Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining ayrim qarorlariga mahallalarda jinoyatchilikning barvaqt oldini olish tizimi natijadorligini yanada oshirishga qaratilgan oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida
(resolution, 2025-08-18)

Mahallalarda xavfsiz muhit yaratish boʻyicha tashkiliy-profilaktik tadbirlar samaradorligini yanada oshirish, ijtimoiy profilaktika tadbirlarini amalga oshiruvchi subyektlarning shaxsiy javobgarligini kuchaytirish, kriminogen vaziyati murakkab mahallalarda alohida yondashuv asosida manzilli ishlash mexanizmlarini joriy etish maqsadida qaror qilaman: I. Asosiy maqsadlar 1. Quyidagilar ushbu qarorni qabul qilishdan koʻzlangan asosiy maqsadlar etib belgilansin: (a) oxirgi besh yil davomida kriminogen vaziyati murakkab boʻlgan “qizil” toifaga kiritilgan mahallalarda joriy yil yakuniga qadar alohida tashkiliy-profilaktik tadbirlarni oʻtkazish orqali xavfsiz muhitni yaratish; (b) kriminogen vaziyati murakkab mahallalarni sunʼiy intellektda ishlovchi maxsus dasturiy taʼminotga integratsiya qilingan zamonaviy kuzatuv kameralari bilan toʻliq qamrab olish; (v) joriy yil yakuniga qadar jismoniy shaxslar mol-mulkini texnik qoʻriqlash qamrovini 30 foizga, yuridik shaxslar mol-mulkini qoʻriqlash qamrovini esa 60 foizga yetkazish; (g) kriminogen vaziyati murakkab mahallalarda manzilli tadbirlarning natijadorligini taʼminlashda mahalliy hokimliklar, davlat organlari va tashkilotlar, taʼlim va ilmiy muassasalar rahbarlarining shaxsiy masʼuliyatini oshirish. II. Tashkiliy-profilaktik tadbirlar samaradorligini yanada oshirish 2. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining ayrim qarorlariga ilovaga muvofiq quyidagilarni nazarda tutuvchi oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilsin: (a) oxirgi besh yil davomida kriminogen vaziyati murakkab boʻlgan “qizil” toifaga kiritilgan mahallalarda jinoyatlarning oldini olish boʻyicha alohida yondashuv asosida manzilli ishlash mexanizmlarini koʻzda tutuvchi konsepsiyani tasdiqlash hamda uni tatbiq etish orqali tashkiliy-profilaktik tadbirlar olib borish tizimini yoʻlga qoʻyish; (b) kriminogen vaziyati murakkab va ogʻir mahallalarda nomma-nom biriktirilgan masʼul rahbarlar tomonidan tashkil etiladigan “namunali xavfsiz koʻcha” va “namunali xavfsiz uy” loyihalariga qoʻyiladigan namunaviy talablarni tasdiqlash; (v) ichki ishlar organlarida yuqori malakali kadrlar zaxirasini shakllantirish maqsadida Ichki ishlar vazirligi Akademiyasida masofaviy taʼlim shaklini joriy etish hamda bakalavriat dasturi boʻyicha qabul kvotalarini bosqichma-bosqich oshirish. III. Qaror ijrosini samarali tashkil etishda mahalliy hokimliklar, davlat organlari va tashkilotlar rahbarlarining shaxsiy masʼuliyatini oshirish 3. Kriminogen vaziyati murakkab mahallalarda jinoyatlarning oldini olishga qaratilgan konsepsiyani toʻlaqonli joriy etish boʻyicha quyidagilarga shaxsiy javobgarlik yuklansin hamda ular joylarda ishlarni samarali yoʻlga qoʻyish zarurligi yuzasidan qatʼiy ogohlantirilsin: (a) Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisi, viloyatlar va Toshkent shahri hokimlari har bir kriminogen vaziyati murakkab mahalla kesimida oylik “yoʻl xaritalari” manzilli ishlab chiqilishiga, ijrosi taʼminlanishiga hamda mahallalarda “namunaviy xavfsiz koʻcha” va “namunaviy xavfsiz uy” loyihalari amalga oshirilishiga; (b) Bosh prokuratura (B. Valiyev), Ichki ishlar vazirligi (A. Raxmatullayev, B. Abdullayev), viloyat va tumanlar darajasidagi barcha masʼul rahbarlar kriminogen vaziyati murakkab mahallalarda samarali ijtimoiy profilaktika tizimi yoʻlga qoʻyilishiga va belgilangan manzilli chora-tadbirlar toʻlaqonli bajarilishiga; (v) Oʻzbekiston Respublikasi Kriminologiya tadqiqot instituti, Ichki ishlar vazirligi Akademiyasi, Huquqni muhofaza qilish akademiyasi, Toshkent davlat yuridik universiteti va Jamoat xavfsizligi universitetining birinchi rahbarlari “ilmiy xulosa — tavsiya — natija” tamoyili asosida biriktirilgan kriminogen vaziyati murakkab mahallalarda xavfsiz hudud yaratilishiga. 4. Mazkur qarorning ijrosini samarali tashkil qilishga masʼul va shaxsiy javobgar etib Bosh prokuror N. Yoʻldoshev hamda ichki ishlar vaziri A. Tashpulatov belgilansin. 5. Qaror ijrosini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A.N. Aripov va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi departamenti boshligʻi D.B. Kadirov zimmasiga yuklansin. 1. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 12-apreldagi PQ-2883-son qarori bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi toʻgʻrisidagi nizomning 11-bandida: (a) quyidagi mazmundagi oʻn toʻrtinchi xatboshi bilan toʻldirilsin: “Vazirlik tasarrufidagi taʼlim tashkilotlarining oʻquv jarayonini belgilaydi”; (b) oʻn toʻrtinchi — oʻn yettinchi xatboshilar tegishincha oʻn beshinchi — oʻn sakkizinchi xatboshilar deb hisoblansin. 2. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 16-avgustdagi “Ichki ishlar organlari xodimlarini tayyorlash, qayta tayyorlash va malakasini oshirish tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PQ-3216-son qarorida: (a) 2-bandning uchinchi va toʻrtinchi xatboshilari quyidagi tahrirda bayon etilsin: “2025/2026 oʻquv yilidan boshlab Akademiyada ichki ishlar organlarida kamida uch yillik ish stajiga ega boʻlgan ichki ishlar organlari xodimlari uchun masofaviy taʼlim shakli joriy etilib, unda oʻqitish muddati oliy maʼlumotga ega boʻlmagan shaxslar uchun toʻrt yil, oliy maʼlumotga ega boʻlgan shaxslar uchun toʻlov-kontrakt asosida uch yilni tashkil etadi; Akademiya kunduzgi taʼlim shakliga har yilgi qabul kvotasi 2025/2026 oʻquv yilidan 900 kishini, 2026/2027-yildan boshlab 1 100 kishini, masofaviy taʼlim shakliga esa 400 nafar ichki ishlar organlari xodimlarini tashkil etadi”; (b) 6-bandning oʻninchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Akademiyaning bakalavriat dasturi boʻyicha kunduzgi taʼlim shakliga qabul kvotasining 80 foizi boʻyicha qabul faqat idoraviy akademik litseylar, harbiy akademik litseylar bitiruvchilari, shuningdek, ichki ishlar organlari xodimlari orasidan amalga oshiriladi (“Raqamli texnologiyalar sohasida jinoyatlarga qarshi kurashish faoliyati” taʼlim yoʻnalishi boʻyicha qabul bundan mustasno)”; (v) 8-banddagi “sirtqi” soʻzi “masofaviy” soʻzi bilan almashtirilsin. 3. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 29-noyabrdagi PQ-3413-son qarori bilan tasdiqlangan Ichki ishlar organlarida xizmatni oʻtash tartibi toʻgʻrisidagi nizomda: (a) 6-bandning uchinchi xatboshisidagi “sirtqi” va “kasb-hunar” soʻzlari tegishincha “masofaviy” va “professional taʼlim olgan” soʻzlari bilan almashtirilsin; (b) 15-bandning beshinchi xatboshisi “nomzodlar” soʻzidan keyin (shu jumladan, “Bir million dasturchi” loyihasi doirasida dasturni muvaffaqiyatli tamomlagan va bitiruvchi sertifikatini olgan nomzodlar)” soʻzlari bilan toʻldirilsin; (v) 17-band quyidagi mazmundagi uchinchi xatboshi bilan toʻldirilsin: “Bunda xodimlarni tegishli lavozimga tayinlash territorial va eksterritorial tamoyillar asosida amalga oshirilishi mumkin”; (g) 75-band “roziligiga yoxud” soʻzlaridan keyin “Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi farmoyishiga yoki” soʻzlari bilan toʻldirilsin. 4. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 15-apreldagi “Ichki ishlar organlari uchun professional kadrlarni tayyorlashning sifat jihatidan yangi tizimini joriy etish boʻyicha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi PQ-5076-son qarorida: (a) 1-bandning toʻrtinchi xatboshisidagi, 7-bandning beshinchi xatboshisidagi, 9-band “a” kichik bandining toʻrtinchi xatboshisidagi “sirtqi” soʻzi “masofaviy” soʻzi bilan almashtirilsin; (b) 7-bandda: (i) quyidagi mazmundagi uchinchi va toʻrtinchi xatboshilar bilan toʻldirilsin: “Bir million dasturchi” loyihasi doirasida dasturni muvaffaqiyatli tamomlagan va bitiruvchi sertifikatini olgan Akademiyaning “Raqamli texnologiyalar sohasida jinoyatlarga qarshi kurashish faoliyati” taʼlim yoʻnalishiga oʻqishga kirayotgan nomzodlarga matematika, informatika va axborot texnologiyalari fanlari boʻyicha toʻplanishi mumkin boʻlgan eng yuqori ballning 30 foizi miqdorda qoʻshimcha ball beriladi. Eng yuqori ball toʻplagan 5 nafar nomzod mazkur yoʻnalishning 2-bosqichiga toʻgʻridan-toʻgʻri qabul qilinadi; “Bir million dasturchi” loyihasi bitiruvchilariga Akademiyaning “Raqamli texnologiyalar sohasida jinoyatlarga qarshi kurashish faoliyati” taʼlim yoʻnalishiga oʻqishga kirish uchun imtiyozlar beradigan sertifikatlar turi va darajalari ichki ishlar vaziri tomonidan belgilanadi”; (ii) uchinchi — beshinchi xatboshilar tegishincha beshinchi — yettinchi xatboshilar deb hisoblansin; (v) 1-ilovaning “Taʼlim shakli” ustuni 3-pozitsiyasidagi “sirtqi” soʻzi “masofaviy” soʻzi bilan almashtirilsin; (g) 3-ilovaning “Oʻqitish shakli va muddati” ustunida “Ofitserlar tarkibi” boʻlimidagi “sirtqi” soʻzi “masofaviy” soʻzi bilan almashtirilsin. 5. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 20-yanvardagi “Ichki ishlar organlarini xalqchil professional tuzilmaga aylantirish va aholi bilan yanada yaqin hamkorlikda ishlashga yoʻnaltirish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi PQ-10-son qarorining 3-bandida: (a) uchinchi xatboshi chiqarib tashlansin; (b) toʻrtinchi — sakkizinchi xatboshilar tegishlicha uchinchi — yettinchi xatboshilar deb hisoblansin. 6. