SUDGA QADAR ISH YURITISH BOSQICHIDA QAMOQQA OLISH TARZIDAGI EHTIYOT CHORASINING SUDLAR TOMONIDAN QOʻLLANILISHI TOʻGʻRISIDA
(resolution, 2024-12-16)

“Qamoqqa olishga sanksiya berish huquqi sudlarga oʻtkazilishi munosabati bilan Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining qabul qilinishi inson huquqlari himoyasi taʼminlanishining muhim omillaridan biri boʻlib, sud-huquq tizimini yanada demokratlashtirishga yoʻnaltirilgan. Mazkur Qonunning surishtiruv, dastlabki tergov organlari va sudlar tomonidan toʻgʻri qoʻllanilishini taʼminlash maqsadida, “Sudlar toʻgʻrisida”gi Qonunning 17-moddasiga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi qaror qiladi: 1. Tushuntirilsinki, qamoqqa olishga sanksiya berish huquqining sudlarga oʻtkazilishi Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 27-moddasida, xalqaro huquqning umumeʼtirof etilgan normalarida mustahkamlangan qoidalarga mos boʻlib, jinoyat ishida gumon qilinuvchi, ayblanuvchi tariqasida ishtirok etishga jalb qilingan shaxs huquqlari va qonuniy manfaatlari himoyasi samarali boʻlishiga erishishga qaratilgan. 2. Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, qonunga koʻra, sudlarning vakolatiga nafaqat ishni sudga qadar yuritish bosqichida qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qoʻllash hamda qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish yuzasidan qaror qabul qilish, balki JPK 243-moddasi oʻninchi qismi 21-bandida nazarda tutilgan hollarda, boshqa ehtiyot chorasini qoʻllash huquqi ham kiradi. 3. Qonunchilikka muvofiq, ehtiyot chorasi ushlab turilgan gumon qilinuvchi, ayblanuvchi, sudlanuvchi surishtiruvdan, dastlabki tergovdan va suddan boʻyin tovlashining oldini olish, uning bundan buyongi jinoiy faoliyatining oldini olish, uning ish boʻyicha haqiqatni aniqlashga xalal beradigan urinishlariga yoʻl qoʻymaslik, hukmning ijro etilishini taʼminlash maqsadida qoʻllaniladi. Qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasi shaxsning ozodlikka boʻlgan huquqini cheklashi sababli uni qoʻllash uchun asoslar qonunda qatʼiy belgilangan. Qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasi: qasddan sodir etilgan va Jinoyat kodeksida uch yildan ortiq muddatga ozodlikdan mahrum qilish tariqasidagi jazo nazarda tutilgan jinoyatlarga; ehtiyotsizlik oqibatida sodir etilgan va Jinoyat kodeksida besh yildan ortiq muddatga ozodlikdan mahrum qilish jazosi nazarda tutilgan jinoyatlarga doir ishlar boʻyicha qoʻllaniladi. Sudlar qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qoʻllash masalasini hal etishda JPK 236-moddasining 2, 3-qismlarida nazarda tutilgan holatlarni ham inobatga olishlari zarur. 4. Qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasi JPK 242-moddasining ikkinchi qismida nazarda tutilgan alohida hollarda qasddan sodir etilgan va Jinoyat kodeksida uch yildan ortiq boʻlmagan muddatga ozodlikdan mahrum qilish tariqasidagi jazo nazarda tutilgan jinoyatlarga doir, shuningdek ehtiyotsizlik oqibatida sodir etilgan va Jinoyat kodeksida besh yildan ortiq boʻlmagan muddatga ozodlikdan mahrum qilish tariqasidagi jazo nazarda tutilgan jinoyatlarga doir ishlar boʻyicha ham, agar quyidagi holatlardan biri mavjud boʻlsa: Ayblanuvchi, sudlanuvchi tergov va suddan yashiringan; ushlab turilgan gumon qilinuvchining shaxsi aniqlanmagan; ilgari qoʻllanilgan ehtiyot chorasi ayblanuvchi, sudlanuvchi tomonidan buzilgan; ushlab turilgan gumon qilinuvchi, ayblanuvchi Oʻzbekiston Respublikasida doimiy yashash joyiga ega boʻlmagan; jinoyat ozodlikdan mahrum qilish tariqasidagi jazoni oʻtash davrida sodir etilgan hollarda qoʻllanilishi mumkin. 5. Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, JPK 558-moddasining birinchi qismiga muvofiq, voyaga yetmagan ayblanuvchiga nisbatan qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasi, faqat qasddan sodir etilgan va Jinoyat kodeksida besh yildan ortiq muddatga ozodlikdan mahrum qilish jazosi nazarda tutilgan jinoyatlarga doir ishlar boʻyicha va boshqa ehtiyot choralari ayblanuvchining tegishli xulq-atvorda boʻlishini taʼminlay olmagan taqdirdagina qoʻllanilishi mumkin. Shuning uchun ehtiyotsizlik oqibatida jinoyat sodir etgan, shuningdek JPK 242-moddasining ikkinchi qismida nazarda tutilgan asoslarga koʻra voyaga yetmagan shaxsga nisbatan qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qoʻllashga yoʻl qoʻyilmaydi. Voyaga yetmagan shaxsga nisbatan qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qoʻllash haqida iltimosnoma qoʻzgʻatish toʻgʻrisidagi masalani koʻrib chiqishda, prokuror ish materiallari bilan shaxsan tanishib chiqishi, bu turdagi ehtiyot chorasi tanlanishi asosliligini tekshirishi, favqulodda holat mavjudligiga ishonch hosil qilishi, bu turdagi ehtiyot chorasini qoʻllash bilan bogʻliq holatlar yuzasidan ayblanuvchini soʻroq qilishi shart. 6. Qonunda koʻrsatilgan asoslar mavjud boʻlganda, qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasi jinoyat ishida ayblanuvchi tariqasida ishtirok etishga jalb qilingan shaxsga nisbatan qoʻllaniladi. Bunday holda ehtiyot chorasi JPK 245-moddasining birinchi qismida nazarda tutilgan uch oylik muddatga (ushlab turish vaqti hisobga olingan holda) qoʻllanilgan hisoblanadi. Alohida hollarda, JPK 226-moddasining uchinchi qismiga muvofiq, bu turdagi ehtiyot chorasi gumon qilinuvchi sifatida JPK 221-moddasiga asosan ushlangan shaxsga nisbatan ham qoʻllanilishi mumkin. Bunday hollarda ehtiyot chorasi oʻn kungacha muddatga (ushlab turish vaqti hisobga olingan holda) qoʻllanilgan hisoblanib, shu muddat ichida gumon qilinuvchi jinoyat ishida ayblanuvchi tariqasida ishtirok etishga jalb qilinishi shart. Aks holda, prokuror yoki prokurorning roziligi bilan tergovchi gumon qilinuvchini qamoqdan ozod qilishi lozim. Oʻn kunlik muddat ichida ayb eʼlon qilingan taqdirda ehtiyot chorasi uch oy muddatga (ushlab turish vaqti hisobga olingan holda) qoʻllanilgan hisoblanadi. Ushlab turish vaqti JPK 226-moddasining birinchi qismiga muvofiq shaxs amalda ushlangan paytdan (uning erkin harakatlanishga boʻlgan huquqlari haqiqiy cheklangan paytdan) boshlab hisoblanishi kerak. 7. JPK 240-moddasining ikkinchi qismiga muvofiq, ishni sudga qadar yuritish bosqichida qoʻllanilgan qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasi shaxsni qamoqda saqlab turish uchun asoslar qolmaganda prokurorning yoki prokurorning roziligi bilan tergovchining qaroriga binoan bekor qilinishi yoki oʻzgartirilishi mumkin Bunda shaxsni qamoqdan darhol ozod etilishini taʼminlash ushbu qarorni qabul qilgan organ zimmasiga yuklatiladi. Prokuror yoki tergovchining qarorida ehtiyot chorasini qoʻllash yuzasidan chiqarilgan sud qarorining qonuniyligi va asosliligi muhokama qilinishiga yoʻl qoʻyilmaydi. Prokuror ajrim chiqargan sudni qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasi oʻzgartirilganligi yoki bekor qilinganligi haqida yozma ravishda xabardor qilishi lozim. 