquv yili davomida amalga oshiriladi va maktab direktorining buyrugʻi bilan rasmiylashtiriladi. 16. Inklyuziv taʼlim sinflari va boshlangʻich tayanch korreksion sinflarga yoʻllangan har bir oʻquvchiga ota-onalari yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxslar tomonidan shaxsiy hujjatlar yigʻmajildi rasmiylashtiriladi va maktab rahbariyatiga taqdim etiladi. Oʻquvchining shaxsiy hujjatlar yigʻmajildida quyidagi hujjatlar boʻladi: ota-onalari yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxslarning arizasi; psixologik-tibbiy-pedagogik komissiya xulosaci; taʼlim olganligi toʻgʻrisidagi hujjatlar (taʼlim muassasalarida oʻqiyotgan bolalar uchun); oʻqish joyidan taʼlimning muddati, oʻquv fanlarini oʻzlashtirishi va xulq-atvori, oʻquvchiga yakka tartibda koʻmak berish borasida amalga oshirilgan chora-tadbirlarning batafsil tahlili aks ettirilgan maʼlumotnoma va tavsifnoma (taʼlim muassasalarida oʻqiyotgan bolalar uchun); oʻquvchining yashash joyidagi shifoxona bosh vrachi tomonidan imzolangan, uning rivojlanishi tarixidan mufassal koʻchirma. 18. Maktab psixologik-tibbiy-pedagogik komissiya tomonidan inklyuziv taʼlim sinflari va boshlangʻich tayanch korreksion sinflarga yoʻllangan bolalarni qabul qilishdan bosh tortishga haqli emas. 19. Quyidagi toifadagi bolalar qabul qilinmaydi: aqliy rivojlanishi oʻta zaif bolalar; xulq-atvorida ogʻir buzilishlar, hissiy-irodaviy sohasida (organik) nuqsonlari boʻlgan bolalar; tayanch-harakat apparatida nuqsoni boʻlgan, mustaqil ravishda harakatlana olmaydigan va oʻz-oʻziga xizmat koʻrsata olmaydigan bolalar; koʻr-kar-soqov bolalar; tez-tez takrorlanadigan epileptik tutqanoqdan aziyat chekadigan (epileptik demensiya, kunduzgi va tungi vaqtlarda tutqanogʻi tez-tez takrorlanadigan) bolalar; markaziy asab tizimiga shikast yetganligi tufayli siydik va najasini ushlab turolmaydigan bolalar. 20. Inklyuziv taʼlim sinflarida jami oʻquvchilar soni 30 nafardan oshmasligi kerak. Ushbu sinflarda umumiy oʻrta taʼlim dasturlari boʻyicha ommaviy tarzda oʻqiyotgan oʻquvchilar bilan birga maxsus (korreksion) dasturlar asosida oʻqiyotgan alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan oʻquvchilar soni 3 nafardan oshmasligi lozim. Agar alohida taʼlim ehtiyojiga ega boʻlgan bola qabul qilinayotgan sinf maktabda bitta va uning paralleli mavjud boʻlmasa, istisno tariqasida tuman (shahar) maktabgacha va maktab taʼlimi boʻlimining roziligi bilan ushbu sinfga 3 nafardan ortiq bola qabul qilishga yoʻl qoʻyiladi. Inklyuziv taʼlim sinflari va boshlangʻich tayanch korreksion sinflarga faqat bir xil tibbiy tashxisdagi oʻquvchilar qabul qilinadi. 21. Maktablarda inklyuziv taʼlim sinflari va boshlangʻich tayanch korreksion sinflar soni bir parallel sinflarda 2 tadan ortiq tashkil etilmaydi. 22. Boshlangʻich tayanch korreksion sinflarda oʻquvchilar soni amaldagi alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan bolalar (shaxslar) uchun davlat ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalari (maktablar, maktab-internatlar) sinflaridagi oʻquvchilar soni meʼyorlariga muvofiq ravishda belgilanadi. 23. Inklyuziv taʼlim sinflari va boshlangʻich tayanch korreksion sinflarda oʻqitish va tarbiyalash jarayoni oʻquvchilarning alohida xususiyatlarini hisobga olgan holda tashkil etiladi. Oʻquvchilarning bilimlari ulardagi nuqsonlarning oʻziga xosligini hisobga olgan holda davlat taʼlim standartlariga muvofiq baholanadi. 24. Taʼlim-tarbiya jarayoni davlat taʼlim standartlariga muvofiq oʻquv rejasi va dastur asosida maxsus korreksion tuzatish usullaridan foydalanilgan holda olib boriladi. 25. Inklyuziv taʼlim sinflari va boshlangʻich tayanch korreksion sinflardagi oʻquvchilarga individual taʼlim dasturlarini oʻzlashtirishga yordam koʻrsatish maxsus pedagoglar va yordamchi xodimlar (assistent-oʻqituvchilar) tomonidan amalga oshiriladi. 26. Har bir inklyuziv taʼlim sinfi yoki boshlangʻich tayanch korreksion sinf uchun: nutqida ogʻir nuqsoni boʻlgan, kar-soqov, aqliy rivojlanishida muammolari boʻlgan oʻquvchilar bilan ishlash uchun 1,0 birlik maxsus pedagog; eshitish, koʻrish, tutqanoq holati va tayanch-harakatida (mustaqil yura olmaydigan) nuqsoni bor oʻquvchilar bilan ishlash uchun 1,0 birlik yordamchi xodim (assistent-oʻqituvchi) ajratiladi. Bunda maxsus pedagog ajratilishiga ehtiyoji boʻlgan bolalar bilan yordamchi xodim ajratish ehtiyoji boʻlgan bolalarning bir sinfga qabul qilinishiga yoʻl qoʻyilmaydi. 27. Oʻquvchilar bilan individual taʼlim dasturlarini oʻzlashtirish, maxsus pedagoglar tomonidan taʼlim jarayonidagi barcha darslarda, sinfdan tashqari va boshqa tadbirlarda amalga oshiriladi. Maxsus pedagog faoliyati individual taʼlim dasturlari natijadorligiga qarab baholab boriladi. Maxsus pedagog faoliyatini baholash tartibi Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi tomonidan belgilanadi. 28. Inklyuziv taʼlim sinflari va boshlangʻich tayanch korreksion sinflar ochilgan maktablarda oʻquvchilarga individual taʼlim dasturlarini oʻzlashtirish, rivojlanishiga toʻsqinlik qilayotgan omillarni aniqlash, ularga turli koʻrinishdagi psixologik yordam berish maqsadida maxsus yordam koʻrsatish xonalari tashkil etiladi. Maxsus yordam koʻrsatish xonalari zarur maxsus jihozlar bilan taʼminlanadi. 29. Inklyuziv taʼlim sinflari joriy qilingan maktablarga tyutor sifatida tegishli malakaga ega volontyorlar va oliy taʼlim muassasalarining pedagogika yoʻnalishidagi yuqori kurs talabalari pedagogik amaliyot davrida ixtiyoriylik asosida jalb qilinishi mumkin. Talabalarni inklyuziv taʼlim sinflari joriy qilingan maktablarga jalb etish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi hamda Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi tomonidan belgilanadi. 30. Inklyuziv taʼlim sinflarida oʻquvchilarga oliy maʼlumotli, shuningdek, tegishli qayta tayyorlashdan oʻtgan oʻqituvchi yoki defektologlar tomonidan dars beriladi. Boshlangʻich tayanch korreksion sinflarda oʻquvchilarga defektologiya sohasi boʻyicha oliy maʼlumotli pedagoglar, shuningdek, defektologiya (sohasi) boʻyicha tegishli qayta tayyorlashdan oʻtgan boshlangʻich sinf oʻqituvchilar tomonidan dars beriladi. 31. Har bir oʻquvchi uchun umumiy oʻrta taʼlim dasturi va maxsus (korreksion) taʼlim dasturidan kelib chiqib maktab tomonidan tasdiqlanadigan yillik reja va mashgʻulotlar jadvali tuziladi. Bunda oʻquvchining individual psixojismoniy xususiyatlari, qiziqishlari hamda psixologik-tibbiy-pedagogik komissiyaning tavsiyalari inobatga olinadi. 32. Oʻquvchilarni oʻqitish metodikasini ishlab chiqishda quyidagilar inobatga olinadi: yordamchi xodim (assistent-oʻqituvchi)ning taʼlim jarayonida toʻliq yoki qisman ishtiroki zarurati; yengillashtirilgan individual kun tartibini (topshiriqlar hajmi, hafta davomida qoʻshimcha dam olish kuni va boshkalar) tashkil etish; oʻquvchilarning individual xususiyatlaridan kelib chiqib dars mashgʻulotlarini tuzish; umumrivojlantiruvchi va fanlar yoʻnalishidagi mashgʻulotlarni individual va guruh shaklida tashkil etish; psixolog, maxsus pedagog va boshqa mutaxassislarning maktabdan va sinfdan tashqari korreksion-rivojlantiruvchi mashgʻulotlarini tashkil etish. 33. Taʼlim jarayonida qoʻllaniladigan metod va vositalar bolalarning har tomonlama aqliy, jismoniy rivojlanishini taʼminlashga va yetuk shaxsni tarbiyalashga qaratiladi. 34. Maktablarda inklyuziv taʼlim sinflari va boshlangʻich tayanch korreksion sinflar oʻquvchilarining salohiyatini rivojlantirish maqsadida oʻquvchilar uchun individual oʻquv dasturlari ishlab chiqiladi. 35. Inklyuziv taʼlim sinflari va boshlangʻich tayanch korreksion sinflardagi taʼlim-tarbiya jarayonining nazorati ushbu sinf rahbari tomonidan amalga oshiriladi. 36. Maxsus pedagoglar inklyuziv taʼlim sinflari va boshlangʻich tayanch korreksion sinflarda hamda maxsus yordam koʻrsatish xonalarida oʻquvchilar bilan korreksion-pedagogik ishlarni olib boruvchi va muvofiqlatiruvchi asosiy mutaxassis hisoblanadi. 37. Maxsus pedagoglar boshqa pedagoglar bilan birgalikda inklyuziv taʼlim sinflari va boshlangʻich tayanch korreksion sinflar oʻquvchilari bilan ishlash rejasini tuzadi va ularni sinfga uygʻunlashtiradi. 38. Maxsus pedagoglar koreksion taʼlimni olib boradi, mashgʻulotlarning mazmuni va metodlarini tanlaydi, alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan bolalarga korreksion-pedagogik, tibbiy yordam koʻrsatilishini muvofiqlashtiradi, boshqa mutaxassislar bilan hamkorlikda umumiy mashgʻulotlarni, kichik guruhlarda va alohida-alohida mashgʻulotlarni olib boradi. Zarurat boʻlganda oʻquvchilar bilan qoʻshimcha yakka tartibda mashgʻulotlar tashkil etiladi. 39. Oʻquvchilarning oʻquv-tarbiya jarayonida ishtirokini taʼminlash hamda ularning individual (moslashtirilgan) taʼlim dasturlarini oʻzlashtirishda yordamchi xodim (assistent-oʻqituvchi) yaqindan yordamlashadi. Yordamchi xodim (assistent-oʻqituvchi): oʻqituvchi koʻrsatmasiga muvofiq bolaga dars jarayonida tushunish, yozish, oʻqish va boshqa mashgʻulotlarda koʻmaklashadi; inklyuziv sinfdagi bolalarning sinfdagi faoliyatini muntazam kuzatadi, xulq-atvordagi oʻzgarishlar yoki ehtiyojlar haqida oʻqituvchi va psixologga maʼlum qiladi; bola ishtirok etadigan testlar, mashgʻulotlar va rivojlanishni baholash jarayonida ishtirok etadi; bolalarning oʻziga ishonchi va ijobiy hissiyotlarini oshirishga harakat qiladi, jamoada ishlash va sinfda oʻzaro hurmat muhitini shakllantirishda faol ishtirok etadi; tanaffus, ovqatlanish, jismoniy mashgʻulotlar va ekskursiyalarda koʻmaklashadi, boshqa bolalar bilan hamkorlikni taʼminlaydi, ijtimoiy integratsiyaga yordam beradi; inklyuziv sinfdagi bolalar bilan ishlash jarayonini kundalik qayd etadi, ota-ona, oʻqituvchi va mutaxassislar bilan muloqotda boʻladi, foydalanilgan usullar va kuzatuv natijalarini taqdim etadi. 40. Maktab psixologi har bir oʻquvchining psixik salomatligini himoyalash, maqsadida quyidagi vazifalarni bajaradi: oʻquvchini individual rivojlantirish (oilada va inklyuziv taʼlim sharoitida taʼlim berish) dasturlarini tuzish; oʻquvchilar bilan guruhlarda mashgʻulotlar olib borish; oʻquvchilarni doimiy ravishda psixolog-pedagogik jihatdan oʻrganish va ularni tarbiyalash boʻyicha ota-onalarga maslahatlar berish. 41. Maktabdagi jismoniy tarbiya oʻqituvchisi oʻquvchilarning sogʻligʻini mustahkamlash, sogʻlom turmush tarzini targʻib qilish maqsadida quyidagi vazifalarni bajaradi: oʻquvchilarning jismoniy va psixik xususiyatlaridan kelib chiqib ular bilan yakka va guruhli tarzda mashgʻulotlar olib borish; oʻquvchilar bilan birgalikda sport tadbirlari va musobaqalarni tashkil etish; ota-onalarga oʻquvchilarni jismoniy tarbiya va sogʻlomlashtirish sohasida maslahatlar berish; tibbiyot xodimlari bilan birgalikda har bir oʻquvchining jismoniy yuklamasini tartibga solish. 42. Maktabda tibbiyot xodimi tomonidan oʻquvchilarga maxsus tibbiy yordam koʻrsatiladi. Tibbiyot xodimi: oʻquvchilarning ruhiy asab holatini tekshiradi, zarurat boʻlganda davolash muolajalarini tavsiya etadi; korreksion-pedagogik taʼlim jarayonida bolalar sogʻligini nazorat qiladi hamda aqliy va jismoniy yuklamaning meʼyorini belgilaydi; oʻquvchilarning somatik va ruhiy salomatligini saqlash yuzasidan ota-onalarga maslahat beradi va boshqa mutaxassislar bilan xamkorlikda ularni sogʻlomlashtirish ishlarini olib boradi. 43. Sinflarda dars mashgʻulotlarining oʻz vaqtida olib borilishi, oʻquv dasturlarining bajarilishi yuzasidan nazoratni maktab direktori va uning oʻquv-tarbiya ishlari boʻyicha oʻrinbosari amalga oshiradi. 44. Oʻquvchilarning majmuaviy tekshirilishini, psixologik-tibbiy-pedagogik konsilium faoliyatini tashkil etish va oʻtkazish uchun maktab direktori buyrugʻi asosida quyidagi tarkibdan iborat boʻlgan Kengash tuziladi: oʻquv ishlari boʻyicha direktor oʻrinbosari (Kengash raisi); maʼnaviy-maʼrifiy ishlar boʻyicha direktor oʻrinbosari (Kengash raisi oʻrinbosari); inklyuziv taʼlim sinfi va boshlangʻich tayanch korreksion sinf oʻqituvchilari; psixolog; maxsus pedagog; yordamchi xodim (assistent-oʻqituvchi) vrach-pediatr, (psixonevrolog), tibbiyot hamshirasi. Kengash yigʻilishlariga oʻquvchilarning ota-onalari yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxslar jalb qilinishi mumkin. 45. Maktabda mavjud boʻlmagan mutaxassislar shartnoma asosida Kengash ishiga jalb qilinishi mumkin. 46. Oʻquvchilarning ota-onalari yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxslar Kengash yigʻilishlarida ishtirok etishlari mumkin. 47. Kengash oʻquvchilarning oʻzlashtirishi, oʻquv dasturlarini bajarishi, sogʻligʻi hamda psixologik holati boʻyicha oʻquv yilining har choragida kamida bir marotaba yigʻilish oʻtkazadi. 48. Kengash oʻquvchilarning oʻzlashtirishi, oʻquv dasturlarini bajarishi, sogʻligʻi hamda psixologik holatidan kelib chiqib oʻquvchini inklyuziv taʼlim sinfi yoki boshlangʻich korreksion sinfning oʻquvchilar safidan chiqarish yuzasidan psixologik-tibbiy-pedagogik komissiyaga taklif kiritadi. 49. Maktab inklyuziv taʼlim sinflari va boshlangʻich tayanch korreksion sinflardagi oʻquvchilar uchun mashgʻulotlar, dam olish, jismoniy tarbiya va sogʻlomlashtirish hamda korreksion-rivojlantiruvchi ishlar olib borilishiga moʻljallangan sharoitlarni taʼminlaydi. 50. Inklyuziv taʼlim sinflari va boshlangʻich tayanch korreksion sinflar Qoraqalpogʻiston Respublikasi Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi, viloyatlar hamda Toshkent shahar maktabgacha va maktab taʼlimi boshqarmalari tomonidan Qoraqalpogʻiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi, viloyatlar iqtisodiyot va moliya boshqarmalari bilan kelishilgan holda har yili 20-avgustgacha toʻldiriladi. 51. Inklyuziv taʼlim sinflari xamda boshlangʻich tayanch korreksion sinflarning oʻquvchilarini taʼminlash va oʻqitish qonunchilik hujjatlariga muvofiq davlat taʼminoti asosida amalga oshiriladi. 52. Inklyuziv taʼlim sinflari va boshlangʻich tayanch korreksion sinflarni moliyalashtirish belgilangan tartibda roʻyxatdan oʻtkazilgan va tasdiqlangan xarajatlar smetasiga muvofiq, shuningdek, jamoatchilik, hayriya va xalqaro tashkilotlarning hayriya mablagʻlari va qonun bilan taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobiga amalga oshiriladi. 53. Inklyuziv taʼlim sinflari oʻqituvchilariga mehnatning alohida sharoitlari uchun har oyda toʻlanadigan ustama haqi sinfda alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan bir nafar bola uchun tarif stavkasining 10 foizi, ikki nafar bola uchun tarif stavkasining 20 foizi, uch nafar bola uchun tarif stavkasining 30 foizi miqdorida, ikki va undan ortiq inklyuziv taʼlim sinflarida toʻrt nafar va undan ortiq bola uchun taʼlim-tarbiya ishlarini amalga oshirgan fan oʻqituvchilariga tarif stavkasining 40 foizi miqdorida belgilanadi. Boshlangʻich tayanch korreksion sinflar oʻqituvchilari bolalar sonidan qatʼi nazar, inklyuziv sinflar yoki boshlangʻich tayanch korreksion sinflarda faoliyat yuritayotgan maxsus pedagoglarga va yordamchi xodim (assistent-oʻqituvchi)larga mehnatning alohida sharoitlari uchun har oyda toʻlanadigan ustama haqi lavozim maoshining 50 foizi miqdorida toʻlanadi. 55. Maktablarning inklyuziv taʼlim sohasida xalqaro hamkorligi xalqaro shartnomalar asosida xalqaro va xorijiy tashkilotlar bilan pedagogik axborot va tajriba almashish, pedagog xodimlarning malaka oshirishi hamda stajirovka oʻtashi shaklida amalga oshirilishi mumkin. 56. Maktab direktori bolalar inklyuziv taʼlim sinflari va boshlangʻich tayanch korreksion sinflarga qabul qilinishi uchun belgilangan tartibda shaxsan javob beradi. 57. Oʻquvchilarning maktabga kelib-ketishidagi hayoti va sogʻligʻi uchun javobgarlik ularning ota-onalari yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxslar zimmasiga yuklatildi. Oʻquvchilarning maktab hududidagi hayoti va sogʻligʻi uchun javobgarlik maktabga yuklanadi. 58. Maktablar inklyuziv taʼlim sohasida oʻquvchilarning ota-onalari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, boshqa taʼlim tashkilotlari va nodavlat notijorat tashkilotlar bilan uzviy aloqada faoliyat koʻrsatadi. 1. Ushbu Nizom alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan bolalarning taʼlim olishi, kasbiy tayyorgarligini taʼminlashni takomillashtirishga yoʻnaltirilgan, shuningdek, alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan bolalar uchun davlat ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarining (keyingi oʻrinlarda — ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalari) maqomini belgilaydi va ularning faoliyatini tartibga soladi. 2. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalari oʻz faoliyatida Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va qonunlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining qarorlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari, qarorlari va farmoyishlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlari va farmoyishlariga, ushbu Nizomga, boshqa qonunchilik hujjatlariga hamda oʻz ustaviga amal qiladi. 3. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalari taʼlim-tarbiya berish, oʻquvchilarni umumiy oʻrta taʼlim muassasalarida inklyuziv sharoitda oʻqishga tayyorlash, korreksion (tuzatuvchi) pedagogik yordam koʻrsatish, kasb oʻrgatish va sogʻlomlashtirish muassasalari hisoblanadi. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalari alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan bolalarning umumiy oʻrta taʼlim olishda va ularni bilish imkoniyatlarning xilma-xilligini hisobga olgan holda tarbiyalash, korreksion pedagogik yordam koʻrsatish, kasb oʻrgatish orqali ularni jamiyatga moslashuvi va ijtimoiy integratsiyalashuviga koʻmaklashish hamda ularga taʼlim berishda yordam koʻrsatish maqsadida tashkil etiladi. 4. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasi davlat muassasasi shaklidagi yuridik shaxs hisoblanadi. 5. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalari akkreditatsiyasi attestatsiya asosida, qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 6. Quyidagilar ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarining umumiy va yoʻnalishlar boʻyicha asosiy vazifalari hisoblanadi: a) umumiy vazifalar: Agentlik tomonidan taʼlim sohasidagi respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari bilan kelishilgan holda tasdiqlangan alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan bolalarni oʻqitish maxsus oʻquv dasturlari talablari asosida bilim olishi va kasb oʻrganishini taʼminlash; shaxsga va ijtimoiy yoʻnaltirilgan taʼlim jarayonida oʻquvchilarning eng maqbul rivojlanishini taʼminlash maqsadida tabaqalashtirilgan va individual (yakka tartibda) taʼlimni tashkil etish; shaxsiy, ijtimoiy hayotda va mehnat faoliyatida oʻquvchilarda vatanparvarlik, maʼnaviy-axloqiy va madaniy qadriyatlarga hurmat tuygʻusini tarbiyalash; oʻquvchilarni umumiy oʻrta taʼlim muassasalarida inklyuziv taʼlim sharoitida oʻqishga tayyorlash; oʻquvchilarning ijtimoiy, hissiy rivojlanishi, hayotiy koʻnikmalarining shakllanishi uchun zarur korreksion (tuzatuvchi)-rivojlantiruvchi taʼlim muhitini yaratish; oʻquvchilarga taʼlim-tarbiya berish jarayonida ularning ruhiy holati va salomatligini tizimli kuzatilishini tashkil etish; ota-onalar bilan hamkorlikda har bir oʻquvchining individual rivojlanish dasturini ishlab chiqish va bosqichma-bosqich amalga oshirish; bitiruvchilarni oʻqishga yoki ishga joylashishiga koʻmaklashish; oʻquvchilarni ijtimoiylashtirish, mustaqillikni shakllantirish va jamiyatga integratsiya qilish; alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan oʻquvchilar bilan ishlaydigan pedagoglar uchun Agentlik koʻmagida stajirovkalarni va malaka oshirish kurslarini tashkil etish; alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan bolalarga ixtisoslashtirilgan maktab, maktab-internatlarda qisqa muddatli taʼlim va tarbiya berishga moʻljallangan “Gʻamxoʻrlik” guruhlarini tashkil etish; b) eshitishida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun maktab va maktab-internatlar boʻyicha: eshitishida nuqsoni boʻlgan oʻquvchilarning maxsus taʼlim ehtiyojlarini inobatga olgan holda davlat taʼlim standartlariga muvofiq umumiy oʻrta taʼlim olishi uchun zarur sharoit yaratish; tugʻma yoki orttirilgan eshitish yoʻqotilishi natijasida yuzaga kelgan taʼlim va nutq rivojlanishidagi buzilishlarni korreksiya qilish; oʻquvchilarda ogʻzaki nutqni lablardan oʻqish, artikulyatsion mashqlar va vizual tayanadigan vositalardan foydalanish orqali tushunish koʻnikmalarini shakllantirish; oʻquvchilarda eshitishni rivojlantirish va eshitish-nutq muloqotini shakllantirish maqsadida zamonaviy audiologik va yordamchi texnologiyalardan (eshitish apparatlari, koxlear implantlar, FM-tizimlari va boshqalar) foydalanish koʻnikmalarini shakllantirish; oʻquvchilarning individual imkoniyatlardan kelib chiqib, multimodal yondashuvlardan foydalangan holda ularda ogʻzaki va ishorali nutqni rivojlantirish hamda qoʻllab-quvvatlash; oʻquvchilarning eshitish qobiliyati, nutq shakllanishi darajasi, kognitiv va psixologik xususiyatlardan kelib chiqqan holda taʼlim jarayonini individuallashtirish; kasbiy yoʻnalishni aniqlash, mehnat taʼlimi va mustaqil hayot koʻnikmalarini rivojlantirish orqali jamiyatga integratsiyalashuvga tayyorlash; v) koʻrishida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun “Nurli maskan” ixtisoslashtirilgan maktab va maktab-internatlar boʻyicha: koʻzi ojiz bolalarga davlat taʼlim standartlari asosida umumiy oʻrta taʼlim berish, bosma matn oʻrniga Brayl alifbosi orqali oʻqish va yozishga oʻrgatish; oʻquvchilarning oʻquv materiallarini koʻrish nuqsonini bartaraf etuvchi maxsus vositalar (relyefli-nuqtali yozuv, tiflotexnika vositalari, ekranli oʻquv qurilmalari, ovozli sintezatorlar) orqali oʻzlashtirishlarini taʼminlash; yoʻnalishni aniqlash va erkin harakatlanish (yoʻnalishni his qilish va mobillik) boʻyicha mashgʻulotlar oʻtkazish, oʻquvchilarni hassa (tayoqcha)dan foydalanishga oʻrgatish; boshqa tana aʼzolari orqali axborotni qabul qilish qobiliyatini rivojlantirish, shuningdek, koʻzi ojiz oʻquvchilarning nutqiy va ijodiy salohiyatini yuzaga chiqarish; zaif koʻruvchi oʻquvchilarga ularning koʻrish imkoniyatlariga moslashtirilgan shaklda umumtaʼlim dasturlarini (katta shriftli matnlar, yorqin vizual qoʻllanmalar) taqdim etish; oʻquvchilarning koʻrish qobiliyatini saqlash va rivojlantirish uchun tibbiy-pedagogik korreksion tadbirlarni amalga oshirish, koʻz uchun mashqlar va gigiyenik koʻnikmalarni shakllantirish, rang va shakllarni farqlash qobiliyatini oshirish; g) tayanch-harakat apparatida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun maktab va maktab-internatlar boʻyicha: jismoniy imkoniyati cheklangan oʻquvchilarga umumiy oʻrta taʼlimni individual yondashuv asosida tashkil etish, oʻquv dasturlarini ularning fiziologik holatiga moslashtirgan holda amalga oshirish; oʻquvchilarning mavjud jismoniy salohiyatini maksimal darajada rivojlantirish, ularda hayot kechirish (oʻz-oʻziga xizmat koʻrsatish, protezlar yoki texnik yordam vositalari orqali harakatlanish) koʻnikmalarini shakllantirish; reabilitatsion mashgʻulotlar (davolovchi jismoniy tarbiya, massaj, fizioterapiya) orqali oʻquvchilarning sogʻligini yaxshilash va ortopedik nuqsonlarni imkon qadar bartaraf etish; harakatlanishdagi cheklovlar sababli kelib chiqadigan psixologik qiyinchiliklarni yengib oʻtishga koʻmaklashish, oʻquvchilarning ijtimoiy faolligini oshirish; d) ruhiy va aqliy rivojlanishida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun maktab va maktab-internatlar boʻyicha: oʻquvchilarning ruhiy rivojlanishidagi sustlikni bartaraf etishga qaratilgan maxsus taʼlim-tarbiya berish, ularni umumtaʼlim fanlarini oʻzlashtirishga bosqichma-bosqich tayyorlash; oʻquvchilarning diqqat, xotira, tafakkur kabi ruhiy funksiyalarini rivojlantirish uchun maxsus pedagogik texnologiyalarni qoʻllash; taʼlim jarayonini soddalashtirilgan shaklda tashkil etish, oʻquvchilarda oʻziga boʻlgan ishonch va mustaqil oʻqish koʻnikmasini oshirish; aqli zaif bolalarga savod chiqarish va oddiy hisob-kitob amallarini oʻrgatish orqali bazaviy bilim va koʻnikmalarni shakllantirish; oʻquvchilarning kundalik hayotda zarur oʻz-oʻziga xizmat koʻrsatish va sodda mehnat amallarini bajarish koʻnikmalarini singdirish; oʻquvchilarning mavjud oʻziga xos qobiliyatlarini (rassomlik, hunarmandchilik, tikuvchilik va boshqalar) aniqlash va ularni rivojlantirish orqali oʻquvchilarni kelgusida foydali mehnat faoliyatiga tayyorlash; aqli zaif oʻquvchilarga psixologik-pedagogik yordam koʻrsatish, ularning ijtimoiy moslashuvi uchun qulay shart-sharoit yaratish; e) koʻp funksional inklyuziv-resurs maktablar boʻyicha: alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan oʻquvchilarning individual xususiyatlari va ehtiyojlarini inobatga olgan holda ishchi oʻquv dasturlari va taʼlim trayektoriyalarini ishlab chiqish hamda joriy etish; alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan oʻquvchilarni inklyuziv taʼlim muhitiga tayyorlash maqsadida inklyuziv taʼlim modelini tajribadan oʻtkazish, joriy etish va doimiy takomillashtirish boʻyicha tavsiyalar ishlab chiqish; alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan oʻquvchilar uchun maxsus adaptiv texnologiya vositalari va oʻqitish metodlarini tajriba-sinovdan oʻtkazish; alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan oʻquvchilarni individual rivojlanishi va imkoniyatlaridan kelib chiqib, akademik va professional (kasb-hunar, ijod, adaptiv sport) yoʻnalishlarga ixtisoslashtirish; alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan oʻquvchilar, shuningdek, ijtimoiy himoya va moddiy yordamga muhtoj oilalarga farzandlarining professional va hayotiy koʻnikmalarini shakllantirish hamda rivojlantirish maqsadida darsdan tashqari oʻquv kurslari, shu jumladan pullik oʻquv kurslari, shuningdek, ular uchun reabilitatsiya xizmatlarini koʻrsatish; alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan oʻquvchilarning ota-onalari (ularning oʻrnini bosuvchi shaxslar) bilan hamkorlik oʻrnatish va ular uchun zarur psixologik va metodik yordam koʻrsatib borish uchun oʻquv-kurslarni yoʻlga qoʻyish; j) koʻp tarmoqli ixtisoslashtirilgan maktablar boʻyicha: turli nogironlik toifalaridagi oʻquvchilarning oila muhitida tarbiyalanishini taʼminlash maqsadida ularning yashash joyi yaqinida taʼlim olish imkoniyatini yaratish; har bir bolaning individual ehtiyojlarini hisobga olgan holda taʼlim dasturlarini shakllantirish, ularni zarur korreksion xizmatlar bilan qamrab olish; turli nogironlik toifalaridagi oʻquvchilarga taʼlim berishni bir muassasa doirasida birlashtirish orqali resurslar va mutaxassislardan samarali foydalanish; psixologik-pedagogik xulosa asosida maxsus yoʻnaltirilgan mashgʻulotlar tashkil etish, maxsus taʼlim texnologiyalari va resurslardan foydalanish; bolaning rivojlanishi va taʼlim jarayonini muntazam monitoring qilish va baholab borish; oʻquvchilar oʻrtasida hamkorlik va doʻstlik muhitini shakllantirish, ularning bir-birini tushunishi va birgalikda ijtimoiy faoliyatlarda ishtirok etishini qoʻllab-quvvatlash. 7. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Ijtimoiy himoya milliy agentligi (keyingi oʻrinlarda — Agentlik) tomonidan Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari bilan kelishgan holda tashkil etiladi hamda hududiy tegishlilik boʻyicha Davlat xizmatlari markazi tomonidan roʻyxatga olinadi. 8. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasi Agentlikning Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar boshqarmalari (keyingi oʻrinlarda — hududiy boshqarmalar) va sogʻliqni saqlash boshqarmalari tomonidan hududdagi alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan bolalarning mavjud kontingentini birgalikda oʻrganib chiqish yakunlari boʻyicha Agentlik tomonidan tashkil etiladi. 9. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarini tashkil etish toʻgʻrisidagi takliflar ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarini tashkil etish rejalashtirilayotgan hududda oxirgi 5 yilda 3 yoshdan 16 yoshgacha bolalar oʻrtasida tegishli kasalliklarning koʻpayganligini koʻrsatadigan sogʻliqni saqlash organlarining rasmiy statistika maʼlumotlari bilan asoslanishi kerak. 11. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasi tashkil etish toʻgʻrisidagi qaror Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari tomonidan bir hafta muddatda qabul qilinadi. 12. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalari, ularning ixtisoslashuviga muvofiq quyidagi turlarga boʻlinadi: I — eshitishida nuqsonlari boʻlgan bolalar uchun maktab va maktab-internatlar; II — koʻrishida nuqsonlari boʻlgan bolalar uchun “Nurli maskan” ixtisoslashtirilgan maktab va maktab-internatlar; III — ruhiy va aqliy rivojlanishida nuqsonlar boʻlgan bolalar uchun maktab va maktab-internatlar; IV — tayanch-harakat apparatida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun maktab-internatlar; V — koʻp funksional inklyuziv-resurs maktablar; VI — koʻp tarmoqli ixtisoslashtirilgan maktablar. 13. I va II turdagi ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarida kar bolalar zaif eshituvchi (keyinchalik kar boʻlgan) bolalardan hamda koʻzi ojiz bolalar zaif koʻruvchi bolalardan alohida sinflarda taʼlim oladi. 14. Maktab-internat tipidagi ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarida (tayanch-harakat apparatida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun maktab-internatlar hamda ruhiy va aqliy rivojlanishida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun maktab-internatlar bundan mustasno) bolalarni maktabga tayyorlash maqsadida bir yil muddatli tayyorlov sinflari tashkil etilishi mumkin. Tayyorlov sinflarida bolalarni oʻqitish maxsus oʻquv dasturlari asosida olib boriladi. 15. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarida oʻquvchilar soni I — IV turdagilar uchun 250 nafardan, V-VI turdagilar uchun 300 nafardan oshmasligi kerak. Oʻquvchilar soni belgilangan meʼyordan oshishiga sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlariga muvofiq, ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasining oʻquvchilar bilan toʻldirilish sigʻimidan kelib chiqib Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi bilan kelishgan holda Agentlikning roziligi asosida yoʻl qoʻyiladi 16. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalariga bolalar 7 yoshga toʻladigan yilda, tayyorlov guruhlariga 6 yoshga toʻladigan yilda qabul qilinadi. Alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan bolalarning taʼlim olish huquqini taʼminlash maqsadida umumtaʼlim maktablari uchun belgilangan yosh meʼyoridan besh yilgacha oshgan bolalarni qabul qilishga ruxsat etiladi. 17. Alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan bolalarni ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalariga yuborish hududiy boshqarmalar huzurida tashkil etilgan psixologik-tibbiy-pedagogik komissiya (keyingi oʻrinlarda — psixologik-tibbiy-pedagogik komissiya) xulosasiga koʻra, ota-onalar yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxslar roziligi bilan amalga oshiriladi. Psixologik-tibbiy-pedagogik komissiya yoʻllanmasi bolalar ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalariga qabul qilinishiga asos hisoblanadi. 18. Alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan bolalarni oila muhitida taʼlim olishini taʼminlash maqsadida bolalar birinchi navbatda yashash hududidagi ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalariga qabul qilinadi. Alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan bolalarning yashash hududida ularning sogʻligʻi va jismoniy holatiga mos boʻlgan mazkur nizomning 12-bandida nazarda tutilgan ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalari yoki ularda boʻsh oʻrinlar mavjud boʻlmaganda, bolalar yashash hududiga yaqin boʻlgan hududdagi ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasiga joylashtirilishi mumkin. 19. Bolalarni ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasiga qabul qilish oʻquv yili davomida psixologik-tibbiy-pedagogik komissiya xulosasiga asosan ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasi direktorining buyrugʻi bilan rasmiylashtiriladi. 20. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasiga yoʻllangan har bir bolaga ota-onalari yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxslar (chin yetim bolalar va ota-onasining qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalar uchun — vasiylik va homiylik organlari) tomonidan shaxsiy hujjatlar yigʻmajildi rasmiylashtiriladi va taqdim etiladi. Bolaning shaxsiy hujjatlar yigʻmajildida quyidagi hujjatlar boʻladi: ota-onalari yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxslarning arizasi; psixologik-tibbiy-pedagogik komissiya xulosaci; taʼlim olganligi toʻgʻrisidagi hujjatlar (taʼlim muassasalarida oʻqiyotgan bolalar uchun); oʻqish joyidan taʼlimning muddati, oʻquv fanlarini oʻzlashtirishi va xulq-atvori, bolaga yakka tartibda koʻmak berish borasida amalga oshirilgan chora-tadbirlarning batafsil tahlili aks ettirilgan maʼlumotnoma va tavsifnoma (taʼlim muassasalarida oʻqiyotgan bolalar uchun); bolaning yashash joyidagi shifoxona bosh vrachi tomonidan imzolangan, uning rivojlanishi tarixidan mufassal koʻchirma: pediatrning bolaning umumiy rivojlanishi holati toʻgʻrisidagi xulosasi; psixonevrologning tibbiy tashxisi va bolaning aqliy rivojlanishiga tavsifi; otorinolaringologning quloq, tomoq, burun va talaffuz artikulyatsiyasida ishtirok etuvchi organlarning holatiga tavsifi (eshitishda nuqsoni boʻlgan bolalar uchun — soʻzlashuv nutqi va shivirlab aytilgan soʻzlarni idrok etish holati toʻgʻrisidagi maʼlumotlar, audiogramma maʼlumotlari); oftalmologning koʻrish organiga tavsifi (koʻrishda nuqsoni boʻlgan bolalar uchun batafsil tashxisi); ortoped vrachning xulosasi (tayanch-harakatlanish apparatida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun). 21. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasiga yoʻllangan chin yetim va ota-onasining qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalar uchun shaxsiy hujjatlar yigʻmajildida mazkur Nizomning 20-bandida koʻrsatilgan hujjatlardan tashqari yana quyidagi hujjatlar ham boʻlishi kerak: tuman (shahar) hokimining bolaga vasiy (homiy) tayinlash yoki uni taʼlim muassasasiga joylashtirish haqidagi qarori nusxasi; ota-onalar va ularning oʻrnini bosuvchi shaxslar haqidagi maʼlumotlar (ota-onalarning pasportlari nusxalari yoki ularning vafoti haqidagi guvohnoma nusxasi, sudning hukmi yoki qarori, ota-onasining surunkali kasalligi yoki qidiruvda ekanligi haqidagi, ota-onasining yoʻqligi yoki ularning oʻz farzandlarini tarbiyalay olmasligi haqidagi hujjatlar); bolaning ota-onasidan qolgan mulki (agar boʻlsa), uning qayerdaligi, uni saqlash uchun amalga oshirilgan choralar va bunga masʼul shaxslar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar koʻrsatilgan mulk roʻyxati; bolaga turar joy biriktirilganligi toʻgʻrisidagi hujjatlar (dalolatnoma, uy daftari, turar joy chizmasi nusxalari, turar joyning egasi va xususiylashtirilganligi holati toʻgʻrisida tuman (shahar) yer resurslari va davlat kadastri boʻlimidan maʼlumotnoma); pensiya oluvchi bolalarning pensiya daftarchasi, bola foydasiga aliment undirish haqidagi sud qarori, omonat daftarchasi. 22. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalariga quyidagi toifadagi bolalar qabul qilinadi: eshitishda nuqsoni boʻlgan bolalar; koʻrishda nuqsoni boʻlgan bolalar; tayanch-harakat apparatida nuqsoni boʻlgan bolalar; ruhiy va aqliy rivojlanishida nuqsoni boʻlgan bolalar; murakkab nuqsonli bolalar (rivojlanishida ikki va undan ortiq nuqsonlari boʻlgan bolalar). Koʻp funksiyali inklyuziv-korreksion maktablarda bolalarning integratsiyasini taʼminlash maqsadida mazkur bandda nazarda tutilgan toifadagi bolalar bilan birga sogʻlom bolalar qabul qilinadi. 23. Murakkab nuqsonli bolalarni (agar hamroh nuqsonlardan biri aqliy zaiflik boʻlgan hollarda) qabul qilish psixologik-tibbiy-pedagogik komissiyaning xulosasi asosida, ota-onalari yoki ota-ona oʻrnini bosuvchi shaxslarning roziligi bilan, oʻquv-tarbiya jarayonida bolalar bilan bir yildan kam boʻlmagan muddat davomida uning oʻzlashtirmasligi oligrofreniya darajasidagi aqli zaiflik bilan bogʻliqligi aniqlangan holda amalga oshiriladi. 24. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalariga quyidagilar qabul qilinmaydi: ogʻir darajadagi, chuqur aqliy zaifligi boʻlgan bolalar; xulq-atvorida ogʻir buzilishlar, hissiy-irodaviy sohasida (organik) nuqsonlari boʻlgan bolalar; tayanch-harakat apparatida nuqsoni boʻlgan, mustaqil ravishda harakatlana olmaydigan va oʻz-oʻziga xizmat koʻrsata olmaydigan bolalar; koʻr-kar-soqov bolalar; tez-tez takrorlanadigan (bir oyda besh martadan ortiq) tutqanoqdan aziyat chekadigan (epileptik demensiya, kunduzgi va tungi vaqtlarda tutqanogʻi tez-tez takrorlanadigan) bolalar; markaziy asab tizimiga shikast yetganligi tufayli siydik va najasini ushlab turolmaydigan bolalar. Ushbu toifadagi bolalar belgilangan tartibda Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi yoki Agentlik tizimidagi tegishli muassasalarga yoʻllanadi yoki ularga yakka tartibda uyida oʻqitish tashkil etiladi. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasi direktori oʻquvchilarning qabul qilinishi uchun belgilangan tartibda shaxsan javob beradi. 25. Alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan bolalarning taʼlim olishi quyidagi tamoyillar asosida amalga oshiriladi: alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan oʻquvchilarda fundamental umumtaʼlim savodxonlik va hayotiy koʻnikmalarni shakllantirish, ularni umumiy oʻrta taʼlimning inklyuziv muhitiga tayyorlash; oʻquvchilarning imkoniyatlari va oʻziga xos xususiyatlarini inobatga olgan holda maxsus yondashuv asosida taʼlim va tarbiya jarayonini tashkil etish; oʻquv-tarbiya va kasb oʻrgatish jarayonini tashkil etishda tabaqalashtirilgan yondashuvni amalga oshirish. 26. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasida oʻqitish, tarbiyalash va kasb oʻrgatish jarayoni oʻquvchilarning alohida xususiyatlarini hisobga olgan holda har bir oʻquvchi uchun individual taʼlim rejasi asosida tashkil etiladi. Oʻquvchilarning bilimlari ulardagi nuqsonlarning oʻziga xosligini hisobga olgan holda belgilangan tartibda baholanadi. Taʼlim-tarbiya jarayoni davlat taʼlim standartlari va davlat taʼlim talablariga muvofiq olib boriladi. 27. Oʻqish va dam olish koʻzda tutiladigan kun tartibi bolalarning ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasida yashashini hisobga olgan holda tashkil etiladi. 28. Pedagogik-korreksion taʼlim jarayoni ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarining pedagogik kengashlari tomonidan ishlab chiqilgan yillik reja asosida, pedagoglar tomonidan taʼlim jarayonida foydalaniladigan metodikalar tarkibida darslarda, sinfdan tashqari va boshqa tadbirlarda amalga oshiriladi. 29. Oʻquv xonalari zarur maxsus jihozlar bilan taʼminlanadi. 30. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasida rivojlanishdagi nuqsonlarni tuzatish maqsadida quyidagi tartibda korreksion mashgʻulotlar kichik guruh (3-4 nafar oʻquvchi), yalpi guruh (sinfdagi barcha oʻquvchilar) bilan yoki yakka tartibda (1 nafar oʻquvchi) olib boriladi: T/rKorreksion mashgʻulotOlib borish tartibiKoʻzi ojiz bolalar uchun ixtisoslashtirilgan maktab va maktab-internatlar1.Logopediya mashgʻulotiYakka va kichik guruh2.Predmet tasavvurini shakllantirish va koʻrish idrokini rivojlantirishYalpi guruh3.Ijtimoiy maishiy hayotga yoʻnaltirishYalpi guruh4.Moʻljal olish va harakatlanishYakka va kichik guruh5.Teri tuyishni va mayda qoʻl motorikasini rivojlantirishYalpi guruh6.Davolash gimnastikasiYakka va kichik guruh7.RitmikaYalpi guruhZaif koʻruvchi bolalar uchun ixtisoslashtirilgan maktab va maktab-internatlari1.Logopediya mashgʻulotiYakka va kichik guruh2.Predmet tasavvurini shakllantirish va koʻruv idrokini rivojlantirishYalpi guruh3.Ijtimoiy maishiy hayotga yoʻnaltirishYalpi guruh4.Teri tuyishni va mayda qoʻl motorikasini rivojlantirishKichik guruhli5.Davolash gimnastikasiYakka va kichik guruh6.RitmikaYalpi guruhMurakkab nuqsonli (koʻzi ojiz yoki zaif koʻradigan aqli zaif) oʻquvchilar1.Logopediya mashgʻulotiYakka va kichik guruh2.Predmet tasavvurini shakllantirish va koʻruv idrokini rivojlantirishYalpi guruh3.Ijtimoiy maishiy hayotga yoʻnaltirishYalpi guruh4.Moʻljal olish va harakatlanishYakka va kichik guruh5.Teri tuyishni va mayda qoʻl motorikasini rivojlantirishKichik guruh6.Davolash gimnastikasiYakka va kichik guruh7.RitmikaYalpi guruhTayanch-harakat aʼzolarida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun1.Logopediya mashgʻulotiYakka va kichik guruhMurakkab nuqsonli (tayanch-harakat aʼzolarida nuqsoni boʻlgan aqli zaif) bolalar uchun1.Logopediya mashgʻulotiYakka va kichik guruh2.RitmikaYalpi guruh3.Ijtimoiy maishiy hayotga yoʻnaltirishYalpi guruhKar va zaif eshituvchi bolalar uchun1.Eshitish idrokini rivojlantirish, talaffuzni shakllantirishYakka va kichik guruh2.Musiqali ritmikaYalpi guruh3.Nutqiy muloqotYalpi guruh4.Ijtimoiy maishiy hayotga yoʻnaltirishYalpi guruhAqliy rivojlanishida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun1.Logopediya mashgʻulotlariYakka va kichik guruh2.Davolash gimnastikasiYakka va kichik guruh3.RitmikaYalpi guruh4.Ijtimoiy maishiy hayotga yoʻnaltirishYalpi guruhKorreksion sinflar uchun1.Logopediya mashgʻulotlariYakka va kichik guruh2.Rivojlanishdagi kamchiliklarni tuzatishYakka va kichik guruh 31. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarida rivojlanishida murakkab nuqsonli (2 ta va undan koʻp nuqsoni bor boʻlgan) bolalar uchun maxsus tuzatuvchi (korreksion) guruhlar (sinflar) ochilishi mumkin. Ushbu guruhlarga taʼlim oluvchilar psixologik-tibbiy-pedagogik komissiyaning xulosasi va bolaning ota-onasi yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxslar roziligi bilan joylashtiriladi. 32. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarida sinflarning soni, eng avvalo, taʼlim jarayoni uchun sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari talablarini hisobga olgan holda hamda ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasi turiga, undagi oʻquvchilar kontingenti va sinflarning toʻldirilishiga koʻra belgilanadi: 33. Oʻquv yili davomida qoʻshimcha sinflarni ochish Agentlikning ruxsatiga muvofiq, hududiy boshqarmalarning taqdimotlari boʻyicha amalga oshiriladi. 34. Ixtisoslashtirilgan maktab-internatlardagi tarbiya guruhlarida va ixtisoslashtirilgan maktablardagi kuni uzaytirilgan guruhlarda bolalar soni quyidagicha belgilanadi: Taʼlim yoʻnalishlari turlari va bolalar toifalariTayyorlov sinfdagi bolalar soniTarbiya guruhlari va kuni uzaytirilgan guruhlarning minimal toʻldirilishiBoshlangʻich sinflardagi bolalar soniYuqori sinflardagi bolalar soni1. I tur:Eshitishida nuqsonlari boʻlgan bolalar88122. II tur:Koʻrishida nuqsonlari boʻlgan bolalar1010123. III tur:Ruhiy va aqliy rivojlanishda nuqsoni boʻlgan bolalar-1216Yengil darajadagi aqliy zaif bolalar-1212Moʻtadil darajadagi aqliy zaif bolalar-10104. IV tur:Tayanch-harakat apparatida nuqsoni boʻlgan bolalar-1223Barcha turdagi ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarida oʻqiyotgan murakkab nuqsonli (rivojlanishida ikki va undan ortiq nuqson boʻlgan) bolalar668”; 35. Oʻquv yilining boshlanishi, oʻquv mashgʻulotlari va taʼtillarning davomiyligi, shuningdek, yakuniy davlat attestatsiyasini oʻtkazish tartibi qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarining majburiy umumiy oʻrta taʼlimning 11 yillik dasturini tamomlagan bitiruvchilarga 9-sinfda shahodatnoma va 11-sinfda attestat, majburiy umumiy oʻrta taʼlimning 9 yillik (ruhiy va aqliy rivojlanishda nuqsoni boʻlgan bolalar) dasturini tamomlagan bitiruvchilarga guvohnoma beriladi. 36. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasi oʻquvchilarini bir sinfdan ikkinchi sinfga oʻtkazish pedagogik kengashning qarori asosida, ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasining tibbiyot xodimlari va pedagog xodimlari xulosasi asosida amalga oshiriladi. 37. Oʻquvchilarni bir ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasidan boshqa ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasiga yoki inklyuziv sharoitda taʼlim olishi uchun umumtaʼlim tashkilotlariga oʻtkazish ushbu Nizomga ilovaga muvofiq oʻquvchilarning ota-onalari yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxslarning arizasiga asosan psixologik-tibbiy-pedagogik komissiyaning xulosasiga koʻra oʻquv yili davomida amalga oshiriladi. Bunda oʻquvchini qabul qilayotgan taʼlim muassasasining roziligi va taʼlim berish imkoniyatlari inobatga olinadi. 38. Oʻquvchilarni ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasidan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Ijtimoiy himoya milliy agentligining tegishli muassasasiga oʻtkazish ushbu Nizomga 2-ilova bilan tasdiqlangan tartibga asosan amalga oshiriladi. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasining maʼmuriyati mazkur turdagi ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasida oʻqishga layoqati boʻlmagan oʻquvchilarni tegishli muassasalarga joylashtirishga koʻmaklashishi shart. 39. Taʼlim-tarbiya ishlari oʻquvchilarning oddiy oʻziga oʻzi xizmat koʻrsatishdan tortib ixtiyoriy ijtimoiy foydali mehnatning har xil turlarigacha boʻlgan turli xil faoliyatlari asosida tashkil etiladi. 40. Oʻquvchilarning jismoniy tarbiyasi kun tartibini toʻgʻri tashkil etish, oʻquv yuklamasi meʼyoriga qatʼiy rioya qilish, davolash tadbirlarini oʻtkazish, oʻquvchilarga gigiyena koʻnikmalarini singdirish, jismoniy tarbiya darslari va sport bilan shugʻullanish, sogʻlomlashtirish tadbirlarini tashkil etish yoʻli bilan amalga oshiriladi. 401. Oʻquvchilarning rivojlanishidagi xususiyatlari, fanlarni oʻzlashtirishi, ijtimoiy va shaxsiy rivojlanishini rejalashtirish, muvofiqlashtirish va kuzatib borish maqsadida Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarida har bir oʻquvchi uchun individual rivojlanish xaritasi yuritiladi. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarida har bir oʻquvchi uchun individual rivojlanish xaritasini yuritish tartibi Agentlik tomonidan belgilanadi. 41. Oʻquvchilarning mehnat taʼlimi, kasbga oʻrgatish va tarbiyasi tarbiyalanuvchilarning psixik va jismoniy rivojlanishining oʻziga xosligi, sogʻligʻi, imkoniyatlari va qiziqishlarini hamda oʻqitiladigan kasblarning dolzarbiligini hisobga olgan holda amalga oshiriladi. 42. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarida oʻquvchilarning aqliy, jismoniy va ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirish uchun taʼlim muassasasining imkoniyatlariga koʻra turli toʻgaraklar, teatrlar, klublar, studiyalar, seksiyalar tashkil etiladi. 43. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarida majburiy umumiy oʻrta taʼlim 11 yillik, ruhiy va aqliy rivojlanishda nuqsoni boʻlgan bolalar uchun maktab, maktab-internatlarda 9 yillik muddatda amalga oshiriladi. 44. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasida oʻqituvchi va tarbiyachi lavozimida korreksion pedagogika va defektologiya sohasi boʻyicha oliy maʼlumotli maxsus pedagoglar (surdopedagogika, tiflopedagogika, oligofrenopedagogika va logopediya mutaxassislari), eshitishida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarining oʻqituvchi lavozimiga dars oʻtiladigan imo-ishora tilini biladigan pedagoglar, shuningdek, ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasining faoliyat turi (sohasi) boʻyicha tegishli qayta tayyorlashdan oʻtgan mutaxassis xodimlar faoliyat yuritadi. 45. Taʼlim-tarbiya jarayonini, uning korreksion yoʻnalishi sifat va samaradorligini oshirish maqsadida koʻrishda nuqsoni boʻlgan bolalar uchun “Nurli maskan” ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarida tayyorlov va boshlangʻich sinflarda oʻqituvchi-tiflopedagoglar dars beradi. 46. Koʻrishda nuqsoni boʻlgan va zaif koʻruvchi bolalar uchun “Nurli maskan” ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarida koʻzi ojiz oʻqituvchilar tomonidan oʻquvchilarga oʻquv fanlaridan dars berish ularning fiziologik imkoniyatidan kelib chiqib belgilanadi. Koʻzi ojiz oʻqituvchilarga tibbiy-ijtimoiy ekspertiza komissiyasi xulosasiga asosan koʻzi ojiz mutaxassis kotib ajratilishi mumkin. Ushbu xodimga qonunchilik hujjatlariga muvofiq ish haqi toʻlanadi. 47. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasida taʼlim jarayonini psixologik jihatdan taʼminlash muassasa shtatiga kiruvchi psixolog tomonidan amalga oshiriladi. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasida oʻquvchilarni psixologik jihatdan qoʻllab-quvvatlash, ularning maxsus kasbiy tayyorgarlik koʻnikmalarini shakllantirish hamda rivojlanishiga toʻsqinlik qilayotgan omillarni aniqlash, shuningdek, ularga turli koʻrinishdagi psixologik yordam berish maqsadida professional psixologik yordam koʻrsatish xonalari tashkil etiladi. 48. Alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan bolalarni sogʻlomlashtirishga yoʻnaltirilgan sogʻlomlashtirish, reabilitatsiya qilish, kasallik va unga hamroh xastaliklar xurujining oldini olish, salomatligini yaxshilash, sanitariya-gigiyena va profilaktika tadbirlari ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasining tibbiyot xodimlari tomonidan amalga oshiriladi. 50. Tibbiyot xodimlari pedagoglarga oʻquvchilarning sogʻligʻi va rivojlanish xususiyatlarini eʼtiborga olgan holda ularga individual va tabaqalashtirilgan yondashishga koʻmaklashadilar, ularga oʻquvchilarni tibbiy-pedagogik korreksiyalash, kasbga yoʻnaltirish, keyinchalik ish bilan taʼminlanishi boʻyicha, shuningdek, ota-onalarga va ularning oʻrnini bosuvchi shaxslarga kasalliklarning oldini olish maqsadida uy sharoitida himoyalovchi (maxsus) tartibga amal qilish boʻyicha tavsiyalar beradilar. 53. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasida har bir oʻquvchiga tibbiy karta yuritiladi, oʻquvchining muassasada boʻlish muddati tugagach ota-ona yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxslarga undan koʻchirma beriladi. 55. Davolash jismoniy tarbiya mashqlari davolash jismoniy tarbiya instruktori yoki maxsus tayyorgarlikka ega boʻlgan oʻqituvchi tomonidan oʻtkaziladi. 56. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasida olib borilayotgan barcha tibbiy sogʻlomlashtirish va reabilitatsiya tadbirlarini tashkil qilish va olib borishning toʻgʻriligi ustidan nazorat muassasa joylashgan hududdagi sogʻliqni saqlash organlariga yuklanadi. 57. Sogʻliqni saqlash organlari ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasini tibbiyot xodimlari shtatlari bilan toʻldirishda, ushbu xodimlarning malakasini oshirishda hamda davolash-sogʻlomlashtirish ishlarining zamonaviy usullarini mazkur muassasada keng joriy qilishda, ularga malakali mutaxassislarni maslahat yordami berish uchun jalb etishda koʻmaklashadi. 58. Oʻquvchilar, ota-onalar yoki ota-onalar oʻrnini bosuvchi shaxslar, pedagogik, tibbiy va boshqa xodimlar ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarining taʼlim jarayoni ishtirokchilari hisoblanadi. 59. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalari oʻquvchilari bepul umumiy oʻrta taʼlim olish, tibbiy xizmatdan foydalanish hamda ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalari uchun belgilangan norma va qoidalar asosida bepul oziq-ovqat bilan taʼminlanish, turli tadbirlarda (konferensiyalar, olimpiadalar, koʻrgazmalar va tanlovlarda) qatnashish huquqiga ega. 61. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarida quyidagi hollarda oʻquvchilar uchun sutka davomida ishlaydigan guruhlar tashkil etiladi: oʻquvchining yashash joyi (xonadoni) bilan ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasi orasidagi masofa 30 kilometrdan ortiq boʻlsa; oʻquvchining ota-onasi yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxslar, aka yoki ukasi yoxud opa yoki singlisi I va II guruh nogironligi boʻlgan shaxslar hisoblansa. 611. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarida oʻquv haftasining davomiyligi — 6 kun, boshlangʻich sinflarda — 5 kunni tashkil etadi. Oʻquvchilarning yakshanba (boshlangʻich sinflar uchun shanba va yakshanba), bayram va taʼtil kunlarida ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarida boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydi. 62. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasining oʻquvchilari muassasaning ustavi va ichki tartibiga, shuningdek, sanitariya normalari va qoidalariga amal qilishlari shart. 63. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasida oʻquvchilarning boshqa huquq va majburiyatlari qonunchilik hujjatlariga va ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasining ustaviga muvofiq belgilanadi. 64. Tegishli soha boʻyicha oliy maʼlumotli, kasbiy tayyorgarlikka va yuksak axloqiy sifatlarga ega shaxslar ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarida pedagogik va tibbiy faoliyat bilan shugʻullanish huquqiga egadir. 65. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasining pedagog-oʻqituvchilari oʻzlariga yuklangan majburiyatlardan tashqari shaxsni shakllantirish va nuqsonlarini korreksiyalash, jismoniy va psixik nuqsonlarini bartaraf etish, nuqsonlar bilan bogʻliq boʻlgan bilish faoliyatidagi oʻziga xosliklarni meʼyorga keltirish, bilimga oid qiziqishlari va qobiliyatlarini rivojlantirish sohasida ish olib boradilar. 66. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasining tarbiyachisi rivojlanishdagi nuqsonlarni korreksiyalash ishlarida oʻqituvchi ishlarini davom ettiradi, jismoniy yoki ruhiy nuqsonlar sababli yuzaga keladigan ruhiy yoki jismoniy rivojlanish xususiyatlarini eʼtiborga olgan holda oʻquvchilarga individual yondashuvni amalga oshiradi, oʻquvchining rivojlanish xaritasini yuritadi, oʻz guruhidagi oʻquvchilarning hayoti va salomatligi saqlanishi uchun javob beradi. 67. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasining tibbiyot xodimlari muassasa maʼmuriyati bilan birgalikda bolalar salomatligini himoya qilish va oʻquvchilarning psixofizik holatini mustahkamlash, dispanserizatsiya, profilaktika chora-tadbirlarini va epidemiyalarga qarshi sanitariya-gigiyena tartibini, bolalarni chiniqtirish, ovqatlanishi, shu jumladan, parhez taomlar bilan ovqatlanishini nazorat qilish uchun javob beradilar. 68. Ota-onalar yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxslar bolalarning huquq va manfaatlarini himoya qilish, ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasining taʼlim-tarbiya faoliyati va bu yerda farzandiga koʻrsatilayotgan tibbiy va ijtimoiy yordam bilan tanishish huquqiga ega. 69. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasiga bevosita rahbarlik qilish Agentlik bilan kelishgan holda hududiy boshqarmalar tomonidan tayinlanadigan direktor tomonidan amalga oshiriladi. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasi direktori bilan bir yil muddatga mehnat shartnomasi tuziladi. Bir yil davomida faoliyati qoniqarli deb topilgan taʼlim muassasasi direktori bilan kelgusi mehnat shartnomasi nomuayyan muddatga tuzilishi hamda ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasining xarajatlar smetasida nazarda tutilgan moddiy ragʻbatlantirish jamgʻarmasi mablagʻlari doirasida, bir oylik ish haqi miqdorida bir yilda bir martalik mukofot puli toʻlanishi mumkin. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasi direktori lavozimiga Agentlik hamda Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi tomonidan belgilangan malakaviy talablar qoʻyiladi. 70. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasida psixologik-tibbiy-pedagogik kengashi, metodik hamda kuzatuv kengashlari tashkil etiladi va faoliyat yuritadi hamda ularning faoliyati tartibi Agentlik tomonidan belgilanadi. Direktor ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasining psixologik-tibbiy-pedagogik kengashi va hududiy boshqarma oldida hisob beradi. 71. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalari faoliyatini moliyalashtirish qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda: Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjetidan ajratilgan mablagʻlar; jismoniy va yuridik shaxslarning xayr-ehsonlari va maqsadli badallari; Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Ijtimoiy himoya milliy agentligining Ijtimoiy himoya davlat jamgʻarmasi mablagʻlari; binolar, inshootlar va asbob-uskunalarni ijaraga berish hisobidan tushgan mablagʻlar; qonunchilik hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobiga amalga oshiriladi. 72. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalari qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda tasdiqlangan xarajatlar smetalari asosida moliyalashtiriladi. 73. Shtatlar jadvali Iqtisodiyot va moliya vazirligi, Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi bilan kelishgan holda Agentlik direktori tomonidan tasdiqlangan namunaviy shtatlarga muvofiq tasdiqlanadi. 74. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasi ishchi-xodimlarining ish haqi qonunchilik hujjatlariga muvofiq belgilanadi. 75. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalari oʻquvchilari ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalari uchun oziq-ovqat mahsulotlari isteʼmol qilishning oʻrtacha sutkalik normalari boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti mablagʻlari hisobiga oziq-ovqat bilan taʼminlanadi. 76. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarida oʻquvchilarni oʻqitish qonunchilik hujjatlariga muvofiq davlat taʼminoti asosida amalga oshiriladi. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarida oʻquvchilarni gigiyena vositalari va yumshoq anjomlar bilan taʼminlash meʼyorlari Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi hamda Agentlik tomonidan belgilanadi. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarida oʻquvchilarni oʻqitish va tarbiyalash uchun ota-onalardan yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxslardan toʻlov undirilmaydi. 761. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasida asosiy vositalar va tovar-moddiy boyliklarni, boʻsh turgan binolarni ijaraga berishdan, ishlab chiqarilgan mahsulotlarni sotishdan, koʻrsatilgan taʼlim xizmatlaridan tushgan mablagʻlar muassasaning rivojlantirish jamgʻarmasi shaxsiy gʻazna hisobvaraqlarida 100 foiz qoladi va ular tomonidan mustaqil ravishda tasarruf qilinadi. 762. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasini rivojlantirish jamgʻarmasi mablagʻlari: jamgʻarmaga oylik, choraklik yoki yillik tushgan mablagʻlar boʻyicha (maqsadli homiylik xayriyalaridan tashqari) jami tushumdan oʻn foizgacha boʻlgan miqdori ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasi rahbari, oʻrinbosarlari va bosh hisobchilarini moddiy ragʻbatlantirishga; ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasining moddiy-texnika bazasini mustahkamlash tadbirlariga; kasb oʻrgatish va ishlab chiqarish uchun zarur xom-ashyolarni qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda xarid qilishga; jami tushgan tushumlarning 70 foizgacha boʻlgan qismi ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasining xodimlarini moddiy ragʻbatlantirish tadbirlariga sarflanadi. 77. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasi vakolatli davlat organlari tomonidan belgilangan moliya va statistika hisobotlarini yuritadi. 78. Moliya-xoʻjalik faoliyatini nazorat qilish Agentlik tomonidan amalga oshiriladi. 781. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasi yer uchastkalarini foydalanishga berish, olib qoʻyish, yer uchastkalarining oʻlchami va chegaralarini oʻzgartirish Agentlik bilan kelishilgandan soʻng amalga oshiriladi. 79. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasini qayta tashkil etish va tugatish qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 80. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasini qayta tashkil etish yoki tugatish, qoidaga koʻra, oʻquv yili tugagach amalga oshiriladi, bunda, hududiy boshqarmalar ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalari direktorlari bilan birgalikda ota-onalar va ularning oʻrnini bosuvchi shaxslar bilan kelishgan holda oʻquvchilarni boshqa taʼlim muassasalariga koʻchirish masʼuliyatini oʻz zimmasiga oladi. Mazkur Tartib alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan oʻquvchilarni (keyingi oʻrinlarda — oʻquvchilar) sinfdan sinfga, bir ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasidan boshqa ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasiga (keyingi oʻrinlarda — maktab-internat) yoki inklyuziv sharoitda taʼlim olishi uchun umumtaʼlim tashkilotiga (keyingi oʻrinlarda — maktab) oʻtkazishni belgilaydi. 1. Mazkur tartibda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi: sinfdan sinfga oʻtkazish — oʻquvchini maktab-internatning bir sinfidan boshqa parallel sinfiga oʻtkazish; bir xil turdagi maktab-internat — oʻquvchilarning jismoniy yoki psixik rivojlanishidagi tashxis natijalari boʻyicha ixtisoslashuviga koʻra bir turga mansub maktab-internat; boshqa turdagi maktab-internat — oʻquvchilarning jismoniy yoki psixik rivojlanishidagi tashxis natijalari boʻyicha ixtisoslashuviga koʻra bir turga mansub boʻlmagan maktab-internat. 2. Mazkur Tartib Oʻzbekiston Respublikasida istiqomat qilayotgan fuqaroligi boʻlmagan shaxslarni sinfdan sinfga, bir maktab-internatdan boshqa maktab-internatga va maktab-internatdan maktabga oʻtkazishga nisbatan ham tatbiq etiladi. 3. Oʻquvchilarni sinfdan sinfga, bir maktab-internatdan boshqa maktab-internatga va maktab-internatdan maktabga oʻtkazish masalalari umumiy oʻrta taʼlimning majburiyligi hamda Oʻzbekiston Respublikasida istiqomat qiluvchi shaxslarning taʼlim olish tilini erkin tanlash huquqini inobatga olgan holda amalga oshiriladi. 4. Oʻquvchilarni sinfdan sinfga, bir maktab-internatdan boshqa maktab-internatga va maktab-internatdan maktabga oʻtkazish bepul amalga oshiriladi. 5. Oʻquvchining ota-onasi yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxslar (keyingi oʻrinlarda — ota-onalar) oʻz xohishiga koʻra oʻquv yili davomida yoki u tugaganidan soʻng farzandini sinfdan sinfga oʻtkazish huquqiga ega. 6. Ota-onalar farzandini sinfdan sinfga oʻtkazish uchun uning sabablarini koʻrsatgan holda maktab-internat direktori nomiga ariza bilan murojaat qiladi. 7. Maktab-internat direktori arizani qabul qilib olgan kundan boshlab bir ish kuni ichida koʻrib chiqadi va oʻquvchini sinfdan sinfga oʻtkazish toʻgʻrisida buyruq qabul qiladi. 8. Sinfdagi oʻquvchilar soni belgilangan meʼyordan ortiq boʻlgan taqdirda, maktab-internat direktori oʻquvchini sinfdan sinfga oʻtkazishni rad qilishi mumkin. 9. Sinfdan sinfga oʻtkazish rad etilganligi haqida maktab-internat direktori tomonidan uch kun ichida ota-onalarga yozma ravishda maʼlum qilinadi. 10. Maktab-internat direktorining oʻquvchini sinfdan sinfga oʻtkazish toʻgʻrisidagi buyrugʻi qabul qilingach, uch kun ichida sinf jurnali va oʻquvchilar harakati daftariga tegishli yozuv kiritiladi. 11. Oʻz sinfdoshlariga nisbatan uch va undan ortiq katta yosh farqi boʻlgan psixik rivojlanishi sust yoki aqli zaif bolalar bir sinfda kamida ikki chorak taʼlim olgach, ularning bilim, koʻnikma va malaka darajasini inobatga olgan holda maktab-internatning tibbiyot va pedagog xodimlari xulosasi asosida pedagogik kengash qarori bilan faqat bir sinf yuqoriga koʻchirilishi mumkin. 12. Ota-onalar oʻz xohishiga koʻra oʻquv yili davomida yoki u tugaganidan soʻng farzandini bir maktab-internatdan bir xil turdagi boshqa maktab-internatga oʻtkazish huquqiga ega. 13. Ota-onalar farzandini bir maktab-internatdan bir xil turdagi boshqa maktab-internatga oʻtkazish uchun uning sabablarini koʻrsatgan holda oʻquvchi taʼlim olayotgan maktab-internat direktori nomiga ariza bilan murojaat qiladi. 14. Ariza maktab-internat direktori tomonidan bir ish kuni ichida koʻrib chiqiladi va oʻqishni davom ettirish uchun tanlangan maktab-internatga taqdim etish uchun maktab-internatdan belgilangan shakldagi ketish taloni beriladi. 15. Ota-onalar farzandi oʻqishni davom ettirishi uchun tanlangan maktab-internat direktoriga oʻqishga qabul qilish toʻgʻrisida ariza bilan murojaat qiladi. Arizaga maktab-internatdan ketish taloni ilova qilinadi. 16. Oʻqishni davom ettirish uchun tanlangan maktab-internat direktori ariza va maktab-internatdan ketish talonini qabul qilib olgach, shu kunning oʻzida ota-onalarga oʻquvchi taʼlim olayotgan maktab-internatga taqdim etish uchun maktab-internatga belgilangan shakldagi kelish talonini beradi. 17. Oʻquvchi taʼlim olayotgan maktab-internat direktori maktab-internatga kelish talonini qabul qilib olgach, shu kunning oʻzida oʻquvchini maktab-internat oʻquvchilari safidan chiqarish toʻgʻrisida buyruq qabul qiladi. 18. Maktab-internat direktori oʻquvchini maktab-internat oʻquvchilari safidan chiqarish toʻgʻrisidagi buyruq bilan ota-onalarni tanishtirganligi toʻgʻrisida imzo qoʻydirib, ularga quyidagi hujjatlarni taqdim etadi va hujjatlar berilganligi toʻgʻrisida tilxat oladi: oʻquvchining maktab-internat oʻquvchilari safidan chiqarilganligi toʻgʻrisidagi buyruqdan koʻchirma; oʻquvchining baholar (oʻzlashtirish) tabeli; oʻquvchining tibbiy kartasi; Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Ijtimoiy himoya milliy agentligining hududiy boshqarmalari huzurida tashkil etilgan psixologik-tibbiy-pedagogik komissiyaning (keyingi oʻrinlarda — psixologik-tibbiy-pedagogik komissiya) oʻquvchini maktab-internatga yuborish uchun asos boʻlgan xulosasi; xalq taʼlimi boshqarmasining oʻquvchini maktab-internatga yuborish toʻgʻrisidagi yoʻllanmasi. 19. Ota-onalarning hujjatlarni olganligi haqidagi tilxati, maktab-internatga kelish taloni va oʻqishni davom ettirish uchun tanlangan maktab-internat direktorining oʻquvchining oʻqishga qabul qilinganligi toʻgʻrisidagi buyrugʻidan koʻchirma oʻquvchining maktab-internatda saqlanadigan shaxsiy hujjatlar yigʻmajildiga tikib qoʻyiladi. 20. Oʻqishni davom ettirish uchun tanlangan maktab-internat direktori boshqa maktab-internatdan oʻtkazilayotgan oʻquvchining oʻquv jarayonlaridan chetda qolib ketmasligini taʼminlash uchun barcha zarur choralarni koʻrishi shart. 21. Oʻqishni davom ettirish uchun tanlangan maktab-internat direktori mazkur Tartibning 18-bandida belgilangan hujjatlarni qabul qilib olgach, shu kunning oʻzida oʻquvchini maktab-internat oʻquvchilari safiga qabul qilish toʻgʻrisida buyruq chiqaradi. 22. Maktab-internat direktori oʻquvchini maktab-internat oʻquvchilari safiga qabul qilish toʻgʻrisidagi buyruqdan koʻchirmani bir ish kuni ichida oʻquvchi ilgari taʼlim olgan maktab-internatga maʼlumot uchun yuboradi. 23. Oʻquvchini maktab-internat oʻquvchilari safidan chiqarish toʻgʻrisida yoki maktab-internat oʻquvchilari safiga qabul qilish toʻgʻrisida buyruq chiqarilgach, uch kun ichida sinf jurnali va oʻquvchilar harakati daftariga tegishli yozuv kiritiladi. 24. Oʻquvchi psixologik-tibbiy-pedagogik komissiyaning xulosasiga va aqliy layoqatiga koʻra bir maktab-internatdan boshqa turdagi maktab-internatga oʻtkazilishi mumkin. 25. Ota-onalar oʻz xohishiga koʻra oʻquv yili davomida yoki u tugaganidan soʻng farzandini bir maktab-internatdan boshqa turdagi maktab-internatga oʻtkazish huquqiga ega. 26. Ota-onalar farzandini bir maktab-internatdan boshqa turdagi maktab-internatga oʻtkazish uchun uning sabablarini koʻrsatgan holda xalq taʼlimi boshqarmasiga ariza bilan murojaat qiladi. 27. Ariza psixologik-tibbiy-pedagogik komissiya tomonidan koʻrib chiqiladi. 28. Psixologik-tibbiy-pedagogik komissiyaning ijobiy xulosasi olingach, xalq taʼlimi boshqarmasi tomonidan shu kunning oʻzida ota-onalarga oʻqishni davom ettirish uchun tanlangan maktab-internatga taqdim etish uchun oʻquvchini boshqa turdagi maktab-internatga oʻtkazish toʻgʻrisida yoʻllanma beriladi. Yoʻllanma berilganligi haqida oʻquvchi taʼlim olayotgan maktab-internatga xat orqali maʼlum qilinadi. 29. Oʻquvchi taʼlim olayotgan maktab-internat direktori xalq taʼlimi boshqarmasi tomonidan yuborilgan xatni olgach, shu kunning oʻzida oʻquvchini maktab-internat oʻquvchilari safidan chiqarish toʻgʻrisida buyruq qabul qiladi. Maktab-internat direktori mazkur buyruq bilan ota-onalarni tanishtirganligi toʻgʻrisida imzo qoʻydirib, ularga mazkur Tartibning 18-bandida belgilangan hujjatlarni taqdim etadi va hujjatlar berilganligi toʻgʻrisida tilxat oladi. 30. Ota-onalar xalq taʼlimi boshqarmasi tomonidan berilgan oʻquvchini boshqa turdagi maktab-internatga oʻtkazish toʻgʻrisidagi yoʻllanmani psixologik-tibbiy-pedagogik komissiyaning xulosasi hamda mazkur Tartibning 18-bandida belgilangan hujjatlarni ilova qilgan holda oʻqishni davom ettirish uchun tanlangan maktab-internat direktoriga taqdim etadi. Maktab-internat direktori shu kunning oʻzida oʻquvchini maktab-internat oʻquvchilari safiga qabul qilish toʻgʻrisida buyruq chiqaradi. 31. Maktab-internat direktori oʻquvchini maktab-internat oʻquvchilari safiga qabul qilish toʻgʻrisidagi buyruqdan koʻchirmani bir ish kuni ichida oʻquvchi ilgari taʼlim olgan maktab-internatga maʼlumot uchun yuboradi. 32. Ota-onalarning hujjatlarni olganligi haqidagi tilxati, xalq taʼlimi boshqarmasining oʻquvchini boshqa turdagi maktab-internatga oʻtkazish toʻgʻrisida yoʻllanma berilganligi haqidagi xati va oʻqishni davom ettirish uchun tanlangan maktab-internat direktorining oʻquvchining oʻqishga qabul qilinganligi toʻgʻrisidagi buyrugʻidan koʻchirma oʻquvchining maktab-internatda saqlanadigan shaxsiy hujjatlar yigʻmajildiga tikib qoʻyiladi. 33. Oʻqishni davom ettirish uchun tanlangan maktab-internat direktori boshqa maktab-internatdan oʻtkazilayotgan oʻquvchining oʻquv jarayonlaridan chetda qolib ketmasligini taʼminlash uchun barcha zarur choralarni koʻrishi shart. 