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 3-yanvardagi “2025-yilda respublika mahallalarida xavfsiz muhitni yaratish va huquqbuzarliklarning barvaqt oldini olish tizimi samaradorligini yanada oshirish boʻyicha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi PQ-1-son qarorida: (a) 2-bandda: (i) quyidagi mazmundagi oltinchi xatboshi bilan toʻldirilsin: “Kriminogen vaziyati murakkab mahallalarda jinoyatlarning oldini olish boʻyicha manzilli choralar konsepsiyasi (keyingi oʻrinlarda — Konsepsiya) 5-ilovaga muvofiq”; (ii) oltinchi — toʻqqizinchi xatboshilar tegishincha yettinchi — oʻninchi xatboshilar deb hisoblansin; (iii) yettinchi xatboshidagi “5” soni “6” soni bilan almashtirilsin; (iv) toʻqqizinchi va oʻninchi xatboshilar “Dastur” soʻzidan keyin “, Konsepsiya” soʻzi bilan toʻldirilsin; (b) 3-bandda: (i) birinchi xatboshidagi “6” soni “7” soni bilan almashtirilsin; (ii) uchinchi xatboshi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “kriminogen vaziyati murakkab yoki ogʻir boʻlgan mahallarda jinoyatlar sodir etilishiga taʼsir qilayotgan asl omillarni oʻrganish hamda ularning xususiyatlaridan kelib chiqib, manzilli tashkiliy-profilaktika tizimini yoʻlga qoʻyishga qaratilgan ilmiy asoslantirilgan takliflarni 2025-yilning har choragi uchun ishlab chiqiladigan hududiy “yoʻl xaritalari”ga kiritish”; (v) 4-bandda: (i) birinchi va toʻrtinchi xatboshilar “Dastur” soʻzidan keyin “, Konsepsiya” soʻzi bilan toʻldirilsin; (ii) beshinchi xatboshi “ogʻir” soʻzidan keyin “, murakkab” soʻzi bilan toʻldirilsin; (g) 5-bandda: (i) birinchi xatboshi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “5. Belgilansinki, kriminogen vaziyati murakkab yoki ogʻir mahallalarda jinoyatchilikning barvaqt oldini olish boʻyicha samarali tizimni yoʻlga qoʻyishga qaratilgan manzilli ishlarni tashkil etish maqsadida barcha tuman (shahar) hokimlari hamda tegishli huquq-tartibot idoralari rahbarlariga (keyingi oʻrinda — masʼul rahbarlar) 2025-yilda mahallalar nomma-nom biriktiriladi”; (ii) toʻrtinchi xatboshi “ogʻir” soʻzidan keyin “va murakkab” soʻzlari bilan toʻldirilsin; (d) 6-bandda: (i) “g” va “d” kichik bandlarda “ogʻir” soʻzidan keyin “va murakkab” soʻzlari bilan toʻldirilsin; (ii) “d” kichik bandning uchinchi xatboshisidagi “Milliy gvardiya” soʻzlari “ichki ishlar organlari” soʻzlari bilan almashtirilsin; (j) 8-band quyidagi tahrirda bayon etilsin: “8. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahri hokimliklari har oyda hududiy “yoʻl xaritalari”da belgilangan vazifalar ijrosi yuzasidan har bir tuman (shahar)ning kriminogen vaziyati murakkab va ogʻir mahallalarida 8-ilovaga muvofiq namunaviy talablar asosida kamida ikkitadan “namunali xavfsiz koʻcha” va “namunali xavfsiz uy” tashkil etish choralarini koʻrsin”; (z) 11-bandda “7” soni “9” soni bilan almashtirilsin; (i) quyidagi mazmundagi 5 va 8-ilovalar bilan toʻldirilsin: 1. Kriminogen vaziyati murakkab mahallalarda jinoyatlarning oldini olish boʻyicha manzilli choralar konsepsiyasi (keyingi oʻrinlarda — Konsepsiya) oxirgi besh yil davomida kriminogen vaziyati boʻyicha “qizil” toifada turgan mahallalarda (keyingi oʻrinlarda — mahallalar), yaʼni murakkab mahallalarda huquqbuzarliklarning oldini olish, jamoat xavfsizligini taʼminlash va xavfsiz muhitni yaratish sohasidagi davlat masʼul organlari faoliyatining ustuvor yoʻnalishlarini va bu borada amalga oshiriladigan ishlar boʻyicha alohida mexanizmlarni belgilaydi. 2. Mahallalarda alohida tashkiliy-profilaktik tadbirlar hamda manzilli choralar bilan ilmiy-amaliy yondashuvlarni uygʻunlashtirgan holda kriminogen vaziyatni barqarorlashtirish va pirovardida xavfsiz muhitni yaratish Konsepsiyaning asosiy maqsadi hisoblanadi. 3. Mahallalarda xavfsiz muhitni yaratish manzilli profilaktik tadbirlarning ustuvorligi, qonuniylik, “xonadonbay” va “fuqarobay” maqsadli ishlash hamda ilmiy-amaliy yondashuvlar joriy etilishi kabi asosiy tamoyillarga tayangan holda amalga oshiriladi. 4. Bosh prokurorning va ichki ishlar vazirining birinchi oʻrinbosarlari, hududiy ichki ishlar organlari boshliqlari va prokurorlari, Oʻzbekiston Respublikasi Kriminologiya tadqiqot instituti, Ichki ishlar vazirligi Akademiyasi, Huquqni muhofaza qilish akademiyasi, Toshkent davlat yuridik universiteti va Jamoat xavfsizligi universiteti (keyingi oʻrinlarda — taʼlim tashkilotlari) rahbarlari, shuningdek, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisi hamda viloyat va tuman (shahar) hokimlari Konsepsiya ijrosi uchun shaxsan masʼul hisoblanadi. 5. Konsepsiya doirasida belgilangan manzilli tadbirlar masʼul davlat organlari tomonidan jamoat birlashmalari, fuqarolar hamda ommaviy axborot vositalari bilan hamkorlikda amalga oshiriladi. 