Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining fuqarolik ishlari boʻyicha ayrim qarorlariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida
(resolution, 2018-11-30)

Qonunchilikka oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilganligi, shuningdek sud amaliyotida masalalar kelib chiqqanligi munosabati bilan, “Sudlar toʻgʻrisida”gi Qonunning 17-moddasiga asoslanib Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi qaror qiladi: Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining fuqarolik ishlari boʻyicha quyidagi qarorlariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilsin: 1. “Yuridik ahamiyatga ega boʻlgan faktlarni belgilash haqidagi ishlar boʻyicha sud amaliyoti toʻgʻrisida” 1991-yil 20-dekabrdagi 5-sonli qarori: oʻzbek tilidagi matni nomidagi “belgilash” degan soʻz “aniqlash” degan soʻz bilan almashtirilsin; 2-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “2. Sudlar Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik protsessual kodeksining (bundan buyon matnda FPK deb yuritiladi) 295-moddasida nazarda tutilgan sud tartibida aniqlanadigan yuridik ahamiyatga ega boʻlgan faktlar roʻyxati tugal emasligini inobatga olishlari lozim. Sud yuridik ahamiyatga ega boʻlgan boshqa faktlarni ham, agar bu qonun bilan boshqa organning vakolatiga berilmagan boʻlsa, aniqlashga haqli. Xususan, sud: 1968-yil 1-oktabrgacha tugʻilgan bolalarga nisbatan otalikni tan olganlik, otalik va otalikni qayd qilish; ixtironi joriy etish, taklifni ratsionalizator sifatida tavsiflash; binoga, payga, avtomobilga va boshqa maxsus roʻyxatdan oʻtkaziladigan mulkka egalik qilish; sugʻurta guvohnomasining tegishliligi; fuqaroni yoki uning ota-onasining Ikkinchi jahon urushi davrida Oʻzbekiston Respublikasiga evakuatsiya qilinganligi faktlarini tasdiqlashi mumkin”; 3-bandi: birinchi xatboshisidagi “Quyidagi faktlar sud tartibida belgilanmaydi: Jumladan:” degan soʻzlar “Jumladan, quyidagi faktlar sud tartibida aniqlanmaydi:” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; “b” kichik bandidagi “fuqarolarning yoshini” degan soʻzlar “odamning yoshini” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 4-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “4. FPK 295-moddasi mazmuniga koʻra, sud yuridik faktni aniqlash haqidagi arizani, agar: a) qonunga koʻra bunday fakt arizachi uchun maʼlum yuridik oqibatlar keltirib chiqarsa (fuqarolar yoki tashkilotlarning shaxsiy yoki mulkiy huquqlarini vujudga keltirsa, oʻzgartirsa yoki tugatsa); b) fakt sudga taalluqli huquq toʻgʻrisidagi nizoni hal qilish bilan bogʻliq boʻlmasa; v) arizachi yuridik ahamiyatga ega boʻlgan faktni hujjat bilan tasdiqlashning boshqa imkoniyatiga ega boʻlmasa; g) qonunchilikda ularni belgilashning oʻzgacha tartibi nazarda tutilgan boʻlmasa, koʻrishga qabul qiladi. Sud Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligi boʻyicha yuridik ahamiyatga ega boʻlmagan faktni boshqa mamlakatning qonunchiligi boʻyicha ushbu fakt huquqiy oqibatlarni keltirib chiqarsa va bu borada oʻzaro huquqiy yordam koʻrsatish boʻyicha xalqaro bitim mavjud boʻlsa, aniqlashga haqli”; 5-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “5. FPK 295-moddasiga binoan yuridik ahamiyatga ega boʻlgan faktlar sud tartibida faqat fuqarolarning emas, balki tashkilotlarning ham arizalari boʻyicha aniqlanishini sudlar nazarda tutishlari lozim”; 6-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “6. Ishni sud muhokamasiga tayyorlash jarayonida sudya: ushbu fakt qanday maqsadda aniqlanishi lozimligini; qaysi fuqarolar va tashkilotlar bu ishni hal qilinishidan manfaatdor boʻlishlari mumkinligi va sud majlisiga qatnashishga jalb qilinishi lozimligini; ushbu fakt qaysi dalillar bilan tasdiqlanishini aniqlashi shart. Sudya, shuningdek arizachidan faktni tasdiqlovchi hujjatlarni olish yoki tiklashni imkoniyati yoʻqligini isbotlovchi qoʻshimcha dalillarni taqdim etishni talab qilishga haqli. Yuridik faktni aniqlash haqidagi ish boʻyicha manfaatdor shaxs FPK 40-moddasida nazarda tutilgan barcha huquq va majburiyatlarga ega. Yuridik faktni aniqlash haqidagi ishlar, sudlar tomonidan FPK 27-28-boblarida nazarda tutilgan istisno va qoʻshimchalar bilan fuqarolik sud ishlarini yuritishning umumiy qoidalari boʻyicha koʻriladi”; 7-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “7. FPK 295-moddasi ikkinchi qismining 1-bandiga koʻra, qarindoshlik munosabatlari deganda bir-biridan kelib chiqqan odamlar oʻrtasida mavjud boʻlgan qon-qarindoshlikka bogʻliqlik (katta bobo, bobo, ota, oʻgʻil, nevara, chevara, katta buvi va boshqalar) yoki bitta umumiy ajdoddan kelib chiqqanlar (akalar-ukalar, opa-singillar, togʻa, amaki, amma, xola, jiyanlar va boshqalar) nazarda tutilganligi sudlarga tushuntirilsin. Qon-qarindoshlikning yoʻqligi qarindoshlikning yoʻqligidan dalolat beradi. Qarindoshlik munosabatlari sud tartibida bevosita yuridik oqibatlarni keltirib chiqarsagina, masalan, agar bunday faktni aniqlash arizachiga merosga boʻlgan huquq toʻgʻrisidagi guvohnoma olish, boquvchisini yoʻqotganligi munosabati bilan nafaqa rasmiylashtirish uchun va boshqa hollarda zarur boʻlsa aniqlanadi. Merosga boʻlgan huquq toʻgʻrisidagi guvohnomani olish maqsadida qarindoshlik munosabatlari faktini aniqlashda, sudlar vorislik huquqini tartibga soluvchi fuqarolik qonunchiligida belgilangan qarindoshlik doirasidan kelib chiqishlari lozim. Oʻzbekiston Respublikasidan tashqarida doimiy yashagan meros qoldiruvchilar bilan qarindoshlik munosabatlari faktini aniqlashda, sud vorislik munosabatlari va vorislar doirasini belgilashda, meros qoldiruvchining oxirgi doimiy yashash joyidagi mamlakatning qonunchiligiga amal qilishi lozim. Boquvchisini yoʻqotganlik munosabati bilan pensiyani rasmiylashtirish maqsadida qarindoshlik munosabatlari faktini aniqlashda, pensiya qonunchiligida nazarda tutilgan va kengaytirilgan talqinga yoʻl qoʻyilmaydigan oʻlganning oila aʼzolari doirasidan kelib chiqilmogʻi lozim”; 8-bandining ikkinchi xatboshisidagi “(FPKning 274, 275-moddalari)” degan soʻzlar chiqarib tashlansin; 9-bandining ikkinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Boquvchisining vafoti munosabati bilan nafaqa tayinlash uchun birovning qaramogʻida boʻlganlik fakti qonunchilik bilan vakolat berilgan organning (xususan fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organi) maʼlumotnomasi bilan tasdiqlanadi. Maʼlumotnomani berishni rad qilinishi yoki shaxsni vafot etganning qaramogʻida boʻlmaganligi haqida maʼlumotnoma berilishi, qaramogʻida boʻlganlik faktini sud tartibida belgilash imkoniyatini istisno etmaydi”; 11-bandining ikkinchi xatboshisi chiqarib tashlansin; 12-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “12. Sudlarning eʼtibori FPK 295-moddasi ikkinchi qismining 4-bandiga muvofiq farzandlikka olish, nikoh, nikohdan ajratish va vafot etganlik faktini emas, balki ularni FHDY organlarida qayd etilganligi faktini aniqlash lozimligiga qaratilsin. Qayd etilgan faktlar agar FHDY organida tegishli yozuvlar arxiv hujjatlari yoʻqolganligi sababli saqlanmagan va bunday yozuvlarni tiklash FHDY organlari tomonidan rad qilingan boʻlsa, sud tomonidan aniqlanadi. Nikohni yoki nikohdan ajratishni qayd etilganlik faktini aniqlashni soʻrab sudga er-xotinning ikkalasi murojaat qilishi mumkin. Bu haqda sudga er-xotindan biri ariza bilan murojaat qilgan taqdirda, ikkinchisi ishga manfaatdor shaxs sifatida jalb qilinadi. Sudlar farzandlikka olishni qayd etilganlik faktini, shuningdek farzandlikka olish haqida tegishli organ tomonidan qaror qabul qilinganligi faktini aniqlash haqidagi talablarni ham koʻrishi mumkin. Faktik ravishda farzandlikka olinganlik yuridik ahamiyatga ega emas va bunday faktni aniqlash toʻgʻrisidagi arizalarni qabul qilish rad etilishi lozim”; 13-bandining birinchi xatboshisidagi “FPK 283-moddasining 5-bandi” degan soʻzlar “FPK 295-moddasi ikkinchi qismining 5-bandi” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 14-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “14. Shaxsni huquqini belgilovchi hujjatlarda koʻrsatilgan ismi, otasining ismi yoki familiyasi shu shaxsning pasportdagi yoxud tugʻilish guvohnomasidagi ismi, otasining ismi yoki familiyasiga mos kelmagan taqdirda, (FPK 295-moddasi ikkinchi qismining 6-bandi) arizachiga mazkur huquqni belgilovchi hujjatni tegishli ekanligi, hujjatni bergan tashkilot unga tegishli oʻzgartirish kirita olmasligini tasdiqlovchi dalillar taqdim qilgandagina, sud tomonidan aniqlanadi. Agar arizachida tegishli faktni aniq tasdiqlaydigan boshqa hujjatlar boʻlsa, sud huquqni belgilovchi hujjatni unga tegishli ekanligi faktini aniqlash toʻgʻrisidagi arizani qabul qilishga haqli emas. Sud tomonidan jamoat birlashmalariga aʼzolik biletlari, harbiy hujjatlar (harbiy bilet, harbiy xizmatchining shaxsini tasdiqlovchi guvohnoma) pasport, FHDY organlari tomonidan beriladigan guvohnomalarni shaxsga tegishli ekanligi faktini aniqlash haqidagi arizalar koʻrib chiqilmaydi. Sud guvohnomani orden yoki medalga tegishli ekanligi faktini aniqlash haqidagi arizalarni ham koʻrishga haqli emas. Bunday hujjatlardagi xatolar faqatgina ularni bergan organ va tashkilotlar tomonidan bartaraf etilishi mumkin. Mansabdor shaxslarning va davlat boshqaruvi organlarining ushbu hujjatlarga tuzatish kiritishni rad etganligi haqidagi qarorlari ustidan maʼmuriy sud ishlarini yuritish toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida belgilangan qoida va tartib boʻyicha shikoyat qilinishi mumkin. Hujjatni tegishliligi faktini aniqlash oʻrniga hujjatlarda nomi turlicha koʻrsatilgan fuqaroni aynan bir shaxs deb tanish mutlaqo mumkin emas, chunki (shaxslarni) aynan bir kishi dyeyishlik yuridik ahamiyatga ega emas”; 15-bandi chiqarib tashlansin; 17-bandi: birinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Sud baxtsiz hodisa faktini aniqlash haqidagi ishni koʻrishda (FPK 295-moddasi ikkinchi qismining 7-bandi), baxtsiz hodisa faktini sudsiz tartibda aniqlashni imkoniyati boʻlmasa va aniqlash imkoni yoʻqligi tegishli hujjat bilan tasdiqlansagina, uni aniqlashga haqli ekanligini nazarda tutish lozim”; ikkinchi va uchinchi xatboshilari chiqarib tashlansin; toʻrtinchi va beshinchi xatboshilari tegishincha ikkinchi va uchinchi xatboshilar deb hisoblansin; uchinchi xatboshisidagi “tashkilotdagi” degan soʻz “tashkilot, muassasadagi” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; quyidagi mazmundagi toʻrtinchi xatboshi bilan toʻldirilsin: “Sud baxtsiz hodisa faktini aniqlashda mehnatga layoqatsizlikning sabablari va darajasini, shuningdek nogironlik sababi, guruhi va kelib chiqish vaqtini belgilashga haqli emas”; 18-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “18. FPK 295-moddasi ikkinchi qismining 8-bandiga muvofiq imoratga xususiy mulk huquqi asosida egalik qilish faktini aniqlash haqidagi ishlar tegishli davlat organi bunday faktni aniqlashni rad qilgan va huquq toʻgʻrisida nizo mavjud boʻlmasagina sudga taalluqlidir. Bunday ish boʻyicha sud egalik huquqini emas, balki imoratni arizachiga xususiy mulk huquqi asosida tegishli ekanligi faktini, arizachida oʻz vaqtida egalik huquqi toʻgʻrisidagi hujjat boʻlganligi, lekin ular yoʻqolgan va ularni tiklash imkoni boʻlmagan hollarda aniqlaydi. Qonunda belgilangan tartibda imoratga egalik huquqi roʻyxatdan oʻtkazganligi toʻgʻrisida maʼlumot boʻlmasa, qurilgan imoratga egalik huquqi haqidagi masala sud tomonidan daʼvo ishi yuritish tartibida hal qilinadi. Foydalanishga qabul qilinmagan yoki boshqa shaxs nomiga roʻyxatga olingan yoxud qonun talab qiladigan shakl boʻyicha rasmiylashtirilmagan bitim asosida qoʻlga kiritilgan qurilmaga egalik huquqini belgilash haqidagi ariza ham sud tomonidan daʼvo ishi yuritish tartibida koʻrilishi lozim”; 19-bandining birinchi xatboshisidagi “FPK 283-moddasining 9-bandiga” degan soʻzlar “FPK 295-moddasi ikkinchi qismining 9-bandiga” degan soʻzlar bilan, “notarial idora” degan soʻzlar “notarius” degan soʻz bilan almashtirilsin; 20-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “20. Sudlar oʻlganlik faktini aniqlash ishlarini oʻlimni qayd etilganlik faktini aniqlash ishlaridan farqlashlari lozim (FPK 295-moddasi ikkinchi qismining 4-bandi). Sud oʻlimni qayd etilganlik faktini, agar bunday qayd qilish tegishli hujjatlar