Koʻp kvartirali uylarni saqlash va ulardan foydalanish qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida
(order, 2026-04-29)

Oʻzbekiston Respublikasining Shaharsozlik kodeksi, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 5-fevraldagi PQ-48-son “Koʻp kvartirali uylarni boshqarish tizimini yanada takomillashtirish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq buyuraman: 1. Koʻp kvartirali uylarni saqlash va ulardan foydalanish qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi, Iqtisodiyot va moliya vazirligi, Energetika vazirligi, Ekologiya va iqlim oʻzgarishi milliy qoʻmitasi, Urbanizatsiya va uy-joy bozorini barqaror rivojlantirish milliy qoʻmitasi huzuridagi Kadastr agentligi, Fanlar akademiyasi, Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Energiya samaradorligi milliy agentligi hamda Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi sohasida nazorat qilish inspeksiyasi bilan kelishilgan. 3. Ushbu buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran uch oy oʻtgach kuchga kiradi. Mazkur Qoidalar koʻp kvartirali uylarni saqlash va ulardan foydalanish tartibini belgilaydi. Ushbu Qoidalar koʻp kvartirali uylardagi turar joylar va yashash uchun moʻljallanmagan joylarning mulkdorlariga (bundan buyon matnda mulkdorlar deb yuritiladi), ijaraga oluvchilar va ijarachilarga, koʻp kvartirali uyni boshqaruvchi tashkilotlar va boshqaruvchilarga, uy-joy mulkdorlarining shirkatlariga, shuningdek faoliyati koʻp kvartirali uylarni saqlash va foydalanish bilan bogʻliq boʻlgan boshqa shaxslarga nisbatan tatbiq etiladi. 1. Ushbu Qoidalarda quyidagi tushunchalardan foydalaniladi: koʻp kvartirali uy –– koʻp kvartirali uyga tutash yer uchastkasiga yoxud bunday uydagi umumiy foydalaniladigan joylarga mustaqil chiqish yoʻlaklariga ega boʻlgan ikki va undan ortiq kvartiralar majmui. Koʻp kvartirali uy ulushli mulk huquqi asosida mulkdorlarga tegishli boʻlgan umumiy mulk (bundan buyon matnda umumiy mol-mulk deb yuritiladi) elementlarini oʻz ichiga oladi; umumiy mol-mulk –– koʻp kvartirali uydagi umumiy joylar, tayanch va toʻsiq konstruksiyalar, kvartiralar oraligʻidagi ihotalangan (oʻrama) pillapoyalar, zinapoyalar, liftlar, liftning shaxtalari hamda boshqa shaxtalar, dahlizlar, texnik qavatlar, yertoʻlalar, cherdaklar va tomlar, uy ichidagi muhandislik tarmoqlari va kommunikatsiyalari, joylarning tashqarisida yoki ichida joylashgan hamda bittadan ortiq joyga xizmat koʻrsatadigan mexanik, elektr, sanitariya-texnika uskunalari va qurilmalari hamda boshqa uskuna va qurilmalar; boshqarish organi –– koʻp kvartirali uyni boshqarishni amalga oshiruvchi bevosita mulkdorlar, yuridik shaxs boʻlgan boshqarishchi tashkilot yoki jismoniy shaxs (yakka tartibdagi tadbirkor) boʻlgan boshqarishchi (shartnoma asosida) yoxud uy-joy mulkdorlarining shirkati boʻlgan notijorat tashkilot; yongʻin avtomatikasi tizimi — obyektning yongʻin xavfsizligini taʼminlash uchun moʻljallangan oʻzaro aloqa qiluvchi yongʻin signalizatsiyasi, yongʻin toʻgʻrisida xabar berish, odamlarni ogohlantirish va evakuatsiya qilish, tutunga qarshi shamollatish tizimlari hamda avtomatik yongʻin oʻchirish qurilmalari va boshqa avtomatik yongʻinga qarshi himoya texnik uskunalari majmui; infratuzilma obyektlari –– koʻp kvartirali uyga tutash yer uchastkasidagi bolalar va sport maydonchalari, tashqi umumiy hojatxonalar, yoritish chiroqlari, yoʻlaklar, irrigatsiya tarmoqlari; shamollatish (ventilyatsiya) tizimi –– xonaning xizmat koʻrsatish joylarida ichki havo bilan tashqi havoning almashinuvini tashkillashtirish orqali havoning yoʻl qoʻyiladigan sifati va tozaligini taʼminlash; uyga tutash yer uchastkasi –– mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari tomonidan mulkdorlarga doimiy foydalanish huquqi asosida ajratiladigan, mulkdorlarining zimmasiga mazkur yer uchastkasining sanitariya holati va obodonlashtirilishi uchun javobgarlik yuklatiladigan hudud; shikastlanish –– koʻp kvartirali uydagi bino va inshootlar konstruksiyalarining foydalanish davrida yuzaga keladigan sifati, shakli va haqiqiy oʻlchamlarining shaharsozlik normalari va qoidalari talablari hamda loyiha hujjatlaridan chetlanishi. 2. Mazkur Qoidalarga Qoidalar talablariga rioya etilishi ustidan nazorat Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi sohasida nazorat qilish inspeksiyasi (bundan buyon matnda Inspeksiya deb yuritiladi) tomonidan amalga oshiriladi. 3. Koʻp kvartirali uylarni saqlash va ulardan foydalanish Oʻzbekiston Respublikasining Uy-joy kodeksi, “Koʻp kvartirali uylarni boshqarish toʻgʻrisida”gi Qonuni, mazkur Qoidalar va boshqa qonunchilik hujjatlari asosida, shuningdek mulkdorlarning umumiy yigʻilishi qarorlari asosida amalga oshiriladi. 4. Koʻp kvartirali uylarni saqlash umumiy mol-mulkning lozim darajadagi texnik va sanitariya holatini taʼminlash, saqlash, unga xizmat koʻrsatish, taʼmirlashni hamda ushbu mol-mulkni asrashga va undan foydalanish boʻyicha hamda koʻp kvartirali uyga tutash, obodonlashtirish elementlari boʻlgan yer uchastkasidan foydalanish uchun zarur sharoitlar yaratishga qaratilgan boshqa faoliyatni oʻz ichiga oladi. 5. Umumiy mol-mulkni, tutash yer uchastkalarini saqlash, ulardan foydalanish, taʼmirlash va boshqa koʻp kvartirali uyga doir ishlarning yillik rejasi va moliyalashtirish boʻyicha smetasi oylar kesimida aniq ishlar va mablagʻlari koʻrsatilgan holda mulkdorlarning umumiy yigʻilishi qarorlari bilan tasdiqlanadi. 6. Umumiy mol-mulkka nisbatan ulushli mulk ishtirokchisi uni saqlash, shuningdek shu uyga tutash, obodonlashtirish elementlari boʻlgan yer uchastkasini saqlash boʻyicha umumiy xarajatlarni uyning umumiy maydonidagi oʻziga qarashli joy maydoniga mutanosib ravishda oʻz zimmasiga oladi. Koʻp kvartirali uydagi mulkdorlar umumiy mol-mulkdan hamda shu uyga tutash, obodonlashtirish elementlari boʻlgan yer uchastkasidan foydalanishda teng huquqqa egadir. 7. Koʻp kvartirali uylarni saqlash va undan foydalanishda mulkdorlar (ijarachilar, ijaraga oluvchilar) quyidagi huquqlarga ega: umumiy mol-mulk hamda koʻp kvartirali uyga tutash yer uchastkasidan teng foydalanish; umumiy mol-mulkning ayrim qismlarini (Oʻzbekiston Respublikasi “Koʻp kvartirali uylarni boshqarish toʻgʻrisida”gi Qonuni 13-moddasining yettinchi va sakkizinchi qismlari bundan mustasno) umumiy ulushli mulkning barcha ishtirokchilari tomonidan bir ovozdan qabul qilingan qarori asosida boshqa shaxsga berish; boshqarish organining faoliyati toʻgʻrisida axborot va hisobot olish; boshqarish organiga koʻp kvartirali uydan foydalanish va uni saqlash boʻyicha takliflar taqdim etish; joyning belgilangan maqsadiga muvofiq oʻziga mulk huquqi asosida tegishli boʻlgan joyga egalik qilish, undan foydalanish va uni tasarruf etish; oʻziga mulk huquqi asosida tegishli boʻlgan joyni ijara shartnomasi, bepul foydalanish shartnomasi asosida yoki boshqa qonuniy asosda egalik qilish va (yoki) undan foydalanish uchun boshqa shaxsga berish. 