OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI HUDUDIDA ATROF TABIIY MUHIT IFLOSLANTIRILGANLIGI VA ChIQINDILAR JOYLAShTIRILGANLIGI UChUN TOʻLOVLAR TIZIMINI TAKOMILLAShTIRISh TOʻGʻRISIDA
(resolution, 2019-01-01)

Tabiatni muhofaza qilish faoliyatini boshqarishning iqtisodiy usullariga oʻtishni yanada taʼminlash, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasining “Tabiatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”, “Suv va suvdan foydalanish toʻgʻrisida”, “Atmosfera havosini muhofaza qilish toʻgʻrisida”, “Chiqindilar toʻgʻrisida”gi qonunlarida nazarda tutilgan tabiatdan foydalanishda iqtisodiy mexanizmni bosqichma-bosqich joriy etish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat tabiatni muhofaza qilish qoʻmitasining Moliya vazirligi va Iqtisodiyot vazirligi bilan kelishilgan, Oʻzbekiston Respublikasi hududida atrof tabiiy muhit ifloslantirilganligi va chiqindilar joylashtirilganligi uchun 2003-yil 1-maydan boshlab kompensatsiya toʻlovlari joriy etish toʻgʻrisidagi taklifi qabul qilinsin. 2. Quyidagilar: Oʻzbekiston Respublikasi hududida atrof tabiiy muhit ifloslantirilganligi va chiqindilar joylashtirilganligi uchun kompensatsiya toʻlovlarini qoʻllash tartibi toʻgʻrisidagi nizom 5-ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 3. Belgilansinki, Oʻzbekiston Respublikasi hududida atrof tabiiy muhit ifloslantirilganligi va chiqindilar joylashtirilganligi uchun kompensatsiya toʻlovlari Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi organlari tomonidan undiriladi va quyidagi tartibda taqsimlanadi: 50 foizi — Ekologiya, atrof muhitni muhofaza qilish va chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish jamgʻarmasiga; 50 foizi — respublika budjetiga. 4. Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi Iqtisodiyot vazirligi va Moliya vazirligi bilan kelishgan holda, zaruriyatga koʻra, Vazirlar Mahkamasiga atrof tabiiy muhit ifloslantirilganligi va chiqindilar joylashtirilganligi uchun kompensatsiya toʻlovlari miqdorlarini indeksatsiya qilish boʻyicha takliflar kiritsin. 5. Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi: tabiatdan maxsus foydalanganlik uchun toʻlovlar tizimini yanada takomillashtirish boʻyicha kompleks chora-tadbirlarni taʼminlasin; Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi, boshqa vazirliklar va idoralar bilan birgalikda amaldagi qonun hujjatlariga mazkur qarordan kelib chiquvchi oʻzgartirishlar va qoʻshimchalar toʻgʻrisida yigirma kun muddatda Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritsin. 6. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari N.S. Yusupov zimmasiga yuklansin. 1. Mazkur Nizom “Tabiatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”, “Suv va suvdan foydalanish toʻgʻrisida”, “Atmosfera havosini muhofaza qilish toʻgʻrisida”, “Chiqindilar toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga muvofiq ishlab chiqilgan Oʻzbekiston Respublikasi hududida atrof tabiiy muhit ifloslantirilganligi va chiqindilar joylashtirilganligi uchun kompensatsiya toʻlovlarini qoʻllash tartibini belgilaydi. 