asosida muqaddam amalga oshirilgan boʻlib, lekin dalolatnoma yozuvi saqlanmagan, yoʻqolgan va tiklanishi mumkin boʻlmagan taqdirda aniqlaydi. Oʻlganlik faktini aniqlashda, oʻlganlik holatining oʻzi (oʻlim sodir boʻlgan aniq holatlar, shuningdek oʻlimning aniq sanasi) aniqlanishi lozim. Oʻlganlik fakti FHDY organlari tomonidan oʻlimni qayd qilish rad qilinganligi, shuningdek shaxsning oʻlimini haqiqatda tasdiqlovchi dalillar mavjud boʻlganda sud tomonidan aniqlanadi. Sudning oʻlganlik faktini aniqlash ishlari boʻyicha hal qiluv qarorida FHDY organlari tomonidan kelgusida oʻlim faktini qayd etish uchun zarur boʻlgan barcha aniq va toʻliq maʼlumotlar boʻlishi kerak”; 21-bandi chiqarib tashlansin; 22-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “22. Yuridik ahamiyatga ega boʻlgan fakt aniqlanganligi toʻgʻrisidagi ish boʻyicha hal qiluv qarori FPK 253-moddasida nazarda tutilgan talablarga muvofiq boʻlishi lozim. Hal qiluv qarorida ishning holati toʻgʻrisidagi xulosalarni tasdiqlovchi ishni hal etish uchun ahamiyatga ega boʻlgan dalillar koʻrsatilishi, ariza qanoatlantirilgan taqdirda, belgilangan fakt aniq ifoda etilishi lozim. Hal qiluv qarori xulosa qismining bayoni sud tomonidan FPK 295-moddasi ikkinchi qismining tegishli bandida yozilganidek aniq ifoda etilishi lozim. FPK 16-moddasiga koʻra, yuridik ahamiyatga ega boʻlgan faktlarni aniqlash boʻyicha sudning qonuniy kuchga kirgan hal qiluv qarori, bunday faktlarni roʻyxatga oluvchi yoki sud tomonidan faktni belgilanishi munosabati bilan vujudga kelgan huquqni rasmiylashtiruvchi organlar uchun majburiydir. FHDY organlarida qayd qilinishi yoki boshqa organlarda rasmiylashtirilishi lozim boʻlgan faktlarni aniqlash toʻgʻrisidagi sudning hal qiluv qarori ushbu organlar tomonidan beriladigan hujjatlarning oʻrniga oʻtmasdan, balki bunday faktni qayd qilish yoki rasmiylashtirish uchun asos boʻlib xizmat qiladi (FPK 297-moddasi)”; 23-bandidagi “FPKning 19-moddasiga” degan soʻzlar “FPK 275-moddasiga” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 24-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “24. Qoraqalpogʻiston Respublikasi fuqarolik ishlari boʻyicha sudi, fuqarolik ishlari boʻyicha viloyatlar va Toshkent shahar sudlariga yuridik ahamiyatga ega boʻlgan faktlarni aniqlash haqidagi ishlar boʻyicha sud amaliyotini muntazam ravishda umumlashtirish va bunday toifadagi ishlarni toʻgʻri koʻrib chiqish va hal etishni taʼminlashga qaratilgan boshqa choralarni koʻrish tavsiya etilsin”. 2. “Sud amaliyotida fuqaro va tashkilotlarning shaʼni, qadr-qimmati va ishchanlik obroʻsini himoya qilish haqidagi qonunlarni qoʻllash toʻgʻrisida” 1992-yil 19-iyundagi 5-sonli qarori: 3-bandining birinchi xatboshisidagi “raddiyasini” degan soʻz “raddiyasi yoki javobini” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 4-bandidagi “eng kam ish haqining 50 foizi miqdorida” degan soʻzlar “mulkiy tusga ega boʻlmagan ariza sifatida davlat boji undiriladi” degan soʻzlar bilan, “talab etilayotgan summadan” degan soʻzlar “daʼvo bahosidan” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 5-bandining ikkinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Daʼvo arizasi FPK 189 va 190-moddalari talablariga rioya qilinmay berilgan hollarda, u FPK 195-moddasi birinchi qismining 4-bandiga asosan sudyaning tegishli ajrimi bilan daʼvogarga qaytariladi. Daʼvo arizasining qaytarilishi yoʻl qoʻyilgan kamchiliklar bartaraf etilganidan keyin sudga umumiy tartibda takroran murojaat qilishga toʻsqinlik qilmaydi”; 7-bandining ikkinchi xatboshisidagi “FPK 46-moddasi” degan soʻzlar “FPK 50-moddasi” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 8-bandining uchinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Oʻzining shaʼniga haqoratlovchi maʼlumotlar aytilgan, shuningdek tuhmat qilingan fuqaro bunday maʼlumotlarni tarqatgan shaxsni Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 139 va 140-moddalariga koʻra jinoiy javobgarlikka yoki Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksining 40 va 41-moddalariga koʻra maʼmuriy javobgarlikka tortish haqida tegishli organlarga murojaat qilishga haqli”; 10-bandining birinchi xatboshisidagi “(“Ommaviy axborot vositalari haqida”gi Qonunning 35-moddasi”)” degan soʻzlar “(“Ommaviy axborot vositalari toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 40-moddasi”)” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 11-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “11. Sud majlisida quyidagi holatlar har tomonlama aniqlanishi lozim: a) daʼvo qilingan, raddiya berilishi talab qilinayotgan maʼlumotning tarqatilgan-tarqatilmaganligi; b) bu maʼlumotlar yuridik yoki jismoniy shaxsning shaʼni, qadr-qimmati va ishchanlik obroʻsiga putur yetkazgan-yetkazmaganligi; v) bu maʼlumotlarning haqiqatga toʻgʻri kelish-kelmasligi. Tarqatilgan maʼlumotlarning haqiqatga toʻgʻri kelishini isbotlash FK 100-moddasiga koʻra javobgar zimmasiga yuklatiladi”; 14-bandining ikkinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Haqiqatga toʻgʻri kelmaydigan maʼlumotlar tashkilot tomonidan berilgan hujjatda ifodalangan boʻlsa, sud hal qiluv qarorida bunday hujjatni almashtirish majburiyatini oʻsha tashkilotga yuklashi lozim”; 15-bandi chiqarib tashlansin. 3. “Taqdim etuvchiga deb berilgan hujjatlar yoʻqolgan taqdirda ularga boʻlgan huquqlarni tiklash (chaqirib ish yurgizish) haqidagi arizalarning sudlar tomonidan koʻrilishi toʻgʻrisida” 1992-yil 13-noyabrdagi 5-sonli qarori: 1-bandi: birinchi xatboshisidagi “35-bobida” degan soʻzlar “36-bobida” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; toʻrtinchi xatboshisidagi “koʻrib chiqilishi mumkin” degan soʻzlar “koʻrib chiqilishi lozim” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 2-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “2. Taqdim etuvchiga deb berilgan hujjatlar yoʻqolgan taqdirda, ularga boʻlgan huquqni tiklash haqidagi talab boʻyicha ishlar alohida tartibda, taqdim etuvchiga deb hujjat bergan muassasa (bundan keyin matnda muassasa deb yuritiladi) joylashgan hududdagi sud tomonidan koʻrib chiqiladi. Taqdim etuvchiga deb berilgan yoʻqotilgan hujjat boʻyicha huquqlarni tiklash haqidagi arizada FPK 189-moddasida koʻrsatilgan umumiy talablardan tashqari, FPK 331-moddasining uchinchi qismida belgilangan maʼlumotlar koʻrsatilishi lozim. Qonunda belgilangan talablarga javob bermaydigan ariza FPK 195-moddasi birinchi qismining 4-bandiga asosan qaytarilishi lozim. Ariza boʻyicha eng kam ish haqining bir baravari miqdorida davlat boji va pochta xarajatlari toʻlanishi lozim”; 3-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “3. Arizani ish yuritishga qabul qilgandan soʻng sudya ishni sud muhokamasiga tayyorlash bosqichida ariza beruvchining hisobidan ommaviy axborot vositalarida eʼlon chiqarish, shuningdek hujjatni bergan muassasaga u boʻyicha toʻlovlarni amalga oshirishni va pul berishni taqiqlash haqida ajrim qabul qilishi shart. Sud ajrimining koʻchirma nusxasi hujjatni bergan muassasaga darhol yuboriladi”; 4-bandidagi “lozim” degan soʻz “mumkin” degan soʻz bilan almashtirilsin; 5-bandidagi “FPKning 301-moddasida koʻrsatilgan” soʻzlar chiqarib tashlansin; 6-bandi: birinchi xatboshisidagi “FPKning 303-moddasi” degan soʻzlar “FPK 333-moddasi” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; ikkinchi xatboshisidagi “FPKning 308-moddasi” degan soʻzlar “FPK 338-moddasi” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 7-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “7. Agarda matbuotda eʼlon qilinganidan soʻng hujjatni saqlovchi uni sudga taqdim etib, unga daʼvo qilmasligini bayon etsa, sud chaqirib ish yuritish boʻyicha ish yuritishni tugatish, sud tomonidan hujjat boʻyicha toʻlovlarni amalga oshirishni va pul berish boʻyicha qoʻyilgan taqiqlarni bekor qilish hamda arizachiga saqlovchi tomonidan taqdim etilgan hujjatni qaytarish toʻgʻrisida ajrim chiqaradi. Agarda hujjatni saqlovchi qonunda belgilangan muddatda hujjatga boʻlgan huquqini ilgari sursa, FPK 122-moddasining 7-bandiga muvofiq ariza koʻrmasdan qoldiriladi va hujjat yoʻqolganligi haqida arz qilgan shaxsga umumiy asoslarda daʼvo taqdim qilish huquqi tushuntiriladi. Bunday holatda FPK 332-moddasiga asosan koʻrilgan choralarni bekor qilish FPK 336-moddasi tartibida amalga oshiriladi”; 8-bandi chiqarib tashlansin; 11-bandidagi “FPKning 308-moddasi” degan soʻzlar “FPK 338-moddasi” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 12-bandidagi “(FPKning 309-moddasi)” degan soʻzlar “(FPK 339-moddasi)” degan soʻzlar bilan almashtirilsin. 4. “Sudlar tomonidan mulkni roʻyxat (arest)dan chiqarish haqidagi ishlarni koʻrishda qonunchilikning qoʻllanishi toʻgʻrisida” 1993-yil 16-apreldagi 13-sonli qarori: 1-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “1. Sudlarning eʼtibori mulkni roʻyxat (arest)dan chiqarish haqidagi ishlar, daʼvoni taʼminlash maqsadida qarzdorning mulkni roʻyxatga olinganligidan, hal qiluv qarori yoki hukmni ijrosini taʼminlash uchun undirishning mulkka nisbatan qaratilganligidan yoxud notarius tomonidan meros mulkni qoʻriqlash chorasi sifatida uni roʻyxatga olganligidan va qonunda koʻrsatilgan boshqa holatlarning mavjudligidan qatʼi nazar, daʼvo ishini yuritish tartibida koʻrib chiqilishi lozimligiga qaratilsin. Sud hukmidagi sudlanuvchiga tegishli mol-mulkning jinoyat quroli deb musodara qilinishi toʻgʻrisidagi koʻrsatmaning mavjudligi, ushbu mulkning boshqa shaxslarga tegishliligini yoki uni roʻyxatdan chiqarish haqidagi nizoni fuqarolik sudlov ish yuritish tartibida koʻrish uchun toʻsiq boʻla olmaydi. Hal qiluv qarori yoki hukmni ijro qilish uchun mulkning sotib yuborilganligi ham ushbu mulkka nisbatan egalik huquqini belgilash toʻgʻrisidagi daʼvo arizasini qabul qilishni rad etish uchun asos boʻla olmaydi. Mulkni roʻyxat (arest)dan chiqarish haqidagi daʼvo arizalari mulkka oid boʻlmagan tusdagi ariza hisoblanishi sababli, bunday daʼvo arizasini taqdim etishda eng kam oylik ish haqining ikki baravari miqdorida davlat boji hamda pochta xarajatlari toʻlanadi”; 2-bandidagi “Oʻzbekiston Respublikasi FPK 242-moddasiga asosan” degan soʻzlar “Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik protsessual kodeksining (bundan buyon matnda FPK deb yuritiladi) 35-moddasiga” degan soʻzlar bilan, “Oʻzbekiston Respublikasi FPKning 146-moddasining 2-qismiga binoan” degan soʻzlar “FPK 31-moddasining ikkinchi qismiga binoan” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 3-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “3. Sudlar shuni nazarda tutishlari lozimki, qarzdor (mahkum) mulkni roʻyxatdan chiqarish toʻgʻrisidagi daʼvo bilan sudga murojaat qilishga haqli emas. Hukmni ijro etish jarayonida mulkning xatlanishi bilan bogʻliq qarzdor (mahkum)da vujudga keladigan masalalar shu hukmni qabul qilgan sud tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat-protsessual kodeksining 541 va 542-moddalarida belgilangan tartibda hal qilinadi”; 4-bandidagi “FPKning 192-moddasining 4-bandiga” degan soʻzlar “FPK 116-moddasining 4-bandiga” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 5-bandining toʻrtinchi xatboshisidagi “qoʻzgʻatilgan daʼvo yuzasidan” degan soʻzlar “taqdim etilgan daʼvo yuzasidan” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 8-bandining birinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Sudya mulkni roʻyxatdan chiqarish toʻgʻrisidagi arizani qabul qilgach, daʼvoni taʼminlash maqsadida (FPK 106-moddasi birinchi qismining 4-bandi) nizoli mulkka nisbatan ijro harakatlarini toʻxtatish haqida ajrim chiqarishi va uning koʻchirma nusxasini Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi huzuridagi Majburiy ijro byurosining hududiy boʻlimiga yuborishi lozim”; 9-bandi: birinchi xatboshisidagi “boshqa qarorning” degan soʻzlar “boshqa sud hujjatining” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; ikkinchi xatboshisidagi “Oʻzbekiston Respublikasi FPKning 57-moddasi” degan soʻzlar “FPK 72-moddasi” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; uchinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Ish boʻyicha toʻplangan dalillar majmuasiga baho berishda, sud FPK 74-moddasi talablariga qatʼiy rioya qilgan holda, mol-mulkning ayrim turlarining tegishliligi qonun boʻyicha muayyan isbotlash vositalari bilan tasdiqlanishi shartligini inobatga olishi lozim. Bunday dalillar mavjud boʻlmasa daʼvo qanoatlantirilmaydi”; 10-bandining birinchi xatboshisidagi “fuqarolarning shaxsiy yordamchi xoʻjaligi hamda dehqon xoʻjaligidagi mulkiga” degan soʻzlar “fuqarolarning shaxsiy yordamchi xoʻjaligi yoki dehqon xoʻjaligi, oilaviy korxona mulkiga” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 11-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Sudlar mulkni roʻyxatdan chiqarish toʻgʻrisidagi ishlarni koʻrishda, sud hukmi yoki ajrimi bilan mol-mulk jinoiy yoʻl bilan qoʻlga kiritilgan mablagʻ evaziga olingan yoki jinoyat quroli deb topilgan-topilmaganligini aniqlashi lozim”; 13-bandi: oltinchi xatboshisidagi “dehqon xoʻjaligiga” degan soʻzlar “dehqon xoʻjaligi, oilaviy korxonaga” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; yettinchi xatboshisidagi ““Dehqon xoʻjaligi toʻgʻrisida”gi Qonunning 3, 15 va 16-moddalarini” degan soʻzlar ““Dehqon xoʻjaligi toʻgʻrisida”gi hamda “Oilaviy tadbirkorlik toʻgʻrisida”gi qonunlarini” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; toʻqqizinchi xatboshisidagi “dehqon xoʻjaligiga” degan soʻzlar “dehqon xoʻjaligi, oilaviy korxonaga” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 14-bandidagi “shaxsiy yordamchi yoki dehqon xoʻjaligi umumiy mulkidagi” degan soʻzlar “shaxsiy yordamchi yoki dehqon xoʻjaligi, oilaviy korxona umumiy mulkidagi” degan soʻzlar bilan almashtirilsin. 