8. Koʻp kvartirali uylarni saqlash va undan foydalanishda mulkdorlar (ijarachilar, ijaraga oluvchilar) quyidagi talablarga rioya etishlari shart: oʻziga mulk huquqi asosida tegishli boʻlgan joydan hamda umumiy mol-mulkdan qatʼiy moʻljallangan maqsadda foydalanishi; umumiy mol-mulkni saqlash, undan foydalanish va uni taʼmirlash, shuningdek koʻp kvartirali uyga tutash yer uchastkasini obodonlashtirish bilan bogʻliq xarajatlarni toʻlashi; oʻziga mulk huquqi asosida tegishli boʻlgan joylarning, umumiy mol-mulk qismlarining va koʻp kvartirali uyga tutash yer uchastkasining but saqlanishini taʼminlashi; joylarni qayta qurish va qayta rejalashtirishni faqat joyning qulayligini oshirish maqsadida, binoning va muhandislik kommunikatsiyalarining konstruktiv sxemasini buzmagan holda hamda binoning, muhandislik kommunikatsiyalarining old tomoni va tashqi koʻrinishi arxitekturasini yomonlashtirmagan holda amalga oshirishi, bunda binoning tayanch qobiliyati va zilzilaga bardoshliligi pasayishiga yoʻl qoʻymasligi; joyga, sanitariya-texnika uskunalariga va boshqa uskunalarga (vodoprovod, oqova suvlarni chiqarib yuborish, markaziy isitish, issiq suv taʼminoti, gaz jihozlari va hokazo) nisbatan ehtiyotkorlik bilan munosabatda boʻlishi; elektr va issiqlik energiyasining, suvning, gazning sirqib chiqishiga va behuda sarflanishiga yoʻl qoʻymagan holda ulardan tejamli foydalanishi; koʻp kvartirali uylardan texnik jihatdan foydalanish qoidalariga, koʻp kvartirali uylarga tutash yer uchastkalarini saqlash boʻyicha talablarga sanitariya normalariga, qoidalariga hamda gigiyena normativlariga muvofiq rioya etishi; joyda, sanitariya-texnika uskunalarida va boshqa uskunalarda nosozliklar aniqlangan taqdirda, shikastlanishlarni bartaraf etish yuzasidan darhol mumkin boʻlgan choralarni koʻrishi hamda zarur boʻlgan hollarda tegishli xizmatga xabar qilishi; avariya vaziyatlari yuzaga kelgan taqdirda oʻzi egallab turgan joyga avariya-tiklash xizmatlari vakillarining kirishini taʼminlashi; koʻp kvartirali uydagi joylarda va umumiy foydalanishdagi joylarda uy hayvonlarini saqlashga doir talablarga rioya etishi; umumiy mol-mulkning, shuningdek har qanday boshqa mulkdor mol-mulkining buzilishiga yoʻl qoʻymasligi yoki xavfga duchor etmasligi; tegishli ruxsatnomasiz har xil imoratlar va inshootlarni oʻzboshimchalik bilan qurmasligi; yongʻin avtomatikasi tizimlarini demontaj qilmaslik, yongʻinga qarshi oʻtish joylarini, yongʻin-qutqaruv texnikalari uchun moʻljallangan yoʻllarni, evakuatsiya va avariya chiqish yoʻllarini, umumiy yoʻlaklarni, ihotalangan (oʻrama) pillapoyalarni, zaxira chiqish joylarini va uyning boshqa umumiy joylarini narsalar hamda uskunalar bilan toʻsib qoʻymasligi; uy hayvonlarini umumiy foydalanishdagi joylarda: zinapoyalarda, cherdaklarda, yertoʻlalarda, shuningdek umumiy foydalanishdagi oshxonalarda, balkonlarda va peshayvonlarda (lodjiya) saqlamasligi; daraxtlar va butalarni qonunga xilof ravishda kesmasligi, shikast yetkazmasligi, boshqa joyga koʻchirib oʻtkazmasligi; koʻp kvartirali uyda oʻziga tegishli boʻlgan joyning ichki qismidagi umumiy mulk elementlariga oʻzboshimchalik bilan oʻzgartirish kiritmasligi, zarar yetkazmasligi hamda umumiy muhandislik tizimlari joylashgan shaxtalarni toʻsib olmasligi; joylarni qayta qurish va qayta rejalashtirish boʻyicha koʻp kvartirali uyning konstruktiv qismlari tayanch qobiliyatini hamda zilzilaga bardoshliligini buzadigan ishlarni oʻzboshimchalik bilan amalga oshirmasligi. 9. Agar umumiy mol-mulkning faqat mazkur joydan kirilishi mumkin boʻlgan konstruktiv qismlarini tekshirish, taʼmirlash yoki almashtirish zarur boʻlsa, basharti mulkdor bu haqda oldindan xabardor qilinsa, mulkdor koʻp kvartirali uyni boshqarish organi vakillarining bu joyga kirishiga ruxsat berishi shart. Avariyaning oldini olish yoki uning oqibatlarini tezkor bartaraf etish zarur boʻlgan shoshilinch hollarda oldindan xabardor qilish talab etilmaydi. 10. Koʻp kvartirali uylarni saqlash va ulardan foydalanishda boshqarish organi: umumiy mol-mulkni saqlash, undan foydalanish va uni taʼmirlash, shuningdek koʻp kvartirali uyga tutash yer uchastkasini obodonlashtirishni taʼminlashi; koʻp kvartirali uydagi noqonuniy qurilishlar, tayanch va toʻsiq konstruksiyalarni oʻzboshimcha oʻzgartirish, muhandislik tarmoqlari sxemalarini oʻzgartirish yoki isitish yuzasini xonaning texnik pasportida koʻrsatilgan parametrlardan ortiq oʻzboshimchalik bilan koʻpaytirish holatlari toʻgʻrisida, bunday holatlar oʻziga maʼlum boʻlgan vaqtdan boshlab darhol “Mening uyim” axborot billing tizimi orqali Inspeksiyaga xabar berishi; umumiy mol-mulk va uyga tutash yer uchastkalarini sanitariya normalariga, qoidalariga hamda gigiyena normativlari va yongʻin xavfsizligi talablari doirasida saqlash, shuningdek, koʻkalamzorlashtirilgan hududlardagi daraxt va buta hamda oʻsimliklarni saqlash hamda parvarish qilish, daraxtlar va butalarni qonunga xilof ravishda kesmaslik, shikast yetkazmaslik, boshqa joyga koʻchirib oʻtkazmaslik choralarini koʻrishi; daraxtlar va butalarni qonunga xilof ravishda kesganlik, shikast yetkazganlik, boshqa joyga koʻchirib oʻtkazganlik hamda parvarish qilmaslik oqibatida ularning qurib qolishi aniqlanganda, bu haqida Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va iqlim oʻzgarishi milliy qoʻmitasi, ichki ishlar organlari yoki Milliy gvardiya boʻlinmalariga maʼlum qilishi; mazkur Qoidalarning ilovasiga muvofiq Koʻp kvartirali uylarning umumiy texnik pasportini yuritishi; yiliga kamida ikki marotaba umumiy mol-mulkni texnik koʻrikdan oʻtkazishi (bahor va kuz oylarida); umumiy mol-mulkni saqlash uchun Koʻp kvartirali uylarda umumiy mol-mulkni saqlash, undan foydalanish va uni taʼmirlash hamda koʻp kvartirali uyga tutash yer uchastkasini obodonlashtirish uchun majburiy badallar yoki toʻlovlarning eng kam miqdorini aniqlash tartibi toʻgʻrisidagi nizomga (roʻyxat raqami 3501, 2024-yil 15-mart) asosan Koʻp kvartirali uylarni talab darajasida saqlanishini taʼminlash uchun zarur boʻlgan xizmatlar va ishlarning minimal roʻyxatida belgilangan xizmatlar va ishlar bajarilishini taʼminlashi; olti oyda bir marta koʻp kvartirali uy-joylardagi tayanch va toʻsiq konstruksiyalar (umumiy mol-mulk) butligini xatlovdan oʻtkazishi; joylarni qayta qurish va qayta rejalashtirishni faqat joyning qulayligini oshirish maqsadida, binoning va muhandislik kommunikatsiyalarining konstruktiv sxemasini buzmagan holda, binoning, muhandislik kommunikatsiyalarining old tomoni (fasadi) va tashqi koʻrinishi arxitekturasini yomonlashtirmagan holda amalga oshirishi, bunda binoning tayanch qobiliyati va zilzilabardoshligi pasayishiga yoʻl qoʻymasligi; joyga, sanitariya-texnika uskunalariga va boshqa uskunalarga (vodoprovod, oqova suvlarni chiqarib yuborish, markaziy isitish, issiq suv taʼminoti, gaz jihozlari va hokazo) nisbatan ehtiyotkorlik bilan munosabatda boʻlishi; umumiy mol-mulkdagi elektr va issiqlik energiyasining, suvning, behuda sarflanishiga yoʻl qoʻymagan holda ulardan tejamli foydalanishi; koʻp kvartirali uylardan texnik jihatdan foydalanish qoidalariga, koʻp kvartirali uylarga tutash yer uchastkalarini saqlash boʻyicha talablarga sanitariya normalariga, qoidalariga hamda gigiyena