6. Mahallalardagi kriminogen vaziyatga salbiy taʼsir koʻrsatib kelayotgan asosiy omillar quyidagilar hisoblanadi: “mahalla yettiligi”ning ijtimoiy profilaktika obyektlari va alohida toifadagi shaxslar (huquqbuzarliklardan jabrlanish ehtimoli bor shaxslar, ichki ishlar organlari hisobida turuvchi shaxslar) bilan olib borayotgan profilaktik tadbirlari natijadorligining pastligi; “mahalla yettiligi” vakillarining ijtimoiy profilaktikaga oid vazifalarni bajarish uchun bilimi, tajribasi va mahorati yetarli emasligi, profilaktika inspektorlarining xizmat yuklamasining yuqoriligi; “mahalla yettiligi” faoliyatini tashkil qilish, boshqarish va muvofiqlashtirishdagi tizimli muammolar, kadrlar salohiyatining pastligi va kadrlar qoʻnimsizligi; mahallada ishsizlik va kambagʻallik darajasi yuqoriligi, bu borada tizimli ishlar talab darajasida tashkil etilmaganligi; mahalladagi jismoniy va yuridik shaxslarning mol-mulki qoʻriqlovi darajasining pastligi; mahallalar hududidagi davlat va nodavlat idora va tashkilotlar, savdo va bozor majmualari atrofida, shuningdek, jamoat joylari va aholi gavjum joylarda huquq-tartibot tizimining kuch va vositalarining yetarli emasligi; mahallalarda atrof-muhitni loyihalashtirish orqali jinoyatlarning oldini olish boʻyicha ilgʻor xorijiy tajribalar tatbiq etilmaganligi, “namunaviy xavfsiz koʻcha” va “namunaviy xavfsiz yoʻlak”lar turli yondashuvlar asosida tashkil etilayotganligi; yirik shahar markazlaridagi ichki migratsiya jarayonlari toʻliq nazoratga olinmaganligi hamda tuman (shahar) markazlaridagi bozor atrofidagi noqonuniy savdo rastalari va avtoturargohlarni tartibga solish choralari koʻrilmayotganligi; mahallalarda jinoyatchilikni jilovlash va uning barvaqt oldini olish chora-tadbirlari ilmiy-amaliy yondashuv asosida yetarli darajada tashkil etilmagani; aholining huquqiy ongi va madaniyatini oshirish, maʼnaviy-axloqiy fazilatlarini yuksaltirish va tarbiyalashga qaratilgan targʻibot-tashviqot tadbirlarining taʼsirchan emasligi. 7. Mahallalarda jinoyatchilikni jilovlash va xavfsiz muhitni yaratish borasidagi faoliyatning ustuvor yoʻnalishlari quyidagilardan iborat: mahallalarda huquq-tartibot idoralari tomonidan kuch va vositalarni taqsimlash, boshqarish (muvofiqlashtirish)ning yangi tizimini joriy etish; mahallalarda ijtimoiy profilaktika tizimi taʼsirchanligi va natijadorligini oshirish borasida manzilli tadbirlarni uygʻunlikda amalga oshirish; alohida toifadagi shaxslar (voyaga yetmaganlar, yoshlar, ayollar, ishsizlar, muqaddam sudlanganlar, probatsiya hisobida turganlar va boshqalar) bilan manzilli, taʼsirchan ishlarni tizimli tashkil qilish; mahallalarda jismoniy va yuridik shaxslar mol-mulkini qoʻriqlash qamrovini izchil oshirib borish; innovatsion va raqamli texnologiyalarni keng joriy qilish, CPTED (Crime Prevention Through Environmental Design — atrof-muhitni loyihalash orqali jinoyatlarning oldini olish) konsepsiyasi asosida mahallalarda “namunali xavfsiz koʻcha” va “namunali xavfsiz uy” loyihalarini tashkil etish; mahallalarda aholining huquqiy ongini oshirish, sport va sogʻlom turmush tarzini targʻib qilish, huquqbuzarliklarga murosasizlik muhitini yaratishda ijtimoiy hamkorlikni rivojlantirish; mahalladagi jinoyatchilik va huquqbuzarliklarning asl omillarini tizimli ravishda ilmiy yondashgan holda taʼlim muassasalari tomonidan oʻrganib borish. 8. Konsepsiyani amalga oshirish mexanizmlari quyidagilarni oʻz ichiga oladi: a) mahallalarda huquq-tartibot idoralari tomonidan kuch va vositalarni taqsimlash, boshqarish (muvofiqlashtirish)ning yangi tizimini joriy etish. Bunda: Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisi, viloyatlar va Toshkent shahri hokimlari hududiy ichki ishlar organlari boshliqlari va prokurorlari hamda biriktirilgan taʼlim muassasasi rahbari bilan birgalikda Konsepsiyaga asosan har bir mahalla kesimida alohida oylik “yoʻl xaritalari”ni (tuman va mahalla kesimida) tasdiqlab, ijroga qaratishni taʼminlaydi; mahallalarga viloyat darajasidagi prokurorning va ichki ishlar organi boshligʻining oʻrinbosarlari hamda tegishincha tarmoq va sohaviy xizmat rahbarlari nomma-nom biriktirilib, haftada uch kun ularning ishi bevosita ushbu mahallalarda tashkil etiladi, samaradorlik indikatori yuritiladi va har oyda faoliyatni baholab borish yoʻlga qoʻyiladi; tuman (shahar) ichki ishlar organi boshligʻi va prokurorning xizmat xonasi 2025-yil yakuniga qadar bevosita mahallada tashkil etilib, kundalik ishining boshlanishi va yakuni aynan oʻsha yerda amalga oshiriladi; viloyat hokimliklari mahallalarda huquqbuzarlik sodir etish ehtimoli yuqori boʻlgan shaxslarning ijtimoiy-maishiy muammolarini tuman (shahar) ichki ishlar organlari xulosalariga asosan tezkorlik bilan hal qilish uchun shaxsan masʼul hisoblanadi va tegishli manzilli choralarni koʻradi; mahallalarda ichki ishlar organlarining kechayu-kunduz xizmatini hamda