5. “Sudlar tomonidan mehnat shartnomasi (kontrakti)ni bekor qilishni tartibga soluvchi qonunlarning qoʻllanilishi haqida” 1998-yil 17-apreldagi 12-sonli qarori: 3-bandi: ikkinchi xatboshisidagi “FPKning 8-moddasi” degan soʻzlar “FPK 10-moddasi” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; quyidagi mazmundagi uchinchi xatboshisi bilan toʻldirilsin: “Daʼvogarlar ishga tiklash haqidagi talab boʻyicha davlat boji toʻlashdan ozod qilinganligi, mehnat shartnomasini bekor qilishni asosliligini isbotlovchi dalillarni taqdim etish esa, qonun bilan javobgarga yuklatilganligi sababli (MK 111-moddasining ikkinchi qismi), ishga tiklash haqidagi daʼvo arizalarini FPK 189-moddasi birinchi qismining 6-bandi va 195-moddasi birinchi qismining 7-bandida nazarda tutilgan asoslar boʻyicha qaytarishga yoʻl qoʻyilmaydi”; 13-bandining birinchi xatboshisidagi “joriy etilsa” degan soʻzlar “joriy etilgan hollarda” degan soʻzlar bilan, “mumkinligiga” degan soʻz “haqli ekanligiga” degan soʻzlar bilan almashtirilsin, “uning huquqi boʻlib” degan soʻzlar chiqarib tashlansin; rus tilidagi matni 15-bandining oʻninchi xatboshisidagi “rabotnikom” degan soʻz chiqarib tashlansin; 24-bandi birinchi xatboshisining birinchi jumlasi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Shuni nazarda tutish lozimki, MK 100-moddasi ikkinchi qismining 1-bandi boʻyicha mehnat shartnomasining bekor qilinishi, texnologiyadagi, ishlab chiqarish va mehnatni tashkil etishdagi oʻzgarishlarning ishlar hajmining qisqarishi bilan bogʻliq boʻlishi mumkin”; 28-bandi: birinchi xatboshisidagi “daʼvolarni” degan soʻz “nizolarni” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; toʻrtinchi xatboshisidagi “FPKning 6-bobi (56 — 91-moddalari)da” degan soʻzlar “FPK 8-bobi (71 — 104-moddalari)” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 30-bandining birinchi xatboshisidagi “Oʻz mehnat vazifalarini buzganligi uchun mehnat shartnomasi bekor qilingan xodimlarni ishga tiklash haqidagi ishlar boʻyicha qonuniy va asosli hal qiluv qarorlari chiqarish maqsadida quyidagilar” degan soʻzlar “Mehnat majburiyatlari buzilganligi uchun mehnat shartnomasini bekor qilish haqidagi nizolarni koʻrishda quyidagilar” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 38-bandining ikkinchi xatboshisidagi “turdagi isbot-dalillar” degan soʻzlar “isbotlash vositalari” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 39-bandining birinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Oʻrindoshlik asosida ishlaydiganlar bilan mehnat shartnomasi umumiy asoslardan tashqari MK 100-moddasi ikkinchi qismining 5-bandiga binoan ham bekor qilinishi mumkin”; 54-bandi: birinchi xatboshisidagi “bunday daʼvo boʻyicha” degan soʻzlar chiqarib tashlansin; ikkinchi xatboshi “Sud” soʻzidan keyin “koʻrsatib oʻtilgan asoslar boʻyicha” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin; 56-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Sudlar qonun bilan belgilangan mehnat nizolarini koʻrish muddatlariga rioya qilishlari lozim. Daʼvo qanoatlantirilganda, sud davlat bojini va pochta xarajatlarini javobgardan undirishi shart”. 6. “Bolalar tarbiyasi bilan bogʻliq boʻlgan nizolarni hal qilishda sudlar tomonidan qonunlarni qoʻllash amaliyoti toʻgʻrisida” 1998-yil 11-sentabrdagi 23-sonli qarori: 3-bandining birinchi xatboshisidagi va 7-bandining toʻqqizinchi xatboshisidagi “chiqarishi” degan soʻz “qabul qilishi” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 9-bandining uchinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Davlat boshqaruvi organlari va tashkilotlar Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik protsessual kodeksining (bundan buyon matnda FPK deb yuritiladi) 52-moddasiga muvofiq, agar ularga amaldagi qonun hujjatlari bilan voyaga yetmaganlarning huquq va manfaatlarini himoya qilish majburiyati yuklatilgan boʻlsa, bunday ishlar boʻyicha daʼvogar boʻlishlari mumkin (vasiylik va homiylik organlari, chaqaloqlar uylari, bolalar uylari va h.k.)”; 14-bandining birinchi xatboshisidagi “Fuqarolik protsessual kodeksining 156-moddasiga” degan soʻzlar “FPK 197-moddasiga” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 18-bandi: birinchi xatboshisidagi “Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik protsessual kodeksi 205, 207-moddalarining” degan soʻzlar “FPK 251 va 254-moddalarining” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; uchinchi xatboshisidagi “Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik protsessual kodeksining 216-moddasida” degan soʻzlar “FPK 454-moddasida” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 29-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “29. Sudda ota-onalik huquqidan mahrum qilish toʻgʻrisidagi ish, bolalarni olish bilan bogʻliq boʻlgan boshqa ishlar qoʻzgʻatilganda, bolalarning manfaatlari taqozo etsa, alohida hollarda, sudya ishni sud muhokamasida koʻrish uchun tayyorlash bosqichida yoki sud ishni koʻrish vaqtida, hal qiluv qarori qabul qilgunga qadar, bolalarni javobgardan vaqtincha olib turish toʻgʻrisidagi masalani hal qilishlari lozim. Bu masalani koʻrish FPK 107-moddasi qoidalari boʻyicha amalga oshiriladi. FPK 267-moddasiga muvofiq sud, zarur hollarda, bolalarni ota-onasidan va boshqa shaxslardan olish toʻgʻrisidagi hal qiluv qarorining darhol ijro etilishiga ham yoʻl qoʻyadi”; 30-bandi: birinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Sudlar bolalar tarbiyasi bilan bogʻliq boʻlgan ishlar boʻyicha hal qiluv qarorlarining ijrosiga alohida eʼtibor qaratishlari lozim”; ikkinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Bolalarni olish va ularni boshqa shaxslarga berish bilan bogʻliq boʻlgan hal qiluv qarorlarini majburiy ravishda ijro qilish davlat ijrochisi tomonidan qoidaga koʻra, hal qiluv qarorini ijro qilishga majbur boʻlgan shaxs yashaydigan joyda amalga oshiriladi. Hal qiluv qarorini qabul qilgan sud, alohida hollarda, FPK 454-moddasi tartibida hal qiluv qarorini ijro etishni bola turgan joyi boʻyicha amalga oshirishni belgilashi mumkin”. 7. “Fuqarolik kodeksini tatbiq qilishda sud amaliyotida vujudga keladigan ayrim masalalar toʻgʻrisida” 1999-yil 24-sentabrdagi 16-sonli qarori: 5-bandidagi “FPK 59-moddasiga” degan soʻzlar “FPK 74-moddasiga” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; rus tilidagi matni 12-bandining birinchi xatboshisidagi “vladel pravopredshestvennik litsa,” degan soʻzlar “vladel tot, chim pravopreyemnikom yavlyayetsya litso,” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; rus tilidagi matnining 16-bandidagi “zaloga” degan soʻz chiqarib tashlansin; 20-bandi quyidagi tahrirdagi uchinchi xatboshi bilan toʻldirilsin: “Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, majburiyatning tarafi harakatlariga bogʻliq boʻlgan holatlar (masalan, qarzdorda zarur boʻlgan pul mablagʻlarining yoʻqligi, uning vakillarining gʻayriqonuniy harakatlari) bartaraf qilib boʻlmaydigan kuch deb tan olinishi mumkin emas”; 21-bandining ikkinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “FK 109-moddasining birinchi va ikkinchi qismlariga muvofiq taraflar bunday holda guvohlarning koʻrsatuvlariga asoslanishga haqli emas, lekin bu ularni yozma va boshqa dalillar keltirish imkoniyatidan mahrum qilmaydi”; 22-bandining birinchi jumlasi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “FK 734-moddasiga asosan qarz shartnomasi qarz beruvchining qarz oluvchidan shartnomada belgilangan miqdorda va tartibda foiz olish huquqini nazarda tutadi”; 23-bandining birinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Qarz shartnomasini tuzishda maʼlum summani qarzga olish haqidagi tilxatda bir vaqtning oʻzida qarzni qaytarishni taʼminlash uchun biron-bir koʻchar yoki koʻchmas mulkni garovga qoʻyish haqida koʻrsatilgan hollarda sudlar bunday bitim ishtirokchilarining harakatlariga qonun talab qiladigan shaklga rioya qilmaganligiga nuqtai nazaridan baho berishlari lozim (FK 271-moddasi)”; 26-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “26. Qoraqalpogʻiston Respublikasi fuqarolik ishlari boʻyicha sudi, fuqarolik ishlari boʻyicha viloyatlar va Toshkent shahar sudlariga muntazam ravishda sudlar tomonidan FK ayrim normalarini koʻllash amaliyotini umumlashtirish va ularni toʻgʻri qoʻllashni taʼminlashga qaratilgan choralarni koʻrish tavsiya etilsin”. 8. “Maʼnaviy zararni qoplash haqidagi qonunlarni qoʻllashning ayrim masalalari toʻgʻrisida” 2000-yil 28-apreldagi 7-sonli qarori: 1-bandining birinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Maʼnaviy zararni qoplash masalalari bir qator qonun hujjatlari, xususan Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat kodeksining 112-moddasi, 1996-yil 26-apreldagi “Isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 22-moddasi, 2014-yil 6-maydagi “Aksiyadorlik jamiyatlari va aksiyadorlarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 113-moddasi, 2012-yil 2-maydagi “Tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 38-moddasi, Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 11, 99, 100, 163, 1021 va 1022-moddalari, 1998-yil 29-avgustdagi “Avtomobil transporti toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 19-moddasi va boshqa qator qonunlar bilan tartibga solinishiga eʼtibor qaratilsin”; 9-bandining ikkinchi xatboshisidagi “FPKning 245-moddasiga” degan soʻzlar “FPK 38-moddasiga” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 11-bandining uchinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Agar sud muhokamasi davomida, daʼvo boʻyicha javob berishi lozim boʻlmagan shaxsga nisbatan daʼvo taqdim etilganligi aniqlansa, sud FPK 46-moddasi talablariga rioya qilgan holda ishga daxldor boʻlmagan javobgarni ishga daxldor boʻlgan javobgar bilan almashtirish yoki bu shaxsni qoʻshimcha javobgar sifatida jalb etishga haqli”; oʻzbek tilidagi matni 15-bandining ikkinchi jumlasi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Shunga koʻra FK 163-moddasining birinchi qismiga muvofiq maʼnaviy zararni undirish haqidagi talablarga daʼvo muddati tatbiq etilmaydi”; 17-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “17. Qoraqalpogʻiston Respublikasi fuqarolik ishlari boʻyicha sudi, fuqarolik ishlari boʻyicha viloyatlar va Toshkent shahar sudlari sudlar tomonidan maʼnaviy zararni qoplash toʻgʻrisidagi qonunchilik talablariga qatʼiy rioya qilishlarini taʼminlash va ushbu toifadagi ishlar boʻyicha sud amaliyotini muntazam ravishda umumlashtirib borsinlar”. 