normativlariga muvofiq rioya etishi; joyda, sanitariya-texnika uskunalarida va boshqa uskunalarda nosozliklar aniqlangan taqdirda, shikastlanishlarni bartaraf etish yuzasidan darhol mumkin boʻlgan choralarni koʻrishi hamda zarur boʻlgan hollarda tegishli xizmatga xabar qilishi; koʻp kvartirali uydagi joylarda va umumiy foydalanishdagi joylarda uy hayvonlarini saqlashga doir talablar buzilganda tegishli vakolatli organlarga xabar berishi; umumiy mol-mulkning buzilishiga yoʻl qoʻymasligi yoki xavfga duchor etmasligi; yongʻin avtomatikasi tizimlarini demontaj qilmaslik, yongʻinga qarshi oʻtish joylarini, yongʻin-qutqaruv texnikalari uchun moʻljallangan yoʻllarni, evakuatsiya va avariya chiqish yoʻllarini, umumiy yoʻlaklarni, ihotalangan (oʻrama) pillapoyalarni, zaxira chiqish joylarini va uyning boshqa umumiy joylarini narsalar hamda uskunalar bilan toʻsib qoʻyilmasligini nazorat qilishi; boshqarish organlari tomonidan koʻp kvartirali uylarni saqlash va unlardan foydalanish faoliyatini billing tizimi orqali amalga oshirishi; hududda koʻp kvartirali uylarda avariya vaziyatlarini bartaraf etadigan, 24 soat mobaynida faoliyat yuritadigan avariya-dispetcherlik xizmatini tashkil etishi; majburiy normalarga (yongʻinga qarshi, sanitariya normalariga, qoidalariga hamda gigiyena normativlari, shaharsozlik normalari va qoidalari, koʻp kvartirali uyga xizmat koʻrsatish boʻyicha tadbirlar) muvofiq, umumiy mol-mulkni saqlash boʻyicha amalga oshirilmasligi koʻp kvartirali uyga, odamlarning hayotiga, sogʻligʻiga, shaxslarning mol-mulkiga va atrof-muhitga bevosita xavf tugʻdirishi mumkin boʻlgan majburiy tadbirlarni hamda ishlarni amalga oshirishi; mulkdorlarning (ijarachilar, ijaraga oluvchilar) huquqlari hamda qonuniy manfaatlariga rioya etishi; kommunal xizmatlarni koʻrsatish uchun umumiy mol-mulk tarkibiga kiruvchi muhandislik kommunikatsiyalari, oʻlchash asboblari va boshqa uskunalarning doimiy tayyor va soz holatda saqlanishi; umumiy mol-mulkni, shuningdek obodonlashtirish elementlari hamda koʻp kvartirali uyga xizmat koʻrsatish, foydalanish va obodonlashtirish uchun moʻljallangan boshqa infratuzilma obyektlarini joriy va mukammal taʼmirlash, mavsumiy foydalanishga tayyorlashi va saqlashi; energiya samaradorligini oshirishi va energiya tejovchi texnologiyalardan foydalanishi lozim. 11. Koʻp kvartirali uylarni toʻgʻri saqlash va ulardan foydalanishda Koʻp kvartirali uylarda umumiy mol-mulkni saqlash, undan foydalanish va uni taʼmirlash hamda koʻp kvartirali uyga tutash yer uchastkasini obodonlashtirish uchun majburiy badallar yoki toʻlovlarning eng kam miqdorini aniqlash tartibi toʻgʻrisidagi nizomga (roʻyxat raqami 3501, 2024-yil 15-mart) asosan Koʻp kvartirali uylarni talab darajasida saqlanishini taʼminlash uchun zarur boʻlgan xizmatlar va ishlarning minimal roʻyxatida belgilangan xizmatlar va ishlar amalga oshirilishi lozim. 12. Koʻp kvartirali turar joyning birinchi qavatini noturar joy toifasiga yoki noturar joyni koʻp kvartirali turar joy toifasiga oʻtkazish uchun Inspeksiya hududiy boshqarmalarining ijobiy xulosasi talab etiladi. 13. Koʻp kvartirali uylarning hamda umumiy mol-mulkning texnik xususiyatlari va holatini aniqlab borish maqsadida boshqarish organi tomonidan mazkur Qoidalarning ilovasiga muvofiq shaklda Koʻp kvartirali uylarning umumiy texnik pasporti yuritiladi. 14. Boshqarish organi tomonidan yuk koʻtaruvchi konstruksiyalar, oʻrnatilgan kuzatuv kameralari va domofonlar soz holatda saqlanishi, shuningdek xomashyo, materiallar, yoqilgʻi, inventar va xoʻjalik anjomlarini sotib olish ishlari taʼminlab borilishi lozim. 15. Koʻp kvartirali uylarning texnik holatini oʻrganish va monitoring qilish SHNQ 1.04.01-23 “Bino va inshootlarning texnik holatini oʻrganish va monitoring qilish tartibi” shaharsozlik normalari va qoidalariga (hisob raqami 260, 2024-yil 21-iyun) asosan amalga oshiriladi. Koʻp kvartirali uylarni joriy va mukammal taʼmirlash Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 3-yanvardagi 3-son qarori bilan tasdiqlangan Koʻp kvartirali uylarni boshqarish faoliyatini amalga oshirish qoidalari, SHNQ 1.04.02-22 “Turar joy obyektlarini mukammal taʼmirlash va rekonstruksiya qilish. Loyihalash talablari” shaharsozlik normalari va qoidalari (hisob raqami 264, 2024-yil 22-iyul) va boshqa qonunchilik hujjatlari hamda shaharsozlik normalari va qoidalariga asosan amalga oshiriladi. 16. Umumiy mol-mulkni saqlash, undan foydalanish va uni taʼmirlash hamda koʻp kvartirali uyga tutash yer uchastkasini obodonlashtirish uchun mulkdorlar majburiy badallarining yoki toʻlovlarining miqdori umumiy yigʻilish qarori bilan belgilanadi. 17. Koʻp kvartirali uyning fasad qismlarida va umumiy foydalanish hududlarida mulkdorlar umumiy yigʻilishining qarori asosida peshlavhalar va koʻrsatkichlar, meʼmorchilik detallari, reklamalar, yozuvlar, afishalar, plakatlar hamda eʼlonlarni oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi. 18. Koʻp kvartirali uylardagi texnik xonalarning eshiklari boshqarish organlari tomonidan yopiq va qulflangan holda saqlanishi kerak. Texnik xonalardan boshqa maqsadlarda foydalanish taqiqlanadi. 19. Koʻp kvartirali uylardagi shovqin dajarasi qonunchilik hujjatlarida hamda sanitariya normalari, qoidalari hamda gigiyena normativlarida belgilangan yoʻl qoʻyiladigan shovqin darajasidan oshmasligi lozim. 20. Koʻp kvartirali uylar (zinapoyalar, liftlar, chiqindi kamerasi, chiqindilarni toʻplash moslamalari yertoʻlalari va boshqalar), unga tutash yer uchastkalari zaruratga koʻra, boshqarish organi tomonidan qonunchilik hujjatlari hamda sanitariya normalari, qoidalari hamda gigiyena normativlariga muvofiq deratizatsiyalanishi, dezinseksiya va dezinfeksiyalanishi lozim. 21. Koʻp kvartirali uylardagi tayanch va toʻsiq konstruksiyalarining poydevori va devorlarida yoriqlar, deformatsiyalar, devorlarning gʻisht (beton) terimi qatorlari yoki gorizontal choklarining qiyshayishi, tashqi devorlarning ichki devorlardan ajralishi, namlik belgilari yoki boshqa konstruktiv nuqsonlar aniqlansa, boshqarish organi uyni vizual koʻrikdan oʻtkazish uchun Inspeksiyani bir ish kuni ichida “Mening uyim” axborot billing tizimi orqali xabardor qilishi lozim. 22. Koʻp kvartirali uylarning yertoʻlasini saqlash uning texnik va sanitariya holatini saqlab turish, unga xizmat koʻrsatish, taʼmirlash hamda yertoʻlani asrashga va undan foydalanish boʻyicha zarur shart-sharoitlarni yaratishga qaratilgan boshqa faoliyatni oʻz ichiga oladi. Koʻp kvartirali uylarning yertoʻlalaridan foydalanish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2021-yil 15-oktabrdagi 648-son “Koʻp kvartirali uyning yertoʻlasidan foydalanish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq amalga oshiriladi. 23. Koʻp kvartirali uylarning yertoʻla qismidagi quvurlarda avariya holati yuzaga kelishi natijasida suv yoki oqova suv toʻplanib qolgan taqdirda, boshqarish organi tomonidan 24 soat mobaynida yertoʻladagi suv va oqova massalarini chiqarib yuborish va yertoʻlani dezinfeksiya qilish taʼminlanishi lozim. 