Aholini favqulodda vaziyatlarda harakat qilishga va fuqaro muhofazasi sohasida tayyorlash tartibini takomillashtirish toʻgʻrisida
(resolution, 2025-12-11)

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “2017 — 2021-yillarda Oʻzbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yoʻnalishi boʻyicha Harakatlar strategiyasini “Faol investitsiyalar va ijtimoiy rivojlanish yili”da amalga oshirishga oid Davlat dasturi toʻgʻrisida” 2019-yil 17-yanvardagi PF-5635-son Farmoniga muvofiq, shuningdek, aholini favqulodda vaziyatlarda harakat qilishga va fuqaro muhofazasi sohasida tayyorlash tartibini takomillashtirish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Aholining barcha qatlamlarini favqulodda vaziyatlarda harakat qilishga va fuqaro muhofazasi sohasida tayyorlash tartibi toʻgʻrisidagi nizom 1-ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Quyidagilar aholini favqulodda vaziyatlarda harakat qilishga va fuqaro muhofazasi sohasida tayyorlashning asosiy vazifalari etib belgilansin: davlat boshqaruvi organlari, mahalliy ijroiya hokimiyati organlari va boshqa tashkilotlar rahbarlari, ishchi va xizmatchilarining favqulodda vaziyatlarning oldini olish va bartaraf etish hamda fuqaro muhofazasi boʻyicha bilimlarini izchil oshirib borish va koʻnikmalarini hosil qilish; qutqaruv xizmatlari va qutqaruv tuzilmalari, shuningdek, fuqaro muhofazasi tuzilmalarini favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishga tayyorlash; aholini, shu jumladan, ishlab chiqarish va xizmat koʻrsatish sohasida band boʻlmaganlarni, maktabgacha taʼlim tashkilotlari tarbiyalanuvchilari, umumiy oʻrta taʼlim maktablari oʻquvchilari, oʻrta maxsus, professional va oliy taʼlim muassasalari talabalarini favqulodda vaziyatlarda muhofazalanish, jabrlanganlarga birinchi yordam koʻrsatish, jamoaviy va shaxsiy himoya vositalaridan foydalanish qoidalari va usullariga oʻrgatish. 3. Belgilansinki: aholini favqulodda vaziyatlarda harakat qilishga va fuqaro muhofazasi sohasida tayyorlash idoraviy mansubligi va tashkiliy-huquqiy shaklidan qatʼi nazar barcha tashkilotlarda ish vaqtida hamda yashash joylarida oʻtkaziladi; aholini favqulodda vaziyatlarda harakat qilishga va fuqaro muhofazasi sohasida tayyorlash tadbirlariga metodik rahbarlik qilish, ularni muvofiqlashtirish va nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi tomonidan amalga oshiriladi. 4. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi, Xalq taʼlimi vazirligi va Maktabgacha taʼlim vazirligi Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi bilan kelishgan holda hayotiy faoliyat xavfsizligi va fuqaro muhofazasi yoʻnalishlaridagi oʻquv dasturlarini zamonaviy talablar asosida takomillashtirsinlar va 2020/2021 oʻquv yilidan boshlab taʼlim jarayoniga joriy etilishini taʼminlasinlar. 5. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi bilan birgalikda 2023-yil 1-yanvarga qadar harbiy-maʼmuriy sektorlarni rivojlantirish jamgʻarmasining mahalliy darajadagi mablagʻlari va qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobiga favqulodda vaziyatlar boshqarmalari hayotiy faoliyat xavfsizligi oʻquv markazlarida zamonaviy koʻrgazmali materiallar, interaktiv oʻqitish vositalari bilan jihozlangan favqulodda vaziyatlarda harakat qilishga tayyorlash majmualarini tashkil etsinlar. 6. Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining 2-ilovaga muvofiq ayrim qarorlari oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin. 7. Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda oʻzlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarni bir oy muddatda ushbu qarorga muvofiqlashtirsin. 8. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining birinchi oʻrinbosari — transport vaziri A.J. Ramatov va Oʻzbekiston Respublikasi favqulodda vaziyatlar vaziri vazifasini bajaruvchi T.A. Xudaybergenov zimmasiga yuklansin. 1. Ushbu Nizom aholining barcha qatlamlarini tabiiy, texnogen va ekologik xususiyatli favqulodda vaziyatlarda (keyingi oʻrinlarda favqulodda vaziyatlar deb ataladi) harakat qilishga va fuqaro muhofazasi sohasida tayyorlash tartibini belgilaydi. 2. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi: kompleks oʻquv mashqlari — obyektlar rahbarlarini, qutqaruv tuzilmalari va fuqaro muhofazasi tuzilmalari aʼzolarini, ular tarkibiga kirmagan ishchi va xizmatchilarini, ishlab chiqarish faoliyatini toʻxtatmagan holda favqulodda vaziyatlarning oldini olish va oqibatlarini bartaraf etish hamda fuqaro muhofazasi boʻyicha kompleks tadbirlarni bajarishga tayyorlashning asosiy shakli; qoʻmondonlik-shtab oʻquv mashqlari — Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlarda ularning oldini olish va harakat qilish davlat tizimining (keyingi oʻrinlarda FVDT deb ataladi) barcha darajalardagi rahbarlarini va boshqaruv organlarini favqulodda vaziyatlarning oldini olish va ular sodir boʻlganda bartaraf etish ishlariga rahbarlik qilishga hamda fuqaro muhofazasi sohasida tayyorlashning oliy shakli; maxsus-taktik oʻquv mashqlari — qutqaruv tuzilmalari va fuqaro muhofazasi tuzilmalarini qutqaruv ishlari va kechiktirib boʻlmaydigan boshqa ishlarni bajarishga hamda fuqaro muhofazasi sohasida tayyorlashning asosiy va samarali shakli; obyekt oʻquv mashgʻulotlari — obyektlar rahbarlari, qutqaruv tuzilmalari va fuqaro muhofazasi tuzilmalari, shuningdek, tuzilmalar tarkibiga kirmagan ishchi va xizmatchilarga favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish hamda fuqaro muhofazasi boʻyicha nazariy tayyorlashning asosiy shakli. 3. Quyidagilar aholini favqulodda vaziyatlarda harakat qilishga va fuqaro muhofazasi sohasida tayyorlashning asosiy vazifalari hisoblanadi: davlat boshqaruvi organlari, mahalliy ijroiya hokimiyati organlari va boshqa tashkilotlar rahbarlari, ishchi va xizmatchilarining favqulodda vaziyatlarning oldini olish va bartaraf etish hamda fuqaro muhofazasi boʻyicha bilimlarini izchil oshirib borish va koʻnikmalarini hosil qilish; qutqaruv xizmatlari va qutqaruv tuzilmalari, shuningdek, fuqaro muhofazasi tuzilmalarini favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishga tayyorlash; aholini, shu jumladan, ishlab chiqarish va xizmat koʻrsatish sohasida band boʻlmaganlarni, maktabgacha taʼlim tashkilotlari tarbiyalanuvchilari, umumiy oʻrta taʼlim maktablari oʻquvchilari, oʻrta maxsus, professional va oliy taʼlim muassasalari talabalarini favqulodda vaziyatlarda muhofazalanish, jabrlanganlarga birinchi yordam koʻrsatish, jamoaviy va shaxsiy himoya vositalaridan foydalanish qoidalari va usullariga oʻrgatish. 