9. “Uy-joy nizolari boʻyicha sud amaliyoti haqida” 2001-yil 14-sentabrdagi 22-sonli qarori: 2-bandi: toʻqqizinchi xatboshisidagi “Oʻzbekiston Respublikasi FPKning 27-bobida” degan soʻzlar “Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy sud ishlarini yuritish toʻgʻrisidagi kodeksida” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; rus tilidagi matnining ikkinchi ― oltinchi, sakkizinchi xatboshilaridagi “spori” degan soʻz chiqarib tashlansin; rus tilidagi matnining yettinchi xatboshisidagi “jiliщnie spori” degan soʻzlar chiqarib tashlansin; 11-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “11. Fuqarolarni qonunda koʻzda tutilgan asoslar boʻyicha (Uy-joy kodeksining 71 — 73-moddalari) boshqa uy-joy bergan holda uy-joydan koʻchirish toʻgʻrisida daʼvo arizasini qabul qilishda, sudya daʼvo arizasida uydan koʻchirilayotgan fuqarolarga taqdim etilayotgan uy-joyning aniq manzili koʻrsatilganligini tekshirishi shart. Agar daʼvo arizasida manzil koʻrsatilmagan boʻlsa, bu holat FPK 195-moddasi birinchi qismining 4-bandiga muvofiq daʼvo arizasini qaytarish haqida ajrim chiqarish uchun asos boʻladi”; 28-bandidagi “Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik protsessual kodeksining 19-moddasiga” degan soʻzlar “FPK 275-moddasiga” degan soʻzlar bilan almashtirilsin. 10. “Mehnat vazifalarini bajarishi munosabati bilan xodimning hayoti va sogʻligʻiga yetkazilgan zararni qoplashga oid nizolar boʻyicha sudlar amaliyoti haqida” 2003-yil 19-dekabrdagi 18-sonli qarori: rus tilidagi matnining 1-bandidagi “Polojeniyem o poryadke formirovaniya i rasxodovaniya sredstv vnebudjetnogo Pensionnogo fonda, utverjdennim postanovleniyem Kabineta Ministrov ot 23-dekabrya 2000 goda № 498” degan soʻzlar “Polojeniyem o vnebudjetnom Pensionnom fonde pri Ministerstve finansov Respubliki Uzbekistan, utverjdennim postanovleniyem Kabineta Ministrov Respubliki Uzbekistan ot 19-fevralya 2010 goda № 30” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 4-bandidagi “Oʻzbekiston Respublikasi FPKning 145, 241-moddalari” degan soʻzlar “FPK 33, 34-moddalari” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 7-bandining uchinchi xatboshisidagi “FPK 67-moddasiga” degan soʻzlar “FPK 80-moddasiga” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 20-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “20. Qoraqalpogʻiston Respublikasi fuqarolik ishlari boʻyicha sudi, fuqarolik ishlari boʻyicha viloyatlar va Toshkent shahar sudlariga muntazam ravishda mazkur toifadagi ishlar amaliyotini umumlashtirib borish tavsiya etilsin”. 11. “Yakka tartibda qurilgan uyga boʻlgan mulk huquqi bilan bogʻliq nizolar boʻyicha sud amaliyoti toʻgʻrisida” 2004-yil 24-sentabrdagi 14-sonli qarori: 3-bandining ikkinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Bunday daʼvolar arz qilinganda, sud Fuqarolik protsessual kodeksi (bundan buyon matnda FPK deb yuritiladi) 194-moddasi birinchi qismining 1-bandiga asosan arizani qabul qilishni rad etadi, agar ish qoʻzgʻatilgan boʻlsa, shaxsga tegishli davlat organiga ushbu talab bilan murojaat qilish huquqini tushuntirgan holda FPK 124-moddasining 1-bandiga asosan ish yuritishni tugatadi”; 4-bandi: ikkinchi xatboshisidagi “Fuqarolik protsessual kodeksi 160-moddasining 7-bandiga” degan soʻzlar “FPK 204-moddasi birinchi qismining 7-bandiga” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; uchinchi xatboshisidagi “Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik-protsessual kodeksining 45-moddasiga” degan soʻzlar “FPK 49-moddasiga” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; oʻzbek tilidagi matnining 23-bandidagi “hamda tugal” degan soʻzlar chiqarib tashlansin. 12. “Yer kodeksini tatbiq qilishda sud amaliyotida vujudga keladigan ayrim masalalar toʻgʻrisida” 2006-yil 3-fevraldagi 3-sonli qarori: 3-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “3. Sudlarning eʼtibori, davlat boshqaruvi organlari, maʼmuriy organlar va ularning mansabdor shaxslarining fuqarolarning yer huquqiy munosabatlari sohasidagi huquqlarini buzuvchi qarorlari va harakatlari (harakatsizligi) ustidan berilgan shikoyatlar maʼmuriy sudlarga taalluqli ekanligiga qaratilsin”; 4 va 5-bandlari chiqarib tashlansin; 8-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “8. Yer nizolari bilan bogʻliq ishlarni sud muhokamasiga tayyorlash bosqichida sudya FPK 201, 204-moddalariga muvofiq nizoning predmetiga taalluqli boʻlgan zarur hujjatlarni talab qilib olishi, ishda ishtirok etishga jalb qilinishi lozim boʻlgan shaxslar doirasini aniqlashi lozim”; 9-bandining ikkinchi — sakkizinchi xatboshilari quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Yer uchastkasiga boʻlgan huquqni davlat roʻyxatiga olish toʻgʻrisidagi guvohnoma yer uchastkasiga boʻlgan huquqni tasdiqlovchi hujjat hisoblanadi”; 10-bandidagi “yer uchastkalariga doimiy egalik qilish huquqini yoki undan doimiy foydalanish huquqini tasdiqlovchi hujjatlarida” degan soʻzlar “koʻchmas mulkka boʻlgan huquqlarning va ularga doir bitimlarning davlat reyestrida” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 11-bandining birinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Birgalikda egalik qilinadigan yoki foydalaniladigan yer uchastkalarini boʻlish va undan foydalanish tartibini belgilash, shuningdek yer uchastkasi chegarasini belgilash toʻgʻrisidagi nizolarni hal qilishda sud Oʻzbekiston Respublikasi Yer kodeksi 22-moddasining toʻrtinchi qismiga asosan ulushlarga mutanosib ravishda yer uchastkasini boʻlish yoki foydalanish tartibini belgilash haqidagi davlat yer kadastri yoki yer ekspertizasi xulosasidan kelib chiqishi lozim. Birgalikda egalik qilinadigan yoki foydalaniladigan yer uchastkasini taraflarning imoratga boʻlgan egalik huquqidagi ulushlariga mutanosib ravishda ajratish imkoniyati boʻlmasa, sud ilgaridan oʻrnatilgan yer uchastkasidan foydalanish tartibidan kelib chiqishi lozim”; 20-bandi chiqarib tashlansin; 21-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “21. Qoraqalpogʻiston Respublikasi fuqarolik ishlari boʻyicha sudi, fuqarolik ishlari boʻyicha viloyatlar va Toshkent shahar sudlariga yer nizolari bilan bogʻliq ishlarni muntazam ravishda umumlashtirib borish tavsiya etilsin”. 13. “Sud amaliyotida bitimlarni tartibga soluvchi qonunchilik normalarini tatbiq qilishda vujudga keladigan ayrim masalalar toʻgʻrisida” 2006-yil 22-dekabrdagi 17-sonli qarori: 11-bandidagi “FPKning 59-moddasi” degan soʻzlar “FPK 74-moddasi” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 21-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “21. Bir vaqtning oʻzida sotib oluvchining huquqini oʻtkazish va oldi-sotdi shartnomasini haqiqiy emas deb topish haqida talablar arz qilinganda, sud arz qilingan talablarga aniqlik kiritishi lozim, chunki umumiy ulushli mulkda boʻlgan mulkni sotishda oldi-sotdi shartnomasi boʻyicha sotib oluvchining huquq va majburiyatlarini oʻtkazish toʻgʻrisidagi talablar imtiyozli sotib olish huquqi buzilganligi yoki boshqa asoslar boʻyicha shartnomani haqiqiy emas deb topishni istisno qiladi”; 25-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “25. Sudlarga bitimlarni tartibga soluvchi qonunchilikni qoʻllash bilan bogʻliq boʻlgan nizolar boʻyicha ishlarni koʻrish amaliyotini muntazam ravishda umumlashtirib borishlari tavsiya qilinsin”. 14. “Fuqarolik ishlari boʻyicha ekspertiza tayinlash, oʻtkazish va ekspert xulosasiga baho berishda sud amaliyotida kelib chiqadigan ayrim masalalar haqida” 2008-yil 12-dekabrdagi 24-sonli qarori: 4-bandining birinchi xatboshisidagi “Sudlar FPK 841-moddasi mazmuniga koʻra ekspertiza quyidagi davlat muassasalari tizimi, shuningdek boshqa organlar tomonidan oʻtkazilishini nazarda tutishlari lozim:” degan soʻzlar “Sudlar FPK 58-moddasiga koʻra, ekspertiza quyidagi davlat muassasalari tizimidagi sud ekspertiza muassasalari, shuningdek, boshqa organlar tomonidan oʻtkazilishini nazarda tutishlari lozim:” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 5-bandidagi “FPKning 841-moddasiga” degan soʻzlar “FPK 58-moddasiga” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 6-bandi: birinchi xatboshisidagi “FPK 160-moddaning” degan soʻzlar “FPK 204-moddasi birinchi qismining” degan soʻzlar bilan, “FPKning 84 ― 89-moddalari” degan soʻzlar “FPK 95 ― 101-moddalari” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; ikkinchi xatboshisidagi “FPK 293-moddasi” degan soʻzlar “FPK 312-moddasi” degan soʻzlar bilan, “FPK 296-moddasi” degan soʻzlar “FPK 315-moddasi” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 8-bandi: birinchi xatboshisidagi “(FPK 84 — 88-moddalari)” degan soʻzlar “(FPK 95 — 101-moddalari)” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; oʻn sakkizinchi xatboshisidagi “FPKning 192-moddasi” degan soʻzlar “FPK 239-moddasi” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 12-bandidagi “FPKning 113-moddasi” degan soʻzlar “FPK 135-moddasi” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 14-bandining uchinchi xatboshisidagi “FPKning 87-moddasi” degan soʻzlar “FPK 59-moddasining” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 17-bandining birinchi xatboshisidagi “FPK 194-moddasining 2-qismiga” degan soʻzlar “FPK 96-moddasining ikkinchi qismiga” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 20-bandidagi “FPKning 88-moddasiga” degan soʻzlar “FPK 98-moddasiga” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 21-bandining birinchi xatboshisidagi “sud eksperti” degan soʻzlar “ekspert” degan soʻz bilan almashtirilsin; 22-bandi: birinchi xatboshisidagi “Oʻzbekiston Respublikasi FPK 67-moddasining 4-bandiga koʻra” degan soʻzlar “FPK 80-moddasining toʻrtinchi qismiga koʻra” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; toʻrtinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Sudning ekspert xulosasi bilan kelishmaganligi ish yuzasidan qabul qilingan sud hujjatida asoslantirilishi shart”. 15. “Fuqarolik ishlari boʻyicha sud xarajatlarini undirish amaliyoti toʻgʻrisida” 2009-yil 24-noyabrdagi 14-sonli qarori: 3-bandidagi “apellatsiya, kassatsiya shikoyatlaridan, sud qarorlari ustidan nazorat tartibida protest keltirish toʻgʻrisidagi arizalardan” degan soʻzlar “sud hujjatlariga nisbatan apellatsiya, kassatsiya shikoyatlari, nazorat tartibidagi shikoyatlardan” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 4-bandidagi “Fuqarolik protsessual kodeksining (bundan buyon matnda ― FPK) oʻninchi bobi” degan soʻzlar “Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik protsessual kodeksining (bundan buyon matnda FPK deb yuritiladi) oʻn uchinchi bobi” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 6-bandining ikkinchi xatboshisidagi “FPK 105 va 106-moddalariga” degan soʻzlar “FPK 129 va 130-moddalariga” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 7-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “7. Sudlar shuni nazarda tutishlari lozimki, qonunga koʻra (SK 337-moddasi) davlat boji quyidagi hollarda umumiy asoslarda undiriladi: qarshi daʼvo arizalaridan; uchinchi shaxslarning ishga mustaqil daʼvo talablari bilan kirishganligi toʻgʻrisidagi arizalardan. Ishga kirishgan daʼvogarning huquqiy vorisidan davlat boji, agar u daʼvogar tomonidan toʻlanmagan boʻlsa, umumiy asoslarda undiriladi”; 9-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “9. Sud tomonidan ilgari koʻrmasdan qoldirilgan takroran berilgan ariza boʻyicha davlat boji qaytadan umumiy asoslarda toʻlanadi. Qonun bilan arizani qabul qilishni rad etish yoki qaytarishga asos boʻlgan shartlar bartaraf etilgandan soʻng takroran berilgan arizaga davlat boji toʻlanganligi haqidagi dastlabki hujjat ilova qilinishiga yoʻl qoʻyiladi (SK 337-moddasining beshinchi va yigirma ikkinchi qismlari)”; 10-bandining ikkinchi va uchinchi xatboshilari quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Agar arizachi qonunga koʻra davlat bojini toʻlashdan ozod qilinmagan va arizada uni toʻlashni kechiktirish, boʻlib-boʻlib toʻlash haqida iltimosnoma mavjud boʻlmasa, shuningdek pochta xarajatlari toʻlanmaganda, sudya arizani qaytarish haqida ajrim chiqarishi shart (FPK 195-moddasi). Ajrimda toʻlanishi lozim boʻlgan davlat boji, pochta xarajatlari summasi koʻrsatilishi va ushbu kamchilik bartaraf qilingandan soʻng takroran murojaat qilish imkoniyati mavjudligi tushuntirilishi shart. FPK 133-moddasining ikkinchi qismi, 193-moddasi mazmuniga koʻra, sudya fuqarolik ishini qoʻzgʻatish bosqichida arizachining iltimosnomasi boʻyicha, uni mulkiy ahvoliga qarab, davlat bojini toʻlashni kechiktirishga, boʻlib-boʻlib toʻlashga yoki miqdorini kamaytirishga haqli boʻlib, bu haqda arizani ish yuritishga qabul qilish