34. Oʻquvchini maktab-internat oʻquvchilari safidan chiqarish toʻgʻrisida yoki maktab-internat oʻquvchilari safiga qabul qilish toʻgʻrisida buyruq chiqarilgach, uch kun ichida sinf jurnali va oʻquvchilar harakati daftariga tegishli yozuv kiritiladi. 35. Oʻquvchining jismoniy yoki psixik rivojlanishidagi nuqsoni yengil darajada boʻlib (psixik rivojlanishning orqada qolishi, yengil darajadagi aqli zaiflik, zaif eshituvchi, zaif koʻruvchi, bolalar serebral falaji va boshqalar), uning taʼlim-tarbiya olishi uchun zarur shart-sharoitlar yaratib berilgan taqdirda, maktab-internatdan inklyuziv sharoitda taʼlim olishi uchun maktabga oʻtkazilishi mumkin. 36. Ota-onalar oʻz xohishiga koʻra oʻquv yili davomida yoki u tugaganidan soʻng farzandini maktab-internatdan inklyuziv sharoitda taʼlim olishi uchun maktabga oʻtkazish huquqiga ega. 37. Ota-onalar farzandini maktab-internatdan maktabga oʻtkazish uchun uning sabablarini koʻrsatgan holda xalq taʼlimi boshqarmasiga ariza bilan murojaat qiladi. 38. Ariza psixologik-tibbiy-pedagogik komissiya tomonidan koʻrib chiqiladi. 39. Psixologik-tibbiy-pedagogik komissiyaning ijobiy xulosasi olingach, xalq taʼlimi boshqarmasi tomonidan shu kunning oʻzida oʻqishni davom ettirish uchun tanlangan maktabga taqdim etish uchun oʻquvchini maktabga oʻtkazish toʻgʻrisida yoʻllanma beriladi. Yoʻllanma berilganligi haqida oʻquvchi taʼlim olayotgan maktab-internatga xat orqali maʼlum qilinadi. 40. Oʻquvchi taʼlim olayotgan maktab-internat direktori xalq taʼlimi boshqarmasi tomonidan yuborilgan xatni olgach, shu kunning oʻzida oʻquvchini maktab-internat oʻquvchilari safidan chiqarish toʻgʻrisida buyruq qabul qiladi. Maktab-internat direktori mazkur buyruq bilan ota-onalarni tanishtirganligi toʻgʻrisida imzo qoʻydirib, ularga mazkur Tartibning 18-bandida belgilangan hujjatlarni taqdim etadi va hujjatlar berilganligi toʻgʻrisida tilxat oladi. 41. Ota-onalar xalq taʼlimi boshqarmasi tomonidan berilgan oʻquvchini boshqa turdagi maktab-internatga oʻtkazish toʻgʻrisidagi yoʻllanmani psixologik-tibbiy-pedagogik komissiyaning xulosasi hamda mazkur Tartibning 18-bandida belgilangan hujjatlarni ilova qilgan holda oʻqishni davom ettirish uchun tanlangan maktab direktoriga taqdim qiladi. Maktab direktori shu kunning oʻzida oʻquvchini maktab oʻquvchilari safiga qabul qilish toʻgʻrisida buyruq chiqaradi. 42. Maktab direktori oʻquvchini maktab-internat oʻquvchilari safiga qabul qilish toʻgʻrisidagi buyruqdan koʻchirmani bir ish kuni ichida oʻquvchi ilgari taʼlim olgan maktab-internatga maʼlumot uchun yuboradi. 43. Ota-onalarning hujjatlarni olganligi haqidagi tilxati, xalq taʼlimi boshqarmasining oʻquvchini maktabga oʻtkazish toʻgʻrisida yoʻllanma berilganligi haqidagi xati va oʻqishni davom ettirish uchun tanlangan maktab direktorining oʻquvchining oʻqishga qabul qilinganligi toʻgʻrisidagi buyrugʻidan koʻchirma oʻquvchining maktab-internatda saqlanadigan shaxsiy hujjatlar yigʻmajildiga tikib qoʻyiladi. 44. Oʻqishni davom ettirish uchun tanlangan maktab direktori maktab-internatdan oʻtkazilayotgan oʻquvchining oʻquv jarayonlaridan chetda qolib ketmasligini taʼminlash uchun barcha zarur choralarni koʻrishi shart. 45. Maktab-internat direktorining oʻquvchilar safidan chiqarish toʻgʻrisidagi buyrugʻi hamda maktab direktorining oʻquvchini maktab-internat oʻquvchilari safiga qabul qilish toʻgʻrisidagi buyrugʻi chiqarilgach, uch kun ichida sinf jurnali va oʻquvchilar harakati daftariga tegishli yozuv kiritiladi. 46. Ota-onalar oʻqish, ishlash, uzoq muddatli davolanish yoki boshqa maqsadlarda doimiy yoki vaqtincha yashash uchun xorijiy davlatga ketayotgan boʻlsa, farzandini doimiy yoki vaqtincha yashash uchun ketayotgan davlatdagi taʼlim muassasasiga oʻtkazish huquqiga ega. 47. Ota-onalar farzandini xorijiy davlatdagi taʼlim muassasasiga oʻtkazish uchun uning sabablarini koʻrsatgan holda maktab-internat direktori nomiga ariza bilan murojaat etadi. Arizaga Bolalar masalalari boʻyicha hududiy komissiyaning voyaga yetmaganni maktab oʻquvchilari safidan chiqarish uchun roziligi aks etgan qaroridan koʻchirma ilova qilinadi. 48. Ariza maktab-internat direktori tomonidan bir ish kuni ichida koʻrib chiqilib, oʻquvchini maktab-internat oʻquvchilari safidan chiqarish toʻgʻrisida buyruq qabul qilinadi. Maktab-internat direktori mazkur buyruq bilan ota-onalarni tanishtirganligi toʻgʻrisida imzo qoʻydirib, ularga mazkur Tartibning 18-bandida belgilangan hujjatlarni taqdim etadi va hujjatlarni olganligi toʻgʻrisida tilxat oladi. 49. Ota-onalarning hujjatlarni olganligi haqidagi tilxati oʻquvchining maktab-internatda saqlanadigan shaxsiy hujjatlar yigʻmajildiga tikib qoʻyiladi. 50. Oʻquvchilar safidan chiqarish toʻgʻrisidagi buyruq qabul qilingach, uch kun ichida sinf jurnali va oʻquvchilar harakati daftariga tegishli yozuv kiritiladi. 51. Maktab-internat direktori tomonidan xorijiy davlatdagi taʼlim muassasasiga oʻtkazilayotganligi sababli oʻquvchilar safidan chiqarilgan voyaga yetmaganlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar bazasi shakllantiriladi hamda har oʻquv yili choraklari oxirida tegishli tuman (shahar) xalq taʼlimi boʻlimiga, tuman (shahar) ichki ishlar boʻlimiga (boshqarmasiga) va Bolalar masalalari boʻyicha hududiy komissiyaga taqdim etiladi. 52. Ota-onalar xorijiy davlatda taʼlim olgan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarosi boʻlgan farzandini Oʻzbekiston Respublikasidagi maktab-internatga oʻtkazish huquqiga ega. 53. Xorijiy davlatda taʼlim olgan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarosini Oʻzbekiston Respublikasidagi maktab-internatga oʻtkazish amaldagi qonunchilik hujjatlarga muvofiq amalga oshiriladi. 54. Oʻqishni davom ettirish uchun tanlangan maktab-internatga (maktabga) oʻtkazilgan oʻquvchi oʻn kun ichida sababsiz yoki maktab-internat (maktab) rahbariyati va sinf rahbarini xabardor qilmasdan dars mashgʻulotlariga kelmasa, maktab-internat (maktab) direktori bu haqida ota-onalarni, oʻquvchining yashash joyidagi Bolalar masalalari boʻyicha hududiy komissiyani hamda oʻquvchi ilgari taʼlim olgan maktab direktorini yozma ravishda ogohlantiradi va bir vaqtning oʻzida oʻquvchining darslarga kelmaganligi sabablarini aniqlash va uni dars mashgʻulotlariga jalb etish choralarini koʻradi. 55. Jinoyat sodir etgan voyaga yetmaganlarni maktab-internat oʻquvchilari safidan chiqarish Bolalar masalalari boʻyicha hududiy komissiyaning roziligi bilan amalga oshiriladi. 56. Mazkur Tartib talablari buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonun hujjatlariga muvofiq javob beradilar. Mazkur Tartib alohida taʼlim ehtiyoji boʻlgan oʻquvchilarni (keyingi oʻrinlarda — oʻquvchilar) jismoniy, aqliy, sensor (sezgi) yoki ruhiy nuqsonlari boʻlgan bolalar (shaxslar) uchun davlat ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalari (maktablar, maktab-internatlar) (keyingi oʻrinlarda — maktab-internat)dan Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Ijtimoiy himoya milliy agentligi muassasasiga oʻtkazishni belgilaydi. 1. Mazkur tartibda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi: Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi muassasasi (keyingi oʻrinlarda — davolash-profilaktika muassasasi) — ruhiy va asab tizimi kasalliklari va ularning asoratlari, sil kasalligining barcha turlari va davrlarida davolanish uchun moʻljallangan shifoxonalar hamda barcha turdagi bolalar sanatoriylari; Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Ijtimoiy himoya milliy agentligi muassasasi (keyingi oʻrinlarda — “Gʻamxoʻrlik” markazi) — Oʻzbekiston Respublikasida doimiy yashaydigan, ruhiyatida sezilarli yoki ancha sezilarli nuqsonlar bor boʻlgan, 4 yoshdan 18 yoshgacha nogiron bolalar uchun davlat tibbiy-ijtimoiy muassasasi. 2. Oʻquvchilarni maktab-internatdan davolash-profilaktika muassasasi yoki “Gʻamxoʻrlik” markaziga oʻtkazish maktab-internat pedagogik kengashining qaroriga asosan, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Ijtimoiy himoya milliy agentligining hududiy boshqarmalari huzuridagi bolalarni ixtisoslashtirilgan muassasalarga (maktab, maktab-internatlarga) yuborish boʻyicha psixologik-tibbiy-pedagogik komissiyaning (keyingi oʻrinlarda — psixologik-tibbiy-pedagogik komissiya) xulosasiga koʻra, oʻquvchining ota-onasi yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxslarning (keyingi oʻrinlarda — ota-onalar) roziligi bilan amalga oshiriladi. 3. Maktab-internat rahbariyati mazkur turdagi ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasida oʻqishga layoqati boʻlmagan oʻquvchilarni davolash-profilaktika muassasasi yoki “Gʻamxoʻrlik” markaziga joylashtirishga koʻmaklashishi shart. 4. Oʻquvchilarni maktab-internatdan davolash-profilaktika muassasasiga hamda “Gʻamxoʻrlik” markaziga oʻtkazish bepul amalga oshiriladi. 5. Oʻquvchining ota-onasi va maktab-internat rahbariyati tibbiy-ijtimoiy reabilitatsiyaga muhtoj oʻquvchini oʻquv yili davomida yoki u tugaganidan soʻng davolash-profilaktika muassasasiga vaqtinchalik oʻtkazish tashabbusi bilan chiqish huquqiga ega. 6. Oʻquvchini maktab-internatdan davolash-profilaktika muassasasiga oʻtkazish uchun uning ota-onasi oʻtkazish sabablarini, davolash-profilaktika muassasasi nomini koʻrsatgan holda maktab-internat direktoriga ariza bilan murojaat qiladi. Arizaga bolaning rivojlanish tarixidan mufassal koʻchirma hamda tibbiyot muassasasi davolovchi vrachining oʻquvchini davolash-profilaktika muassasasiga oʻtkazish zarurligi toʻgʻrisidagi xulosasi ilova qilinadi. 7. Quyidagi hollarda maktab-internat rahbariyati ota-onalarning yozma roziligini olgan holda oʻquvchini davolash-profilaktika muassasasiga oʻtkazish choralarini koʻrishi lozim: maktab-internat tibbiyot xodimi tomonidan oʻquvchini davolash-profilaktika muassasasiga oʻtkazish toʻgʻrisida tavsiya berilganda; tibbiy koʻrik paytida oʻquvchining fiziologik va jismoniy holatida salbiy oʻzgarishlar aniqlanib, uni statsionar sharoitda davolash lozim deb topilganda. 8. Ota-onalarning arizasi yoki yozma roziligiga asosan ushbu masala maktab-internatning pedagogik kengashi tomonidan koʻrib chiqiladi. Pedagogik kengash qaroriga asosan maktab-internat direktori psixologik-tibbiy-pedagogik komissiyaga tegishliligiga koʻra quyidagi hujjatlarni taqdim etadi: bolaning rivojlanish tarixidan mufassal koʻchirma hamda tibbiyot muassasasi davolovchi vrachining oʻquvchini davolash-profilaktika muassasasiga oʻtkazish zarurligi toʻgʻrisidagi xulosasi; maktab-internat tibbiyot xodimining oʻquvchini davolash-profilaktika muassasasiga oʻtkazish toʻgʻrisidagi tavsiyanomasi; oʻquvchining fiziologik va jismoniy holatida salbiy oʻzgarishlar aniqlanganligi haqida tibbiy koʻrikdan oʻtkazgan vrachning xulosasi. 9. Taqdim etilgan hujjatlar psixologik-tibbiy-pedagogik komissiya tomonidan koʻrib chiqiladi. 10. Oʻquvchini davolash-profilaktika muassasasiga qabul qilish uchun ota-onalar yoki maktab-internat rahbariyati tomonidan quyidagi hujjatlar taqdim etiladi: psixologik-tibbiy-pedagogik komissiyaning xulosasi; maktab-internat tomonidan berilgan oʻquvchi taʼlim olayotgan sinf koʻrsatilgan maʼlumotnoma; maktab-internat tomonidan berilgan psixologik-pedagogik tavsifnoma. 11. Oʻquvchi davolash-profilaktika muassasasiga qabul qilingach, unga kasallik tarixi ochiladi hamda shu kun oʻquvchi davolash-profilaktika muassasasiga oʻtkazilgan kun hisoblanadi. Davolash-profilaktika muassasasi shu kunning oʻzida oʻquvchining ota-onasiga va maktab-internatga oʻquvchining davolash-profilaktika muassasasiga qabul qilinganligi toʻgʻrisida maʼlumotnoma taqdim etadi. 12. Oʻquvchining davolash-profilaktika muassasasidagi davolanish muddati tugaganidan soʻng uning ota-onasiga yoki maktab-internatga davolash-profilaktika muassasasi rahbari tomonidan imzolangan va muhr bilan tasdiqlangan sinf jurnalidan koʻchirilgan baholash qaydnomasi hamda oʻquvchining davolash-profilaktika muassasasida davolanganligi toʻgʻrisida maʼlumotnoma beriladi. 13. Oʻquvchining ota-onasi va maktab-internat rahbariyati maktab-internatda taʼlim olishga layoqatsiz, ruhiyatida sezilarli nuqsonlar mavjud boʻlgan, doimiy tibbiy-ijtimoiy yordamga muhtoj (etiologiyasi har xil boʻlgan oʻrtacha darajadagi aqliy zaiflik (ogʻirlashgan shakli), ogʻir va chuqur darajadagi aqliy zaiflik va hokazo) nogiron oʻquvchilarni maktab-internatdan “Gʻamxoʻrlik” markaziga oʻtkazish tashabbusi bilan chiqish huquqiga ega. 14. Oʻquvchini maktab-internatdan “Gʻamxoʻrlik” markaziga oʻtkazish uchun uning ota-onasi oʻtkazish sabablarini, “Gʻamxoʻrlik” markazi nomini koʻrsatgan holda maktab-internat direktoriga ariza bilan murojaat qiladi. Arizaga bolaning rivojlanish tarixidan mufassal koʻchirma hamda tibbiyot muassasasi davolovchi vrachining oʻquvchini “Gʻamxoʻrlik” markaziga oʻtkazish zarurligi toʻgʻrisidagi xulosasi ilova qilinadi. 15. Quyidagi hollarda maktab-internat rahbariyati ota-onalarning yozma roziligini olgan holda oʻquvchini “Gʻamxoʻrlik” markaziga oʻtkazish choralarini koʻrishi lozim: maktab-internat tibbiyot hamda pedagog xodimlari tomonidan muassasa rahbariyatiga oʻquvchini “Gʻamxoʻrlik” markaziga oʻtkazish toʻgʻrisida tavsiya berilganda; tibbiy koʻrik paytida oʻquvchining fiziologik va jismoniy holatida salbiy oʻzgarishlar aniqlanib, uni “Gʻamxoʻrlik” markaziga oʻtkazish lozim deb topilganda. 16. Ota-onalarning arizasi yoki yozma roziligiga asosan ushbu masala maktab-internatning pedagogik kengashi tomonidan koʻrib chiqiladi. Pedagogik kengash qaroriga asosan maktab-internat direktori psixologik-tibbiy-pedagogik komissiyaga tegishliligiga koʻra quyidagi hujjatlarni taqdim etadi: bolaning rivojlanish tarixidan mufassal koʻchirma hamda tibbiyot muassasasi davolovchi shifokorining oʻquvchini “Gʻamxoʻrlik” markaziga oʻtkazish zarurligi toʻgʻrisidagi xulosasi; maktab-internat tibbiyot hamda pedagog xodimlarining oʻquvchini “Gʻamxoʻrlik” markaziga oʻtkazish toʻgʻrisidagi tavsiyanomasi; oʻquvchining fiziologik va jismoniy holatida salbiy oʻzgarishlar aniqlanganligi haqida tibbiy koʻrikdan oʻtkazgan vrachning xulosasi. 17. Taqdim etilgan hujjatlar psixologik-tibbiy-pedagogik komissiya tomonidan koʻrib chiqiladi. 18. Psixologik-tibbiy-pedagogik komissiyaning oʻquvchini “Gʻamxoʻrlik” markaziga oʻtkazish toʻgʻrisidagi xulosasiga muvofiq oʻquvchi taʼlim olayotgan maktab-internat direktori oʻquvchini maktab-internat oʻquvchilari safidan chiqarish toʻgʻrisida buyruq qabul qiladi. 19. Oʻquvchini maktab-internat oʻquvchilari safidan chiqarish toʻgʻrisida buyruq chiqarilgach, uch kun ichida sinf jurnali va oʻquvchilar harakati daftariga tegishli yozuv kiritiladi. 20. “Gʻamxoʻrlik” markaziga oʻtkazish uchun maktab-internat oʻquvchilari safidan chiqarilgan oʻquvchining ota-onasiga maktab-internat rahbariyati tomonidan quyidagi hujjatlar taqdim etiladi: oʻquvchining maktab-internat oʻquvchilari safidan chiqarilganligi toʻgʻrisidagi buyruqdan koʻchirma; oʻquvchining baholar (oʻzlashtirish) tabeli; oʻquvchining tibbiy kartasi; maktab-internat tomonidan berilgan psixologik-pedagogik tavsifnoma. 21. Mazkur Tartib talablarining buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonun hujjatlariga muvofiq javob beradilar. 1. Ushbu Nizom jismoniy, aqliy, sensor yoki ruhiy nuqsonlari boʻlgan, shuningdek, uzoq vaqt davolanishga muhtoj boʻlgan bolalarning uyda yakka tartibda taʼlim olishlarini tashkil etish tartibini belgilaydi. 2. Uyda yakka tartibda taʼlim olish jismoniy, aqliy, sensor yoki ruhiy nuqsonlari boʻlgan, shuningdek, uzoq vaqt davolanishga muhtoj va tibbiy koʻrsatmalarga koʻra doimiy yoki vaqtincha umumiy oʻrta taʼlim tashkilotlari va jismoniy, aqliy, sensor yoki ruhiy nuqsonlari boʻlgan bolalar uchun davlat ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalari (maktablar, maktab-internatlar)ga (keyingi oʻrinlarda — maktab) qatnay olmaydigan bolalar (keyingi oʻrinlarda — oʻquvchilar) uchun tashkil etiladi. Oʻquvchilarning taʼlim olish huquqini taʼminlash maqsadida maktabning tegishli sinfida oʻqiyotgan bolalardan ikki yoshga oshgan oʻquvchilarni ham ushbu sinfda uyda yakka tartibda taʼlim olishga jalb qilishga ruxsat etiladi. 3. Uyda yakka tartibda taʼlim berishning asosiy maqsadi oʻquvchilarning taʼlim olishga boʻlgan huquqlarini taʼminlash hamda ularning taʼlim olishlari uchun zarur sharoit yaratishdan iborat. 4. Quyidagilar uyda yakka tartibda taʼlim berishning asosiy vazifalari hisoblanadi: oʻquvchilarning umumiy oʻrta taʼlimning davlat taʼlim standartlari hamda ular asosida ishlab chiqilgan (aqli zaif bolalar uchun) maxsus taʼlim talablariga muvofiq bilim olishlarini taʼminlash; barkamol, jismonan va maʼnaviy sogʻlom shaxsni voyaga yetkazish, oʻquvchilarda madaniy-maʼrifiy qadriyatlarni, fuqarolik va vatanparvarlik hislarini shakllantirish; taʼlim berish jarayonida oʻquvchilarning sogʻligʻini himoyalovchi dars jadvaliga rioya etilishini taʼminlash. 5. Maktab direktorlari maktab joylashgan hududda yashaydigan oʻquvchilarni aniqlaydilar, roʻyxatga oladilar hamda ularni uyda yakka tartibda taʼlim olish uchun jalb qilish choralarini koʻradilar. 6. Oʻquvchining uyda yakka tartibda taʼlim olishini belgilash uning doimiy yashash joyidagi tuman (shahar) davolash-profilaktika muassasalarida faoliyat koʻrsatayotgan tibbiy-maslahat komissiyasining (keyingi oʻrinlarda — tibbiy-maslahat komissiyasi) tibbiy xulosasiga asosan tuman (shahar) xalq taʼlimi boʻlimi tomonidan amalga oshiriladi. 