MUZEYLAR, TEATRLAR VA KONSERT ZALLARI XODIMLARI UCHUN MEHNATNI MUHOFAZA QILISH QOIDALARINI TASDIQLASH HAQIDA
(order, 2026-01-14)

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 12-iyuldagi 267-son “Mehnatni muhofaza qilishga doir meʼyoriy hujjatlarni qayta koʻrib chiqish va ishlab chiqish toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati qarorlarining toʻplami, 2000-y., 7-son, 39-modda) va 2010-yil 20-iyuldagi 153-son “Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha normativ-huquqiy bazani yanada takomillashtirish toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2010-y., 28-29-son, 234-modda) qarorlariga muvofiq buyuraman: 1. Muzeylar, teatrlar va konsert zallari xodimlari uchun mehnatni muhofaza qilish qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kundan boshlab oʻn kun oʻtgandan keyin kuchga kiradi. Mazkur Qoidalar muzeylar, teatrlar va konsert zallari xodimlari uchun mehnatni muhofaza qilish tartibini belgilaydi. 1. Mazkur Qoidalar muzeylar, teatrlar va konsert zallariga (bundan buyon matnda tashkilotlar deb yuritiladi) taalluqlidir. 2. Mazkur Qoidalar ishlab chiqarish binolarini va inshootlarini loyihalash, qurish va qayta qurishda, texnik jihozlash va qayta jihozlashda, texnologik jarayonlar hamda uskunalardan foydalanishda hisobga olinishi lozim. 3. Mazkur Qoidalar texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar, shaharsozlik normalari va qoidalari, sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari talablari bajarilishi shart ekanligini istisno etmaydi. 4. Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish va ishlab chiqarish boʻyicha xavfsizlikka oid normativ-huquqiy hujjatlarga rioya etilishi ustidan davlat nazorati bunga maxsus vakolat berilgan davlat organlari tomonidan, jamoatchilik nazorati esa mehnat jamoalari va kasaba uyushmasi tashkilotlari tomonidan saylanadigan mehnatni muhofaza qilish boʻyicha vakillar tomonidan amalga oshiriladi. 5. Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish borasidagi ishlarni tashkil qilish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 24-dekabrdagi 819-son qarori bilan tasdiqlangan Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish ishlarini hamda mehnatni muhofaza qilish xizmati faoliyatini tashkil etish tartibi toʻgʻrisidagi nizom talablariga muvofiq amalga oshiriladi. 6. Tashkilotlarda quyidagi asosiy hujjatlar ishlab chiqiladi (tasdiqlanadi) va yuritiladi: mehnat sharoitlari va mehnatni muhofaza qilish ishlarini yaxshilash, sanitariya-sogʻlomlashtirish chora-tadbirlari boʻyicha boʻlimni oʻz ichiga olgan jamoaviy shartnoma; tasdiqlangan mehnat sharoitlarini baholash va ish oʻrinlarini attestatsiya qilish uslubiga muvofiq ish oʻrinlarini attestatsiya qilish kartalari; mehnatni muhofaza qilish xizmatining choraklik ish rejalari; xodimlar va muhandis-texnik xodimlarni oʻqitish, yoʻl-yoʻriq berish va bilimlarini sinovdan oʻtkazish dasturlari; mehnatni muhofaza qilish boʻyicha maʼmuriy-jamoatchilik nazoratini yuritish jurnali (uch bosqichli nazorat); xodimlarga yongʻinga qarshi yoʻl-yoʻriq berish va yongʻin-texnikaviy minimum mashgʻulotlarini oʻtkazish dasturi; har bir kasb va ish turlari boʻyicha mehnatni muhofaza qilish yoʻriqnomalari. 7. Oʻzbekiston Respublikasi “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Qonunining 12-moddasiga muvofiq, ishlab chiqarish faoliyatini amalga oshiruvchi, xodimlarining soni ellik kishi va undan ortiq boʻlgan har bir tashkilotda mehnatni muhofaza qilish talablariga rioya etilishini taʼminlash, ularning bajarilishi ustidan nazoratni amalga oshirish maqsadida mehnatni muhofaza qilish xizmati tashkil etiladi yoki mehnatni muhofaza qilish boʻyicha tegishli tayyorgarlikka ega boʻlgan mutaxassis lavozimi joriy etiladi. Ellikta va undan ortiq transport vositasi mavjud boʻlgan tashkilotda yoʻl harakati xavfsizligi xizmati ham tashkil etiladi yoki yoʻl harakati xavfsizligi boʻyicha mutaxassis lavozimi joriy etiladi. Xodimlarining soni ellik nafardan kam boʻlgan tashkilotda mehnatni muhofaza qilish xizmatini tashkil etish yoki mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassis lavozimini joriy etish toʻgʻrisidagi qaror ish beruvchi tomonidan mazkur tashkilot faoliyatining oʻziga xos xususiyati hisobga olingan holda qabul qilinadi. 8. Mehnatni muhofaza qilish xizmati va yoʻl harakati xavfsizligi xizmati tashkilotning mustaqil tarkibiy boʻlinmalari boʻlib, ular bevosita tashkilot rahbariga boʻysunadi. 9. Mehnatni muhofaza qilish xizmatining mutaxassislari lavozim yoʻriqnomasiga binoan ularning majburiyatlariga kiritilmagan boshqa ishlarni bajarishga jalb qilinishi mumkin emas. 10. Tashkilotlarda mehnat faoliyati bilan bogʻliq ravishda sodir boʻlgan baxtsiz hodisalar va boshqa jarohatlanishlarni tekshirish va hisobini yuritish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 6-iyundagi 286-son qarori bilan tasdiqlangan Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni va xodimlar salomatligining mehnat vazifalarini bajarish bilan bogʻliq boshqa xil zararlanishini tekshirish va hisobga olish toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq amalga oshirilishi lozim. 11. Tashkilot xodimlari oʻz kasblari va ish turlari boʻyicha belgilangan tartibda oʻqishlari, ularning bilimlarini sinovdan oʻtkazilishi va ularga yoʻl-yoʻriq berilishi kerak. 12. Xodimlarning mehnatni muhofaza qilish boʻyicha bilimlarini tekshirish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 24-dekabrdagi 819-son qarori bilan tasdiqlangan Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻl-yoʻriqdan oʻtkazish, oʻqitish va bilimlarni tekshirish, malaka oshirish hamda qayta tayyorlash toʻgʻrisidagi nizom talablariga muvofiq amalga oshirilishi lozim. 