8. Prokuror, shuningdek prokurorning roziligi bilan surishtiruvchi, tergovchi jinoyat ishi boʻyicha JPK 236, 242-moddalarida nazarda tutilgan holatlar aniqlanganda, faqat ushlab turilgan gumon qilinuvchi yoki ayblanuvchiga nisbatan qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qoʻllash toʻgʻrisida iltimosnoma qoʻzgʻatish haqida qaror chiqarishga haqli. 9. Qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qoʻllash haqidagi iltimosnoma qoʻzgʻatish toʻgʻrisidagi qarorda, shaxs gumon qilinayotgan yoki ayblanayotgan jinoyat, qilmish kvalifikatsiyasi, gumon qilinuvchi, ayblanuvchini qamoqqa olish zaruratini keltirib chiqargan asoslar, shuningdek shaxsga nisbatan boshqa turdagi ehtiyot chorasini qoʻllash maqsadga muvofiq emasligi haqidagi xulosalar bayon etilishi lozim. Bunday qarorga iltimosnomani asoslantiruvchi zarur materiallar, jumladan, jinoyat ishi qoʻzgʻatish toʻgʻrisidagi qarorning, jinoyat ishida gumon qilinuvchi, ayblanuvchi tariqasida ishtirok etishga jalb qilish toʻgʻrisidagi qarorning, JPK 221, 225-moddalari tartibida tuzilgan ushlab turish bayonnomasining, gumon qilinuvchi, ayblanuvchining shaxsiga oid maʼlumotlarga doir hujjatlarning, himoyachi orderining yoxud himoyachidan voz kechish haqidagi bayonnomaning, JPK 239-moddasi talablariga rioya etilganligini tasdiqlovchi hujjatlarning nusxalari ilova qilinadi. Zarurat boʻlganda, prokuror tomonidan sudga koʻzdan kechirish uchun mazkur hujjatlarning asli, shuningdek boshqa hujjatlar taqdim qilinishi mumkin. Iltimosnoma va materiallar sudga ushlab turish muddati tugashidan kamida sakkiz soat oldin taqdim etiladi. Materialga qoʻshilgan hujjatlar nusxasi surishtiruvchi yoki prokuror tomonidan tasdiqlangan va muhr qoʻyilgan boʻlishi zarur. 10. Qonunda belgilangan ushlab turish yoki qamoqda saqlab turish muddati oʻtgandan soʻng sudga taqdim etilgan qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qoʻllash yoki qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish toʻgʻrisidagi iltimosnoma sud tomonidan koʻrib chiqilmaydi. Bunday hollarda, ushlab turilgan yoki qamoqda saqlanayotgan shaxsni ozod qilish masalasi JPK 234-moddasi va 240-moddasining ikkinchi qismiga muvofiq hal etiladi. Shu bilan birga, bunday iltimosnoma sudga qonunda belgilangan muddat oʻtgandan soʻng, biroq ushlab turish yoki qamoqda saqlab turish muddati oʻtgunga qadar taqdim qilingan taqdirda, sud uni koʻrib chiqish uchun qabul qilishi lozim. Bunday holda, sud qonun buzilishiga yoʻl qoʻygan mansabdor shaxsga nisbatan xususiy ajrim chiqaradi. 11. Qonunda qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qoʻllash yoki qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish toʻgʻrisidagi iltimosnoma jinoyat ishlari boʻyicha tuman (shahar) sudining, hududiy harbiy sudning sudyasi tomonidan yakka tartibda koʻrib chiqilishi belgilangan. Qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qoʻllash yoki qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish toʻgʻrisidagi iltimosnoma jinoyat sodir qilingan yoki jinoyat ishi tergov qilinayotgan joydagi sud tomonidan koʻrilishi kerak. Materialni sudlovga tegishliligi xususida JPK 243-moddasiga tayangan holda tortishuvga yoʻl qoʻyilmaydi. Sudya boʻlmaganda yoki iltimosnomani koʻrib chiqishda sudyaning ishtirokini istisno etuvchi holatlar mavjud boʻlganda, iltimosnoma kiritgan prokuror yozma ravishda mazkur sud raisiga, sud bir tarkibli boʻlganda esa — yuqori turuvchi sud raisiga murojaat qiladi. Yuqori turuvchi sud raisi mazkur murojaatni darhol koʻrib chiqadi va iltimosnomani koʻrib chiqishni boshqa tegishli sud sudyasiga topshiradi. 12. Qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qoʻllash toʻgʻrisidagi iltimosnoma material kelib tushgan paytdan eʼtiboran sakkiz soat ichida, lekin JPK 226-moddasining birinchi qismida nazarda tutilgan ushlab turish muddati oxiridan kechiktirmay koʻrib chiqiladi. Ushlab turish tariqasidagi protsessual majburlov chorasi qoʻllanilmagan ayblanuvchiga nisbatan qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qoʻllash haqidagi iltimosnoma ham sakkiz soat ichida koʻrib chiqilishi lozim. Qamoqda saqlash muddatini uzaytirish toʻgʻrisidagi iltimosnoma materiallar sudga kelib tushgan paytdan eʼtiboran yetmish ikki soat ichida JPK 247-moddasida belgilangan qoidalarga muvofiq koʻrib chiqiladi. Sud qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qoʻllash yoki qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish toʻgʻrisidagi iltimosnoma koʻrib chiqilishini materiallar taqdim etilgan kun va vaqtdan qatʼi nazar, (dam olish yoki bayram kunlari, ish vaqti tugagandan soʻng) taʼminlashi shart. 13. Sudlar shuni eʼtiborga olishlari lozimki, qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qoʻllash yoki qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish toʻgʻrisidagi iltimosnomani koʻrishda qatnashadigan sud majlisi ishtirokchilari tarkibi qonunda qatʼiy belgilangan boʻlib, jinoyat ishini mazmunan koʻrishda qatnashadigan sud majlisi ishtirokchilari tarkibidan birmuncha farq qiladi. Qonunga koʻra, qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qoʻllash toʻgʻrisidagi iltimosnoma prokuror, ushlab turilgan gumon qilinuvchi yoki ayblanuvchi, himoyachi ishtirokida koʻrib chiqiladi. Bunday iltimosnomani sud majlisida koʻrishda ushlab turilgan gumon qilinuvchi yoki ayblanuvchining qonuniy vakili va surishtiruvchi, tergovchi ishtirok etishi mumkin. Zarurat tugʻilganda sud majlisiga surishtiruvchi, tergovchi taklif qilinishi mumkin. Qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish toʻgʻrisidagi iltimosnoma prokuror, ayblanuvchi va himoyachi ishtirokida koʻriladi. Bunday iltimosnomani sud majlisida koʻrishda surishtiruvchi, tergovchi ham ishtirok etishi mumkin. Zarurat tugʻilganda sud majlisiga surishtiruvchi, tergovchi taklif qilinishi mumkin. JPK 20, 51-moddalarida nazarda tutilgan hollarda sud majlisida tarjimon va himoyachining ishtiroki taʼminlanishi shart. Iltimosnomani koʻrishda boshqa shaxslarning ishtirok etishiga yoʻl qoʻyilmaydi. 14. Sud qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qoʻllash yoki qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish toʻgʻrisidagi iltimosnomani koʻrish joyi, sanasi va vaqtini belgilaydi hamda bu haqda iltimosnoma kiritgan prokurorni xabardor qiladi. Prokuror yoki tergovchi sud majlisi ishtirokchilarini, shu jumladan ushlab turilgan gumon qilinuvchi yoki ayblanuvchini sudga kelishlarini taʼminlaydi. Sud majlisining joyi, sanasi va vaqti haqida lozim darajada xabardor qilingan shaxslarning (ushlab turilgan gumon qilinuvchi, ayblanuvchi, himoyachi bundan mustasno) kelmaganligi qamoqqa olish yoki uy qamogʻi tarzidagi ehtiyot chorasini qoʻllash toʻgʻrisidagi iltimosnomani koʻrish uchun monelik qilmaydi. Qonunga muvofiq, qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qoʻllash toʻgʻrisidagi iltimosnomani ayblanuvchining ishtirokisiz koʻrishga, faqat unga nisbatan qidiruv eʼlon qilingan holdagina yoʻl qoʻyiladi (JPK 243-moddasining sakkizinchi qismi). Qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish toʻgʻrisidagi iltimosnoma ayblanuvchi statsionar tartibdagi sud-psixiatriya ekspertizasi oʻtkazish uchun tibbiy muassasaga joylashtirilgan holda uning ishtirokisiz koʻrib chiqilishi mumkin. Bunda ayblanuvchining himoyachisi sud majlisida ishtirok etishi shart (JPK 247-moddasining oltinchi qismi). 