METROLOGIYA TOʻGʻRISIDA
(law, 2020-10-09)

1. Asosiy tushunchalar
Ushbu Qonunda quyidagi asosiy tushunchalar ishlatilmoqda: “metrologiya” — oʻlchovlar, ularning yagona birlikda boʻlishini taʼminlash usullari va vositalari hamda talab qilinadigan aniqlikka erishish yoʻllari haqidagi fan; “yagona oʻlchov birligi” — oʻlchovlarning natijalari qonunlashtirilgan birliklarda aks ettirilgan va xatoliklari berilgan ehtimollikda maʼlum boʻlgan oʻlchov holati; “oʻlchov vositasi” — oʻlchovlar uchun foydalaniladigan va normalangan metrologik xususiyatga ega boʻlgan texnika vositasi; “birlik etaloni” — oʻlcham birligini boshqa oʻlchov vositalariga oʻtkazish maqsadida uni qayta hosil qilish va saqlash uchun moʻljallangan oʻlchov vositasi; “davlat etaloni” — vakolat berilgan milliy organning qarori bilan Oʻzbekiston Respublikasi hududida oʻlchov birligining oʻlchami sifatida eʼtirof etilgan etalon; “metrologiya xizmati” — davlat organlari va yuridik shaxslarning metrologiya xizmatlari tarmogʻi hamda ularning oʻlchovlar yagona birlikda boʻlishini taʼminlashga qaratilgan faoliyati; “davlat metrologiya nazorati” — metrologiya qoidalariga rioya etilishini tekshirish maqsadida davlat metrologiya xizmati organlari amalga oshiradigan faoliyat; “oʻlchov vositalarini tekshiruvdan oʻtkazish” — oʻlchov vositalarining belgilab qoʻyilgan texnik talablarga muvofiqligini aniqlash va tasdiqlash maqsadida davlat metrologiya xizmati organlari (vakolat berilgan boshqa organlar, tashkilotlar) tomonidan bajariladigan operatsiyalar majmui; “oʻlchov vositalarini kalibrlash” — metrologik jihatlarning haqiqiy qiymatlarini va oʻlchov birliklarining qoʻllashga yaroqliligini aniqlash hamda tasdiqlash maqsadida kalibrlash laboratoriyasi (markazi) bajaradigan operatsiyalar majmui; “oʻlchov vositalarini metrologik attestatsiya qilish” — yagona namunalarda ishlab chiqariladigan (yoki Oʻzbekiston hududiga yagona namunalarda olib kiriladigan) oʻlchov vositalarining xossalarini sinchiklab tadqiq etish asosida ular qoʻllanish uchun haqqoniy ekanligining metrologiya xizmati tomonidan eʼtirof etilishi; “metrologiya xizmatlari, markazlari, laboratoriyalarini akkreditatsiya qilish” — metrologiya xizmatlari, markazlari, laboratoriyalarining belgilangan akkreditatsiya qilish sohasida oʻlchovlarning yagona birligini taʼminlash boʻyicha ishlarni bajarishga vakolatli ekanligining rasmiy jihatdan tasdiqlanishi; “yuridik shaxslarning metrologiya xizmatlarini, oʻlchov vositalarini kalibrlash boʻyicha kalibrlash laboratoriyalarini (markazlarini) akkreditatsiya qilish” — yuridik shaxslar metrologiya xizmatlarining, kalibrlash laboratoriyalarining (markazlarining) belgilangan sohada oʻlchov vositalarini kalibrlash boʻyicha ishlarni bajarishga vakolatli ekanligining rasmiy jihatdan tasdiqlanishi; “oʻlchovlarning bajarilish uslubiyotlarini metrologik attestatsiya qilish” — oʻlchovlarni bajarish uslubiyotining unga qoʻyilgan metrologiya talablariga mosligini baholash hamda tasdiqlash maqsadida tadqiqot oʻtkazish; “oʻlchovlarning bajarilish uslubiyoti” — operatsiyalar va qoidalar majmui boʻlib, ularning bajarilishi xatolari maʼlum boʻlgan oʻlchov natijalari olishni taʼminlaydi. “sinov vositalarini metrologik attestatsiya qilish” — sinov vositalarining normalangan texnik tavsiflari texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablariga muvofiqligini aniqlash; “sinov vositasi” — sinovlar oʻtkazish uchun moʻljallangan, normalangan texnik tavsiflari boʻlgan texnik qurilma, modda va (yoki) material.