kuch-vositalarning tezkor harakatlanishini taʼminlash maqsadida kamida 2 nafar, vaziyatdan kelib chiqib 3 nafargacha profilaktika inspektorlari (shundan bittasi profilaktika katta inspektori) shtati tashkil etiladi, kamida 2 nafardan iborat patrul-post xizmati naryadlarining xizmati yoʻlga qoʻyiladi hamda tezkor xodim biriktiriladi; mahallalarda bosqichma-bosqich mahalla huquq-tartibot maskanlari faoliyati yoʻlga qoʻyiladi; mahallalarda profilaktika katta inspektori lavozimlarida profilaktika sohasida koʻp yillik amaliy ish tajribasiga ega boʻlgan xodimlar xizmat oʻtashi yoʻlga qoʻyiladi; har hafta payshanba — “huquqbuzarliklar profilaktikasi kuni”da mahallalarga biriktirilgan viloyat darajasidagi ichki ishlar organi masʼul rahbarlari profilaktika katta inspektorlari bilan birga ularning vazifasini bajaradi (amaliy mahoratini koʻrsatadi); b) mahallalarda ijtimoiy profilaktika tizimi taʼsirchanligi va natijadorligini oshirish borasida manzilli tadbirlarni uygʻunlikda amalga oshirish. Unga koʻra: profilaktika katta inspektorlari boshchiligida “mahalla yettiligi” tomonidan mahallalarda taʼlim muassasalari tomonidan taqdim etilgan alohida metodika asosida ijtimoiy profilaktika obyektlariga aniqlik kiritiladi; huquqbuzarliklar sodir boʻlish ehtimoli yuqori boʻlgan joy (obyekt)lar, shuningdek, huquqbuzarlik sodir qilish yoki jinoyat qurboniga aylanish ehtimoli yuqori boʻlgan shaxslar boʻyicha “mahalla yettiligi” aʼzolari nomma-nom taqsimlanadi (javobgarlik hududi va shaxslar biriktiriladi); viloyat va tuman darajasida biriktirilgan masʼul rahbarlar mahallalar uchun tasdiqlangan “yoʻl xarita”larning natijadorligi boʻyicha joyiga chiqqan holda haftalik soʻrovni amalga oshiradi; mahallalarda sodir etilgan jinoyatlar mahallaga biriktirilgan masʼul tomonidan mahalla aholisi oʻrtasida, shuningdek, sud hukmi chiqqandan soʻng jinoyat sodir qilgan shaxsning yashash koʻchasida (mahallasida) muhokama qilinadi; tuman (shahar) xalq deputatlari har oyda joyiga chiqqan holda mahallalarga biriktirilgan masʼul rahbarlarning jinoyatchilikning oldini olish va mahallada kriminogen vaziyatni yaxshilash borasida olib borayotgan ishlari yuzasidan hisobotini eshitib, ularning faoliyatiga baho beradi va amaliy jihatdan koʻmaklashadi; tuman (shahar) xalq deputatlari tomonidan mahallada sodir etilgan jinoyatlarning asl omillari aynan “mahalla yettiligi”ning faoliyatiga yoxud boshqa davlat organlari mutasaddilarining faoliyatiga taalluqliligi boʻyicha xulosalar tayyorlanadi va taʼsir choralari toʻgʻrisida taklif kiritiladi; mahalla raisi, xotin-qizlar faoli va yoshlar yetakchilariga ijtimoiy profilaktika tadbirlarining natijadorligi boʻyicha samaradorlik koʻrsatkichlari (KPI) asosida qoʻshimcha haq toʻlash amaliyoti yoʻlga qoʻyiladi; v) alohida toifadagi shaxslar (voyaga yetmaganlar, yoshlar, ayollar, ishsizlar, muqaddam sudlanganlar, probatsiya hisobida turganlar va boshqalar) bilan manzilli, taʼsirchan ishlarni tizimli tashkil qilish. Bunda: ijtimoiy profilaktika obyektlari, ayniqsa, oila-turmush doirasida huquqbuzarliklar sodir etuvchi shaxslarning (janjalkash va nizoli oilalar) holidan majburiy ravishda kamida har uch kunda xabar olish amaliyoti yoʻlga qoʻyiladi; adliya organlari tomonidan fuqarolik va jinoyat ishlari boʻyicha sudlarda nizolashayotgan oilalarga huquqiy maslahatlar berib borish amaliyoti yoʻlga qoʻyiladi; tajriba tariqasida ijtimoiy profilaktika obyektlari holidan xabar olish tizimining taʼsirchanligini oshirish uchun “mahalla yettiligi”ning elektron planshetlari orqali ijtimoiy profilaktika obyektlarini biometrik identifikatsiya qilish amaliyoti yoʻlga qoʻyiladi; voyaga yetmaganlar tomonidan sodir etilishi mumkin boʻlgan huquqbuzarliklarning profilaktikasini samarali tashkil etish maqsadida ichki ishlar organlari voyaga yetmaganlar masalalari boʻyicha inspektor-psixologlar huquqbuzarliklar sodir etish ehtimoli yuqori boʻlgan oʻquvchilarni aniqlash va ular bilan manzilli ishlashni tashkil etish faoliyatini “mahalla yettiligi” bilan birgalikda har oy yakunida muhokama etib boradi; mahallalarda “mahalla yettiligi” vakillarining kasbiy mahoratini oshirish borasida biriktirilgan taʼlim tashkilotlari, adliya organlari rahbarlari tomondan amaliy mahorat darslari (master-klass) oʻtkaziladi; Kriminologiya tadqiqot instituti tomonidan Oʻzbekiston mahallalari uyushmasi mablagʻlari hisobidan malakali xodimlar hamda kriminolog olimlar jalb qilingan holda mahallalar kesimida maqsadli ilmiy-amaliy tadqiqotlar oʻtkaziladi; g) mahallalarda jismoniy va yuridik shaxslar mol-mulkini qoʻriqlash qamrovini izchil oshirib borish. Bunda: ichki ishlar organlari qoʻriqlash xizmatining xizmat koʻrsatish tasdiqlangan tariflari asosida jismoniy va yuridik shaxslarning mol-mulkini