4. Barcha aholi qatlamlari quyidagi toifalarga boʻlingan holda favqulodda vaziyatlarda harakat qilishga va fuqaro muhofazasi sohasida tayyorgarlikdan oʻtkaziladi: ishlab chiqarish va xizmat koʻrsatish sohalarida band boʻlgan aholi, shu jumladan, davlat boshqaruvi organlari, mahalliy ijroiya hokimiyati organlari, boshqa tashkilotlar rahbarlari, xodimlari, ishchi va xizmatchilari hamda Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining harbiy xizmatchilari (keyingi oʻrinlarda harbiy xizmatchilar deb ataladi); maktabgacha taʼlim tashkilotlari tarbiyalanuvchilari, umumiy oʻrta taʼlim maktablari va oʻrta maxsus, professional taʼlim muassasalari oʻquvchilari hamda oliy taʼlim muassasalari talabalari; ishlab chiqarish va xizmat koʻrsatish sohalarida band boʻlmagan aholi, shu jumladan, jismoniy imkoniyati cheklangan shaxslar hamda Oʻzbekiston Respublikasiga tashrif buyurgan turistlar. 5. Aholining barcha toifalarini favqulodda vaziyatlarda harakat qilishga va fuqaro muhofazasi sohasida tayyorlash (keyingi oʻrinlarda aholini tayyorlash deb ataladi) ushbu Nizomga ilovada keltirilgan sxemaga muvofiq amalga oshiriladi. 6. Aholini tayyorlash, toifalar doirasida tashkil etiladigan guruhlar tarkibida, quyidagi tartibda amalga oshiriladi: a) ishlab chiqarish va xizmat koʻrsatish sohalarida band boʻlgan aholi, shuningdek, davlat boshqaruvi organlari, mahalliy ijroiya hokimiyati organlari, boshqa tashkilotlar rahbarlari, xodimlari, ishchi va xizmatchilari hamda harbiy xizmatchilar: davlat boshqaruvi organlari rahbarlari, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimlari — FVDTning aholi va hududlarni tabiiy hamda texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish boʻyicha yillik asosiy tadbirlar rejasiga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Fuqaro muhofazasi boshligʻi tomonidan oʻtkaziladigan yigʻinlar va oʻquv mashqlarida; respublika va viloyat miqyosidagi tashkilotlar rahbarlari va masʼul mutaxassislari, shuningdek, tumanlar va shaharlar hokimlari hamda ularning oʻrinbosarlari — 3 yilda bir marta jamlash rejasiga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi akademiyasi huzuridagi Fuqaro muhofazasi institutining (keyingi oʻrinlarda Fuqaro muhofazasi instituti deb ataladi) malaka oshirish va qayta tayyorlash oʻquv kurslarida; tumanlar va shaharlar miqyosidagi tashkilotlar rahbarlari va masʼul mutaxassislari, qutqaruv xizmatlari, qutqaruv tuzilmalari va fuqaro muhofazasi tuzilmalari boshliqlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlarining rahbarlari — 3 yilda bir marta jamlash rejasiga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi akademiyasi huzuridagi Boshlangʻich tayyorgarlik va malaka oshirish markazi (keyingi oʻrinlarda Markaz deb ataladi), shuningdek, hududiy favqulodda vaziyatlar boshqarmalari hayot faoliyati xavfsizligi oʻquv markazlarining (keyingi oʻrinlarda hududiy markazlar deb ataladi) malaka oshirish va qayta tayyorlash kurslarida; tashkilotlarning xodimlari, ishchi va xizmatchilari hamda harbiy xizmatchilar — doimiy ravishda tayyorlash dasturlariga muvofiq, xizmat va ishdan ajralmagan holda, xizmat va ish joylarida tashkil etiladigan obyekt oʻquv mashgʻulotlarida tayyorgarlikdan oʻtkaziladi; b) maktabgacha taʼlim tashkilotlari tarbiyalanuvchilari, umumiy oʻrta taʼlim maktablari va oʻrta maxsus, professional taʼlim muassasalari