Standartlashtirish toʻgʻrisida
(law, 2023-11-05)

1. Standartlashtirishning asosiy maqsadlari
Standartlashtirishning asosiy maqsadlari: mahsulotlar, jarayonlar, ishlar va xizmatlarning (bundan buyon matnda “mahsulot” deb yuritiladi) aholining hayoti, sogʻligʻi va mol-mulkiga, atrof muhit uchun xavfsizligi, resurslarni tejash masalalarida isteʼmolchilar va davlat manfaatlarini himoya qilishdan; mahsulotlarning oʻzaro almashinuvchanligini va bir-biriga mos kelishini taʼminlashdan; fan va texnika taraqqiyoti darajasiga, shuningdek aholining hamda xalq xoʻjaligining ehtiyojlariga muvofiq holda mahsulot sifatini hamda raqobat qila olish imkonini oshirishdan; barcha turdagi resurslar tejalishiga koʻmaklashishdan, ishlab chiqarishning texnik-iqtisodiy koʻrsatkichlarini yaxshilashdan; ijtimoiy-iqtisodiy, ilmiy-texnikaviy dasturlar va loyihalarni amalga oshirishdan; tabiiy va texnogen falokatlar hamda boshqa favqulodda vaziyatlar yuzaga kelish xavf-xatarini hisobga olgan holda xalq xoʻjaligi obyektlarining xavfsizligini taʼminlashdan; isteʼmolchilarni ishlab chiqarilayotgan mahsulot nomenklaturasi hamda sifati toʻgʻrisida toʻliq va ishonchli axborot bilan taʼminlashdan; mudofaa qobiliyatini va safarbarlik tayyorligini taʼminlashdan; oʻlchovlarning yagona birlikda boʻlishini taʼminlashdan iboratdir.

2. Standartlashtirish tizimi
Oʻzbekiston Respublikasida standartlashtirish ishlarini oʻtkazishning umumiy tashkiliy-texnik qoidalarini tartibga solib turuvchi standartlashtirish tizimi faoliyat koʻrsatadi. Standartlashtirish ishlarini tashkil etish, muvofiqlashtirish va taʼminlashni: xalq xoʻjaligi tarmoqlarida — Oʻzbekiston standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish agentligi (“Oʻzstandart” agentligi); qurilish, qurilish industriyasi sohasida, shu jumladan loyihalash va konstruksiyalashda — Oʻzbekiston Respublikasi Qurilish vazirligi; tabiiy resurslardan foydalanishni tartibga solish hamda atrof muhitni ifloslanishdan va boshqa zararli taʼsirlardan muhofaza qilish sohasida — Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi; tibbiyot uchun moʻljallangan mahsulotlar, shu jumladan dori vositalari, tibbiy buyumlar, tibbiy texnika sohasida, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasida ishlab chiqarilayotgan, shu jumladan import boʻyicha yetkazib berilayotgan mahsulotlarda inson uchun zararli moddalar mavjudligini aniqlash masalalarida — Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi; mudofaa qobiliyatini va safarbarlik tayyorgarligini taʼminlash, mudofaa ahamiyatiga molik mahsulotlar sohasida — Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi amalga oshiradi. Ushbu Qonunga muvofiq davlat boshqaruvi organlari oʻz vakolatlari doirasida standartlarni ishlab chiqadi, tasdiqlaydi va nashr etadi.