24. Yertoʻlalarda gidroizolyatsiya ishlarini amalga oshirish jarayonida ochiq olovdan foydalanilganda yongʻin va texnika xavfsizligi talablariga rioya etilishi taʼminlanishi lozim. 25. Koʻp kvartirali uylarning hajmi va maydonini oʻzgartirmasdan turib koʻcha (koʻchalar)dan koʻrinadigan old va yon fasadlar (fasad maydonining 25 foizidan ortiq qismi)dagi arxitekturaviy elementlar (sokoli, quyoshdan himoyalash elementlari, parapetlari, ustunlari, tomi, derazalari, peshayvoni, ayvonlari va shu kabilar)ning rangi, konfiguratsiyasi va oʻlchamlarini oʻzgartirish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 20-apreldagi 200-son “Qurilish sohasiga oid yagona maʼmuriy qurilish reglamentlarini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi qaroriga asosan amalga oshiriladi. 26. Koʻp kvartirali uyning fasadlarida yuzaga keladigan va foydalanish jarayonida bartaraf etilishi zarur boʻlgan nuqsonlarga quyidagilar kiradi: qoplama, suvoq, fakturali va boʻyoq qatlamlarining ajralishi, shikastlanishi va yemirilishlar; suvoq qatlamida yoriqlar paydo boʻlishi; tarnovlarning buzilishi oqibatida nam dogʻlar paydo boʻlishi, tuzlarning ajralib chiqishi hamda fasad yuzasining umumiy ifloslanishi. Mazkur nuqsonlar boshqarish organi tomonidan taʼmirlash yoki almashtirish orqali darhol bartaraf etilishi lozim. 27. Koʻp kvartirali uyning fasadlaridagi pardoz materiallarining xususiyatlari va devorlarining yuzalari holatidan (ifloslanish va rangi oʻchish darajasi, ajralib chiqqan tuzlar mavjudligi, pardoz qoplamasining yemirilishi) kelib chiqqan holda boshqarish organi yoki boshqa vakolatli organlar tomonidan tozalanishi, yuvilishi yoki boʻyalishi kerak. 28. Loyiha asosida qurilgan koʻp kvartirali uylarda va energiya tejamkor qoplamalar bilan qoplangan fasadlarni teshish, oʻyish yoki turli konstruksiya va jihozlarni oʻrnatish, demontaj qilish (qoplamani buzish, teshik ochish va boshqalar) malakali mutaxassislar tomonidan amalga oshirilishi lozim. Bunda sovutish va isitish qurilmalarining jihozlari SHNQ 2.08.01-24 “Turar joy obyektlarini loyihalash” shaharsozlik normalari va qoidalari (hisob raqami 293, 2024-yil 25-sentabr) asosida balkon yoki peshayvon (lodjiya) ichki qismiga binoning tashqi koʻrinishini buzmaydigan tarzda oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi. 29. Boshqarish organi koʻp kvartirali uyning fasadlarini sanitar va soz holatda saqlashi lozim. Koʻp kvartirali uyning fasadlarida hududlarning dizayn kodiga mos ravishda uy belgilari (koʻcha yoki mahallaning nomi va uyning tartib raqami) joylashtirilishi kerak. 30. Koʻp kvartirali uylarning tom qismi har yili qish va yoz mavsumi yakunlanganidan keyin boshqarish organi tomonidan vizual tekshiruvdan oʻtkazilishi kerak. Bunda yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarga, tarnov qurilmalariga ega tomning butligi, tom qoplamalarining himoya qavatlari holatiga eʼtibor qaratishi lozim. 31. Vizual tekshiruvdan oʻtkazishda koʻp kvartirali uylarning tom qismida quyidagi nuqsonlar aniqlanganda boshqarish organi tomonidan darhol bartaraf etilishi lozim: yogʻoch konstruksiyalar ulanmasidagi buzilishlar; konstruksiyalar oraligʻidagi gidroizolyatsiyaning shikastlanishi; yogʻoch konstruksiyalarining bukilishi va chirishi; temir-beton konstruksiyalar yuzasidagi betonning yemirilishi, armaturada himoya qatlamining yoʻqligi, armatura korroziyasi, burchaklarning sinib tushishi, yoriqlar, oʻyilishlar, ajralishlar va boshqalar; poʻlatdan tayyorlangan tom qoplamasi va tarnov qurilmalarida korroziya, oʻyilishlar va teshilishlar, boʻyoqning yoki rux bilan qoplangan himoya qatlamining koʻchishi; yumshoq tom qoplamasi qoʻllanilgan tomlarda shishishlar, yirtilishlar va oʻyilishlar, choʻkishlar, choklarning ajralishi, qoplamaning ajralishi, qoplama va himoya qatlamlarining darz ketishi va yemirilishi. 32. Tarnov quvurlarida chiqindilar toʻplanib qolishi oqibatida suv oqib ketishiga toʻsqinlik qilinishining oldini olish maqsadida, boshqarish organi tomonidan ularning doimiy tozalab borilishi taʼminlanishi lozim. 33. Tom qoplamasini almashtirish ishlari tomyopmalarning yogʻingarchilik taʼsirida namlanishiga yoʻl qoʻymaydigan tarzda amalga oshirilishi kerak. Tomning koʻtarib turuvchi konstruksiyalariga loyiha hujjatlarisiz konstruktiv oʻzgartirishlar kiritishga, shu jumladan tomlarda yengil yoki ogʻir konstruksiyali qurilmalarni oʻzboshimchalik bilan qurishga yoʻl qoʻyilmaydi. 34. Boshqarish organi tomonidan koʻp kvartirali uy tomining gidroizolyatsiya qatlamini tiklash va yamash, tomni toʻliq almashtirish ishlari doimiy amalga oshirib borilishi kerak. Tekis tomlarni qish mavsumiga tayyorlash jarayonida gidroizolyatsiya ishlari ochiq olovdan foydalangan holda amalga oshirilganda yongʻin va texnika xavfsizligi talablariga rioya etilishi taʼminlanishi lozim. 35. Umumiy foydalanishdagi joylarda deraza va eshiklar soz holatda boʻlishi kerak. Bunda, deraza va eshiklar boshqarish organi tomonidan quyidagilarga asosan saqlanishi zarur: deraza romlari va ochib-yopish mexanizmlari soz holatda boʻlishi, oynalari but saqlanishi va yoriqlar mavjud boʻlganda darhol taʼmirlanishi; deraza va kirish eshiklarining ichki va tashqi yuzalari ifloslanishlardan yilda kamida ikki marta (bahorda va kuzda) tozalanishi; deraza va eshik romlari berkligi (germetik) taʼminlanishi; deraza va eshiklarning tavaqalari burchakli tutashmalarda berklik taʼminlanishi, yaxshi yopilmaydigan tavaqalar va toʻsqichlar zichlanishi. Tegishli ruxsatnomasiz koʻp kvartirali uydagi xonadon derazalari oʻrnini kengaytirish va qoʻshimcha eshik oʻrni ochishga yoʻl qoʻyilmaydi. 36. Balkonlar, peshayvonlarda (lodjiya) quyidagilarga yoʻl qoʻyilmaydi: yongʻin xavfini keltirib chiqaruvchi uskunalarni oʻrnatish, shuningdek ulardagi asosiy yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarga shikast yetkazish; uy hayvonlarini umumiy foydalanishdagi balkonlarda va peshayvonlarda (lodjiya) saqlash; balkonlarda ogʻir buyumlarni saqlash; fasad qismlarida kir, kiyim-kechak, gilam va boshqalarni osib qoʻyish (ichki qismi bundan mustasno). 37. Boshqarish organi tomonidan balkonlar, peshayvonlar (lodjiya), erkerlar va soyabonlarning (konstruksiyalarning buzilishi, toʻsiqlarni mahkamlashning boʻshashishi oqibatida) texnik soz holatda boʻlishi taʼminlanishi lozim. Avariya holatida erkerlar va soyabonlarning qulab tushish xavfi haqida ogohlantiruvchi eʼlonlar osib qoʻyilishi va balkonga, peshayvonlar (lodjiya) olib chiquvchi eshiklar yopib qoʻyilishi (ochilmasligi taʼminlanishi) hamda avariya holatini darxol bartaraf etish choralari koʻrilishi lozim. 38. Kirish yoʻlaklari umumiy mol-mulkning tarkibiy qismi hisoblanib, ularni alohida shaxslarga mulk sifatida berish, toʻsib olish va ushbu koʻp kvartirali uyda istiqomat qiluvchilarning erkin foydalanishlarini cheklaydigan boshqa tadbirlarni amalga oshirishga yoʻl qoʻyilmaydi. Boshqarish organi tomonidan kirish yoʻlaklari va zinapoyalar yoritish chiroqlari bilan taʼminlanishi, haftada bir marotaba tozalanishi, bir oyda kamida bir marotaba devorlari bilan qoʻshib yuvilishi kerak. Energiya isteʼmolini kamaytirish maqsadida kirish yoʻlaklari va zinapoyalarga energiya tejamkor sensor lampalar oʻrnatilishi maqsadga muvofiq. 