Tibbiyot muassasalarida koxlear implantatsiya operatsiyalarini oʻtkazish uchun bemorlarni tanlab olish tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida
(order, 2021-07-28)

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2014-yil 19-fevraldagi PQ-2133-son qarori bilan tasdiqlangan “Sogʻlom bola yili” Davlat dasturi ijrosini taʼminlash maqsadida, Vazirlar Mahkamasining 1999-yil 14-yanvardagi 18-son qarori bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq buyuraman: 1. Tibbiyot muassasalarida koxlear implantatsiya operatsiyalarini oʻtkazish uchun bemorlarni tanlab olish tartibi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi. Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2014-yil 19-fevraldagi PQ-2133-son qarori bilan tasdiqlangan “Sogʻlom bola yili” Davlat dasturi hamda Vazirlar Mahkamasining 1999-yil 14-yanvardagi 18-son qarori bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq koxlear implantatsiya operatsiyalarini oʻtkazish uchun bemorlarni tanlab olish tartibini belgilaydi. 1. Mazkur Nizom talablari davlat sogʻliqni saqlash tizimiga kirmaydigan, tibbiy faoliyatni amalga oshirish uchun litsenziyaga ega boʻlgan tashkilotlarga nisbatan tatbiq etilmaydi. 2. Koxlear implantatsiya operatsiyalari ikki tomonlama sensonevral eshitish pastligining III-IV darajalari qayd etilgan yoki kar boʻlgan shaxslarning (bundan buyon matnda bemorlar deb yuritiladi) eshitish qobiliyatini koʻp kanalli elektrod yordamida ichki quloqqa stimul berish orqali tiklash maqsadida oʻtkaziladi. 3. Koxlear implantatsiya operatsiyalari Respublika ixtisoslashtirilgan pediatriya ilmiy-amaliy tibbiyot markazida (bundan buyon matnda Markaz deb yuritiladi) oʻtkaziladi. 4. Bemor bolalar uchun koxlear implantatsiya operatsiyasini oʻtkazish va koxlear implantatsiya operatsiyasidan keyingi reabilitatsiya tadbirlari bepul amalga oshiriladi. Koxlear implantatsiya operatsiyasi bemor bola 5 yoshga toʻlganga qadar oʻtkazilganda ijobiy natija berishini hisobga olib, budjet mablagʻlari hisobiga xarid qilingan implantatlardan samarali foydalanish uchun ular 5 yoshga toʻlmagan bolalarga bepul taqdim etiladi. 5 yoshga toʻlmagan bemor bolalarning ota-onalari, ularning oʻrnini bosuvchi shaxslar yoki homiylari budjet mablagʻlari hisobiga xarid qilingan implantat hisobiga amalga oshiriladigan koxlear implantatsiya operatsiyasini oʻtkazish boʻyicha navbatni kutishni istamagan taqdirda, implantatni oʻzlari sotib olishlari mumkin. 5 yoshga toʻlgan va undan oshgan bemor bolalarda koxlear implantatsiya operatsiyasi ota-onalar, ularning oʻrnini bosuvchi shaxslar yoki homiylarning istagiga koʻra va ular tomonidan implantant sotib olingan taqdirda oʻtkaziladi. Yoshidan qatʼi nazar, meningit kasalligi natijasida eshitish qobiliyatini yoʻqotgan bemor bolalarda olti oy ichida koxlear implantatsiya operatsiyasi oʻtkaziladi va ularga implantat bepul asosda taqdim etiladi. Bemor bola meningit kasalligi natijasida eshitish qobiliyatini yoʻqotgan vaqt uning kasallik tarixidan koʻchirmaga asosan aniqlanadi. 5. Implantat faqat bitta quloq uchun bepul taqdim etiladi. Oilada ikki yoki undan ortiq 5 yoshga toʻlmagan bemor bola boʻlganda, koxlear implantatsiya operatsiyasidan keyingi reabilitatsiya tadbirlari samaradorligini taʼminlash maqsadida, implantat bir kalendar yilda ulardan faqat bittasiga bepul taqdim etiladi. 6. Mazkur Nizomning 4-bandida nazarda tutilmagan fuqarolar, shuningdek Vazirlar Mahkamasining 2009-yil 21-maydagi 145-son qarori bilan tasdiqlangan Respublika ixtisoslashtirilgan pediatriya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi toʻgʻrisidagi nizomning 9-bandiga muvofiq, xorijiy fuqarolar va fuqaroligi boʻlmagan shaxslarda koxlear implantatsiya operatsiyasi va undan keyingi reabilitatsiya tadbirlari Markaz tomonidan pulli asosda oʻtkaziladi. 