3. Standartlashtirish ishlarini oʻtkazish
“Oʻzstandart” agentligi ushbu Qonunga muvofiq standartlashtirish ishlarini oʻtkazishning umumiy qoidalarini, manfaatdor tomonlarning davlat boshqaruv organlari, jamoat birlashmalari bilan olib boradigan hamkorlikdagi ishining shakl va usullarini belgilaydi. “Oʻzstandart” agentligi, Oʻzbekiston Respublikasi Qurilish vazirligi, Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi, Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi va Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi standartlashtirish ishlarini bajarishni oʻz vakolatlari doirasida boshqa tashkilotlarga topshirishga haqlidir. Standartlarni tasdiqlagan organlar standartlarga doir tarmoq axborot jamgʻarmalarini hosil qiladilar va yuritadilar hamda manfaatdor isteʼmolchilarni xalqaro (davlatlararo, mintaqaviy) standartlar, Oʻzbekiston Respublikasi standartlari, xorijiy mamlakatlarning milliy standartlariga doir axborotlar bilan, shuningdek standartlashtirish sohasidagi xalqaro shartnomalar, texnik-iqtisodiy hamda ijtimoiy axborot davlat klassifikatorlari, standartlashtirish qoidalari, normalari va tavsiyalariga oid axborotlar bilan taʼminlaydilar. Standartlarni nashr qilish va qayta nashr etishni ularni tasdiqlagan organlar amalga oshiradilar.

4. Standartlashtirish toʻgʻrisidagi qonunchilik
Standartlashtirish toʻgʻrisidagi qonunchilik ushbu Qonundan va Oʻzbekiston Respublikasining boshqa qonunchilik hujjatlaridan iboratdir. Qoraqalpogʻiston Respublikasida standartlashtirish sohasidagi munosabatlar Qoraqalpogʻiston Respublikasi qonunchiligi bilan ham tartibga solinadi.

5. Xalqaro shartnomalar va bitimlar
Basharti xalqaro shartnoma yoki bitimda Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligida taʼriflanganidan oʻzgacha qoidalar belgilangan boʻlsa, u holda xalqaro shartnoma yoki bitim qoidalari qoʻllaniladi.

6. Normativ hujjatlarning toifalari va ularga qoʻyiladigan asosiy talablar
Oʻzbekiston Respublikasida standartlashtirishga doir quyidagi toifadagi normativ hujjatlar qoʻllaniladi: xalqaro (davlatlararo, mintaqaviy) standartlar; Oʻzbekiston Respublikasining davlat standartlari; tashkilotning standartlari; xorijiy mamlakatlarning milliy standartlari. Davlat yagona uzluksiz taʼlim tizimida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadigan davlat taʼlim standartlari ishlab chiqiladi. Standartlashtirishga doir normativ hujjatlar jumlasiga, shuningdek standartlashtirish qoidalari, normalari, texnik-iqtisodiy axborot klassifikatorlari ham kiradi. Mazkur hujjatlarni ishlab chiqish va qoʻllash tartibi “Oʻzstandart” agentligi tomonidan belgilanadi. Xalqaro (davlatlararo, mintaqaviy) standartlar va xorijiy mamlakatlarning milliy standartlari, shuningdek xalqaro qoidalar va normalar Oʻzbekiston Respublikasi ishtirok etgan shartnoma yoki bitimlarga muvofiq qoʻllaniladi. Ushbu standartlar, qoidalar va normalarni respublika hududida qoʻllash tartibini “Oʻzstandart” agentligi va davlat boshqaruvining boshqa organlari oʻz vakolatlari doirasida belgilaydilar. Standartlashtirishga doir normativ hujjatlar vatanimiz hamda chet el fan va texnikasining zamonaviy yutuqlariga asoslangan va Oʻzbekiston Respublikasining qonunchiligiga muvofiq boʻlishi lozim. Ular xalqaro savdo-sotiq uchun ortiqcha toʻsqinliklarni vujudga keltirmasligi lozim. Normativ hujjatlarsiz mahsulot ishlab chiqarish va realizatsiya qilishga yoʻl qoʻyilmaydi. Oʻzbekiston Respublikasining manfaatlari himoya qilinishini va ishlab chiqarilayotgan mahsulotning raqobat qila olish imkonini taʼminlash uchun asosli hollarda standartlarda istiqbolga moʻljallangan, anʼanaviy texnologiyalarning imkoniyatlaridan ildamlashgan dastlabki talablar belgilab qoʻyiladi. Isteʼmolchilarga realizatsiya qilinadigan mahsulotga doir standartlar hamda ularga kiritilgan oʻzgartishlar “Oʻzstandart” agentligi organlarida haq olmasdan davlat roʻyxatidan oʻtkazilishi kerak. “Oʻzstandart” agentligi organlarida roʻyxatdan oʻtkazilgan standartlashtirishga doir normativ hujjatlar texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarning davlat fondiga kiradi. Mahsulot, atrof-muhit, aholining hayoti, sogʻligʻi va mol-mulki xavfsizligini, texnikaviy va axborot jihatdan mahsulotning bir-biriga mos kelishi va oʻzaro almashinuvchanligini, ularni nazorat qilish usullari birligi va tamgʻalash birligini taʼminlash uchun standartlarda belgilanadigan talablar davlat boshqaruvi organlari, xoʻjalik faoliyati subyektlari rioya etishi uchun majburiydir. Standartlarda mahsulotni yaratish, ishlab chiqarish va yetkazib berish shartnomasiga kiritilgan, qonunchilikda nazarda tutilgan oʻzga talablar ham belgilab qoʻyilishi mumkin. Import mahsulot, basharti u Oʻzbekiston Respublikasida amal qilayotgan texnik reglamentlarning yoki standartlarning majburiy talablar qismiga muvofiqligi tasdiqlanmagan boʻlsa, yetkazib berilishi va belgilangan maqsadda ishlatilishi mumkin emas.

