OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI SOGʻLIQNI SAQLASh VAZIRLIGINING SUD-TIBBIY EKSPERTIZA MUASSASALARIDA SUD-TIBBIYOT EKSPERTIZALARINI OʻTKAZISh TARTIBI TOʻGʻRISIDAGI YOʻRIQNOMANI TASDIQLASh HAQIDA
(order, 2023-07-10)

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2011-yil 5-yanvardagi 5-son qarori (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2011-y., 1-2-son, 7-modda) bilan tasdiqlangan Davlat sud-ekspertiza muassasasi yoki boshqa korxona, muassasa, tashkilot tomonidan sud ekspertizasini oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi namunaviy nizomning 2-bandiga muvofiq buyuraman: 1. Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligining sud-tibbiy ekspertiza muassasalarida sud-tibbiyot ekspertizalarini oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi yoʻriqnoma ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kundan boshlab oʻn kun oʻtgandan keyin kuchga kiradi. Mazkur Yoʻriqnoma Oʻzbekiston Respublikasining “Sud ekspertizasi toʻgʻrisida”gi Qonuni (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2010-y., 22-son, 173-modda), Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat-protsessual kodeksi (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1995-y., 2-son), Fuqarolik protsessual kodeksi (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1997-y., 9-son), Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksi (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1995-y., 3-son) va Vazirlar Mahkamasining 2011-yil 5-yanvardagi 5-son qarori (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2011-y., 1-2-son, 7-modda) bilan tasdiqlangan Davlat sud-ekspertiza muassasasi yoki boshqa korxona, muassasa, tashkilot tomonidan sud ekspertizasini oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi namunaviy nizomga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligining sud-tibbiy ekspertiza muassasalarida (bundan buyon matnda sud-tibbiy ekspertiza muassasasi deb yuritiladi) sud-tibbiyot ekspertizasini oʻtkazish tartibi va shartlarini belgilaydi. 1. Sud-tibbiy ekspertiza muassasasida ekspertizalar tergovga qadar tekshiruvni amalga oshiruvchi organning mansabdor shaxsi, surishtiruvchi, tergovchi qarori, sud ajrimi (sudya qarori) asosida oʻtkaziladi. 2. Sud-tibbiy ekspertiza muassasasida ekspertizaning quyidagi turlari oʻtkaziladi: zoʻraki oʻlim, zoʻrlik ishlatilganiga shubha boʻlgan yoki sud-tibbiyot tekshiruv zaruratini yuzaga keltiradigan boshqa holatlarda murdalar ekspertizasi; tan jarohatlarining xarakteri va ogʻirlik darajasi, yosh, jinsiy holat va sud tibbiyoti sohasidagi maxsus bilimlarni talab etadigan boshqa masalalarni hal etish uchun tirik shaxslar ekspertizasi; ashyoviy dalillar va biologik obyektlar ekspertizasi (tibbiy-kriminalistik ekspertiza, sud-biologik ekspertiza, sud-gistologik ekspertiza, sud-kimyo ekspertizasi, sud-tsitologik ekspertiza, kimyo-toksikologik ekspertizasi, biokimyoviy ekspertiza, genetik ekspertiza va spektrografik ekspertiza). Sud-tibbiy ekspertiza muassasasida uning ixtisosligi boʻyicha boshqa turdagi ekspertizalar ham oʻtkazilishi mumkin. 3. Oliy maʼlumotga ega boʻlgan, muayyan sud-ekspert ixtisosligi boʻyicha keyingi tayyorgarlikdan oʻtgan va Vazirlar Mahkamasining 2010-yil 16-dekabrdagi 300-son qarori (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2010-y., 50-son, 475-modda) bilan tasdiqlangan Davlat sud eksperti sifatida attestatsiyadan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq davlat sud eksperti (bundan buyon matnda ekspert deb yuritiladi) sifatida attestatsiyadan oʻtgan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarosi ekspertiza muassasasida ekspertizani oʻtkazadi. Sud-tibbiy ekspertiza muassasasida ekspertiza boshqa tashkilot xodimi yoki boshqa jismoniy shaxs tomonidan ham oʻtkazilishi mumkin. Bunday xodimlar yoki jismoniy shaxslarni tanlash, ular tarkibini tasdiqlash hamda ularning faoliyat tartibini belgilash sud-tibbiy ekspertiza muassasasi tomonidan amalga oshiriladi. 