Oʻzbekiston Respublikasida atrof tabiiy muhitning davlat monitoringi tizimini takomillashtirish toʻgʻrisida
(resolution, 2025-01-30)

Atrof tabiiy muhitning davlat monitoringi tizimini takomillashtirish va samaradorligini oshirish hamda salbiy taʼsir yuzaga kelishini prognozlashtirish yoʻli bilan uning oldini olish, shuningdek, tabiiy resurslardan foydalanilishini tizimli ravishda kuzatish, atrof tabiiy muhitni muhofaza qilish sohasida davlat nazorati yuritilishini baholash, axborot bilan taʼminlash, tabiiy resurslardan maqsadli va oqilona foydalanish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Oʻzbekiston Respublikasida atrof tabiiy muhitning davlat monitoringi toʻgʻrisidagi nizom 1-ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Belgilansinki, 2021-yil 1-yanvardan boshlab atrof tabiiy muhitga taʼsir qilish xavfi yuqori boʻlgan yangi ishga tushiriladigan xoʻjalik subyektlarining atmosfera havosini ifloslantirish manbalarida namunalarni olish va tahlil qilish boʻyicha avtomatik stansiyalar, shuningdek, ularga tutash hududlarda statsionar kuzatish punktlari (postlari) majburiy tartibda xoʻjalik yurituvchi subyektlar mablagʻlari hisobidan oʻrnatiladi. 3. Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasiga Oʻzbekiston Respublikasida atrof tabiiy muhit monitoringi sohasida barcha vazirliklar, idoralar va xoʻjalik boshqaruvi organlari va xoʻjalik yurituvchi subyektlar faoliyatini muvofiqlashtirish vazifasi yuklansin. 4. Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi, Suv xoʻjaligi vazirligi, Sogʻliqni saqlash vazirligi, Oʻzbekiston Respublikasi Davlat geologiya va mineral resurslar qoʻmitasi, Oʻzbekiston Respublikasi Yer resurslari, geodeziya, kartografiya va davlat kadastri davlat qoʻmitasi, Oʻzbekiston Respublikasi Gidrometeorologiya xizmati markazi: idoraviy tahlil laboratoriyalarining moddiy-texnik jihozlanishini tubdan yaxshilash, shuningdek, ularni atrof tabiiy muhit davlat monitoringini amalga oshirish uchun zarur boʻlgan kimyoviy reaktivlar, sinov gazlari, prekursorlar va boshqa sarflash materiallari bilan markazlashtirilgan tartibda taʼminlash boʻyicha kelishilgan takliflarni uch oy muddatda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga kiritsinlar; Oʻzbekiston standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish agentligi bilan birgalikda 2021-yil 1-yanvargacha boʻlgan muddatda respublika va viloyat darajasidagi barcha idoraviy tahlil laboratoriyalari akkreditatsiyadan oʻtkazilishini taʼminlasinlar. 5. Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi tegishli vazirliklar va idoralar bilan birgalikda: atrof tabiiy muhitga taʼsir qilish xavfi yuqori boʻlgan mavjud xoʻjalik subyektlarini atmosfera havosini ifloslantirish manbalarida namunalarni olish va tahlil qilish boʻyicha avtomatik stansiyalar, shuningdek, ularga tutash hududlarda statsionar kuzatish punktlari (postlari) bilan xoʻjalik yurituvchi subyektlar mablagʻlari hisobidan bosqichma-bosqich jihozlash boʻyicha takliflarni 2020-yil 1-yanvarga qadar Vazirlar Mahkamasiga kiritilishini; Atrof tabiiy muhit davlat monitoringi tizimining yagona geoaxborot maʼlumotlar bazasi 2021-yil 1-yanvarda toʻliq faoliyat koʻrsatishini taʼminlasin. 6. Oʻzbekiston Respublikasi Gidrometeorologiya xizmati markazi Investitsiyalar va tashqi savdo vazirligi bilan birgalikda xalqaro tashkilotlar va donor mamlakatlar mablagʻlarini jalb etish hisobidan 2021-yil 1-dekabrida respublikada atmosfera havosi ifloslanishi monitoringi avtomatlashtirilishini taʼminlasin. 8. Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining 3-ilovaga muvofiq ayrim qarorlari oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin. 9. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining birinchi oʻrinbosari — transport vaziri A.J. Ramatov hamda Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi raisi B.T. Kuchkarov zimmasiga yuklansin. 1. Ushbu Nizom Oʻzbekiston Respublikasida atrof tabiiy muhitning davlat monitoringini amalga oshirish tartibini belgilaydi. 2. Ushbu Nizomda quyidagi tushunchalardan foydalaniladi: atrof tabiiy muhitning davlat monitoringi — atrof tabiiy muhitning ifloslanish darajasini aniqlash, uning ekologik holatini baholash, salbiy jarayonlarning oqibatlarini prognoz qilish bartaraf etish maqsadida atrof tabiiy muhitning biotik va abiotik komponentlarining holatini, ularning ifloslanish va antropogen faoliyatning boshqa zararli taʼsirlari (jarayonlari) tufayli oʻzgarishini hamda tabiiy resurslardan foydalanishni tasdiqlangan dastur boʻyicha muntazam kuzatish tizimi; monitoring obyektlari — atrof tabiiy muhitning biotik va abiotik tarkibiy qismlari va tabiiy resurslardan foydalanish, shuningdek, tabiiy muhitga taʼsirning tabiiy, texnogen va tabiiy-texnogen omillari hamda manbalari; atrof tabiiy muhit monitoringi tizimi — atrof tabiiy muhitning davlat va ishlab chiqarish monitoringidan iborat boʻlgan muntazam kuzatishlarning oʻzaro bogʻliq tizimi; Atrof tabiiy muhit monitoringi tizimining yagona geoaxborot maʼlumotlar bazasi — atrof tabiiy muhitning holati va ifloslanish manbalari toʻgʻrisidagi axborotni geografik maʼlumotlar hamda zarur obyektlar haqida ular bilan bogʻliq boʻlgan axborotni grafik vizuallashtirish orqali GIS-texnologiyalar asosida toʻplash, tahlil qilish va saqlashning elektron tizimi; atrof tabiiy muhitning ishlab chiqarish monitoringi — atrof tabiiy muhitga zararli taʼsir koʻrsatuvchi xoʻjalik yurituvchi subyektlarning tegishli xizmatlari tomonidan amalga oshiriladigan atrof tabiiy muhit monitoringi tizimining bir qismi hisoblangan monitoring; atrof tabiiy muhit — tabiiy va sunʼiy obyektlar, shu jumladan atmosfera havosi, Yerning ozon qatlami, yer usti va yer osti suvlari, yer, yer qaʼri, oʻsimlik va hayvonot dunyosi; atrof tabiiy muhitni muhofaza qilish — atrof tabiiy muhitni saqlash va tiklashga, xoʻjalik faoliyati va boshqa faoliyatning atrof tabiiy muhitga salbiy taʼsirining oldini olish va ularning oqibatlarini bartaraf etishga yoʻnaltirilgan davlat va jamoatchilik chora-tadbirlari tizimi; fon monitoringi — sanoat va xoʻjalik faoliyati obyektlaridan olisda boʻlgan, insonning aralashishiga minimal darajada jalb etilgan hududlarga barcha atrof tabiiy muhit obyektlarida ifloslantiruvchi moddalarning mavjudlik darajasi boʻyicha qoʻriqlanayotgan tabiiy hududlarda joylashgan statsionar kuzatish punktlarida (postlarda) amalga oshiriladigan uzoq muddatli tizimli kuzatishlar; maxsus vakolatli davlat organlari — atrof tabiiy muhitning davlat monitoringini amalga oshirish yuklatilgan davlat boshqaruvi organlari; statsionar kuzatish punkti (post) — atmosfera havosi, yer usti va yer osti suvlari namunalarini muntazam olish va keyinchalik kimyoviy tahlil qilish uchun moʻljallangan priborlar va uskunalar, shu jumladan, avtomatik stansiyalar oʻrnatilgan yer uchastkasini oʻz ichiga olgan, atrof tabiiy muhitning holatini va unga taʼsir koʻrsatuvchi manbalarini oldindan tadqiq etish asosida tanlangan joylarda joylashgan kompleks. 3. Maxsus vakolatli davlat organlari atrof tabiiy muhitning davlat monitoringini amalga oshirish uchun zarur boʻlgan namunalarni olish uchun oldindan belgilangan nuqtalarga, shu jumladan xoʻjalik yurituvchi subyektlarning hududida joylashgan nuqtalarga tadbirkorlik subyektlari faoliyatini tekshirishlarni muvofiqlashtirish boʻyicha vakolatli organ bilan qoʻshimcha ravishda kelishmasdan toʻsiqsiz kirish huquqiga egadir. 4. Atrof tabiiy muhit monitoringi tizimining yagona geoaxborot maʼlumotlar bazasi Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi huzuridagi Atrof tabiiy muhitni muhofaza qilish sohasida ixtisoslashtirilgan tahliliy nazorat markazi bazasida (keyingi oʻrinlarda Markaz deb ataladi) shakllantiriladi. Markaz maxsus vakolatli davlat organlari hamda atrof tabiiy muhitning idoraviy monitoringini olib boruvchi xoʻjalik yurituvchi subyektlar tomonidan taqdim etilgan maʼlumotlar toʻplanishi, saqlanishi, qayta ishlanishi va tahlil qilinishini taʼminlaydi. Atrof tabiiy muhit monitoringi axborotini toʻplash va umumlashtirish ushbu Nizomga 1-ilovaga muvofiq amalga oshiriladi. 