OYNA ISHLAB CHIQARISH XODIMLARI UCHUN MEHNATNI MUHOFAZA QILISH qoidalarini TASDIQLASH HAQIDA
(order, 2025-12-10)

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 12-iyuldagi 267-son “Mehnatni muhofaza qilishga doir meʼyoriy hujjatlarni qayta koʻrib chiqish va ishlab chiqish toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining qarorlari toʻplami, 2000-y., 7-son, 39-modda) va 2010-yil 20-iyuldagi 153-son “Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha normativ-huquqiy bazani yanada takomillashtirish toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2010-y., 28-29-son, 234-modda) qarorlariga muvofiq buyuraman: 1. Oyna ishlab chiqarish xodimlari uchun mehnatni muhofaza qilish qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kundan boshlab oʻn kun oʻtgandan keyin kuchga kiradi. Mazkur Qoidalar oyna ishlab chiqarish xodimlari uchun mehnatni muhofaza qilish tartibini belgilaydi. 1. Mazkur Qoidalar oyna ishlab chiqaruvchi tashkilotlarga (keyingi oʻrinlarda tashkilotlar deb yuritiladi) taalluqlidir. 2. Mazkur Qoidalar ishlab chiqarish binolari va inshootlarini loyihalash, qurish va qayta qurishda, sexlarni texnik jihozlash va qayta jihozlashda, texnologik jarayonlar hamda uskunalardan foydalanishda hisobga olinishi lozim. 3. Mazkur Qoidalar texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar, shaharsozlik normalari va qoidalari, sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari talablari bajarilishi shart ekanligini istisno etmaydi. 4. Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilishga doir qonunlar va boshqa normativ-huquqiy hujjatlarga rioya etilishi ustidan davlat nazorati bunga maxsus vakolat berilgan davlat organlari tomonidan, jamoatchilik nazorati esa mehnat jamoalari va kasaba uyushmasi tashkilotlari tomonidan saylanadigan mehnatni muhofaza qilish boʻyicha vakillar tomonidan amalga oshiriladi. 7. Tashkilotlarda quyidagi asosiy hujjatlar ishlab chiqiladi (tasdiqlanadi) va yuritiladi: mehnat sharoitlari va mehnatni muhofaza qilish ishlarini yaxshilash, sanitariya-sogʻlomlashtirish chora-tadbirlari boʻyicha boʻlimni oʻz ichiga olgan jamoaviy shartnoma; tasdiqlangan mehnat sharoitlarini baholash va ish oʻrinlarini attestatsiya qilish uslubiga muvofiq ish oʻrinlarini attestatsiya qilish kartalari; mehnatni muhofaza qilish xizmatining choraklik ish rejalari; ishchilar va muhandis-texnik xodimlarni oʻqitish, yoʻl-yoʻriq berish va bilimlarini sinovdan oʻtkazish dasturlari; mehnatni muhofaza qilish boʻyicha maʼmuriy-jamoatchilik nazoratini yuritish jurnali (uch bosqichli nazorat); xodimlar bilan yongʻinga qarshi yoʻl-yoʻriq berish va yongʻin-texnikaviy minimum mashgʻulotlarini oʻtkazish dasturi; har bir kasb va ish turlari boʻyicha mehnatni muhofaza qilish yoʻriqnomalari. 8. Oʻzbekiston Respublikasi “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Qonunining 12-moddasiga muvofiq, ishlab chiqarish faoliyatini amalga oshiruvchi, xodimlarining soni ellik kishi va undan ortiq boʻlgan har bir tashkilotda mehnatni muhofaza qilish talablariga rioya etilishini taʼminlash, ularning bajarilishi ustidan nazoratni amalga oshirish maqsadida mehnatni muhofaza qilish xizmati tashkil etiladi yoki mehnatni muhofaza qilish boʻyicha tegishli tayyorgarlikka ega boʻlgan mutaxassis lavozimi joriy etiladi. Ellikta va undan ortiq transport vositasi mavjud boʻlgan tashkilotda yoʻl harakati xavfsizligi xizmati ham tashkil etiladi yoki yoʻl harakati xavfsizligi boʻyicha mutaxassis lavozimi joriy etiladi. Xodimlarining soni ellik nafardan kam boʻlgan tashkilotda mehnatni muhofaza qilish xizmatini tashkil etish yoki mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassis lavozimini joriy etish toʻgʻrisidagi qaror ish beruvchi tomonidan mazkur tashkilot faoliyatining oʻziga xos xususiyati hisobga olingan holda qabul qilinadi. 9. Mehnatni muhofaza qilish xizmati va yoʻl harakati xavfsizligi xizmati tashkilotning mustaqil tarkibiy boʻlinmalari boʻlib, ular bevosita tashkilot rahbariga boʻysunadi. 10. Mehnatni muhofaza qilish xizmatining mutaxassislari lavozim yoʻriqnomasiga binoan ularning majburiyatlariga kiritilmagan boshqa ishlarni bajarishga jalb qilinishi mumkin emas. 11. Tashkilotlarda mehnat faoliyati bilan bogʻliq ravishda sodir boʻlgan baxtsiz hodisalar va boshqa jarohatlanishlarni tekshirish va hisobini yuritish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 6-iyundagi 286-son qarori bilan tasdiqlangan Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni va xodimlar salomatligining mehnat vazifalarini bajarish bilan bogʻliq boshqa xil zararlanishini tekshirish va hisobga olish toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq amalga oshirilishi lozim. 12. Tashkilot xodimlari oʻz kasblari va ish turlari boʻyicha belgilangan tartibda oʻqishlari, ularning bilimlarini sinovdan oʻtkazilishi va ularga yoʻl-yoʻriq berilishi kerak. 14. Ishlarni texnologik reglament boʻyicha xavfsiz yuritish yoʻriqnomalari ishlab chiqiladi va xodimlar hamda ish joylarini shu yoʻriqnomalar bilan taʼminlash tashkilot rahbariyati zimmasiga yuklatiladi. 15. Tashkilotlar GOST 17.2.3.02-78 boʻyicha xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari, ularning tavsifi, yuzaga kelish manbalari, xodimlarga taʼsir qilish xususiyatlari va salomatlik uchun xavflilik darajasi va kelgusidagi oqibatlari toʻgʻrisida toʻliq va xolisona maʼlumotga ega boʻlishi lozim. 16. Ish joylaridagi ishlab chiqarish muhiti hamda mehnat jarayonining xavfli va zararli omillari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar ishlab chiqarish muhitining fizik, kimyoviy, radiologik, mikrobiologik va mikroiqlim oʻlchovi natijalari, shuningdek mehnatning ogʻir sharoitlari attestatsiya qilish orqali belgilanishi lozim. 17. Yangi zararli moddalar paydo boʻlishiga yoki xavfli va zararli omillar yoʻqolishiga olib keladigan texnologik jarayonlar oʻzgarishlarida yoki yangi ishlab chiqarish uskunalarini joriy qilishda xavfli va zararli omillar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarga tegishli oʻzgartirishlar kiritilishi lozim. 18. Xodimlarni xavfli va zararli ishlab chiqarish muhiti omillaridan himoya qilish belgilangan standartlar va meʼyorlar talablariga mos jamoaviy va shaxsiy himoya vositalaridan foydalanish orqali taʼminlanishi lozim. 