13. Ishlarni texnologik reglament boʻyicha xavfsiz yuritish yoʻriqnomalari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 24-dekabrdagi 819-son qarori bilan tasdiqlangan Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻriqnomalarni ishlab chiqish toʻgʻrisidagi nizom talablariga muvofiq ishlab chiqiladi hamda tashkilot xodimlarini va ish joylarini ushbu yoʻriqnomalar bilan taʼminlash tashkilot rahbariyati zimmasiga yuklatiladi. 14. Tashkilotlar GOST 17.2.3.02-78 boʻyicha xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari, ularning tavsifi, yuzaga kelish manbalari, xodimlarga taʼsir qilish xususiyatlari va salomatlik uchun xavflilik darajasi va kelgusidagi oqibatlari toʻgʻrisida toʻliq va xolisona maʼlumotga ega boʻlishi lozim. 15. Ish joylaridagi ishlab chiqarish muhiti hamda mehnat jarayonining xavfli va zararli omillari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar ishlab chiqarish muhitining fizik, kimyoviy, radiologik, mikrobiologik va mikroiqlim oʻlchovi natijalari, shuningdek mehnatning ogʻir sharoitlari attestatsiya qilish orqali belgilanishi lozim. 16. Yangi zararli moddalar paydo boʻlishiga yoki xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari yoʻqolishiga olib keladigan texnologik jarayonlar oʻzgarishlarida yoki yangi ishlab chiqarish asbob-uskunalarini joriy qilishda xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarga tegishli oʻzgartirishlar kiritilishi lozim. 17. Tashkilot oʻta xavfli sharoitda bajariladigan ishlar roʻyxatiga ega boʻlishi lozim. Roʻyxatga xavfli moddalar bilan bajariladigan ishlar, balandlikda, ifloslangan havo va suv muhitida, yuqori harorat va namlik sharoitida bajariladigan ishlar, bugʻ va suv isitish qozonlari, yuk koʻtarish mexanizmlari, bosim ostida ishlaydigan sigʻimlar, elektr asbob-uskunalariga xizmat koʻrsatish bilan bogʻliq ishlar va amaldagi tarmoq roʻyxatlariga muvofiq boshqa ishlar kiritilishi shart. 18. Barcha xodimlar oʻta xavfli ishlarni bajarish topshirigʻini olishdan oldin, mehnat muhofazasi boʻyicha yoʻl-yoʻriq olishi va ishlarni bajarish usullarini oʻzlashtirib olishi shart. 19. Oʻta xavfli ishlarni bajarish, faqat belgilangan tartibda rasmiylashtirilgan naryad-ruxsatnomaga muvofiq amalga oshirilishi lozim. 20. Tashkilot rahbariyati oʻta xavfli ishlarni belgilangan talablarga muvofiq rejalashtirishga, tashkillashtirishga va xavfsiz bajarishga toʻla javobgardir. 21. Xodimlarni xavfli va zararli ishlab chiqarish omillaridan himoya qilish jamoaviy va yakka tartibdagi himoya vositalaridan foydalanish orqali taʼminlanishi lozim. 22. Jamoaviy himoya qilish vositalariga quyidagilar kiradi: ishlab chiqarish xonalari va ish joylarining havo muhitini meʼyorlashtirish vositalari (shamollatish va havo tozalash, isitish, havo haroratini, namligini bir xil meʼyorda saqlash va boshqalar); ishlab chiqarish xonalari va ish joylarining yorugʻligini normallashtirish vositalari (yoritish asboblari, yorugʻlikdan himoya qilish moslamalari va boshqalar); shovqindan, tebranishdan, elektr va statik toklar urishidan hamda uskunalar yuzasini yuqori darajadagi haroratdan himoya qilish vositalari; mexanik va kimyoviy omillarning taʼsiridan himoya qilish vositalari. 23. Jamoaviy himoya vositalari xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari boʻlgan xonadagi barcha xodimlarga taʼsir qilganda qoʻllanishi shart va tashkilotni qurish yoki rekonstruksiya qilish loyihalariga kiritilishi lozim. 24. Jamoaviy himoya vositalari xavfli va zararli ishlab chiqarish omillarini ruxsat etilgan miqdorgacha kamaytirish imkonini bermagan hollarda yakka tartibdagi himoya vositalari qoʻllanilishi lozim. Bunday hollarda yakka tartibdagi himoya vositalarisiz xodimlarning ishga jalb qilinishi taqiqlanadi. 25. Yakka tartibdagi himoya vositalaridan foydalanadigan xodimlar ularni qoʻllashi, himoya xususiyatlari va amal qilish muddati toʻgʻrisida maʼlumotlarga ega boʻlishi lozim. 26. Tashkilotlarda quyidagilar taʼminlanishi shart: yakka tartibdagi himoya vositalarining zarur miqdori va nomenklaturasi; himoya vositalarini qoʻllash va toʻgʻri foydalanish ustidan doimiy nazorat amalga oshirilishi; himoya vositalarining samaradorligi va sozligining tekshirilishi; yakka tartibdagi himoya vositalaridan xavfli va zaharli moddalar muhitida foydalanilganda ularning degazatsiya va dezinfeksiya qilinishi (bir marta qoʻllaniladigan himoya vositalari bundan mustasno). 27. Turli agressiv moddalar bilan ishlayotganda teri kasalliklarining oldini olish uchun profilaktik pasta va mazlardan foydalanish lozim. 28. Xodimlar qonunchilik hujjatlariga muvofiq maxsus kiyim, maxsus poyabzal va boshqa yakka tartibdagi himoyalanish vositalari bilan bepul taʼminlanishi lozim. 29. Tashkilotlarda tanlov oʻtkazilishi lozim boʻlgan kasblar va mutaxassisliklar roʻyxati boʻlishi lozim. 30. Xodimlar va rahbar xodimlar tegishli maʼlumotga hamda ish tajribasiga ega boʻlishi kerak. 31. Bosim ostida ishlovchi asbob-uskunalar va xavfi yuqori boʻlgan ishlarda xizmat koʻrsatuvchi xodimlar maxsus kurslarda tayyorgarlikdan oʻtgan va tegishli guvohnomaga ega boʻlishi shart. 32. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 14-iyuldagi 290-son qarori bilan tasdiqlangan Oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslarning mehnatidan foydalanilishi taqiqlangan ogʻir ishlarning hamda zararli yoki xavfli mehnat sharoitlaridagi ishlarning roʻyxatiga muvofiq oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslar ogʻir ishlarga hamda zararli va xavfli mehnat sharoiti mavjud ishlarga qabul qilinmasligi lozim. 34. Tashkilotlarda xodimlarning salomatligini nazorat qilish Xodimlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizom (roʻyxat raqami 2387, 2012-yil 29-avgust) asosida amalga oshirilishi lozim. 