2. Metrologiya toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari
Metrologiya toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari ushbu Qonundan va Oʻzbekiston Respublikasining oʻzga qonun hujjatlaridan iboratdir. Qoraqalpogʻiston Respublikasida metrologiya sohasidagi munosabatlar Qoraqalpogʻiston Respublikasi qonun hujjatlari bilan ham tartibga solinadi.

3. Xalqaro shartnomalar va bitimlar
Basharti xalqaro shartnomada yoki bitimda Oʻzbekiston Respublikasining metrologiya toʻgʻrisidagi qonun hujjatlaridagidan oʻzgacha qoidalar belgilangan boʻlsa, xalqaro shartnoma yoki bitim qoidalari qoʻllanadi.

4. Metrologiyaga oid faoliyatni davlat tomonidan boshqarish
Metrologiyaga oid faoliyatni davlat tomonidan boshqarishni metrologiya boʻyicha milliy organ — Oʻzbekiston standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish agentligi (“Oʻzstandart” agentligi) amalga oshiradi. “Oʻzstandart” agentligi vakolatiga: metrologiya sohasida yagona davlat siyosatini amalga oshirish, metrologiyaga oid faoliyatni mintaqalararo va tarmoqlararo muvofiqlashtirish; milliy etalonlarni yaratish, tasdiqlash, saqlash va qoʻllab-quvvatlash hamda ularning xalqaro darajada solishtirilishini taʼminlash qoidalarini belgilash; oʻlchov vositalari, usullari va natijalariga qoʻyiladigan umumiy metrologik talablarni aniqlash; davlat metrologiya tekshiruvi va nazoratini amalga oshirish; metrologiya masalalari boʻyicha normativ-huquqiy hujjatlarni va normativ hujjatlarni qabul qilish, shu jumladan davlatning boshqa boshqaruv organlari bilan hamkorlikda qabul qilish; metrologiya sohasida ilmiy va muhandis-texnik kadrlar tayyorlash; Oʻzbekiston Respublikasining metrologiya sohasidagi xalqaro shartnomalariga rioya etilishi ustidan nazoratni amalga oshirish; metrologiya masalalari boʻyicha xalqaro tashkilotlar faoliyatida qatnashish; Oʻzbekiston Respublikasining oʻlchovlarning yagona birlikda boʻlishini taʼminlash tizimi faoliyat olib borishi va rivojlanishini hamda uning xalqaro oʻlchov tizimi va boshqa mamlakatlarning oʻlchovlar tizimlari bilan uygʻunlashuvini taʼminlash; isteʼmolchilar huquqlarini, fuqarolarning sogʻligʻi va xavfsizligini, atrof muhitni hamda davlat manfaatlarini notoʻgʻri oʻlchov natijalarining salbiy oqibatlaridan muhofaza qilishga doir chora-tadbirlarni amalga oshirish kiradi.