7. Bemor bolalarning yoshi ular mazkur Nizomning 14-bandiga muvofiq koʻrikdan oʻtkazilgan sana boʻyicha belgilanadi. 8. Mazkur Nizomning 4-bandida nazarda tutilgan bemor bolalarni koxlear implantatsiya operatsiyalarini oʻtkazish uchun Markazga qabul qilish Vazirlar Mahkamasining 2004-yil 8-iyundagi 264-son qarori bilan tasdiqlangan Imtiyozli toifaga kiruvchi bemorlarga order berish, ularni shifoxonaga joylashtirish va davlat budjeti mablagʻlari hisobiga davolash qiymatini toʻlash tartibiga muvofiq amalga oshiriladi. 9. Mazkur Nizomning 6-bandida nazarda tutilgan bemorlarni koxlear implantatsiya operatsiyalarini oʻtkazish uchun Markazga qabul qilish Vazirlar Mahkamasining 2004-yil 8-iyundagi 264-son qarori bilan tasdiqlangan Respublika ixtisoslashtirilgan tibbiyot markazlari tomonidan tashxis qoʻyish va davolash sifati standartlariga rioya qilgan holda aholiga pulli asosda yuqori malakali ixtisoslashtirilgan tibbiy yordam koʻrsatish qoidalariga muvofiq amalga oshiriladi. 10. Koxlear implantatsiya operatsiyalarini oʻtkazish uchun Markazga qabul qilingan barcha bemorlar Markazda audiologik, nur diagnostikasi, surdopedogogik, logopedik, psixonevrologik, umumiy va maxsus klinik tekshiruvlardan oʻtkaziladi. 11. Quyidagi holatlar koxlear implantatsiya operatsiyasini oʻtkazishga koʻrsatmalar hisoblanadi: bola ilk yoshidan eshitish apparatidan doimiy ravishda foydalangan va samarasi past boʻlganligiga qaramasdan ogʻzaki koʻnikmalar shakllanganligi; eshitish apparati qoʻllanilganda koʻp boʻgʻinli soʻzlarni 40 foizdan, bir boʻgʻinli soʻzlarni 20 foizdan kam boʻlmagan darajada anglash; faqat past, oʻrta chastotali tovushlarni, 1-2 metr masofadan shartli reflektor reaksiyalari yordamida yuqori chastotali tovushlarni qabul qila olish; past, oʻrta va yuqori chastotali nonutqiy tovushlarga 3 metrdan kam boʻlmagan masofadan beixtiyor va ixtiyoriy reaksiyalar mavjudligi; baland tovush va ovozlarni eshitish reaksiyalarining rivojlanishida ijobiy oʻzgarishlar mavjudligi; imo-ishoradan foydalanmagan holda soʻzlovchining yuzidan uning soʻzlayotganligini tushunish; ovoz faolligining oshishi, undosh harflarga artikulyatsiya tovushlarining mavjudligi; eshitish apparatidan uch oy mobaynida muntazam foydalanish ijobiy natija bermagan va nutqli audiometriya maʼlumotlariga koʻra, ochiq tanlangan koʻp boʻgʻinli soʻzlarni anglash darajasi 30 foizdan kam boʻlgan holda faqat soʻzsiz tovushlarga reaksiyaning ijobiy tomonga rivojlanganligi; akustik refleksometriyada akustik reflekslarning qayd etilmaganligi; ushlanilgan chaqiriluvchi otoakustik emissiyasida eshitish potensiallarining qayd etilmaganligi; eshitishning chaqiriluvchi qisqa chastotali potensiallari tekshiruvida V darajali choʻqqi 30 — 80 detsibelda eshitish potensiallari yoʻqligining qayd etganligi; modullangan ohangda statsionar chaqiriluvchi eshitish potensiallari qayd etilganligi; promontorial test maʼlumotlariga koʻra, berilgan elektr taʼsiri natijasida eshitish hissiyotining paydo boʻlganligi; erkin tovushlar maydonida tovush qabul qilish darajasi 2000 va 4000 Gs chastotalarda 55 detsibeldan yuqoriligi; nur diagnostikasi maʼlumotlariga koʻra, koxleovestibulyar patologiyasi, chigʻanoq ichki yuzasining sezilarli obliteratsiyasi hamda retrokoxlear patologiyalarning yoʻqligi. 