35. Tashkilot rahbariyati kasaba uyushmasi qoʻmitasi va sogʻliqni saqlash organlari bilan birgalikda har-yili dastlabki (mehnat shartnomasini tuzayotganda) va davriy (mehnat faoliyati davomida) majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtishi lozim boʻlgan xodimlarning roʻyxatini tuzishi hamda xodimlarning koʻrikka kelishini taʼminlashi lozim. 36. Majburiy tibbiy koʻriklar tashkilotga tibbiy xizmatlar koʻrsatuvchi davolash-profilaktika muassasalari tomonidan, ular boʻlmagan taqdirda esa korxona joylashgan yerdagi davolash-profilaktika muassasalari tomonidan oʻtkaziladi. Majburiy tibbiy koʻriklar davolash-sogʻlomlashtirish tadbirlari belgilangan tekshirish dalolatnomasi bilan yakunlanishi lozim. 37. Ish beruvchi majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtmagan yoxud majburiy tibbiy koʻrik natijalariga koʻra tibbiy komissiyalar tomonidan berilgan tavsiyalarni bajarishdan boʻyin tovlagan shaxslarni ishdan chetlashtirishi shart. 38. Davriy majburiy tibbiy koʻriklar oʻz vaqtida, sifatli oʻtkazilishi va ularning natijalariga koʻra tavsiyalar bajarilishi uchun javobgarlik tashkilot rahbariyati zimmasiga yuklanadi. 39. Xodimlarni sogʻligʻi tufayli ularga ruxsat etilmagan ishlarda ishlatish taqiqlanadi. 40. Tashkilot xonalari ish hududidagi harorat, nisbiy namlik, havoning harakatlanish tezligi va boshqalar GOST 12.1.005-88 “Ish hududining havosi, Umumiy sanitariya-gigiyenik talablari”ga muvofiq boʻlishi kerak. 41. Tashkilotning ishlab chiqarish xonalari quyidagi sanitariya qoidalariga muvofiq saqlanishi lozim: xonalarda ruxsat etilgan harorat, nisbiy namlik va havoning harakatlanish tezligi, ish joylaridagi ortiqcha issiqlik, bajarilayotgan ishning ogʻirlik darajasiga koʻra toifasi, yil mavsumi hisobga olingan holda belgilanishi; ishlab chiqarish, sanitariya-maishiy xonalarning, xom ashyo va tayyor mahsulotni saqlash xonalarining yorugʻligi QMQ 3.01.05-98 “Tabiiy va sunʼiy yorugʻlik. Loyihalashtirish meʼyorlari”ga muvofiq boʻlishi hamda mehnat sharoitlarini yaratish uchun yetarli yorugʻlik kuchini taʼminlash; xonalarda yoritish asboblari chang toʻplanishiga imkoniyat bermaydigan konstruksiyaga ega boʻlishi, shuningdek singan taqdirda uning parchalari sochilib ketmasligi uchun yopiq boʻlishi. 42. Tashkilot xodimlari barcha ustki kiyim, poyabzal, bosh kiyim va shaxsiy narsalarni garderob (kiyim almashtiradigan maxsus xona)da qoldirishi, ish jarayoni boshlanishidan oldin va tugaganidan keyin qoʻllarini yuvishi, toza sanitar kiyimini kiyishi va kiyimni ifloslangunga qadar almashtirishi hamda ish joylarida ovqat isteʼmol qilmasliklari lozim. 43. Tashkilot maydonlari va binolarining joylashuvi SHNQ 2.09.17-21 “Sanoat korxonalarining bosh rejalarini loyihalash” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga mos boʻlishi kerak. 44. Tashkilotda transport vositalarining va piyodalarning tashkilot hududida harakatlanish chizmasi ishlab chiqilgan va tasdiqlangan boʻlishi kerak. 45. Transport vositalari va tashkilot hududida piyodalarning harakati chizmasi tashkilotga kirish va chiqish hamda ish uchastkalarining koʻrinarli joylariga osib qoʻyilishi kerak. 46. Tashkilot maydonlari koʻkalamzorlashtirilgan va suv quyish quvurlari tarmoqlari bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. 47. Tashkilot maydonidagi oʻtish joylari mustahkam yopqichlar, suvlar oqib ketadigan inshootlar bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 48. Yilning yoz vaqtida yoʻlaklar va oʻtish joylariga suv sepilgan, qishda qordan tozalanib, qum sepilgan boʻlishi lozim. 49. Yoʻlovchilar uchun yoʻlak va tashkilotga kirish joyi tekis, kengligi kamida 1,5 m yon tomonlarida devorcha va toʻsiqlar boʻlishi lozim. 50. Binolarning tomlarini qishki mavsumda qordan, karnizlarni qotgan muzlardan tozalab turish zarur. 51. Tashkilot hududida har kuni tozalab va dezinfeksiya qilib turiladigan axlat tashlanadigan idishlar boʻlishi shart. 52. Hovlidagi hojatxonalarni ozoda saqlash, muntazam dezinfeksiya qilish, sutkaning qorongʻi paytida esa yoritilishi kerak. 53. Binolar va inshootlar SHNQ 2.09.02-23 “Korxonalarning ishlab chiqarish hamda maʼmuriy-maishiy bino va inshootlari. Loyihalash talablari” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 54. Yordamchi binolar va xonalar SHNQ 2.09.02-23 “Korxonalarning ishlab chiqarish hamda maʼmuriy-maishiy bino va inshootlari. Loyihalash talablari” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga mos kelishi lozim. 55. Xonalarning (harorati, nisbiy namligi, havoni harakatlanish tezligi va boshqalar) mikroiqlimi GOST 12.1.005-88 talabiga javob berishi kerak. 56. Nam xonalarda hamda issiq oʻtkazuvchi pollarda (betonli, gʻishtli, plitali va boshqalar) muntazam ishlashga moʻljallangan ish joylarda yogʻoch toʻshamalar va panjaralar yotqizilgan boʻlishi kerak. 57. Pol toʻshamalari zararli moddalar, ishlab chiqarishdagi kirlar va changlardan yengil tozalangan boʻlishi kerak. 58. Binoga transport vositalarining kirish joylari darvozalar va signal asbob-uskunalari bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. 59. Darvoza tavaqalari yopiq va ochiq holatida maxsus moslamalar mustahkam oʻrnatilgan boʻlishi kerak. 60. Transport vositalarining binoga kirishi uchun darvoza eni foydalanilayotgan transport vositalari eni miqdoridan oshiq boʻlishi kerak. 61. Darvozalarning balandligi transport vositasining balandligidan kamida 0,2 m dan oshiq boʻlishi kerak. 62. Tashkilotlarda binolar va inshootlardan foydalanish holatini muntazam kuzatish tashkil etilgan boʻlishi kerak. 63. Shamollatish va isitish SHNQ 2.04.05-22 “Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 64. Oqimli shamollatishlarni tashqi havo tizimidan olish yerdan kamida 2 m balandlikda bajarilishi lozim. 65. Oʻtish joylarida joylashgan isitish jihozlari ruxsat etilgan oʻtish yoʻlaklarining enini kamaytirmasligi lozim. 66. Ish joylarida havo harorati yengil jismoniy ishda 210 S, oʻrtacha ogʻir ishda 170 S va ogʻir ishda 160 S dan past boʻlmasligi kerak. 