19. Jamoaviy himoya qilish vositalariga quyidagilar kiradi: ishlab chiqarish xonalari va ish joylarining havo muhitini meʼyorlashtirish vositalari (shamollatish va havo tozalash, isitish, havo haroratini, namligini bir xil meʼyorda saqlash va boshqalar); ishlab chiqarish xonalari va ish joylarining yorugʻligini normallashtirish vositalari (yoritish asboblari, yorugʻlikdan himoya qilish moslamalari va boshqalar); shovqindan, tebranishdan, elektr va statik toklar urishidan hamda uskunalar yuzasini yuqori darajadagi haroratdan himoya qilish vositalari; mexanik va kimyoviy omillarning taʼsiridan himoya qilish vositalari. 20. Jamoaviy himoya vositalari xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari xonadagi barcha xodimlarga taʼsir qilganda qoʻllanishi shart va tashkilotni qurish yoki rekonstruksiya qilish loyihalariga kiritilishi lozim. 21. Jamoaviy himoya vositalari xavfli va zararli ishlab chiqarish omillarini ruxsat etilgan miqdorgacha kamaytirish imkonini bermagan hollarda shaxsiy himoya vositalari qoʻllanishi lozim. Bunday hollarda shaxsiy himoya vositalarisiz xodimlarning ishga jalb qilinishi taqiqlanadi. 22. Shaxsiy himoya vositalaridan foydalanadigan xodimlar ularni qoʻllashi, himoya xususiyatlari va amal qilish muddati toʻgʻrisida maʼlumotlarga ega boʻlishi lozim. 23. Tashkilotda quyidagilar taʼminlanishi shart: shaxsiy himoya vositalarining zarur miqdori va nomenklaturasi; himoya vositalarini qoʻllash va toʻgʻri foydalanish ustidan doimiy nazorat amalga oshirilishi; himoya vositalarining samaradorligi va sozligi tekshirilishi; shaxsiy himoya vositalaridan xavfli va zaharli moddalar muhitida foydalanilganda ularni degazatsiya va dezinfeksiya qilinishi (bir marta qoʻllaniladigan himoya vositalari bundan mustasno). 24. Xodimlar Qurilish materiallari sanoati xodimlari uchun maxsus kiyim, maxsus poyabzal va boshqa yakka tartibda himoyalanish vositalarini bepul berishning namunaviy meʼyorlariga (roʻyxat raqami 2006, 2009-yil 15-sentabr) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2009-y., 38-son, 420-modda) muvofiq shaxsiy himoya vositalari bilan taʼminlanishi lozim. 25. Tashkilot oʻta xavfli sharoitda bajariladigan ishlar roʻyxatiga ega boʻlishi lozim. Roʻyxatga xavfli moddalar bilan bajariladigan ishlar, balandlikda, ifloslangan havo va suv muhitida, yuqori harorat va namlik sharoitida bajariladigan ishlar, bugʻ va suv isitish qozonlari, yuk koʻtarish mexanizmlari, bosim ostida ishlaydigan sigʻimlar, elektr uskunalarga xizmat koʻrsatish bilan bogʻliq ishlar va amaldagi tarmoq roʻyxatlariga muvofiq boshqa ishlar kiritilishi shart. 26. Barcha xodimlar oʻta xavfli ishlarni bajarish topshirigʻini olishdan oldin, mehnat muhofazasi boʻyicha yoʻl-yoʻriq olishi va ishlarni bajarish usullarini oʻzlashtirib olishi shart. 27. Oʻta xavfli ishlarni bajarish, faqat belgilangan tartibda rasmiylashtirilgan naryad-ruxsatnomaga muvofiq amalga oshirilishi lozim. 28. Tashkilot rahbariyati oʻta xavfli ishlarni rejalashtirishda, tashkillashtirishda va xavfsiz bajarishda belgilangan talablarga muvofiq amalga oshirilishiga toʻla javobgardir. 29. Tashkilotlarda tanlov oʻtkazilishi lozim boʻlgan kasblar va mutaxassisliklar roʻyxati boʻlishi lozim. 30. Xodimlar, ishlab chiqarish uchastkalarining rahbarlari tegishli maʼlumotga va ish tajribasiga ega boʻlishi kerak. 31. Bosim ostida ishlovchi uskunalar va xavfi yuqori boʻlgan ishlarda xizmat koʻrsatuvchi xodimlar maxsus kurslarda tayyorgarlikdan oʻtgan va tegishli guvohnomaga ega boʻlishi shart. 32. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 14-iyuldagi 290-son qarori bilan tasdiqlangan Oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslarning mehnatidan foydalanilishi taqiqlangan ogʻir ishlarning hamda zararli yoki xavfli mehnat sharoitlaridagi ishlarning roʻyxatiga muvofiq oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslar ogʻir ishlarga hamda zararli va xavfli mehnat sharoiti mavjud ishlarga qabul qilinmasligi lozim. 34. Tashkilotda xodimlarning salomatligini nazorat qilish Xodimlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizom (roʻyxat raqami 2387, 2012-yil 29-avgust) asosida amalga oshirilishi lozim. 35. Tashkilot rahbariyati kasaba uyushmasi qoʻmitasi va sogʻliqni saqlash organlari bilan birgalikda har yili dastlabki (mehnat shartnomasini tuzayotganda) va davriy (mehnat faoliyati davomida) majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtishi lozim boʻlgan xodimlarning roʻyxatini tuzishi hamda xodimlarning tibbiy koʻrikdan oʻtishini taʼminlashi lozim. 36. Majburiy tibbiy koʻriklar tashkilotga tibbiy xizmatlar koʻrsatuvchi davolash-profilaktika muassasalari tomonidan, ular boʻlmagan taqdirda esa tashkilot joylashgan yerdagi davolash-profilaktika muassasalari tomonidan oʻtkaziladi. 37. Ish beruvchi majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtmagan yoxud majburiy tibbiy koʻrik natijalariga koʻra tibbiy komissiyalar tomonidan berilgan tavsiyalarni bajarishdan boʻyin tovlagan shaxslarni ishdan chetlashtirishi shart. 38. Davriy majburiy tibbiy koʻriklar oʻz vaqtida, sifatli oʻtkazilishi va ularning natijalariga koʻra tavsiyalar bajarilishi uchun javobgarlik tashkilot rahbariyati zimmasiga yuklanadi. 39. Xodimlarni sogʻligʻi tufayli ularga ruxsat etilmagan ishlarda ishlatish taqiqlanadi. 40. Tashkilot maydonlari va binolarining joylashuvi SHNQ 2.09.17-21 “Sanoat korxonalarining bosh rejalarini loyihalash” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga mos boʻlishi kerak. 41. Tashkilotda transport vositalarini va piyodalarni tashkilot hududida harakatlanish chizmasi ishlab chiqilgan va tasdiqlangan boʻlishi kerak. 42. Transport vositalari va tashkilot hududida piyodalarning harakati chizmasi tashkilotga kirish va chiqish hamda ish uchastkalari va sexlarning koʻrinarli joylariga osib qoʻyilishi kerak. 43. Tashkilot maydonlari koʻkalamzorlashtirilgan va suv quyish quvurlari tarmoqlari bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. 44. Tashkilot maydonidagi oʻtish joylari mustahkam yopqichlar, suvlar oqib ketadigan inshootlar bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 45. Yilning yoz vaqtida yoʻlaklar va oʻtish joylariga suv sepilgan, qishda qordan tozalanib, qum sepilgan boʻlishi lozim. 