7. Standartlashtirishga doir normativ hujjatlarning sertifikatlashtirishda qoʻllanilishi
Amaldagi qonunchilikka muvofiq majburiy sertifikatlashtirilishi lozim boʻlgan mahsulotni standartlashtirishga doir normativ hujjatlar sertifikatlashtirishni amalga oshirishda rioya etiladigan talablarni, shuningdek ushbu talablarga muvofiqlikni nazorat qilish va sinash usullarini oʻz ichiga olishi lozim. Koʻrsatib oʻtilgan hujjatlar mahsulotning mazkur turini sertifikatlashtirish tizimida belgilangan qoida va tartiblarga muvofiq qoʻllanilishi lozim.

8. Davlat nazorati organlari va obyektlari
Xoʻjalik faoliyati subyektlari tomonidan standartlarning majburiy talablariga, standartlashtirishga taalluqli boshqa qonunchilik hujjatlariga rioya etilishi ustidan davlat nazoratini “Oʻzstandart” agentligi, Oʻzbekiston Respublikasi Qurilish vazirligi, Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi, Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi va ularning hududiy organlari, Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi, shuningdek boshqa maxsus vakolatli davlat boshqaruv organlari oʻz vakolatlari doirasida amalga oshiradi. Idoraviy boʻysunuvi va mulk shaklidan qatʼi nazar, xoʻjalik faoliyati subyektlarining, shuningdek tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanayotgan jismoniy shaxslarning mahsuloti, shu jumladan sertifikatlashtirilgan mahsulot (ishlab chiqish, tayyorlash, saqlash, tashish, foydalanish, taʼmirlash va chiqindini foydali suratda ishlatish bosqichlarida) davlat nazorati obyekti hisoblanadi. Xoʻjalik faoliyati subyektlari davlat nazoratini amalga oshirish uchun barcha zarur sharoitni yaratishlari shart. Standartlarning majburiy talablariga rioya etilishi ustidan davlat nazoratini: standartlarni tekshirish va nazorat qilish hamda oʻlchovlarning yagona birlikda boʻlishini taʼminlash boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi bosh davlat inspektori; standartlarni tekshirish va nazorat qilish hamda oʻlchovlarning yagona birlikda boʻlishini taʼminlash boʻyicha Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar bosh davlat inspektorlari; standartlarni tekshirish va nazorat qilish hamda oʻlchovlarning yagona birlikda boʻlishini taʼminlash boʻyicha davlat inspektorlari amalga oshiradilar.