4. Sud-tibbiyot ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs) bilan kelishmasdan boshqa shaxslarni ekspertizani oʻtkazish uchun jalb qilishga yoʻl qoʻyilmaydi. Sud-tibbiyot ekspertizasini oʻtkazishda sud-tibbiy ekspertiza muassasasi rahbari va ekspertning huquqlari, majburiyatlari va javobgarligi qonunchilik hujjatlari va ushbu Yoʻriqnoma bilan belgilanadi. 5. Ekspert quyidagi huquqlarga ega: qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda sud-tibbiyot ekspertizasi predmetiga oid ish materiallari bilan tanishish, ulardan zarur maʼlumotlarni yozib olish yoki koʻchirma nusxalar olish; sud-tibbiyot ekspertizasini oʻtkazish uchun zarur boʻlgan qoʻshimcha materiallar va tekshirish obyektlari taqdim etilishi haqida iltimosnomalar berish; tergov harakatlari oʻtkazilayotganda surishtiruvchi, tergovchi, prokurorning ruxsati bilan hozir boʻlish va shu tergov harakatlarida ishtirok etuvchi shaxslarga sud-tibbiyot ekspertizasi predmetiga oid savollar berish; sud muhokamasida sud-tibbiyot ekspertizasi predmetiga oid dalillarni tekshirishda ishtirok etish va soʻroq qilinayotgan shaxslarga sudning ruxsati bilan savollar berish; ashyoviy dalillar va hujjatlarni koʻzdan kechirish; oʻz xulosasida nafaqat oʻzining oldiga qoʻyilgan savollar boʻyicha, balki sud-tibbiyot ekspertizasi predmetiga oid va ish uchun ahamiyatga molik boshqa masalalar boʻyicha ham fikrlarini bayon etish; uning xulosasi yoki koʻrsatuvlari protsess ishtirokchilari tomonidan notoʻgʻri talqin qilinganligi xususida tergov harakati yoki sud majlisi bayonnomasiga kiritilishi lozim boʻlgan bayonotlar berish; agar u ish yuritilayotgan tilni bilmasa yoki yetarlicha bilmasa, oʻz ona tilida xulosa taqdim etish va koʻrsatuvlar berish hamda bunday holda tarjimon xizmatidan foydalanish; agar uning huquq va erkinliklarini ishni yuritayotgan organning qarorlari, shaxsning harakatlari (harakatsizligi) buzayotgan boʻlsa, bu qarorlar, harakatlar (harakatsizlik) ustidan qonunda belgilangan tartibda shikoyat qilish. Ekspert qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin. 6. Ekspert: ekspert sifatida oʻzini oʻzi rad etishi uchun qonunda nazarda tutilgan asoslar mavjud boʻlgan taqdirda, bu haqda sud-tibbiyot ekspertizasini tayinlagan organga (shaxsga) yoki sud-tibbiy ekspertiza muassasasining yoxud boshqa tashkilotning rahbariga darhol maʼlum qilishi; oʻziga taqdim etilgan tekshirish obyektlarini har tomonlama va toʻliq tekshirishdan oʻtkazishi, oʻz oldiga qoʻyilgan savollar yuzasidan asosli va xolisona xulosa berishi; surishtiruvchi, tergovchi, prokuror yoki sudning chaqiruviga binoan surishtiruvda, dastlabki tergovda yoki sud majlisida shaxsan ishtirok etish uchun kelishi; oʻzi oʻtkazgan sud-tibbiyot ekspertizasi xususida koʻrsatuvlar berishi va oʻzi bergan xulosani tushuntirish uchun qoʻshimcha savollarga javob berishi; sud-tibbiyot ekspertizasini oʻtkazishi munosabati bilan oʻziga maʼlum boʻlib qolgan maʼlumotlarni oshkor qilmasligi; taqdim etilgan tekshirish obyektlari va ish materiallarining saqlanishini taʼminlashi; ish tergov qilinayotganda va sud muhokamasi vaqtida tartibga rioya qilishi shart. Ekspert zimmasida qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa majburiyatlar ham boʻlishi mumkin. 7. Ekspert: sud-tibbiyot ekspertizasini oʻtkazish bilan bogʻliq boʻlgan, ishning natijasidan oʻzining manfaatdor emasligini shubha ostiga qoʻyadigan masalalar yuzasidan protsess ishtirokchilari bilan shaxsiy aloqaga kirishishga; sud-tibbiyot ekspertizasini oʻtkazish uchun mustaqil ravishda materiallar toʻplashga; sud-tibbiyot ekspertizasi natijalarini ushbu ekspertizani tayinlagan organdan (shaxsdan) tashqari biron-bir shaxsga xabar qilishga; agar qonunchilik hujjatlarida boshqacha qoida belgilanmagan boʻlsa, sud-tibbiy ekspertiza muassasasi rahbaridan tashqari bevosita boshqa biron-bir organdan (shaxsdan) sud-tibbiyot ekspertizasini oʻtkazish toʻgʻrisida topshiriqlar qabul qilishga; boshqa tashkilot xodimi yoki boshqa jismoniy shaxs sifatida sud-tibbiyot ekspertizasini oʻtkazishga haqli emas. Ekspert oʻz faoliyatini amalga oshirishda mustaqildir va uning faoliyatiga biron-bir tarzda aralashishga yoʻl qoʻyilmaydi. 