qoʻriqlashni yangi mexanizmlar asosida amalga oshirish choralari koʻriladi; bozorlar, savdo markazlari, avtoshohbekatlar, metroning aholi gavjum boʻlgan bekatlari va istirohat bogʻlari, restoranlar, kafe, bar va boshqa koʻngilochar maskanlar, shuningdek, boʻsh turgan xonadonlar uchun qoʻriqlash xizmatidan foydalanish majburiy qilib belgilanadi; tuman (shahar) markazidan uzoqda joylashgan hududlarda mahalladagi kriminogen vaziyat barqaror boʻlgunga qadar viloyatning mahalliy budjeti hisobidan majburiy qoʻriqlash-patrul guruhini tashkil etish choralari koʻriladi; d) innovatsion va raqamli texnologiyalarni keng joriy qilish, atrof-muhitni loyihalashtirish orqali jinoyatchilikning oldini olish konsepsiyasi asosida mahallalarda “namunali xavfsiz koʻcha” va “namunali xavfsiz uy” loyihalarini tashkil etish. Bunda: “Xavfsiz shahar” yagona integratsiyalashgan tizimlarini yaratish va rivojlantirish konsepsiyasi doirasida mahallalar hududi tungi yoritqichlar va kuzatuv kameralari hamda sunʼiy intellekt bilan ishlovchi maxsus dasturiy taʼminot bilan toʻliq qamrab olinadi; mahallaning kirib-chiqish joylari mahalliy budjet hamda boshqaruv servis kompaniyalari hisobidan intellektual videokameralar bilan jihozlanib, hududiy ichki ishlar organlari hamda profilaktika katta inspektori xizmat planshetiga integratsiya qilinadi; mahallalarda jamoat tartibini saqlash va huquqbuzarliklarning oldini olish faoliyatida uchuvchisiz uchish apparatlaridan foydalanish yoʻlga qoʻyiladi; CPTED konsepsiyasining milliy standartlari ishlab chiqiladi va shaharsozlik qoidalari hamda normalariga tatbiq etiladi, xususan, atrof-muhitni loyihalash, turarjoylar, bino-inshootlar, bozorlar, savdo majmualari, bogʻ va boshqa jamoat joylarini qurishda yangi standartlarga rioya etiladi; mahalladagi jamoat joylari, koʻp qavatli turarjoy va uylar oldi (yoʻlaklar)da “tashvish” tugmalari oʻrnatiladi va ularga xizmat koʻrsatish mahalliy budjet hamda boshqaruv servis kompaniyalari hisobidan moliyalashtiriladi; mahallalar hududidagi davlat va nodavlat idora va tashkilotlar, bank, savdo va bozor majmualari atrofida, metroning aholi gavjum bekatlari va avtoturargohlarda jinoyatdan jabrlanish ehtimolini oldini olish boʻyicha tashkilot va idoralar masʼul rahbarlariga shaxsiy javobgarlik belgilanadi; j) mahallalarda aholining huquqiy ongini oshirish, sport va sogʻlom turmush tarzini targʻib qilish, huquqbuzarliklarga murosasizlik muhitini yaratishda ijtimoiy hamkorlikni rivojlantirish. Bunda: hududiy madaniyat boʻlimlari tomonidan har oyda mahallalarda aholining huquqiy ongi va madaniyatini oshirish, huquqbuzarlikka nisbatan murosasiz munosabatda boʻlish, halol mehnat qilish, sogʻlom turmush tarzini targʻib qilish va madaniy hordiq chiqarishiga qaratilgan targʻibot kompaniyalari oʻtkaziladi; jamoatchilik vakillarining huquqni muhofaza qiluvchi organlar bilan hamkorligini mustahkamlash va qoʻshimcha ragʻbatlantirish mexanizmlari ishlab chiqiladi; mahallalarda jinoyatchilikning oldini olish borasida “mahalla yettiligi” tomonidan fuqarolar oʻrtasida targʻibot-tashviqot ishlarini olib boruvchi “mahalla targʻibotchisi” jamoatchilik guruhlari tashkil etiladi; huquqbuzarliklar profilaktikasi tizimini rivojlantirish jamgʻarmalari hisobidan mahallalarda xizmat oʻtayotgan profilaktika (katta) inspektorlariga mehnatga haq toʻlashning eng kam miqdorining ikki baravari miqdorida maxsus ustama toʻlash va ushbu mahalla yil yakuni bilan “qizil” toifadan chiqarilsa ragʻbatlantirish tariqasida mehnatga haq toʻlashning eng kam miqdorining bir baravari miqdorida bir yil davomida qoʻshimcha ustama haq toʻlash amaliyoti yoʻlga qoʻyiladi; yil yakuni boʻyicha mahalladagi kriminogen vaziyatni barqarorlashtirishga erishgan (koʻmaklashgan) davlat organlari va jamoatchilik tashkilotlari vakillarini Bosh prokuratura qoshidagi muvofiqlashtiruvchi shtab taklifiga koʻra tegishli vazirlik va idoralarning budjetdan tashqari jamgʻarmalari hisobidan ragʻbatlantirish choralari koʻriladi; z) mahalladagi jinoyatchilik va huquqbuzarliklarning asl omillarini tizimli ravishda ilmiy yondashgan holda taʼlim muassasalari tomonidan oʻrganib borish. Bunda: Kriminologiya tadqiqot instituti, Ichki ishlar vazirligi Akademiyasi, Huquqni muhofaza qilish akademiyasi, Toshkent davlat yuridik universiteti va Jamoat xavfsizligi universiteti biriktirilgan hududlardagi mahallalarni ilmiy-amaliy tanqidiy oʻrganib, takliflar (xulosa va tavsiyalar) ishlab chiqadi va amaliyotga tatbiq etish natijadorligini taʼminlaydi; taʼlim muassasalarining birinchi rahbarlarining “ilmiy xulosa — tavsiya — natija” tamoyiliga shaxsan javobgarligi belgilanadi; mahallalarda ilmiy xulosa va tavsiyalar (metodika)larning tatbiq etilishi natijasida baholash reytingiga muvofiq, ularning natijadorligi (mahallalardagi barqarorlik darajasi, “qizil” toifadan chiqishi va boshqa) boʻyicha taʼlim muassasalarining samaradorlik reytingi yuritiladi. 