46. Ishlab chiqarish binolari va inshootlari SHNQ 2.09.02-23 “Korxonalarning ishlab chiqarish hamda maʼmuriy-maishiy bino va inshootlari. Loyihalash talablari” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 47. Yordamchi binolar va xonalar SHNQ 2.09.02-23 “Korxonalarning ishlab chiqarish hamda maʼmuriy-maishiy bino va inshootlari. Loyihalash talablari” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 48. Ishlab chiqarish va yordamchi xonalarning (harorati, nisbiy namligi, havoni harakatlanish tezligi va boshqalar) mikroiqlimi GOST 12.1.005-88 talabiga javob berishi kerak. 49. Nam xonalarda hamda issiq oʻtkazuvchi pollarda (betonli, gʻishtli, plitali va boshqalar) muntazam ishlashga moʻljallangan ish joylarida yogʻoch toʻshamalar va panjaralar yotqizilgan boʻlishi kerak. 50. Pol toʻshamalari zararli moddalar, ishlab chiqarishdagi kirlar va changlardan yengil tozalangan boʻlishi kerak. 51. Binoga transport vositalarini kirish joylari darvozalar va signal asbob-uskunalari bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. 52. Darvoza tavaqalari yopiq va ochiq holatida maxsus moslamalar mustahkam oʻrnatilgan boʻlishi kerak. 53. Transport vositalarini binoga kirishi uchun darvoza eni foydalanilayotgan transport vositalari eni miqdoridan oshiq boʻlishi kerak. 54. Darvozalar balandligi transport vositasining balandligidan kamida 0,2 m dan oshiq boʻlishi kerak. 55. Tashkilotlarda binolar va inshootlardan foydalanish holatini muntazam kuzatish tashkil etilgan boʻlishi kerak. 56. Barcha ishlab chiqarish binolari va inshootlari bir yilda ikki martadan (bahor va kuzda) kam boʻlmagan holda tashkilot rahbari tomonidan tayinlangan komissiya tomonidan texnik koʻrikdan oʻtkazilishi lozim. Texnik koʻrik xulosalari, ularda topilgan nuqsonlarni bartaraf etish boʻyicha tadbirlar va muddati koʻrsatilgan dalolatnomalar orqali rasmiylashtirilishi kerak. 57. Xodimlar uchun xavf tugʻdiruvchi halokat tusidagi buzilishlar tezda bartaraf etilishi kerak. Xavfli hududlarda ishlab chiqarish jarayonlari halokat bartaraf etilgunga qadar toʻxtatib turilishi lozim, shuningdek xizmat koʻrsatuvchi xodimlar xavfsiz joyga koʻchirilishi kerak. 58. Ishlab chiqarish xonalarini tabiiy va sunʼiy yoritish SHNQ 2.01.05-24 “Tabiiy va sunʼiy yoritish” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga mos boʻlishi lozim. 59. Avariya yoritish tarmoqlariga elektr energiya isteʼmolchilarini ulanishi taqiqlanadi. Avariya yoritishlarni sozligi har chorakda kamida bir marta tekshirilishi lozim. 60. Yoritish vositalari toza va soz holatda boʻlishi kerak. Yorugʻ tushuvchi oynalarni yilda kamida ikki marotaba tozalash lozim. 61. Yorugʻlik tushadigan deraza va eshiklarni turli predmetlar (uskuna, tayyor mahsulot va boshqalar) toʻsib qoʻyishiga ruxsat etilmaydi. 62. Sunʼiy yoritish umumiy va birlashgan tizimda ishlatiladi (umumiy mahalliy bilan birgalikda). Birgina mahalliy yoritishni qoʻllash taqiqlanadi. 63. Uchastka va xonalarda portlash boʻyicha xavfli gaz va changlar konsentratsiyasi yigʻilib qolish ehtimoli boʻlsa, elektr yoritish tizimi portlashdan alohida bajarilishi kerak. 64. Xavflilik darajasi yuqori boʻlgan xonalarda kuchlanishi 36 V dan yuqori boʻlmagan koʻchma elektr yoritqichlar ishlatilishi kerak. Uskunalar va inshootlar (bunkerlar, silososlar, quduqlar, bugʻlantirish kameralari, tunnellar va boshqalar)ni ichki sirtini yoritish uchun koʻchma elektr yoritqichlarning kuchlanishi 12 V dan oshmasligi kerak. 65. Shamollatish va isitish SHNQ 2.04.05-22 “Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 66. Oqimli shamollatishlarni tashqi havo tizimidan olish yerdan kamida 2 m balandlikda bajarilishi kerak. 67. Oʻtish joylarida joylashgan isitish jihozlari ruxsat etilgan oʻtish yoʻlaklarining enini kamaytirmasligi kerak. 68. Ish joylarida havo harorati yengil jismoniy ishda 21 °C, oʻrtacha ogʻir ishda 17 °C, ogʻir ishda 16 °C dan past boʻlmasligi lozim. 69. Xodimlarning isinishi uchun xonalarda havo harorati 22 °C dan kam boʻlmasligi kerak. 70. Isinish xonalarigacha boʻlgan masofa binolarda joylashgan ish joylaridan 75 m dan, bino tashqarisidagi ish joylaridan esa 150 m dan koʻp boʻlmasligi lozim. 71. Suv bilan taʼminlash va oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimi SHNQ 2.04.01-22 “Binolarning ichki suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga mos kelishi kerak. 72. Ichimlik suvidan foydalanish uchun suv quvuriga ulangan favvorachalar boʻlishi kerak. Suv quvurlari yoʻq boʻlganda baklarda qaynatilgan suv boʻlishi lozim. 73. Ichimlik suvining harorati 8 °C dan 20 °C gacha boʻlishi kerak. 74. Tashkilot hududidagi hojatxonalar issiq va oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimiga ulangan boʻlishi lozim. 75. Tashkilotda oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimi yoʻq boʻlganda davlat sanitariya nazorati organlari bilan kelishilgan holda tashkilotda yer qatlamini ifloslantirmagan holda dushxonalardan va yuz-qoʻl yuvgichlardan suv oqmaydigan qurilmali axlat oʻralarini mavjud boʻlishiga ruxsat etiladi. 76. Oyna ishlab chiqarish texnologik jarayonlari GOST 12.3.002-75 “Ishlab chiqarish jarayonlari. Umumiy xavfsizlik talablari”ga muvofiq boʻlishi lozim. 77. Dastgoh va mexanizmlarda operatsiyalarni bajarilish ketma-ketligi texnologik jarayonga muvofiq blokirovka tizimi orqali taʼminlanishi lozim. Avariya paytida tizimda mexanizmlardan bittasi toʻxtasa, bu toʻxtovchi mexanizmdan oldingi hamma dastgoh va mexanizmlarni oʻchirilishi nazarda tutilishi lozim. 78. Uskuna va avtomatlashtirilgan liniyalar ularning ishga tushganligi haqida ogohlantiruvchi yoritish va tovush signallari tizimi bilan taʼminlanishi kerak. Signal elementlari (qoʻngʻiroq, sirena, lampa) mexanik shikastlanishdan himoyalangan boʻlishi va xizmat koʻrsatuvchi xodimlar ish hududida signalni eshitishi va koʻrishini taʼminlab joylashtirilishi lozim. 79. Tashkilotlarda elektr qurilmalarini oʻrnatish va ulardan foydalanishda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 11-noyabrdagi 712 son qarori bilan tasdiqlangan Isteʼmolchilar elektr qurilmalarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalari va Isteʼmolchilar elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik texnikasi qoidalari talablariga rioya qilinishi kerak. 