8. Sud-tibbiy ekspertiza muassasasi rahbari quyidagi huquqlarga ega: agar sud-tibbiy ekspertiza muassasasida tekshirishlarni oʻtkazish uchun tegishli mutaxassislar yoki zarur moddiy-texnik baza yoxud maxsus sharoitlar boʻlmasa, sud-tibbiyot ekspertizasini tayinlash toʻgʻrisidagi qaror yoki ajrimni ijro etmasdan hamda sud-tibbiyot ekspertizasini oʻtkazish uchun taqdim etilgan tekshirish obyektlari va ish materiallarini uch kunlik muddatda qaytarish; sud-tibbiyot ekspertizasini tayinlagan organdan (shaxsdan) ekspertlar komissiyasi tarkibiga mazkur tashkilotda ishlamaydigan shaxslarni, shu jumladan boshqa davlatlardan mutaxassislarni, agar sud-tibbiyot ekspertizasini oʻtkazish uchun ularning maxsus bilimlari zarur boʻlsa, kiritish toʻgʻrisida iltimos qilish; qoʻyilgan masalalarni hal etish uchun zarur boʻlgan tekshirishlarni oʻtkazishni oʻz kuchlari va vositalari bilan taʼminlayotgan tashkilotlarga sud-tibbiyot ekspertizasini tayinlash toʻgʻrisidagi qaror yoki ajrimning koʻchirma nusxasini yuborish; sud-tibbiyot ekspertizasini tayinlagan organdan (shaxsdan) mazkur tashkilotning tekshirish obyektlari tekshirilganidan soʻng ularni tashish, bundan pochta xarajatlari mustasno; tekshirish obyektlari sud-tibbiyot ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs) tomonidan olinmagan taqdirda, ularni qonunchilik hujjatlarida belgilangan muddat mobaynida ushbu tashkilotda saqlash; katta xavf tugʻdiradigan obyektlarning mazkur tashkilotga kelib tushishi natijasidagi zararli oqibatlarni, agar sud-tibbiyot ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs) ushbu obyektlar bilan muomalada boʻlishning unga maʼlum boʻlgan maxsus qoidalari toʻgʻrisida rahbarga xabar bermagan boʻlsa yoki ular lozim darajada oʻralmagan boʻlsa, bartaraf etish bilan bogʻliq xarajatlarning oʻrnini qoplashni talab qilish. Sud-tibbiy ekspertiza muassasasi rahbari qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin. 9. Sud-tibbiy ekspertiza muassasasi rahbari: sud-tibbiyot ekspertizasini tayinlash toʻgʻrisidagi qaror yoki ajrim olinganidan soʻng sud-tibbiyot ekspertizasini oʻtkazishni qoʻyilgan savollarga javob berish uchun talab qilinadigan koʻlamda maxsus bilimlarga ega boʻlgan ekspertga yoki ekspertlar komissiyasiga topshirishi; ekspertga yoki ekspertlar komissiyasining har bir aʼzosiga uning huquq va majburiyatlarini tushuntirishi (sud-tibbiy ekspertiza muassasalarining xodimlariga bunday tushuntirish ishga qabul qilish chogʻida beriladi); ekspertni bila turib notoʻgʻri xulosa berganligi, surishtiruv yoki dastlabki tergov maʼlumotlarini surishtiruvchi, tergovchi yoxud prokurorning ruxsatisiz oshkor qilganligi, shuningdek xulosa berishni rad etganligi yoki bu ishdan boʻyin tovlaganligi uchun jinoiy javobgarlik toʻgʻrisida ogohlantirishi, undan tegishli tilxat olishi va mazkur tilxatni xulosa bilan birga ekspertizani tayinlagan organga (shaxsga) yuborishi; oʻtkazilayotgan tekshirishlarning toʻliqligi va sifati ustidan nazoratni, ekspertning mustaqilligi prinsipini buzmagan holda taʼminlashi; sud-tibbiyot ekspertizasi oʻtkazish muddatini qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda aniqlashi va unga rioya etilishini nazorat qilishi; ekspertga tekshirishlarni oʻtkazish uchun zarur boʻlgan sharoitlarni taʼminlashi; tekshirish tugaganidan soʻng xulosani, tekshirish obyektlari va ish materiallarini sud-tibbiyot ekspertizasini tayinlagan organga (shaxsga) yuborishi shart. Sud-tibbiy ekspertiza muassasasi rahbari zimmasida qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa majburiyatlar ham boʻlishi mumkin. 