oʻquvchilari hamda oliy taʼlim muassasalari talabalari: maktabgacha taʼlim muassasalari tarbiyalanuvchilari — doimiy ravishda maktabgacha taʼlimning maktabgacha taʼlim va tarbiya davlat standarti va oʻquv dasturlariga muvofiq taʼlim-tarbiya jarayonida muammoli-vaziyatli oʻyinlar va mashgʻulotlarda umumiy oʻrta taʼlim maktablari oʻquvchilari — oʻquv yili davomida, umumiy oʻrta taʼlimning davlat taʼlim standartlari va oʻquv dasturlariga muvofiq oʻqish jarayonida darslarda, sport oʻyinlari va musobaqalarida, shuningdek, qoʻshimcha taʼlim muassasalari va hududiy markazlarning favqulodda vaziyatlarda harakat qilishga tayyorlash majmualaridagi mashgʻulotlarda; oʻrta maxsus, professional taʼlim muassasalari oʻquvchilari va oliy taʼlim muassasalari talabalari — oʻquv yili davomida, oʻrta maxsus, professional taʼlim va oliy taʼlimning davlat taʼlim standartlari va oʻquv dasturlariga muvofiq oʻqish jarayonida darslarda, sport oʻyinlari va musobaqalarida, shuningdek, hududiy markazlarning favqulodda vaziyatlarda harakat qilishga tayyorlash majmualaridagi mashgʻulotlarda tayyorgarlikdan oʻtkaziladi; v) ishlab chiqarish va xizmat koʻrsatish sohalarida band boʻlmagan aholi, shu jumladan, jismoniy imkoniyati cheklangan shaxslar hamda Oʻzbekiston Respublikasiga tashrif buyurgan turistlar: ishlab chiqarish va xizmat koʻrsatish sohasida band boʻlmagan aholi, shu jumladan, jismoniy imkoniyati cheklangan shaxslar — fuqarolarning oʻzinioʻzi boshqarish organlarioʻquv-maslahat punktlarida suhbatlar oʻtkazish, maʼruzalar oʻqish, oʻquv filmlarini namoyish etish, oʻquv mashqlari va mashgʻulotlarga jalb etish, shuningdek, qoʻllanmalar va eslatmalarni tarqatish, radio va teledasturlarni efirga uzatish hamda Internet jahon axborot tarmogʻida sohaga oid maʼlumotlarni joylashtirish orqali; Oʻzbekiston Respublikasiga tashrif buyurgan turistlartashrif davomida, ularga xizmat koʻrsatuvchi jismoniy va yuridik shaxslar tomonidan favqulodda vaziyatlarda toʻgʻri harakat qilish boʻyicha suhbatlar oʻtkazish, yoʻriqnoma, buklet va eslatmalarni tarqatish orqali tayyorgarlikdan oʻtkaziladi. 7. Aholini tayyorlash innovatsion texnologiyalarni, uygʻunlashtirilgan hamda masofadan oʻqitish uslublarini, zamonaviy pedagogik va axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini qoʻllagan holda, shuningdek, mustaqil oʻrganish orqali amalga oshiriladi. 8. Aholini tayyorlash, ularning nazariy bilimlarini va amaliy koʻnikmalarini mustahkamlash, FVDT kuch va vositalarining hamkorlikda harakat qilishini takomillashtirish, shuningdek, tayyorgarlik darajasini baholash quyidagi shakllardagi tadbirlarni oʻtkazish orqali amalga oshiriladi: Qoʻmondonlik-shtab oʻquv mashqlari: Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahrida — 5 yilda bir marta uch kecha-kunduzgacha; tumanlar va shaharlarda — 3 yilda bir marta uch kecha-kunduzgacha; davlat boshqaruvi organlari hamda boshqa tashkilotlarda — 1 yilda bir marta bir kecha-kunduzgacha; qoʻmondonlik-shtab oʻquv mashqlarini oʻtkazishda Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligiga (keyingi oʻrinlarda Favqulodda vaziyatlar vazirligi deb ataladi) toʻgʻridan-toʻgʻri hamda tezkor boʻysunadigan kuch va vositalar jalb etilishi mumkin; Maxsus-taktik oʻquv mashqlari: tashkilotlarda — 3 yilda bir marta olti soatgacha; oʻta