9. Davlat inspektorlari, ularning huquqlari va javobgarligi
Standartlarning majburiy talablariga rioya etilishi ustidan davlat nazoratini amalga oshiradigan davlat inspektorlari davlat boshqaruv organlarining vakillari hisoblanadilar. Davlat inspektori: xoʻjalik faoliyati subyektining xizmat va ishlab chiqarish binolariga belgilangan tartibda kirish; xoʻjalik faoliyati subyektidan davlat nazoratini oʻtkazish uchun kerakli hujjatlar va maʼlumotlarni olish; davlat nazoratini oʻtkazishda xoʻjalik faoliyati subyektining texnika vositalaridan foydalanish va mutaxassislarni jalb etish; standartlashtirish boʻyicha amaldagi normativ hujjatlarga muvofiq standartlarning majburiy talablariga muvofiqligini tekshirish uchun mahsulotlarning namunalari hamda nusxalarini tanlab olishni oʻtkazish, bunda ishlatib yuborilgan nusxalarning qiymati va sinovlarni (tahlillarni, oʻlchovlarni) oʻtkazish xarajatlari tekshirilayotgan xoʻjalik faoliyati subyektlarining ishlab chiqarish chiqimlariga kiritiladi; mahsulotni yaratish, ishlab chiqarishga tayyorlash, tayyorlash, realizatsiya qilish (yetkazib berish, sotish), undan foydalanish (uni ishlatish), mahsulotni saqlash, tashish va chiqindini foydali suratda ishlatish bosqichlarida, standartlar majburiy talablarining aniqlangan buzilishlarini bartaraf etish toʻgʻrisida koʻrsatmalar berish; xoʻjalik faoliyati subyekti tekshiruvdan boʻyin tovlagan taqdirda mahsulotni realizatsiya qilishni man etish huquqiga ega. Standartlarni tekshirish va nazorat qilish hamda oʻlchovlarning yagona birlikda boʻlishini taʼminlash boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi bosh davlat inspektori, standartlarni tekshirish va nazorat qilish hamda oʻlchovlarning yagona birlikda boʻlishini taʼminlash boʻyicha Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar bosh davlat inspektorlari bundan tashqari: standartlarni buzganlikda aybdor boʻlgan xoʻjalik faoliyati subyektlarining mansabdor shaxslariga va yakka tartibdagi tadbirkorlarga nisbatan maʼmuriy jazo chorasini qoʻllashda; tekshirilgan mahsulot standartlarning majburiy talablariga nomuvofiq boʻlgan hollarda uni ishlab chiqarishni taqiqlash yoki realizatsiya qilishni (yetkazib berishni, sotishni), undan foydalanishni (uni ishlatishni) toʻxtatib qoʻyish toʻgʻrisida koʻrsatmalar berishda; standartlarning majburiy talablariga nomuvofiq boʻlgan va davlat roʻyxatidan oʻtkazilmagan import mahsulotni realizatsiya qilishni taqiqlashda mutlaq huquqqa egadir. Davlat inspektorlarining tekshirilgan mahsulot standartlarning majburiy talablariga nomuvofiq boʻlgan hollarda uni ishlab chiqarishni taqiqlash yoki realizatsiya qilishni (yetkazib berishni, sotishni), undan foydalanishni (uni ishlatishni) toʻxtatib qoʻyish toʻgʻrisidagi koʻrsatmalarini bajarmaganlik uchun xoʻjalik faoliyati subyektlarining mansabdor shaxslari va yakka tartibdagi tadbirkorlar maʼmuriy javobgarlikka tortiladi. Davlat inspektorlari zimmalariga yuklangan majburiyatlarni bajarmagan yoki lozim darajada bajarmagan, davlat yoki tijorat sirini oshkor qilgan taqdirlarida qonunchilikda belgilangan javobgarlikka tortiladilar.