39. Kirish yoʻlaklarini hasharot va kemiruvchilarga qarshi dorilash ishlari sanitariya normalariga, qoidalariga hamda gigiyena normativlariga muvofiq yiliga kamida bir marotaba amalga oshiriladi. 40. Kirish yoʻlaklarinining zinapoya maydonlarida va zinapoyalarning ostida turli buyumlar va yonuvchi materiallarni saqlashga yoʻl qoʻyilmaydi. 41. Kirish yoʻlaklari eshik va devorlarini taʼmirlash, suvash, boʻyash hamda deraza konstruksiyalari va eshik bloklarini yangilash, eshiklarga domofon oʻrnatish zaruratga koʻra boshqarish organi tomonidan amalga oshiriladi. 42. Avtotransport vositalarini (oʻt oʻchirish, tez yordam va boshqa favqulodda vaziyatlarda xizmat koʻrsatuvchi mashinalar xizmat faoliyati vaqti bundan mustasno) kirish yoʻlaklari qarshisida hamda kirishga toʻsqinlik qiladigan joylarda qoʻyish taqiqlanadi. 43. Boshqarish organi tomonidan kirish yoʻlaklarining raqamlari, shuningdek ushbu kirish yoʻlaklarida joylashgan xonadonlarning raqamlari koʻrsatilgan taxtachalar kirish yoʻlaklariga kiraverishda osib qoʻyiladi. Ular har bir kirish yoʻlagiga bir xil koʻrinishda joylashtirilishi hamda ularning soz holatda saqlanishini taʼminlanishi lozim. 44. Zinapoyalarni koʻzdan kechirish jarayonida boshqarish organi tomonidan yuk koʻtaruvchi konstruksiyalar va zina maydonchalari yuzalari, pogʻonalar va tutqichlar holati, marshlar, tutqichlar va marshlarni devorlar bilan tutashtirish tutqichlarining mahkamlanganligini tekshirish zarur. Bunda zinapoya marshlari va maydonchalarining egilishlari aniqlanganda, deformatsiyalar dinamikasini kuzatishni tashkil etish, agar egilish miqdori meʼyordan yuqori boʻlsa yoki deformatsiya koʻpayishda davom etsa, loyiha boʻyicha zinapoyalarning yuk koʻtaruvchi konstruktiv elementlarini kuchaytirish choralari koʻrilishi lozim. Tayanch konsollari taglik metallining korroziyasi aniqlanganda, ular boshqarish organi tomonidan tozalanishi va korroziyaga qarshi samarali suvoq bilan qoplanishi lozim. Yoriqlar, marshlar, maydonlar va devorlarning konstruktiv tutashmalari tugunlari aniqlanganda, boshqarish organi ularning oʻzgarish dinamikasi ustidan kuzatuvlar olib borishi, ularning paydo boʻlish sabablarini aniqlashi va ularning rivojlanishini oldini olishi lozim. Zinapoyalarning temir-beton konstruksiyalaridagi yoriqlar, oʻyiqlar va siniqlar nuqsonlar paydo boʻlishiga qarab, konstruksiya materialiga oʻxshash materiallarni qoʻllagan holda toʻldirilishi lozim. Yirik panelli uylarda yigʻma temir-beton elementlardan yasalgan zinapoyalarni koʻzdan kechirishda zinapoya maydonchalarining zinapoya kataklari devorlariga mahkamlanishining holati va mustahkamligi, shuningdek, zinapoya marshlarining zinapoya maydonchalari bilan tutashishiga eʼtibor qaratilishi shart. 45. Panel devorli binolardagi zinapoyalarni koʻzdan kechirishda quyidagilarga eʼtibor qaratish lozim: zinapoya maydonchalari va marshlar tutashgan joylardagi koʻndalang yuk koʻtaruvchi devorlarning holatiga; burchaklarda, koʻndalang yuk koʻtaruvchi devorlarning tashqi devorlar bilan tutashgan joylarida yoriqlar paydo boʻlishiga; muhandislik simlari berkitilgan panellardan yigʻiladigan ichki va boʻylama devorlarning, shuningdek ularda tutun ventilyatsiya kanallari joylashgan devorlarning holatiga. 46. Yogʻoch zinapoyalardan foydalanishda zinapoyalarning yuk koʻtaruvchi elementlarining chirishi, ishqalanishi yoki boshqa shikastlanishi, qiyalik osti toʻsinlariga iplarning va zinapoya panjaralarining iplarga mahkamlanishining yetarli darajada mustahkamligi boshqarish organi tomonidan tekshiriladi va bartaraf etiladi. 47. Shikastlangan va mahkamlangan koʻchib tushgan keramik plitkalarni almashtirish, zinapoya maydonchalaridagi pollarni tiklash nuqsonlarning paydo boʻlishiga qarab boshqarish organi tomonidan amalga oshiriladi. 48. Elektr energiyasini tejash uchun elektr taʼminoti va yoritish tizimida umumiy foydalanishdagi joylarda energiya tejaydigan sensor lampalardan foydalanilishi maqsadga muvofiq. 49. Issiqlik yoʻqotilishini kamaytirish va bino ichidagi harorat barqarorligini taʼminlash maqsadida quyidagilar boshqarish organi tomonidan amalga oshirilishi lozim: umumiy mol-mulkdagi kirish eshiklarini yopish, izolyatsiya qilish, eshiklarga avtomatik yopish tizimini oʻrnatish; yertoʻla teshiklarida eshiklar va damperlarni oʻrnatish; cherdakning teshiklarida eshiklar va amortizatorlarni oʻrnatish. 50. Boshqarish organi koʻp kvartirali uy atrofi, kirish yoʻlaklari, uyga tutash yer uchastkasi, shuningdek umumiy foydalanishdagi joylar hamda infratuzilma obyektlarini chiroqlar bilan yoritilishini hamda ularning soz holatda saqlanishini taʼminlashi lozim. 51. Kirish yoʻlaklaridagi energiya tejamkor sensor lampalar va uyga tutash yer uchastkalaridagi tungi yoritish chiroqlarini elektr energiyasini tejash uchun harakatga yoki tovushga javob beradigan yorugʻlik va harakat sensorlarini oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi. 52. Derazalar orqali energiya yoʻqotilishini kamaytirish maqsadida quyidagilarni amalga oshirishga yoʻl qoʻyiladi: koʻp kvartirali uydagi umumiy joylarda derazalarga issiqlikni aks ettiruvchi plyonkalarni oʻrnatish; eskirgan zichlovlarni (rezina yoki boshqa materialdan yasalgan zichlovchi (germetik) qism) almashtirish, boʻsh joylarni muhrlash; energiya samarador hamda issiqlik qarshiligiga ega ikki qatlamli oynalarni oʻrnatish. 53. Kirish yoʻlagi eshiklari orqali energiya yoʻqotilishini kamaytirish maqsadida quyidagilarni amalga oshirishga yoʻl qoʻyiladi: kirish yoʻlaklaridagi eshik va uning ramkasida mavjud boʻlgan boʻsh joylar, zichlash holati, rom va eshik materiallarini tekshirish; kirish yoʻlaklaridagi eshiklarga avtomatik eshik yopuvchi qurilmalar oʻrnatish. 54. Koʻp kvartirali uylarda issiqlik va issiq suv taʼminoti xizmatlarini koʻrsatish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2014-yil 15-iyuldagi 194-son “Kommunal xizmatlar koʻrsatish qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi qaroriga asosan amalga oshiriladi. Boshqarish organi tomonidan koʻp kvartirali uylarning issiqlik taʼminoti (uyning kirish qismidan boshlab) quyidagi talablarga amal qilgan holda saqlanishi va foydalanilishi kerak: nazorat-oʻlchash asboblari, rostlovchi va ochib-yopadigan moslamalar soz holatda boʻlishi; issiqlik oʻtkazuvchi quvurlarning issiqlik izolyatsiyalarini but holatda saqlash. 55. Mavjud individual suv isitish qozonlaridan foydalanish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 31-maydagi 319-son “Elektr energiyasi va tabiiy gazdan foydalanish qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi qaroriga asosan amalga oshiriladi. 56. Koʻp kvartirali uylarda umumiy issiqlik parametrlariga taʼsir koʻrsatuvchi qayta rejalashtirish (rekonstruksiya) ishlarini amalga oshirish, qoʻshimcha isitish yuzalariga (isitilmaydigan yuzalar) issiqlik uskunalarini oʻrnatish, shuningdek, umumiy mulk tarkibiga kiruvchi issiqlik tizimlariga oʻzgartirish kiritishga yoʻl qoʻyilmaydi. 