80. Ishlab chiqarish jarayonlarining kechishi atrof muhitning (havo, tuproq, suv havzalari) ifloslanishiga va zararli omillarining tegishli standart va normativ hujjatlarda belgilab qoʻyilgan chegaraviy yoʻl qoʻyiluvchi meʼyorlardan ortiq darajada tarqalishiga olib kelmasligi shart. 81. Ishlab chiqarish texnologik jarayonlari soz uskunalar, soz nazorat-oʻlchash asboblari, himoya toʻsiqlari, blokirovkalar, ishga tushiruvchi apparatlar, texnologik asbob va uskunalar mavjud boʻlgan taqdirda amalga oshirilishi lozim. 82. Ishlab chiqarish jarayonlari yongʻin va portlash xavfsizligi, ularni rejalashtirishda, tashkillashtirishda va olib borishda GOST 12.1.004-91 “Yongʻin xavfsizligi. Umumiy talablari” va GOST 12.1.010-90 “Portlash xavfi. Umumiy talablari”ga va ushbu Qoidalarga muvofiq taʼminlanishi lozim. 83. Ishlab chiqarishda sinalmagan yongʻin va portlash xavfi mavjud hamda toksik xususiyatlarga ega boʻlgan moddalar va materiallarni qoʻllash taqiqlanadi. 84. Ishlab chiqarish binolari va xonalarining portlash jihatidan xavflilik toifalari loyiha tashkiloti tomonidan TLTM 24-86 “Texnologik loyihalashtirish tarmoq meʼyorlari”ga muvofiq har bir holat uchun alohida aniqlanishi kerak. 85. Ishlab chiqarish jarayonlarini amalga oshirishda yongʻinlar, portlashlar, avariyalar, zaharlanishlar sodir boʻlishi hamda atrof muhit uning chiqindilari (oqova suvlari, ventilyatsiya chiqindilari va boshqalar) bilan ifloslanishi ehtimolini istisno etadigan sharoitlar taʼminlanishi lozim. 86. Ishlab chiqarish binolari va xonalari dastlabki yongʻinni oʻchirish vositalari bilan taʼminlangan boʻlishi shart. 87. Ventilyatsiya tizimi yongʻindan darak beruvchi signalizatsiya bilan birlashtirilgan boʻlishi kerak. 88. Ishlab chiqarish binolari va xonalari uchun hududiy yongʻin xavfsizligi xizmati bilan kelishilgan yongʻin xavfsizligi boʻyicha yoʻriqnoma ishlab chiqilishi va koʻrinadigan joyga osib qoʻyilishi lozim. 89. Xodimlar bilan yongʻin xavfsizligi boʻyicha mashgʻulotlar oʻtkazilishi va yongʻinni oldini olish boʻyicha yoʻl-yoʻriqlar berilishi kerak. 90. Bino va yongʻin suv manbai yoʻlaklari hamda yongʻin vositalari va uskunalariga boradigan yoʻlaklar doimo boʻsh boʻlishi kerak. 91. Birlamchi materiallar, yarim tayyor va tayyor mahsulotlarni hajm oʻlchamlari ishlarni bajaruvchi uskuna pasporti koʻrsatkichlariga muvofiq boʻlishi lozim. 92. Omborlar va yuk saqlash uchun maydonchalardagi qurilma va uskunalar ularning qurilishi, sanitariya va yongʻinga qarshi meʼyorlar va qoidalar talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 93. Yuk ortish va tushirish ishlari hamda yuklarni joylashtirish Yuk ortish va tushirish ishlaridagi yukchilar uchun ishlarning xavfsizligi qoidalari (roʻyxat raqami 1582, 2006-yil 13-iyun) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2006-y., 24-son, 221-modda) talablariga muvofiq amalga oshiriladi. 94. Ombor va yuk saqlash maydonchalarida yuklarni ortish-tushirish va ogʻir mehnat kategoriyasiga tegishli yukni harakatlantirish jarayoni mexanizatsiyalashgan boʻlishi lozim. 95. Ombor yoki yuk saqlash uchun maydonchalar hududiga kiraverishda harakat yoʻnalishi, yuk ortish-tushirish joyi va transport vositalarining toʻxtab turish joyini koʻrsatuvchi chizma osilgan boʻlishi kerak. 96. Yashik va qoplardagi yuklar omborda agʻanamaydigan qilib ustma-ust taxlangan boʻlishi lozim. Qoʻlda ortilganda ustma-ust taxlanish balandligi 3 m dan oshmasligi, yuk koʻtarish mexanizmi yordamida taxlanganda 6 m dan oshmasligi lozim. Yirtilgan va nosoz idishdagi yukni ustma-ust taxlash taqiqlanadi. 97. Omborda ustma-ust taxlangan yoki yuk idishlari stelajlar oraligʻidagi yoʻlakning eni 1,5 m dan kam boʻlmasligi lozim. Omborda transport vositalari ishlatilganda, yoʻlakka qoʻshimcha qoʻllaniladigan transport vositalari oʻlchamlari kengligida yoʻl boʻlishi lozim. 98. Tabiiy toshning bloklari oraligʻi taxtali qistirmalar bilan shtabellarga taxlanishi va uning balandligi ikki qatordan oshmasligi lozim. 99. Tashkilotlarda majburiy ravishda barcha turdagi chiqindilarning inventarizatsiyasini oʻtkazish tashkil etilishi, chiqindilarning har bir turiga pasportlar ishlab chiqilishi va chiqindilarning insonlarning hayoti va atrof muhit uchun xavflilik darajasi aniqlanishi shart. 100. Chiqindilarni ruxsat etilmagan joylarda saqlash, qayta ishlash va koʻmib tashlash taqiqlanadi. 101. Tashkilotda barcha turdagi chiqindilar bilan muomala yuritish boʻyicha yoʻriqnoma ishlab chiqilgan boʻlishi lozim. Chiqindilarni yigʻish, joylashtirish va tashishni taʼminlayotgan xodimlar chiqindilar bilan muomala yuritishning bexatar usullari boʻyicha oʻqitilgan boʻlishi shart. 102. Soda, dala shpati va sulfatni saqlash uchun sigʻimlar (siloslar va boshqalar) ortish va boʻshatish paytida chang tutish uchun moslamalar yordamidan foydalanish lozim. Chang tutish moslamalari ishga yaroqsiz boʻlganda sigʻimlarni ishlatish man etiladi. 103. Sigʻimlarning tepa qismi GOST 12.4.059-87 “Qurilish. Inventar himoyalovchi toʻsiqlar. Texnik shartlar” talablariga muvofiq toʻsilgan boʻlishi kerak. 104. Sigʻimlar galereyasi truboprovodlaridan oʻtish uchun oʻtish koʻpriklarini oʻrnatilishi GOST 12.4.059-87 “Qurilish. Inventar himoyalovchi toʻsiqlar. Texnik shartlar” talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 105. Sigʻim lyuklarining qopqogʻi zichlikka ega boʻlishi va qulf bilan berkitilishi lozim. Qulflarning kalitlari sex boshligʻida (smena ustasida) boʻlib, silos ichida ish bajarish uchun ruxsat-naryad rasmiylashtirilgan va tashkilot buyrugʻi bilan masʼul qilib tayinlangan texnik-muhandis xodimga beriladi. 106. Sigʻim ichiga yuqoridagi teshik orqali ichini koʻzdan kechirish yoki devorini tozalash, faqat odamlarni koʻtarish va tushirish uchun moʻljallagan yuk koʻtaradigan mashina yordami orqali bajariladi. Oʻzi koʻtariladigan kajavani qoʻllashga ruxsat berilmaydi. 