9. Konsepsiyani amalga oshirish orqali quyidagilarga erishiladi: mahallalarda ijtimoiy profilaktika obyektlarini barvaqt aniqlash va ular bilan uzluksiz, doimiy va tizimli ishlash mexanizmi yaratiladi; 2025-yil yakuniga qadar jismoniy shaxslar mol-mulkini texnik qoʻriqlash qamrovi — 30 foizga, yuridik shaxslar mol-mulkini qoʻriqlash qamrovi 60 foizga olib chiqiladi; mahallalardagi jinoyat sodir etishga qulay, ovloq va chekka joylar xavfsiz joylarga aylantiriladi; fuqarolarda mahalladagi tinchlik va osoyishtalikka daxldorlik hissi va fuqaroviy javobgarlik tuygʻusi shakllantiriladi; ijtimoiy profilaktika obyektlari holidan doimiy xabar olishni yoʻlga qoʻyish orqali jinoyatlarning barvaqt oldi olinadi va oiladagi haqiqiy muhit oʻrganib boriladi; “mahalla yettiligi” faoliyati toʻliq raqamlashtiriladi, barcha platformalarni birlashtirish orqali yagona boshqaruv va nazorat mexanizmlari yoʻlga qoʻyiladi; jinoyatlarning barvaqt oldini olish va “issiq izi”dan ochish samaradorligi oshadi; davlat organlari va jamoatchilik oʻrtasida ishonchli ijtimoiy hamkorlik yoʻlga qoʻyiladi; “mahalla yettiligi” va davlat organlariga ilmiy-uslubiy koʻmaklashib boriladi, maqsadli ilmiy-tadqiqot loyihalari orqali dolzarb muammolarning ilmiy yechimlari ishlab chiqiladi. 10. Respublika idoralararo muvofiqlashtirish ishchi guruhi aʼzolari tomonidan alohida reja-grafik asosida mahallalarda amalga oshirilayotgan ishlar, Konsepsiya va “yoʻl xarita”larida belgilangan vazifalar ijrosi holati tanqidiy oʻrganilib, ularga amaliy va uslubiy koʻmak koʻrsatiladi hamda taʼsir choralari koʻriladi. 11. Davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari mansabdor shaxslari oʻz xizmat majburiyatlari yuzasidan murakkab mahallalarda jinoyatchilikni jilovlash borasida zarur chora-tadbirlar belgilanishi hamda ularning oʻz vaqtida amalga oshirilishini taʼminlamaganligi uchun qonun hujjatlariga muvofiq javobgarlikka tortiladi. 12. Respublika idoralararo muvofiqlashtirish ishchi guruhi tomonidan hisobot yili yakunida mahallalarda amalga oshirilgan tashkiliy-profilaktik tadbirlar hamda manzilli choralar, shu jumladan biriktirilgan masʼullar faoliyati natijadorligi tanqidiy muhokama qilinib, ushbu Konsepsiyada nazarda tutilgan manzilli chora-tadbirlarni keyingi yilda davom ettirish zarurati mavjud mahallalar va ularga biriktirilgan masʼul rahbarlar roʻyxatini tasdiqlash uchun Bosh prokuror va ichki ishlar vaziriga kiritiladi”; 1. Ushbu Namunaviy talablar kriminogen vaziyati murakkab va ogʻir mahallalarda (keyingi oʻrinlarda — ogʻir mahallalar) “namunali xavfsiz koʻcha” va “namunali xavfsiz uy”larni tashkil etishning minimal talablari va tartibini belgilaydi. 2. Ogʻir mahallalarda “namunali xavfsiz koʻcha” va “namunali xavfsiz uy”lar tashkil etishning maqsadlari: jamoat joylari (shu jumladan, aholi gavjum boʻladigan joylar), koʻchalar, koʻp qavatli uylarning kirish yoʻlaklarida nazorat tizimini joriy etish orqali xavfsiz muhitni yaratish; fuqarolar hayoti, sogʻligʻi va mol-mulkiga har qanday tajovuzlarning oldini olish maqsadida huquqbuzarliklar profilaktikasiga zamonaviy raqamli texnologiyalar va texnik vositalarni keng joriy etish. 3. Ogʻir mahallalarda “namunali xavfsiz koʻcha” va “namunali xavfsiz uy”lar tashkil etishning asosiy vazifalari: mahallalarning kirish-chiqish joylarini yuzni tanib oluvchi, transport vositasi davlat raqamini aniqlovchi dasturiy-texnik vositalar bilan jihozlash, ularni ichki ishlar organlari axborot tizimlari bilan integratsiya qilish; jismoniy va yuridik shaxslar mol-mulkini qoʻriqlash qamrovini oshirish; jinoyat sodir etilish ehtimoli yuqori boʻlgan xilvat (ovloq) joylarni texnik tartibga solish; hududlarning tungi vaqtlarda yoritilishi, kuzatuv kameralari bilan nazoratga olinishi, “tashvish” tugmalari qamrovi oshirilishi, koʻp qavatli uylar kirish eshigiga domofonlar oʻrnatilishini taʼminlash; koʻcha boʻylab uylarda yashovchi barcha fuqarolarning jinoyatdan jabrlanish ehtimolining oldini olish maqsadida texnik-profilaktik ishlar olib borish. 4. Infratuzilmaviy talablar: tungi vaqtda koʻchaning aholi istiqomat qiladigan va harakatlanadigan qismi toʻliq yoritilishi; berk koʻchalar, ichki yoʻlaklar va aholi kam yuradigan, jinoyat sodir etilishi ehtimoli boʻlgan qorongʻu hududlarning qisman yoritilishi; transport vositalari uchun avtoturargohlarning texnik kuzatuv talablariga javob berishi; koʻchalarda noqonuniy (yoyma) savdo rastalari faoliyati tartibga solinishi; qarovsiz yertoʻla, chordoq va chiqindixonalar mavjud boʻlmasligi. 