10. Sud-tibbiy ekspertiza muassasasi rahbari: ekspertizani oʻtkazish uchun zarur boʻlgan qoʻshimcha tekshirish obyektlarini sud-tibbiyot ekspertizasini tayinlagan organning (shaxsning) qarori yoki ajrimisiz talab qilib olishga; sud-tibbiyot ekspertizasini oʻtkazish uchun sud-tibbiy ekspertiza muassasasida ishlamaydigan shaxslarni mustaqil ravishda jalb etishga; ekspertga muayyan sud-tibbiyot ekspertizasi yuzasidan tekshirish jarayonini va fikrlar mazmunini oldindan belgilab qoʻyadigan koʻrsatmalar berishga haqli emas. 11. Sud-tibbiyot ekspertizalarini oʻtkazish muddatlari ushbu ekspertizalarning murakkabligi va xususiyatlarini hisobga olgan holda oʻttiz kun doirasida belgilanadi. Sud-tibbiyot ekspertizasini oʻtkazishni oʻttiz kun mobaynida bajarish mumkin boʻlmagan taqdirda sud-tibbiy ekspertiza muassasasi rahbari muddat oʻtishidan uch kun oldin asoslangan xulosa tuzadi va bu toʻgʻrida sud-tibbiyot ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs)ga yozma ravishda xabar qiladi hamda ular bilan kelishgan holda qoʻshimcha muddatni belgilaydi. 12. Sud-tibbiyot ekspertizasini oʻtkazish muddatlari materiallar sud-tibbiy ekspertiza muassasasiga tushgan kundan keyingi kundan boshlab hisoblanadi va ular ushbu muassasa rahbari tomonidan sud-tibbiyot ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs)ga yuborilgan kunda tugaydi. Sud-tibbiyot ekspertizasini oʻtkazish muddatlari quyidagi davrlarga toʻxtatib turiladi: ekspertning sud-tibbiyot ekspertizasiga taqdim etilgan materiallardagi kamchiliklarni bartaraf etish toʻgʻrisidagi iltimosnomasini qondirish yoki iltimosnomani qondirishning rad etilishi toʻgʻrisida javob olish; sud-tibbiyot ekspertizasini oʻtkazishni oʻttiz kungacha boʻlgan muddatda bajarish mumkin boʻlmagan taqdirda uni oʻtkazish muddatlarini kelishib olish; ekspertning boshqa sud-tibbiyot ekspertizasini bajarishi munosabati bilan xizmat safarida boʻlishi, uni bajarishni boshqa ekspertga topshirish mumkin boʻlmagan taqdirda; ekspertning vaqtinchalik mehnatga layoqatsizligi, sud-tibbiyot ekspertizasini bajarishni boshqa ekspertga topshirish mumkin boʻlmagan taqdirda. Qonunchilik hujjatlari va ushbu Yoʻriqnomada nazarda tutilmagan asoslar boʻyicha sud-tibbiyot ekspertizasi oʻtkazish muddatlarini toʻxtatib turishga yoʻl qoʻyilmaydi. 13. Sud-tibbiy ekspertiza muassasasida sud-tibbiyot ekspertizalarini oʻtkazish xizmat koʻrsatiladigan mintaqalarga muvofiq tashkil etiladi va ushbu mintaqalar Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligining tegishli buyrugʻi bilan belgilanadi. Sud-tibbiyot ekspertizasini tayinlagan va sud-tibbiy ekspertiza muassasasining xizmat koʻrsatish mintaqasidan tashqarida joylashgan organlar (shaxslar) uchun sud-tibbiyot ekspertizasi, mazkur organlar (shaxslar) joylashgan hududdagi sud-tibbiy ekspertiza muassasasida tegishli ekspertiza turini oʻtkazishning imkoni boʻlmagan hollarda (tekshirishlarni oʻtkazish uchun tegishli mutaxassislar yoki zarur moddiy-texnik baza yoxud maxsus sharoitlar boʻlmasa), ushbu muassasa tomonidan qonunchilik hujjatlariga muvofiq oʻtkazilishi mumkin. 14. Sud-tibbiyot ekspertizasi faqat uni tayinlagan organ (shaxs) tomonidan, protsessual qonunga, ushbu Yoʻriqnomaga muvofiq rasmiylashtirilgan materiallar taqdim etilgan taqdirdagina oʻtkaziladi. 15. Sud-tibbiyot ekspertizasiga sud-tibbiyot ekspertizasini tayinlash toʻgʻrisidagi qaror (ajrim), tekshirish obyektlari va ish materiallari, shuningdek tekshirishlarni oʻtkazish va xulosa berish uchun ekspertga zarur boʻlgan sud-tibbiyot ekspertizasi predmetiga taalluqli maʼlumotlarga ega boʻlgan hujjatlar taqdim etilishi kerak. Sud-tibbiyot ekspertizalarini tayinlash toʻgʻrisidagi qarorlar (ajrimlar)ning faksimil va yorugʻ sezgir qogʻozga koʻchirilgan nusxalarini taqdim etishga yoʻl qoʻyilmaydi. 16. Ekspertga taqdim etilgan tekshirish obyektlari, taqqoslovchi materiallar, maʼlumotlarning ishonchliligi uchun sud-tibbiyot ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs) javob beradi. 17. Sud-tibbiyot ekspertizasini tayinlash toʻgʻrisidagi bitta qaror (ajrim)ga koʻp miqdordagi obyektlar tushgan taqdirda sud-tibbiy ekspertiza muassasasi rahbari bir qator alohida-alohida sud-tibbiyot ekspertizalar oʻtkazilishini tashkil etishi mumkin. 