5. Markaz Atrof tabiiy muhit davlat monitoringi tizimining yagona geoaxborot maʼlumotlar bazasi orqali: barcha idoraviy axborot tizimlari bilan axborot boʻyicha oʻzaro hamkorlikni tashkil etadi; atrof tabiiy muhitning ifloslanishi darajasi va tabiiy resurslardan foydalanish toʻgʻrisidagi umumlashtirilgan maʼlumotlarni integratsiyalashtiradi va tahlil qiladi; atrof tabiiy muhit monitoringi boʻyicha davlat dasturlari bajarilishini, ularga tuzatish kiritish toʻgʻrisida takliflar ishlab chiqilishi va umumlashtirilishini nazorat qiladi; respublika va maʼmuriy-hududiy tuzilmalar doirasida ekologik vaziyatning oʻzgarishlarini prognozlashtiradi, atropogen faoliyat natijasida tabiiy muhitga yetkaziladigan zararni baholaydi; tabiatdan foydalanishni boshqarishni, tabiiy resurslarni muhofaza qilishni va ekologik nazoratni axborot bilan taʼminlaydi; aholi va jamoatchilikni ekologik vaziyat toʻgʻrisida xabardor qiladi. 6. Quyidagilar Oʻzbekiston Respublikasi atrof tabiiy muhit davlat monitoringining asosiy vazifalari hisoblanadi: atrof tabiiy muhitning ifloslanishi darajasini, shuningdek, antropogen taʼsirlar ostida unda yuz berayotgan jarayonlarni kuzatishni tashkil etish va yuritish; atrof-muhitning ifloslanishi darajasini baholash va prognoz qilish; atrof tabiiy muhit holatini baholash, shuningdek, uning holatiga taʼsir koʻrsatadigan salbiy jarayonlar rivojlanishini aniqlash va prognoz qilish; respublikaning asosiy biomlari va eko tizimlari turlari boʻyicha oʻsimlik va hayvonot dunyosining biologik xilma-xilligini, ularning joriy holatini va tabiiy hamda antropogen omillar taʼsiri ostidagi tendensiyalarni baholash; aniqlangan salbiy jarayonlar, shuningdek, ularning aholi sogʻligʻiga va atrof tabiiy muhitga taʼsirining oldini olish va ularni bartaraf etish boʻyicha tavsiyalar ishlab chiqish; atrof-muhitni muhofaza qilish, tabiiy resurslardan oqilona foydalanish va davlat kadastrlarini yuritish sohasida davlat hokimiyati organlarini tezkor axborot bilan taʼminlash; atrof tabiiy muhitning holati toʻgʻrisida yagona davlat maʼlumotlar bazasini shakllantirish; aholini atrof tabiiy muhitning joriy holati toʻgʻrisida xabardor qilish. 7. Atrof tabiiy muhitning davlat monitoringi quyidagilardan iborat boʻladi: atmosfera havosi, yer usti suvlari va tuproq ifloslanishi (emissiya) manbalari monitoringi; atmosfera havosi ifloslanishi monitoringi; yer usti suvlari ifloslanishi monitoringi; kollektor-drenaj suvlarining sifat tarkibi monitoringi; yer osti suvlari ifloslanishi monitoringi; xavfli geologik jarayonlar monitoringi; yerning ifloslanishi monitoringi; oʻsimlik va hayvonot dunyosi monitoringi; atrof-tabiiy muhitning sanitariya-gigiyenik monitoringi; fon monitoringi. 8. Atrof tabiiy muhit davlat monitoringi maxsus tashkil etilib, muntazam oʻtkaziladigan tabiiy muhit holatini kuzatishlarni (miqdor va sifat koʻrsatkichlarini oʻlchash, namunalarni olish, ularni tahlil qilish, punktlarda kuzatish, suratga olish, tekshirish, tadqiqotlar oʻtkazish va masofadan turib kuzatishni) hamda: atrof tabiiy muhitga taʼsir manbalarining holati; atrof tabiiy muhitga taʼsirning fizik, kimyoviy, geologik va biologik jarayonlari va omillari; atmosfera havosi, yer usti va yer osti suvlari, tuproq va geologik muhit ifloslanishi darajasining holati; oʻsimlik va hayvonot dunyosining holati, turli antropogen va tabiiy omillar taʼsiri ostida ularning oʻzgarishi (transformatsiyasi) jarayonlaridagi oʻzgarishlarni aniqlashni, baholashni va prognozlashni oʻz ichiga oladi. 9. Atrof tabiiy muhitning holatini baholash izchil (davriy va joriy) kuzatishlarni, oʻzgarishlarning yoʻnalishi va intensivliligini umumlashtirish va tahlil qilish, olingan koʻrsatkichlarni atrof tabiiy muhitning sifat holati normativlari bilan taqqoslash yoʻli bilan va yuzaga kelishi mumkin boʻlgan ekologik zararni hisobga olgan holda bajariladi. 10. Atrof tabiiy muhitning holatini baholash natijalari boʻyicha tezkor maʼlumotnomalar, maʼruzalar, prognozlar va tavsiyalar tuziladi, ularga oʻzgarishlar, ayniqsa, salbiy oʻzgarishlarning dinamikasi, yoʻnalishi va intensivligini tavsiflaydigan mavzuli xaritalar, jadvallar va diagrammalar ilova qilinadi. 11. Atrof tabiiy muhit monitoringi tizimining yagona geoaxborot maʼlumotlar bazasi: maxsus vakolatli davlat organlaridan qogʻozda va elektron shaklda; atrof tabiiy muhitning ishlab chiqarish monitoringini amalga oshiradigan xoʻjalik yurituvchi subyektlardan qogʻozda va elektron shaklda; nazorat qilishning avtomatik stansiyalaridan (priborlardan) olinadigan maʼlumotlar (olish, tahlil qilish) hisobiga shakllantiriladi. 12. Atrof tabiiy muhit davlat monitoringi boʻyicha ishlar Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadigan va kamida 5 yilda bir marta qayta koʻrib chiqiladigan Atrof tabiiy muhit davlat monitoringi dasturi boʻyicha oʻtkaziladi. 13. Atrof tabiiy muhit monitoringi ushbu Nizomda belgilangan xususiyatlar hisobga olingan holda, belgilangan tartibda tasdiqlanadigan texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi tegishli normativ hujjatlar boʻyicha oʻtkaziladi. Atrof tabiiy muhit monitoringini amalga oshirish uchun oʻlchov va nazorat vositalari, shu jumladan avtomatik stansiyalar majburiy tartibda davlat tekshiruvidan oʻtkazilishi kerak. 14. Zarurat boʻlganda, atrof tabiiy muhit davlat monitoringi yirik gabaritli texnikani taʼmirlash va rekonstruksiya qilish hamda ulardan foydalanish hisobga olingan holda, joylarda maxsus vakolatli davlat organlarining soʻrovi boʻyicha qurilishi uchun yer uchastkalari ajratiladigan statsionar kuzatish punktlaridan (postlardan) olib boriladi. Statsionar kuzatish punktlari va yer uchastkasi davlat mulki hisoblanadi va ular oʻzgaga berilishi mumkin emas. 15. Atrof tabiiy muhit davlat monitoringi: Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi (keyingi oʻrinlarda Davlat ekologiya qoʻmitasi deb ataladi) tomonidan — atmosfera havosi, yer usti suvlari va tuproq ifloslanishi manbalari monitoringi, shuningdek, Davlat ekologiya qoʻmitasi tasarrufidagi qoʻriqlanadigan tabiiy hududlarda oʻsimlik va hayvonot dunyosi monitoringi boʻyicha; Oʻzbekiston Respublikasi Gidrometeorologiya xizmati markazi (keyingi oʻrinlarda “Oʻzgidromet” markazi deb ataladi) tomonidan — atmosfera havosi ifloslanishi, yer usti (tabiiy suv oqimlari) suvlar, tuproq ifloslanishi va fon monitoringi boʻyicha; Oʻzbekiston Respublikasi Suv xoʻjaligi vazirligi (keyingi oʻrinlarda Suv xoʻjaligi vazirligi deb ataladi) tomonidan — asosiy kollektorlarning kollektor-drenaj va meliorativ quduqlar suvlarining sifat tarkibi monitoringi boʻyicha; Oʻzbekiston Respublikasi Yer resurslari, geodeziya, kartografiya va davlat kadastri davlat qoʻmitasi (keyingi oʻrinlarda Davergeodezkadastr deb ataladi) tomonidan — qishloq xoʻjaligi yerlarining ifloslanishi, shuningdek tabiiy yaylovlar oʻsimliklarining monitoringi boʻyicha; Oʻzbekiston Respublikasi Davlat geologiya va mineral resurslar qoʻmitasi (keyingi oʻrinlarda Davlat geologiya qoʻmitasi deb ataladi) tomonidan — yer osti suvlari ifloslanishi va xavfli geologik jarayonlar monitoringi boʻyicha; Oʻzbekiston Respublikasi Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi (keyingi oʻrinlarda Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi deb ataladi) tomonidan — oʻrmon fondi yerlaridagi, shuningdek, Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi tasarrufidagi boshqa obyektlardagi oʻsimlik va hayvonot dunyosi monitoringi boʻyicha; Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi (keyingi oʻrinlarda — Sanepidqoʻm) tomonidan — atrof tabiiy muhitning sanitariya-gigiyenik monitoringi boʻyicha amalga oshiriladi. 16. Atmosfera havosi, yer usti suvlar va tuproqning ifloslanishi (emissiya) manbalari monitoringi (keyingi oʻrinlarda ifloslanish manbalari monitoringi deb ataladi) atrof tabiiy muhit monitoringi turlaridan biri hisoblanadi va ushbu Nizomda belgilangan xususiyatlar hisobga olingan holda tegishli metodikalar boʻyicha amalga oshiriladi. Ifloslanish manbalari monitoringi atrof tabiiy muhitda zararli taʼsir manbalari joylashgan hududda atrof tabiiy muhitning holatini kuzatish maqsadida oʻtkaziladi. Monitoring (nazorat) qilinishi kerak boʻlgan moddalar roʻyxati ifloslanish manbalari mavjud boʻlgan xoʻjalik yurituvchi subyekt faoliyatining oʻziga xos xususiyatlariga bogʻliq boʻladi. Ifloslanish manbalari monitoringi xoʻjalik yurituvchi subyektning oʻziga xos xususiyatlaridan va ekologik normativlardan kelib chiqib, u yoki bu zararli moddalarning mavjudligi yuzasidan oʻtkaziladi. 