5. Texnik talablar: jinoyat sodir etilishi ehtimoli yuqori boʻlgan joylar hamda koʻp qavatli uylarning hovli qismi toʻliq kuzatuv kameralari bilan qamrab olinishi va “tashvish” tugmalarining oʻrnatilishi; xonadonlar, savdo va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari, koʻngilochar maskanlar, kafe, restoran va barlarning qoʻriqlovga olinishi; videokuzatuv kameralarining profilaktika inspektori xizmat planshetiga integratsiya qilinishi; xoʻjalik yurituvchi subyektlar tomonidan oʻz hududiga kuzatuv kameralari va yoritish chiroqlari oʻrnatilishi; koʻchaning kirish-chiqish joylariga yuzni tanib oluvchi intellektual kameralar oʻrnatilishi; koʻp qavatli uylarning kirish eshiklariga xonadonlardan boshqariluvchi domofonlarning oʻrnatilishi hamda yoʻlaklardagi eshiklar avtomatik yopilishi taʼminlanishi, shuningdek, huquq-tartibot idoralari va masʼul xodimlarning telefon raqamlari joylashtirilishi; doʻkonlar, xonadonlar, koʻp qavatli uylar va boshqa ijtimoiy obyektlarga “hudud kamera nazoratida” kabi stikerlarning oʻrnatilishi. 6. Kuch-vositalarga boʻlgan talablar: voqea va hodisalarga tezkor javob berish tizimi talab darajasida yoʻlga qoʻyilganligi, ayniqsa, tungi vaqtda kuch-vositalarning harakatlanish algoritmi belgilanishi; koʻchaboshi, uyboshi tayinlanganligi, jamoatchilik, koʻngillilar guruhi va mahalla hamkorligi yoʻlga qoʻyilishi; viloyat va shahar markazlaridagi jinoyat sodir etilishi ehtimoli yuqori boʻlgan va aholi koʻp toʻplanadigan joylarda patrullik yoʻnalishlari yoʻlga qoʻyilishi; profilaktika (katta) inspektori lavozimi malakali xodimlar bilan toʻliq jamlanishi, “mahalla yettiligi” tarkibida vakant lavozim boʻlmasligi. 7. Ijtimoiy-iqtisodiy choralar: koʻcha boʻylab uylarda hamda koʻp kvartirali uylarda yashovchi barcha fuqarolarning jinoyatdan jabrlanish ehtimolining oldini olish maqsadida profilaktik ishlar olib borilishi (bukletlar, flayerlar tarqatilganligi); koʻcha boʻylab uylarda hamda koʻp kvartirali uylarda yashovchi ijtimoiy profilaktika obyektlarining muammolari oʻz vaqtida hal qilinishi; koʻcha boʻylab uylarda hamda koʻp kvartirali uylarda yashovchi alohida toifadagi shaxslar bilan tizimli ishlash yoʻlga qoʻyilishi. 8. Ogʻir mahallalarda “namunali xavfsiz koʻcha” va “namunali xavfsiz uy”lar tashkil qilish boʻyicha aniq vazifalar har chorak va har oyda mahalla, tuman va viloyat darajasida ishlab chiqiladigan “yoʻl xaritalar”ga manzilli kiritiladi va muddatlari belgilanadi. 9. Ogʻir mahallalarda “namunali xavfsiz koʻcha” va “namunali xavfsiz uy”lar tashkil qilish uchun viloyat va tuman (shahar) hokimlariga budjet va budjetdan tashqari mablagʻlaridan, shuningdek, qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa mablagʻlardan maqsadli va manzilli foydalanishga, mahalla raislariga mahallaning jamgʻarmasi mablagʻlaridan foydalanishga ruxsat beriladi. 10. Hududlarda “namunali xavfsiz koʻcha” va “namunali xavfsiz uy”larni tashkil qilishga biriktirilgan masʼullar, mahalla raisi, tuman (shahar) va viloyat hokimlari shaxsan javob beradilar. 11. Ogʻir mahallalarda tashkil etilayotgan “namunali xavfsiz koʻcha” va “namunali xavfsiz uy”larning talab darajasida ekanligi Bosh prokuratura va Ichki ishlar vazirligining qoʻshma ishchi guruhlari tomonidan baholab boriladi. 12. “Mahalla yettiligi” tomonidan “namunali xavfsiz koʻcha” va “namunali xavfsiz uy”larning boshlanish va tugash nuqtalariga ushbu ijtimoiy maqomni bildiradigan stikerlar oʻrnatilishi va aholining xabardorligini taʼminlash choralari koʻriladi. 13. “Namunali xavfsiz koʻcha” va “namunali xavfsiz uy”larni talab darajasida tashkil etgan, mahallalarda keskin oʻzgarish qilgan, xavfsiz muhit yaratganlarni, shuningdek, tashkil qilishda homiylik (xayriya) koʻrsatgan yuridik va jismoniy shaxslarni mahalliy hokimliklar vakolatida doirasida ragʻbatlantirish choralari koʻriladi. 14. Mazkur talablar minimal hisoblanadi hamda qoʻshimcha boshqa tadbirlarni amalga oshirish mumkin”; (k) 5, 6 va 7-ilovalar tegishincha 6, 7 va 9-ilovalar deb hisoblansin. 7. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 15-yanvardagi “Kriminologiya sohasida ilmiy-amaliy tadqiqot ishlarini tashkil etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PQ-22-son qarorida: (a) 6-bandda: (i) quyidagi mazmundagi beshinchi xatboshi bilan toʻldirilsin: “ilmiy-ishlab chiqarish laboratoriyasida ilmiy tadqiqot natijalari asosida texnika vositalarini va qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa mahsulotlarni ishlab chiqarish va sotish”; (b) 7-bandda: (i) quyidagi mazmundagi oltinchi xatboshi bilan toʻldirilsin: “ilmiy tadqiqot natijalari asosida texnika vositalarini va qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa mahsulotlarni ishlab chiqarib sotishdan tushgan mablagʻlar”; (ii) oltinchi xatboshi yettinchi xatboshi deb hisoblansin.