7. Mazkur Nizomga 1-ilovaga muvofiq Uyda yakka tartibda taʼlim olish uchun asos boʻladigan kasalliklar roʻyxatida belgilangan kasallik (patologik holat) alomatlari boʻlgan oʻquvchining ota-onasi yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxslar (keyingi oʻrinlarda — ota-onalar), oʻquvchini tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uchun tibbiy-maslahat komissiyasiga murojaat qiladi. Tibbiy-maslahat komissiyasiga oʻquvchining kasallik tarixidan koʻchirma, kasallik boʻyicha maxsus davolash-profilaktika muassasalarining xulosasi, zaruratga koʻra boshqa diagnostika tekshiruvlari natijalari taqdim etiladi. 8. Tibbiy koʻrik tibbiy-maslahat komissiyasiga murojaat qilingan kundan boshlab uch kun ichida oʻtkaziladi. Tibbiy koʻrik natijasiga koʻra, oʻquvchida uyda yakka tartibda taʼlim olish uchun asos boʻladigan kasalliklar (patologik holatlar) mavjudligi aniqlanganda, tibbiy-maslahat komissiyasi tomonidan ushbu Nizomga 2-ilovaga muvofiq shaklda Oʻquvchining uyda yakka tartibda taʼlim olishga muhtojligi toʻgʻrisida tibbiy xulosa (keyingi oʻrinlarda — tibbiy xulosa) rasmiylashtiriladi. 9. Tibbiy xulosa olti oy muddatga yoxud toʻliq oʻquv yiliga beriladi hamda tibbiy-maslahat komissiyasining raisi, aʼzolari va uning ishiga jalb qilingan boshqa mutaxassislar tomonidan imzolanib, davolash-profilaktika muassasasining muhri bilan tasdiqlanadi. Tibbiy xulosa ota-onalarga tibbiy koʻrik oʻtkazilgan kunning oʻzida taqdim etiladi. 10. Ota-onalar farzandlarining uyda yakka tartibda taʼlim olishlarini tashkil etish toʻgʻrisidagi ariza bilan maktab direktori nomiga murojaat qiladilar. Arizaga quyidagi hujjatlar ilova qilinadi: oʻquvchining tugʻilganlik toʻgʻrisidagi guvohnomasi nusxasi; oʻquvchining baholar (oʻzlashtirish) tabeli (taʼlim olgan boʻlsa); tibbiy-maslahat komissiyasining tibbiy xulosasi. 11. Maktab direktori arizani qabul qilib olgach, uch kun ichida oʻquvchini uyda yakka tartibda taʼlim olishga jalb qilish haqida tuman (shahar) xalq taʼlimi boʻlimiga ota-onalar tomonidan taqdim etilgan hujjatlarning nusxalarini ilova qilgan holda yozma murojaat qiladi. 12. Tuman (shahar) xalq taʼlimi boʻlimi mudiri hujjatlarni qabul qilib olgach, uch kun ichida oʻqitish muddati, maktabning raqami va muayyan sinfni koʻrsatgan holda oʻquvchini uyda yakka tartibda taʼlim olishga jalb qilish toʻgʻrisidagi buyruqni qabul qiladi va uning nusxasini maktabga yuboradi. 13. Uyda yakka tartibda taʼlimni tashkil etishda maktabda asosiy ish joyi sifatida ishlamaydigan oʻqituvchilar yoki mutaxassislar jalb qilinishi mumkin. Oʻquvchida bir vaqtning oʻzida bir necha kasallik turlari uchrasa yoki unga fan oʻqituvchilaridan tashqari boshqa mutaxassislar (logoped, psixolog, defektolog va boshqalar) maktabda boʻlmagan taqdirda, boshqa taʼlim muassasalaridan oʻrindoshlik asosida jalb qilinadi. Oʻquvchiga fan oʻqituvchilaridan tashqari mutaxassislarni biriktirish uchun tuman (shahar) xalq taʼlimi boʻlimlari masʼul hisoblanadi. 14. Maktab direktori tuman (shahar) xalq taʼlimi boʻlimining tegishli buyrugʻini olgach, uch kun ichida oʻquvchiga uyda yakka tartibda taʼlim beruvchi oʻqituvchilarni biriktirish toʻgʻrisida buyruq chiqaradi. Oʻquvchi yoshi, psixik holati, avval qaysi sinfgacha oʻqiganligi inobatga olinib muayyan sinf jurnali va oʻquvchilar harakati daftaridagi roʻyxatga kiritiladi. 15. Ota-onalarning istagiga koʻra, oʻquvchiga jismoniy, aqliy, sensor yoki ruhiy nuqsonlari boʻlgan bolalar uchun davlat ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalari tomonidan uyda yakka tartibda taʼlim berish tashkil qilinishi mumkin. Mazkur toifadagi oʻquvchilarga Qoraqalpogʻiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi, viloyatlar xalq taʼlimi boshqarmalari va Toshkent shahar xalq taʼlimi bosh boshqarmasi huzurida tashkil etilgan psixologik-tibbiy-pedagogik komissiya xulosasi va ushbu organlarning yoʻllanmasi asosida uyda yakka tartibda taʼlim berish tashkil qilinadi. 16. Uzoq vaqt davolanishga muhtojligi sababli maktabga bora olmaydigan oʻquvchilarga mehnatga layoqatsizlik maʼlumotnomasiga asosan oʻquv mashgʻulotlaridan ozod etilgan kunlar oraligʻida uyda yakka tartibda taʼlim olish tashkil etiladi. Mehnatga layoqatsizlik maʼlumotnomasida koʻrsatilgan muddat tugagach, maktab direktorining buyrugʻiga muvofiq oʻquvchiga uyda yakka tartibda taʼlim berish toʻxtatiladi va u maktabning tegishli sinfiga qaytariladi. 17. Tuman (shahar) xalq taʼlimi boʻlimlari maktab direktorlari tomonidan oʻquvchilarni taʼlim olishga jalb qilish choralari koʻrilishi hamda ular uchun taʼlim jarayoni tashkil etilishini nazorat qiladilar. 18. Oʻquvchiga Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan tasdiqlangan oʻquv rejasi asosida taʼlim-tarbiya beriladi. Oʻquv rejasidagi haftalik soatlar miqdori 1 — 4-sinflar uchun 8 soat, 5 — 9-sinflar uchun 10 soatni, 10-11-sinflar uchun 12 soatni tashkil qiladi. 19. Dars jadvali maktab tomonidan oʻquvchining sogʻligʻi holatini inobatga olib, ota-onalar bilan kelishgan holda mazkur Nizomga 3-ilovaga muvofiq shaklda ishlab chiqiladi hamda maktab direktori tomonidan tasdiqlanadi. Dars jadvali haftasiga kamida uch kunga moslab tuziladi. 20. Oʻquvchining qiziqishi va qobiliyatini hisobga olib, ota-onalarning arizasiga muvofiq oʻquv rejasida koʻrsatilgan fanlarni umumiy soatlar miqdoridan oshmagan holda 1 soatga oʻzgartirishga yoʻl qoʻyiladi. Bunday oʻzgartirish maktab direktorining buyrugʻiga muvofiq oʻquv rejasidagi bitta fanni boshqa bir fan bilan almashtirish hisobiga amalga oshiriladi. 21. Jismoniy rivojlanishida nuqsoni boʻlgan oʻquvchilarga uyda yakka tartibda taʼlim berish maktabning oʻquv dasturi, psixik rivojlanishida nuqsoni boʻlgan oʻquvchilarga uyda yakka tartibda taʼlim berish esa — aqli zaif bolalar uchun jismoniy, aqliy, sensor yoki ruhiy nuqsonlari boʻlgan bolalar uchun davlat ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarining oʻquv dasturi asosida tashkil etiladi. 22. Dars soatining davomiyligi jismoniy rivojlanishida nuqsoni boʻlgan oʻquvchilar uchun 45 daqiqa, psixik rivojlanishida nuqsoni boʻlgan oʻquvchilar uchun 40 daqiqadan iborat boʻladi. Dars mashgʻulotlarida oʻquvchining olgan baholari ushbu Nizomga 4-ilovada keltirilgan shaklga muvofiq har bir fan boʻyicha alohida yuritiladigan baholash daftariga qayd etib boriladi. Oʻquvchining baholash daftariga qoʻyilgan baholar oʻquvchi roʻyxatda turgan maktabning sinf jurnaliga yoki oʻquvchilarning davomati va oʻzlashtirishini hisobga olish elektron tizimiga kiritib boriladi. 23. Ota-onalar tomonidan baholash daftariga oʻqituvchilar tomonidan dars mashgʻulotlari oʻtkazilganligini tasdiqlovchi imzo qoʻyiladi. Oʻquvchi olgan baholarning sanasi va dars mashgʻulotining mavzusi sinf jurnalidagi sana va mavzuga toʻgʻri kelmasligi mumkin. 24. Oʻquvchi ogʻir miya jarohatlari, bosh miyada boʻlgan jarrohlik operatsiyalari, shuningdek, kasalligi zoʻraygan davrda yoki oʻquvchining taʼlim olishiga toʻsqinlik qiladigan boshqa holatlarda tibbiy-maslahat komissiyasining xulosasiga asosan, unda koʻrsatilgan muddatga oʻqishdan ozod etilishi mumkin. 25. Oʻquvchilar uchun bosqichli nazorat va yakuniy davlat attestatsiyasi maktab direktorining buyrugʻiga muvofiq oʻquvchining sogʻligʻi holatini inobatga olib oʻquvchining uyida yoki maktabda tashkil etiladi. 26. Yakuniy davlat attestatsiyasini muvaffaqiyatli topshirgan oʻquvchiga taʼlim olganligi toʻgʻrisida davlat namunasidagi hujjat beriladi. Mazkur hujjatga oʻquv rejasi boʻyicha oʻquvchi tomonidan oʻzlashtirilgan fanlar uchun baho qoʻyiladi, dars mashgʻulotlari oʻtilmagan fanlarga baho qoʻyilmaydi hamda uning oʻrniga “ozod etilgan” degan soʻzlar yozib qoʻyiladi. 27. Dars mashgʻulotlarining oʻqituvchilar tomonidan oʻz vaqtida va sifatli olib borilishi hamda oʻquv dasturlarining toʻliq bajarilishi maktabning oʻquv ishlari boʻyicha direktor oʻrinbosari tomonidan nazorat qilinadi. 28. Uyda yakka tartibda taʼlimni tashkil etishda maktab direktorining huquqlari quyidagilardan iborat: uyda yakka tartibda taʼlim olishga jalb qilinishi lozim boʻlgan oʻquvchilar roʻyxatini shakllantirish jarayonida yuridik va jismoniy shaxslardan zarur maʼlumotlarni soʻrab olish; ota-onalardan dars jadvaliga muvofiq mashgʻulotlarning oʻz vaqtida oʻtkazilishi uchun sharoit yaratishni talab qilish; tuman (shahar) xalq taʼlimi boʻlimlariga uyda yakka tartibda taʼlim berishning oʻquv dasturlarini takomillashtirish, interaktiv usullar va yangi pedagogik texnologiyalardan foydalanish borasidagi takliflar bilan murojaat qilish. Maktab direktori qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin. 29. Uyda yakka tartibda taʼlimni tashkil etishda maktab direktorining majburiyatlari quyidagilardan iborat: oʻquvchini jonkuyar va masʼuliyatli mutaxassis oʻqituvchi bilan taʼminlash; oʻquvchining imkoniyati va qobiliyatiga mos ravishda taʼlim-tarbiya berilishini taʼminlash; oʻquvchining maktab oʻquvchilari va jamoasi bilan ijtimoiy muloqotda boʻlishini taʼminlash; ota-onalarning taʼlim jarayoni bilan bogʻliq murojaatlarini oʻz muddatida koʻrib chiqish va ularda koʻtarilgan masalalarni hal etish choralarini koʻrish. Maktab direktori zimmasiga qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa majburiyatlar ham yuklatilishi mumkin. 30. Maktab direktori oʻquvchining sogʻligʻi holatini inobatga olib uning sogʻlom bolalar bilan oʻzaro muloqot qilish malakasini rivojlantirish hamda hayotga ijtimoiylashuviga koʻmaklashish maqsadida oʻquvchini inklyuziv sharoitda taʼlim olishi uchun maktabdagi dars mashgʻulotlariga, darsdan tashqari oʻtkaziladigan maʼnaviy-maʼrifiy tadbirlarga hamda korreksion-rivojlantiruvchi mashgʻulotlarga jalb qilishi mumkin. 31. Uyda yakka tartibda taʼlimni tashkil etishda sinf rahbarining majburiyatlari quyidagilardan iborat: dars mashgʻulotlarining olib borilishini nazorat qilish; ota-onalar va oʻquvchining oʻqituvchilar bilan muntazam hamkorligini taʼminlash; oʻquvchining sogʻligʻi holatini inobatga olib ota-onalar bilan kelishgan holda uni maktabda yoki sinfda oʻtkaziladigan maʼnaviy-maʼrifiy tadbirlarga taklif etish. 32. Uyda yakka tartibda taʼlimni tashkil etishda oʻqituvchining majburiyatlari quyidagilardan iborat: oʻquvchining imkoniyatlari va tibbiy xulosani inobatga olgan holda oʻquv dasturlarining oʻzlashtirilishini taʼminlash; oʻquvchilarning jismoniy va psixik rivojlanishini taʼminlash, atrof muhit va ijtimoiy hodisalar haqidagi tasavvurlarini kengaytirish; oʻquvchining maʼnaviy-axloqiy sifatlarini yuksaltirish hamda estetik did va his-tuygʻularini tarbiyalash; oʻquvchida darsliklar, badiiy adabiyotlar va boshqa manbalar bilan mustaqil ishlash malakasini rivojlantirish; dars mashgʻulotlari rejasini tuzish; dars mashgʻulotlariga oid boʻlgan hujjatlarni oʻz vaqtida yuritish hamda oʻquvchining oʻzlashtirishi boʻyicha baholash daftariga qoʻyilgan baholarni sinf jurnaliga yoki oʻquvchilarning davomati va oʻzlashtirishini hisobga olish elektron tizimiga kiritib borish. Sinf rahbari va oʻqituvchilar qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa huquq va majburiyatlarga ham ega boʻlishi mumkin. 33. Oʻquvchiga taʼlim berayotgan oʻqituvchilarga belgilangan tartibda qoʻshimcha haq va yoʻl haqi kompensatsiyasi toʻlanadi. 34. Uyda yakka tartibda taʼlimni tashkil etishda ota-onalarning huquqlari quyidagilardan iborat: farzandining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish; dars mashgʻulotlarining oʻz vaqtida oʻtkazilishini nazorat qilish; oʻqituvchining ruxsati bilan dars mashgʻulotlarida qatnashish; farzandining taʼlim-tarbiya olishi uchun zarur hollarda oʻqituvchi, psixolog, defektolog va boshqalardan maslahat olish; farzandiga taʼlim berayotgan oʻqituvchi faoliyatidan qoniqmagan taqdirda, uni boshqa oʻqituvchi bilan almashtirish toʻgʻrisida maktab rahbariyatiga murojaat etish; dars jadvalini tuzish, oʻquv dasturlarini belgilash boʻyicha takliflar berish. Ota-onalar qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin. 35. Uyda yakka tartibda taʼlimni tashkil etishda ota-onalarning majburiyatlari quyidagilardan iborat: farzandining taʼlim olishga boʻlgan qiziqishini qoʻllab-quvvatlash; vrach tavsiyalari va farzandining kun tartibi toʻgʻrisida oʻqituvchini oʻz vaqtida xabardor qilish; dars mashgʻulotlarining olib borilishi hamda oʻqituvchi faoliyati uchun zarur shart-sharoit yaratish; oʻquvchining sogʻligʻi toʻgʻrisida maktab rahbariyatini oʻz vaqtida xabardor qilish; oʻqituvchi dars mashgʻulotlariga kelmay qoʻygan taqdirda, bu haqda maktab rahbariyatini xabardor qilish; farzandi tomonidan uy vazifalarining bajarilishini taʼminlash. Ota-onalar zimmasiga qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa majburiyatlar ham yuklatilishi mumkin. 36. Mazkur Nizom talablarining buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonun hujjatlariga muvofiq javob beradilar. T/r Kasallikning nomlanishi va patologik holatlari Uyda yakka tartibda taʼlim olish muddati I. Somatik kasalliklar 1. Biriktiruvchi toʻqimaning tizimli shikastlanishi (tizimli qizil yugurik, dermatopoliomiozit), yoshlar revmatoid artriti va tugunchali periarteritning ogʻir turlari 6 oy 2. Yurak va qon aylanish tizimining tugʻma nuqsonlari (dekompesatsiya davri, turgʻun yurak va qon aylanishi yetishmovchiligining II va III darajasi) 6 oy 3. Ogʻir darajadagi tetrada Fallo kasalligi oʻquv yili 4. Tugʻma va orttirilgan tusdagi oʻpka-bronx kasalliklarining II va III darajali turgʻun nafas yetishmovchiligi 6 oy 5. Astmaning ogʻir darajasi (haftada bir necha marta yoki har kuni xuruj qilganda) oʻquv yili 6. Surunkali glomerulonefrit (buyrak funksiyasi buzilishining yaqqol klinik koʻrinishida, qaytalash davridagi sitostatik va steiroid davo oʻtkazilgan davrida) oʻquv yili 7. Surunkali piyelonefrit va surunkali obstruktiv piyelonefrit (buyrak funksiyasi buzilishining yaqqol klinik koʻrinish davri) oʻquv yili 8. Oʻtkir glomerulonefrit birlamchi davolashdan soʻng remissiya davrigacha, birlamchi va ikkilamchi nefrotik sindromi steroid va sitostatik davo oʻtkazilgan davrida oʻquv yili 9. Turli organlarning xavfli oʻsmalari oʻquv yili 10. Mukovissedozning ogʻir turi 6 oy 11. Seliakiyaning ogʻir turi (asoratlar bilan kechish davri) 6 oy 12. Nospetsifik yarali kolitning ogʻir turi (qaytalanuvchi kechishi) 6 oy 13. Kron kasalligining ogʻir darajasi (asoratlar bilan kechish davri) 6 oy 14. Jigar sirrozining dekompensatsiya darajasi oʻquv yili 15. Nomaʼlum etiologiyali oqsil-energetik yetishmovchiligining ogʻir darajasi (vazn tanqisligi 30% va undan ortiq holatlarda) 6 oy 16. Oʻtkir leykoz, aplastik kamqonliklar, irsiy gemolitik kamqonliklar oʻquv yili 17. Ogʻir gemorragik kriz bilan kechuvchi doimo qaytalanib turuvchi surunkali trombotsitopatiya, trombotsitopenik purpura, gemofiliya, Villibrand va Glnsman kasalliklari 6 oy 18. Tugʻma va orttirilgan immun tanqisligi holatlari oʻquv yili II. Psixonevrologik kasalliklar 1. Ruhiy holati buzilganligi (shizofreniya, psixozning zoʻraygan davri) oʻquv yili 2. Ogʻir nevrozlar (nevrasteniya, psixoasteniya), nevroz holatlarining zoʻraygan davri, shu jumladan, enkoprez, kunduzgi turgʻun enurez, dekompensatsiya davridagi duduqlanish oʻquv yili 3. Turli etiologiyali yaqqol koʻrinadigan ensefaloastenik holatlar (travmatik, yuqumli, somatik) oʻquv yili 4. Psixopatiyalar, dekompensatsiya davridagi psixopatik holatlar oʻquv yili 5. Epilepsiyaning zoʻraygan davrida oʻquv yili 6. Mustaqil harakat qila olmaslikka olib kelgan tayanch-harakat aʼzolarining buzilishi oʻquv yili 7. Bolalar serebral falaji va uning asoratlari (yengil turi) oʻquv yili 8. Bolalar autizmi (xulq-atvor buzilishlari bilan, oʻz-oʻzini boshqara olmaydigan harakatlar sindromi) oʻquv yili 9. Miopatiya. Miasteniyaning tarqalgan shakli oʻquv yili 10. Asab tizimining demiyelinlashtiruvchi kasalliklari (yaqqol namoyon boʻlgan klinika davri) oʻquv yili III. Xirurgik kasalliklar 1. Tayanch aʼzolarining falaji va toz suyaklari faoliyatining buzilishi bilan bogʻlangan orqa miya churrasi oʻquv yili 2. Siydik tuta olmaslik, siydik pufagining ekstrofiyasi, siydik yoʻllarining atoniyasi dekompensatsiyalangan shakli. Najas tuta olmasligi oʻquv yili 3. Orqa chiqaruv yoʻllarining atreziyasi 6 oy 4. Turli kasalliklarda oyoqlarning falaji oʻquv yili 5. Surunkali tayanch-harakat aʼzolari kasalligi (surunkali osteomiyelit suyak sili, osteoxondropatiya) oʻquv yili 6. Bosh miya operatsiyasidan keyingi asoratlangan holatlar oʻquv yili 7. Tayanch-harakat tizimida oʻtkazilgan operatsiyalardan keyingi reabilitativ davr 6 oydan 1 yilgacha IV. Teri kasalliklari 1. Tugʻma bullezepidermoliz oʻquv yili 2. Tugʻma ixtiozning zoʻraygan davri 6 oy 3. Eritrodermiya psoriazining yiringli turi 6 oy 4. Artropatik psoriazi 6 oy 5. Oʻtkir teri sil kasalligi oʻquv yili Oʻquvchining uyda yakka tartibda taʼlim olishga muhtojligi toʻgʻrisida TIBBIY XULOSA (umumiy oʻrta taʼlim muassasasiga taqdim etiladigan qismi) 20__ yil “___”___________ ____-son ____________________________________________________________________________ (davolash-profilaktika muassasasining nomi) 1. Oʻquvchining familiyasi, ismi, otasining ismi ____________________________________2. Oʻquvchining tugʻilgan sanasi (yil, kun, oy) ________________________________________3. Oʻquvchining doimiy yashash joyi ________________________________________________4. Oʻquvchining oʻqish joyi _______________________________________________________5. Tashxis (kasallikning nomi, patologik holati) ____________________________________Asosiy _____________________________________________________________________Asorati _____________________________________________________________________Qoʻshimcha tashxis ______________________________________________________________6. Oʻquvchini tibbiy koʻrikdan oʻtkazish