18. Sud-tibbiyot ekspertizasini oʻtkazish sud-tibbiy ekspertiza muassasasi bilan birgalikda boshqa sud-tibbiy ekspertiza muassasasiga (muassasalariga) topshirilgan taqdirda sud-tibbiyot ekspertizalarini tayinlash toʻgʻrisidagi qaror (ajrim)da mazkur sud-tibbiyot ekspertizasining qanday mutaxassisliklarga ega boʻlgan ekspertlar tomonidan oʻtkazilishi kerakligi, ekspertlar komissiyasi faoliyatini tashkil etishning qaysi sud-tibbiy ekspertiza muassasasiga yuklanayotganligi hamda tekshiriladigan obyektlar va boshqa materiallar qaysi sud-tibbiy ekspertiza muassasasiga yuborilganligi koʻrsatiladi. Sud-tibbiyot ekspertizasini tayinlash toʻgʻrisidagi qaror (ajrim) har bir sud-tibbiy ekspertiza muassasasiga yuboriladi. 19. Qoʻshimcha yoki qayta sud-tibbiyot ekspertizasi tayinlangan taqdirda sud-tibbiy ekspertiza muassasasiga xulosa yoki oldingi oʻtkazilgan sud-tibbiyot ekspertizasi xulosasini berish mumkin emasligi toʻgʻrisidagi dalolatnoma barcha ilovalar (fotojadvallar, eksperimental materiallar va shu kabilar) bilan birga taqdim etiladi. Qoʻshimcha yoki qayta sud-tibbiyot ekspertizasi tayinlash toʻgʻrisidagi qaror (ajrim)da uni tayinlashning sabablari va asoslari albatta koʻrsatiladi. 20. Sud-tibbiyot ekspertizasiga yuborilayotgan, uni oʻtkazish imkonini bermaydigan materiallarni rasmiylashtirish qoidalariga rioya etilmagan taqdirda sud-tibbiy ekspertiza muassasasi rahbari bu toʻgʻrida sud-tibbiyot ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs)ga darhol xabar qiladi. Sud-tibbiyot ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs) kamchiliklarni bartaraf etish uchun zarur chora-tadbirlarni koʻrmasa sud-tibbiy ekspertiza muassasasi rahbari oʻttiz kun oʻtgach unga materiallarni sud-tibbiyot ekspertizasini oʻtkazmasdan qaytaradi. Rasmiylashtirishning protsessual tartibi buzilgan holda qayta, shuningdek komission yoki kompleks sud-tibbiyot ekspertizasi oʻtkazishga tushgan materiallar sud-tibbiyot ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs)ga uch kun muddatda qaytariladi. 21. Agar tayinlangan sud-tibbiyot ekspertizasi sud-tibbiy ekspertiza muassasasida oʻtkazish nazarda tutilmagan boʻlsa yoki sud-tibbiy ekspertiza muassasasi tegishli mutaxassislarga yoki asbob-uskunalarga ega boʻlmasa, sud-tibbiy ekspertiza muassasasi rahbari sud-tibbiyot ekspertizasiga taqdim etilgan materiallarni uch kun muddatda, sud-tibbiyot ekspertizasini tayinlash toʻgʻrisidagi qaror (ajrim)ning bajarilmaganligi sabablarini koʻrsatgan holda sud-tibbiyot ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs)ga qaytaradi. 22. Ekspert sud-tibbiyot ekspertizasini oʻtkazishga sud-tibbiy ekspertiza muassasasi rahbarining yozma topshiriqnomasi sud-tibbiyot ekspertizasini tayinlash toʻgʻrisidagi qaror (ajrim) va sud-tibbiyot ekspertizasiga tushgan barcha materiallar bilan birga olingan vaqtdan boshlab kirishadi. Sud-tibbiyot ekspertizasiga taqdim etilgan materiallarni rasmiylashtirish tartibining buzilganligi aniqlangan taqdirda ekspert bu toʻgʻrida sud-tibbiy ekspertiza muassasasi rahbarini xabardor qiladi, rahbar ushbu Yoʻriqnomaning 20-bandida nazarda tutilgan chora-tadbirlarni koʻradi. 23. Taqdim etilgan materiallar toʻliq boʻlmagan taqdirda bu haqda ekspert sud-tibbiy ekspertiza muassasasi rahbari orqali sud-tibbiyot ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs)ga qoʻshimcha materiallar taqdim etish toʻgʻrisida yozma ravishda maʼlum qilish huquqiga ega. Qoʻshimcha materiallar faqat sud-tibbiyot ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs) tomonidan taqdim etiladi. Qoʻshimcha materiallar oʻttiz kun mobaynida tushmagan taqdirda ekspert tekshirishni mavjud materiallar boʻyicha oʻtkazadi. 24. Ekspert quyidagi hollarda qoʻyilgan masalalar yuzasidan xulosa berish imkoniyati yoʻqligi toʻgʻrisida asoslangan dalolatnoma tuzadi: agar qoʻyilgan masala ekspertning maxsus bilimlari (vakolatlari) doirasidan chetga chiqsa yoki uni hal etish uchun maxsus bilimlar talab qilinmasa yoxud masala huquqiy tusga ega boʻlsa; taqdim etilgan tekshirish obyektlari yoxud materiallar ularning toʻliq yoki sifatli emasligi tufayli xulosa berish uchun yaroqsiz boʻlsa va toʻldirilishi mumkin boʻlmasa; agar ilm-fan va ekspertiza amaliyotining holati qoʻyilgan masalalarga javob berish imkonini bermasa; tekshirishlarni oʻtkazish va xulosalar berish uchun zarur shart-sharoitlar, uslubiy vositalar va asbob-uskunalar mavjud boʻlmasa. Xulosa berishning imkoni yoʻqligi toʻgʻrisidagi dalolatnoma ushbu Yoʻriqnomaning 40-bandiga muvofiq tuziladi. 