va ish qoʻzgʻatish haqidagi yoxud arizachining iltimosnomasini qanoatlantirish haqidagi alohida ajrimida koʻrsatadi. Iltimosnoma rad qilinganda, ariza va unga ilova qilingan hujjatlar sudning tegishli ajrimi bilan arizachiga qaytariladi”; 11-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “11. FPK 133-moddasiga asosan ham jismoniy, ham yuridik shaxsdan davlat foydasiga undiriladigan sud xarajatlarini kechiktirish, boʻlib-boʻlib toʻlash yoki miqdorini kamaytirish masalasini hal qilishda, sud ularning bu xarajatlarni qisman yoki bir yoʻla toʻlashga qurbi yetmasligi holatlarini tasdiqlovchi holatlar mavjudligi haqidagi dalillarni (masalan, ish haqi (daromadi), bankda mablagʻlari mavjudligi, uning egaligida boʻlgan mulklar haqidagi maʼlumot, voyaga yetmagan farzandlari, boshqa boqimandalari borligi va h.k. toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni) tekshirishi lozim”; 12-bandining birinchi xatboshisidagi “FPKning 108 va SKning 342-moddalarida” degan soʻzlar “FPK 123-moddasining ikkinchi qismi va SK 342-moddasida” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 13-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “13. Sudlarning eʼtibori qaratilsinki, fuqarolik ishlarini koʻrish bilan bogʻliq chiqimlarga: guvohlar, ekspertlar, mutaxassislar va tarjimonlarga toʻlanishi lozim boʻlgan summalar; joyga borib koʻzdan kechirish bilan bogʻliq boʻlgan xarajatlar; FPK 165-moddasida nazarda tutilgan hollarda javobgarni qidirish uchun qilingan xarajatlar; sud xabarnomalarini va sud hujjatlarini yuborish bilan bogʻliq pochta xarajatlari; sud majlisini videokonferensaloqa rejimida oʻtkazish bilan bogʻliq xarajatlar kiradi. Boshqa sud xarajatlariga (FPK 132-moddasi birinchi qismining 5-bandi) sud tomonidan oqilona miqdorlarda belgilanadigan, haqiqatda yoʻqotilgan vaqt uchun undiriladigan kompensatsiya, vakilning yordami uchun toʻlanadigan xarajatlar va h.k. kiradi”; 14-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “14. FPK 135-moddasi talablariga koʻra, ishni koʻrish bilan bogʻliq chiqimlarni toʻlash taraflar zimmasiga yuklatilishi sababli, sudlarning eʼtibori ishni sud muhokamasiga tayyorlashda taraflar tomonidan ularni toʻlashga zarur pul summalarini sudning depozit hisobiga oldindan kiritish choralarini koʻrish lozimligiga qaratilsin. Sud chiqimlarining taraf (taraflar) tomonidan oldindan kiritilmaganligi guvohni, ekspertni, mutaxassisni chaqirish, joyiga borib koʻzdan kechirish haqida qilingan iltimosnomani, agar bu tomonlarning huquq va majburiyatlarini, ishning haqiqiy holatlarini har tomonlama, toʻla va xolisona aniqlash uchun zarur boʻlsa, qanoatlantirishni rad etish uchun asos boʻlmaydi. Bunday holda ishni koʻrish bilan bogʻliq sarf qilingan chiqimlar, FPK 141-moddasida belgilangan qoidalar boʻyicha sud hujjati qabul qilinayotganda undiriladi”; 17-bandining ikkinchi xatboshisidagi “FPK 114 — 120-moddalari” degan soʻzlar “FPK 136 — 141-moddalari” degan soʻzlar bilan, “haq toʻlash” degan soʻzlar “kompensatsiya toʻlash” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 18-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “18. Davlat bojini toʻlashdan ozod qilingan daʼvogar tomonidan taqdim etilgan daʼvo toʻliq yoki qisman qanoatlantirilganda, davlat boji javobgardan arz qilingan talablarning qanoatlantirilgan qismiga mutanosib ravishda davlat daromadiga undiriladi. Davlat bojini toʻlashdan ozod qilingan bir necha daʼvogarlar tomonidan bir necha javobgarlarga nisbatan taqdim etilgan daʼvo toʻliq yoki qisman qanoatlantirilganda, davlat boji har bir javobgardan alohida, undan undirilgan summadan kelib chiqqan holda davlat foydasiga undiriladi. Tushuntirilsinki, daʼvogar arz qilgan talablaridan voz kechganda u qilgan xarajatlarning oʻrni javobgar tomonidan qoplanmaydi. Davlat bojini toʻlashdan ozod qilingan daʼvogar oʻz daʼvo talablaridan ular javobgar tomonidan ixtiyoriy ravishda toʻliq yoki qisman qanoatlantirilganligi oqibatida voz kechganligi sababli ish yuritish tugatilgan hollarda, davlat boji javobgardan davlat daromadiga undiriladi”; 19-bandining birinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Agar sud tomonidan hal qiluv qarori qabul qilinayotganda daʼvo bahosi oshadigan boʻlsa, davlat boji daʼvo bahosining oshgan summasidan kelib chiqqan holda hisoblab chiqiladi. Bunda kelib chiqqan farq davlat foydasiga daʼvogardan, daʼvo toʻliq qanoatlantirilganda esa, javobgardan undiriladi”; 21-bandining birinchi xatboshisidagi “FPK 105-moddasida” degan soʻzlar “FPK 129-moddasida” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 22-bandining ikkinchi xatboshisidagi “uy-joy (kvartira) yoki uy-joy qurilish shirkatidagi pay, basharti vorislar shu uy-joy (kvartira)da meros qoldiruvchi bilan birga yashab kelishgan, u vafot etgan kunga qadar roʻyxatdan (propiskadan) oʻtishgan va meros qoldiruvchi vafotidan soʻng ham yashashni davom ettirayotgan boʻlsalar” degan soʻzlar chiqarib tashlansin; 23-bandidagi “Fuqarolik protsessual kodeksining 214-moddasiga” degan soʻzlar “FPK 262-moddasiga” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; rus tilidagi matni 24-bandining ikkinchi xatboshisi chiqarib tashlansin. 16. “Vakillikka doir fuqarolik protsessual qonunchiligi normalarining sudlar tomonidan qoʻllanilishi toʻgʻrisida” 2010-yil 14-maydagi 5-sonli qarori: 3-bandidagi “Fuqarolik protsessual kodeksining 50-moddasiga muvofiq” degan soʻzlar “Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik protsessual kodeksining (bundan buyon matnda FPK deb yuritiladi) 65-moddasiga muvofiq” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 4-bandining birinchi xatboshisidagi “(FPK 51-moddasi)” degan soʻzlar “(FPK 66-moddasi)” degan soʻzlar bilan, “(FPK 52-moddasi)” degan soʻzlar “(FPK 67-moddasi)” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 5-bandi: birinchi xatboshisidagi “FPK 51-moddasida” degan soʻzlar “FPK 66-moddasida” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; uchinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Qonuniy vakillar ham, shartnoma boʻyicha vakillar ham voyaga yetgan va muomalaga layoqatli boʻlishlari lozim (FPK 70-moddasi)”; 6-bandidagi “FPK 52-moddasi ikkinchi qismining 2-bandi va Oila kodeksining 57, 58-moddalariga” degan soʻzlar “FPK 67-moddasi ikkinchi qismining 2-bandi va Oila kodeksining 57, 58-moddalariga” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 9-bandidagi “(FPK 48, 49-moddalari)” degan soʻzlar “(FPK 52, 53-moddalari)” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 10-bandidagi “Fuqarolik protsessual kodeksining 41-moddasiga” degan soʻzlar “FPK 45-moddasiga” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 11-bandidagi “FPK 160-moddasiga” degan soʻzlar “FPK 204-moddasiga” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 13-bandi: birinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Shartnoma boʻyicha (ixtiyoriy) vakillar ishga kirishishi uchun huquq beruvchi hujjatlar boʻlib FPK 68-moddasiga muvofiq berilgan va rasmiylashtirilgan ishonchnomalar hisoblanadi, advokatlar, yuridik shaxs rahbari bundan mustasno”; uchinchi xatboshisidagi “FPK 54-moddasi” degan soʻzlar “FPK 69-moddasining” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 14-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “14. Sudlarga tushuntirilsinki, ishga kirishish uchun huquq beruvchi hujjatlar shartnoma boʻyicha vakillarga protsess ishtirokchisining faqat FPK 40-moddasining birinchi qismida belgilangan umumiy huquqlarini berib, ular: ish materiallari bilan tanishish, ulardan koʻchirmalar olish, nusxalar koʻchirish, raddiya berish toʻgʻrisida arz qilish, dalillar taqdim etish, dalillarni tekshirishda ishtirok etish, ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarga va odil sudlovni amalga oshirishga koʻmaklashayotgan shaxslarga savollar berish, arizalar berish, iltimosnomalar taqdim etish, sudga ogʻzaki va yozma tushuntirishlar berish, ishni sudda koʻrish davomida tugʻiladigan hamma masalalar boʻyicha oʻzlarining vajlarini bayon qilish, boshqa shaxslarning arzlari, iltimosnomalari, vajlariga qarshi eʼtiroz bildirishdan iborat. Ishda ishtirok etuvchi shaxslar FPKda nazarda tutilgan boshqa protsessual huquqlardan ham foydalanadi”; 15-bandidagi “FPK 54-moddasiga”, “FPK 54-moddasida”degan soʻzlar tegishincha “FPK 69-moddasiga”, “FPK 69-moddasida” degan soʻzlar bilan, “sudning hal qiluv qarori (ajrimi) ustidan shikoyat berish;” degan soʻzlar “sud hujjati ustidan shikoyat berish;” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 16-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “16. Qoraqalpogʻiston Respublikasi fuqarolik ishlari boʻyicha sudi, fuqarolik ishlari boʻyicha viloyatlar va Toshkent shahar sudlari fuqarolik ishlari boʻyicha vakillikka doir qonunchilikni qoʻllash boʻyicha sud amaliyotini muntazam umumlashtirib borishlari va mazkur huquqiy institut toʻgʻri qoʻllanilishi yuzasidan tegishli choralar koʻrishi lozim”; 17-bandi chiqarib tashlansin. 17. “Sudlar tomonidan meros huquqiga oid qonunchilikning qoʻllanilishi toʻgʻrisida” 2011-yil 20-iyuldagi 05-sonli qarori: 10-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “10. Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, vasiyatnoma va uning asosida berilgan merosga boʻlgan huquq toʻgʻrisidagi guvohnoma faqat sudning hal qiluv qarori bilan haqiqiy emas deb topilishi mumkin. Bunday talablar boʻyicha sud tomonidan kelishuv bitimi tasdiqlanishiga, u qonunga zid boʻlishi tufayli (FPK 169-moddasining birinchi qismi) yoʻl qoʻyilmaydi”; 18-bandining ikkinchi xatboshisidagi “Fuqarolik protsessual kodeksining 28-bobi qoidalariga binoan” degan soʻzlar “Oʻzbekiston Respublikasi Maʼmuriy sud ish ishlarini yuritish toʻgʻrisidagi kodeksida belgilangan qoidalar boʻyicha” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 22-bandining uchinchi xatboshisidagi “FPK 298 ― 300-moddalarida” degan soʻzlar “FPK 327 — 330-moddalarida” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 23-bandi “xususiy ajrimlar” degan soʻzlardan keyin “(FPK 275-moddasi)” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin. 18. “Sudlar tomonidan nikohdan ajratishga oid ishlar boʻyicha qonunchilikni qoʻllash amaliyoti toʻgʻrisida” 2011-yil 20-iyuldagi 06-sonli qarori: 6-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “6. Nikohdan ajratish toʻgʻrisidagi daʼvo arizasini qabul qilishda shuni inobatga olish lozimki, Oila kodeksining 39-moddasiga muvofiq er xotinining roziligisiz uning homiladorligi vaqtida va bola tugʻilganidan soʻng bir yil mobaynida nikohdan ajratish toʻgʻrisida ish qoʻzgʻatishga, garchi u tugʻilish toʻgʻrisidagi yozuvlar daftarida bolaning otasi sifatida yozilmagan boʻlsa ham, haqli emas. Mazkur qoida bola oʻlik tugʻilgan yoki bir yoshga toʻlmay vafot etgan hollarga ham tatbiq etiladi. Xotinning nikohdan ajratish toʻgʻrisida ish qoʻzgʻatishga roziligi boʻlmagan hollarda, sudya daʼvo arizasini qabul qilishni rad etadi, agar u qabul qilingan boʻlsa, sud FPK 122-moddasining 8-bandiga asosan arizani koʻrmasdan qoldiradi. Nikohdan ajratish toʻgʻrisidagi ariza xotinning roziligi bilan qoʻzgʻatilgan ishni sud majlisida koʻrish vaqtida u nikohdan ajratishga eʼtiroz bildirganda, shuningdek javobgarning homiladorligi va uning nikohdan ajratishga roziligi yoʻqligi ishni apellatsiya yoki kassatsiya va nazorat instansiyasida koʻrish vaqtida maʼlum boʻlganda koʻrmasdan qoldirilishi lozim. Nikohdan ajratish haqidagi daʼvo arizasining koʻrmasdan qoldirilishi, agar Oila kodeksining 39-moddasida koʻrsatilgan holatlar barham topgan boʻlsa, takroriy ravishda sudga nikohdan ajratish haqida daʼvo arizasi bilan murojaat qilishga toʻsqinlik qilmaydi. Shuni nazarda tutish lozimki, Oila kodeksining 39-moddasida koʻrsatilgan holatlar mavjudligi nikohdan ajratish toʻgʻrisidagi daʼvo xotin tomonidan qoʻzgʻatilishiga toʻsqinlik qilmaydi”; rus tilidagi matnining 7-bandidagi “mesto projivaniya” degan soʻzlar “mestojitelstvo” degan soʻz bilan almashtirilsin; 10-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “10. Nikohdan ajratish toʻgʻrisidagi daʼvo arizasi FPK 189 va 190-moddalari talablariga javob berishi kerak. Unda, jumladan nikoh qachon va qayerda rasmiylashtirilganligi, nikohdan bolalar bor-yoʻqligi, ularning yoshi, er-xotin oʻrtasida voyaga yetmagan