12. Quyidagi holatlar koxlear implantatsiya operatsiyasini oʻtkazishga qarshi koʻrsatmalar hisoblanadi: kompyuter tomografiyasi va magnit rezonans tomografiyasi natijalariga koʻra, chigʻanoqning elektrod zanjirini kiritishga imkon bermaydigan darajada qisman yoki toʻliq ossifikatsiyasi; rejali jarrohlik muolajalariga mutloq qarshi koʻrsatma boʻluvchi somatik kasalliklarning (yurak-qon tomirlari, buyrak va jigarning ogʻir kasalliklari, qon kasalliklari, qandli diabet, sil, zaxm, orttirilgan immunitet tanqisligi sindromi va boshqalar) mavjudligi; nutqning imo-ishora va daktil nutq asosida toʻliq shakllanganligi; bemorlar, bemor bolalarning ular bilan birgalikda yashovchi ota-onalarida koxlear implantatsiya opersiyasidan keyingi reabilitatsiya tadbirlarini oʻtkazish va koxlear implantatdan foydalanishni qiyinlashtiruvchi ruhiy va chuqur nevrologik buzilishlar (autizm, shizofreniya, psixopatiya, autoagressiya, epilepsiya, tutqanoq sindromi, elektroensefalogrammada aniqlangan tutqanoqqa moyillik) mavjudligi; retrokoxlear kasalliklar mavjudligi, auditor neyropatiyadan (chigʻanoq yoki eshituv nervi yoʻqligi, eshituv tizimining yuqori sathlaridagi shikastlanishlar) tashqari; bemorlarda, bemor bolalarning ota-onalari, ularning oʻrnini bosuvchi shaxslar yoki homiylarida, koxlear implantatsiya opersiyasidan keyingi reabilitatsiya tadbirlarini oʻtkazish imkoniyati va istagi yoʻqligi. 13. Mazkur Nizomning 12-bandi ikkinchi — beshinchi xatboshilarida nazarda tutilgan holatlar koxlear implantatsiya operatsiyalarini oʻtkazishga mutloq qarshi koʻrsatmalar hisoblanadi va ushbu koʻrsatmalar mavjud boʻlgan bemorlar qayta tekshiruvdan oʻtkazilmaydi, mazkur bandning ikkinchi xatboshisida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno. Elektroensefalogrammada tutqanoqqa moyillik aniqlangan bolalar kamida olti oy davomida oʻz yashash joyida nevropatolog mutaxassisida davolanganidan keyin qayta elektroensefalogramma tekshiruvidan oʻtishlari mumkin. 14. Koxlear implantatsiya operatsiyasini oʻtkazish uchun tekshiruvdan oʻtkazilgan bemor bolalar koxlear implantatsiya boʻyicha komissiya (bundan buyon matnda Komissiya deb yuritiladi) tomonidan koʻrikdan oʻtkaziladi. 15. Komissiya rais, rais oʻrinbosari hamda besh nafar aʼzodan iborat tarkibda tuziladi. Komissiya tarkibi Oʻzbekiston Respublikasi sogʻliqni saqlash vazirining buyrugʻi bilan tasdiqlanadi. 16. Komissiya majlisi zaruratga koʻra oʻtkaziladi. 17. Bemor bolalar Markazga qabul qilingan sana boʻyicha, mazkur Nizomning 10-bandida nazarda tutilgan tekshiruvlar xulosalari hamda ota-onalar yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxslar tomonidan taqdim etiladigan quyidagi hujjatlar asosida Komissiya tomonidan koʻrikdan oʻtkaziladi: fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari tomonidan berilgan bemor bola oilasining mulkiy ahvoli haqida maʼlumotnoma; bemor bolaning tugʻilganlik haqidagi guvohnomasi va nusxasi; bemor bolaning ota-onasi yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxslarning shaxsini tasdiqlovchi hujjatlar (pasport) va nusxalari; bemor bolaning oxirgi bir oy ichida olingan 3x4 sm hajmdagi fotosurati. 18. Meningit kasalligi natijasida eshitish qobiliyatini yoʻqotgan bemor bolalar Komissiya koʻrigidan oʻtkazish uchun navbatdan tashqari qabul qilinadi. 19. Koʻrikdan oʻtkazish vaqtida Komissiya tomonidan bemor bolada mavjud boʻlgan koxlear implantatsiya operatsiyasini oʻtkazishga koʻrsatmalar va qarshi koʻrsatmalarning har biri tahlil qilinadi. Koʻrikdan oʻtkazish natijalariga koʻra, Komissiya tomonidan koxlear implantatsiya operatsiyasini oʻtkazish yoki uni oʻtkazishni rad etish haqida asoslantirilgan xulosa qabul qilinadi. 20. Komissiya yigʻilishiga Komissiya raisi, Komissiya raisi boʻlmaganda uning oʻrinbosari raislik qiladi. Komissiya xulosasi unda ishtirok etgan komissiya aʼzolarining koʻpchilik ovozi bilan qabul qilinadi. Ovozlar teng boʻlgan taqdirda, raislik qiluvchining ovozi hal qiluvchi boʻladi. 21. Koxlear implantatsiya operatsiyasi Komissiyaning koxlear implantatsiya operatsiyasini oʻtkazish haqidagi ijobiy xulosasiga asosan navbatma-navbat oʻtkaziladi. Bunda implantatlar budjet mablagʻlari hisobiga xarid qilingan yoki ota-onalar, ularning oʻrnini bosuvchi shaxslar va homiylar tomonidan sotib olinganligiga koʻra alohida navbat shakllantiriladi. 