67. Xodimlarining isinishi uchun xonalarda harorat 220 S dan kam boʻlmasligi kerak. 68. Isinish xonalarigacha boʻlgan masofa binolarda joylashgan ish joylaridan 75 m dan, bino tashqarisidagi ish joylaridan esa 150 m dan koʻp boʻlmasligi lozim. 69. Suv bilan taʼminlash va oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimi SHNQ 2.04.01-22 “Binolarning ichki suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish” talabiga mos kelishi kerak. 70. Ichimlik suvidan foydalanish uchun suv quvuriga ulangan favvorachalar boʻlishi kerak. Suv quvurlari yoʻq boʻlganda baklarda qaynatilgan suv boʻlishi lozim. 71. Ichimlik suvining harorati 8o S dan 20o S gacha boʻlishi kerak. 72. Tashkilot hududidagi hojatxonalar issiq suv va oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimiga ulangan boʻlishi lozim. 73. Tashkilotda oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimi yoʻq boʻlganda davlat sanitariya nazorati organlari bilan kelishilgan holda tashkilotda yer qatlamini ifloslantirmagan holda dushxonalardan va yuz-qoʻl yuvgichlardan suv oqmaydigan qurilmali axlat oʻralarini mavjud boʻlishiga ruxsat etiladi. 74. Ishlab chiqarish xonalarini tabiiy va sunʼiy yoritish SHNQ 2.01.05-24 “Tabiiy va sunʼiy yoritish” shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga mos boʻlishi lozim. Yoritish vositalari toza va soz holatda boʻlishi kerak. 75. Yoritish vositalari toza va soz holatda boʻlishi kerak. Yorugʻlik tushuvchi oynalarni yilida kamida ikki marotaba tozalash lozim. 76. Yorugʻlik tushadigan deraza va eshiklarni turli predmetlar (asbob-uskuna va boshqalar) bilan toʻsib qoʻyishga ruxsat etilmaydi. 77. Sunʼiy yoritish umumiy va birlashgan (umumiy mahalliy bilan birgalikda) tizim orqali amalga oshiriladi. Birgina mahalliy yoritishni qoʻllash taqiqlanadi. 78. Uchastka va xonalarda portlash boʻyicha xavfli gaz va changlar konsentratsiyasi yigʻilib qolishi ehtimoli boʻlsa, elektr yoritish tizimi portlashdan alohida bajarilishi kerak. 79. Xavflilik darajasi yuqori boʻlgan xonalarda kuchlanishi 36 V dan yuqori boʻlmagan koʻchma elektr yoritqichlar ishlatilishi kerak. Uskunalar va inshootlar (bunkerlar, quduqlar, bugʻlantirish kameralari, tunnellar va boshqalar)ni ichki sirtini yoritish uchun koʻchma elektr yoritqichlarning kuchlanishi 12 V dan oshmasligi kerak. 80. Koʻchirib yuriluvchi yoritqichlar shishali himoya qopqoqlari va metall toʻr bilan jihozlangan boʻlishi lozim. Ushbu va boshqa koʻchirib yuriluvchi apparatlar uchun mis tolali egiluvchan kabel va elektr oʻtkazgichlar qoʻllanishi lozim. 81. Evakuatsiya yoʻlaklari va zinapoyalarda avariya yoritqichlari boʻlishi lozim. 82. Avariya boshqa yoritqichlardan turi, oʻlchamlari va maxsus tushirilgan belgilari bilan ajralib turishi va vaqti-vaqti bilan changdan tozalanib turilishi lozim. 83. Avariya yoritish tarmoqlariga elektr energiya isteʼmolchilarning ulanishi taqiqlanadi. Avariya yoritqichlarini sozligi har chorakda kamida bir marta tekshirilishi lozim. 84. Tashkilot maishiy xonalar, ovqatlanish xonalari, tibbiy punktlar bilan jihozlangan boʻlishi kerak. 85. Kiyim almashtirish xonalari, dushxonalarning oʻlchamlari, dush setkalari, oyoq vannalari, bet-qoʻl yuvgichlari, isteʼmol suv taʼminoti qurilmalari, hojatxonalar va shu kabi qurilmalarning soni, smenadagi eng koʻp xodimlar soni hisobga olingan holda belgilanishi lozim. 86. Dushxonalar va hojatxonalardagi tarnovlar, kanallar, traplar, pissuarlar va unitazlar muntazam ravishda tozalanishi, yuvilishi va dezinfeksiya qilinishi lozim. 87. Tashkilot atrof muhitning (havo, tuproq, suv havzalari) ifloslanishiga va zararli omillarning tegishli normalardan ortiq darajada tarqalishiga olib kelmasligi lozim. 88. Tashkilotlarda ishlab chiqarish jarayonlarini amalga oshirishda atrof muhitni chiqindilar (oqova suvlar, shamollatish tizimi chiqindilari va boshqalar) bilan ifloslanishi ehtimolini istisno etadigan sharoitlar taʼminlanishi lozim. 89. Tashkilotlarda chiqindilarini yigʻish uchun atrofi oʻralgan maxsus joy ajratilishi va konteynerlar bilan taʼminlanishi, konteynerlar chiqindilardan boʻshatilgandan soʻng xlorli ohak eritmasi bilan dezinfeksiya qilinishi va yuvilishi kerak. 90. Xodimlarning ish vaqti, shu jumladan qisqartirilgan ish vaqti, dam olish va tanaffuslar vaqti tashkilotlar tomonidan qonun hujjatlariga muvofiq belgilanadi. 91. Tashkilotlar zallaridagi osma qandil va yechiluvchi sofitlar kontyurlar bilan muvozanatga keltirilgan boʻlishi kerak. Koʻtarish yoki tushirishga xizmat qiluvchi kanatlardan tashqari yechiluvchi sofitlar binoning mustahkam qismlari (ferma, toʻsin va boshqalar)ga yordamchi kanat, zanjir va metalli sterjenlar bilan mahkamlab qoʻyilishi lozim. 92. Yechiluvchi sofitlar (projektor lampalar) kanatlardan tashqari kamida ikki joydan mahkamlab qoʻyilishi kerak. 93. Zallar har kuni, kuniga ikki va undan ortiq spektakl qoʻyilganda esa har bir spektakldan soʻng yuvib turilishi kerak. Yumshoq mebellar va yoʻlakcha toʻshamalari hamda toʻsiqlarning yumshoq qoplamalari ikki haftada kamida bir marta changdan tozalanadi. 94. Teatrlar va konsert zallarining orkestr ijro etish joylarida kamida ikki tomondan chiqish joyi boʻlishi kerak. 95. Tashkilotda yongʻin va portlash xavfsizligi, ularni rejalashtirishda, tashkillashtirishda va olib borishda GOST 12.1.004-91 “Yongʻin xavfsizligi. Umumiy talablari” va GOST 12.1.010-90 “Portlash xavfi. Umumiy talablari”ga va ushbu Qoidalarga muvofiq taʼminlanishi lozim. 96. Tashkilotda sinalmagan yongʻin va portlash xavfi mavjud hamda toksik xususiyatlarga ega boʻlgan moddalar va materiallarni qoʻllash taqiqlanadi. 97. Binolar va xonalarning portlash jihatdan xavflilik toifalari loyiha tashkiloti tomonidan TLTM 24-86 “Texnologik loyihalashtirish tarmoq meʼyorlari” ga muvofiq har holat uchun alohida aniqlanishi lozim. 