2. Oʻzbekiston Respublikasi hududida ifloslantiruvchi moddalarni atrof tabiiy muhitga chiqarib tashlovchi, oqova oqizuvchi va chiqindilarni joylashtiruvchi yuridik shaxslar Oʻzbekiston Respublikasi hududida atrof tabiiy muhit ifloslantirilganligi va chiqindilar joylashtirilganligi uchun kompensatsiya toʻlovlari toʻlovchilar hisoblanadi, shuningdek yuridik va yuridik shaxs boʻlmasdan tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanuvchi hamda shaharlar va boshqa aholi punktlari kommunal kanalizatsiya tarmoqlariga ifloslantiruvchi moddalarni normativdan ortiqcha oqizuvchi jismoniy shaxslar. Faqat davlat budjeti mablagʻlaridan moliyalashtiriladigan korxonalar va tashkilotlar Oʻzbekiston Respublikasi hududida atrof tabiiy muhit ifloslantirilganligi va chiqindilar joylashtirilganligi uchun kompensatsiya toʻlovlari toʻlovchilar hisoblanmaydilar. Bunda daromadlarning boshqa manbalari boʻyicha ushbu korxonalar va tashkilotlar qonun hujjatlarida belgilangan tartibda kompensatsiya toʻlovlari toʻlaydilar. 3. Ifloslantiruvchi moddalarni chiqarib tashlash, oqova oqizishning normativ va normativdan ortiqcha (limitdan ortiqcha), shuningdek avariyali va zarbli massa kompensatsiya toʻlovlari obyekti hisoblanadi va u oʻz ichiga quyidagilarni oladi: turgʻun va koʻchma manbalardan ifloslantiruvchi moddalarni atmosfera havosiga chiqarib tashlash massasi; ifloslantiruvchi moddalarni suv obyektlariga va joylarning relyefiga oqizish massasi; Oʻzbekiston Respublikasi hududiga joylashtiriladigan zaharli va zaharli boʻlmagan chiqindilar massasi. barcha yuridik shaxslar va yuridik shaxs boʻlmasdan tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanuvchi jismoniy shaxslarning kommunal kanalizatsiya tarmoqlariga ifloslantiruvchi moddalarning normativdan ortiqcha oqizilgan massasi. 4. Keyinchalik qayta ishlanmaydigan va har xil turdagi maxsus jihozlangan toʻplanadigan joylarga joylashtiriladigan normativ va normativdan ortiqcha (limitdan ortiqcha) ishlab chiqarish chiqindilari uchun kompensatsiya toʻlovi mazkur Nizomga muvofiq amalga oshiriladi. 5. Ifloslantiruvchi moddalar chiqindilar saqlanadigan yoki toʻplanadigan joylardan suv obyektlariga yoki joylarning relyefiga oqib chiqqan hollarda ifloslantiruvchi moddalar massasi uchun kompensatsiya toʻlovi suv obyektlariga va joy relyefiga avariyali chiqarib tashlash sifatida toʻlanadi. 6. Konlar chegarasidan tashqaridagi vaqtincha ajratilgan maydonlarga joylashtiriladigan normativ va normativdan ortiqcha (limitdan ortiqcha) yuza ochilgandagi (boʻsh) jinslar uyumi qazib oluvchi sanoatning zaharli boʻlmagan chiqindilari hisoblanadi va ular joylanganligi uchun mazkur Nizomga muvofiq kompensatsiya toʻlovi toʻlanadi. 7. Quyidagilar kompensatsiya toʻlovi obyektlari hisoblanmaydi: a) maxsus saqlanayotgan va har xil turdagi maxsus jihozlangan toʻplash joylarida joylashtiriladigan xomashyo resurslari razryadiga tegishli boʻlgan balansdan tashqari rudalar; b) vaqtincha (olti oygacha) maxsus ajratilgan maydonlarda joylashtiriladigan va soʻngra ikkilamchi xomashyo sifatida foydalaniladigan ishlab chiqarish chiqindilari; v) ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish organlari bilan kelishuv boʻyicha texnika ekinlari va dov-daraxtlarni sugʻorish uchun foydalaniladigan tozalangan oqova suvlar; g) oldindan konlarning tashqarisiga joylashtirilmaydigan konlar ichida joylashtiriladigan yuzasi ochilgan jinslar uyumlari; d) ifloslantiruvchi moddalarni atrof tabiiy muhitga chiqarib tashlash, oqizish va joylashtiriladigan chiqindilarning normativ (limitli) massasi, ular boʻyicha bir yilda hisoblab chiqilgan kompensatsiya toʻlovlari summasi eng kam oylik ish haqining 50 foizidan kamni tashkil etadi. e) foydali qazilmalar xomashyo resurslari sifatida maxsus jihozlangan chiqindi saqlash omborlarida joylashtirilgan va keyinchalik qayta ishlanadigan kon qazish sanoati chiqindilari. j) mineral oʻgʻitlar va iqtisodiyot tarmoqlari uchun mahsulotlar ishlab chiqarish uchun xomashyo resurslari sifatida keyinchalik yana qayta ishlanadigan hamda maxsus jihozlangan saqlash joylari (uyumlar)da joylashtiriladigan fosforli oʻgʻitlar (fosfogips) ishlab chiqarish chiqindilari. 