22. Bemor bolalar Komissiya koʻrigidan oʻtkazilgan sana boʻyicha, Komissiyaning bir majlisi davomida koʻrikdan oʻtkazilgan bemor bolalar Markazga qabul qilingan sana boʻyicha navbatga qoʻyiladi. 23. Ushbu bob talablari mazkur Nizomning 6-bandida nazarda tutilgan bemorlarga nisbatan tatbiq etilmaydi. Ushbu bemorlarda koxlear implantatsiya operatsiyasi ular Markazga murojaat qilgan sana boʻyicha navbatma-navbat amalga oshiriladi. 24. Koxlear implantatsiya operatsiyasi oʻtkazilgan uch yoshgacha bemor bolalarda uch yil, uch va undan katta yoshdagi bemorlarda kamida besh yil davomida Markaz tomonidan koxlear implantatsiya operatsiyasidan keyingi reabilitatsiya tadbirlari oʻtkazilishi zarur. 25. Bemor, bemor bolalarning ota-onalari yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxslar koxlear implantatsiya operatsiyasidan keyingi reabilitatsiya tadbirlari haqida Komissiya koʻrigidan oʻtish vaqtida xabardor qilinishlari lozim. 26. Bemorlarning koxlear implantatsiya operatsiyasidan keyingi reabilitatsiya tadbirlarida ishtirok etishlarini monitoring qilish maqsadida bemorda koxlear implantatsiya operatsiyasi oʻtkazilganligi haqida ikki hafta ichida Markaz tomonidan bemorning doimiy yashash joyidagi tuman (shahar) tibbiyot birlashmasiga xabar beriladi. 27. Bemorlar koxlear implantatsiya operatsiyasi oʻtkazilgan kundan boshlab toʻrt hafta ichida nutq protsessorini ishga tushirish uchun Markazga kelishlari lozim. 28. Nutq protsessori Markazning audiolog mutaxassislari tomonidan ishga tushiriladi. Nutq protsessorining kafolati va ehtiyot qismlari bemor, bemor bolaning ota-onalari yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxslarga yozma ravishda topshiriladi hamda ularga nutq protsessoridan foydalanish shartlari tushuntiriladi. 29. Nutq protsessori Markazning audiolog mutaxassislari tomonidan quyidagi muddatlarda sozlab turiladi: birinchi sozlash — nutq protsessori ishga tushirilgan paytda, yaʼni koxlear implantatsiya operatsiyasi oʻtkazilgan kundan boshlab toʻrt haftadan keyin; ikkinchi sozlash — birinchi sozlash oʻtkazilgan kundan oʻn sakkiz — yigirma kundan keyin; uchinchi sozlash — ikkinchi sozlash oʻtkazilgan kundan toʻrt haftadan keyin; uchinchi sozlashdan keyingi sozlashlar — koxlear implantatsiya operatsiyasi oʻtkazilgan kundan bir yil davomida har oyda, ikkinchi yil davomida har chorakda, uchinchi yil davomida har olti oyda. 30. Koxlear implantatsiya operatsiyasi oʻtkazilgan kundan uch yil oʻtgach, nutq protsessori Markazning audiolog mutaxassislari tomonidan har yili bir marta profilaktik koʻrikdan oʻtkaziladi. 31. Koxlear implantatsiya operatsiyasi oʻtkazilishiga muhtoj boʻlgan bemorlarni aniqlash, ularni Markazga yuborilishini taʼminlash hamda bemorlarning koxlear implantatsiya operatsiyasidan keyingi reabilitatsiya tadbirlarida ishtirok etishini monitoring qilish boʻyicha masʼuliyat tuman (shahar) tibbiyot birlashmalari rahbarlari zimmasiga yuklatiladi. 32. Bemor bolalarni Markazga qabul qilish uchun Vazirlar Mahkamasining 2004-yil 8-iyundagi 264-son qarori bilan tasdiqlangan Imtiyozli toifaga kiruvchi bemorlarga order berish, ularni shifoxonaga joylashtirish va davlat budjeti mablagʻlari hisobiga davolash qiymatini toʻlash tartibiga muvofiq yuborilishini taʼminlash boʻyicha masʼuliyat Qoraqalpogʻiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi, viloyatlar sogʻliqni saqlash boshqarmalari va Toshkent shahar sogʻliqni saqlash bosh boshqarmasi rahbarlari zimmasiga yuklatiladi. 33. Bemorlar, bemor bolalarning ota-onalari yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxslar nutq protsessori va uning ehtiyot qismlaridan ehtiyotkorona foydalanilishi uchun masʼuldirlar. 34. Mazkur Nizom talablari buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgar boʻladi.