muhim va toifalangan obyektlarda — 1 yilda bir marta olti soatgacha. Kompleks oʻquv mashqlari: xodimlar soni 200 dan ortiq boʻlgan tashkilotlarda hamda 400 dan ortiq oʻringa ega boʻlgan davolash-profilaktika muassasalarida — 2 yilda bir marta bir kecha-kunduzgacha; qolgan tashkilotlarda — 2 yilda bir marta olti soatgacha. Oʻta muhim va toifalangan obyektlarda oʻtkaziladigan oʻquv mashqlariga ushbu obyektlarning xavfi doirasiga tushuvchi hududda yashayotgan aholi jalb etiladi. “Yosh qutqaruvchi” musobaqalari umumiy oʻrta, oʻrta-maxsus va professional taʼlim muassasalarida 1 yilda bir marta oʻtkaziladi. Oʻquv mashqlari, mashgʻulotlar va musobaqalar, shuningdek, boshqa amaliy tadbirlarga jalb qilinayotgan tashkilotlar rahbarlari, mutaxassislari, qutqaruv tuzilmalari shaxsiy tarkibi va aholi xavfsizlik qoidalari bilan tanishtirilishi zarur. 9. Har haftaning chorshanba kunlari tashkilotlarda va mahallalarda aholining favqulodda vaziyatlarning oldini olish va yongʻinlar profilaktikasi boʻyicha tayyorgarligini oshirish hamda faol ishtirokini taʼminlash tadbirlari oʻtkaziladi. FVDT tarkibidagi vazirliklar, idoralar va boshqa tashkilotlar hamda mahalliy ijroiya hokimiyati organlari tomonidan ushbu kun davomida quyidagi asosiy tadbirlar keng qamrovda amalga oshiriladi: ishlab chiqarish va xizmat koʻrsatish sohalarida band boʻlgan aholi, maktabgacha taʼlim tashkilotlari tarbiyalanuvchilari, umumiy oʻrta taʼlim maktablari va oʻrta maxsus, professional taʼlim muassasalari oʻquvchilari hamda oliy taʼlim muassasalari talabalari bilan seminarlar va mavzuli oʻquv mashgʻulotlari oʻtkaziladi, ularga targʻibot-tashviqot materiallari tarqatiladi va zarur tadbirlar yuzasidan tavsiyalar beriladi; ishlab chiqarish va xizmat koʻrsatish sohalarida band boʻlmagan aholi bilan suhbatlar oʻtkaziladi, maʼruzalar oʻqiladi, ularga eslatmalar, bukletlar va lifletlar tarqatiladi, shuningdek, favqulodda vaziyatlar, shu jumladan, yongʻinlarga olib keladigan omillarni barvaqt aniqlash va bartaraf etish, ular sodir boʻlganda toʻgʻri harakat qilish usullari oʻrgatiladi; aholi koʻp toʻplanadigan joylarda va jamoat transportida favqulodda vaziyatlar, shu jumladan, yongʻinlarning oldini olishga qaratilgan plakatlar, shuningdek, ulardagi mavjud tablolar va monitorlarga, Internet saytlariga ijtimoiy roliklar joylashtiriladi; ommaviy axborot vositalari orqali axborot-tahliliy va mavzuli telekoʻrsatuvlar efirga uzatiladi, sohaga oid dolzarb masalalar boʻyicha davra suhbatlari oʻtkaziladi, radioeshittirishlar uzatiladi va maqolalar chop etiladi. 10. Favqulodda vaziyatlar vazirligi aholini tayyorlash sohasida maxsus vakolatli davlat organi hisoblanadi. Favqulodda vaziyatlar vazirligi aholini tayyorlash sohasida: tashkiliy-metodik rahbarlikni amalga oshiradi, tadbirlarni muvofiqlashtiradi va nazorat qiladi; tashkiliy koʻrsatmalar va oʻquv dasturlarini ishlab chiqadi va kelishadi; oʻquv mashqlari, mashgʻulotlari va boshqa tadbirlarni tashkil etadi va oʻtkazadi; zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy qiladi va keng foydalanilishini tashkil etadi; tizimidagi aholini tayyorlashga ixtisoslashtirilgan muassasalarning tinglovchilar bilan jamlash rejalarini tegishli davr uchun shakllantiradi va tasdiqlash uchun Oʻzbekiston Respublikasi Fuqaro muhofazasi boshligʻiga kiritadi. 