17. Quyidagilar ifloslanish manbalari monitoringini olib borishda kuzatishlar obyektlari hisoblanadi: statsionar manbalardan atmosfera havosiga ifloslantiruvchi moddalarning chiqarilishi; oqova suvlarning yer usti suv obyektlariga tashlanishi; oqova suvlar tashlanadigan manbalar joylashgan hududdagi yer usti suvlari; aniqlangan yoki ifloslantiruvchi yashirin manbalar joylashgan hududdagi yer osti suvlari; aniqlangan yoki ifloslantiruvchi yashirin manbalar joylashgan hududdagi tuproq. 18. Ifloslanish manbalari monitoringi Davlat ekologiya qoʻmitasi hududiy organlarining tegishli tahliliy laboratoriyalari tomonidan amalga oshiriladi. 19. Ifloslanish manbalari monitoringi olib boriladigan xoʻjalik yurituvchi subyektlar roʻyxati Davlat ekologiya qoʻmitasi hududiy organlarining maʼlumotlari asosida Davlat ekologiya qoʻmitasi tomonidan shakllantiriladi (Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha vakilni xabardor etish tartibida maʼlumot uchun taqdim etiladi) va tasdiqlanadi. Bunda ifloslanish manbalari monitoringi ularni Tekshirishlarni elektron roʻyxatdan oʻtkazish yagona tizimida roʻyxatdan oʻtkazish yoʻli bilan vakolatli organni xabardor qilish tartibida olib boriladi. Tegishli roʻyxatga kiritilgan xoʻjalik yurituvchi subyektlarni monitoring oʻtkazilishi toʻgʻrisida qoʻshimcha xabardor qilish talab qilinmaydi. 20. Atmosfera havosi ifloslanish manbalari monitoringi bir oyda bir marta, oqova, yer osti va yer usti suvlari monitoringi — yil choragida bir marta, tuproq monitoringi — bir yilda ikki marta (bahorda va kuzda) oʻtkaziladi. Bir xoʻjalik yurituvchi subyektning ifloslanish manbalari monitoringi bir kundan ortiq davom etishi mumkin emas. 21. Tegishli roʻyxatga kiradigan xoʻjalik yurituvchi subyektlarning mansabdor shaxslari Davlat ekologiya qoʻmitasi mutaxassislarining ifloslanish manbalariga namuna olish va atrof-muhitga salbiy taʼsir etuvchi manbalarning texnik holatini baholash uchun zarur boʻlgan parametrlarni oʻlchash uchun toʻsiqsiz kirishlarini taʼminlashga majburdir. Davlat inspektorining qonuniy faoliyatiga toʻsqinlik qilganlik, shuningdek, uning koʻrsatmalarini bajarmaslik Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksining 1976-moddasida nazarda tutilgan javobgarlikka sabab boʻladi. 22. Sinovlar (oʻlchashlar) natijalari bayonnoma bilan rasmiylashtiriladi, uning asl nusxasi Davlat ekologiya qoʻmitasi tegishli hududiy organining tahliliy laboratoriyasida saqlanadi. Sinovlar natijalari olingandan keyin bir sutka mobaynida har bir bayonnomaning maʼlumotlari Atrof tabiiy muhit davlat monitoringi tizimining yagona geoaxborot maʼlumotlar bazasiga kiritiladi. Muayyan hududda monitoring obyektlarini kuzatish, atrof tabiiy muhit holatini va unga zararli taʼsirni baholash va prognoz qilish maʼlumotlarni oʻz ichiga oladigan ifloslanish manbalari monitoringining umumlashtirilgan maʼlumotlari har chorakda, hisobot oyidan keyingi oyning 10-sanasigacha qogʻoz va elektron shaklda Markazga yuboriladi. Belgilangan normalardan besh baravar ortiq boʻlgan holat aniqlanganda, sinovlar natijalari darhol tegishli tezkor chora-tadbirlarni koʻrish uchun Markazga va Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligining (keyingi oʻrinlarda FVV deb ataladi) hududiy organiga yuboriladi. 23. Ifloslantiruvchi moddalar miqdorlari ortiqligi aniqlanganda sinovlar bayonnomalarining nusxalari Davlat ekologiya qoʻmitasining tegishli hududiy inspektorlariga atrof tabiiy muhit ifloslantirilganligi va chiqindilar joylashtirilganligi uchun qonunchilikda belgilangan tartibda qoʻshimcha kompensatsiya toʻlovlarini hisoblash haqida qaror qabul qilish uchun beriladi. Belgilangan normalardan besh baravar ortiq boʻlgan holatlarda, xoʻjalik yurituvchi subyekt ishlab chiqarish quvvatini kamaytirishga yoxud ushbu holatlar sabablari aniqlangunga va ular bartaraf etilgunga qadar faoliyatni mustaqil toʻxtatib turishi shart. 24. Oʻsimlik va hayvonot dunyosi monitoringi atrof tabiiy muhit holatining taʼsirni aniqlash hamda respublikaning u yoki bu hududida oʻsimlik va hayvonot dunyosi obyektlarining sifat va miqdor koʻrsatkichlarini prognozlashtirish maqsadida oʻtkaziladi. 25. Oʻsimlik dunyosi monitoringi Davlat ekologiya qoʻmitasining hududiy organlari tomonidan uning tasarrufidagi muhofaza etiladigan tabiiy hududlarda, Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi organlari tomonidan oʻrmon fondi yerlarida, shuningdek, uning tasarrufidagi boshqa obyektlarda, Davergeodezkadastr organlari tomonidan tabiiy yaylovlarda amalga oshiriladi. 26. Tabiiy oʻsimliklar majmuilari va yovvoyi holda oʻsuvchi oʻsimliklar oʻsimlik dunyosi monitoringi kuzatishlarining obyektlari hisoblanadi. Tabiiy oʻsimliklar majmuilari va yovvoyi holda oʻsuvchi oʻsimliklarni ustidan kuzatishlar monitoring punktlarida, shuningdek, oʻsimlik dunyosi obyektlari davlat kadastrini yuritish doirasida oʻtkaziladi. Monitoring punktlari soni va ular joylashgan joy, monitoring oʻtkazish boʻyicha ishlar usullari (dala tadqiqotlari metodikasi), kuzatishlar parametrlari roʻyxati va davriyligi, shuningdek, ularni oʻtkazish muddatlari, monitoring obyektlari boʻlgan oʻsimliklar roʻyxati Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi, Davergeodezkadastr va Fanlar akademiyasi bilan kelishgan holda Davlat ekologiya qoʻmitasi tomonidan belgilanadi. 27. Monitoring quyidagi yoʻnalishlar boʻyicha amalga oshiriladi: oʻsimlik qoplamasining holati va dinamikasini kuzatish; Qizil kitobga kiritilgan yovvoyi holda oʻsuvchi oʻsimliklar populyatsiyasini kuzatish; yovvoyi holda oʻsuvchi tayyorlov obyektlari hisoblangan dorivor, oziq-ovqat, manzarali va texnik oʻsimliklar populyatsiyalarini kuzatish; oʻsimliklarning begona invaziv turlarini kuzatish. Kuzatishlar olib boriladigan oʻsimliklar majmuilari va yovvoyi holda oʻsuvchi oʻsimlik turlari roʻyxati shart-sharoitlar va zaruratga bogʻliq ravishda monitoringning har bir punkti uchun Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi, Davergeodezkadastr va Fanlar akademiyasi bilan kelishgan holda Davlat ekologiya qoʻmitasi tomonidan belgilanadi. Monitoring obyektlari boʻlgan oʻsimliklar majmuilari va yovvoyi holda oʻsuvchi oʻsimliklar turlari roʻyxatiga oʻzgartirishlar Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi, Davergeodezkadastr va Fanlar akademiyasining asoslangan takliflari asosida Davlat ekologiya qoʻmitasi tomonidan kiritiladi. 28. Tabiiy oʻsimlik majmualari va yovvoyi holda oʻsuvchi oʻsimliklar ustidan kuzatishlar davriyligi monitoring shartlari va usullariga bogʻliq ravishda har bir monitoring punkti uchun alohida bir yilda kamida bir marta belgilanadi. 29. Oʻsimlik dunyosining har bir monitoring punkti uchun Davlat ekologiya qoʻmitasi, Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi va Davergeodezkadastr hududiy organlari tomonidan oʻsimlik dunyosi obyektlarini kuzatish punktining pasporti rasmiylashtiriladi. Monitoring punkti pasportidagi yovvoyi holda oʻsuvchi oʻsimliklar oʻsadigan muhit toʻgʻrisidagi maʼlumotlar oʻsish muhitining holati, ekologiyasi hamda antropogen taʼsir intensivligiga bogʻliq holda har bir hudud va monitoring obyekti uchun alohida uch yilda kamida bir marta Davlat ekologiya qoʻmitasi, Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi va Davergeodezkadastrning tegishli hududiy organlari tomonidan yangilanadi. 30. Oʻsimlik dunyosi monitoringi oʻtkazilishi natijasida olingan maʼlumotlar: Oʻsimliklar majmuilari maydoni, qoplamasi, yer ustidagi fitomassasi hosildorligi, turlar tarkibi va tuzilmasi; monitoring obyektlari boʻlgan oʻsimliklar turlari maqomi (qoʻriqlanadigan, dorivor, oziq-ovqat, invaziv va shu kabilar); monitoring obyektlari boʻlgan oʻsimliklar maydoni va populyatsiyasi soni; monitoring obyektlari boʻlgan yovvoyi holda oʻsuvchi oʻsimliklar oʻsish muhitining holati; monitoring obyektlari holati va ularning oʻsish muhitining mumkin boʻlgan oʻzgarishlari dinamikasi va prognozi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga oladi. Monitoring materiallari aniq uchastkalarga xos boʻlgan oʻsimliklar majmuilarining, monitoring obyektlari boʻlgan oʻsimliklarning, kuzatishlar oʻtkazish jarayonining, oʻsish muhiti oʻzgarishlarining, antropogen taʼsirga duchor boʻlgan uchastkalarning va shu kabilarning fotosuratlari bilan tasdiqlanadi. 