15. Sudlar shuni nazarda tutishlari lozimki, qonunda qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qoʻllash yoki qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish toʻgʻrisidagi iltimosnoma, shuningdek unga ilova qilingan materiallar bilan sud majlisi ishtirokchilarini tanishtirish nazarda tutilmagan. Biroq, himoyaga nisbatan huquq toʻgʻrisidagi konstitutsiyaviy prinsipdan kelib chiqqan holda, gumon qilinuvchi, ayblanuvchi, uning himoyachisi va qonuniy vakili iltimosnoma va unga ilova qilingan materiallar bilan, basharti ular bu haqda murojaat etishgan taqdirda, prokuror tomonidan sud majlisi boshlangunga qadar tanishtirilishlari lozim. 16. Qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qoʻllash yoki qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish toʻgʻrisidagi iltimosnoma sudning binosida, yopiq sud majlisida har bir gumon qilinuvchi, ayblanuvchiga nisbatan alohida koʻriladi. Sud majlisi sudya tomonidan qanday iltimosnoma koʻrib chiqilishini eʼlon qilishdan boshlanadi. Soʻngra sudya oʻzining, prokuror, himoyachi, qonuniy vakil, ushlab turilgan gumon qilinuvchi yoki ayblanuvchi, kotib, tarjimon, tergovchining familiyasi, ismi, sharifini eʼlon qiladi, ushlab turilgan gumon qilinuvchi, ayblanuvchining shaxsini aniqlaydi hamda ularning huquq va majburiyatlarini tushuntiradi, rad etish haqidagi arzlari bor-yoʻqligini aniqlaydi. Bunday arzlar mavjud boʻlsa, ular yuzasidan JPK 76, 80-moddalariga muvofiq qaror qabul qiladi. Iltimosnomani koʻrib chiqish prokuror maʼruzasi bilan boshlanadi, u qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qoʻllash yoki qamoqda saqlash muddatini uzaytirishning zaruratini asoslab beradi. Soʻngra ushlab turilgan gumon qilinuvchi yoki ayblanuvchi, uning himoyachisi, qonuniy vakili, shuningdek sudda hozir boʻlgan boshqa shaxslar eshitiladi, taqdim etilgan materiallar tekshiriladi. Soʻngra sudya ajrim chiqarish uchun alohida xonaga kiradi. 17. Qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qoʻllash yoki qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish toʻgʻrisidagi iltimosnomani koʻrishda JPK 426-moddasida nazarda tutilgan qoidalarga muvofiq sud majlisi bayonnomasi yuritiladi va u ajrim chiqarilgan kunning ertasidan kechiktirmay imzolanadi. Taraflar sud majlisi bayonnomasi bilan u imzolangan paytdan boshlab tanishishlari mumkin. Sud majlisi bayonnomasiga berilgan mulohazalar darhol JPK 427-moddasida nazarda tutilgan tartibda koʻrib chiqiladi. 18. Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, ishni mazmunan koʻrishdan farqli oʻlaroq, qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qoʻllash yoki qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish toʻgʻrisidagi iltimosnomani koʻrishda sud tergovi oʻtkazilmaydi, protsess ishtirokchilari eshitiladi, lekin soʻroq qilinmaydi. Bunda shuni nazarda tutish lozimki, iltimosnomani asoslab berish majburiyati qonun boʻyicha sudga emas, balki prokurorga yuklatilgan va prokuror protsessning istalgan bosqichida, sud alohida xonaga kirguniga qadar iltimosnomani chaqirib olishga haqli. Sud gumon qilinuvchi, ayblanuvchining aybliligi yoki aybsizligi masalasi muhokamasiga kirmagan holda qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qoʻllash yoki qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish toʻgʻrisidagi masalani hal qiladi. 