bolalarni taʼminoti va tarbiyasi haqida kelishuvga erishilgan-erishilmaganligi, nikohdan ajratish sabablari, nikohdan ajratish haqidagi daʼvo bilan birga koʻrilishi mumkin boʻlgan boshqa talablar koʻrsatiladi. Nikohdan ajratish haqidagi arizaga nikoh tuzilganligi toʻgʻrisidagi guvohnoma, bolalar tugʻilganligi toʻgʻrisidagi guvohnoma nusxalari, er-xotinning oylik maoshi va oʻzga daromadlari haqidagi, davlat boji toʻlanganligi toʻgʻrisidagi hujjatlar, daʼvo talablarini tasdiqlovchi dalillar, shuningdek nikohdan ajratish haqidagi nizo sudgacha hal qilinganligidan dalolat beruvchi daʼvogarning yashash joyidagi fuqarolar yigʻini yarashtirish komissiyasining xulosasi ilova qilinadi”; 11-bandidagi “FPK 16-bobida” degan soʻzlar “FPK 21-bobida” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 12-bandining uchinchi xatboshisidagi “(FPK 156-moddasi)” degan soʻzlar “(FPK 195-moddasi)” degan soʻzlar bilan, “(FPK 247-moddasi)” degan soʻzlar “(FPK 200-moddasi)” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 14-bandi: ikkinchi xatboshisidagi “(FPK 174, 175-moddalari)” degan soʻzlar “(FPK 221-moddasi)” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; uchinchi xatboshisi chiqarib tashlansin; toʻrtinchi xatboshisi tegishincha uchinchi xatboshi deb hisoblansin; 15-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “15. Sudlarga tushuntirilsinki, Oila kodeksi 1-moddasining ikkinchi qismi talabiga muvofiq nikohdan ajratish toʻgʻrisidagi ishni koʻrishda sud oilani saqlab qolish yuzasidan choralar koʻrishi lozim. Shu maqsadda, sud majlisida oilani saqlab qolish mumkinligini tasdiqlovchi holatlar (bolalar borligi, nikohning davomiyligi, oiladagi munosabatlarning xususiyatlari, vaqtinchalik kelishmovchilik va boshqalar) aniqlanganda, sud har ikkala tarafning yoki ulardan birining iltimosiga binoan yoxud oʻz tashabbusi bilan nikohdan ajratish toʻgʻrisidagi ish koʻrilishini keyinga qoldirishga va Oila kodeksi 40-moddasining ikkinchi qismiga muvofiq er-xotinga yarashish uchun olti oygacha muhlat tayinlashga haqli. Bunda shuni eʼtiborga olish lozimki, Oila kodeksining 218-moddasi talablarini inobatga olgan holda yarashish uchun beriladigan muhlat uch oydan kam boʻlishi samarasiz hisoblanadi. Er-xotinni yarashtirish maqsadida olti oylik muhlat ichida ishning koʻrilishi bir necha marta keyinga qoldirilishi mumkin. Ishning koʻrilishi koʻrsatilgan asos boʻyicha keyinga qoldirilganda, sud Oila kodeksining 112-moddasi va FPK 187-moddasiga muvofiq bolalar taʼminoti uchun aliment undirish masalasini muhokama qilishga haqli. Tushuntirilsinki, Oila kodeksi 40-moddasining uchinchi qismiga asosan er-xotinga yarashish uchun muhlat tayinlangan taqdirda, sud uch kundan kechiktirmasdan er-xotinning birgalikdagi yashash joyidagi fuqarolar yigʻinining yarashtirish komissiyasini, agar ular birga yashamayotgan boʻlsa, ularning har birining yashash joyidagi fuqarolar yigʻinining yarashtirish komissiyasini yozma ravishda (taraflarning familiyasi, ismi, otasining ismi, manzili, telefon raqamlari koʻrsatilgan tegishli xat bilan) xabardor qilishi lozim. Ayni vaqtda, er-xotinga yarashish uchun muhlat tayinlash haqidagi ajrimning koʻchirma nusxasi sud tomonidan Oʻzbekiston Xotin-qizlar qoʻmitasining tegishli tuman boʻlimlariga yuborilishi lozim. Er-xotinga yarashish uchun muhlat berilishi munosabati bilan ishning koʻrilishini keyinga qoldirish toʻgʻrisidagi sud ajrimi taraflarning tushuntirishlari tinglangandan soʻng, zarur hollarda esa, boshqa dalillar tekshirilganidan soʻng alohida xonada (maslahatxonada) chiqariladi va ishning keyingi harakatlanishiga toʻsqinlik qilmasligi sababli uning ustidan shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin emas (FPK 400-moddasi). Sud er va xotinning yoki ulardan birining arizasiga koʻra, yarashish uchun berilgan muhlatni jiddiy asoslar mavjud boʻlgan hollarda qisqartirishga va ishni bu muhlat tugagunga qadar koʻrishga haqli. Yarashish uchun berilgan muhlatni qisqartirish toʻgʻrisidagi masala sud majlisida taraflarni xabardor qilgan holda va ajrim chiqarish yoʻli bilan hal etiladi”; 17-bandidagi “(FPK 157-moddasi)” degan soʻzlar “(FPK 198-moddasi)” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 29-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “29. Nikohdan ajratish yoki nikohdan ajratishni rad qilish haqidagi hal qiluv qarori qonuniy va sud majlisida har tomonlama tekshirilgan dalillarga asoslangan boʻlishi lozim. Hal qiluv qarorining asoslantirish qismida sud tomonidan aniqlangan er-xotin oʻrtasidagi kelishmovchilik sabablari, sudning oilani saqlab qolish imkoniyati borligi yoki uning uzil-kesil barham topganligi toʻgʻrisidagi xulosasiga asos boʻlgan dalillar, sud tomonidan u yoki bu dalillarni rad etish uchun asos boʻlgan vajlar, shuningdek sud qoʻllangan moddiy va protsessual huquq normalari koʻrsatiladi. Nikohdan ajratish haqidagi daʼvoni qanoatlantirish toʻgʻrisidagi hal qiluv qarorining xulosa qismi quyidagilarni oʻz ichiga olishi lozim: taraflarning barcha talablari boʻyicha, shu jumladan nikohdan ajratish haqidagi daʼvo bilan birgalikda koʻrish uchun birlashtirilgan talablari boʻyicha ham sud xulosalarini; fuqarolik holatlarini qayd etish daftarida nikohdan ajratishni roʻyxatdan oʻtkazish uchun zarur boʻlgan maʼlumotlar (nikoh qayd qilingan sana, dalolatnoma yozuvining raqami, nikohni qayd qilgan organning nomi); nikoh tuzilganligi toʻgʻrisidagi guvohnomaga muvofiq er-xotinning familiyalari (nikohga kirish vaqtida familiya oʻzgartirilgan boʻlsa, nikohgacha boʻlgan familiya ham); er-xotinning har biridan undirilishi lozim boʻlgan davlat boji miqdori haqida koʻrsatma (davlat boji miqdorini belgilashda sud ulardan har birining moddiy ahvolini, oilaning buzilishida aybi darajasini va boshqa holatlarni, jumladan voyaga yetmagan bolalar er-xotindan qaysi biri bilan yashash uchun qolayotganligini hisobga oladi); mol-mulk qiymati ― er-xotindan biriga mol-mulk asl holida berilganda”; 33-bandining ikkinchi xatboshisidagi “FPK 152-moddasi birinchi qismi 1-bandi” degan soʻzlar “FPK 194-moddasi birinchi qismining 1-bandi” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 35-bandining birinchi xatboshisidagi “(FPK 152-moddasi birinchi qismi 1-bandi)” degan soʻzlar “(FPK 194-moddasi birinchi qismining 1-bandi)” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 37-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “37. Qoraqalpogʻiston Respublikasi fuqarolik ishlari boʻyicha sudi, fuqarolik ishlari boʻyicha viloyatlar va Toshkent shahar sudlari nikohdan ajratishga doir ishlar boʻyicha sud amaliyotini muntazam ravishda umumlashtirib borishlari va mazkur toifadagi ishlar boʻyicha qonunchilikni qoʻllashda yoʻl qoʻyilgan sud xatolarining oldini olish yuzasidan zarur choralar koʻrishlari lozim”. 19. “Sudlar tomonidan otalikni belgilashga oid ishlarni koʻrishda qonunchilikning qoʻllanilishi toʻgʻrisida” 2011-yil 25-noyabrdagi 08-sonli qarori: 2-bandining ikkinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Oʻzaro nikohda boʻlmagan ota-onadan bola tugʻilgan taqdirda, ota-onaning birgalikdagi arizasi yoki bola otasining arizasi boʻlmasa, Oila kodeksining 61-moddasida koʻrsatilgan hollarda otalik sud tartibida belgilanadi”; 4-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “4. Oila kodeksining 72-moddasiga koʻra, nikohda boʻlmagan voyaga yetmagan ota-onadan bola tugʻilgan holda ular oʻn olti yoshga toʻlganlaridan soʻng otalikni belgilash toʻgʻrisida mustaqil ravishda talab qoʻyishga haqlidirlar. Shu munosabat bilan sud koʻrsatilgan shaxslarning otalikni belgilash toʻgʻrisidagi arizasini Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik protsessual kodeksi (bundan buyon matnda FPK deb yuritiladi) 195-moddasi birinchi qismining 1-bandiga asosan qaytarishga haqli emas. Otalikni belgilash toʻgʻrisidagi ish boʻyicha taraf voyaga yetmagan shaxs boʻlsa, sud uning huquqlari va qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlari himoyasini taʼminlash maqsadida uning ota-onasi, farzandlikka oluvchilari yoki vasiysini qonuniy vakil sifatida ishda ishtirok etishga jalb etishi shart (FPK 42-moddasining ikkinchi qismi)”; 6-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “6. Sudlar shuni nazarda tutishi lozimki, qonunda mazkur toifa ishlar boʻyicha daʼvo muddati nazarda tutilmagan boʻlib, otalik bola tugʻilganidan soʻng istalgan vaqtda belgilanishi mumkin. Bunda shuni eʼtiborga olish kerakki, Oila kodeksi 62-moddasining ikkinchi qismi mazmuniga koʻra, oʻn sakkiz yoshga toʻlgan bolaga nisbatan otalik faqat uning roziligi bilan, agar u muomalaga layoqatsiz deb topilgan boʻlsa, uning vasiysi yoki vasiylik va homiylik organining roziligi bilan belgilanilishiga yoʻl qoʻyiladi. Oʻn olti yoshga toʻlgan voyaga yetmagan toʻla muomalaga layoqatli deb eʼlon qilinganda (emansipatsiya), bunday voyaga yetmaganga nisbatan ham faqat uning roziligi bilan otalik belgilanilishiga yoʻl qoʻyiladi”; 7-bandi: birinchi xatboshisi chiqarib tashlansin; ikkinchi va uchinchi xatboshilari tegishincha birinchi va ikkinchi xatboshilar deb hisoblansin; 10-bandidagi “(xatlar, ijtimoiy tarmoqlardagi yozishmalar, telegrammalar, fotosuratlar, anketalar, turli instansiyalarga yozilgan arizalar),” degan soʻzlar “(xatlar, telegrammalar, fotosuratlar, anketalar, turli instansiyalarga yozilgan arizalar, audio-, videoyozuvlar, ekspertlar xulosasi),” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 11-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “11. Sud FPK 15-moddasi talablariga muvofiq ishning haqiqiy holatlarini, taraflarning huquq va majburiyatlarini har taraflama, toʻliq va xolisona aniqlash uchun daʼvogar tomonidan keltirilgan Oila kodeksining 62-moddasida nazarda tutilgan u yoki bu holatlardan qatʼi nazar, ushbu qonun normasida nazarda tutilgan eʼtiborga molik boshqa holatlar mavjud boʻlgan-boʻlmaganligini aniqlashi shart”; 12-bandi: birinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Ishni sud muhokamasiga tayyorlash jarayonida sudya nizoni taraflarning oʻzaro roziligi boʻyicha hal etish imkoniyatini aniqlashi, zarur hollarda, Oila kodeksining 62-moddasida nazarda tutilgan holatlarni tasdiqlovchi dalillarni talab qilib olishi lozim”; uchinchi xatboshisidagi “FPK 100-moddasining” degan soʻzlar “FPK 124-moddasining” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 13-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “13. Javobgar tomonidan otalik sud majlisida tan olinganda, sud FPK 44, 226-moddalariga muvofiq daʼvo tan olinganligini qabul qilish masalasini muhokama qilishi va u qabul qilinganda, ish holatlarini mazmunan tekshirmasdan, otalikni belgilash toʻgʻrisida hal qiluv qarori chiqarishi lozim. Sudlarning eʼtibori javobgarning daʼvoni tan olganligi, ishga qoʻshib qoʻyiladigan, sudning nomiga yoʻllangan yozma arizada ifodalangan boʻlishi va sud majlisi bayonnomasida koʻrsatilishi shart ekanligiga qaratilsin. Otalikni belgilash shartlari, tartibi va huquqiy oqibatlari qonun bilan belgilanganligi sababli, sud bunday ish boʻyicha kelishuv bitimini tasdiqlashga haqli emas”; 15-bandidagi “FPK 67-moddasiga” degan soʻzlar “FPK 80-moddasiga” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 16-bandining ikkinchi xatboshisidagi “FPK 282-moddasi” degan soʻzlar “FPK 122-moddasining 7-bandi” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 19-bandidagi “(FPK 10-moddasi ikkinchi qismi)” degan soʻzlar “(FPK 12-moddasining uchinchi qismi)” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 21-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “21. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi fuqarolik ishlari boʻyicha sudlov hayʼati, Qoraqalpogʻiston Respublikasi fuqarolik ishlari boʻyicha sudi, fuqarolik ishlari boʻyicha viloyatlar va Toshkent shahar sudlari qonun buzilishiga yoʻl qoʻymaslik choralarini koʻrgan holda otalikni belgilash haqidagi ishlar boʻyicha sud amaliyotini vaqti-vaqti bilan umumlashtirib borsinlar”. 