25. Ekspert oʻziga taqdim etilgan obyektlar va materiallarni tekshirishni tegishli sohadagi bilimlarga amal qilgan holda, protsessual qonun talablariga qatʼiy muvofiq ravishda xolisona va mufassal amalga oshiradi. Obyektlar (tirik odamdan tashqari) faqat tekshirishni oʻtkazish va xulosa berish uchun zarur boʻlgan darajada shikastlangan va sarflangan boʻlishi mumkin. Bunda tekshirish obyektining qisman shikastlanishi yoki ishlatilishiga sud-tibbiyot ekspertizasini tayinlagan organning (shaxsning) yozma ruxsati olinishi zarur, tayinlangan sud-tibbiyot ekspertizasining oʻziga xos xususiyatlari obyektning shikastlanishini (buzilishini) yoki ishlatilishini taqozo etuvchi hollar bundan mustasno. 26. Ishda ishtirok etadigan shaxslar qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan holatlarda va tartibda sud-tibbiyot ekspertizasi oʻtkazishda ishtirok etish huquqiga ega. Sababidan qatʼi nazar, ularning yoʻqligi sud-tibbiyot ekspertizasi oʻtkazishni toʻxtatib turish uchun asos hisoblanmaydi. 27. Ekspert oʻzining maxsus bilimlariga muvofiq oʻtkazilgan tekshirishlar asosida oʻz nomidan xulosa beradi va uning uchun javob beradi. 28. Bir xil mutaxassislikka ega boʻlgan ikki va undan ortiq ekspertlar (ekspertlar komissiyasi)ga sud-tibbiyot ekspertizasidan oʻtkazish topshirilganda komissiyaga kiritilgan ekspertlarning har biri tekshirishni toʻliq hajmda amalga oshiradi. Ekspertlar komissiyasi tekshirishda qatnashgan ekspertdan har biri unga rozi boʻlgan taqdirda umumiy xulosa beradi. Shuningdek, ekspertlar komissiyasida ishtirok etgan ekspertlar fikrining bir qismini aks ettiruvchi yagona xulosa berilishi ham mumkin. Kelishmovchilik boʻlgan taqdirda har bir ekspert kelishmovchilikka sabab boʻlgan barcha yoki ayrim masalalar boʻyicha alohida xulosa tuzadi. 29. Sud-tibbiyot ekspertizasini oʻtkazish uchun har xil mutaxassislikka ega boʻlgan ikki va undan ortiq ekspertlar (kompleks ekspertiza) tayinlanganda har bir ekspert tekshirishni amalga oshiradi va oʻz vakolati doirasida xulosa beradi. Kompleks ekspertiza xulosasida har bir ekspert qanday tekshirishlar va qanday hajmda oʻtkazganligi, shaxsan u qanday faktlarni aniqlaganligi hamda qanday xulosalarga kelganligi koʻrsatiladi. Ekspert kompleks ekspertiza xulosasining oʻz vakolatiga tegishli boʻlgan qismini imzolaydi. Olingan natijalarni va aniq xulosa (xulosalar)ni shakllantirishni baholashda vakolatli boʻlgan ekspertlar umumiy xulosa (xulosalar) chiqaradi. Agar ekspertlar komissiyasining yakuniy xulosasi yoki uning bir qismi uchun ekspertlardan biri (alohida ekspertlar) tomonidan aniqlangan faktlar asos hisoblansa, u holda bu haqda xulosada koʻrsatilishi kerak. Kelishmovchilik holatida ekspertlarning har biri kelishmovchilikka sabab boʻlgan masalalar boʻyicha alohida xulosa tuzadi. 30. Agar sud-tibbiyot ekspertizasi tayinlash toʻgʻrisidagi qaror (ajrim)da turli xil sud-tibbiyot ekspertizalari predmetiga taalluqli masalalar mavjud boʻlsa, ularning har biri boʻyicha alohida xulosa yoki xulosa berish imkoniyati yoʻqligi toʻgʻrisida dalolatnoma tuziladi. 31. Ekspert xulosasi uch qismdan: kirish, tadqiqot va xulosa (yakunlovchi) qismlardan iborat boʻladi. Ekspert xulosasining kirish qismida ekspertning huquqlari va majburiyatlarini unga tushuntirish va uni bilib turib notoʻgʻri xulosa berganligi, ish materiallarini oshkor qilganligi, shuningdek uzrli sabablarsiz xulosa berishni rad etganligi yoki bundan bosh tortganligi uchun jinoiy javobgarlikka tortilishi toʻgʻrisida tushuntirilganligi haqidagi ekspert tilxati olinganligi koʻrsatiladi. 