98. Ishlab chiqarish jarayonlarini amalga oshirishda yongʻinlar, portlashlar, avariyalar, zaharlanishlar sodir boʻlishi hamda atrof muhit uning chiqindilari (oqova suvlari, shamollatish chiqindilari va boshqalar) bilan ifloslanishi ehtimolini istisno etadigan sharoitlar taʼminlanishi lozim. 99. Binolar va xonalar dastlabki yongʻinni oʻchirish vositalari bilan taʼminlangan boʻlishi shart. 100. Shamollatish tizimi yongʻindan darak beruvchi signalizatsiya bilan birlashtirilgan boʻlishi kerak. 101. Bino va yongʻin suv manbai yoʻlaklari hamda yongʻin vositalari va asbob-uskunalariga boradigan yoʻlaklar doimo boʻsh boʻlishi kerak. 102. Portlashni oldini olish uchun mashina va agregatlarining ishqalanuvchi qismlarini qizib ketishiga yoʻl qoʻymaslik lozim. 103. Aralashganda portlovchi modda hosil qilishi lozim boʻlgan gazlarni umumiy kollektorga chiqarish taqiqlanadi. 104. Binolar va xonalar uchun hududiy yongʻin xavfsizligi xizmati bilan kelishilgan yongʻin xavfsizligi boʻyicha yoʻriqnoma ishlab chiqilishi va koʻrinadigan joyga osib qoʻyilishi lozim. 105. Xodimlar bilan yongʻin xavfsizligi boʻyicha mashgʻulotlar oʻtkazilishi va yongʻinning oldini olish boʻyicha yoʻl-yoʻriqlar berilishi kerak. 106. Tashkilotlarda elektr qurilmalarini oʻrnatish va ulardan foydalanishda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 11-noyabrdagi 712-son qarori bilan tasdiqlangan Isteʼmolchilar elektr qurilmalarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalari va Isteʼmolchilar elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik texnikasi qoidalari talablariga rioya qilinishi kerak. 107. Elektr tok oʻtkazuvchi qismlar, taqsimlovchi qurilmalar, apparatlar va oʻlchash asboblari, shuningdek turli saqlovchi qurilmalar, rubilniklar va boshqa ishga tushiruvchi apparatlar va moslamalar faqat yonmaydigan asoslarda montaj qilinishi lozim. 108. Yuqori namlik va issiqlik ajralib chiquvchi xonalarda elektr yoritqichlar namlikdan, elektr dvigatellari esa suyuqlik sachrashidan himoyalangan yopiq holatda boʻlishi shart. 109. Taqsimlovchi qurilmalar izolyatsiyasining qarshiligi va chidamliligi tekshirilib turilishi lozim. 110. Ishlab chiqarish binolari va maishiy xonalarida qoʻllanuvchi lyuminessent yoritqichlar yopiq holatda, namlik va chang oʻtkazmaydigan maxsus moslamalarda oʻrnatilishi lozim. 111. Kabellar va elektr oʻtkazgichlarning izolyatsiyasi, tashqi birikmalar, himoyalovchi yerga ulagichlar, elektr dvigatellarning ishlash rejimi tashkilotning muhandis-elektriklari tomonidan muntazam koʻrikdan oʻtkazilishi va asboblar oʻlchash orqali tekshirilib turilishi lozim. 112. Elektr apparatlari va agregatlarining nolga ulash hamda yerga ulash simlarining butunligi tashkilot bosh muhandis-energetigi boshchiligidagi komissiya tomonidan kamida 6 oyda bir marta tekshirilishi lozim. Tekshirish natijalari dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi. 113. Kam quvvatli elektr lampalari va asboblarini kattaroq quvvatlilariga almashtirish tarmoq uchun yoʻl qoʻyiluvchi yuklanishni hisobga olgan holda elektr xoʻjaligi uchun javobgar shaxsning ruxsati bilan amalga oshirilishi lozim. 114. Bitta elektr shtepseliga bir nechta moslamalarni ulash taqiqlanadi. 115. Changlarning statik elektr razryadlaridan alangalanib ketmasligi uchun mashinalarning gʻiloflari, uning asosiy vallari va havo quvurlari yerga ulangan boʻlishi kerak. Havo quvurlarining materialdan tayyorlangan filtrlari mayda katakli metall toʻrlar bilan oʻralgan va toʻr yer bilan ulangan boʻlishi shart. 116. Tashkilotning barcha turdagi bino va inshootlari yashin qaytargichlar bilan himoyalangan boʻlishi kerak. Yashin qaytargichlar har yili bahorda tekshirilib turilishi va aniqlangan nosozliklar bartaraf etilishi kerak. Bundan tashqari, har doim momaqaldiroqdan soʻng yashin qaytargichlarning elementlari tekshirib turiladi. 117. Mashgʻulot zalining poli taxtali yoki parketdan, tekis, boʻrtib chiqish va tirqishsiz hamda isitilgan boʻlishi kerak. 118. Mashgʻulot zali derazalariga shamollatib turish maqsadida framugalar oʻrnatilishi shart. 119. Mashgʻulot zallari issiq oʻtish yoʻlak (karidor)lari orqali dush va hojatxonalar bilan bogʻlanishi kerak. 120. Mashgʻulot zallari qoshida bir vaqtning oʻzida eng koʻp mashq olib boruvchilar soniga teng ravishda alohida shkafchalarga ega garderob xonalari tashkil qilinishi kerak. 121. Mashgʻulot zallari har bir mashgʻulotdan soʻng tozalanishi lozim. 122. Sahna poli sifatli taxta materialidan tayyorlanishi kerak. 123. Sahnadan foydalanish jarayonida yechiluvchi konstruksiyalarning qismlari hamda toʻshama elementlari toʻliq boʻlishi lozim. 124. Sahnada chiqishlar boshlanishidan oldin pol quruq boʻlishiga moʻljallanib, nam latta bilan artib chiqilishi kerak. 125. Sahnada raqs ijro etilishidan avval sahna poliga maydalangan kanifol (sirpanishdan saqlovchi modda) kukuni sepib chiqilishi yoki oʻyinchilar sahnaga chiqishidan oldin oyoq kiyimlariga maydalangan kanifol kukunini surkab chiqishlari lozim. 126. Dekoratsiyalarni saqlash uchun sahnada aniq belgilar bilan koʻrsatib qoʻyilgan maxsus joy ajratilishi kerak. 127. Barcha osma dekaratsiyalarni shtanketlarga oldindan, spektaklga tayyorgarlik koʻrish vaqtida osib qoʻyilishi kerak. 128. Sahnani oʻrab turuvchi konstruksiyalar (eshik, lyuk, deraza va boshqalar) sahnaga sovuq havo kirib kelishiga yoʻl qoʻymaydigan mahkam yopiluvchi qurilmalar (jihozlar) bilan taʼminlanishi lozim. 129. Yumshoq va katta hajmli dekoratsiyalarni boʻyash changni kamroq chiqarishni taʼminlovchi usullar bilan amalga oshirilishi lozim. 130. Dekoratsiyalarni boʻyash uchun zaharli aralashmalar (masalan qoʻrgʻoshin kukuni)ga ega boʻyoqlardan foydalanish man etiladi. 131. Yumshoq dekoratsiyalar bir oyda kamida bir marta tozalab turilishi kerak. 