57. Koʻp kvartirali uylarda boshqarish organi issiqlik tizimlarining ishlashini nazorat qilishi, yaxshi isimaslik yoki issiqlik energiyasining haddan tashqari koʻp sarfini keltirib chiqaradigan nosozliklar va uning oqibatlarini darhol bartaraf etishi shart. 58. Uyning yertoʻlasidagi isitish tizimlarining tik va yotiq quvurlarida nosozliklar kuzatilganida issiqlik taʼminotini toʻxtatib turish imkoniyatini beruvchi zulfinlar bilan taʼminlangan boʻlishi kerak. Bunda, boshqarish organi taʼminotchi korxonani ogohlantirishi va avariya holatlarini bartaraf etish choralarini koʻrishi kerak. 59. Issiq suv taʼminoti tizimi quyidagi talablarga amal qilgan holda ishlatilishi lozim: quvurlar va ularning birikmalarida sizishlar boʻlmasligi va yopib-ochadigan moslamaning texnik jihatdan soz holatda boʻlishi; SanQvaN 0008-20 “Turar joylarda, jamoat binolarida, aholi yashash hududlarida va dam olish zonalarida ruxsat etilgan shovqin darajasining sanitariya qoidalari va meʼyorlari” (hisob raqami 5, 2020-yil 29-dekabr) talablariga muvofiq, issiq suv taʼminoti tizimining yoʻl qoʻyiladigan shovqin darajasidan oshmasligi. 60. Koʻp kvartirali uylarning suv oʻlchash uzeli joylashgan xonaga chiroqlar oʻrnatilgan boʻlishi, loyiha hujjatlariga muvofiq harorat-namlik rejimi va havo oqimini soʻruvchi ventilyatsiya parametrlariga ega boʻlishi, toza holatda saqlanishi, koʻrikdan oʻtkazish hamda suv oʻlchash asbobining koʻrsatkichlarini qayd etish uchun oldiga borish imkoni boʻlishi zarur. Suv oʻlchash uzeli joylashgan xonaga begona shaxslarning kirishiga yoʻl qoʻyilmaydi. 61. Oʻzbekiston Respublikasining “Ichimlik suvi taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish toʻgʻrisida”gi Qonuni va boshqa qonunchilik hujjatlariga asosan mulkdorlarni ichimlik suvi bilan taʼminlash amalga oshiriladi. 62. Oqova suvlarni chiqarib yuborish tarmogʻidan quyidagi talablar asosida foydalanilishi lozim: quvurlar va ularning birikmalari germetik boʻlishi; sanitariya asboblarining gidravlik tambalari nuqsonlarga ega boʻlmasligi; sanitariya asboblari, reviziyalari va traplari texnik soz holatda boʻlishi zarur. 63. Oʻzbekiston Respublikasining “Ichimlik suvi taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish toʻgʻrisida”gi Qonuniga asosan boshqarish organi koʻp kvartirali uyda oqova suvlarni chiqarib yuborish tarmogʻi uchun javobgar boʻladi va unga xizmat koʻrsatilishini taʼminlaydi. Mulkdorlar oʻziga tegishli hududdagi oqova suvlarni chiqarib yuborish tarmogʻi uchun javobgar boʻladi. 64. Boshqarish organi koʻp kvartirali uylarning (kirish qismidan boshlab mulkdorga yetkazilgunga qadar) ichimlik suvi va oqova suv quvurlarining butligi va soz holatda saqlanishiga masʼul hisoblanadi. 65. Koʻp kvartirali uylarda elektr va gaz taʼminotidan foydalanish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 31-maydagi 319-son “Elektr energiyasi va tabiiy gazdan foydalanish qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq amalga oshiriladi. 66. Koʻp kvartirali uylarda oʻrnatilgan fotoelektrik stansiyalarga texnik xizmat koʻrsatish va saqlash, quyosh panellarining ishonchli va xavfsiz ishlashini taʼminlash, ularning xizmat muddatini uzaytirish va elektr energiyasini ishlab chiqarishni optimallashtirish uchun masʼuliyat boshqarish organi zimmasida boʻladi. 67. Fotoelektrik stansiyalar va uning konstruksiyasi hamda chaqmoqdan himoya simlarini almashtirish yoki taʼmirlash jarayonida shikastlanishlar yetkazilmasligi kerak. 68. Fotoelektrik stansiyalarni montaj qilish yoki nosozliklarni aniqlash, bartaraf etish ishlari elektr tokidan himoyalangan asbob-uskunalar yordamida bajarilishi, shuningdek metall taqinchoqlar yechilib amalga oshirilishi kerak. 69. Fotoelektrik stansiyalarni montaj qilishda, yuz berishi mumkin boʻlgan jarohatlarni oldini olish boʻyicha montaj qiluvchi tomonidan mehnatni muhofaza qilish choralari koʻrilishi lozim. 70. Fotoelektrik stansiyalarni montaj qilish ishlari tashqi havo harorati keskin sovib yoki isib ketganda texnika xavfsizligi talablarini taʼminlagan holda amalga oshirilishi kerak. 71. Fotoelektrik stansiyalarni montaj qilishda, fotoelektrik modullarga (maxsus tuzilishga ega boʻlgan, toblangan oynadan va ikki tomonidan plyonka yordamida germetik yopishtirilgan quyosh fotoelementlaridan tashkil topgan monolit panel) zarurat boʻlmaganda ortiqcha teginishlar amalga oshirilmasligi lozim. 72. Yerga oʻtkazuvchanlik himoya uskunasini oʻrnatishdan oldin himoya kabellari oʻrnatilishi, ushbu uskunani demontaj qilish jarayonida esa himoya kabellari oʻchirilishi kerak. 73. Yerga oʻtkazuvchanlik himoya simlari toʻgʻri montaj qilinmaguniga qadar qolgan ishlarni boshlashga yoʻl qoʻyilmaydi. 74. Fotoelektrik stansiyalarni ekspluatatsiya qilishdan oldin yerga oʻtkazuvchanlik himoyasiga doimiy ulangan boʻlishi lozim. 75. Bino va inshootlarning yuqorisida ishlarni olib borishda yogʻoch narvonlardan foydalanish hamda yogʻoch narvonlarni yer yoki pol sathidan 75° da oʻrnatish lozim. 76. Fotoelektrik stansiyalarni montaj qilishda vaqtinchalik bino va inshootlar atrofiga ogohlantiruvchi belgilarni oʻrnatish yoki toʻsiqlar bilan oʻrash lozim. 77. Fotoelektrik stansiyalarni barcha uskunalardagi nosozliklar bartaraf etilgandan soʻng ishga tushirishga ruxsat etiladi. 78. Fotoelektrik stansiyalarga texnik xizmat koʻrsatish boshqarish organi tomonidan har chorakda bir marta oʻtkazilishi va bunda quyidagilar amalga oshirish kerak: texnik xizmat koʻrsatishda fotoelektrik stansiyalardagi elektr bogʻlanishlari va kabellarining sozligi va xavfsizligini tekshirish; fotoelektrik stansiyalarni daraxtlar, bino, inshoot yoki boshqa toʻsiqlar bilan soya tushishidan saqlash; fotoelektrik stansiyalarni mexanik taʼsirlardan (zarba, bosim, vibratsiya va boshqalar) saqlash; elektr bogʻlanishlari va kabellarni namlik va mexanik shikastlanishlardan himoyalash. 79. Boshqarish organi tomonidan fotoelektrik modullarning foydali ish koeffitsiyenti tushib ketishining oldini olish maqsadida, ularning yuza qismida toʻplanib qolgan qor va chang zarralari muntazam ravishda tozalanishi lozim. Bunda yumshoq materiallar va toza suvdan foydalanish, abraziv moddalar va kimyoviy vositalardan foydalanmaslik talab etiladi. 80. Boshqarish organi tomonidan fotoelektrik stansiyalarning ish harorati ishlab chiqaruvchi tomonidan koʻrsatilgan darajada saqlanishi lozim. 81. Fotoelektrik stansiyalarda shikastlanishlar yoki nosozliklar kuzatilsa, boshqarish organi tomonidan darxol bartaraf etilishi lozim. Shikastlanishlar yoki nosozliklar kuzatilganda boshqarish organi: fotoelektrik stansiyalardan foydalanishnini shikastlanishlar yoki nosozliklar toʻliq bartaraf etilguniga qadar darxol toʻxtatishi va ularni umumiy tarmoqdan ajratishi; fotoelektrik stansiyalar oʻchirilgandan keyin ularni koʻzdan kechirishi, nosozlikning sabablari va uni bartaraf etish choralarini koʻrishi hamda nazorat sinovlari oʻtkazilgandan keyin tiklashi lozim. 82. Koʻp kvartirali uylarning nishabli tomlarida boshqarish organi tomonidan fotoelektrik stansiyalarga xizmat koʻrsatish yoki ulardagi shikastlanishlar yoki nosozliklarni bartaraf etish jarayonida mutaxassislarning yiqilib tushishlarini oldini olish maqsadida tutqichlar oʻrnatilishi lozim. 