11. Mahalliy ijroiya hokimiyati organlari aholini tayyorlash sohasida: ishlab chiqarish va xizmat koʻrsatish sohalarida band boʻlmagan aholini, shu jumladan jismoniy imkoniyati cheklangan shaxslarni, shuningdek, tizimidagi tashkilotlarning rahbarlari ishchi va xizmatchilarini tayyorlash tadbirlarini tashkil etadi va nazorat qiladi; oʻquv-amaliy tadbirlarni tashkil etadi va oʻtkazadi, ularga mahalliy aholi jalb etilishini taʼminlaydi; oʻquv-metodik va targʻibot materiallari chop etilishini hamda ishlab chiqarish va xizmat koʻrsatish sohalarida band boʻlmagan aholiga tarqatilishini tashkil etadi; mahalliy aholini favqulodda vaziyatlar xavfi toʻgʻrisidagi tegishli axborot va maʼlumotlar bilan taʼminlaydi. 12. Davlat boshqaruvi organlari va boshqa tashkilotlar aholini tayyorlash sohasida: rahbarlar, masʼul mutaxassislar, qutqaruv tuzilmalari va fuqaro muhofazasi tuzilmalari boshliqlari belgilangan tartibda tayyorgarlikdan oʻtishini taʼminlaydi; oʻquv mashqlari va mashgʻulotlarga jalb etilgan rahbarlar, masʼul mutaxassislar, qutqaruv tuzilmalari va fuqaro muhofazasi tuzilmalari aʼzolari, xodimlar, ishchi va xizmatchilarning oʻrtacha ish haqi saqlanishini taʼminlaydi; belgilangan dasturlar asosida qutqaruv tuzilmalari va fuqaro muhofazasi tuzilmalari aʼzolari, xodimlari, ishchi va xizmatchilarini oʻqitadi hamda favqulodda vaziyatlar sharoitida harakat qilishga shay boʻlish darajasidagi bilim va koʻnikmalarga ega boʻlishlarini taʼminlaydi; oʻquv jarayonini tashkil etishda zamonaviy oʻquv-moddiy baza (oʻquv xonasi, zarur koʻrgazmali oʻquv qurollari va darsliklar) bilan taʼminlaydi; qayta tayyorgarlik va malaka oshirish oʻquv kurslarida tayyorgarlikdan oʻtishi lozim boʻlgan rahbarlar, masʼul mutaxassislar, qutqaruv tuzilmalari va fuqaro muhofazasi tuzilmalari boshliqlari roʻyxatini Favqulodda vaziyatlar vazirligiga taqdim etadi. 13. Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari aholini tayyorlash sohasida: ishlab chiqarish va xizmat koʻrsatish sohalarida band boʻlmagan aholi, shu jumladan, jismoniy imkoniyati cheklangan shaxslar bilan suhbatlar, maʼruzalar va uchrashuvlarni tashkil etadi va oʻtkazadi; FVDT xizmatlari tomonidan tayyorlangan eslatmalar, metodik qoʻllanmalar va boshqa targʻibot materiallarini tarqatadi; oʻquv mashqlari va mashgʻulotlarga mahalliy aholini jalb qiladi. 14. Fuqarolar aholini tayyorlash sohasida quyidagi huquqlarga ega: jamoaviy va shaxsiy himoya vositalaridan, tashkilotlarning favqulodda vaziyatlarda aholini muhofaza qilish uchun moʻljallangan boshqa mol-mulkidan foydalanishni oʻrganish; fuqaro muhofazasi tadbirlarini bajarishda ishtirok etish va tegishli tayyorgarlikdan oʻtish; aholini va hududlarni favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish, shuningdek, fuqaro muhofazasi sohasida bilim olish hamda oʻquv mashqlarida ishtirok etish; oʻquv mashqlari va mashgʻulotlar davomida oʻzlari duch kelishi mumkin boʻlgan xavf toʻgʻrisida xabardor qilinish hamda texnika, yongʻin va yoʻl harakati xavfsizligi qoidalari boʻyicha yoʻriqnomalar olish; oʻquv mashqlari va mashgʻulotlarda ishtiroki jarayonida sogʻligʻiga yetkazilgan zararni qonunchilikda belgilangan tartibda qoplatish. 