132. Sahnani (tryum, planshet, ishchi galeriyalar), sofit va shtanketlarni hamda boshqa qurilmalarni umumiy tozalash ishlari oyda kamida ikki marotaba amalga oshirilishi kerak. Sahna poli zarurat tugʻilganda, biroq kamida bir kunda ikki marotaba (dam olish kunlaridan tashqari) tozalanishi lozim. 133. Harakatlanuvchi (aylanmali) maydonchalar kamida 250 kg/m2 ogʻirlik koʻtarishga moʻljallanadi. 134. Yonma-yon boʻlgan harakatlanuvchi (aylanmali) maydonchalar orasidagi masofa (tirqish) 5 mm dan katta boʻlmasligi kerak. 135. Har bir harakatlanuvchi (aylanmali) maydonchalar yechiluvchi konstruksiyaga mahkam oʻrnatilishi kerak. 136. Harakatlanuvchi (aylanmali) maydonchalarda qismlar joyini almashtirish, arqon (sim)lar uzunligini belgilanganidan oʻzgartirish hamda mahkamlanishi (material, kanat, moslama, asbob-uskuna va boshqalar bilan) taqiqlanadi. 137. Harakatlanuvchi (aylanmali) maydonchalar va ulardagi asbob-uskunalar holatini nazorat qiluvchi masʼul xodim boʻlishi lozim. 138. Teatr va konsert zallarida akustikalar oʻrnatilgan boʻlishi lozim. 139. Akustik qoplamalar bilan jihozlashda yonmaydigan yoki qiyin yonuvchi, ovoz yutuvchi material va qurilmalardan foydalanish kerak. 140. Akustik qoplamalar mahkamlanadigan karkaslar yonmaydigan materiallardan ishlangan boʻlishi shart. 141. Yoritish uskunalari oʻrnatilgan lojalar 0,8 m dan kam boʻlmagan toʻsiqqa ega boʻlishi kerak. 142. Lojalarda yoritish uskunalarini oʻrnatish va osish uchun uskunaning toʻsiq mahkamligini taʼminlovchi mustahkam ustunlar, kronshteyn va boshqa moslamalar oʻrnatilishi kerak. 143. Yoritish uskunasini oʻrnatishga xizmat qiluvchi shtativ (trenos)lar lojaning poliga mahkamlanadi. 144. Yoritish uskunasining joylashuvi ish jarayonida (burilish, yoritish filtrlarini almashtirish va boshqalar) har bir uskunaga xizmat koʻrsatish imkonini berishi kerak. 145. Yoritish lojalari 25o S dan yuqori boʻlmagan havo haroratini saqlab turuvchi shamollatish tizimiga ulanishi lozim. 146. Yoritish lojalarining tez yonuvchi qoplamalar bilan oʻralishi man etiladi. 147. Yoritish lojalarida begonalarning boʻlishi taqiqlanadi. 148. Yoritish lojalarida navbatchi dielektrik va issiqlikdan saqlovchi materialdan tikilgan kombinatsiyalangan qoʻlqoplar boʻlishi kerak. 149. Yoritish lojalari bir kunda kamida bir marotaba tozalanib turilishi lozim. 150. Muzey koʻrgazma zallarini jihozlash va ulardan foydalanish tartibi zallarning loyihalanishi va qurilishi talablariga mos boʻlishi lozim. 151. Muzey koʻrgazma zallarining devorlari yorqin ranglarda boʻyalgan boʻlishi lozim. 152. Koʻrgazma zallarida koʻrgazma uchun oʻrnatilgan barcha dekorativ buyumlar hamda eksponatlar ishonchli ilgaklarda yaxshi mahkamlangan boʻlishi lozim. 153. Eksponatlarni 2 m gacha boʻlgan balandlikka ilish oldindan tayyorlab qoʻyilgan ilgaklarga maxsus tirgakli narvonlarda kamida ikki kishi tomonidan amalga oshirilishi kerak. 154. Muzey koʻrgazma zallari bir kunda kamida bir marotaba tozalanib turilishi lozim. 155. Xonalar sunʼiy shamollatish tizimiga ulangan boʻlishidan qatʼi nazar, tabiiy shamollatish sharoiti (ochiladigan derazalar, tuynuklari)ga ega boʻlishi lozim. 156. Toksik moddalar bilan ishlashda shamollatish tizimi va respiratorlardan foydalanish lozim. 157. Changlanuvchi vositalarni ishlatish (gips, bronza, aluminiy, boʻyoqlar va boshqalar), shuningdek ularning ustki qismlarini silliqlash himoya koʻzoynaklari va respiratorlar yordamida amalga oshirilishi lozim. 158. Kimyoviy moddalarni hidlash yoki qoʻlga surtib koʻrish orqali bilish taqiqlanadi. 159. Xlorofos yoki boshqa zaharli moddalarni ishlatishda maxsus kiyimlar (xalat, himoya koʻzoynagi, rezina qoʻlqoplar, respirator)dan foydalanish lozim. 160. Xlorofos qorishmasi teriga tegib ketsa, uning qurishini kutmasdan darhol suv bilan yuvib tashlash lozim. 161. Xlorofos va boshqa zaharli moddalar bilan ishlab boʻlgandan soʻng idish va anjomlar sovunlab yuvilishi va alohida xonada, qulflanadigan shkafda saqlanishi lozim. 162. Sahnani bezatishda yuk koʻtaruvchi asbob-uskunalarning konstruksiyalari texnik shartlar talablariga muvofiq sifatli tayyorlanishi kerak. 163. Sahnada barcha yuk koʻtaruvchi uskunalardan sahnaning ogʻirlik yukini koʻtarish imkoniyatidan (odam, uskunaning oʻz ogʻirligi va boshqalar) kelib chiqib foydalanilishi lozim. 164. Dekoratsiya qismlarini yasash uchun moʻljallangan yogʻochlar har tomondan randalangan boʻlishi kerak. 165. Dekoratsiyalar uchun moʻljallangan qismlar konstruksiyasi ulanma tugunlarning chidamliligi hamda mustahkamligini taʼminlashi kerak. 166. Dekoratsiyalar balandligi 1,5 m va undan yuqori boʻlsa, ularning quyi qismidan 0,7-0,8 m oraliqda dastak (dekoratsiyalarni koʻtarish uchun moʻljallangan koʻndalang brusok) oʻrnatiladi. 167. Dekaratsiyani tashkil etuvchi qismlar bir-biri bilan metalldan ishlangan mahkamlovchi qismlar yordamida ulanishi lozim. 168. Dekoratsiyalar yasashda yogʻochlarni biriktirish uchun foydalaniladigan metall qismlar sifatli (yoriq, chang va boshqa nuqsonlarsiz) boʻlishi hamda yogʻochga mustahkam mahkamlanishi kerak. Yogʻoch sirtidan boʻrtib chiquvchi metall qismlar silliq (oʻtkir burchak, gʻadir-budurlarsiz va boshqalar) boʻlishi kerak. 169. Dekoratsiyalar alohida qismlarining ogʻirligi 80 kg dan oshmasligi kerak. 170. Oʻtish koʻprikcha (pandus)larni bir-biri ustiga qiyalatib oʻrnatish man etiladi. 171. Boshqa bezak qismlari dekoratsiyaga mahkam qoʻzgʻalmaydigan qilib oʻrnatiladi. 172. Dekorativ bezatish buyumlari omborxonada yoxud sahnadagi maxsus ajratilgan joyda saqlanishi kerak. Ularni sahnaning boshqa qismlarida saqlash man etiladi. 173. Sahnadagi bezatish buyumlarini tiklab qoʻyish uchun ajratilgan maydonlar sahna poliga aniq chiziqlar bilan belgilab qoʻyilishi kerak. 174. Yumshoq dekoratsiyalarni saqlash uchun moʻljallangan xonaga ega boʻlishi kerak. 175. Dekoratsiya, mebel, yasama jihozlar va boshqalarni koʻtarish va tushirish ishlari osma dekoratsiyalar bilan amalga oshiriluvchi xuddi shunday ishlarga qoʻyiladigan talablarga javob berishi kerak. 