107. Sigʻim ichiga tushish oldidan quyidagi xavfsizlik choralari qoʻrilishi kerak: a) sigʻim bilan bogʻliq hamma pnevmo trassalardagi tiqin joʻmraklari yopilishi va “Tiqin joʻmraklari ochilmasin — odamlar ishlayapti” yozuvli taqiqlovchi xavfsizlik belgisi osib qoʻyilishi; b) sigʻimga tushayotgan xodimlar ish bajarish uchun asboblar, shaxsiy himoya, signalizatsiya va aloqa bogʻlovchi vositalar (signal arqon, gaplashish manbai, radioaloqa) bilan taʼminlanishi; v) yuk koʻtaradigan mashina, kanat va kajavalar normativ texnik hujjatlar talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 108. Kajavalar oʻtirgich, oyoq uchun tirgovich, toʻsiq va asbob saqlash va qotirish anjomlari bilan jihozlangan (choʻntaklar, xomutlar va boshqalar) boʻlishi lozim. 109. Kajava toʻsigʻining balandligi 1,2 m dan kam boʻlmasligi va qoʻshimcha toʻsiq planka balandligi 0,6 m boʻlishi lozim. Kajavani osib qoʻyish vositalari uning toʻnkarilishini oldini olishi lozim. 110. Yongʻinga chidamli mahsulotlarni kuydirish pechlari soʻruvchi ventilyatsiya bilan jihozlangan alohida xonalarda joylashgan boʻlishi lozim. 111. Yonma-yon turgan pechlarni gorelkalar orasidagi masofasi 2 m dan, kuydirish pechlari bilan devordan chiqib turgan konstruksiyalar orasidagi masofa esa 3 m dan kam boʻlmasligi lozim. 112. Chiqib ketayotgan gazlarning moʻrisini tozalanishi mexanizatsiyalashgan boʻlishi lozim. 113. Loy pishirish kamerasiga bugʻni berilishi tashkilotning bosh muhandisi tasdiqlagan grafik boʻyicha davriy bajariladi. Bugʻni berishdan oldin har doim kamera ichida xodimlarning yoʻqligi tekshirilishi kerak. 114. Pechdan mahsulotlarni olinishi kameradagi harorat 40 °C dan yuqori boʻlmaganda bajarilishi lozim. 115. Oyna eritadigan pechlarni vannalari joylashgan xonalari tabiiy ventilyatsiya tizimi bilan SHNQ 2.04.05-22 “Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga muvofiq jihozlangan boʻlishi lozim. 116. Oyna eritadigan pechlar vannalarining ventilyatsiya jihozlari alohida yoki toʻsilgan xonada joylashtirilib, u xonaning kirish joyiga “Begonalar kirishi taqiqlanadi” taqiqlovchi xavfsizlik belgisi oʻrnatilgan boʻlishi lozim. 117. Vannali pechlarga xizmat qiluvchi xodimning ish joylari nurlanishdan himoya qiluvchi ekran bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 118. Havo dushi uchun havoning olinishi SHNQ 2.04.05-22 “Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 119. Shixta va parchalangan oynani vannali pechga yuklanishi mexanizatsiyalashgan boʻlishi lozim. 120. Vannali pechlarni yuklanish choʻntaklari aspiratsiya tizimiga ulangan, ekran va yopingʻich bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 121. Suyuq yoqilgʻidan tabiiy gazga gaz quvurni puflamasdan oʻtish taqiqlanadi. 122. Sexni koʻrinadigan joyida bosh muhandis tomonidan tasdiqlangan vanna pechi avariyasini bartaraf etish rejasi osib qoʻyilgan boʻlishi lozim. 123. Pechga xizmat koʻrsatuvchi xodimlar vannani avariya paytida qanday ishlarni amalga oshirish kerakligi toʻgʻrisida yoʻl-yoʻriq olgan boʻlishi lozim. 124. Oynani eritishda bosh muhandis tomonidan tasdiqlangan yongʻinni bartaraf etish choralari koʻrilishi lozim. 125. Bir ishlab chiqarish xonasida bir nechta oyna listini tikka choʻzish uskunalari joylashganda, ularning yonidagi isitib turuvchi kameralarning qirralari orasidagi masofa 6 m dan kam boʻlmasligi lozim. 126. Oyna listini tikka choʻzish uskunalarining sindirish maydonidagi oyna siniqlari uchun joylashtirilgan sigʻimlar ovozni izolyatsiya qiluvchi material bilan qoplangan va uch tomondan sigʻimni tepa qirrasidan balandligi 0,8 m dan kam boʻlmagan yaxlit toʻsiqqa ega boʻlishi lozim. 127. Oyna listini tikka choʻzish uskunasi elektr quvvatidan avariyaviy oʻchirilganida akkumulyator batareyalaridan avtomatik tarzda yoqilishi lozim. 128. Suv berish toʻxtatilganida oyna listini tikka choʻzish uskunasi tagidagi kameradan xolodilniklar darhol sugʻurib olinishi lozim. 129. Oʻtish koʻpriklarining kengligi 0,8 m dan kam boʻlmagan yaxlit qoplama bilan jihozlanib, toʻsilgan boʻlishi lozim. 130. Oyna kesish stoliga hajmi 2,8 m2 dan ortiq boʻlgan oynani koʻtarib qoʻyish va undan tushirish ishlari mexanizatsiyalashgan boʻlishi lozim. 131. Elektr yuklagich bilan oynani tashiganda oynani sinishdan saqlash uchun kesish xonalarida va oʻrash sexidagi pollar tekis boʻlishi lozim. 132. Kesish sexiga keluvchi oynaning harorati 35 °C dan yuqori boʻlmasligi lozim. 133. Piramida va konveyerda oynani kesish va sindirib olish taqiqlanadi. 134. Kesish stolidagi oyna siniqlarini qabul qiluvchi sigʻimga yigʻishdan oldin oynaning katta boʻlaklari kesilgan boʻlishi kerak. 135. Oynani bir sexdan boshqasiga qoʻlda tashish taqiqlanadi. 136. Oyna faqat kabinalarga, stellajlarga va piramidalarga oʻrnatilishi lozim. Oynani yoʻlakka, yoʻl chekkasiga va kolonnalar yoniga qoʻyish taqiqlanadi. 137. Oyna listlarini 10o — 15o burchak ostida oʻrnatish kerak. 138. Stellajlar orasidagi masofa 200 mm dan kam boʻlmasligi lozim. 139. Oynani faqat shu ishlarga moʻljallangan ish joylariga joylashtirish kerak. 140. Oyna buyumlarini, yarim tayyor va tayyor mahsulotlarini koʻchirish mexanizatsiyalashgan boʻlishi lozim. 141. Oynali quvurlar va shakldor qismlarni gidravlik tekshirish atrofi toʻsilgan maxsus joyda bajarilishi lozim. 142. Oynali quvurlarni issiqqa chidamliligini tekshirish uchun vannalar issiq suv va oqova suvlar tizimiga ulangan boʻlishi lozim. 143. Oynali quvurlarni issiqqa chidamliligini tekshirish vannasi siniq oynani olish uchun toʻrli quti bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 144. Oynali quvurlarni qoʻlda yuvishda vannadagi suvning harorati 250S — 300S boʻlishi lozim. 145. Uskunadan oyna quvurlarni yechish boʻlimining eng yuqori qavatining balandligi 6,5 m dan kam boʻlmasligi lozim. 146. Yangi loyihalashtirilayotgan va qayta qurilayotgan sexlarda oynali quvurlarni koʻndalang kesish va sindirib olish mexanizatsiyalashgan boʻlishi lozim. Bu operatsiyalarni qoʻlda bajarish faqat koʻndalang kesuvchi va sindirib oluvchi uskunani taʼmirlash vaqtida ruxsat etiladi. 147. Oyna buyumlariga quruq usulda ishlov berish va kesish dastgohlari aspiratsiya tizimiga ulangan hamda chang soʻrish moslamalari bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 148. Oyna buyumlariga hoʻl usulda ishlov berilganda dastgohga berilayotgan suvning harorati 250S — 300S gacha isitilgan boʻlishi lozim. 149. Isitish vositalari oldidagi ish joylari issiqlik tarqalishidan saqlovchi ekran bilan himoyalangan boʻlishi lozim. 