31. Oʻsimlik dunyosi monitoringi natijalari monitoringning har bir punkti boʻyicha Davlat ekologiya qoʻmitasi, Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi va Davergeodezkadastrning tegishli hududiy organlari tomonidan Atrof tabiiy muhit monitoringi tizimining yagona geoaxborot maʼlumotlar bazasiga axborot yangilangandan keyin 30 sutka mobaynida kiritiladi. Ishonib topshirilgan hudud boʻyicha oʻsimlik dunyosi monitoringining miqdor va sifat koʻrsatkichlari, vaziyatning rivojlanish tendensiyasi va prognozini oʻz ichiga olgan umumlashtirilgan maʼlumotlari Davlat ekologiya qoʻmitasi, Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi, Davergeodezkadastrning hududiy organlari tomonidan hisobot yilidan keyingi yilning 10-fevraligacha har yili qogʻoz va elektron shaklda Markazga yuboriladi. 32. Yovvoyi hayvonlar va ularning yashash muhiti hayvonot dunyosi monitoringini oʻtkazishda kuzatish obyektlari hisoblanadi. Hayvonot dunyosi monitoringi Davlat ekologiya qoʻmitasining hududiy organlari tomonidan uning tasarrufidagi muhofaza qilinadigan hududlarda hamda qonunchilik hujjatlarida belgilangan boshqa hududlarda, Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi organlari tomonidan oʻrmon fondi yerlarida va uning tasarrufidagi boshqa obyektlarda, “Aydar-Arnasoy koʻllar tizimi” MChJ tomonidan Aydar-Arnasoy koʻllar tizimida va “Moʻynoq akvasanoat” davlat unitar korxonasi tomonidan uning tasarrufidagi koʻllarda amalga oshiriladi. Yovvoyi hayvonlar va ularning yashash muhitini kuzatish monitoring punktlarida amalga oshiriladi. Monitoring punktlari joylashgan joy, ularning soni, monitoring obyektlari boʻlgan hayvonlar roʻyxatlari, kuzatishlarni oʻtkazish uchun metodikalar, kuzatishlarning muddatlari va davriyligi Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi va Fanlar akademiyasi bilan kelishgan holda Davlat ekologiya qoʻmitasi tomonidan belgilanadi. 33. Monitoring quyidagi yoʻnalishlar boʻyicha amalga oshiriladi: sport-havaskorlik, oʻlja olish ovchiligi va baliqchilik obyektlariga tegishli boʻlgan yovvoyi hayvonlarni kuzatish; sanoat ovchiligi va baliqchilikka tegishli boʻlgan yovvoyi hayvonlar va ularning yashash muhitini kuzatish; Qizil kitobga kiritilgan yovvoyi hayvonlar, ularning xoʻjalik ahamiyatiga ega boʻlgan boshqa turlarini kuzatish. 34. Hayvonot dunyosi obyektlari monitoringi: ularning sonini va soni oʻzgarishini aniqlashni; tarqalish va migratsiya xususiyatini; hayvonot dunyosi obyektlari yashash muhitining holatini oʻz ichiga oladi. Kuzatish olib boriladigan yovvoyi hayvonlar turlari, shu jumladan indikator turlari roʻyxati sharoitlarga va zaruratga bogʻliq holda monitoringning har bir punkti uchun alohida Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi va Fanlar akademiyasi bilan kelishgan holda Davlat ekologiya qoʻmitasi tomonidan kiritiladi. Monitoring obyektlari boʻlgan yovvoyi hayvonlar turlari roʻyxatiga oʻzgartirishlar kiritish Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi va Fanlar akademiyasining asoslangan takliflari asosida Davlat ekologiya qoʻmitasi tomonidan belgilanadi. 35. Monitoring kuzatishlari davriyligi yashash joyining holatiga, ekologiya va antropogen taʼsir intensivligiga qarab har bir hudud, turlar yoki turlar guruhi uchun yakka tartibda belgilanadi. Yovvoyi hayvonlar va ularning yashash muhitini kuzatish bir yilda kamida bir marta, shuningdek, monitoring usullariga qarab yil davomida olib boriladi. 36. Monitoringning har bir punktiga hayvonot dunyosi obyektlarini kuzatish punktining pasporti rasmiylashtiriladi, uning asl nusxasi Davlat ekologiya qoʻmitasi hududiy organining tegishli boʻlinmasida saqlanadi. Monitoring punkti pasportidagi yovvoyi hayvonlar yashash muhiti toʻgʻrisidagi maʼlumotlar yashash muhitining holatiga, ekologiyaga va atropogen taʼsir intensivligiga qarab har bir hudud, tur yoki turlar guruhi uchun alohida uch yilda kamida bir marta yangilanadi. 37. Hayvonot dunyosi monitoringini olib borish natijasida olingan axborot: yovvoyi hayvonlarning tur tarkibi; maqomi (qoʻriqlanadigan, ovchilik, sanoat va shu kabilar); yovvoyi hayvonlar soni; hayvonlarning boʻlish xususiyati (turgʻun, uya qoʻyadigan, koʻchib yuradigan, qishlaydigan turlari); alohida turlar soni dinamikasi va yovvoyi hayvonlar majmui tuzilmasi; hayvonot dunyosi obyektlarining koʻpayishi; yovvoyi hayvonlarning tarqalishi; yovvoyi hayvonlarning jismoniy holati; yovvoyi hayvonlar yashash muhiti tuzilmasi, sifati va maydoni; yovvoyi hayvonlar va ular yashash muhiti holatining mumkin boʻlgan oʻzgarishlari prognozi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga oladi. Yuqorida koʻrsatib oʻtilgan barcha maʼlumotlar tegishli monitoring punkti pasportida aks ettiriladi. 38. Hayvonot dunyosi monitoringining natijalari Davlat ekologiya qoʻmitasi va Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasining tegishli hududiy organlari, shuningdek “Aydar-Arnasoy koʻllar tizimi” MChJ va “Moʻynoq akvasanoat” davlat unitar korxonasi tomonidan Atrof tabiiy muhit monitoringi tizimining yagona geoaxborot maʼlumotlar bazasiga maʼlumotlar yangilangandan keyin 30 sutka mobaynida kiritiladi. Ishonib topshirilgan hudud boʻyicha hayvonot dunyosi monitoringining miqdor va sifat koʻrsatkichlari, vaziyatning rivojlanish tendensiyasi va prognozini oʻz ichiga umumlashtirilgan maʼlumotlari Davlat ekologiya qoʻmitasi va Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasining tegishli hududiy organlari, shuningdek “Aydar-Arnasoy koʻllar tizimi” MChJ va “Moʻynoq akvasanoat” davlat unitar korxonasi tomonidan har yili hisobot yilidan keyingi yilning 10-fevraligacha qogʻozda va elektron shaklda Markazga yuboriladi. 39. Atmosfera havosi ifloslanishining monitoringi respublikaning shaharlari va aholi punktlarida joylashgan statsionar kuzatish punktlarida (postlarida) amalga oshiriladi. Kuzatish postlarini joylashtirish va ularning soni aholi soni, joyning relyefi hisobga olingan holda “Oʻzgidromet” markazi tomonidan belgilanadi va Davlat ekologiya qoʻmitasi bilan kelishiladi. Kuzatish punkti joylashgan joydan kelib chiqib aniqlanadigan asosiy va oʻziga xos ifloslantiruvchi moddalar mavjudligi yuzasidan atmosfera havosidan namunalar olish hamda ularni sinash kamida sutkada uch marta oʻtkaziladi. Atmosfera havosi namunalari tahlillarining natijalari ish jurnalida qayd etiladi, uning asl nusxasi “Oʻzgidromet” markazining tegishli tahliliy laboratoriyasida saqlanadi. Natijalar olingandan keyin bir sutka mobaynida har bir tahlil boʻyicha maʼlumotlar “Oʻzgidromet” markazining hududiy organi tomonidan Atrof tabiiy muhit monitoringi tizimining yagona geoaxborot maʼlumotlar bazasiga kiritiladi. Atmosfera havosi ifloslanishi monitoringining umumlashtirilgan maʼlumotlari har oyda, hisobot oyidan keyingi oyning 5-sanasigacha tegishli hududiy organ tomonidan “Oʻzgidromet” markaziga yuboriladi. “Oʻzgidromet” markazi har chorakda, hisobot oyidan keyingi oyning 10-sanasigacha atmosfera havosi ifloslanishi monitoringining umumlashtirilgan maʼlumotlarini kuzatish postlaridan qogʻozda va elektron shaklda Markazga yuboradi. Belgilangan normalardan besh baravar ortiq boʻlgan holat aniqlanganda, tahlillar natijalari darhol “Oʻzgidromet” markazining hududiy organi tomonidan tezkor Davlat geologiya qoʻmitasi, Favqulodda vaziyatlar vazirligi va Sanepidqoʻmning hududiy organlariga tegishli choralar koʻrish uchun yuboriladi. Kuzatish postida avtomatik stansiya mavjud boʻlgan taqdirda, atmosfera havosi ifloslanishining holati toʻgʻrisidagi maʼlumot real vaqt rejimida Atrof tabiiy muhit monitoringi tizimining yagona geoaxborot maʼlumotlar bazasiga uzatiladi. 40. Yer usti suvlari ifloslanishi monitoringi kimyoviy va gidrobiologik koʻrsatkichlar boʻyicha respublikaning asosiy suv oqimlarida oʻtkaziladi. Namunalarni olish nuqtalari geografik, gidrologik xususiyatlardan hamda ifloslanish manbalari joylashishidan kelib chiqib Davlat ekologiya qoʻmitasi bilan kelishgan holda “Oʻzgidromet” markazi tomonidan belgilanadi. Ifloslanishning kimyoviy koʻrsatkichlari boʻyicha kuzatishlar har oyda yoki suvda tuz tarkibi komponentlari, biogen moddalar, ustuvor roʻyxatning ifloslantiruvchi moddalari va oʻziga xos ifloslantiruvchi komponentlar mavjudligi boʻyicha asosiy gidrologik fazalarda olib boriladi. Gidrobiologik koʻrsatkichlar (zoobintoz, perefiton, makrofitlar) boʻyicha kuzatishlar mart oyidan noyabr oyigacha har oyda oʻtkaziladi. Yer usti suvlari namunalari tahlilining natijalari ish jurnalida rasmiylashtiriladi, uning asl nusxasi “Oʻzgidromet” markazining tegishli laboratoriyasida saqlanadi. Natijalar olingandan keyin bir sutka mobaynida har bir tahlil boʻyicha maʼlumotlar “Oʻzgidromet” markazining tegishli laboratoriyasi tomonidan Atrof tabiiy muhit monitoringi tizimining yagona geoaxborot maʼlumotlar bazasiga kiritiladi. Muayyan hududda yer usti suvlari ifloslanishi monitoringining umumlashtirilgan maʼlumotlari hisobot oyidan keyingi oyning 5-sanasigacha har oyda tegishli hududiy boshqarma tomonidan “Oʻzgidromet” markaziga yuboriladi. “Oʻzgidromet” markazi har chorakda, hisobot oyidan keyingi oyning 10-sanasigacha atmosfera havosi ifloslanishi monitoringining umumlashtirilgan maʼlumotlarini kuzatish postlaridan qogʻozda va elektron shaklda Markazga yuboradi. Belgilangan normalardan oʻn baravar ortiq boʻlgan holat aniqlanganda, tahlillar natijalari darhol “Oʻzgidromet” markazining hududiy organi tomonidan tegishli chora-tadbirlarni tezkor koʻrish uchun Davlat geologiya qoʻmitasi, Favqulodda vaziyatlar vazirligi va Sanepidqoʻmning hududiy organlariga yuboriladi. 