8. Ifloslantiruvchi moddalarni atrof tabiiy muhitga chiqarib tashlash, oqizish va chiqindilarni joylashtirishning normativ va normativdan ortiqcha (limitdan ortiqcha)si uchun kompensatsiya toʻlovlari summasi kompensatsiya toʻlovlarining tasdiqlangan miqdoriga va ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish organlari tomonidan belgilangan ifloslantiruvchi moddalarni atrof tabiiy muhitga chiqarib tashlash, oqizish va chiqindilarni joylashtirishning normativlariga (limitlariga) binoan mazkur Nizomga muvofiq toʻlovchilar tomonidan mustaqil hisoblab chiqiladi. 9. Yuridik shaxslarda (toʻlovchilarda) ifloslantiruvchi moddalarni atrof tabiiy muhitga chiqarib tashlash, oqizish va chiqindilarni joylashtirishning tasdiqlangan normativlari (limitlari) mavjud boʻlmagan taqdirda yoki ularning amal qilish muddati tamom boʻlganda, shuningdek ifloslantiruvchi moddalarni atrof tabiiy muhitga chiqarib tashlash, oqizishga va chiqindilarni joylashtirishga ruxsatnomalar mavjud boʻlmagan taqdirda kompensatsiya toʻlovlari kompensatsiya toʻlovlarining belgilangan miqdorlariga 10 koeffitsiyent qoʻllangan holda ifloslantiruvchi moddalar chiqarib tashlanishi, oqizilishi va chiqindilar joylashtirilishining butun amaldagi massasi uchun toʻlanadi. Ifloslantiruvchi moddalar atrof tabiiy muhitga chiqazib tashlanganligi, oqizilganligi va chiqindilar joylashtirilishining amaldagi massasi yuridik shaxslar tomonidan ishlab chiqarish va birlamchi hisobga olishning texnologiya tartib-qoidasidan kelib chiqib belgilanadi. 10. Toʻlovchilar atrof tabiiy muhit ifloslantirilganligi va chiqindilar joylashtirilganligi uchun har oyda avans kompensatsiya toʻlovlarini hisobot davridan keyingi oyning 25-kunigacha toʻlaydilar. Avans kompensatsiya toʻlovlari oldingi yil choragi maʼlumotlari boʻyicha ifloslantiruvchi moddalar atrof tabiiy muhitga chiqarib tashlanishi, oqizilishi va chiqindilar joylashtirilishining normativ va normativdan ortiqcha (limitdan ortiqcha) amaldagi oʻrtacha oylik massasidan kelib chiqib hisoblanadi. Yilning bir choragi uchun hisoblab chiqilgan kompensatsiya toʻlovi summasi eng kam oylik ish haqining 10 baravaridan kamni tashkil etgan hollarda kompensatsiya toʻlovi hisobot beriladigan yil choragidan keyingi oyning 25-kunigacha bir chorakda bir marta toʻlanadi, ushbu holda Oʻzbekiston Respublikasi hududida ifloslantiruvchi moddalarni atrof tabiiy muhitga chiqarib tashlash, oqizish va chiqindilarni joylashtirishning normativ va normativdan ortiqcha (limitdan ortiqcha) massasi hisob-kitobi moliyaviy hisobotni taqdim etish uchun belgilangan muddatlarda bir yilda bir marta ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish organlari bilan kelishiladi. 11. Atrof tabiiy muhit ifloslantirilganligi va chiqindilar joylashtirilganligi uchun kompensatsiya toʻlovi summasi hisob-kitobi mazkur Nizomga ilovaga muvofiq shakl boʻyicha ikki nusxada tuziladi. Uning bir nusxasi moliyaviy hisobotni taqdim etish uchun belgilangan muddatlarda yil choragida bir marta toʻlovchi joylashgan joy boʻyicha ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish hududiy organlariga taqdim etiladi. Tekshirib chiqilgan hisob-kitobning ikkinchi nusxasi toʻlovchida qoladi. Mablagʻlar oʻz vaqtida oʻtkazilmagan taqdirda muddati oʻtkazib yuborilgan har bir kun uchun kompensatsiya toʻlovi boʻyicha qarzdorlik summasining 0,1 foizi miqdorida, biroq qarzdorlik umumiy summasining 50 foizidan ortiq boʻlmagan miqdorida, penya undiriladi. 