32. Xulosaning kirish qismida quyidagi maʼlumotlar aks ettiriladi: sud-tibbiyot ekspertizasining turi va uning roʻyxat raqami; sud-tibbiyot ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs)ning nomi; ekspert (ekspertlar) haqidagi maʼlumotlar. Bunda ekspertning familiyasi, ismi, otasining ismi, lavozimi, maʼlumoti, ilmiy darajasi va ilmiy unvoni, ixtisosi (umumiy va ekspertlik malakasi), ish tajribasi va boshqa maʼlumotlar koʻrsatiladi; materiallarning sud-tibbiyot ekspertizasiga kelgan vaqti va xulosaga imzo chekilgan vaqt; sud-tibbiyot ekspertizasini oʻtkazish uchun protsessual asos (qaror yoki ajrim, u qachon va kim tomonidan chiqarilganligi); sud-tibbiyot ekspertizasiga yuborilgan materiallarning nomi, joʻnatish usuli, oʻramning turi, holati va tekshiriladigan obyektlarning rekvizitlari; sud-tibbiyot ekspertizasi hal etishi uchun qoʻyilgan savollar. Bunda savollar sud-tibbiyot ekspertizasini tayinlash toʻgʻrisidagi qaror (ajrim)da keltirilgan shaklda qayd etiladi. Savollarni mazmunan oʻzgartirishga yoʻl qoʻyilmaydi, ekspert faqat savolga toʻgʻri grammatik shakl berishi va ekspert ixtisosligiga moslashtirishi mumkin. Bir necha savollar qoʻyilgan taqdirda ekspert tekshiruv oʻtkazish uchun ularning eng maqbul tartibini taʼminlaydigan izchillikda guruhlarga boʻlib chiqishi mumkin. Ekspert tashabbusi bilan hal qilingan savollar sud-tibbiyot ekspertizasini tayinlash toʻgʻrisidagi qaror (ajrim)da keltirilgan savollardan keyin bayon qilinadi. xulosa berish uchun ahamiyatga ega boʻlgan va ekspert tomonidan asosiy maʼlumot sifatida qabul qilingan ish holatlari; qoʻyilgan savollarni hal qilishda ekspert amal qilgan hujjatlar (qarorlar, buyruqlar, qoʻllanmalar, uslubiy koʻrsatmalar), shuningdek tekshiruv oʻtkazishda foydalanilgan boshqa manbalar; sud-tibbiyot ekspertizasini oʻtkazish jarayonida hozir boʻlgan shaxslar haqidagi maʼlumotlar (ularning familiyasi, ismi, otasining ismi, protsessual holati); ekspertning qoʻshimcha materiallar taqdim etish toʻgʻrisidagi iltimosnomasi (iltimosnoma yuborilgan va javob olingan vaqt, iltimosnomani koʻrib chiqish natijalari). Qoʻshimcha yoki qayta sud-tibbiyot ekspertizasi boʻyicha xulosaning kirish qismida yuqorida bayon etilgan maʼlumotlardan tashqari, dastlabki sud-tibbiyot ekspertizasi haqidagi maʼlumotlar, yaʼni xulosaning roʻyxat raqami va sanasi, ekspertning (ekspertlarning) familiyasi, ismi va otasining ismi, sud-tibbiy ekspertiza muassasasining nomi, dastlabki sud-tibbiyot ekspertizasining xulosalari hamda qoʻshimcha va qayta sud-tibbiyot ekspertizasini tayinlash toʻgʻrisidagi qaror (ajrimda)da keltirilgan sud-tibbiyot ekspertizasini oʻtkazish sabablari bayon etiladi. 33. Ekspert xulosasining tadqiqot qismida ekspert oldiga qoʻyilgan har bir savol boʻyicha tekshirish jarayoni va uning natijalari yoziladi, aniqlangan faktlar boʻyicha ilmiy tushuntirish beriladi. Xulosaning tadqiqot qismida quyidagilar koʻrsatiladi: sud-tibbiyot ekspertizasi tekshiruvi obyektlarining holati; foydalanilgan tadqiqot usullari va bu usullar qoʻllanishining texnik sharoitlari; sud-tibbiyot ekspertizasi tahlilining sharoitlari, maqsadi va natijalari hamda namunalar olish; xulosani asoslash uchun ahamiyatga ega tergov (sud) harakatlari (soʻroq, koʻzdan kechirish, eksperiment va shu kabilar)ning natijalari; namoyish materiallariga qilingan havolalar, ilovalar va ularga berilgan zarur izohlar; olib borilgan tekshiruv va uning alohida bosqichlari natijalariga berilgan ekspert bahosi. Qayta sud-tibbiyot ekspertizasi xulosasining tadqiqot qismida, agarda tadqiqot natijalari bilan avvalgi sud-tibbiyot ekspertizasi xulosasining yakunlari oʻrtasida tafovut mavjud boʻlsa, buning sabablari koʻrsatiladi. Xulosaning tadqiqot qismi maxsus bilimi boʻlmagan shaxslar uchun tushunarli tilda bayon etilgan boʻlishi kerak. Maxsus atamalar izohlab berilgan boʻlishi lozim. 34. Ekspert xulosalari uning oldiga qoʻyilgan savollarga javob shaklida bayon qilinadi va turli talqinlarga yoʻl qoʻymaydigan aniq, tushunarli tilda bayon qilinishi lozim. Agar xulosani tadqiqot qismida bayon qilingan tekshirish natijalarining mukammal tavsifisiz va qoʻyilgan masalaga toʻliq javobsiz shakllantirish mumkin boʻlmasa, xulosaning tadqiqot qismiga havola qilishga ruxsat beriladi. 35. Ekspert xulosasida qoidabuzarlik sabablari va ularni sodir etishga imkon bergan sharoitlar, shuningdek ularni bartaraf etishning tashkiliy-texnikaviy tavsiyalari koʻrsatilishi mumkin. 