41. Tuproqning ifloslanishi monitoringi amalga oshiriladigan qishloq xoʻjaligi tadbirlaridan va sanoat obyektlari joylashishidan kelib chiqib, Davlat ekologiya qoʻmitasi bilan kelishgan holda “Oʻzgidromet” markazi tomonidan namunalar olish nuqtalarida amalga oshiriladi. Qishloq xoʻjaligi ekin maydonlaridan tuproq namunalarini olish va tahlil qilish bir yilda ikki marta (bahorda va kuzda) amalga oshiriladi, yirik shaharlar atrofidagi tuproqdan sanoat toksikantlariga namuna esa davriy dastur boʻyicha ketma-ket tartibda bir yilda bir marta olinadi. Tuproq ifloslanishi monitoringi natijalari ish jurnalida qayd etiladi, uning asl nusxasi “Oʻzgidromet” markazining tegishli laboratoriyasida saqlanadi. Natijalar olingandan keyin bir sutka mobaynida har bir tahlil boʻyicha maʼlumotlar “Oʻzgidromet” markazining tegishli laboratoriyasi tomonidan Atrof tabiiy muhit monitoringi tizimining yagona geoaxborot maʼlumotlar bazasiga kiritiladi. Muayyan hududda tuproq ifloslanishi monitoringining umumlashtirilgan monitoringi har yarim yilda, hisobot oyidan keyingi oyning 5-sanasigacha tegishli hududiy boshqarma tomonidan “Oʻzgidromet” markaziga yuboriladi. “Oʻzgidromet” markazi har yarim yilda, hisobot oyidan keyingi oyning 10-sanasigacha tuproq ifloslanishi monitoringining umumlashtirilgan maʼlumotlarini qogʻozda va elektron shaklda Markazga yuboradi. Belgilangan normalardan yigirma baravar ortiq boʻlgan holat aniqlanganda, tahlillar natijalari darhol “Oʻzgidromet” markazining tegishli laboratoriyasi tomonidan Davlat ekologiya qoʻmitasi, Favqulodda vaziyatlar vazirligi va Sanepidqoʻmning hududiy organlariga tezkor tegishli choralar koʻrish uchun yuboriladi. 42. Fon monitoringi barcha biosfera qoʻriqxonalari hududida va Davlat ekologiya qoʻmitasi bilan kelishgan holda “Oʻzgidromet” markazi tomonidan belgilanadigan nuqtalarda atmosfera havosi, yer usti suvlari, tuproq, oʻsimliklar va yogʻingarchiliklarning ifloslanishi yuzasidan oʻtkaziladi. Atmosfera havosi namunalari sutkada kamida uch marta olinadi. Yer usti suvlari namunalari har oyda yoki asosiy gidrologik fazalarda olinadi. Atmosfera yogʻingarchiliklari namunalari ularning yogʻishiga qarab olinadi va har oyda “Oʻzgidromet” markaziga yetkaziladi. Tuproq va oʻsimliklar namunalari bir yilda bir marta avgust oyida olinadi. Barcha muhitlarda olingan namunalarning tahlil natijalari ish jurnallarida qayd etiladi, ularning asl nusxalari “Oʻzgidromet” markazining tegishli hududiy organlarida saqlanadi. Natijalar olingandan keyin bir sutka mobaynida har bir tahlil boʻyicha maʼlumotlar “Oʻzgidromet” markazining tegishli hududiy organi tomonidan Atrof tabiiy muhit monitoringi tizimining yagona geoaxborot maʼlumotlar bazasiga kiritiladi. Biosfera qoʻriqxonasi hududida fon monitoringining umumlashtirilgan maʼlumotlari har oyda, hisobot oyidan keyingi oyning 5-sanasigacha “Oʻzgidromet” markaziga yuboriladi. “Oʻzgidromet” markazi har chorakda, hisobot oyidan keyingi oyning 10-sanasigacha muayyan hududda monitoring obyektlarini kuzatishning mavjud va atrof-muhit holatini baholash maʼlumotlarini oʻz ichiga olgan fon monitoringining umumlashtirilgan maʼlumotlarini qogʻoz va elektron shaklda Markazga yuboradi. Kuzatish postida avtomatik stansiya mavjud boʻlgan taqdirda, atmosfera havosi ifloslanishining holati toʻgʻrisidagi maʼlumotlar real vaqt rejimida Atrof tabiiy muhit davlat monitoringi tizimining yagona geoaxborot maʼlumotlar bazasiga uzatiladi. 43. Asosiy kollektorlarning kollektor-drenaj suvlari sifat tarkibining monitoringi (keyingi oʻrinlarda kollektor-drenaj suvlari monitoringi deb ataladi) sizot suvlarning mineral tarkibi va choʻkish darajasini aniqlash uchun respublikaning asosiy kollektorlarida va meliorativ quduqlarida oʻtkaziladi. 44. Namunalarni olish nuqtasi kollektorlarning geografik va gidrologik xususiyatlaridan kelib chiqib, Davlat ekologiya qoʻmitasi bilan kelishgan holda Suv xoʻjaligi vazirligi tomonidan belgilanadi. Namunalarni olish va ularni tahlil qilish Suv xoʻjaligi vazirligining hududiy laboratoriyalari tomonidan: respublikaning asosiy kollektorlarida — har oyda; meliorativ quduqlarda — har yili amalga oshiriladi. Meliorativ quduqlarning kollektor-drenaj va sizot suvlari namunalarining tahliliy natijalari ish jurnalida rasmiylashtiriladi, uning asl nusxasi Suv xoʻjaligi vazirligining tegishli laboratoriyasida saqlanadi. 45. Natijalar olingandan keyin bir sutka mobaynida har bir tahlil boʻyicha maʼlumotlar Suv xoʻjaligi vazirligining tegishli laboratoriyasi tomonidan Atrof tabiiy muhit monitoringi tizimining yagona geoaxborot maʼlumotlar bazasiga kiritiladi. Muayyan hududda meliorativ quduqlarning kollektor-drenaj va sizot suvlari ifloslanishi monitoringining umumlashtirilgan maʼlumotlari har oyda, hisobot oyidan keyingi oyning 5-sanasigacha tegishli laboratoriya tomonidan Suv xoʻjaligi vazirligiga yuboriladi. Suv xoʻjaligi vazirligi har chorakda hisobot oyidan keyingi oyning 10-sanasigacha muayyan hududda monitoring obyektlarini kuzatish va atrof-muhit holati baholanishi maʼlumotlarini oʻz ichiga olgan meliorativ quduqlarning kollektor-drenaj va sizot suvlari ifloslanishi monitoringining umumlashtirilgan maʼlumotlarini qogʻoz va elektron shaklda Markazga yuboradi. 46. Belgilangan normalardan ikki baravar ortiq boʻlgan holat aniqlanganda, tahlillar natijalari darhol Suv xoʻjaligi vazirligining tegishli laboratoriyasi tomonidan Davlat ekologiya qoʻmitasi, Favqulodda vaziyatlar vazirligi va Sanepidqoʻmning hududiy organlariga hamda Suv xoʻjaligi vazirligining kollektorlar oqimidan pastda joylashgan hududiy organlariga tezkor tegishli choralar koʻrish uchun yuboriladi. 47. Yerning ifloslanish monitoringi Davlat ekologiya qoʻmitasi bilan kelishgan holda har yili Davergeodezkadastr tomonidan tasdiqlanadigan Sanoat obyektlarining zararli tashlamalari taʼsiriga duchor boʻlgan qishloq xoʻjaligi yerlarining ifloslanishi darajasini nazorat qilish dasturiga (keyingi oʻrinlarda Dastur deb ataladi) muvofiq qishloq xoʻjaligi yerlarining ifloslanish darajasini muntazam kuzatishlar tizimini ifoda etadi. 48. Yerlarning ifloslanish monitoringi Davergeodezkadastrning tegishli boʻlinmalari tomonidan amalga oshiriladi. 49. Qishloq xoʻjaligi yerlarining ifloslanish darajasini aniqlashda tuproqdagi chirindi miqdori, shuningdek, tuproq tarkibining oʻzgarishi, gipsliligi, begona oʻt bosganligi, shoʻrlanganligi, yerlarning pestitsidlar, ogʻir metallar, radionuklidlar va boshqa zaharli moddalar, sanoat, maishiy va boshqa chiqindilar bilan ifloslanganligi aniqlanadi. 50. Kuzatishlarning asosiy uchastkalari joylashgan joy, ularning soni va har bir asosiy uchastkada nazorat qilinadigan ifloslantiruvchi moddalar roʻyxati ifloslantiruvchi manbalar va ifloslangan yer maydonlari joylashishiga qarab Dasturda belgilanadi. 51. Asosiy uchastkalarda tuproq namunalari har yili yiliga 2-martda (bahorda va kuzda) olinadi. Tuproq namunalari tahlilining natijalari ish jurnalida rasmiylashtiriladi, uning asl nusxasi Davergeodezkadastrning tegishli laboratoriyasida saqlanadi. Natijalar olinganidan keyin bir sutka mobaynida ular Davergeodezkadastrning tegishli hududiy boʻlinmasi tomonidan Atrof tabiiy muhit monitoringi tizimining yagona geoaxborot maʼlumotlar bazasiga kiritiladi. Muayyan hududda yerlar ifloslanishi monitoringining umumlashtirilgan maʼlumotlari har yarim yilda, hisobot oyidan keyingi oyning 5-sanasigacha tegishli laboratoriya tomonidan Davergeodezkadastrga yuboriladi. Davergeodezkadastr har yarim yilda, hisobot oyidan keyingi oyning 10-sanasigacha yerlar ifloslanishi monitoringining umumlashtirilgan maʼlumotlarini qogʻoz va elektron shaklda Markazga yuboradi. Belgilangan normalardan oʻn baravar ortiq boʻlgan holatda aniqlanganda, tahlillar natijalari darhol Davergeodezkadastrning Tuproqshunoslik va agrokimyo ilmiy-tadqiqot instituti, Davlat ekologiya qoʻmitasi, Favqulodda vaziyatlar vazirligi va Sanepidqoʻmning hududiy organlariga tezkor tegishli choralar koʻrish uchun yuboriladi. 