12. Atrof tabiiy muhit ifloslantirilganligi va chiqindilar joylashtirilganligi uchun kompensatsiya toʻlovi summasi quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi: P — atrof tabiiy muhit ifloslantirilganligi va chiqindilar joylashtirilganligi uchun soʻmlardagi kompensatsiya toʻlovi miqdori; Mn — tonna yoki kilometrlarda normalar doirasida ifloslantiruvchi moddalar tabiiy muhitga chiqarib tashlanishi (oqizilishi) va chiqindilar joylashtirilishi massasi; Msn — tonna yoki kilometrlarda normadan ortiqcha ifloslantiruvchi moddalar tabiiy muhitga chiqarib tashlanishi (oqizilishi) va chiqindilar joylashtirilishi muassasasi; R — 1 tonna ifloslantiruvchi modda tabiiy muhitga chiqarib tashlanganligi (oqizilganligi) va chiqindilar joylashtirilganligi uchun soʻmlarda kompensatsiya toʻlovi miqdorlari; Kkr — ifloslantiruvchi moddalar atrof tabiiy muhitga chiqarib tashlanishi, oqizilishiga va chiqindilar joylashtirilishiga tasdiqlangan normativlar (limitlar) koʻpaytirilganligi (kamaytirilganligi) uchun baravarlik koeffitsiyenti. Kkr ifloslantiruvchi moddalar atrof muhitga chiqarib tashlanganligi, oqizilishi va chiqindilar normativlar (limitlar)ga koʻra joylashtirilishi massasi koʻpaytirilishi (kamaytirilishi)ga qarab tabaqalashtirib aniqlanadi. Ifloslantiruvchi moddalar chiqarib tashlanganligi, oqizilganligi va chiqindilar joylashtirilishining amaldagi massasi qisqartirish hisobiga ifloslantiruvchi moddalarni atrof tabiiy muhitga chiqarib tashlash, oqizish va chiqindilarni joylashtirishga tasdiqlangan normativlar (limitlar)dan kam boʻlgan hollarda atrof tabiiy muhit ifloslantirilganligi va chiqindilar joylashtirilganligi uchun kompensatsiya toʻlovi summasi quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi: Ifloslantiruvchi moddalar atrof tabiiy muhitga chiqarib tashlanishi, oqizilishi va chiqindilar joylashtirilishiga tasdiqlangan normativlar (limitlar) koʻpaytirilganligi (kamaytirilganligi) uchun baravarlik koeffitsiyenti ifloslantiruvchi moddalar chiqarib tashlanishi (oqizilishi) va chiqindilar joylashtirilishi amaldagi massasining har bir modda boʻyicha alohida tasdiqlangan normativlarga nisbati sifatida belgilanadi. Ifloslantiruvchi moddalar atrof tabiiy muhitga avariyali chiqarib tashlanishi, oqizilishi va chiqindilar joylashtirilishi hollarida ularning massasi ishlab chiqarishning texnologiya tartib-qoidasidan kelib chiqib asboblar bilan oʻlchash yoki hisob-kitobli usul yoʻli bilan aniqlanadi. Kompensatsiya toʻlovlari avariya (baravariga chiqarib tashlash, ifloslantiruvchi moddalarni oqizish) paydo boʻlgan paytdan boshlab u bartaraf etilgungacha boʻlgan davr uchun har bir modda boʻyicha kompensatsiya toʻlovlarining belgilangan miqdorlariga oʻn baravar miqdorda toʻlanadi. Kompensatsiya toʻlovi hisob-kitobidan avariyani bartaraf etish va uning oqibatlari davrida zararsizlantirish yoki keyinchalik ishlab chiqarishga jalb etish uchun korxonaga qaytariladigan ifloslantiruvchi moddalar massasi chiqarib tashlanmaydi. 13. Kompensatsiya toʻlovi summasi hisob-kitobi uchun ifloslantiruvchi moddalarni tabiiy muhitga chiqarib tashlash (oqizish) va chiqindilarni joylashtirishning birlamchi hisobi boʻyicha ularning turlariga koʻra belgilangan shakldagi davlat statistika hisobotining normativlari (limitlari), rasmiy maʼlumotlar asosida ifloslantiruvchi moddalar tabiiy muhitga chiqarib tashlanishi (oqizilishi) va chiqindilar joylashtirilishi massasining amaldagi maʼlumotlari qoʻllaniladi. Hisobot davridagi ifloslantiruvchi moddalar tabiiy muhitga chiqarib tashlanishi (oqizilishi) va chiqindilar joylashtirilishining amaldagi massasini aniqlash mumkin boʻlmagan taqdirda ularning massasi ishlab chiqarishning texnologiya tartib-qoidasi boʻyicha kutilayotgan yil massasidan kelib chiqqan holda hisoblab chiqiladi. 