150. Isituvchi va sindiruvchi vosita va uskunalar aspiratsiya tizimiga ulangan yopmalar bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 151. Oyna buyumlarini silliqlash va ularga oʻyma naqsh berish boʻlimlaridagi har bitta ish joyining poliga taxta panjara yotqizilgan boʻlishi lozim. 152. Agarda oyna buyumlarida darz ketgan joylar yoki boshqa koʻrinishdagi nuqsonlar aniqlansa, dastgohlarda olmos bilan qirralash va buyumlarga qoʻlda ishlov berish taqiqlanadi. 153. Olmos va charxlash dastgohlarining charx toshlari va olmos bilan qirralash joyi yaxlit temir qoplama bilan toʻsilgan boʻlishi lozim. 154. Oyna buyumlariga rassomlik ishlovi berishda xonalar boshqa xonalardan izolyatsiya qilingan, beruvchi va soʻruvchi ventilyatsiya bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 155. Boʻyoq ishqalash uskunasi beruvchi va soʻruvchi ventilyatsiya bilan jihozlangan xonalarga oʻrnatilgan boʻlishi lozim. 156. Boʻyoqlarni organik erituvchida eritish soʻrma javonlarda bajarilishi lozim. 157. Oyna mahsulotlariga kimyoviy ishlov berish xonalari boshqa xonalardan izolyatsiya qilingan, bu xonalarga kirish yoʻli tambur bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 158. Kislota va ishqorlar qoʻllaniladigan xonalar (oyna mahsulotlarini kimyoviy ishlov berish boʻlimlari, laboratoriyalar) kislota va ishqorlar teriga tekkanda suv bilan yuvib tashlash uchun favvoralar bilan jihozlangan va birinchi yordam berish uchun aptechka bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. 159. Pollar har sutkada bir marta ishqorli eritma bilan va smenada kamida ikki marta toza suv bilan yaxshilab yuvilishi lozim. 160. Oyna mahsulotlariga kimyoviy ishlov berish xonalari alohida beruvchi va soʻruvchi ventilyatsiya bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 161. Oyna mahsulotlariga kimyoviy ishlov berish xonalari oynani oʻyuvchi va sulfat kislotalarini neytrallovchi qurilma bilan jihozlangan, chiqarib yuborilayotgan havo esa oynani oʻyuvchi va sulfat kislotalari bugʻlaridan tozalangan boʻlishi lozim. 162. Vannalarni kislotalar bilan toʻldirish sathi bosh muhandis tomonidan tasdiqlangan yoʻriqnoma asosida nazorat qilinishi lozim. 163. Vanna liq toʻlib, kislotalar toshib ketganida uni ohak, mel yoki soda bilan zudlik bilan zararsizlantirish choralari koʻrilishi lozim. 164. Oynani oʻyuvchi va sulfat kislotalarni saqlash uchun moʻljallangan sigʻimlar zich yopiladigan qopqoqqa ega boʻlishi kerak. 165. Oyna mahsulotlariga kimyoviy ishlov berish uskunalarining ishga tushirilishi va toʻxtatilishi ovozli va yorugʻli signalizatsiya bilan bir vaqtda amalga oshirilishi lozim. 166. Oyna tolali shtapel ishlab chiqarish alohida xonada amalga oshirilishi lozim. 167. Bogʻlovchi eritmalarni tayyorlash boʻlimi beruvchi va soʻruvchi ventilyatsiya tizimi bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 168. Fenol va karbamid qorishmalarni tayyorlanishi sath oʻlchagich va aralashtiruvchi bilan jihozlangan, qorishmalar tayyorlanadigan xonalarda maxsus sigʻimlar ichida bajarilishi lozim. 169. Polivinilatsetat emulsiyasini dibutilftalat bilan aralashtirilishi umumiy xonalarda joylashgan bogʻlovchi qorishmalarni tayyorlash uchun moʻljallangan sigʻimlar ichida bajarilishi lozim. 170. Smolalar ishlab chiqarish xonalarida yopiq temir bochkalar yoki bidonlarda saqlanib, bir sutkali gʻamlanmasidan ortiq boʻlmasligi lozim. 171. Oyna tolali shtapel ishlab chiqaruvchi hamma texnologik qurilmalarda ovozli va yorugʻlik signalizatsiya boʻlishi lozim. 172. Oyna sharlarini ishlab chiqarish uchun avtomatga siqilgan havoni berilishi ovozli signal bilan bir vaqtda boʻlishi lozim. 173. Oyna sharlarini ishlab chiqarish avtomati toʻxtaganida siqilgan havo berish joʻmragi berkitilgan boʻlishi kerak. 174. Oyna sharlarini yuvilishi, toʻkilishi va sigʻimlarga taqsimlanishi mexanizatsiyalashgan boʻlishi lozim. 175. Natriy silikatini granulyatsiya qilish uchastkasi hosil boʻlayotgan bugʻni chiqarib yuborish uchun aspiratsiya tizimi bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 176. Natriy silikati transportirovka qilinganida toʻkilmalarni yigʻish va olish uchun qurilma nazarda tutilgan boʻlishi lozim. 177. Kovsh konveyerlarini gryanulyatsiya uchun tozalash ishlarini konveyer va oyna boʻtqasini berish toʻliq toʻxtatilganidan keyin amalga oshirish kerak. 178. Taʼminlovchi kameralarni va toʻkish novlarini ishga yaroqliligi oyma-oy tekshirib turilishi kerak. 179. Natriy silikatini saqlovchi sigʻimlar usti 150 x 150 mm katakli temir panjara bilan yopilgan boʻlishi lozim. 180. Uch qatlamli xavfsiz (tripleks) oynani ishlab chiqarishda oyna va polivinilbutiral plyonkani yuvish, ishlov berish va quritish mexanizatsiyalashgan boʻlishi lozim. 181. Polivinilbutiral plyonkaga ishlov berish konveyerlari soʻruvchi ventilyatsiya bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 182. Konveyer ishlayotgan vaqtida polivinilbutiral plyonkasini konveyerda tekislash va silliqlash taqiqlanadi. 183. Erituvchilarni (etil spirti, benzol, atseton, solvent) biridan ikkinchisiga quyish yon devorlarining balandligi 50 mm dan kam boʻlmagan sirlangan temir tagliklarda soʻrma javon ichida bajarilishi kerak. 184. Sexda etil spirti va kislotalarni bir sutkali miqdori tiqini zich yopilgan butillarda saqlanishi kerak. Butilga yopishtirilgan etiketkada reaktivni nomi bilan “Zahar” yozuvi koʻrsatilgan boʻlishi lozim. 185. Avtoklavlarni tuzilishi, qoʻyilishi va ularga xizmat koʻrsatilishi Avtoklavlarda ishlashda mehnatni muhofaza qilish qoidalari (roʻyxat raqami 1913, 2009-yil 28-fevral) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2009-y., 10-11-son, 116-modda) talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 186. Parafinni qoʻllovchi avtoklavlar alohida xonaga oʻrnatilishi kerak. 187. Rezinali qoplar osilgan koʻchma aravachalar yoki oynali konteynerlar avtoklavning qopqogʻi tagiga koʻchirilishi va chiqarilishi mexanizatsiyalashgan boʻlishi kerak. 188. Presslash vaqtida avtoklavni shaxta eshigini ochish va begona shaxslarni uning oldida boʻlishi taqiqlanadi. 189. Issiqni va ishlab chiqarish shovqini tarqalishini oldini olish uchun tirqishli pechlarda toblangan oynani ishlab chiqarish boʻlimi izolyatsiyalangan xonada joylashtirilgan boʻlishi kerak. 