20. “Fuqarolik va jinoyat ishlari boʻyicha sud ishlarini yuritish sohasida xalqaro hamkorlikning ayrim masalalari toʻgʻrisida” 2012-yil 25-maydagi 06-sonli qarori: 3-bandining birinchi xatboshisidagi “FPK 3, 12, 390-moddalari” degan soʻzlar “FPK 1-moddasining uchinchi qismi, 14, 363-moddalari” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 4-bandi: birinchi xatboshisidagi “FPK 390-moddasi” degan soʻzlar “FPK 363-moddasi” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; ikkinchi xatboshisidagi “Milliy” degan soʻz “Davlat” degan soʻz bilan almashtirilsin; rus tilidagi matnining 5-bandidagi “doprosa istsa” degan soʻzlar “oprosa istsa” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 6-bandi: ikkinchi xatboshisidagi “umumiy yurisdiksiya sudlari tomonidan” degan soʻzlar “fuqarolik va jinoyat ishlari boʻyicha sudlar tomonidan” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; uchinchi xatboshisidagi “Milliy” degan soʻz “Davlat” degan soʻz bilan almashtirilsin; 10-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “10. Xalqaro huquq normalari va JPK 600-moddasiga muvofiq xorijiy davlat tomonidan Oʻzbekiston Respublikasiga ushlab berilgan shaxs faqat ushlab berilguniga qadar oʻzi sodir etgan va faqat bunga uni ushlab bergan davlat roziligi olingan jinoyatlar uchun javobgarlikka tortilishi va jazolanishi mumkin. Agar ishni koʻrish paytida sudlanuvchiga nisbatan Jinoyat kodeksi 59-moddasining sakkizinchi qismi yoki 60-moddasi qoidalariga muvofiq jazo tayinlash uchun asoslar aniqlansa va bunga xorijiy davlat vakolatli organining roziligi olinmagan boʻlsa, sud JPK 418 va 481-moddalari tartibida ishning muhokamasini keyinga qoldiradi va materiallarni mazkur masalani hal etish uchun prokurorga yuboradi. Ayni paytda shuni nazarda tutish lozimki, sudlanuvchining harakatlarini Jinoyat kodeksining yengilroq jazoni nazarda tutuvchi moddasiga (moddasi qismiga) qayta kvalifikatsiya qilish uchun, agar xalqaro shartnomada boshqa holat nazarda tutilmagan boʻlsa, xorijiy davlat vakolatli organining roziligi talab etilmaydi”; 15-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “15. Tushuntirilsinki, sudlarning xorijiy davlat vakolatli organlari bilan fuqarolik ishi boʻyicha oʻzaro hamkorlik tartibi FPK III boʻlimi normalari bilan tartibga solingan”; 16-bandidagi “Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi” degan soʻzlar “Oʻzbekiston Respublikasi Sudyalar oliy kengashi” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 18-bandidagi “Oliy sudlari” degan soʻzlar “sudlari” degan soʻz bilan almashtirilsin. 21. “Sudlar tomonidan farzandlikka olish haqidagi ishlar boʻyicha qonunchilikni qoʻllash amaliyoti toʻgʻrisida” 2013-yil 11-dekabrdagi 21-sonli qarori: 1-bandidagi “bola manfaatlari” degan soʻzlar “bola huquqlari va qonuniy manfaatlari” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 2-bandining ikkinchi xatboshisidagi “Oliy” degan soʻz chiqarib tashlansin; 3-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “3. Farzandlikka olish haqidagi ishlar sud tomonidan alohida ish yuritish tartibida koʻriladi va arizaning mazmuni FPK 189-moddasida nazarda tutilgan talablar bilan birga FPK 299-moddasi talablariga mos kelishi lozim”; 4-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “4. Arizani ish yuritishga qabul qilish yoki qaytarish masalasini hal qilishda (FPK 193 va 195-moddalari) sud arizaning FPK 299 va 300-moddalariga muvofiqligini tekshirishi lozim”; 5-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “5. Sudlarning eʼtibori, mazkur toifadagi ishlarni sud muhokamasiga tayyorlash, FPK 301-moddasi talablariga muvofiq amalga oshirilishiga qaratilsin. Ishni sud muhokamasiga tayyorlash vaqtida sudya, bolaning manfaatlaridan kelib chiqib, farzandlikka olinayotgan bolaning ota-onasini (otasi yoki onasini) ishda ishtirok etish uchun jalb qilish masalasini hal qilishi lozim. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2014-yil 22-sentabrdagi 269-sonli qarori bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasida vasiylik va homiylik toʻgʻrisidagi nizomga (bundan buyon matnda Nizom deb yuritiladi) muvofiq oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslarga nisbatan vasiylik va homiylik funksiyalarining amalga oshirilishi xalq taʼlimi muassasalari vasiylik va homiylik boʻlimlari zimmasiga yuklatilganligini inobatga olib, farzandlikka olishning asosliligi va farzandlikka olinayotgan bolaning manfaatlariga muvofiqligi toʻgʻrisidagi xulosani sudga taqdim etish majburiyati aynan shu organning zimmasiga yuklatilishini nazarda tutish lozim. Bunday xulosani taqdim etish majburiyati sudning ajrimi bilan qatʼiy ravishda farzandlikka olinayotgan bolaning aynan yashash (turar) joyidagi vasiylik va homiylik organi zimmasiga yuklatiladi (FPK 301-moddasining birinchi qismi). Sudlar xulosaning Nizom talablariga muvofiqligi, xususan, uning vakolatli organlar (shaxslar) tomonidan berilgan-berilmaganligi, tegishli imzolar va muhrlar bilan tasdiqlangan-tasdiqlanmaganligi, xulosaga FPK 301-moddasining ikkinchi qismida koʻrsatilgan hujjatlar ilova qilingan-qilinmaganligi masalasiga alohida eʼtibor qaratishi lozim. Agar vasiylik va homiylik organi xulosasiga barcha tegishli hujjatlar ilova qilinmagan yoxud xulosa yoki hujjatlar ularga qoʻyilgan talablarga javob bermaydigan boʻlsa, sud tegishli xulosa va hujjatlarni talab qilib olishi lozim. Nazarda tutish kerakki, farzandlikka olinuvchining sogʻligʻi holati tibbiy muassasa yoki vrachning maʼlumotnomasi bilan emas, balki sogʻliqni saqlash boshqarmasining, tarkibida pediatr, nevropatolog, xirurg (ortoped-travmatolog), oftalmolog, otolaringolog, logopeddan iborat tibbiy ekspert komissiyasining farzandlikka olinayotgan bolaning sogʻligi holati, jismoniy va aqliy rivojlanishi toʻgʻrisidagi tibbiy xulosasi bilan tasdiqlanishi lozim”; 6-bandining ikkinchi — beshinchi xatboshilari quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Oila kodeksining 155-moddasiga koʻra, oʻn yoshga toʻlgan bolani farzandlikka olishda vasiylik va homiylik organi yoki ishni koʻrish davomida sud tomonidan aniqlanadigan uning roziligi talab etilishini inobatga olib, sud bolaning oʻzini sudda ishtirok etish uchun jalb qilishga haqli. Sud Oila kodeksining 68-moddasi talablariga muvofiq bola oʻzini farzandlikka olinishi masalasida oʻz fikrini shakllantirish va bayon qilishga qodir degan xulosaga kelsa, sud majlisida oʻn yoshga toʻlmagan bolani ham soʻroq qilishi mumkin. Bolaning sudda ishtirok etishi unga noxush taʼsir etishi mumkin deb hisoblashga asoslar mavjud boʻlgan holda, sud ushbu masala boʻyicha vasiylik va homiylik organining fikrini aniqlashi lozim. Agar oʻn yoshga toʻlgan bola sogʻligʻi holatiga koʻra, sud majlisiga kela olmasa (masalan, bola bolalikdan nogiron, harakatlanish imkoniyati cheklangan boʻlsa va h.k.), sud bolaning manfaatlaridan kelib chiqib, uning farzandlikka olish boʻyicha fikrini uning yashash (turar) joyi boʻyicha aniqlashi mumkin. Agar farzandlikka olish haqidagi ariza berilgunga qadar bola farzandlikka oluvchilar (farzandlikka oluvchi)ning oilasida tarbiyalanayotgan boʻlsa va ularni (uni) oʻz ota-onasi deb tan oladigan boʻlsa, sud ishni oʻn yoshga toʻlgan bolaning ishtirokisiz koʻrishga haqli (Oila kodeksining 156-moddasi)”; 13-bandi: quyidagi mazmundagi sakkizinchi xatboshi bilan toʻldirilsin: “Bunda sud oʻz tashabbusi bilan farzandlikka oluvchi (farzandlikka oluvchilar)ning sudlanganlik holati haqida vakolatli davlat organidan maʼlumotnoma talab qilib oladi”; sakkizinchi xatboshisi tegishincha toʻqqizinchi xatboshi deb hisoblansin; 14-bandining ikkinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Shu sababli sud Oila kodeksi 151-moddasining toʻrtinchi qismiga muvofiq farzandlikka olinayotgan bolaning aka-ukalari va opa-singillari borligini, shuningdek ishni koʻrish vaqtida ularni farzandlikka olish uchun asoslar mavjud yoki mavjud emasligini, ular turli shaxslar tomonidan farzandlikka olinayotganda esa, bu ularning manfaatlariga zid kelish-kelmasligini aniqlashi kerak”; 17-bandining uchinchi xatboshisidagi “FPK 2853-moddasining 3-qismi” degan soʻzlar “FPK 300-moddasining uchinchi qismi” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 22-bandining birinchi xatboshisidagi oxirgi jumla chiqarib tashlansin; 24-bandidagi “FPK 220-moddasi 1-qismining 3-bandiga koʻra” degan soʻzlar “FPK 267-moddasi birinchi qismining 3-bandiga koʻra” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 29-bandidagi “FPK 141-142 hamda 285-1-moddalari” degan soʻzlar “FPK 28, 29 hamda 298-moddalari” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 33-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “33. Sudlarga tushuntirilsinki, farzandlikka olish toʻgʻrisidagi ariza qanoatlantirilganda, farzandlikka oluvchilar (oluvchi) va farzandlikka olinayotgan bolaning oʻzaro huquq va majburiyatlari farzandlikka olingan bolaning tugʻilishini qayd etish daftariga zarur oʻzgartirishlar kiritilgan kundan eʼtiboran belgilanadi. Shu sababli sudlar farzandlikka olinayotgan bola manfaatlaridan kelib chiqqan holda FPK 303-moddasining beshinchi qismiga asosan farzandlikka olish, farzandlikka olishni haqiqiy emas deb topish yoki bekor qilish toʻgʻrisidagi hal qiluv qarori qonuniy kuchga kirgan kundan boshlab uch kun ichida hal qiluv qarorining xulosa qismini farzandlikka olinayotgan bolaning tugʻilganligi qayd qilingan joydagi fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish organiga yuborishi shart. Farzandlikka olinayotgan bolaning tugʻilganligi Oʻzbekiston Respublikasidan tashqarida qayd etilgan hollarda, sud Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2016-yil 14-noyabrdagi 387-sonli qarori bilan tasdiqlangan Fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish qoidalariga muvofiq hal qiluv qarorining xulosa qismini farzandlikka oluvchining yashash joyidagi fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish organiga yuboradi”; 34-bandidagi “FPK 19-moddasiga” degan soʻzlar “FPK 275-moddasiga” degan soʻzlar bilan almashtirilsin. 22. “Shaxsni gʻayriixtiyoriy tartibda psixiatriya statsionariga hamda sil kasalligiga qarshi kurash muassasasining ixtisoslashtirilgan boʻlimiga yotqizish yoki uning ushbu muassasalarda yotishi muddatini uzaytirish bilan bogʻliq fuqarolik ishlari boʻyicha sud amaliyoti haqida” 2015-yil 18-sentabrdagi 14-sonli qarori: 3-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “3. Shaxsni gʻayriixtiyoriy tartibda psixiatriya statsionariga, sil kasalligiga qarshi kurash muassasasining ixtisoslashtirilgan boʻlimiga yotqizish yoki yotishi muddatini uzaytirish haqidagi ishlar, sud tomonidan alohida ish yuritish tartibida koʻriladigan ishlarga kiradi”; 4-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “4. Sudlarning eʼtibori, shaxsni gʻayriixtiyoriy tartibda psixiatriya statsionariga yotqizish toʻgʻrisidagi yoki uning statsionarda yotishi muddatini uzaytirish toʻgʻrisidagi ishlar psixiatriya muassasasi joylashgan yerdagi sudning sudloviga taalluqli ekanligiga qaratilsin (FPK 317-moddasining uchinchi qismi)”; 5-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “5. Shaxsni psixiatriya statsionariga yotqizish toʻgʻrisidagi yoki uning statsionarda yotishi muddatini uzaytirish toʻgʻrisidagi arizada “Psixiatriya yordami toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasining Qonunida koʻrsatilgan asoslar koʻrsatilishi kerak. Arizaga shifokor psixiatrlardan iborat komissiyaning shaxsni psixiatriya statsionariga yotqizish zarurligi yoxud shaxsning psixiatriya statsionarida bundan keyin boʻlishi zarurligi toʻgʻrisidagi asoslantirilgan xulosasi ilova qilinishi lozim. Sud arizani qabul qilish bilan bir paytda arizani sudda koʻrib chiqish uchun zarur boʻlgan muddatda shaxsning psixiatriya statsionarida boʻlib turishi masalasini hal etadi (FPK 317-moddasining toʻrtinchi qismi)”; 6-bandi: birinchi xatboshisi “ishlar” soʻzidan keyin “oʻn kunlik muddatda” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin; ikkinchi xatboshisidagi “FPK 2972-moddasining ikkinchi qismiga” degan soʻzlar “FPK 318-moddasining ikkinchi qismiga” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; yettinchi xatboshisidagi “FPKning 203 — 206, 219, 2973-moddalariga asosan hal qiluv qarori chiqaradi” degan soʻzlar “FPK 249 — 253, 319-moddalariga asosan hal qiluv qarori qabul qiladi” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 9-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “9. Shaxsni gʻayriixtiyoriy tartibda sil kasalligiga qarshi kurash muassasasining ixtisoslashtirilgan boʻlimiga yotqizish yoki uning ushbu muassasada