83. Boshqarish organi tomonidan shamollatish tizimlaridan quyidagi talablarga amal qilgan holda foydalanilishi va saqlanishi lozim: shamollatish kanallari va havo quvurlari texnik soz holatda boʻlishi; tortuvchi va oqim hosil qiluvchi qurilmalarga xizmat koʻrsatuvchi ishchilarning erkin oʻtish imkoniyati taʼminlanishi; binoning har bir seksiyasiga oʻrnatiladigan tabiiy shamollatish shaxtalari soyabonlar, deflektorlar va saqlovchi panjaralar bilan jihozlangan hamda ular ruhlangan boʻlishi; umumiy yigʻma shaxta ostiga (soyabon yoki deflektor mavjud boʻlmaganida) taglik (qora metalldan tayyorlangan taglik korroziyaga qarshi qoplamaga ega boʻlishi va germetik yopilishi, taglik ostiga esa pergamin yoki boshqa suv oʻtkazmaydigan material toʻshalgan boʻlishi lozim) oʻrnatilishi; devorlarida kuchli sovuqda kondensat hosil boʻladigan isitilmaydigan xonalarning kanallari va shaxtalari chidamli va yonmaydigan isitgich bilan qoʻshimcha ravishda isitilishi; cherdak xonalarining changini artish va dezinfeksiyalash ishlari yilda kamida bir marta, shamollatish kanallarniki esa uch yilda kamida bir marta amalga oshirilishi. 84. Ventilyatsiya tizimlaridan chiqadigan havo yoʻlovchilar yuradigan yoʻlkalar tomoniga qaratilmasligi kerak. 85. Sovutish va isitish qurilmalarining jihozlarini (split) balkon yoki lodjiya ichki qismiga binoning tashqi koʻrinishini buzmaydigan tarzda oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi. Sovutish va isitish qurilmalarining jihozlari (split) balkon yoki lodjiyaning ichki qismiga oʻrnatilganda SHNQ 2.01.02-04 ga rioya qilinishi lozim. 86. Koʻp kvartirali uylarning tom qismida sovutish va isitish qurilmalarining jihozlarini (split) oʻrnatishda ushbu jihozlar uchun metall konstruksiyali platforma tashkil etishga yoʻl qoʻyiladi. 87. Dekorativ qoplamalarni toʻliq yopiq holatda oʻrnatishga yoʻl qoʻyilmaydi. Bunda havo aylanishini taʼminlash uchun shamollatish (ventilyatsiya) teshiklari boʻlishi lozim. 88. Sovutish va isitish qurilmalarining kondensat suvi maxsus drenaj quvuri orqali chiqarilishi, bunda kondensat suvining qoʻshni deraza tokchasi, balkon yoki piyodalar yoʻlagiga oqib tushmaslgi choralari koʻriilish kerak. 89. Sovutish va isitish qurilmalarining jihozlari (split) tebranishni kamaytiruvchi maxsus dempfer yostiqchalar (rezina yoki shunga oʻxshash boshqa materiallardan) orqali mahkamlanishi, shuningdek jihozlar ishlashi natijasida hosil boʻladigan shovqinning yoʻl qoʻyiladigan darajasi Turar joylarda, jamoat binolarida, aholi yashash hududlarida va dam olish zonalarida ruxsat etilgan shovqin darajasining sanitariya qoidalari va meʼyorlarida (hisob raqami 5, 2020-yil 29-dekabr) belgilangan chegaraviy qiymatlardan oshmasligi kerak. 90. Sovutish va isitish qurilmalari jihozlarining (split) kabel va quvurlari binoning fasad koʻrinishiga uygʻun tarzda, mazkur jihoz ortidan oʻtkazilishi, bunda barcha quvurlar hamda elektr kabellari himoyalangan va muhofazalangan boʻlishi lozim. 91. Qor va yogʻingarchilik miqdori koʻp boʻlgan hamda quyosh nurlari toʻgʻridan-toʻgʻri tushadigan hududlarda sovutish va isitish qurilmalarining jihozlari (split) ustidan himoya soyaboni oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi. Sovutish va isitish qurilmalarining tashqi jihozlari maxsus mustahkamlash kronshteynlari yordamida qoʻshimcha tarzda mahkamlanishi lozim. 92. Sovutish va isitish qurilmalarining jihozlari (split) oʻrnatilgan joyda texnik xizmat koʻrsatish uchun erkin harakatlanish hamda xizmat koʻrsatish ishlarini xavfsiz bajarish imkoniyati taʼminlangan boʻlishi zarur. 93. Boshqarish organi va mulkdorlar koʻp kvartirali uylardan foydalanishda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 28-sentabrdagi 536-son qarori bilan tasdiqlangan Yongʻin xavfsizligini taʼminlash va yongʻin oʻchirish vositalariga qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisidagi texnik reglamentga rioya qilishlari lozim. 94. Boshqarish organi tomonidan koʻp kvartirali uylarda yongʻin xavfsizligini taʼminlash uchun quyidagilarga amal qilinishi lozim: yongʻin avtomatikasi tizimlariga texnik xizmat koʻrsatish va soz holda boʻlishini taʼminlash; binoning tom qismidagi ishlov berilgan yogʻoch konstruksiyalarni olovdan himoyalash tarkibining taʼsir muddati tugagan yoki himoyalash xususiyatini yoʻqotgan boʻlsa, ularga takroran ishlov berish (shimdirish); yongʻinga qarshi nasoslar zarur bosimni ushlab turishi va asosiydan zaxira nasosga oʻtishning ishonchliligini har oyda kamida bir marta tekshirish; yiliga ikki marotaba obyektdagi tashqi va ichki yongʻinga qarshi suv taʼminoti tizimining holatini, yongʻin oʻchirish yenglarini mexanik taʼsirdan shikastlanishini vizual (suv chiqarish orqali) tekshirish; har chorakda kamida bir marotaba tutunga qarshi shamollatish tizimlarining ishchi holatini ishga tushirgan holda sinovdan oʻtkazish; zaxira elektr taʼminoti sifatida oʻrnatilgan (loyiha nazarda tutilgan boʻlsa) ichki yonuvchi dvigatelli generatorlar sozligini va yoqilgʻi zaxirasi bilan taʼminlanganligini tekshirish. 95. Koʻp kvartirali uylarga oʻrnatilgan yongʻin avtomatikasi tizimlarini (avtomatik yongʻin signalizatsiyasi, yongʻindan xabardor va evakuatsiya qilish, tutunga qarshi shamollatish tizimlari hamda avtomatik yongʻin oʻchirish qurilmalari va boshqa avtomatik yongʻinga qarshi himoya texnik uskunalarini) ishchi holatda saqlab turish uchun boshqarish organlari shtatida yongʻin xavfsizligi boʻyicha kamida bir nafar mutaxassis boʻlishi lozim. 96. Liftlardan texnik foydalanish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 12-iyuldagi 430-son “Lift va lift qurilmalarining xavfsizligi toʻgʻrisidagi texnik reglamentni tasdiqlash haqida”gi hamda 2025-yil 12-iyuldagi 431-son “Liftlarni texnik koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi qarorlariga asosan amalga oshiriladi. 97. Boshqarish organi tomonidan haftada bir marta koʻp kvartirali uylarning kirish yoʻlaklari va lift xonalarini tozalash hamda doimiy ravishda lift uskunalarini texnik monitoring qilish (ixtisoslashgan xizmat koʻrsatuvchi tashkilot bilan shartnomalar tuzilgan hollarda) amalga oshiriladi. 98. Koʻp kvartirali uyning umumiy mol-mulki boʻlgan umumiy foydalanishdagi joylar, tayanch va toʻsiq konstruksiyalar, kvartiralar oraligʻidagi ihotalangan (oʻrama) pillapoyalar, zinapoyalar, liftlar, liftning shaxtalari hamda boshqa shaxtalar, dahlizlar, texnik qavatlar, yertoʻlalar, cherdaklar, uy ichidagi muhandislik tarmoqlari va kommunikatsiyalari, joylarning tashqarisida yoki ichida joylashgan hamda bittadan ortiq joyga xizmat koʻrsatadigan mexanik, elektr, sanitariya-texnika uskunalari va qurilmalari hamda boshqa uskuna va qurilmalar boshqarish organlari tomonidan saqlanishi va taʼmirlanishi lozim. 99. Boshqarish organi tomonidan aholiga qulaylik yaratish uchun koʻp kvartirali uyga tutash yer uchastkasida oʻrindiqlar oʻrnatilishi lozim. 