190. Tirqishli elektr pechlarni yuklash va boʻshatish tuynugi issiqdan izolyatsiyalangan qopqoq bilan jihozlanib, qopqoqni ochilishi konveyerni harakatlanish vaqtiga toʻgʻri kelishi kerak. 191. Toblangan oynali karetkani pechga berilishi va chiqarilishi mexanizatsiyalashgan boʻlishi lozim. 192. Karetkani noxush vaziyatlarda pechdan chiqarilishi issiqlikka izolyatsiyalangan temir dastali ilgak bilan amalga oshirilishi lozim. 193. Har bir oyna listini osishdan oldin qisqichlarni yaxshi ishlashiga ishonch hosil qilish kerak. 194. Tashlanayotgan shar zarbasi bilan oynalarni sinash qurilmasi katak kattaligi 16 x 16 mm dan katta boʻlmagan temir toʻr toʻsiq bilan toʻsilgan boʻlishi lozim. 195. Koʻzguni hoshiyalash jarayoni beruvchi va soʻruvchi ventilyatsiya bilan jihozlangan alohida xonalarda amalga oshirilishi kerak. 196. Koʻzguga himoya qoplamani (lokni) berilishi puliverizator bilan aspiratsiya tizimiga ulangan soʻrma javonlarda amalga oshirilishi kerak. 197. Sinish ehtimoli bor nuqsonli koʻzgularga ishlov berish taqiqlanadi. 198. Konveyer kamerasida koʻzguni quritish, lampalar yoki choʻgʻlanma lampalar bilan isitilganda infraqizil, issiqlik va yorugʻlik nurlanishidan xodimlarni himoyalashning xavfsizlik choralari taʼminlanishi lozim. 199. Oyna fatsetasi va qirrasiga ishlov berish ish joylari poliga taxta panjara yotqizilgan boʻlishi lozim. 200. Koʻzgularni transport vositasida tashish mexanizatsiyalashgan boʻlishi lozim. 201. Koʻzguni tashish uchun operatsiyalar oraligʻidagi piramidalar siqib turuvchi kamarlar bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 202. Ishlab chiqarish uskunalarining konstruksiyasi GOST 12.2.003-91 “Ishlab chiqarish jihozlari. Xavfsizlikning umumiy talablari” talablariga muvofiq boʻlishi lozim. Ishlab chiqarish jarayonlarida foydalaniladigan uskunalar soz holatda boʻlishi shart. 203. Uskunalarning konstruksiyasida uning tarkibiy qismi boʻlgan bugʻ oʻtkazgichlar va elektr simlarining bexosdan zararlanish xavfi bartaraf etilgan boʻlishi kerak. 204. Uskunani moylash tizimida moy sachrashi va toʻkilishini cheklovchi tuzilma boʻlishi lozim. 205. Uskuna ishlayotganida mexanizmlarni, harakatlanuvchi qismlarni qoʻlda moylash taqiqlanadi. 206. Uskunalarning konstruksiya qismlari xodimlarning jarohat olishiga sabab boʻladigan oʻtkir boʻgʻinli, hoshiyali, tikanli boʻlmasligi lozim. 207. Uskunalarning barcha harakatlanuvchi qismlari, keltiruvchi, uzatuvchi mexanizmlari uning korpusida joylashgan boʻlishi kerak. 208. Muhofazalash konstruksiyasi qoʻshimcha shovqin, vibratsiya, xavfli vaziyat yuzaga keltirmasligi va xizmat koʻrsatishni qiyinlashtirmasligi lozim. 209. Boshqaruv tizimi joylashuvi va konstruksiyasi ishlab chiqarish jihozlarining bevosita va bilvosita harakatga kelishining oldi olinishi lozim. 210. Uskunalarni kuzatish va holatini tekshirish ishlari tashkilotning texnik rahbari tomonidan tasdiqlangan jadval asosida olib borilishi kerak. 211. Uskunalarni texnik jihatdan taʼmirlash ishlari tashkilotning foydalanish boʻyicha qoʻllanmasiga asosan bajariladi. 212. Xavfli joylarda muhofazalash qurilmalari va himoya vositalari boʻlmagan jihozlarda ishlash taqiqlanadi. 213. Buzilgan jihoz ustiga unda ishlash mumkin emasligini koʻrsatuvchi ogohlantiruvchi belgi qoʻyilishi lozim. Bundan tashqari qurilmada uni taʼmirlash ishlari tugatilmaguniga qadar ishga tushib ketishiga yoʻl qoʻymaydigan choralar koʻrilishi lozim. 214. Maydalagich mashinalarining boshqarish pultlari kuzatish va masofadan boshqarish kabinalarida joylashishi lozim. Kuzatish va masofadan boshqarish kabinalaridagi ish joylari GOST 12.2.032-78 “Ishlarni oʻtirib bajarishdagi ish oʻrni. Umumiy ergonomik talablari”ga muvofiq boʻlishi lozim. 215. Maydalagich mashinalari, qabul qilish va transportirovka qurilmalarini boshqarish maydonlarining pultlari ikki tomonlama bogʻlovchi ovozli yoki chiroqli signalizatsiya (elektr qoʻngʻiroq, miltillovchi elektrlampa) qurilmalari bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 216. Maydalagich mashinalari qabul qilish teshiklari va toʻldirish mexanizmlariga xizmat koʻrsatuvchi maydonlar bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 217. Maydalagich mashinalarining toʻldirish va boʻshatish joylari havo tozalovchi aspiratsiya tizimiga ulangan boʻlishi lozim. 218. Maydalagich mashinalarini toʻldirish teshiklari material boʻlaklarini otilib ketishidan saqlash uchun temir toʻsiqlarga ega boʻlishi kerak. 219. Valikli maydalagich mashinalarining valigi tiqilib qolganda yurgizuvchi avtomatik ravishda oʻchishi lozim. 220. Taʼmirlash ishlarini bajarish uchun maydalagich mashinasi xonasi yuk koʻtarish mashinalari (kran, tal) bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. 221. Maydalagich mashinasi ishlayotganda quyidagilar taqiqlanadi: xom ashyo boʻlaklarini itarish va olish; taʼminlovchi va oqimlardagi uyumlarni yoʻqotish; maydalagich va oqimlarni yopishgan narsalardan tozalash; ishlayotgan jihozning korpusida boʻlish; taʼmirlash va sozlash ishlarini bajarish; himoya toʻsigʻi va signalizatsiya tizimi yoʻqligida yoki ishlamayotganida ishlash; valikli maydalagichning koʻrish oynasini ochish. 222. Xom ashyoni quruq parchalaydigan tegirmonlar havo tozalash apparatlari orqali aspiratsiya tizimi bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 223. Tegirmon oqimini taʼminlovchi patrubka yoki boʻshatish qoplamasi biriktirilgan joyi ishlab chiqarish xonasiga chang chiqib ketishining oldini olish maqsadida zichlangan boʻlishi lozim. 224. Tegirmonlar ishlayotganda shovqin darajasini kamaytirish uchun shovqindan himoya qiluvchi effektiv vositalarni qoʻllash lozim. 225. Tegirmon ishga tushayotgani va toʻxtayotgani haqida xizmat koʻrsatayotganlarni ogohlantirish uchun tovush va chiroqli signallar bilan jihozlangan boʻlishi lozim. 226. Tegirmon xonasida lyuklarning qopqogʻini taʼmirlash ishlari olib borilganida ochish uchun yuk koʻtarish qurilmasi oʻrnatilgan boʻlishi lozim. 227. Tegirmon uskunalarini ishlatish quyidagi ketma-ketlikda blokirovka orqali amalga oshirilishi lozim: chang tutuvchi va aspiratsiya tizimi, tegirmon, boʻshatish qurilmasi, toʻldirish qurilmasi. 