yotishi muddatini uzaytirish toʻgʻrisidagi ishlar mazkur shaxs dispanser hisobida turgan yoki davolanayotgan sil kasalligiga qarshi kurash muassasasi joylashgan yerdagi yoki uning yashash (turar) joyidagi sudning sudloviga taalluqlidir”; 10-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “10. Sil kasalligining yuqumli shakliga chalingan shaxsni sil kasalligiga qarshi kurash muassasasining ixtisoslashtirilgan boʻlimiga gʻayriixtiyoriy tartibda yotqizish toʻgʻrisidagi ariza ushbu muassasa tibbiy komissiyasining gʻayriixtiyoriy tartibda yotqizish zarurligi haqidagi xulosasi qabul qilingan kundan eʼtiboran bir sutka ichida beriladi. Davolash muddati arizaga ilova qilinayotgan xulosada koʻrsatilishi shart. Sudlarga tushuntirilsinki, shaxsni psixiatriya statsionariga yotqizish toʻgʻrisidagi yoki uning statsionarda yotishi muddatini uzaytirish toʻgʻrisidagi arizani koʻrish uchun qonunda belgilangan oʻn kunlik muddat hamda shaxsni sil kasalligiga qarshi kurash muassasasining ixtisoslashtirilgan boʻlimiga gʻayriixtiyoriy tartibda yotqizish haqidagi yoki uning ushbu muassasada yotishi muddatini uzaytirish toʻgʻrisidagi arizani koʻrish uchun qonunda belgilangan uch kunlik muddat ariza ish yuritishga qabul qilingan va ish qoʻzgʻatilgan kundan boshlab hisoblanadi”; 11-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “11. Sil kasalligining yuqumli shakliga chalingan shaxsning sil kasalligiga qarshi kurash muassasasining ixtisoslashtirilgan boʻlimida gʻayriixtiyoriy tartibda yotishi muddatini uzaytirish toʻgʻrisidagi ariza shaxs davolanishda boʻlgan muassasa tibbiy komissiyasining shaxsning ushbu muassasada yotishi muddatini uzaytirish zarurligi haqidagi xulosasi asosida beriladi. Arizaga ilova qilinishi lozim boʻlgan xulosada davolash oʻtkaziladigan muddat koʻrsatiladi”; 12-bandi: birinchi xatboshisi “ishtirokida” soʻzidan keyin “uch kunlik muddat ichida” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin; uchinchi xatboshisidagi “FPK 2976-moddasining 2-qismi” degan soʻzlar “FPK 322-moddasining ikkinchi qismi” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 13-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “13. “Fuqarolar sogʻligʻini saqlash toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 24-moddasida koʻrsatib oʻtilgan bemorning huquqlaridan kelib chiqib, shaxsni gʻayriixtiyoriy tartibda psixiatriya statsionariga hamda sil kasalligiga qarshi kurash muassasasining ixtisoslashtirilgan boʻlimiga yotqizish yoki uning ushbu muassasalarda yotishi muddatini uzaytirish bilan bogʻliq fuqarolik ishlari yopiq sud majlisida koʻriladi. FPK 266-moddasining 5-bandiga muvofiq sudlar tomonidan shaxsni gʻayriixtiyoriy tartibda sil kasalligiga qarshi kurash muassasasining ixtisoslashtirilgan boʻlimiga yotqizish yoki uning ushbu muassasada yotishi muddatini uzaytirish toʻgʻrisidagi arizani qanoatlantirish haqidagi hal qiluv qarori darhol ijroga qaratilishi lozim. Sudning hal qiluv qarori ustidan psixiatriya statsionariga joylashtirilgan shaxs, uning vakili, tegishlicha psixiatriya muassasasi yoxud sil kasalligiga qarshi kurash muassasasining rahbari shikoyat qilishi, prokuror protest keltirishi mumkin. Sudlarga tushuntirilsinki, shaxsni gʻayriixtiyoriy tartibda psixiatriya statsionariga hamda sil kasalligiga qarshi kurash muassasasining ixtisoslashtirilgan boʻlimiga yotqizish yoki uning ushbu muassasalarda yotishi muddatini uzaytirish bilan bogʻliq fuqarolik ishlari boʻyicha sud xarajatlari arizachidan undirilmaydi”; 14-bandidagi “bu borada aniqlangan qonunbuzilishi holatlariga har doim ham FPKning 19-moddasiga asosan munosabat bildirib borish chorasini koʻrishlari lozim” degan soʻzlar “ishlarni koʻrishda aniqlangan qonun buzilishi hollariga xususiy ajrim chiqarish orqali (FPK 275-moddasi) munosabat bildirishlari lozim” degan soʻzlar bilan almashtirilsin. 23. “Sudlar tomonidan voyaga yetmagan va voyaga yetgan mehnatga layoqatsiz bolalar taʼminoti uchun aliment undirishga oid ishlar boʻyicha qonunchilikni qoʻllash amaliyoti toʻgʻrisida” 2016-yil 29-iyuldagi 11-sonli qarori: 2-bandining ikkinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Bunday murojaatlar FPK 171-moddasi 4-bandi, 172-moddasi tartibida sud buyrugʻi berish toʻgʻrisida ariza koʻrinishida yoki FPK 188 — 190-moddalariga rioya qilgan holda 182-moddasiga muvofiq daʼvo ishlarini yuritish tartibida berilad”; 5-bandidagi “FPKning 241-moddasi 3-qismiga” degan soʻzlar “FPK 34-moddasining uchinchi qismiga” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 6-bandi: birinchi xatboshisidagi “sud buyrugʻi chiqarish” degan soʻzlar “sud buyrugʻini berish” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; ikkinchi xatboshisidagi “FPKning 105-moddasi” degan soʻzlar “FPK 129-moddasi” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 7-bandidagi “FPKning 2382-moddasi 3-bandiga” degan soʻzlar “FPK 171-moddasining 4-bandiga” degan soʻzlar bilan, “FPKning 2387-moddasiga” degan soʻzlar “FPK 177-moddasiga” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 8-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “8. Sudlarga tushuntirilsinki, Oila kodeksining 99-moddasiga muvofiq voyaga yetmagan bolalarga aliment undirishda aliment miqdorini ota-onaning har oydagi ish haqi va (yoki) boshqa daromadining muayyan (1/4, 1/3, 1/2) qismi miqdorida belgilanadi. Ushbu toʻlovlar miqdori taraflarning moddiy yoki oilaviy ahvolini va boshqa eʼtiborga sazovor holatlarni hisobga olgan holda oʻzgartirilishi (kamaytirilishi yoki koʻpaytirilishi) mumkin. Mazkur holatda ham u foizda emas, ish haqi va (yoki) boshqa daromadning muayyan qismi meʼyorida belgilanishi lozim”; 13-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “13. Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, neustoyka toʻlash majburiyati (Oila kodeksi 142-moddasining ikkinchi qismi) aliment agar sud hujjatiga asosan undirilgan boʻlsa vujudga keladi. Aliment toʻlash boʻyicha kelishuv bajarilmagan hollarda, javobgarlik Fuqarolik kodeksining 327-moddasiga asosan yuzaga keladi. Sudlarga tushuntirilsinki, aliment undirish toʻgʻrisidagi sud hujjati ijrosi jarayonida aliment boʻyicha qarz vujudga kelishi sababli neustoyka miqdorini hisoblash va undirish davlat ijrochilari tomonidan amalga oshiriladi. Aliment toʻlash toʻgʻrisida kelishuv bajarilmagan, aliment boʻyicha qarz vujudga kelgan taqdirda esa, aliment undiruvchi bank foizlarini undirish yuzasidan sudga daʼvo bilan murojaat etishga haqli”; 15-bandidagi “sud qaroriga (buyrugʻiga)” degan soʻzlar “sud hujjati” degan soʻzlar bilan, “FPKning 216-moddasi” degan soʻzlar “FPK 454-moddasi” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 16-bandidagi “FPKning 23810-moddasi” degan soʻzlar “FPK 181-moddasi” degan soʻzlar bilan, “FPKning 23811-moddasi” degan soʻzlar “FPK 177-moddasi” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 18-bandidagi “FPKning 145-moddasiga koʻra” degan soʻzlar “FPK 33-moddasiga koʻra” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 19-bandidagi “sudning bir necha qarorlar” degan soʻzlar “sudning bir necha hujjatlari” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 23-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “23. Sudlarning eʼtibori, aliment undirish haqidagi ish boʻyicha daʼvogarning daʼvodan voz kechishi yoki taraflar kelishuv bitimi tuzishi munosabati bilan ish yuritish tugatilishiga, agar bu bolaning huquqlari va qonuniy manfaatlariga zid boʻlmasa, yoʻl qoʻyiladi. Holat oʻzgarganda, daʼvogarning aliment undirish toʻgʻrisidagi talab bilan sudga qayta murojaat qilishi istisno etilmaydi. Sud hujjatlariga binoan aliment undirilishi yuklatilgan shaxs tomonidan jami boʻlib ikki oydan ortiq muddat mobaynida aliment toʻlamaslik holati aniqlansa, sud jinoyat ishini qoʻzgʻatish masalasini hal qilish uchun tegishli materiallarni ilova qilgan holda bu haqda prokurorga xabar qilishi shart (FPK 275-moddasining beshinchi qismi).” 24-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “24. Qoraqalpogʻiston Respublikasi fuqarolik ishlari boʻyicha sudi, viloyat va Toshkent shahar sudlari ushbu toifadagi ishlar boʻyicha sud amaliyotini muntazam ravishda umumlashtirib borish, ularni qonun bilan belgilangan muddatlarda koʻrish va sud hujjatlarini oʻz vaqtida ijroga qaratishga qaratilgan choralarni koʻrsin”. 24. “Davlat pensiya taʼminoti bilan bogʻliq ishlar boʻyicha sud amaliyoti toʻgʻrisida” 2017-yil 29-noyabrdagi 44-sonli qarori: 1-bandidagi “shuningdek” degan soʻz chiqarib tashlansin; 6-bandidagi “Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik protsessual kodeksining 31-moddasiga” degan soʻzlar “Fuqarolik protsessual kodeksining 26-moddasiga” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 8, 9, 11, 14, 16 va 17-bandlaridagi “nizolarni koʻrish” degan soʻzlar “nizolarni hal qilish” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 10-bandi: ikkinchi xatboshisi chiqarib tashlansin; uchinchi xatboshisi tegishincha ikkinchi xatboshi deb hisoblansin; 13-bandidagi “xodimning mehnat faoliyati davrini ish stajiga qoʻshmaslik bilan bogʻliq nizolarni koʻrishda” degan soʻzlar “xodimning mehnat faoliyati davrini ish stajiga qoʻshmaslik haqidagi nizolarni hal qilishda” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 15-bandi: birinchi xatboshisidagi “Sudlar bu Kelishuv Oʻzbekiston Respublikasi uchun 1996-yil 18-iyuldan kuchga kirganligini nazarda tutishi lozim” degan soʻzlar chiqarib tashlansin; ikkinchi xatboshisidagi “nizolarni koʻrishda” degan soʻzlar “nizolarni hal qilishda” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 20-bandi: birinchi xatboshisidagi “nizolarni koʻrishda” degan soʻzlar “nizolarni hal qilishda” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; toʻrtinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Shuni nazarda tutish lozimki, Fuqarolik protsessual kodeksining 74-moddasiga koʻra, guvohlar koʻrsatmalari ishning xarakterini belgilovchi xususiyatlarini (muayyan sharoitdagi ishlar) tasdiqlovchi va muddatidan ilgari yoshga doir pensiya tayinlanishiga taʼsir qiladigan tegishli dalil boʻla olmaydi. Bu holatlar Fuqarolik protsessual kodeksining 71-moddasida koʻrsatilgan oʻzga dalillar bilan tasdiqlanishi mumkin (masalan, buyruqlar, hisob-kitoblar, naryadlar, mansab vazifalari va h.k.)”; 22-bandining toʻrtinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1994-yil 12-maydagi 250-sonli qarori bilan tasdiqlangan imtiyozli shartlar asosida pensiya olish huquqini beruvchi ishlab chiqarish, korxona, ishlar, kasblar, mansablar va koʻrsatkichlarning 1, 2, 3-sonli Roʻyxatlaridan chiqarilgan kasblar Pensiya jamgʻarmasi boʻlimining yoshga doir imtiyozli shartlarda pensiya tayinlashni rad etish, xuddi shuningdek, qonun bilan nazarda tutilgan boshqa imtiyozlarni chiqarish bilan bogʻliq ishlarni koʻrish va hal qilishda Fuqarolik kodeksi 4-moddasining uchinchi qismi talablariga rioya etish zarur. Ushbu Qonun normasiga koʻra, fuqarolik qonun hujjati amalga kiritilguniga qadar vujudga kelgan munosabatlar boʻyicha bu qonun hujjati u amalga kiritilganidan keyin vujudga kelgan huquq va majburiyatlarga nisbatan qoʻllaniladi”; 24-bandining birinchi xatboshisidagi “Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik protsessual kodeksi 283-moddasining 6-bandiga asosan” degan soʻzlar “Fuqarolik protsessual kodeksi 295-moddasi ikkinchi qismining 6-bandiga muvofiq” degan soʻzlar bilan almashtirilsin; 31-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “31. Sudlar ishlarni koʻrishda fuqarolarning pensiya va nafaqa olish huquqlarining buzilishi, shuningdek pensiya va nafaqa tayinlash uchun zarur boʻlgan notoʻgʻri arxiv va boshqa maʼlumotlarni taqdim etish fakti aniqlangan har bir holatga xususiy ajrim chiqarish bilan (FPK 275-moddasi) munosabat bildirishi shart”; 32-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “32. Qoraqalpogʻiston Respublikasi fuqarolik ishlari boʻyicha sudi, fuqarolik ishlari boʻyicha viloyatlar va Toshkent shahar sudlari, Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar maʼmuriy sudlari muntazam ravishda fuqarolarning davlat pensiya taʼminoti haqidagi qonun hujjatlarini qoʻllash boʻyicha sud amaliyotini oʻrganib borish orqali yoʻl qoʻyilgan xatolarni oʻz vaqtida tuzatish va qonun normalarini toʻgʻri qoʻllashni taʼminlasin”.