10. Standartlashtirish toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlik uchun javobgarlik
Ushbu Qonun qoidalari buzilishida aybdor boʻlgan yuridik va jismoniy shaxslar, shuningdek davlat boshqaruv organlarining mansabdor shaxslari amaldagi qonunchilikka muvofiq javobgarlikka tortiladilar.

11. Davlat yoʻli bilan standartlashtirish va nazorat qilishga doir ishlarning moliyaviy taʼminoti
Standartlashtirish va nazorat qilishga doir ishlar, xususan: xalqaro (davlatlararo, mintaqaviy) standartlarni, standartlashtirish qoidalari, normalari va tavsiyalarini ishlab chiqish yoki ishlab chiqishda ishtirok etish; aniq standartlashtirish obyektlari boʻyicha qonunchilik hujjatlarini ishlab chiqish, shuningdek standartlarning tarkibiy tashkiliy-texnik va umumtexnik majmuilarini ishlab chiqish va ularning amal qilishini taʼminlash; texnik-iqtisodiy axborot klassifikatorlarini ishlab chiqish, ular toʻgʻrisida rasmiy axborot tayyorlash va nashr etish, shuningdek ularni barcha manfaatdor foydalanuvchilarga yuborish; standartlashtirish boʻyicha umumdavlat ahamiyatiga molik ilmiy-tadqiqot va oʻzga ishlarni olib borish; standartlarning majburiy talablariga rioya etilishi ustidan davlat nazoratini olib borish; standartlar fondini, texnik-iqtisodiy axborotlar klassifikatorlarini, xalqaro (davlatlararo, mintaqaviy) standartlarni, standartlashtirish qoidalari, normalari va tavsiyalarini, xorijiy mamlakatlarning milliy standartlarini, shuningdek standartlarga muvofiqlik belgisi bilan tamgʻalangan mahsulot va xizmatlar Davlat reyestrini shakllantirish hamda yuritish; standartlashtirish sohasida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi aniqlaydigan oʻzga ishlar davlat yoʻli bilan moliyaviy taʼminlanishi shart. Nashr qilingan (qayta nashr etilgan) standartlarni, texnik-iqtisodiy axborot klassifikatorlarini, mahsulot va xizmatlar Davlat reyestriga kiritilgan, standartlarga muvofiqlik belgisi bilan tamgʻalangan mahsulot va xizmatlarning nashr qilingan (qayta nashr etilgan) katalogini sotishdan belgilangan tartibda olinadigan mablagʻlar, shuningdek ushbu Qonun qoidalarini buzganlik uchun undiriladigan jarima mablagʻlarining Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi belgilaydigan tartibda davlat nazorati organlariga yoʻllanadigan qismi ham standartlashtirish, standartlarning majburiy talablariga rioya etilishi ustidan davlat nazoratiga doir ishlarni moliyaviy taʼminlash manbalari boʻlishi mumkin. Respublika budjeti mablagʻlaridan toʻliq yoki qisman taʼminlanadigan davlat dasturlarini ishlab chiqishda mahsulot sifatini normativ jihatdan taʼminlash boʻlimlari nazarda tutilishi lozim.

12. Standartlar qoʻllanilishini ragʻbatlantirish
Davlat standartlarga, shu jumladan istiqbolga moʻljallangan, anʼanaviy texnologiyalarning imkoniyatlaridan ildamlashgan dastlabki talablarni oʻz ichiga olgan standartlarga muvofiqlik belgisi bilan tamgʻalangan mahsulotni ishlab chiqaradigan xoʻjalik faoliyati subyektlari iqtisodiy qoʻllab-quvvatlanishi va ragʻbatlantirilishini kafolatlaydi. Mahsulot ishlab chiqarishni amalga oshirayotgan va mahsulotlarni standartlarga muvofiqlik belgisi bilan tamgʻalash huquqini olgan xoʻjalik faoliyati subyektlarini iqtisodiy qoʻllab-quvvatlash va ragʻbatlantirish chora-tadbirlari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.