15. Fuqarolar aholini tayyorlash sohasida: muhofazalanishning asosiy usullarini bilish, favqulodda vaziyatlar oqibatida jabrlanganlarga birinchi yordam koʻrsata olish hamda oʻz bilim va amaliy koʻnikmalarini oshirib borishga; favqulodda vaziyatlar xavfi tugʻilganda va sodir boʻlganda ogohlantirish signallarini, harakat qilish tartibini, jamoaviy va shaxsiy himoya vositalaridan foydalanish qoidalarini bilishga majbur. Fuqarolar aholini tayyorlash sohasida qonunchilikda belgilangan boshqa majburiyatlarga ham ega boʻlishi mumkin. 16. Davlat boshqaruvi organlari, mahalliy ijroiya hokimiyati organlari, boshqa davlat tashkilotlarining rahbarlari, masʼul mutaxassislari, qutqaruv xizmatlari, qutqaruv va fuqaro muhofazasi tuzilmalari, ular tarkibiga kirmagan xodim va xizmatchilarni hamda harbiy xizmatchilarni tayyorlash, shuningdek, ular tomonidan oʻtkaziladigan oʻquv mashqlari va mashgʻulotlarni moliyalashtirish, ushbu tashkilotlarning budjet va budjetdan tashqari mablagʻlari hamda qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobiga amalga oshiriladi. 17. Nodavlat tashkilotlar rahbarlari, masʼul mutaxassislari, qutqaruv tuzilmalari va fuqaro muhofazasi tuzilmalari, ular tarkibiga kirmagan ishchi va xizmatchilarni tayyorlashni moliyalashtirish ularning oʻz mablagʻlari hisobiga amalga oshiriladi. 18. Ishlab chiqarish va xizmat koʻrsatish sohalarida band boʻlmagan aholi, shu jumladan, jismoniy imkoniyati cheklangan shaxslarni tayyorlashni moliyalashtirish mahalliy budjetlar hamda qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobiga amalga oshiriladi. 19. Fuqaro muhofazasi instituti, Markaz hamda hududiy markazlarda shartnoma asosida aholini tayyorlash narxlari (preyskuranti) Favqulodda vaziyatlar vazirligi tomonidan ishlab chiqiladi va Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi bilan kelishgan holda tasdiqlanadi. 20. Ushbu Nizom talablari buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilikda belgilangan tartibda javob beradilar. Aholi toifasi Tayyorgarlikdan oʻtadigan guruhlar Davriyligi Tayyorlash joyi va shakli Ishlab chiqarish va xizmat koʻrsatish sohalarida band boʻlgan aholi, shu jumladan, davlat boshqaruvi organlari, mahalliy ijroiya hokimiyati organlari, boshqa tashkilotlar rahbarlari, xodimlari, ishchi va xizmatchilari hamda harbiy xizmatchilar Davlat boshqaruvi organlari rahbarlari, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimlari FVDTning aholi va hududlarni tabiiy hamda texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish boʻyicha yillik asosiy tadbirlar rejasiga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Fuqaro muhofazasi boshligʻi tomonidan oʻtkaziladigan yigʻinlar va oʻquv mashqlarida Respublika va viloyat miqyosidagi tashkilotlarning rahbarlari va masʼul mutaxassislari, shuningdek, tumanlar va shaharlar hokimlari hamda ularning oʻrinbosarlari 3 yilda bir marta, jamlash rejasiga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi akademiyasi huzuridagi Fuqaro muhofazasi institutining malaka oshirish va qayta tayyorlash oʻquv kurslarida Tumanlar va sh?harlar miqyosidagi tashkilotlarning rahbarlari va masʼul mutaxassislari, qutqaruv xizmatlari va qutqaruv tuzilmalari, shuningdek, fuqaro muhofazasi tuzilmalari boshliqlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlarining rahbarlari 3 yilda bir marta, jamlash rejasiga muvofiq Hududiy favqulodda vaziyatlar boshqarmalari