19. JPK 243-moddasining oʻninchi qismiga koʻra, toʻplangan materiallar yetarli boʻlmagan taqdirda, sud, taraflar qoʻshimcha dalillar taqdim etishlari uchun ularning iltimosnomasiga asosan ushlab turish muddatini qirq sakkiz soatgacha uzaytirishi mumkin. Agar belgilangan muddatda taraflar tomonidan qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qoʻllash asosliligi yoki asossizligiga doir qoʻshimcha dalillar taqdim etilmasa, sud mavjud materiallarga asoslangan holda qaror qabul qiladi. Iltimosnoma prokuror tomonidan chaqirib olingan taqdirda u sud tomonidan koʻrilmasdan qoldiriladi va bu haqda ajrim chiqariladi. 20. Qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qoʻllash toʻgʻrisidagi iltimosnoma qanoatlantirilganda ajrimning qaror qismida mazkur ehtiyot chorasi qanday muddatga qoʻllanilayotganligi koʻrsatilmaydi. Ayni paytda, qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish toʻgʻrisidagi iltimosnoma qanoatlantirilganda, sud ushbu ehtiyot chorasi qaysi sanagacha amal qilishini ajrimda koʻrsatishi shart. Qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qoʻllash masalasi taqdim qilingan iltimosnoma boʻyicha qaror qabul qilish imkoniyati boʻlmaganligi va qoʻshimcha dalillar taqdim qilinishi zarurligi sababli boshqa vaqtga qoldirilganda, sudning ajrimida iltimosnomani qayta koʻrib chiqish joyi, vaqti va sanasi koʻrsatilishi shart. 21. Sudyaning qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qoʻllash yoxud qoʻllashni rad etish haqidagi ajrimi u eʼlon qilingan paytdan kuchga kiradi va darhol ijro etilishi shart. Sudyaning ajrimi sud zalida prokurorga ijro qilish uchun, gumon qilinuvchi, ayblanuvchi, himoyachiga — maʼlumot uchun topshiriladi. 22. Qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qoʻllash yoki qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish toʻgʻrisidagi iltimosnomani koʻrib chiqish jarayonida qonun buzilganligi, jumladan qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, gʻayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala qoʻllanilganligi haqida murojaat qilingan taqdirda, bu haqda sud majlisi bayonnomasida qayd etiladi va dastlabki tergov davomida nazoratni amalga oshiruvchi prokuror tomonidan tekshirilib, natijasi haqida sudga xabar qilinadi. 23. Iltimosnoma qanoatlantirilmay qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qoʻllash rad qilinganda, gumon qilinuvchi, ayblanuvchi (ushlab turish oxirgi muddati tugagan yoki tugamaganligidan qatʼiy nazar) unga nisbatan uy qamogʻi yoki garov tariqasidagi ehtiyot chorasi qoʻllanilgan holda sud zalida qamoqdan ozod qilinadi (JPK 243-moddasi oʻninchi qismining 21-bandi). 24. Qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasi qoʻllanilgan taqdirda, sud shaxsga nisbatan protsessual majburlov choralari qoʻllanilganligi va u saqlab turilgan joy haqida darhol gumon qilinuvchi, ayblanuvchining oila aʼzolaridan biriga, ular boʻlmagan taqdirda — qarindoshlariga yoki yaqin kishilariga yozma ravishda xabar berishi, shuningdek bu haqda ish yoki oʻqish joyiga maʼlum qilishi shart. Agar qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasi qoʻllanilgan shaxs boshqa davlatning fuqarosi boʻlsa, xabar Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligiga yuboriladi. Xabar yuborilganligi haqidagi maʼlumot sudda mavjud boʻlgan materialga qoʻshib qoʻyiladi. 