41. Oʻlchovlarning yagona birlikda boʻlishini taʼminlashga oid normativ hujjatlar
Oʻlchovlarning yagona birlikda boʻlishini taʼminlashga oid, metrologiya normalari va qoidalarini belgilovchi hamda Oʻzbekiston Respublikasi hududida majburiy kuchga ega boʻlgan normativ hujjatlarni tasdiqlash va davlat roʻyxatidan oʻtkazishni “Oʻzstandart” agentligi amalga oshiradi. Oʻzbekiston Respublikasining korxonalari, tashkilotlari, davlat boshqaruv organlari, yuridik shaxslar birlashmalari metrologiya sohasidagi davlat metrologiya tekshiruvi va nazorati tatbiq etiladigan doiradan tashqaridagi normalar va qoidalarni belgilaydigan, oʻlchovlarning yagona birlikda boʻlishini taʼminlashga oid, “Oʻzstandart” agentligi tomonidan tasdiqlangan normativ hujjatlarni aniqlashtiradigan va ularga zid boʻlmagan normativ hujjatlarni oʻz vakolatlari doirasida ishlab chiqishlari hamda tasdiqlashlari mumkin.

5. Oʻlcham birliklari
Oʻzbekiston Respublikasida Xalqaro oʻlchamlar tizimi (SI)ning oʻlcham birliklarini belgilangan tartibda qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi. Oʻlcham birliklarining nomi, belgisi, ularni yozish va qoʻllash qoidalari “Oʻzstandart” agentligining taqdimnomasiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi Xalqaro oʻlchamlar tizimiga kiritilmagan oʻlchamlarni qoʻllashga ruxsat berishi mumkin. Tashqi savdo faoliyatini amalga oshirish chogʻida kontrakt shartlariga muvofiq oʻlchamlarning oʻzga birliklari ham ishlatilishi mumkin.

6. Oʻlchamlar birliklarining etalonlari
Oʻlchamlarning birliklari etalonlar vositasida saqlanadi va qayta tayyorlanadi. Etalonlarni yaratish, tasdiqlash, saqlash va qoʻllash tartibini “Oʻzstandart” agentligi belgilaydi.

7. Oʻlchov vositalari va sinov vositalari
Foydalanishda boʻlgan oʻlchov vositalari va sinov vositalari oʻlchov natijalarining qonunlashtirilgan birliklarda belgilab qoʻyilgan aniqlikda boʻlishini taʼminlashi va qoʻllash shartlariga mos kelishi lozim. Texnika vositalarini oʻlchov vositalari va sinov vositalari jumlasiga kiritish mezonlarini “Oʻzstandart” agentligi belgilaydi.

8. Oʻlchovlarni bajarish uslubiyotlari
Oʻlchovlarni bajarish uslubiyotlari oʻlchov natijalarining xatoliklarini baholashni oʻz ichiga olishi va oʻlchov oʻtkazishning mavjud sharoitlarida belgilab qoʻyilgan aniqlikni taʼminlashi lozim. Oʻlchovlar belgilangan tartibda attestatsiya qilingan oʻlchovlarning bajarilish uslubiyotlariga muvofiq holda amalga oshirilishi lozim. Oʻlchovlarni bajarish uslubiyotlarini ishlab chiqish va metrologik attestatsiya qilish tartibini “Oʻzstandart” agentligi belgilaydi.

9. Oʻzbekiston Respublikasi metrologiya xizmatining tuzilishi
Oʻzbekiston Respublikasi metrologiya xizmati davlat metrologiya xizmatidan va yuridik shaxslarning metrologiya xizmatlaridan tarkib topadi.

10. Davlat metrologiya xizmati
“Oʻzstandart” agentligi boshchilik qiladigan davlat metrologiya xizmatiga Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahridagi davlat metrologiya xizmati organlari kiradi. Davlat metrologiya xizmati organlari davlat metrologiya tekshiruvi va nazoratini, shuningdek faoliyatning boshqa turlarini amaldagi qonun hujjatlariga muvofiq amalga oshiradi.

11. Yuridik shaxslarning metrologiya xizmatlari
Yuridik shaxslarning metrologiya xizmatlari zarurat boʻlgan hollarda oʻlchovlarning yagona birligini taʼminlash boʻyicha ishlarni bajarish va metrologiya nazoratini amalga oshirish uchun tuziladi. Yuridik shaxslar metrologiya xizmatlarining huquq va burchlari davlat metrologiya xizmati organlari bilan kelishib olingan nizomlar bilan belgilanadi.