natijalariga koʻra tibbiy-maslahat komissiyasi tomonidan unda Uyda yakka tartibda taʼlim olish uchun asos boʻladigan kasalliklar roʻyxatining ____-boʻlimi ____-bandida nazarda tutilgan kasallik ______________________ ____________________________________________ mavjudligi haqida xulosaga qilindi. (kasallik nomi, patologik holat yoziladi) 7. Xulosaning amal qilish muddati 20___ yil “____”_____________gacha8. Qayta tibbiy koʻrikdan oʻtish sanasi 20___ yil “____”_____________ gacha Tibbiy-maslahat komissiyasi raisi __________ ___________________ (imzo) (F.I.O.) Tibbiy-maslahat komissiyasi aʼzolari va mutaxassislar __________ ___________________ M.Oʻ. (imzo) (F.I.O.) __________ ___________________ (imzo) (F.I.O.) __________ ___________________ (imzo) (F.I.O.) __________ ___________________ (imzo) (F.I.O.) Oʻquvchining uyda yakka tartibda taʼlim olishga muhtojligi toʻgʻrisidaTIBBIY XULOSANING KORESHOGI(davolash-profilaktika muassasasida qoladigan qismi) 20___ yil “____”_____________ _____-son ____________________________________________________________________________ (davolash-profilaktika muassasasining nomi) 1. Oʻquvchining familiyasi, ismi, otasining ismi ____________________________________2. Oʻquvchining tugʻilgan sanasi (yil, kun, oy) ________________________________________3. Oʻquvchining doimiy yashash joyi ________________________________________________4. Oʻquvchining oʻqish joyi _______________________________________________________5. Tashxis (kasallikning nomi, patologik holati) ____________________________________Asosiy _____________________________________________________________________Asorati _____________________________________________________________________Qoʻshimcha tashxis ______________________________________________________________6. Oʻquvchini tibbiy koʻrikdan oʻtkazish natijalariga koʻra tibbiy-maslahat komissiyasi tomonidan unda Uyda yakka tartibda taʼlim olish uchun asos boʻladigan kasalliklar roʻyxatining ____-boʻlimi ____-bandida nazarda tutilgan kasallik ______________________ ______________________________________________ mavjudligi haqida xulosa qilindi. (kasallik nomi, patologik holat yoziladi) 7. Xulosaning amal qilish muddati 20___ yil “____”_____________gacha8. Qayta tibbiy koʻrikdan oʻtish sanasi 20___ yil “____”_____________ gacha Tibbiy-maslahat komissiyasi raisi __________ ____________________ (imzo) (F.I.O.) Tibbiy-maslahat komissiyasi aʼzolari va mutaxassislar __________ ____________________ M.Oʻ. (imzo) (F.I.O.) __________ ___________________ (imzo) (F.I.O.) __________ ____________________ (imzo) (F.I.O.) __________ ____________________ (imzo) (F.I.O.) Tibbiy xulosa 20 __ yil “__” _______ga qadar __________________________________ga (umumiy oʻrta taʼlim muassasasining soni, manzili) topshirish uchun _____________________ ga berildi. (topshiradigan shaxsning F.I.O.) Tibbiy xulosani oldim: 20 ___ yil “___” ______________ ___________ (imzo) “TASDIQLAYMAN”_____________ tumani (shahri) ____-sonli umumtaʼlim maktabi direktori _______ _____________________ (imzo) (F.I.O.) 20 ___ yil “___” ________ Uyda yakka tartibda taʼlim olayotgan ____-sinf oʻquvchisi_____________________________________ uchun tuzilgan (oʻquvchining F.I.O.) DARS JADVALI Hafta kunlari Fanning nomi Darsning boshlanish vaqti Darsning davomiyligi Oʻqituvchining F.I.O. Dushanba Seshanba Chorshanba Payshanba Juma Shanba Uyda yakka tartibda taʼlim olayotgan _____-sinf oʻquvchisi_____________________________ning (oʻquvchining F.I.O.) “____________________________________” fanidan (fanning nomi) BAHOLASH DAFTARI Sana Mavzu nomi Oʻquvchiga qoʻyilgan baho Uy vazifasi Ota-onasining imzosi 1. Ushbu Nizom alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan bolalar uchun ixtisoslashtirilgan davlat taʼlim muassasasi (keyingi oʻrinlarda — ixtisoslashtirilgan davlat taʼlim muassasasi) oʻquvchilarini (keyingi oʻrinlarda — oʻquvchilar) kasbga oʻqitish kurslarini (keyingi oʻrinlarda — oʻquv kursi) tashkil etish tartibini belgilaydi. 2. Oʻquv kurslari alohida eʼtiborga muhtoj 18 yoshgacha boʻlgan bolalarning taʼlim olishi, aniq bir kasbni egallashi uchun koʻmaklashish natijasida bitiruvchilarning quyidagi samaradorlik mezonlariga erishish koʻzda tutiladi: oʻrgangan kasbi boʻyicha mustaqil faoliyat yurita olish; kasbiy faoliyatida kasbga doir texnologiyalarni toʻgʻri va xatosiz tanlash va qoʻllay olish; xom ashyoning yuqori sifatiga baho bera olish va mahsulotni sifatli tayyorlay olish; ishlab chiqarishda texnologik talablarni bajarish, xavfsizlik qoidalariga rioya etish, ish vaqtini mustaqil rejalashtira olish, oʻzini muntazam nazorat qilish, ish jarayonidagi vaziyatlarga baho berish va toʻgʻri qarorlarni qabul qilish; ish beruvchi va ishchi oʻrtasidagi munosabatlarni tartibga soluvchi mehnat haqidagi qonunlarni bilish; mehnat faoliyatiga ijodkorlik bilan yondasha olish, innovatsion texnologiyalarni joriy qilish boʻyicha kreativ tashabbuslar koʻrsata olish; bajargan ishi boʻyicha shaxsiy masʼuliyatni va javobgarlikni his qilish. 3. Oʻquv kurslari alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan bolalar uchun ixtisoslashtirilgan davlat taʼlim muassasalarining oʻquvchilariga kasb-hunar oʻrganishini, ularda kasbiy bilim va koʻnikmalarni shakllantirishni, jismoniy, aqliy, sensor yoki ruhiy nuqsonlari boʻlgan bolalarning kasb-hunarga ega boʻlishi va jamiyatda oʻz oʻrnini topishini taʼminlaydi. 4. Oʻquv kurslari barcha ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarida 10-11-sinf (intellektual rivojlanishida nuqsonlari boʻlgan bolalar uchun (yordamchi) maktablar, maktab-internatlarning 8-9-sinf) oʻquvchilari uchun tashkil etiladi hamda taʼlim berish muddati 2 yil boʻladi. 5. Oʻquv kurslarini ushbu Nizomga 1-ilovada keltirilgan roʻyxat asosida oʻrgatiladigan kasbga mos zarur asbob-uskunalar bilan jihozlash hamda xom ashyo materiallar bilan taʼminlash ixtisoslashtirilgan davlat taʼlim muassasasi joylashgan tuman (shahar) hokimligi tomonidan amalga oshiriladi. Oʻquv kursida oʻrgatiladigan kasblarning malaka talablari Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Ijtimoiy himoya milliy agentligi (keyingi oʻrinlarda — Agentlik) tomonidan Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi, Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi hamda Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi bilan kelishgan holda tasdiqlanadi. 6. Oʻquv kursining maqsadi jismoniy, aqliy, sensor yoki ruhiy nuqsonlari boʻlgan oʻquvchilarni kasb-hunarga oʻrgatish, ularning qiziqishi, qobiliyati va imkoniyatlaridan kelib chiqqan holda kasb-hunar tanlash hamda kelajakda egallaydigan kasblari boʻyicha mehnat faoliyati bilan shugʻullanishlariga koʻmaklashishdan iborat. 7. Oʻquv kurslarining vazifalari quyidagilardan iborat: oʻquvchilarda kasbiy kompetensiyalarni shakllantirish, maxsus va chuqurlashtirilgan tayyorgarlikni talab etmaydigan kasblarni oʻrgatish; kasbiy taʼlim berish jarayonida “usta-shogird” anʼanalarni, mahalliy va xorijiy ilgʻor tajribani oʻrgangan holda eng maqbul usullardan foydalanish hamda kasblarning malaka talablari va kasbiy taʼlim berish jarayonining metodik taʼminotini takomillashtirib borish; kasbiy taʼlim berish jarayoniga innovatsion pedagogik va axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini keng joriy etish orqali kasbiy taʼlim berish sifatini taʼminlash; oʻquvchilarda mustaqil ijodiy fikrlagan holda mehnat jarayonini tashkil etish koʻnikmalarini shakllantirish orqali ularning mehnat faoliyati bilan faol shugʻullanishi imkonini beruvchi kasb egasi boʻlishlarini taʼminlash; mehnat bozori uchun maxsus va chuqurlashtirilgan tayyorgarlik talab etilmaydigan kasblar boʻyicha raqobatbardosh kadrlar tayyorlashni taʼminlash. 8. Oʻquv kursining maqsad va vazifalarini amalga oshirish uchun ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarida zarur tashkiliy, oʻquv-metodik, moddiy-texnik va psixologik-pedagogik shart-sharoitlar yaratiladi. 9. Oʻquv kursining oʻquv-tarbiya jarayoni Agentlik tomonidan tasdiqlangan oʻquv rejasiga asosan amalga oshiriladi. 10. Oʻquv kursidagi kasb-hunarning turiga qarab hududdagi tegishli tashkilotlar bilan tuzilgan shartnoma asosida amaliy mashgʻulotlar tashkil etilishi mumkin. 11. Oʻquv kurslarida oʻquvchilarda kasbiy kompetensiyalar va amaliy mehnat koʻnikmalari rivojlantiriladi. 12. Oʻquv kurslari umumtaʼlim dasturlari bilan bir vaqtda taʼlim muassasasining xususiyatidan kelib chiqib tayyorlangan dars jadvali asosida amalga oshiriladi. Oʻquv kurslaridagi oʻquvchilar soni alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan bolalar uchun ixtisoslashtirilgan davlat taʼlim muassasalarining (maktablar, maktab-internatlar) guruhlaridagi bolalar soni meʼyorlariga muvofiq ravishda belgilanadi. 13. Oʻquv kursining boshlanishi, tugallanishi, haftalik yuklama, taʼtillarning muddati, davomiyligi, shuningdek, oʻquv-tarbiya jarayoni yakunlarini belgilash shakllari, amaliyot turlari va yakuniy davlat attestatsiyasini oʻtkazish tartibi hamda taʼlim jarayoniga tegishli boshqa talablar qonunchilikda belgilangan tartibda tasdiqlangan oʻquv rejalari va boshqa normativ hujjatlar asosida belgilanadi. 14. Oʻquv kursida tasdiqlangan tayanch oʻquv rejasiga asosan ikki oʻquv yili davomida ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarining qisqartirilayotgan oʻquv soatlari doirasida 10-11-sinflar oʻquvchilari jami 476 soat, intellektual rivojlanishida nuqsonlari boʻlgan bolalar uchun (yordamchi) maktablar, maktab-internatlarining 8-9-sinflar oʻquvchilari jami 816 soat kasbga oʻqitiladi, har bir oʻquv yili yakunida oʻquvchilar uchun 20 soatdan iborat ishlab chiqarish amaliyoti oʻtkaziladi. 15. Oʻquv kursi jarayonini tashkil etishda quyidagi muddatlarga amal qilinadi: oʻquv yilining davomiyligi — 34 hafta; haftasiga bir kunlik dars mashgʻulotlarining davomiyligi ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarining 10-1-sinflari oʻquvchilari uchun — 7 soat, intellektual rivojlanishida nuqsonlari boʻlgan bolalar uchun (yordamchi) maktablar, maktab-internatlarining 8--sinflari oʻquvchilari uchun — 12 soat; dars mashgʻulotining davomiyligi — 45 daqiqa; dars mashgʻulotlari oraligʻidagi tanaffusning davomiyligi — 5 — 10 daqiqa. 16. Oʻquv kurslarida har bir sinf oʻquvchilari, shu jumladan, bitta sinfning oʻgʻil va qiz bolalari uchun mashgʻulotlar kasb va mashgʻulotlarning turlari va xususiyatlaridan kelib chiqib hamda oʻquvchilarning xohish va istagini inobatga olgan holda alohida-alohida tashkil etiladi. Ikki yoki undan ortiq sinf oʻquvchilarini qoʻshgan holda mashgʻulotlar tashkil etilishiga yoʻl qoʻyilmaydi. 17. Oʻquvchilarning kasb-hunarga oid kompetensiyalarini (bilim, koʻnikma va malakalari) aniqlash va nazorat qilish Agentlik tomonidan belgilanadigan baholash mezonlari asosida oʻquv kursi davomida quyidagi nazorat turlari boʻyicha amalga oshiriladi: joriy nazorat — oʻquvchilarning kasbiy bilim, koʻnikma va malakalari, kasbga oid koʻnikmalarini namoyish etish, loyihalash, guruhlarda ishlash, savol-javob, muhokama, yozma ish koʻrinishida amalga oshiriladi; oraliq nazorat — chorak va yarim yillik yakuni boʻyicha oʻquvchilarning kasbiy bilim, koʻnikma va malakalarini baholash uchun oʻquv dasturining maʼlum bir mantiqiy yakunlangan qismi tugaganidan soʻng amaliy koʻnikmalarni namoyish qilish yoki yozma ish koʻrinishida amalga oshiriladi; yakuniy nazorat — oʻquvchi tanlagan mutaxassislik boʻyicha kasbga oʻqitish jarayoni tugaganidan soʻng egallagan kasb-hunar boʻyicha kompetentligini amaliy namoyish etishi orqali yakuniy davlat attestatsiyasidan oʻtkaziladi. 18. Oʻquv kursidagi yakuniy nazorat ishi umumiy oʻrta taʼlim muassasalari yakuniy davlat attestatsiyasidan kamida bir hafta avval oʻtkaziladi. 19. Oʻquv kursini muvaffaqiyatli tugatgan oʻquvchilarga mehnat qilish huquqini beruvchi ushbu Nizomga 2-ilovada keltirilgan shaklda kasb malakasi boʻyicha davlat namunasidagi sertifikat beriladi. Malaka talablariga muvofiq yakuniy nazoratdan oʻta olmagan oʻquvchilar uchun qayta yakuniy nazorat har yilning avgust oyida tashkil etiladi. Qayta yakuniy nazoratdan oʻta olmagan oʻquvchilarga kasbiy taʼlimni olganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotnoma beriladi. 20. Oʻquv kursidagi oʻquv-tarbiya jarayoni bilan bogʻliq boshqa masalalar tayanch oʻquv rejasi va oʻquv dasturiga muvofiq belgilanadi. 21. Oʻquv kurslari faoliyatining samaradorligi Agentlik tomonidan doimiy monitoringi olib boriladi. 22. Oʻquvchilarga tibbiy xizmat koʻrsatish ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasiga biriktirilgan tibbiyot xodimlari tomonidan amalga oshiriladi. Oʻquv kursida tashkil etiladigan kasbga oʻrgatish va ishlab chiqarish amaliyoti jarayonida texnika xavfsizligi qoidalariga oʻquvchilar tomonidan rioya qilinishi uchun ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasi rahbari, mehnat fani oʻqituvchisi va pedagog xodimlari, oʻquv kursida davolash-profilaktika tadbirlarini tashkil etish, sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlariga rioya qilinishi uchun esa ushbu bandning birinchi xatboshisida nazarda tutilgan tibbiyot xodimlari masʼuldirlar. 23. Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasi tomonidan tibbiyot xodimlarining faoliyat olib borishi uchun zarur shart-sharoitlar (maxsus xona, mebel va tibbiy jihozlar, birinchi tibbiy yordam koʻrsatish uchun zarur boʻlgan dori-darmonlar) yaratib beriladi. 24. Oʻquv kursi faoliyatini moliyalashtirish ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasasining belgilangan tartibda tasdiqlangan xarajatlar smetasiga muvofiq amalga oshiriladi. 25. Oʻquv kursi xodimlarini moddiy va maʼnaviy ragʻbatlantirish hamda ish haqlariga ustamalar qonunchilik hujjatlariga muvofiq belgilanadi. 26. Oʻquv kursi qonunchilik hujjatlariga muvofiq Agentlikning hududiy boshqarmalari buyrugʻi bilan oʻquv yili yakunida yoki oʻquv yili boshlanishidan avval qayta tashkil etiladi yoki tugatiladi. T/r Asbob-uskunalar nomi Oʻlchov birligi Soni Mebellar va oʻquv — koʻrgazmali qurollar* 1. Kasbiy taʼlim ustasi stoli dona 1 2. Yarimyumshoq stul dona 1 3. Oʻquvchi stoli va stuli toʻplam 12 — 15 4. Kitob javoni dona 2 5. Markerli doska dona 1 6. Kasbga oid oʻquv — koʻrgazmali qurollar va metodik qoʻllanmalar toʻplami** toʻplam 1 Asbob-uskunalar va jihozlar “Oshpazlik”, “Novvoylik”, “Qandolatchilik”, “Pazandachilik” yoʻnalishlari boʻyicha 7. Oshxona javoni toʻplam 1 8. Oshxona buyumlari toʻplami toʻplam 1 9. Krem uchun maxsus qopchalar toʻplam 1 10. Qahva qaynatish uchun moslama dona 1 11. Plita (elektr yoki gaz) maxsus dona 1 12. Elektrpech dona 1 13. Sharbat tayyorlagich dona 1 14. Goʻshtqiymalagich dona 1 15. Ultra toʻlqinli isitgich dona 1 16. Mikser dona 1 17. Muzlatgich, maxsus dona 1 18. Metall ish stoli dona 1 19. Idish yuvish moslamasi (rakovina) dona 1 20. Kombayn dona 1 21. Tarozi dona 1 “Tikuvchilik”, “Bichuvchilik” yoʻnalishlari boʻyicha 22. Tikuv mashinasi (koʻp tarmoqli) dona 10 — 15 23. Tikuv mashinasi (overlog) dona 2-3 24. Tikuv mashinasi (tugma qadaydigan) dona 2-3 25. Tikuv mashinasi dona 2-3 26. Manikenlar (bolalar, ayollar, erkaklar) toʻplam 1 27. Dazmol (dazmol taxtasi bilan) toʻplam 2-3 28. Masshtabli lineyka dona 10 — 15 29. Lekalo (turli kattaliklarda) dona 10 — 15 30. Metr (taxta 100 sm) dona 10 — 15 31. Tasmali oʻlchagich dona 10 — 15 32. Igna va angishvona dona 10 — 15 33. Qaychilar toʻlami dona 10 — 15 34. Ish uchun dastakli qaychilar dona 2-3 35. Igna (tikuv mashinalari uchun) dona 20 — 30 36. Tik turadigan tosh oyna dona 1 “Sartaroshlik”, “Kosmetolog” yoʻnalishlari boʻyicha 37. Soch qisqartirish mashinasi dona 2-3 38. Universal sartaroshlik maxsus kursisi gidravli? koʻtargichlari va oyoq uchun taglik dona 2-3 39. Suv isitish moslamasi dona 1 40. Anjomlar uchun javon (kamod) dona 2-3 41. Fen dona 2-3 42. Qaychilar toʻlami dona 10 — 15 43. Taroqlar toʻplami dona 10 — 15 44. Sochiqlar toʻplami dona 10 — 15 45. Kir yuvish mashinasi dona 1 46. Boshni yuvish uchun rakovina dona 2-3 47. Soch dazmolash uskunasi dona 2-3 48. Sochni bugʻ yordamida turmaklash moslamasi dona 2-3 49. Tibbiyot qutisi dona 1 50. Temir bigudilar 15,20 mm dona 25 — 30 51. Plastmassali bigudilar 15,20 va 25 mm dona 25 — 30 52. Kimyoviy usulda turmaklash uchun ishlatiladigan qisqichlar dona 25 — 30 53. Oyna dona 2-3 54. Yogʻoch tayoqchalar 15, 20 mm dona 25 — 30 55. Issiq qalpoq dona 2-3 56. Penyuar dona 2-3 57. Pedikyur, kosmetolog, manikyur jihozlari toʻplam 2-3 “Fotograflik” yoʻnalishi boʻyicha 58. Fotoapparat uchun yoritgich dona 2-3 59. Skaner dona 2-3 60. Fotochiroq dona 2-3 61. Rangli printer dona 2-3 62. Raqamli fotoapparat dona 2-3 63. Kompyuter texnikasi jamlamasi (printeri bilan) toʻplam 2-3 “Kosibchilik” yoʻnalishi boʻyicha 64. Taburetka dona 25 — 30 65. Poyabzalni taʼmirlash dastgohi dona 25 — 30 66. Charxlash stanogi dona 2-3 67. Poyabzal taʼmirlash uchun xom ashyolar toʻplami toʻplam 1 “Musiqa asboblarini taʼmirlovchi usta” yoʻnalishi boʻyicha Asbob-uskunalar 68. Musiqa asboblarini taʼmirlash uchun asbob-uskunalar toʻplami toʻplam 2-3 69. Musiqa asboblari toʻplami toʻplam 2-3 “Zardoʻzlik”, “Gilam toʻqish”, “Kashtachilik” yoʻnalishlari boʻyicha 70. Overlok mashinasi dona 1 71. Tumbali tikuv mashinasi dona 1 72. Bichuv stoli dona 1 73. Qaychilar toʻplam 2-3 74. Tindirmali yuvish moslamasi dona 1 75. Ombirlar toʻplam 2-3 76. Pichoq va taroqlar toʻplam 2-3 77. Ignalar toʻplami toʻplam 2-3 78. Toʻqish dastgohi dona 1 79. Kashta tikish mashinasi dona 