36. Ekspert xulosasi ikki nusxada tuziladi, tekshirishni oʻtkazgan ekspert (ekspertlar) tomonidan imzolanadi, uning (ularning) imzosi sud-tibbiy ekspertiza muassasasi muhri bilan tasdiqlanadi, shundan keyin xulosaning bir nusxasi sud-tibbiy ekspertiza muassasasi rahbari tomonidan sud-tibbiyot ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs)ga yuboriladi, ikkinchi nusxasi esa sud-tibbiy ekspertiza muassasasida besh yil mobaynida saqlanadi. 37. Agar ekspert xulosasida ekspert tekshirishlar va uning natijalarini tasvirlovchi fotojadvallar, diagrammalar, chizmalar va shu kabi ilovalar berilsa ular ham ekspert (ekspertlar) tomonidan imzolanadi. Ekspert tekshirishlarining borishi, sharoitlari va natijalarini hujjatlashtirish materiallari ekspert xulosasi nusxasi bilan birga sud-tibbiy ekspertiza muassasasida saqlanadi. Sud-tibbiyot ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs)ning talabiga koʻra ular yigʻmajildga qoʻshib qoʻyish uchun taqdim etiladi. 38. Sud-tibbiy ekspertiza muassasasi rahbari xulosani koʻrib chiqishda notoʻgʻri xulosaga olib kelishi mumkin boʻlgan toʻliq boʻlmagan tekshirishlarni, tekshirish oʻtkazish uslubiyoti buzilishini yoki uning notoʻgʻri rasmiylashtirilganligini aniqlagan taqdirda xulosa zarur oʻzgartirishlar va aniqliklar kiritish uchun ekspertga qaytariladi. Agar ekspert oʻz xulosasini toʻgʻri deb qatʼiy turib olsa, sud-tibbiy ekspertiza muassasasi rahbari tekshirish oʻtkazishni belgilangan tartibda xulosa beradigan birinchi ekspert ishtirokidagi ekspertlar komissiyasiga topshirish huquqiga ega. 39. Sud-tibbiyot ekspertizasi sudda oʻtkazishda uning natijalari mazkur Yoʻriqnomaning 31 — 35-bandlarida nazarda tutilgan qoidalar boʻyicha rasmiylashtiriladi. Ekspert xulosasi ekspert tomonidan ikki nusxada tuziladi va imzolanadi, ulardan biri sudga, ikkinchisi esa sud-tibbiy ekspertiza muassasasi rahbariga taqdim etiladi. 40. Xulosa berish imkoni yoʻqligi toʻgʻrisidagi dalolatnoma uch qismdan: kirish, asoslovchi va yakunlovchi qismlardan iborat boʻladi. Kirish qismida ushbu Yoʻriqnomaning 32-bandida koʻrsatilgan roʻyxatga muvofiq maʼlumotlar bayon qilinadi. Asoslovchi qismida xulosa berish imkoni yoʻqligi sabablari batafsil bayon qilinadi. Yakunlovchi qismida ekspert oldiga qoʻyilgan har bir savol boʻyicha xulosa berish imkoni yoʻqligi koʻrsatiladi. Xulosa berish imkoni yoʻqligi toʻgʻrisidagi dalolatnoma ikki nusxada tuziladi, ekspert tomonidan imzolanadi, uning imzosi ekspertiza muassasasi muhri bilan tasdiqlanadi, shundan keyin uning bir nusxasi sud-tibbiy ekspertiza muassasasi rahbari tomonidan sud-tibbiyot ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs)ga yuboriladi, ikkinchisi esa sud-tibbiy ekspertiza muassasasida besh yil mobaynida saqlanadi. Agar xulosa berish imkoni yoʻqligi toʻgʻrisidagi dalolatnoma sudda koʻrib chiqish bosqichida tuzilgan boʻlsa, u ekspert tomonidan ikki nusxada tuziladi va imzolanadi, ulardan biri sudga, ikkinchisi esa sud-tibbiy ekspertiza muassasasi rahbariga taqdim etiladi. 41. Agar bir masala boʻyicha ekspert xulosa bersa, boshqasi boʻyicha esa xulosa berish imkoni yoʻqligi toʻgʻrisidagi dalolatnoma tuzish uchun asos mavjud boʻlsa, u holda yagona hujjat — ekspert xulosasi tuziladi. 42. Ekspert xulosasi, sud-tibbiyot ekspertizasi tekshiruvi obyektlari boʻlgan predmetlar va hujjatlar hamda boshqa materiallar sud-tibbiyot ekspertizasini tayinlagan shaxsga yoki sud-tibbiyot ekspertizasini tayinlagan organning vakolatli xodimiga yoxud sud-tibbiyot ekspertizasini tayinlagan organ tomonidan berilgan ishonchnoma boʻyicha boshqa shaxsga shaxsan beriladi yoki sud-tibbiyot ekspertizasini tayinlagan organ (shaxs)ga pochta orqali yuboriladi. Ekspert xulosasining, sud-tibbiyot ekspertizasi tekshiruvi obyektlari boʻlgan predmetlar va hujjatlar hamda sud-tibbiyot ekspertizasiga berilgan boshqa materiallarning faksimil yoki yorugʻ sezgir qogʻozga koʻchirilgan ishonchnoma nusxasi orqali berilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.