52. Yer osti suvlari ifloslanishining monitoringi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2017-yil 27-iyundagi 430-son qarori bilan tasdiqlangan Yer osti suvlarining davlat monitoringi toʻgʻrisidagi nizomda belgilangan tartibda ushbu Nizom talablari hisobga olingan holda, respublika hududida yer osti suvlari, shu jumladan mineral, termal va sanoat suvlarining sifat holatini muntazam kuzatish tizimini ifoda etadi. 53. Yer osti suvlari ifloslanishining monitoringi Davlat geologiya qoʻmitasining hududiy gidrogeologiya stansiyalari tomonidan amalga oshiriladi. 54. Namunalarni olish joyi, chuqurligi, davriyligi va tahlil qilish turlari Davlat geologiya qoʻmitasi bilan kelishilgan holda hududiy gidrogeologik stansiyalarning monitoringi natijalari asosida qoʻmita tomonidan ishlab chiqiladigan va tasdiqlanadigan Yer osti suvlari davlat monitoringini yuritish loyihasi bilan belgilanadi. 55. Yer osti suvlaridan olingan namunalarining tahlil natijalari ish jurnalida rasmiylashtiriladi, uning asl nusxasi Davlat geologiya qoʻmitasining tegishli hududiy gidrogeologiya stansiyalarida saqlanadi. Natijalar olingandan keyin bir sutka mobaynida har bir tahlil boʻyicha maʼlumotlar hududiy gidrogeologiya stansiyasi tomonidan Atrof tabiiy muhit monitoringi tizimining yagona geoaxborot maʼlumotlar bazasiga kiritiladi. Muayyan hududda yer osti suvlari ifloslanishi monitoringining umumlashtirilgan maʼlumotlari har chorakda, hisobot oyidan keyingi oyning 5-sanasigacha hududiy gidrogeologiya stansiyalari tomonidan Davlat geologiya qoʻmitasiga yuboriladi. Davlat geologiya qoʻmitasi har chorakda, hisobot oyidan keyingi oyning 10-sanasigacha muayyan hududda monitoring obyektlarini kuzatish va atrof-muhitning tegishli komponenti holatini baholash maʼlumotlarini oʻz ichiga olgan yer osti suvlari ifloslanishi monitoringining umumlashtirilgan maʼlumotlarini qogʻoz va elektron shaklda Markazga yuboradi. Belgilangan normalardan besh baravar ortiq boʻlgan holat aniqlanganda, tahlillar natijalari darhol Davlat geologiya qoʻmitasining hududiy gidrogeologiya stansiyalari tomonidan Davlat ekologiya qoʻmitasi, Favqulodda vaziyatlar vazirligi va Sanepidqoʻmning hududiy organlariga tezkor tegishli choralar koʻrish uchun yuboriladi. 56. Xavfli geologik jarayonlar monitoringi oʻzida davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlarini, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarini va boshqa tashkilotlarni, shuningdek, yuridik va jismoniy shaxslarni Oʻzbekiston Respublikasi hududida tabiiy va xoʻjalik faoliyati natijasida yuzaga keladigan xavfli ekzogen geologik jarayonlarning paydo boʻlishi mumkin boʻlgan halokatli koʻrinishlaridan ogohlantirish (koʻchkilar, koʻchishlar, choʻkishlar, suffoziyalar, karstlar) (keyingi oʻrinlarda xavfli geologik jarayonlar deb ataladi), aholini xabardor qilish, aholi punktlari va boshqa obyektlarni ushbu jarayonlar taʼsiridan himoya qilish boʻyicha qarorlar qabul qilish va tadbirlarni amalga oshirish uchun ushbu jarayonlarning hosil boʻlishi va rivojlanishi, shuningdek, prognozlashtirish uchun tizimli kuzatishni ifoda etadi. 57. Xavfli geologik jarayonlar monitoringi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Xavfli geologik jarayonlarni kuzatish davlat xizmati faoliyatini takomillashtirish toʻgʻrisida” 2017-yil 13-noyabrdagi 909-son qarori bilan tasdiqlangan tartibda, ushbu Nizomda belgilangan xususiyatlar hisobga olingan holda Davlat geologiya qoʻmitasi huzuridagi Oʻzbekiston Respublikasi xavfli geologik jarayonlarni kuzatish davlat xizmati (keyingi oʻrinlarda Davlat kuzatish xizmati deb ataladi) tomonidan oʻtkaziladi. 58. Xavfli geologik jarayonlarni kuzatish uchastkalari va ularning davriyligi Davlat ekologiya qoʻmitasi bilan kelishgan holda Davlat kuzatish xizmati tomonidan belgilanadi. 59. Xavfli geologik jarayonlar monitoringi natijalari dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi va uning asl nusxasi tegishli hududiy kuzatish stansiyasida saqlanadi. Kuzatishlar natijalari olingandan keyin bir sutka mobaynida ularning maʼlumotlari tegishli hududiy kuzatish stansiyalari tomonidan Atrof tabiiy muhit monitoringi tizimining yagona geoaxborot maʼlumotlar bazasiga kiritiladi. Muayyan hududda xavfli geologik jarayonlar monitoringining umumlashtirilgan maʼlumotlari har chorakda, hisobot oyidan keyingi oyning 5-sanasigacha qogʻoz shaklida Davlat geologiya qoʻmitasiga yuboriladi. Davlat geologiya qoʻmitasi har chorakda, hisobot oyidan keyingi oyning 10-sanasigacha muayyan hududda monitoring obyektlarini kuzatishlar va atrof-muhitning tegishli komponentlari holatini baholash maʼlumotlarini oʻz ichiga olgan xavfli geologik jarayonlar monitoringining umumlashtirilgan maʼlumotlarini qogʻoz va elektron shaklda Markazga yuboradi. Tabiiy va xalq xoʻjaligi obyektlariga, shuningdek, aholiga xavf tugʻdiruvchi xavfli geologik jarayonlar yuzaga kelishi belgilari aniqlanganda, olib borilgan kuzatishlar maʼlumotlari darhol tegishli hududiy kuzatish stansiyasi tomonidan Davlat ekologiya qoʻmitasi va Favqulodda vaziyatlar vazirligining tegishli organlariga tezkor tegishli choralar koʻrish uchun yuboriladi. 60. Atrof tabiiy muhitning sanitariya-gigiyenik monitoringi Oʻzbekiston Respublikasi Bosh davlat sanitariya vrachi tomonidan tasdiqlanadigan nuqtalarda (joylarda) atmosfera havosi va suv havzalari suvlarining namunalarini olish va sanitariya normalari, qoidalari va gigiyenik normativlarga muvofiqlik yuzasidan laboratoriya-instrumental tadqiqotlar natijalarini tahlil qilish yoʻli bilan Sanepidqoʻm hududiy organlari tomonidan amalga oshiriladi. 61. Atmosfera havosining sanitariya-gigiyenik monitoringi mavjud va yangi qurilayotgan aholi punktlarining seliteb hududida: sanoat korxonalarining sanitariya-himoya zonalarida; transport intensiv harakatlanadigan asosiy magistrallar, chorrahalar va tumanlarda; avtomagistrallarga tutashib ketgan turar joy tumanlarida amalga oshiriladi. Tegishli hududiy bosh davlat sanitariya vrachlari tomonidan kelgusi kalendar yilga tasdiqlanadigan atmosfera havosini tekshirishning reja-jadvallari har yili 25-dekabrgacha ishlab chiqiladi. Atmosfera havosi namunalarini olish, ularning natijalarini tahlil qilish va rasmiylashtirish tartibi atmosfera havosida u yoki bu koʻrsatkichlarni aniqlash boʻyicha tasdiqlangan metodikalar va yoʻriqnomalarga muvofiq amalga oshiriladi va hisobga olish-hisobot hujjatlarining tasdiqlangan shakllariga muvofiq roʻyxatdan oʻtkaziladi. Sanitariya-epidemiologik monitoring maʼlumotlar bankini shakllantirish tuman darajasida boshlanadi. Atmosfera havosi ifloslanishi monitoringining natijalari bayonnoma bilan rasmiylashtiriladi, uning asl nusxasi Sanepidqoʻmning tegishli hududiy organida saqlanadi. Tahlillar natijalari olingandan keyin bir sutka mobaynida ularning natijalari Atrof tabiiy muhit monitoringi tizimining yagona geoaxborot maʼlumotlar bazasiga kiritiladi. Muayyan hududda atmosfera havosi ifloslanishi monitoringining umumlashtirilgan maʼlumotlari har oyda, hisobot oyidan keyingi oyning 5-sanasigacha qogʻoz va elektron shaklda Sanepidqoʻm markaziy apparatiga yuboriladi. Sanepidqoʻm markaziy apparati har chorakda, hisobot oyidan keyingi oyning 10-sanasigacha atmosfera havosi monitoringining umumlashtirilgan maʼlumotlarini qogʻoz va elektron shaklda Markazga yuboradi. 62. Xoʻjalik-ichimlik suv taʼminoti va rekreatsion foydalanish manbalari hisoblangan ochiq suv havzalari suv havzalari suvining sanitariya-gigiyenik monitoringi obyekti hisoblanadi. 