100. Koʻp kvartirali uylardan, uyga tutash yer uchastkalaridan, bolalar va sport maydonchalaridan, katta yoshdagi aholining dam olish joylaridan, kirish va chiqish yoʻlaklaridan 25 metrdan kam boʻlmagan masofada chiqindilarni (qattiq va maishiy chiqindilardan tashqari) tashlash uchun chiqindilarni ajratuvchi oʻrnalar boshqarish organi tomonidan joylashtirilishi lozim. 101. Koʻp kvartirali uylarga tutash yer uchastkalarida quyidagi umumiy foydalanishdagi maydonchalar boʻlishi kerak: maktabgacha va maktab yoshidagi bolalar oʻynashi uchun; katta yoshdagi aholining dam olishi uchun; jismoniy tarbiya mashgʻulotlari bilan shugʻullanish uchun; maishiy chiqindilarni yigʻish uchun; it va boshqa uy hayvonlarini sayr qildirish uchun; velosiped va boshqa mobil vositalarni (samokat, nogironligi boʻlgan shaxslar va bolalarning aravachalari) saqlash uchun. 102. Koʻp kvartirali uylarga tutash yer uchastkasi hamda infratuzilma obyektlari obodonlashtirilishi, koʻkalamzorlashtirilishi, daraxtlar va oʻsimliklarga, oʻtish yoʻlkalari va trotuarlarga suv sepish uchun muhandislik-texnik qurilmalar bilan jihozlanishi, elektr yoritish tizimiga ega boʻlishi kerak. 103. Koʻp kvartirali uylarga tutash yer uchastkasini saqlash ishlariga quyidagilar kiradi: obodonlashtirish (koʻp kvartirali uylarga tegishli boʻlgan bolalar va sport maydonchalarining texnik holatini saqlash, tozaligini taʼminlash hamda ularni taʼmirlash, hududni obodonlashtirish, noqulay ob-havo sharoitida kirish yoʻlaklarini qordan tozalash va muzlarni tushirish, tutash hududlarni tozalash (supurish) Koʻp kvartirali uylarda umumiy mol-mulkni saqlash, undan foydalanish va uni taʼmirlash hamda koʻp kvartirali uyga tutash yer uchastkasini obodonlashtirish uchun majburiy badallar yoki toʻlovlarning eng kam miqdorini aniqlash tartibi toʻgʻrisidagi nizom bilan tasdiqlangan Koʻp kvartirali uylarni talab darajasida saqlanishini taʼminlash uchun zarur boʻlgan xizmatlar va ishlarning minimal roʻyxatida belgilangan muddatlarda); koʻkalamzorlashtirish (doimiy ravishda gazonlar, gullar, butalar va daraxtlarni ekish va parvarishlash, oʻt oʻrish, daraxtlarni butalash) hamda sugʻorish. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 22-avgustdagi 464-son qarori bilan tasdiqlangan Davlat oʻrmon fondiga kirmaydigan daraxtlar va butalarni ekish, parvarish qilish hamda ulardan foydalanish tartibi toʻgʻrisida nizomga asosan avariya holatidagi daraxtlarni kesish; uch oyda bir marta maxsus mutaxassislar va texnikalar yordamida oqova xandaqlarni (oʻralarini) boʻshatish (oqova tarmogʻiga ulanmagan uylar uchun); doimiy ravishda maxsus mutaxassislar va texnikalar yordamida umumfoydalanishdagi hojatxonalarni sanitariya normalariga, qoidalariga hamda gigiyena normativlariga muvofiq saqlash va dezinfeksiyalash, uyga tutash yer uchastkalaridagi mahalliy tozalash inshootlarini (septiklar) tozalash va dezinfeksiyalanish, doimiy ravishda maxsus mutaxassislar va texnikalar yordamida oqova tarmogʻiga ulanmagan koʻp kvartirali uylardan chiqarib yuboriladigan hojatxona oʻralarini toʻlib ketishiga yoʻl qoʻymaslik va oʻz vaqtida tozalash; koʻp kvartirali uylarga tutash hududlardan yomgʻir suvini chiqarish ariqlarini tozalash; tozalovchi tashkilotlar tomonidan chiqindilarning olib chiqib ketilishini taʼminlash; 104. Koʻp kvartirali uylarga tutash yer uchastkasining qishki tozalash ishlari piyodalar va transport harakatiga toʻsqinlik qilmasligi hamda u quyidagilarni oʻz ichiga olishi kerak: qorni kurash va surish; qor va qor-muzliklarni olib chiqish; trotuarlar va oʻtish joylarida muzlashga qarshi ishlov berish; oʻt oʻchirish gidrantlari uyga tutash yer uchastkasida joylashgan boʻlsa, ularning tuynuklarini qor va muzdan tozalash. 105. Koʻp kvartirali uylarga tutash yer uchastkasini yoz faslida amalga oshiriladigan ishlarga quyidagilar kiradi: chiqindilardan tozalash; changni kamaytirish va havoni namlantirish uchun hududga suv sepish va supurish. 106. Koʻp kvartirali uylar va unga tutash yer uchastkasida quyidagilar taqiqlanadi: tegishli ruxsatnomasiz daraxtlar va butalarni boshqa joyga koʻchirib ekish yoki kesish; avtotransportni chiqindi toʻplagichlardan 10 metr radiusdagi hududlarga, gazon ustiga, xiyobonlarga, bolalar maydonchalariga, trotuarlarga va ushbu maqsadlar uchun tashkillashtirilmagan boshqa joylarga qoʻyish; avtotransportni hovli hududida hamda maxsus transport, oʻt oʻchirish mashinalari, tez yordam mashinalarining oʻtishiga, chiqindilarni olib chiqishga, qor kurashga toʻsqinlik qiladigan joylarda uzoq muddatga qoldirish; avtotransportni hovlilarda, koʻchalarda va umumiy foydalanishdagi boshqa joylarda yuvish; uy hayvonlarini umumiy foydalanishdagi joylarda: zinapoyalarda, cherdaklarda, yertoʻlalarda, shuningdek umumiy foydalanishdagi oshxonalarda, balkonlarda va peshayvonlarda (lodjiya) saqlash; koʻp kvartirali uylarga tutash yer uchastkasilarini metall parchalari, qurilish va maishiy va boshqa chiqindilar bilan toʻldirish; daraxtlarga arqon va simlarni bogʻlash, belanchaklar osish, reklama taxtalarini yopishtirish; gulzorlar, maysazorlar va yoʻlaklarni chiqindilar bilan ifloslantirish; koʻkalamzorlashtirilgan hududlar, bolalar va sport maydonchalari, katta yoshdagi aholining dam olishi, jismoniy tarbiya mashgʻulotlari bilan shugʻullanish uchun moʻljallangan joylardan avtoturargoh sifatida foydalanish; koʻkalamzorlashtirilgan hududlarni oʻzboshimchalik bilan qisqartirish (beton yoki boshqalar bilan qoplash); yashil oʻsimliklar bilan band boʻlgan maydonlarga har qanday materiallarni toʻplash; shoxlar, barglar, gullar va mevalarni uzish; yashil oʻsimliklar yaqinidagi yoʻlaklarga yashil oʻsimliklar uchun zararli boʻlgan kimyoviy moddalarni sepish yoki ushbu moddalar bilan sugʻorish; koʻp kvartirali uylarga tutash yer uchastkalarida yuvindilarni toʻkish, oshxona va boshqa chiqindilarni, axlat va goʻngni tashlash, shuningdek, ularni koʻmish yoki yoqish, barglar, chiqindilarni yoqish. 107. Itlar va boshqa uy hayvonlarini sayr qildirish faqat maxsus ajratilgan maydonlarda amalga oshiriladi. 108. Koʻkalamzorlashtirilgan hududlardan tashqari uyga tutash yer uchastkasida boʻsh maydonlar mavjud boʻlganda, ulardan quyidagi maqsadlarda foydalanish mumkin: futbol, basketbol, voleybol, tennis oʻynash, shuningdek, gimnastika bilan shugʻullanish uchun sport maydonchalari; kichik yoshdagi bolalar uchun oʻyin maydonchalari, qum qutilari, argʻimchoqlar, tebranma taxtalar, soyabon-qoʻziqorinlar va boshqa qurilmalar oʻrnatish. 109. Koʻp kvartirali uylarni ijaraga oluvchilar, ijarachilar, mulkdorlar va ular bilan birga yashaydigan shaxslar, boshqarish organlari obodonlashtirilgan va koʻkalamzorlashtirilgan hududlarni, umumiy foydalanishdagi maydonchalarni va ularning jihozlarini asrashlari, uyga tutash yer uchastkalarini saqlash qoidalariga rioya etishlari, uning ifloslanishiga yoʻl qoʻymasliklari kerak. 110. Mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari uyga tutash yer uchastkalarida yashil maydonlarni koʻpaytirish boʻyicha aholining tashabbuslarini har tomonlama qoʻllab-quvvatlashi kerak. 111. Mazkur Qoidalar talablarining buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilikda belgilangan tartibda javobgar boʻladilar.