12. Davlat metrologiya tekshiruvi va nazoratini oʻtkazish tartibi
Davlat metrologiya tekshiruvi va nazorati davlat metrologiya xizmati organlari tomonidan metrologiya normalari va qoidalariga rioya etilishini tekshirish maqsadida amalga oshiriladi. Davlat metrologiya tekshiruvi va nazorati metrologiya sohasidagi qonun hujjatlari talablariga muvofiq amalga oshiriladi.

13. Davlat metrologiya tekshiruvi va nazorati obyektlari
Quyidagilar davlat metrologiya tekshiruvi va nazoratining obyektlari hisoblanadi: etalonlar; oʻlchov vositalari; sinov vositalari; moddalar va materiallar tarkibi hamda xossalarining standart namunalari; axborot-oʻlchov tizimlari; oʻlchovlarni bajarish uslubiyotlari; metrologiya normalari va qoidalarida nazarda tutilgan oʻzga obyektlar.

14. Davlat metrologiya tekshiruvi va nazorati tatbiq etiladigan doiralar
Davlat metrologiya tekshiruvi va nazorati: sogʻliqni saqlash, veterinariya, atrof-muhitni muhofaza qilish; moddiy boyliklarni va energetika resurslarini hisobga olish; savdo-tijorat, bojxona, pochta va soliq operatsiyalarini oʻtkazish, telekommunikatsiya xizmatlarini koʻrsatish; zaharli, yengil alangalanuvchan, portlovchi va radioaktiv moddalarni saqlash, tashish hamda yoʻq qilib tashlash; davlat mudofaasini taʼminlash; mehnat xavfsizligini va transport harakati xavfsizligini taʼminlash; sertifikatlanadigan mahsulotning xavfsizligi va sifatini aniqlash; geodezik va gidrometeorologik ishlar; oʻlchov vositalarini davlat sinovidan, tekshiruvdan, kalibrlashdan, taʼmirlash va metrologik attestatsiyadan oʻtkazish; foydali qazilmalarni qazib olish; milliy va xalqaro sport rekordlarini roʻyxatga olishga nisbatan tatbiq etiladi. Oʻzbekiston Respublikasining qonun hujjatlariga binoan davlat metrologiya tekshiruvi va nazorati faoliyatning oʻzga doiralariga nisbatan ham tatbiq etilishi mumkin.

15. Davlat metrologiya tekshiruvi va nazorati turlari
Davlat metrologiya tekshiruvi quyidagi tarzda amalga oshiriladi: oʻlchov vositalarining turlarini sinash va tasdiqlash; oʻlchov vositalarini, sinov vositalarini va oʻlchovlarning bajarilish uslubiyotlarini metrologik attestatsiya qilish; oʻlchov vositalarini, shu jumladan etalonlarni tekshiruvdan oʻtkazish, kalibrlash; oʻlchov vositalarini, sinov vositalarini hamda oʻlchovlarning bajarilish uslubiyotlarini sinash, tekshiruvdan oʻtkazish, metrologik attestatsiya qilish, oʻlchov vositalarini, sinov vositalarini va metrologiya faoliyatning boshqa muayyan turlarini kalibrlash huquqiga ega boʻlishi uchun metrologiya xizmatlari, markazlari, laboratoriyalarini akkreditatsiya qilish; oʻlchovlarning, sinovlarning bajarilish sifatini va metrologiya faoliyatining boshqa turlarini baholash. Davlat metrologiya nazorati: oʻlchov vositalarini tayyorlash, taʼmirlash, ularning ijarasi bilan shugʻullanish, ularni realizatsiya qilish, ularning holati va qoʻllanilishi (oʻlchamlar birliklari etalonlarini, moddalar va materiallar tarkibi hamda xossalarining standart namunalarini, oʻlchov tizimlarini qoʻshgan holda); oʻlchovlarning bajarilish uslubiyotlarining qoʻllanilishi; belgilangan metrologiya normalari va qoidalariga rioya etilishi hamda akkreditatsiya qilingan metrologiya xizmatlari, markazlari, laboratoriyalari faoliyati ustidan amalga oshiriladi. Zarur hollarda “Oʻzstandart” agentligi qaroriga binoan metrologiya tekshiruvi va nazoratning boshqa turlari va shakllari ham belgilanishi mumkin.