63. Suv havzalari suvining sanitariya-gigiyenik monitoringining davriyligi sanitariya-epidemiologik vaziyat bilan belgilanadi va aholi punktida oʻtkaziladigan sanitariya tadbirlari bilan oʻzaro bogʻliqdir. Tegishli hududiy bosh davlat sanitariya vrachlari tomonidan kelgusi kalendar yilga tasdiqlanadigan suv havzalarini tekshirishning reja-jadvallari har yili 25-dekabrgacha ishlab chiqiladi. Bunda aprel — oktabr oylarida suvdan ommaviy foydalaniladigan joylarda mikrobiologik koʻrsatkichlar boʻyicha suv havzalari suvining namunalari 7 — 10 kunda kamida bir marta va qisqa sanitariya-gigiyenik tahlili uchun oyiga kamida 4-marta olinadi. Suv havzalarida patogen mikroflora va entreviruslar boʻyicha suv havzalari suvining namunalarini har 10 kunda olish nazarda tutiladi. Qolgan davrda namunalar tegishli suv havzasidagi gidrologik vaziyatlardan (suv borligidan) kelib chiqib olinadi. 64. Suv havzalari suvidan namunalar olish, tahlil qilish va ularning natijalarini rasmiylashtirish tartibi suv havzalari suvidagi u yoki bu koʻrsatkichlarni aniqlash boʻyicha tasdiqlangan metodikalar va yoʻriqnomalarga muvofiq amalga oshiriladi va hisobga olish — hisobot hujjatlarining tasdiqlangan shakllariga muvofiq roʻyxatdan oʻtkaziladi. Tuman darajasida kimyoviy va bakteriologik tekshirishlar qisqartirilgan sxema boʻyicha amalga oshiriladi, shundan keyin suv havzalarining sanitariya-epidemiologiya holatini kuzatish natijalari tahlil qilinadi va maʼlumotlarining ishonchliligi baholanadi, sanitariya-epidemiologiya monitoring natijalari umumlashtiriladi, kuzatish obyekti holati baholanadi va yomonlashish sabablari aniqlanadi. Sanitariya-epidemiologiya monitoringining maʼlumotlar bankini shakllantirish tuman darajasida boshlanadi. Viloyat va respublika darajalarida kimyoviy va bakteriologik tadqiqotlar kompleks tarzda (toʻliq dastur boʻyicha) amalga oshiriladi. 65. Suv havzalarining suv ifloslanish darajasi boʻyicha suv obyektlarining gigiyenik klassifikatsiyasiga muvofiq umumlashtirilgan holda baholanadi. Suv obyektining sanitariya holati tuman darajasidan boshlab 4 ta: organoleptik, toksikologik, umumiy sanitariya va bakteriologik koʻrsatkichlar boʻyicha baholanadi. Suv havzalari suvining sifatini kompleks gigiyenik baholash uchun aholining suvdan foydalanishining sanitariya holati va sharoitlari tavsifi boʻyicha barcha mavjud materiallardan foydalaniladi, sanitariya vaziyati — suvdan foydalanish punktlarining joylashishi va xususiyati, oqova suvlar tushish joylari, suv havzalari uchastkalarining ifloslanish turlari va boshqalar koʻrsatilgan holda xarita-sxemalar tuziladi. Xarita-sxemaga ifloslanish darajasi boʻyicha suv obyektlari klassifikatsiyasi natijalari ham tushiriladi. 66. Suv havzalari suvining sanitariya-gigiyenik monitoringi natijalari bayonnoma bilan rasmiylashtiriladi, uning asl nusxasi Sanepidqoʻmning tegishli hududiy organida saqlanadi. Tahlillar natijalari olingandan keyin bir sutka mobaynida ularning natijalari Sanepidqoʻmning hududiy organi tomonidan Atrof tabiiy muhit monitoringi tizimining yagona geoaxborot maʼlumotlar bazasiga kiritiladi. Muayyan hududda suv havzalari suvining sanitariya-gigiyenik monitoringining umumlashtirilgan maʼlumotlari, shuningdek, tegishli xarita-sxemalar har oyda, hisobot oyidan keyingi oyning 5-kunigacha qogʻoz shaklida Sanepidqoʻm markaziy apparatiga yuboriladi. Sanepidqoʻm markaziy apparati har chorakda hisobot oyidan keyingi oyning 10-kunigacha suv havzalari suvining sanitariya-gigiyenik monitoringining umumlashtirilgan maʼlumotlarini Markazga yuboradi. 67. Faoliyati atrof tabiiy muhitning yomonlashishiga olib keladigan yoki olib kelishi mumkin boʻlgan atrof-muhitga taʼsiri xavfi yuqori va oʻrtacha boʻlgan xoʻjalik yurituvchi subyektlar tomonidan atrof tabiiy muhitning idoraviy monitoringi majburiy tartibda amalga oshiriladi. Atrof tabiiy muhitning ishlab chiqarish monitoringi atrof tabiiy muhitning davlat monitoringi bilan qamrab olinmagan obyektlarda (manbalarda) oʻtkaziladi va ifloslantirish manbalarida, shuningdek, ularga tutashib ketgan aholi punktlarida ifloslantiruvchi moddalarni chiqarish (tashlash) hajmlarini muntazam kuzatishni ifoda etadi. 68. Ushbu Nizomning 67-bandida koʻrsatilgan xoʻjalik yurituvchi subyektlarning axborot-tahlil boʻlinmalari (xizmatlari): maʼmuriy-hududiy tuzilma doirasida barcha maxsus vakolatli davlat organlari bilan oʻzaro axborot hamkorligini tashkil etadi; xoʻjalik faoliyati uchun ajratilgan hudud doirasida tabiiy muhit, tabiiy resurslar toʻgʻrisida axborotni toʻplaydi, qayta ishlaydi, maʼlumotlarni tahlil qiladi va axborot tayyorlaydi; xoʻjalik faoliyati uchun ajratilgan hudud doirasida tabiiy muhit komponentlari oʻzgarishlarini prognozlashtiradi va ekologik ofat zonalari, favqulodda ekologik vaziyatlar yuzaga kelishining, shuningdek, tabiiy muhit salbiy oʻzgarishlarining oldini olish boʻyicha tadbirlarni axborot bilan taʼminlaydi; ifloslantirish manbalarida, shuningdek, ularga tutash boʻlgan aholi punktlarida Davlat ekologiya qoʻmitasi va “Oʻzgidromet” markazi bilan kelishgan holda, ifloslantiruvchi moddalarni chiqarish (tashlash)ni hisobga olish boʻyicha avtomatik stansiyalarni oʻrnatishni nazarda tutuvchi dasturlarni ishlab chiqadi, tasdiqlaydi va amalga oshiradi. 69. Atrof tabiiy muhitning ishlab chiqarish monitoringi doirasida olingan namunalar akkreditatsiya qilingan yoki texnik jihatdan malakaliligi maʼqullangan laboratoriyalarda sinovdan oʻtkaziladi. Ifloslashtirish manbalarida, shuningdek, ifloslantirish manbaiga tutash boʻlgan aholi punktlarida ifloslantiruvchi moddalarni chiqarish (tashlash)ni hisobga olish boʻyicha avtomatik stansiyalar majburiy tartibda Atrof tabiiy muhit monitoringi tizimining yagona geoaxborot maʼlumotlar bazasiga ulanadi. 70. Xoʻjalik yurituvchi subyektlarning atrof tabiiy muhitning ishlab chiqarish monitoringini amalga oshiruvchi axborot-tahlil boʻlinmalari (xizmatlari) har yili, hisobot yilidan keyingi yilning 1-martidan kechiktirmasdan, Davlat ekologiya qoʻmitasining hududiy organlariga ishlab chiqarish monitoringi natijalarini yuboradi. Davlat ekologiya qoʻmitasining hududiy organlari maʼmuriy-hududiy tuzilma doirasida tabiiy muhit holati toʻgʻrisida umumlashtirilgan maʼlumotlarni, maʼruzalarni (hisobotlarni) Markazga yuboradi. Belgilangan normalardan besh baravar ortiq boʻlgan holat aniqlanganda, xoʻjalik yurituvchi subyektlar Davlat ekologiya qoʻmitasi, Favqulodda vaziyatlar vazirligi va Sanepidqoʻmning hududiy organlariga operativ (tezkor) maʼlumotnomalarni yuboradi va bir vaqtning oʻzida chiqindilar (tashlamalar) ortishining sabablarini aniqlab, bartaraf etilguncha xoʻjalik yurituvchi subyektning ishlab chiqarish faoliyatini pasaytirilishi yoki toʻxtatib turilishini taʼminlaydilar. Xoʻjalik yurituvchi subyektlarning mansabdor shaxslari xoʻjalik yurituvchi subyektlarning ishlab chiqarish faoliyati oʻz vaqtida pasaytirilishi yoki toʻxtatib turilishi uchun shaxsan javob beradilar. 71. Atrof tabiiy muhit monitoringining umumlashtirilgan maʼlumotlari har yili 1-maygacha Markaz tomonidan Davlat ekologiya qoʻmitasiga qogʻoz shaklida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga yuborish uchun taqdim etiladi. Ushbu axborot Markaz tomonidan davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlariga, mahalliy davlat hokimiyati organlariga, yuridik shaxslarga belgilangan tartibda taqdim etilishi mumkin va tabiiy resurslardan oqilona foydalanish, atrof-muhitni muhofaza qilish davlat dasturlari loyihalarini, ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishning prognozlari va dasturlarini tayyorlashda hisobga olinishi kerak, shuningdek, atrof tabiiy muhitning holati toʻgʻrisida fuqarolarni xabardor qilishda va uni muhofaza qilish chora-tadbirlarida, boshqa maqsadlarda undan foydalanish zarur. 72. Atrof tabiiy muhit monitoringi maʼlumotlari asosida: Davlat ekologiya qoʻmitasi har uch yilda Oʻzbekiston Respublikasida atrof tabiiy muhit holati va tabiiy resurslardan foydalanish toʻgʻrisidagi milliy maʼruzaning; Markaz har yili 15-maygacha atrof tabiiy muhit holati toʻgʻrisida byulletenning tayyorlanishini va nashr etilishini taʼminlaydi. 73. Atrof tabiiy muhit monitoringi tizimining yagona geoaxborot maʼlumotlar bazasida jamlangan maʼlumotlar asosida Oʻzbekiston Respublikasining elektron ekologik xaritasi tuziladi va Internet tarmogʻida Davlat ekologiya qoʻmitasining rasmiy saytida foydalanish uchun ochiq holda joylashtiriladi. 