Hayot faoliyati xavfsizligi oʻquv markazlarining malaka oshirish va qayta tayyorlash kurslarida Tashkilotlarning xodimlari, ishchi va xizmatchilari hamda harbiy xizmatchilar Doimiy ravishda, tayyorlash dasturlariga muvofiq Xizmat va ishdan ajralmagan holda, xizmat va ish joylarida tashkil etiladigan oʻquv mashgʻulotlarida Maktabgacha taʼlim tashkilotlari tarbiyalanuvchilari, umumiy oʻrta taʼlim maktablari oʻquvchilari, oʻrta maxsus, professional taʼlim muassasalari oʻquvchilari va oliy taʼlim muassasalarining talabalari Maktabgacha taʼlim tashkilotlari tarbiyalanuvchilari Doimiy ravishda maktabgacha taʼlimning davlat talablari va oʻquv dasturlariga muvofiq Taʼlim-tarbiya jarayonida muammoli-vaziyatli oʻyinlar va mashgʻulotlarda Umumiy oʻrta taʼlim maktablari oʻquvchilari Oʻquv yili davomida, umumiy oʻrta taʼlimning davlat taʼlim standartlari va oʻquv dasturlariga muvofiq Oʻqish jarayonida darslarda, sport oʻyinlari va musobaqalarida, shuningdek, maktabdan tashqari taʼlim muassasalari va hududiy markazlarning favqulodda vaziyatlarda harakat qilishga tayyorlash majmualaridagi mashgʻulotlarda Oʻrta maxsus, professional taʼlim muassasalari oʻquvchilari va oliy taʼlim muassasalari talabalari Oʻquv yili davomida, oʻrta maxsus, professional taʼlim va oliy taʼlimning davlat taʼlim standartlari va oʻquv dasturlariga muvofiq Oʻqish jarayonida darslarda, sport oʻyinlari va musobaqalarida, shuningdek, hududiy markazlarning Favqulodda vaziyatlarda harakat qilishga tayyorlash majmualaridagi mashgʻulotlarda Ishlab chiqarish va xizmat koʻrsatish sohalarida band boʻlmagan aholi, shu jumladan, jismoniy imkoniyati cheklangan shaxslar hamda Oʻzbekiston Respublikasiga tashrif buyurgan turistlar Ishlab chiqarish va xizmat koʻrsatish sohalarida band boʻlmagan aholi, shu jumladan, jismoniy imkoniyati cheklangan shaxslar Oʻzbekiston Respublikasi Fuqaro muhofazasi boshligʻi tomonidan tasdiqlanadigan yillik asosiy tadbirlar rejasi asosida Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlarida tashkil etilgan oʻquv-maslahat punktlarida suhbatlar oʻtkazish, maʼruzalar oʻqish, oʻquv filmlarini namoyish etish, oʻquv mashqlari va mashgʻulotlarga jalb etish, shuningdek, qoʻllanmalar va eslatmalarni tarqatish, radio va teledasturlarni efirga uzatish hamda jahon Internet tarmogʻida sohaga oid maʼlumotlarni joylashtirish orqali Oʻzbekiston Respublikasiga tashrif buyurgan turistlar Tashrif davomida har bir guruh bilan alohida Ularga xizmat koʻrsatuvchi jismoniy va yuridik shaxslar tomonidan favqulodda vaziyatlarda toʻgʻri harakat qilish boʻyicha suhbatlar oʻtkazish, yoʻriqnoma, buklet va eslatmalarni tarqatish orqali 1. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi aholisini favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilishga tayyorlash tartibi toʻgʻrisida” 1998-yil 7-oktabrdagi 427-son qarori. 3. Vazirlar Mahkamasining “Yongʻinlar profilaktikasi kunlarini oʻtkazish va yongʻin xavfsizligi choralarini kuchaytirish toʻgʻrisida” 2017-yil 2-sentabrdagi 688-son qarori (Oʻzbekiston Respublikasi QXT, 2017-y., 36-son, 954-modda). 4. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish, shuningdek, baʼzilarini oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblash toʻgʻrisida” 2019-yil 3-iyundagi 457-son qaroriga 1-ilovaning 28-bandi.