228. Tegirmonni chang tutish va aspiratsiya tizimi nosoz va oʻchirilganida ishlash taqiqlanadi. 229. Tegirmon ishlayotganida uni taʼmirlash, undan xom ashyolarni olish va tegirmon toʻsiqlari orqasiga oʻtish yoki uni yechish taqiqlanadi. 230. Tegirmonni ishlatish quyidagi hollarda taqiqlanadi: a) blokirovka yoki signalizatsiya nosoz boʻlsa; b) toʻsiqlar yechilgan yoki mustahkamlanmagan boʻlsa; v) taglik va korpusda yorilgan joy boʻlsa; g) bron plitani qotiruvchi boltlar boʻshaganida yoki yoʻq boʻlganida; d) parchalanayotgan material lyuk zichligi orasidan va bolt teshigidan ajralib chiqqanida; e) aspiratsiya tizimi nosoz boʻlsa yoki samarali ishlamayotganida. 231. Tegirmon toʻxtaganida ochiladigan lyuklar tepa holatda boʻlishi lozim. Shar tegirmonlarini maydalovchi jism bilan toʻldirish mexanizatsiyalashgan boʻlishi va ruxsat naryad bilan amalga oshirilishi lozim. 232. Konteynerlar yopilish qurilmalari bilan jihozlangan boʻlishi lozim. Yopish qurilmalari konstruksiyasi konteynerning oʻz-oʻzidan ochilib ketmasligini taʼminlashi lozim. 233. Shar tegirmoniga maydalanuvchi jism elektromagnit yuklovchi orqali yuklaganida toʻldiruvchi voronkaning diametri elektromagnit yuklagichning diametridan 0,5 m dan kam boʻlmasligi lozim. 234. Aerobil, shaxta, tebranma-rolikli va purkovchi tegirmonlari korpusining qopqogʻi ochilganida tegirmon yurituvchisi avtomatik tarzda toʻxtaydigan yurituvchi bilan blokirovka qilingan boʻlishi kerak. 235. Aerobil, shaxta, tebranma-rolikli va purkovchi tegirmonlarning korpusi hamda tegirmonga issiqlik beruvchi havo oʻtkazgichlar issiqdan izolyatsiyalangan boʻlishi lozim. Tashqi yuzasidagi harorat 450S dan oshmasligi lozim. 236. Maydalovchi jismlarni yuklovchi qurilmalardan (kran, tal) foydalangan holda yuklash kerak. 237. Tashkilotning taʼmirlash xizmati uskunalarning mehnat xavfsizligi standartlari tizimi, ularning pasportlari, texnik yoʻriqnomalari va ishlab chiqaruvchi zavodning boshqa hujjatlarining talablariga mosligini taʼminlashi lozim. 238. Uskunalarni zarur texnik holatda tutib turish uchun tashkilotda unga xizmat koʻrsatishni yaxshilash, rejaviy-oldini oluvchi taʼmirlashni qatʼiy bajarilishi va taʼmirlash ishlarining sifatini yaxshilash boʻyicha choralar koʻrilishi lozim. 239. Asosiy uskunalarni kapital va joriy taʼmirlash ishlab chiqilgan va tasdiqlangan ishlarni tashkil etish loyihasiga muvofiq amalga oshirilishi lozim. Ishlarni tashkil etish loyihalarida taʼmirlashni oʻtkazishga javobgar shaxslar, shuningdek taʼmirlash ishlarining tartibi va xodimlarning xavfsizligini taʼminlovchi choralar koʻrsatilishi lozim. 240. Ishlayotgan sexlarda pudratchi tashkilotlar tomonidan bajariluvchi taʼmirlash, qurilish va montaj ishlari naryad-ruxsatnoma bilan rasmiylashtirilishi lozim. 241. Barcha hollarda taʼmirlash ishlarining bajarilish tartibi va usullari bosh muhandis yoki uning oʻrinbosari bilan kelishilishi lozim. 242. Taʼmirlash ishlari bajariladigan hudud toʻsilgan holatda boʻlishi va u yerda xavfsizlik plakati va belgilari oʻrnatilgan boʻlishi lozim. 243. Taʼmirlash ishlari boshlanishidan avval, taʼmirlashda band boʻlgan barcha xodimlar ishlarni tashkil etish loyihasi bilan tanishtirilishi va taʼmirlash ishlarini bajarish paytida xavfsizlik choralariga rioya qilish boʻyicha yoʻl-yoʻriqdan oʻtkazilishi lozim. 244. Taʼmirlashda band boʻlgan barcha xodimlar belgilangan meʼyorlar boʻyicha maxsus kiyim, poyabzal va saqlovchi moslamalar bilan taʼminlanishi lozim. 245. Ogʻir yuklarni joyidan koʻchirish ishlari yuk ortish va tushirish ishlari uchun javobgar shaxslarning ruxsati bilan bajarilishi kerak. 246. Nosoz yuk koʻtaruvchi mexanizm va moslamalarda, shuningdek shahodatlangan muddati tugagan mexanizmlarda ishlash taqiqlanadi. 247. Yechib olingan agregatlar, detallar va metall konstruksiyalar yigʻishtirib qoʻyilishi lozim. 248. Taʼmirlash paytida ish joylarini, yoʻllarni, yoʻlaklarni va zinapoyalarni turli narsalar bilan toʻsib qoʻyish taqiqlanadi. 249. Taʼmirlash ishlari balandlikda bajarilayotganda havoza va taxta toʻshamalarning oʻrnatilishi amaldagi qoidalarning talabiga javob berishi lozim. 250. Havoza va toʻshamalarni oʻrnatishning imkoni boʻlmasa, xodimlar balandlikda ishlash uchun ehtiyot kamarlari va arqonlaridan foydalanishlari shart. Ehtiyot kamarlari arqonining mahkamlanish joyi konstruksiyalarda avvaldan belgilab qoʻyilgan boʻlishi lozim. 251. Taʼmirlash ishlari bajarilayotgan zonadagi elektr oʻtkazgichlari yoki uskunalarning kuchlanish ostida boʻlgan ochiq qismlari oldindan elektr tokidan oʻchirib qoʻyilgan yoki maxsus izolyatsiyalovchi vositalar bilan ishonchli himoyalangan boʻlishi lozim. 252. Xodimlarning qizigan uskunaning ichiga kirgan holda taʼmirlash ishlarini olib borilishiga uskunani shamollatib, ichidagi gazlar butunlay chiqarib yuborilgandan va havoning harorati koʻpi bilan 40°S gacha pasaytirilgandan soʻng ruxsat etiladi. 253. Barcha taʼmirlash ishlari sex, tashkilot rahbari tomonidan tayinlangan shaxslarning rahbarligi va nazorati ostida bajarilishi lozim. 254. Materiallarning uskunaning ish maydonchasiga uzatish mexanizatsiyalashgan boʻlishi va ular tushib ketmaydigan usulda bajarilishi lozim. 255. Taʼmirlash olib borilayotgan joy va barcha oʻtish joylari belgilangan meʼyorlarga muvofiq yoritilishi lozim. 256. Taʼmirlash tugagach, barcha keraksiz konstruksiyalar, uskunalar, materiallar, asboblar va chiqindilar sexdan olib ketilishi, toʻsiqlar, saqlovchi moslamalar, blokirovkalar oʻz joyiga oʻrnatilishi lozim. 257. Mazkur Qoidalarga amal qilish uchun javobgarlik tegishli ishlarni bajaruvchi tashkilotlar zimmasiga yuklatiladi. 258. Mansabdor shaxslar va xodimlar mehnatni muhofaza qilish qoidalariga rioya qilmaganliklari uchun qonunchilik hujjatlariga muvofiq belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladilar. 259. Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashi, Oʻzbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasi, Ichki ishlar vazirligi, Sogʻliqni saqlash vazirligi, “Sanoatkontexnazorat” davlat inspeksiyasi, “Oʻzdavenergonazorat” davlat inspeksiyasi, “Oʻzqurilishmateriallari” Aksiyadorlik kompaniyasi va Oʻzbekiston standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish agentligi bilan kelishilgan.