1 80. Patila (yogʻoch reyka) dona 6-7 81. Planshet dona 6-7 82. Santimetr lentasi dona 6-7 83. Kashta tikish uchun maxsus uskunalar dona 6-7 84. Toʻrt burchakli qoʻrgʻoshin brus dona 6-7 85. Manikenlar (bolalar, ayollar, erkaklar) toʻplam 1 86. Dazmol (dazmol taxtasi bilan) toʻplam 2-3 “Duradgorlik”***,“Yogʻoch oʻymakorligi”***, “Mebel yasash”***, “Naqqoshlik, rassomchilik”, “Kulolchilik” yoʻnalishlari boʻyicha 87. Andava dona 1 88. Iskanjali chilangarlik stoli (oyoq osti tagligi bilan) toʻplam 1 89. Iskanjali duradgorlik stoli (oyoq osti tagligi bilan) toʻplam 1 90. Yogʻoch oʻymakorligi uchun asboblar jamlamasi (20 nomdagi har xil oʻyish uskunalari va pardoz asboblari) toʻplam 6-7 91. Iskana dona 6-7 92. Qalam dona 6-7 93. Qalami shkufta dona 6-7 94. Lulakash dona 6-7 95. Minkor dona 6-7 96. Xirurg pichogʻi dona 6-7 97. Morpech dona 6-7 98. Koʻrgazmali qurollar (ustalar tomonidan yaratilgan asarlar) toʻplam 1 99. Duradgorlik asboblari jamlamasi: toʻplam 6-7 100. Arra dona 2-3 101. Mayda tishli arra dona 2-3 102. Arra (chok) dona 2- 103. Pilta qalam dona 6-7 104. Pux qalam dona 6-7 105. Egov (yogʻochga ishlov berish uchun) dona 2-3 106. Egov (sopli) dona 2-3 107. Randa dona 2-3 108. Chizmachilik uchun sirkul dona 6-7 109. Sherxebel dona 2-3 110. Yogʻoch uchun tokarlik dastgohi dona 2-3 111. Arralovchi dastgoh (stolda ishlash uchun) dona 2-3 112. Elektrodrel dona 2-3 113. Oʻtkirlash uchun dastgoh dona 2-3 114. Parmalovchi dastgoh (stolda ishlash uchun) dona 2-3 115. Xar xil diametrli parma toʻplam 6-7 116. Parmalovchi dastgoh uchun iskanja dona 2-3 117. Randalash uskunasi dona 2-3 118. Shpatel dona 2-3 119. Sirlangan idish 10 litrli ( kulol uchun) dona 2-3 120. Sirlangan idish 10 litrli (suv uchun) dona 2-3 121. Loy saqlash uchun yashik dona 2-3 122. Plastmassadan tayyorlangan sigʻim 10 litrli (axlat uchun) dona 2-3 123. Oʻlchash asboblari jamlamasi toʻplam 2-3 124. Chizgʻich dona 6-7 125. Shoqul dona 2-3 126. Metr dona 2-3 127. Shtangelsirkul dona 2-3 128. Portretlar toʻplami (kulolchilar 3 dona,ganchkorlar portreti 3 dona, oʻymakorlar portreti 3 dona) toʻplam 2-3 129. Sharsimon tegirmon dona 2-3 “Radioelektronika vositalarni taʼmirlash”, “Maishiy texnikalarni taʼmirlash” yoʻnalishlari boʻyicha 130. Avtotransformator dona 1 131. Asosiy sistemalar analogli trenajeri dona 1 132. Universal tok manbai dona 1 133. Bokorez dona 12 — 15 134. Voltmetr dona 6-7 135. Toʻgʻrilagich blok dona 12 — 15 136. Yuqori chastotali generator dona 1 137. Impulsli generator dona 1 138. Past chastotali generator dona 1 139. Qarshiliklar magazini dona 1 140. Har xil diodlar dona 12 — 15 141. C, L, R oʻlchagichi dona 1 142. Yarimoʻtkazgichli priborlar parametrlari oʻlchagichi dona 1 143. Tok kalibratori dona 1 144. Kistochka dona 2-3 145. Tok oʻlchash qisqichlari dona 1 146. Har xil kondensatorlar dona 12 — 15 147. Megommetr dona 1 148. Multimetr dona 12 — 15 149. Radiomontajchining asboblari toʻplami dona 12 — 15 150. Ossillograf dona 2-3 151. Har xil otvyortkalar dona 12 — 15 152. Radiomontajchining stoli, havo tortish moslamasi bilan dona 12 — 15 153. Koʻrgazma stolidagi boshqaruv pulti dona 1 154. Har xil qarshiliklar dona 12 — 15 155. Reostat dona 2-3 156. Chilangarlik ish stoli dona 2-3 157. Yigʻuv-montaj ishlari stoli dona 1 158. Laboratoriya uskunalari bilan apparatlarni tekshirish, sinovdan oʻtkazish va sozlash ishlari uchun stol dona 1 159. Har xil tranzistorlar dona 12 — 15 160. Transformatorlar (past chastotali ) dona 2-3 161. Antenna trenajeri dona 1 162. Universal oʻrash mashinasi dona 2-3 163. Universal tok manbai dona 1 164. Fazometr dona 1 165. Raqamli oʻlchash asboblari dona 2-3 166. Raqamli tester dona 1 167. Raqamli chastotomer dona 1 168. Elektropayalnik tagligi bilan dona 12 — 15 “Kompyuter operatori***”, “Kompyuterlarga texnik xizmat koʻrsatish” yoʻnalishlari boʻyicha 169. Oʻquvchi uchun kompyuter stoli toʻplam 12 — 15 170. Kasbiy taʼlim ustasi kompyuter texnikasi (printer bilan) toʻplam 1 171. Oʻquvchilar uchun kompyuter texnikasi toʻplam 12 — 15 172. Wi-fi adapter dona 1 173. Veb kamera dona 1 174. Elektr tokini meʼyorlashtiruvchi blok 36V dona 1 175. Elektron tester dona 6-7 176. Kavsharlagich dona 6-7 177. Turli xil lupalar toʻplam 6-7 178. Stol lampasi dona 6-7 179. Asboblar (otvyortka, ombirlar va boshqalar) toʻplam 6-7 180. Lazer bilan koʻrsatuvchi tayoqcha dona 2-3 181. Changyutgich dona 1 “Metalga texnik ishlov beruvchi (tokar)”***, “Chilangarlik”***, “Suv, gaz taʼminoti va kanalizatsiya tizimlarini oʻrnatish, taʼmirlash”, “Payvandlash” yoʻnalishlari boʻyicha Suv, gaz taʼminoti va kanalizatsiya tizimlarini oʻrnatish, taʼmirlash 182. Quvurlar namunalari (poʻlat, choʻyan, plastmassa, keramik, asbest quvurlar) toʻplam 2-3 183. Poʻlat quvurlarni oʻzaro biriktiruvchi qismlar (burchaklik, uchlanma, krestovina) toʻplam 2-3 184. Mufta turlari (biriktiruvchi gaykalar, kontrgaykalar, ulama, turli flanetslar) toʻplam 2-3 185. Choʻyan quvurlarni oʻzaro biriktiruvchi qismlar (kengaygan ogʻizli, bir tomoni kengaygan gardishli, quvurning kengaygan ogʻizli, tirsaklar, tarnovlar, ulagich otvodlar) toʻplam 2-3 186. Armaturalar (poʻlat, choʻyan, rangli metall, zadvijkalar, choʻyan, poʻlat) toʻplam 2-3 187. Izolyatsiya materiallari turlari: (mineral tola, shisha tola, bitum materiallari) toʻplam 2-3 188. Trubalarga rezba ochuvchi dastgoh dona 2-3 189. Truba eguvchi dastgoh dona 2-3 190. Vanna dona 1 191. Unitaz dona 1 192. Trap va sifonlar dona 1 193. Pissuar dona 1 194. Poddon dona 1 195. Rakovina dona 1 196. Yuvish qurilmalari toʻplam 1 197. Suv taqsimlash klapanlari dona 1 198. Metalga texnik ishlov beruvchi (tokar) 199. Vertikal parmalash dastgohi dona 1 200. Vertikal konsol-freza dastgohi dona 1 201. Gorizantal konsol-freza dastgohi dona 1 202. Charxlash dastgohi dona 1 203. Mikrometr dona 1 204. Himoya koʻzoynagi dona 2-3 205. Keskich (rezets)lar (turli xil) toʻplam 1 206. Parmalar (turli xil) toʻplam 1 207. Universal charxlash dastgohi dona 2-3 208. Xolingoval dastgohi dona 1 209. Doirasimon silliqlaydigan (shlifovkalaydigan) dastgoh dona 1 210. Yarim mahsulot (zagotovka)lar uchun stellaj dona 2-3 211. Tokarlik vint-kesish dastgohi dona 1 212. Freza dastgohi dona 1 213. Asbob-uskunalar uchun shkaf dona 2-3 214. Chilangarlik 215. Chilangarlik verstagi tiskasi bilan dona 2-3 216. 1, 2-oʻlchamdagi quvur kalitlari dona 1 217. Parmalash uchun konduktorlar dona 1 218. Abrazivli doira dona 2-3 219. Randalash dastgohi dona 1 220. Freza (metallga ishlov beradigan aylanma barabanli mashina) dastgohi dona 1 221. Shlifovkalash (pardozlash) dastgohi dona 1 222. Gayka kal?t?ari toʻplami toʻplam 1 223. 9 — 16 mm diametrli parmalash patroni dona 1 224. Charxlash uchun toshtaxta dona 2-3 225. Belgi qoʻyadigan plita dona 2-3 226. Stol usti charxlash dastgohi tagligi bilan dona 1 227. Stol usti parmalash dastgohi tagligi bilan dona 1 228. Stol usti tokarlik dastgohi tagligi bilan dona 1 229. Yarim tayyor mahsulot uchun stellaj dona 2 230. Detallarni tashish uchun arava dona 1 231. Quvur egish moslamasi dona 1 232. Asboblar uchun metall shkaf dona 2-3 Payvandlash 233. Gazda kesadigan asbob-uskunalar toʻplam 2-3 234. Gaz payvandlash apparati jamlanmasi toʻplam 2-3 235. Defektoskop toʻplam 2-3 236. Dielektrik gilamcha dona 2-3 237. Himoya niqobi (shitok) dona 12 — 15 238. Himoya koʻzoynagi dona 12 — 15 239. Payvandlovchi uchun asboblar majmui toʻplam 12 — 15 240. Zarrabin (lupa) dona 2-3 241. Kontakt yoʻli bilan aniq (kichik joy) payvandlash mashinasi toʻplam 2-3 242. Metallmas materiallarni gaz olovli payvandlash jihozi toʻplam 1 243. Argonli elektr yoyi yordamida payvandlash jihozi toʻplam 1 244. Karbonat angidrid gazi (SO2) yordamida payvandlash jihozi toʻplam 1 245. Moslamalar (strubsina, qisqich) toʻplam 2-3 246. Plastmassa profillari (kesimi)ni payvandlash apparati toʻplam 2-3 247. Payvandlash avtomati toʻplam 2-3 248. Payvandlash toʻgʻrilagichi (vipryamitel) toʻplam 2-3 249. Payvandlash yarim avtomati (yarimavtomat) toʻplam 1 250. Payvandlash transformatori toʻplam 2-3 251. Payvandlovchining maxsus kiyimi (botinka, kurtka, shim, brezent yenglar) toʻplam 12 — 15 252. Universal charxlash dastgohi dona 1 253. Payvandlash ishlari uchun stol-verstak dona 12 — 15 254. Detallarni siqish va boʻshatish uchun tirgak dona 2-3 255. Payvand choklarini tekshirish uchun andoza, qolip toʻplam 1 256. Shtativ dona 12 — 15 257. Koʻrgazmali qurollar (plakatlar va sxemalar) toʻplam 1 258. Gazda kesadigan asbob-uskunalar toʻplam 2-3 ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎Sertifikatning ichki chap tomoni: ‎(Oʻzbekiston Respublikasi Davlat gerbining tasviri) ‎O`ZBEKISTON RESPUBLIKASI‎KASB MALAKASI SERTIFIKATI‎S № 0000000‎_________________________________________________________________________________________________ ‎‎(familiyasi, ismi, otasining ismi)‎‎ 20____ yilda (oʻquv kursi nomi) ________ning toʻla kursini ______________________________________________________________________yoʻnalish boʻyicha tamomladi.‎‎Davlat attestatsiya komissiyasining 20___ yil “___” ______________________________________dagi qaroriga binoan unga _________________________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________kasbi va _________________________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________ ixtisoslik(lar) berildi. ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ M.Oʻ‎ Davlat attestatsiya komissiyasi raisi ‎ Direktor‎‎Kotib(a)‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎__________ shahri (tumani), ________ yil ‎ ‎ ‎ ‎‎Roʻyxat raqami ______________________ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎Sertifikatning ichki oʻng tomoni: ‎(Oʻzbekiston Respublikasi Davlat gerbining tasviri) TNE REPUBLIC OF UZBEKISTAN ‎ SERTIFIKATS OF PROFESSIONAL QUALIFICATION ‎S № 0000000‎__________________________________________________________________________________________________ ‎‎(full name) ‎‎completed the full course of‎‎‎__________________________________________________________________________________________________ (name of training course)‎on ‎‎_____________________________________________________________________________________in 20_____year. (field of study) ‎ ‎‎In accordance with the decision of‎the State Attestation Comission of __________ “ __” 20 ____year. ‎‎‎Ne/she is qualified as ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎__________________________________________________________________________________‎(name of profession) ‎‎and has the following specialty(ies) ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎‎_________________________________________________________________________________________________ ‎‎(name of specialty(ies)) ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ (Seal)‎ ‎ ‎‎Chairman of State Attestation Commission ‎ ‎ ‎ Director Secretary‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ _____________city (district) 20____year ‎ ‎ ‎ Registration Number___________________ Kasb malakasi sertifikati 150 x 100 mm oʻlchamli yaxlit qoplangan yashil (aʼlo darajali sertifikat qizil-marmar) rangli lederindan tayyorlangan koʻrinishga ega. Uning yuza tomonida bosma naqsh usulida oltin rangda Oʻzbekiston Respublikasi Davlat gerbining tasviri tushiriladi va undan pastroqda davlat tilida “KASB MALAKASI SERTIFIKATI” soʻzlari yoziladi. Sertifikatning ichki varaq oʻlchami 142 x 95 mm, joylashish tartibi — gorizontal, ofset bosma usulda, boʻyoqlar soni “oddiy” — 4+№, “aʼlo darajali” — 5+№. Sertifikatning har ikki varagʻida sakkizta pozitsiyada: S harfi va yettita raqamli tartib raqami yoziladi. Muqova materiali rangi bitiruvchilar sertifikati — toʻq yashil, “aʼlo darajali” bitiruvchilar sertifikati qizil-marmar rangli. Toʻgʻri burchakli (yumshoq yostiqcha) bilan qoplangan qattiq muqova. Muqova materiali — bumvinil (qogʻoz qatlami asosi polivinilxlorid) toʻq yashil va qizil-marmar rangli, material qalinligi 170 ± 20 mkm. Muqovada matn oltin rang zarli qogʻozda, diametri 45 mm boʻlgan Oʻzbekiston Respublikasi Davlat gerbi va “KASB MALAKASI SERTIFIKATI” nomi qizdirib naqsh solish yoʻli bilan yoziladi. Qogʻoz tafsiloti: qogʻoz — 100% paxta, qalinligi 140 ± 5 g/m2, oqartirgichsiz, aks etmaydigan ultrabinafsha nuri; yorugʻlikda yaxshi koʻrinadigan “paxta koʻsagi” koʻrinishidagi asosiy uch oʻlchovli suv belgisi; koʻrinadigan rangli tola qizil va yashil tusda, qogʻoz sirtida tartibsiz joylashgan, uzunligi 2,5 — 3 mm, “kiprik” shaklida, koʻz bilan koʻrinadi; koʻrinmaydigan tola koʻk va och yashil tusda, qogʻoz qatlamida tartibsiz joylashgan, uzunligi 2,5 — 3 mm, “kiprik” shaklida ultra binafsha nurlari ostida koʻrinadi. Bosma tafsiloti: bosma jarayonida eksklyuziv kimyoviy turgʻun matbaa boʻyoqlari qoʻllaniladi; ichki varaqning asosiy foni och jigarrang, ikki tangir setkadan paydo boʻlgan ingichka sinusoidal chiziqdan tashkil topgan nusxa koʻchirmaydigan himoya sifatida xizmat qiladi; tangir setkalarining biri “iris” effektini qoʻllash bilan chop etiladi, yaʼni markazda yashil rangdan chetlari boʻyicha havo rangga ravon oʻtadi; ichki varaq markazida Oʻzbekiston Respublikasi Davlat gerbi chop etiladi, diametri 35 mm, sakkiz burchak bilan hoshiyalanadi; blankaning toʻrt burchagida murakkab chiziqli naqsh joylashtiriladi. Bu naqshlar har xil qalinlikdagi chiziqlardan tashkil topadi, shakli va zichligi bir-biriga qoplanib, yagona zarhalni yuzaga keltiradi. Qalbakilikdan, nusxa koʻchirmaydigan va skanerlanmaydigan himoya sifatida xizmat qiladi; ichki varaqning ikki tarafi markazida “Humo” qushi (25 x 40 mm oʻlchamli) qiyofasida koʻrinmaydigan tasvir joylashtiriladi; kichik soʻz, bir necha bor kattalashtirilgandagina koʻrinadi, uzluksiz chiziqni yuzaga keltiradi va takrorlanadigan “SERTIFIKAT” soʻzidan iborat. Kichik soʻz yuqori qismida “KASB MALAKASI SERTIFIKATI” soʻzi ostida chap tarafda va “REPUBLIS OF UZBEKISTAN” soʻzi ostida oʻng tarafda joylashadi. Nusxa tushirish va qalbakilashtirishdan himoyalanadi; seriya “S” va yetti xonali raqam, ikki tarafda bir xil beriladi. Raqam qora fluoressensiya boʻyogʻida chop etiladi, ultrabinafsha nurlarida yashil rangda yorugʻlik sochadi. 1.U. Sharifxoʻjayev—Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Ijtimoiy himoya milliy agentligi direktori oʻrinbosari, ishchi guruh rahbari2.F. Boqiyev—Oʻzbekiston Respublikasi maktabgacha va maktab taʼlimi vazirining oʻrinbosari, ishchi guruh rahbari oʻrinbosari3.E. Basitxanova—Oʻzbekiston Respublikasi sogʻliqni saqlash vazirining oʻrinbosari4.Lavozimiga koʻra—Oʻzbekiston Respublikasi oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirining oʻrinbosari5.R. Turdiboyeva—Oʻzbekiston Respublikasi kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirining oʻrinbosari6.Lavozimiga koʻra—Oʻzbekiston Respublikasi Oila va xotin-qizlar qoʻmitasi raisining oʻrinbosari7.Lavozimiga koʻra—Oʻzbekiston Respublikasi Yoshlar ishlari agentligi direktorining birinchi oʻrinbosari8.R. Toʻrayev—Oʻzbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi Inklyuziv taʼlim va mehrli maktab faoliyatini muvofiqlashtirish boʻlimi boshligʻi9.Lavozimiga koʻra—Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimlarining yoshlar siyosati, ijtimoiy rivojlantirish va maʼnaviy-maʼrifiy ishlar boʻyicha oʻrinbosarlari 10.Lavozimiga koʻra—Oʻzbekiston Nogironlar assotsiatsiyasi raisi11.F. Boboyev—Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Ijtimoiy himoya milliy agentligi boshqarmasi boshligʻi, ishchi guruh kotibi 1. Vazirlar Mahkamasining “Imkoniyatlari cheklangan bolalar uchun ixtisoslashtirilgan davlat taʼlim muassasalari toʻgʻrisidagi meʼyoriy-huquqiy hujjatlarni tasdiqlash haqida” 2011-yil 13-sentabrdagi 256-son qarori (Oʻzbekiston Respublikasi QT, 2011-y., 9-son, 77-modda). 2. Vazirlar Mahkamasining “Xalq taʼlimi tizimidagi tashkilotlarning budjetdan tashqari jamgʻarmalari mablagʻlarini shakllantirish va ulardan foydalanish tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida” 2021-yil 27-apreldagi 243-son qaroriga 2-ilovaning 6-bandi. 3. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish, shuningdek, baʼzilarni oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblash toʻgʻrisida” 2020-yil 7-iyuldagi 429-son qaroriga 1-ilovaning 12-bandi. 4. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida” 2019-yil 30-sentabrdagi 822-son qaroriga ilovaning 16-bandi. 5. Vazirlar Mahkamasining “Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari tomonidan beriladigan tasdiqlovchi hujjatlar turlarini tubdan qisqartirish boʻyicha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2018-yil 3-oktabrdagi 789-son qaroriga ilovaning 8-bandi. 6. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida” 2018-yil 22-fevraldagi 134-son qaroriga ilovaning 2-bandi. 7. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida” 2017-yil 8-sentabrdagi 703-son qaroriga (Oʻzbekiston Respublikasi QT, 2017-y., 37-son, 990-modda) ilovaning 31-bandi. 8. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida” 2017-yil 29-avgustdagi 679-son qaroriga (Oʻzbekiston Respublikasi QT, 2017-y., 35-son, 931-modda) ilovaning 17-bandi. 9. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida” 2017-yil 13-martdagi 130-son qaroriga (Oʻzbekiston Respublikasi QT, 2017-y., 15-son, 249-modda) 1-ilovaning 39-bandi. 10. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida” 2014-yil 3-iyundagi 138-son qaroriga (Oʻzbekiston Respublikasi QT, 2017-y., 15-son, 249-modda) ilovaning 17-bandi.