25. Sudlarga tushuntirilsinki, qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qoʻllash rad qilinishi, ehtiyot chorasining bekor qilinishi yoki oʻzgartirilishi, aynan oʻsha shaxsga nisbatan bunday ehtiyot chorasini qoʻllash toʻgʻrisida iltimosnoma bilan sudga takroran murojaat qilishga, basharti ishni tergov qilish jarayonida uni qamoqqa olish zaruratini taqozo etuvchi yangi holatlar yuzaga kelgan boʻlsa, toʻsqinlik qilmaydi. Yangi holatlar deganda, jumladan: qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qoʻllash toʻgʻrisidagi iltimosnoma sud tomonidan rad etilgandan soʻng gumon qilinuvchi, ayblanuvchining dastlabki tergovdan boʻyin tovlashi, jinoiy faoliyatni davom ettirishi; gumon qilinuvchi, ayblanuvchining jinoyat ishi boʻyicha haqiqatni aniqlashga toʻsqinlik qilishi; gumon qilinuvchi, ayblanuvchiga boshqa yoki ogʻirroq jinoyat sodir etganlikda ayb eʼlon qilinishi tushunilishi lozim. 26. Qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qoʻllash haqidagi iltimosnomani rad etish toʻgʻrisida qaror qabul qilgan sudyaning aynan oʻsha gumon qilinuvchi, ayblanuvchiga nisbatan shunday iltimosnoma bilan takroran murojaat qilinganda ishtirok etishi qonunda taqiqlanmagan. Qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qoʻllash yoki qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish toʻgʻrisida masala boʻyicha ajrim chiqargan sudya, shuningdek bunday iltimosnomani kiritgan prokuror, shu shaxsga nisbatan jinoyat ishini mazmunan koʻrib chiqishda ham ishtirok etishi mumkin, JPK 76-moddasida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno. 27. Qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qoʻllash yoki qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish toʻgʻrisidagi masala boʻyicha sudyaning ajrimi ustidan, u chiqarilgan kundan boshlab, yetmish ikki soat ichida gumon qilinuvchi, ayblanuvchi, uning himoyachisi va qonuniy vakili tomonidan apellyatsiya tartibida shikoyat berilishi, prokuror tomonidan protest bildirilishi mumkin. Apellyatsiya shikoyati (protesti) berilishi ehtiyot chorasini qoʻllash toʻgʻrisidagi masala boʻyicha qabul qilingan qarorning ijrosini toʻxtatmaydi. Apellyatsiya shikoyati (protesti) ajrim chiqargan sud orqali beriladi. Shikoyat (protest) berish muddati oʻtgandan soʻng, tegishli sud raisi JPK 49712-moddasida nazarda tutilgan talablarni bajarib, materialni shikoyat (protest) bilan birga yigirma toʻrt soat ichida apellyatsiya instansiyasi sudiga yuboradi. 28. Sudning qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qoʻllash yoki qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish toʻgʻrisidagi masala boʻyicha chiqarilgan ajrimi ustidan yetmish ikki soat oʻtgandan soʻng berilgan shikoyat (protest) koʻrmasdan qoldiriladi, bu haqda ularni bergan shaxslarga maʼlum qilinadi (JPK 4974-moddasi). 29. Sudning qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qoʻllash yoki qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish toʻgʻrisidagi masala boʻyicha chiqarilgan ajrimi ustidan berilgan shikoyat (protest), apellyatsiya instansiyasi sudi tomonidan uchta sudyadan iborat tarkibda, sudning binosida, yopiq sud majlisida kelib tushgan vaqtidan boshlab, yetmish ikki soatdan kechiktirmasdan koʻrib chiqiladi. 