16. Oʻlchov vositalarining turlarini tasdiqlash
Ushbu Qonunning 14-moddasida koʻrsatilgan doiralarda foydalaniladigan, ishlab chiqarilishi va import boʻyicha chetdan olib kelinishi lozim boʻlgan oʻlchov vositalari davlat sinovlaridan (keyinchalik ularning turini tasdiqlash sharti bilan) yoki metrologik attestatsiyadan oʻtkazilishi lozim. Oʻlchov vositalarining davlat sinovlarini oʻtkazish, turini tasdiqlash va Davlat reyestriga kiritishni “Oʻzstandart” agentligi amalga oshiradi. Tasdiqlangan oʻlchov vositalariga yoki ularning foydalanish hujjatlariga ishlab chiqaruvchi Davlat reyestri belgisini qoʻyishi shart. Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqarida oʻtkazilgan oʻlchov vositalarini sinash va metrologik attestatsiya qilish natijalarini Oʻzbekiston Respublikasida eʼtirof etish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda, Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalari hisobga olingan holda amalga oshiriladi.

17. Oʻlchov vositalarini tekshiruvdan oʻtkazish
Tekshiruvdan oʻtkazilishi lozim boʻlgan oʻlchov vositalari turkumlarining roʻyxati “Oʻzstandart” agentligi tomonidan tasdiqlanadi. Yuridik shaxslarning akkreditatsiya qilingan metrologik xizmatlariga oʻlchov vositalarini tekshiruvdan oʻtkazish huquqi berilishi mumkin. Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqarida oʻtkazilgan oʻlchov vositalarini tekshiruvdan oʻtkazish natijalarini Oʻzbekiston Respublikasida eʼtirof etish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda, Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalari hisobga olingan holda amalga oshiriladi.

171. Oʻlchov vositalarini kalibrlash
Ushbu Qonunning 14-moddasida koʻrsatib oʻtilganidan boʻlak sohalarda qoʻllaniladigan va majburiy tekshiruvdan oʻtkazilmaydigan oʻlchov vositalari ularni ishlab chiqarish, realizatsiya qilish, ishlatish, ijaraga berish, taʼmirlashda va Oʻzbekiston Respublikasi hududiga olib kirishda kalibrlashdan oʻtkazilishi mumkin. Oʻlchov vositalarini kalibrlash huquqi yuridik shaxslarning akkreditatsiya qilingan metrologiya xizmatlariga, akkreditatsiya qilingan kalibrlash laboratoriyalariga (markazlariga) berilishi mumkin. Yuridik shaxslarning metrologiya xizmatlarini, kalibrlash laboratoriyalarini (markazlarini) oʻlchov vositalarini kalibrlash boʻyicha ishlarni bajarish uchun akkreditatsiya qilish tartibi va kalibrlashni oʻtkazish tartibi “Oʻzstandart” agentligi tomonidan belgilanadi. Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqarida oʻtkazilgan oʻlchov vositalarini kalibrlash natijalarini Oʻzbekiston Respublikasida eʼtirof etish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda, Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalari hisobga olingan holda amalga oshiriladi.