176. Dekoratsiyalarni xonalardan chiqarish va yigʻishtirish jarayonida lyukninig ochiq joyi toʻsiq bilan oʻralishi lozim. 177. Omborxona va sahna eshiklarining eni 1,5 m dan va balandligi 2,5 m dan past boʻlmasligi lozim. 178. Dekoratsiyalar saqlanadigan xonalar isitilmasa, ushbu omborxonalardan sahnaga olib boruvchi yoʻlaklarga sahnani yelvizaklardan saqlovchi uskunalar oʻrnatiladi. 179. Dekoratsiyalar saqlanadigan omborxonalardagi isitish uskunalari tashqi yuzasidan 300 mm dan kam boʻlmagan uzoqlikda mustahkam toʻsiqlar bilan taʼminlanadi. 180. Omborxonalarning devor va shiftlarida dekoratsiya hamda osma buyumlarni saqlashga moʻljallangan moslamalar boʻlishi lozim. 181. Yigʻiluvchi bezak buyumlari saqlanish joyidan sahnaga imkon qadar shift boʻylab koʻchirilishi lozim. 182. Baland bezak buyumlar tushib ketishini oldi olingan holda oʻrnatilishi lozim. 183. Omborxonalarda pol sathidan baland toʻshamalar mavjud boʻlgan taqdirda, ular qulay va mustahkam narvonlarga ega boʻlishi kerak. 184. Yigʻilgan dekoratsiyalar orasidagi oʻtish yoʻllari 0,75 m dan qisqa boʻlmasligi kerak. Yoʻlaklarni tirband qilish man etiladi. 185. Asbob-uskunalarni masʼul xodim tomonidan koʻzdan kechirganidan soʻng ishlatishga ruxsat etiladi. 186. Asbob-uskunalarni rostlash va moylash ishlari asbob-uskuna ishlashdan butunlay toʻxtaganidan soʻng amalga oshirilishi lozim. 187. Tashkilotda quyidagilar nazorat qilinishi lozim: xodimlar soz, oʻtkirlangan va ishlab chiqarishning tegishli sharoitlariga mos asbob-uskunalar bilan taʼminlanishi; asbob-uskunalarning oʻz maqsadi boʻyicha ishlatilishi; asbob-uskunalarning toʻgʻri saqlanishi va sinchkovlik bilan koʻrikdan oʻtkazilishini hamda nosoz asbob-uskunalardan foydalanmaslik. 188. Asbob-uskunalarni saqlash uchun har bir uskuna va dastgoh yonida ish sharoiti boʻyicha zarur quti yoki shkafchalar boʻlishi kerak. 189. Asbob-uskunalarni olib yurish uchun maxsus gʻiloflar, sumka yoki qutilardan foydalanish lozim. 190. Asbob-uskunaga oʻrnatilgan detalni dastgoh ishlab turgan paytda qoʻl bilan ushlash taqiqlanadi. 191. Asbob-uskunalarning asosiy qismlarini ishonchli ushlash va qisish, shuningdek kesuvchi asbob-uskunaga materiallarni toʻgʻri uzatishi hamda uzatish paytida siljib va qiyshayib ketmasligini taʼminlashi kerak. 192. Asbob-uskunalarga detallarni oʻrnatish, qistirish va yechish qoʻlda bajariladigan moslamalar konstruksiyasi, koʻrsatilgan operatsiyalarni bajarish uchun toʻla xavfsizlikni, shuningdek qirindilarning erkin chiqishi va asbob-uskunalardan uni oson olib tashlanishini taʼminlashi kerak. 193. Har bir asbob-uskuna yoqish va oʻchirish uchun ishonchli moslamalarga ega boʻlishi, ular ish oʻrinlarida qulay va xavfsiz foydalanishni taʼminlashi hamda oʻz-oʻzidan ularning ishlab ketmaslik ehtimolining oldi olinishi lozim. 194. Asbob-uskunalarni yurgizish moslamalari uning tezkorligi va ravonligini taʼminlashi kerak. 195. Qayta ishlanayotgan detal va asbob-uskunalarni qotirish uchun barcha moslamalarning konstruksiyalari ishonchli qotirilishi va ish davomida oʻz-oʻzidan buralib chiqib ketmaslik ehtimolining oldi olinishi kerak. 196. Asbob-uskunalar ishlayotgan vaqtda uni tozalash, artish, sozlash yoki gaykalarni tortish, zanjirlarni kiydirish va iflos narsalarni olib tashlash taqiqlanadi. 197. Asbob-uskunalardagi qisqichlarning oʻqi orasidagi masofa ishlov berilayotgan detal oʻlchamiga muvofiq boʻlishi va qisqichlarning detalni ishonchli qisib turishini taʼminlashi kerak. 198. Asbob-uskunalardan boshqa maqsadlarda foydalanish taqiqlanadi. 199. Yuk ortish va tushirish ishlari va yuklarni joylashtirish Yuk ortish va tushirish ishlaridagi yukchilar uchun ishlarning xavfsizligi qoidalari (roʻyxat raqami 1582, 2006-yil 13-iyun) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2006-y., 24-son, 221-modda) talablariga muvofiq boʻlishi lozim. 200. Yuk ortish va tushirish mexanizmlariga oʻrnatiluvchi sim kanatlarini sinov yuki bilan koʻzdan kechirish va sinovdan oʻtkazish mexanizmni umumiy tekshiruvdan oʻtkazish bilan bir paytda amalga oshirilishi lozim. Arqonlar (kanat)lar mavsum boshlanishi arafasida doimiy ravishda sinovdan oʻtkazilishi hamda natijalar sinaluvchi kanat qoʻllanilayotgan moslama pasportiga kiritilishi kerak. 201. Sahnada yuklar uchun qoʻllaniluvchi arqon (kanat)lar 9 barobardan kam boʻlmagan quvvat zaxirasiga ega boʻlishi kerak. 202. Arqon (kanat)lar maxsus ajratilgan joylarda saqlanadi. Arqon (kanat)lar yaxshilab quritilishi va aylana holatda oʻrab qoʻyilishi kerak. 203. Foydalaniluvchi arqon (kanat)lar ishlatilish maqsadlari va aniq belgilariga ega boʻlishi kerak. Sahnada xomutlar bilan siqish yoʻli orqali arqon (kanat) sirtmoq hosil qilish man etiladi. 204. Yuk ortish va tushirishda ulangan arqon (kanat)lardan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi. 205. Arqon (kanat)larni koʻtariluvchi yukka tugun bogʻlash orqali biriktirish man etiladi. 206. Arqon (kanat)lar blok oralab oʻtganda ular imkon qadar bir yoʻnalishda bukilishi kerak. 207. Bittadan ortiq tutib turuvchi arqon (kanat)lar yordamida yuk koʻtarilganda ogʻirlik bir xilda taqsimlanishga erishish maqsadida arqon (kanat)lar tarangligi muvozanatini muvofiqlashtirib turish uchun moslama (taranglashtiruvchilar) oʻrnatilishi kerak. 208. Kanop va paxtadan tayyorlangan arqon (kanat)lar hamda sahnada uchuvchi arqonlardan yuk ortish maqsadida foydalanish man etiladi. 209. Xomut va halqalar yumshoq temirdan (gʻovak boʻlish, zang, yoriq va boshqa nuqsonlarsiz) tayyorlanadi. 210. Xomutlar faqat ichkariga ochilishi hamda ularning tasodifan ochilib ketishiga yoʻl qoʻymaydigan qulflarga ega boʻlishi kerak. 211. Xomut va halqalar oʻrnatishdan avval ikki hissa ogʻir yuk koʻtartirgan holda 15 daqiqadan kam boʻlmagan vaqt sinovdan oʻtkazish kerak. 