30. Sud majlisi raislik etuvchi tomonidan qanday shikoyat (protest) koʻrib chiqilishini eʼlon qilishi bilan boshlanadi. Soʻngra raislik etuvchi sudyalar, prokuror, himoyachi, qonuniy vakil, ushlab turilgan gumon qilinuvchi yoki ayblanuvchi, kotib, tarjimon, tergovchining familiyasi, ismi, sharifini eʼlon qiladi, ushlab turilgan gumon qilinuvchi, ayblanuvchining shaxsini aniqlaydi hamda ularning huquq va majburiyatlarini tushuntiradi, rad etish haqidagi arzlar bor-yoʻqligini aniqlaydi. Bunday arzlar mavjud boʻlsa, sud hayʼati ular boʻyicha JPK 76, 80-moddalariga muvofiq qaror qabul qiladi. Shikoyat (protest)ni koʻrib chiqish sudyalardan birining maʼruzasi bilan boshlanadi, u koʻrilayotgan masalaning mohiyati, shikoyat (protest) vajlari hamda ularga qarshi bildirilgan eʼtirozlar mohiyatini bayon qiladi. Soʻngra shikoyat (protest) bergan shaxs eshitiladi. Ham shikoyat, ham protest berilgan taqdirda, birinchi boʻlib prokuror soʻzga chiqadi. Sud zarurat yuzaga kelganda surishtiruvchi, tergovchini eshitadi, taqdim etilgan materiallarni tekshiradi. Shundan keyin sud ajrim chiqarish uchun maslahatxonaga kiradi. Shikoyat (protest)ni apellyatsiya instansiyasi sudida koʻrishda JPK 426-moddasida nazarda tutilgan qoidalarga muvofiq sud majlisi bayonnomasi yuritiladi. 31. Apellyatsiya instansiyasi sudi qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qoʻllash yoki qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish toʻgʻrisidagi masala boʻyicha chiqarilgan ajrim ustidan berilgan shikoyat (protest)ni koʻrib chiqib, oʻzining ajrimi bilan JPK 243-moddasining oʻn uchinchi qismida nazarda tutilgan qarorlardan birini qabul qiladi. Apellyatsiya instansiyasi sudining ajrimi prokurorga ijro qilish uchun, sud majlisining boshqa ishtirokchilariga — maʼlumot uchun taqdim etiladi. 32. Apellyatsiya instansiyasi sudining qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qoʻllash yoki qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish toʻgʻrisidagi masala boʻyicha chiqarilgan ajrimi oʻqib eshittirilgan paytdan eʼtiboran kuchga kiradi va darhol ijro qilinishi lozim. Apellyatsiya instansiyasi sudining qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qoʻllash yoki qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish toʻgʻrisidagi masala boʻyicha chiqarilgan ajrimi uzil-kesil hisoblanib, uning ustidan kassatsiya tartibida shikoyat (protest) berilishiga yoʻl qoʻyilmaydi. 33. Apellyatsiya instansiyasi sudida qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qoʻllash yoki qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish toʻgʻrisidagi masalaga oid materialni koʻrishda qatnashgan sudya, shuningdek prokuror, aynan shu shaxsga nisbatan jinoyat ishini mazmunan birinchi, apellyatsiya, kassatsiya instansiyalarida koʻrishda ishtirok etishga haqli, JPK 76-moddasida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno. 34. JPK 3-moddasiga koʻra, jinoyat ishini yuritish protsessual harakat amalga oshirilayotgan yoki protsessual qaror qabul qilinayotgan paytda amalda boʻlgan qonun hujjatlariga muvofiq olib boriladi. Shu munosabat bilan “Qamoqqa olishga sanksiya berish huquqi sudlarga oʻtkazilishi munosabati bilan Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi Qonun normalari faqat qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qoʻllash yoki qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish toʻgʻrisidagi masala yuzasidan 2008-yil 1-yanvardan boshlab chiqarilgan qarorlarga taalluqlidir. Qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qoʻllash yoki qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish toʻgʻrisida 2008-yil 1-yanvarga qadar chiqarilgan qarorlar yangi qonun boʻyicha qayta koʻrib chiqilmaydi. 35. Mazkur qaror 2008-yil 1-yanvardan boshlab qoʻllaniladi.