181. Yuridik shaxslarni metrologiya ishlarini va xizmatlarini amalga oshirish huquqiga ega boʻlish uchun akkreditatsiya qilish
Texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarning metrologik ekspertizasini, ushbu Qonunning 14-moddasida nazarda tutilgan sohada qoʻllanilishi va foydalanilishi mumkin boʻlgan oʻlchov vositalarining, sinov vositalarining, oʻlchovlar bajarilishi uslubiyotlarining metrologik attestatsiyasini oʻtkazish, oʻlchov vositalarini tekshiruvdan oʻtkazish, kalibrlash, sinash huquqiga ega boʻlishi uchun yuridik shaxslarni akkreditatsiya qilish belgilangan tartibda “Oʻzstandart” agentligi tomonidan amalga oshiriladi. Texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarning metrologik ekspertizasini, ushbu Qonunning 14-moddasida nazarda tutilgan sohada qoʻllanilishi va foydalanilishi mumkin boʻlgan oʻlchov vositalarining, sinov vositalarining, oʻlchovlar bajarilishi uslubiyotlarining metrologik attestatsiyasini, oʻlchov vositalarini tekshiruvdan oʻtkazishni, kalibrlashni, sinashni amalga oshiruvchi akkreditatsiya qilingan metrologiya xizmatlari, markazlari, laboratoriyalari faoliyatining inspeksiya nazorati belgilangan tartibda “Oʻzstandart” agentligi tomonidan amalga oshiriladi.

19. Metrologiya normalari va qoidalarini buzganlik uchun javobgarlik
Ushbu Qonunning qoidalari, shuningdek metrologiya normalari va qoidalari buzilishida aybdor boʻlgan Oʻzbekiston Respublikasining yuridik va jismoniy shaxslari, davlat boshqaruv organlari amaldagi qonun hujjatlariga muvofiq javobgar boʻladilar.

20. Davlat tomonidan albatta moliyaviy taʼminlash
Davlat tomonidan quyidagilar: metrologiyani rivojlantirish istiqbollarini ishlab chiqish; metrologiya sohasida rasmiy axborotlar bilan taʼminlash; metrologiya boʻyicha xalqaro, mintaqaviy tashkilotlarning ishida qatnashish va metrologiya boʻyicha chet el milliy xizmatlari bilan ishlar bajarish; metrologiya boʻyicha xalqaro, mintaqaviy normalar hamda qoidalarni ishlab chiqish va ishlab chiqishga qatnashish; metrologiya sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlarni va normativ hujjatlarni ishlab chiqish; metrologiya boʻyicha umumdavlat ahamiyatiga molik ilmiy-tadqiqot va oʻzga ishlarni oʻtkazish; oʻlchovlarning yagona birligini taʼminlashga doir “Oʻzstandart” agentligi tomonidan tasdiqlanadigan normativ hujjatlarni ishlab chiqish; oʻlcham birliklarining etalonlarini va oʻta aniq namunaviy oʻlchov vositalarini ishlab chiqish, takomillashtirish, yasash, saqlash, qoʻllash, sotib olish va asrash, shuningdek ularning xalqaro darajada solishtirilishini taʼminlash; moddalar va materiallar tarkibi hamda hossalarining standart namunalarini, shuningdek moddalar va materiallarning fizik konstantalari hamda xossalariga oid standart spravka maʼlumotlari ishlab chiqish va joriy etish davlat tizimlarini rivojlantirishga doir ishlar; davlat metrologiya tekshiruvi va nazoratiga doir ishlar albatta budjetdan moliyaviy taʼminlanishi shart.

21. Metrologiya ishlari va xizmatlari uchun haq toʻlash
Oʻlchov vositalarini sinash, tekshiruvdan oʻtkazish, oʻlchovlar bajarilishining uslubiyotlarini attestatsiya qilish, texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarni metrologik ekspertiza qilish, texnik jihatdan asosliligi hamda belgilangan metrologiya normalari va qoidalariga muvofiqligini baholash, oʻlchovlar va sinovlar bajarilishining sifatini baholashga doir metrologiya ishlari hamda yuridik va jismoniy shaxslarga koʻrsatilayotgan xizmatlar, shuningdek metrologiya faoliyatining davlat tomonidan moliyalashtirish sohasiga kirmaydigan boshqa turlari uchun haq tuziladigan shartnomalar shartlariga muvofiq manfaatdor shaxslar tomonidan toʻlanadi.