14. Motor yonilgʻisini yoqishda ifloslantiruvchi moddalarni atmosfera havosiga normativ chiqarishlar uchun kompensatsiya toʻlovi hisob-kitobi Vazirlar Mahkamasi qaroriga 2-ilovaga muvofiq ularni turlarga ajratmasdan ifloslantiruvchi moddalarning butun massasi uchun kompensatsiya toʻlovi miqdorlariga muvofiq amalga oshiriladi, ifloslantiruvchi moddalarning amaldagi massasi esa mazkur Nizomga A-ilovaga muvofiq qabul qilinadi. Agar yuridik shaxsning yoki ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish organlarining asboblar bilan oʻlchashi asosida belgilangan normativlardan ortiqcha ekanligi aniqlansa, u holda ushbu massa uchun normativdan ortiqcha chiqarganlik sifatida kompensatsiya toʻlovi toʻlanadi. 15. Atrof tabiiy muhit ifloslantirilganligi va chiqindilar joylashtirilganligi uchun kompensatsiya toʻlovlari toʻlovchilar tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi hududiy organlarining tegishli shaxsiy gʻazna hisobvaraqlariga oʻtkaziladi. 16. Yuridik shaxslar kompensatsiya toʻlovlarini atrof tabiiy muhitni ifloslantiruvchi moddalar chiqindilari, oqovalari hosil boʻlgan joy boʻyicha toʻlaydilar. Yuridik shaxslarning turli hududlarda joylashgan boʻlinmalari va filiallari yuridik shaxs hisoblanmagan va bank hisob raqamlariga ega boʻlmagan taqdirda atrof tabiiy muhit ifloslantirilganligi va chiqindilar joylashtirilganligi uchun kompensatsiya toʻlovlarini yuridik shaxslar toʻlaydilar. Kompensatsiya toʻlovlari yuridik shaxslarning koʻrsatib oʻtilgan boʻlinmalari va filiallari joylashgan hududlardagi Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi hududiy organlarining tegishli shaxsiy gʻazna hisobvaraqlariga yoʻnaltiriladi. 17. Yuridik shaxs kompensatsiya toʻlovlarini toʻlashdan bosh tortgan taqdirda ularni, shuningdek penyani undirish iqtisodiy sud orqali majburiy tartibda amalga oshiriladi. 18. Atrof tabiiy muhit ifloslantirilganligi va chiqindilar joylashtirilganligi uchun kompensatsiya toʻlovlarini toʻlovchilar hisob-kitobning toʻgʻriligi va kompaniya toʻlovining oʻz vaqtida toʻlanishi uchun Oʻzbekiston Respublikasining amaldagi qonun hujjatlariga muvofiq javob beradilar. 19. Toʻlovchilar ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish hududiy organlari qarorlari va ularning mansabdor shaxslari xatti-harakati yuzasidan qonun hujjatlarida belgilangan tartibda shikoyat qilish huquqiga egadirlar. 20. Atrof tabiiy muhit ifloslantirilganligi va chiqindilar joylashtirilganligi uchun kompensatsiya toʻlovlarini toʻlash toʻlovchilarni ushbu chiqindilarni tashlaganlik, oqovalarni oqizganlik va chiqindilarni joylashtirganlik tufayli yetkazilgan zararni toʻlash majburiyatidan ozod qilmaydi. 21. Ushbu Nizomning toʻgʻri qoʻllanishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi organlari tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi. Yoqilgʻi turlari‎ Ifloslantiruvchi moddalar massasi, kg ‎ Etillangan avtobenzin ‎ 788,3‎ Etillanmagan avtobenzin ‎ 788,0‎ Avtomobil dizel yonilgʻisi ‎ 208,5‎ Teplovozlar uchun dizel yonilgʻisi ‎ 120,5‎ Siqilgan tabiiy gaz‎ 274,0‎ Suyultirilgan neft gazi‎ 584,8‎ Reaktiv yonilgʻi ‎ 178,5‎ Aviatsiya benzini‎ 169,8‎ Suv transporti uchun yonilgʻi (flot mazuti) ‎ 198,4‎