74. Atrof tabiiy muhitning davlat monitoringi tizimini yuritish ishlari Oʻzbekiston Respublikasi davlat budjetidan moliyalashtiriladigan vazirliklar va idoralar tomonidan ularga kalendar yilga ajratiladigan umumiy budjet mablagʻlari doirasida amalga oshiriladi. Ishlab chiqarish monitoringi xoʻjalik yurituvchi subyektlarning oʻz mablagʻlari hisobidan moliyalashtiriladi. Atrof tabiiy muhit monitoringi boʻyicha davlatlararo va xalqaro dasturlar Oʻzbekiston Respublikasining boshqa davlat va xalqaro tashkilotlar bilan tuziladigan bitimlari va shartnomalarida belgilanadigan tartibda va shartlarda moliyalashtiriladi. Bosqichlar Subyektlar Tadbirlar Ijro muddati 1-bosqich Davlat ekologiya qoʻmitasining hududiy organlari 1. Atmosfera havosining ifloslanish manbalaridan namuna olish va tahlil qilish. har oy 2. Oqova suvlar, yer usti suvlari (oqova suvlar tashlash manbalari joylashgan hududlarda) va yer osti suvlari (aniqlangan va potensial ifloslantiruvchi manbalar joylashgan hududlarda) namunalarini olish va tahlil qilish. har chorak 3. Tuproqni potensial ifloslantiruvchi manbalari joylashgan hududlarda tuproq namunalarini olish va tahlil qilish. yiliga ikki marta 4. Idoraviy mansub hududlarda yovvoyi oʻsimliklar monitoringi. har yili 5. Idoraviy mansub hududlarda yovvoyi hayvonlar va ularning yashash muhiti monitoringi. har yili “Oʻzgidromet” markazi 1. Avtomatik stansiyalar yordamida atmosfera havosi sifatining nazorati onlayn-rejimda 2. Respublikaning asosiy suv oqimlarida yer usti suvlari namunalarini olish va tahlil qilish har oy 3. Tuproq namunalarini olish va tahlil qilish. yiliga ikki marta 4. Yirik shaharlar atrofidagi tuproqdan sanoat toksikantlariga namuna olish va tahlil qilish har yili 5. Fon monitoringi oʻtkazilganda: har oy atmosfera havosi; sutkasida kamida uch marta yer usti suvlari; har oy atmosfera yogʻingarchiliklari; yogʻinlar yogʻishiga qarab tuproq va oʻsimliklardan namunalarini olish va tahlil qilish. har yili Suv xoʻjaligi vazirligi Quyidagi obyektlarda suv namunalarini olish va tahlil qilish: respublikaning asosiy kollektorlari; har oy meliorativ quduqlar. har yili Davergeodezkadastr 1. Qishloq xoʻjaligi yerlari tuprogʻidan namuna olish va tahlil qilish. yiliga ikki marta 2. Tabiiy yaylovlar oʻsimliklari monitoringi. har yili Davlat geologiya qoʻmitasi 1. Yer osti suvlari namunalarini olish va tahlil qilish. 2. Xavfli geologik jarayonlar monitoringi. monitoring dasturiga binoan Sanepidqoʻm 1. Aholi punktlarining seliteb hududida, sanoat korxonalarining sanitariya-himoya zonalarida, transport intensiv harakatlanadigan asosiy magistrallar, chorrahalar va tumanlarda, avtomagistrallarga tutashib ketgan turar joy tumanlarida atmosfera havosi namunalarini olish va tahlil qilish. monitoring dasturiga binoan 2. Xoʻjalik-ichimlik suv taʼminoti va rekreatsion foydalanish manbalari hisoblangan ochiq suv havzalari suvidan namunalar olish va tahlil qilish. monitoring dasturiga binoan Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi Yer fondi va idoraviy mansub obyektlardagi oʻsimlik va hayvonot dunyosi monitoringi. har yili Xoʻjalik yurituvchi subyektlar Xoʻjalik yurituvchi subyektlarning ifloslanish manbalarida namunalar olish va tahlil qilish. monitoring dasturiga binoan “Aydar-Arnasoy koʻllar tizimi” MChJ, “Moʻynoq akvasanoat” DUK Tasarrufidagi koʻllarda hayvonot dunyosi monitoringi. har yili 2-bosqich Davlat ekologiya qoʻmitasining hududiy organlari 1. Olingan natijalar maʼlumotlarini atrof-muhit ifloslanishi manbalari monitoringi tizimining maʼlumotlar bazasiga kiritish. sutka mobaynida 2. Oʻsimlik va hayvonot dunyosi monitoringi natijalarini atrof-muhit monitoringi tizimining maʼlumotlar bazasiga kiritish. 30 sutka mobaynida “Oʻzgidromet” markazi Atmosfera havosi, yer usti suvlari holati va fon monitoringi maʼlumotlarini atrof-muhit monitoringi tizimining maʼlumotlar bazasiga kiritish. sutka mobaynida Suv xoʻjaligi vazirligi Olingan suv namunalari natijalari boʻyicha maʼlumotlarni atrof-muhit monitoringi tizimining maʼlumotlar bazasiga kiritish. sutka mobaynida Davergeodezkadastr 1. Olingan tuproq namunalari natijalari boʻyicha maʼlumotlarni atrof-muhit monitoringi tizimining maʼlumotlar bazasiga kiritish. sutka mobaynida 2. Oʻsimlik dunyosi monitoringi natijalarini atrof-muhit monitoringi tizimining maʼlumotlar bazasiga kiritish. 30 sutka mobaynida Davlat geologiya qoʻmitasi Olingan suv namunalari natijalari boʻyicha va xavfli geologik jarayonlar boʻyicha maʼlumotlarni atrof-muhit monitoringi tizimining maʼlumotlar bazasiga kiritish. sutka mobaynida Sanepidqoʻm Atmosfera havosidan va suv havzalari suvidan olingan namunalar natijalari boʻyicha maʼlumotlarni atrof-muhit monitoringi tizimining maʼlumotlar bazasiga kiritish. sutka mobaynida Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi Oʻsimlik va hayvonot dunyosi monitoringi natijalarini atrof-muhit monitoringi tizimining maʼlumotlar bazasiga kiritish. 30 sutka mobaynida Xoʻjalik yurituvchi subyektlar Atrof-muhit holati boʻyicha olib borilayotgan kuzatuvlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni Davlat ekologiya qoʻmitasining hududiy organlariga yuborish. har yili 1-martgacha “Aydar-Arnasoy koʻllar tizimi” MChJ, “Moʻynoq akvasanoat” DUK Hayvonot dunyosi monitoringi natijalarini atrof-muhit monitoringi tizimining maʼlumotlar bazasiga kiritish. 30 sutka mobaynida 3-bosqich Davlat ekologiya qoʻmitasining hududiy organlari 1. Atrof-muhit ifloslanishi manbalari monitoringining umumlashtirilgan maʼlumotlarini Markazga yuborish. har chorak 2. Oʻsimlik va hayvonot dunyosi monitoringining umumlashtirilgan maʼlumotlarini atrof-muhit monitoringi tizimining maʼlumotlar bazasiga kiritish uchun Markazga yuborish. har yili 10-fevralgacha “Oʻzgidromet” markazi 1. Atmosfera havosi, yer usti suvlari ifloslanishi monitori?gi hamda fo? mo?itoringi boʻyicha umumlashtirilgan maʼlumotlarni Davlat ekologiya qoʻmitasiga yuborish. har chorak 2. Tuproq ifloslanishi toʻgʻrisida umumlashtirilgan maʼlumotlarni Davlat ekologiya qoʻmitasiga yuborish. yarim yilda bir marta Suv xoʻjaligi vazirligi Muayyan hududda kollektor-drenaj suvlarining ifloslanishi monitoringi va atrof-muhit holatini baholash boʻyicha umumlashtirilgan maʼlumotlarni Davlat ekologiya qoʻmitasiga yuborish. har chorakda Davergeodezkadastr 1. Yerlar ifloslanishi monitoringining umumlashtirilgan maʼlumotlarini Davlat ekologiya qoʻmitasiga yuborish. yarim yilda bir marta 2. Ishonib topshirilgan hududdagi oʻsimlik dunyosi monitoringining umumlashtirilgan maʼlumotlarini Markazga yuborish. har yili 10-fevralgacha Davlat geologiya qoʻmitasi 1. Yer osti suvlari ifloslanishi monitoringining umumlashtirilgan maʼlumotlarini Davlat ekologiya qoʻmitasiga yuborish. har chorakda 2. Xavfli geologik jarayonlar monitoringining umumlashtirilgan maʼlumotlarini Davlat ekologiya qoʻmitasiga yuborish. har chorakda Sanepidqoʻm Atmosfera havosi ifloslanishi monitoringi va sanitariya-gigiyena monitoringining umumlashtirilgan maʼlumotlarini Davlat ekologiya qoʻmitasiga yuborish. har chorakda Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi Oʻsimlik va hayvonot dunyosi monitoringining umumlashtirilgan maʼlumotlarini Davlat ekologiya qoʻmitasiga yuborish. har chorakda “Aydar-Arnasoy koʻllar tizimi” MChJ, “Moʻynoq akvasanoat” DUK Ishonib topshirilgan hududdagi hayvonot dunyosi monitoringining umumlashtirilgan maʼlumotlarini Markazga yuborish. har yili 15-fevralgacha 4-bosqich Davlat ekologiya qoʻmitasi Atrof tabiiy muhit monitoringining umumlashtirilgan maʼlumotlarini Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga (qogʻoz shaklida) yuborish. har yili 1-maygacha 5-bosqich Davlat ekologiya qoʻmitasi Oʻzbekiston Respublikasida atrof tabiiy muhitning holati va tabiiy resurslardan foydalanish toʻgʻrisida milliy maʼruzani tayyorlash va nashr etish. har yili 15-maygacha 1. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasida atrof tabiiy muhitning davlat monitoringi toʻgʻrisidagi Nizomni tasdiqlash haqida” 2002-yil 3-apreldagi 111-son qarori (Oʻzbekiston Respublikasi QT, 2002-y., 4-son, 19-modda). 2. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Yer resurslari, geodeziya, kartografiya va davlat kadastri davlat qoʻmitasi faoliyatini tashkil etish toʻgʻrisida” 2004-yil 19-oktabrdagi 483-son qaroriga (Oʻzbekiston Respublikasi QT, 2004-y., 10-son, 97-modda) 7-ilovaning 7-bandi. 3. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga oʻzgartirishlar kiritish toʻgʻrisida” 2017-yil 14-noyabrdagi 915-son qaroriga (Oʻzbekiston Respublikasi QT, 2017-y., 11-son, 261-modda) 1-ilovaning 14-bandi. 4. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida” 2018-yil 7-dekabrdagi 995-son qaroriga (Oʻzbekiston Respublikasi QT, 2018-y., 12-son, 299-modda) 1-ilovaning 23-bandi.