212. Har bir xomut yoki halqada yoʻl qoʻyiluvchi ogʻirlik yuklamasi belgilanuvchi tamgʻa bosiladi. 213. Har bir ish joyidagi chigʻirlar imkon qadar koʻp yuk ogʻirligiga moʻljallanishi, bunda barcha chigʻirlar (ham mexanik, ham qoʻl bilan boshqarish uchun moʻljallangan)da barcha muhim qismlar metalldan qilingan boʻlishi kerak. 214. Chigʻir staninasi asos (fundament, konsoller, toʻsiq va boshqalar)lari ogʻir yukni koʻtarish yoki siljitishda chigʻir joyidan qoʻzgʻalmaydigan qilib mahkamlanishi kerak. 215. Harakatlanuvchi chigʻir noqulay ish sharoitlarida ham dosh bera oladigan (oʻrnatilgan joydan orqaga itarish, koʻtarilish yoki tasodifan koʻchishga) tarzda oʻrnatilishi kerak. 216. Barcha chigʻirlarda har ikkala tomonga harakatlanuvchi ishonchli yuk koʻtaruvchi avtomatik tormoz (reversiv)lar boʻlishi kerak. Qoʻshimcha tormozlar oʻrnatilgan taqdirda ular asosiylaridan mustaqil ravishda ishlashini taʼminlash lozim. 217. Uzatma ushlagichlar qurilmasi yukni faqat ushlagichni teskari tomoniga burish orqali tushirishi kerak. Ushlagich harakatlanmagan sharoitda yukni tushirishga imkon beruvchi dastakli chigʻirlardan foydalanish man etiladi. 218. Qoʻl bilan boshqariluvchi chigʻirlarning dastakli harakatlanuvchi oʻqi poldan 0,8 m dan 1 m gacha balandlikda oʻrnatilishi lozim. 219. Chigʻirning barcha aylanuvchi qismlari (vallar, tishli gʻildiraklar, shponaning chizib turuvchi qismlari va boshqalar) xizmat koʻrsatish (moylash, taʼmirlash va boshqalar)ga xalaqit bermaydigan qilib mahkam va qulay metall himoya toʻsiqlari bilan yopilishi lozim. 220. Tasma va friksion uzatgichlarga ega elektr chigʻirlardan foydalanish man etiladi. 221. Barcha chigʻirlar quyidagi tartibda majburiy davriy koʻrikdan oʻtkazib turilishi lozim: ilk marotaba ishga tushirilishdan oldin; har mavsum boshlanishidan oldin; boshqa joyga koʻchirilganda. 222. Chigʻirlar oʻrnatilgan joylarda sunʼiy yoritqichlar boʻlishi kerak. 223. Tashkilot hududida taʼmirlash va montaj ishlarini bajarish vaqtida taʼmirlash ishlarining rahbari tashkilot rahbari bilan birgalikda ushbu ishlarni xavfsiz bajarilishini, shuningdek ishlash uchun qoldirilgan asbob-uskunalar normal ishlashini taʼminlovchi chora-tadbirlar rejasini ishlab chiqishi zarur. 224. Barcha asbob-uskunalarda tasdiqlangan jadval asosida belgilangan muddatlarda rejali taʼmirlash ishlari oʻtkaziladi. 225. Asbob-uskuna va mexanizmlarni taʼmirlash hamda sozlash ishlari maxsus oʻqitilgan va yoʻl-yoʻriqdan oʻtgan, tegishli malakaga ega va bilimlari tekshirilgan xodim tomonidan amalga oshirilishi kerak. 226. Taʼmirlash ishlarida band boʻlgan pudratchining barcha xodimlari taʼmirlash ishlari boshlanishidan oldin, ushbu ishlarni xavfsiz olib borish uchun xodimlar texnika xavfsizligi boʻyicha kirish yoʻl-yoʻriqdan oʻtkazilishi lozim. Yoʻl-yoʻriqdan oʻtkazish ishlari tashkilot tomonidan amalga oshiriladi. 227. Rejalashtirilgan ishlarni bajarishdan oldin mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻl-yoʻriqdan oʻtkazish ishlari pudratchi tashkilot tomonidan oʻtkazilishi lozim. 228. Pudratchi ishlayotgan hududda tashkilot tomonidan zararli va yonish xavfi boʻlgan moddalarning paydo boʻlishiga yoʻl qoʻymaydigan sharoitlari yaratilishi kerak. 229. Asbob-uskuna va kommunikatsiyalarda taʼmirlash ishlarini amalga oshirishdan oldin quyidagilar bajarilishi lozim: elektr energiya taʼminotidan oʻchirish; asbob-uskuna va kommunikatsiyalarni texnologik muhit qoldiqlaridan, asbob-uskunani zararli, zaharli va yonuvchi gaz va mahsulotlardan boʻshatish; taʼmirlanadigan asbob-uskuna, kommunikatsiya, quduq va oʻralardagi inert, yonuvchi, zaharli gazlar va kislorod miqdorini tegishli tahlillarini oʻtkazish yoʻli bilan tekshirish. 230. Balandlikdagi ishlarda faqat tayanch yoki rezinali qoplamalar bilan taʼminlangan soz narvonlardan foydalanish lozim. 231. Taʼmirlash ishlari asbob-uskunalarni ishlab chiqaruvchi-zavod tasdiqlagan taʼmirlash va foydalanish hujjatida belgilangan talablarga muvofiq olib borilishi lozim. 232. Asbob-uskuna taʼmirlangandan soʻng sinovdan oʻtkazilishi va ishlatib koʻrilishi zarur. 233. Sinov va ishlatib koʻrish davrida taʼmirlangan asbob-uskunada aniqlangan barcha nosozliklar (elektr dvigatel va tarmoq podshipniklarining qizish darajasi hamda moy oqishi va boshqalar) bartaraf qilinishi kerak. 234. Asbob-uskuna yigʻilgandan yoki taʼmirlangandan soʻng foydalanish uchun yoqishdan oldin quyidagilarni bajarish zarur: xodimlarni xavfsiz joyga oʻtkazish; asbob-uskuna tashqarisi va ichidan begona buyumlarni olish; himoya toʻsiqlari mavjudligi va mustahkamligini tekshirish; harakatlanuvchi qismlarni moylash va sozlash; himoya saqlovchi va nazorat oʻlchov asbob-uskunalarining sozligini tekshirish; asbob-uskuna yigʻilishi toʻgʻriligini tekshirishda, oʻzaro bogʻliq harakatlanuvchi mexanizmlarni toʻliq siklida uning harakatlanuvchi qismini aylantirish; asbob-uskunani boʻsh harakatda va ish yuklovi ostida sinash. 235. Tashkilotlarni (xonalarni) loyihalashtirishda, qurishda (montaj qilishda) mazkur Qoidalarga amal qilish uchun javobgarlik tegishli ishlarni bajaruvchi tashkilotlar zimmasiga yuklatiladi. 236. Mansabdor shaxslar va xodimlar mehnatni muhofaza qilish qoidalariga rioya qilmaganliklari uchun qonunchilik hujjatlariga muvofiq belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladilar. 237. Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasi, Oʻzbekiston Kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashi, Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi, “Sanoatgeokontexnazorat” davlat inspeksiyasi, Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi, “Oʻzdavenergonazorat” inspeksiyasi, Oʻzbekiston standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish agentligi hamda Oʻzbekiston Respublikasi Madaniyat va sport ishlari vazirligi bilan kelishilgan.