Bank xizmatlari isteʼmolchilari bilan oʻzaro munosabatlarni amalga oshirishda tijorat banklarining faoliyatiga qoʻyiladigan minimal talablar toʻgʻrisidagi nizomga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish haqida
(resolution, 2021-09-23)

Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq Markaziy bank boshqaruvi qaror qiladi: 1. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining 2018-yil 28-apreldagi 16/18-son qarori (roʻyxat raqami 3030, 2018-yil 2-iyul) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2018-y., 27-son, 553-modda) bilan tasdiqlangan Bank xizmatlari isteʼmolchilari bilan oʻzaro munosabatlarni amalga oshirishda tijorat banklarining faoliyatiga qoʻyiladigan minimal talablar toʻgʻrisidagi nizomga ilovaga muvofiq oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilsin. 2. Mazkur qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran uch oydan keyin kuchga kiradi. 1. Quyidagi mazmundagi 181-band bilan toʻldirilsin: “181. Banklar oʻzlarining rasmiy veb-saytlarida jismoniy shaxslarga moʻljallangan kreditlarning (mikroqarzlarning) toʻliq qiymatini mustaqil hisoblab chiqish imkoniyatini yaratib berishlari lozim.”. 2. 27-bandning toʻrtinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “foiz stavkasining yillik nominal qiymati, shuningdek isteʼmolchi-jismoniy shaxslar murojaat qilgan sanadagi kreditning toʻliq qiymati. Bunda jismoniy shaxslarga ajratiladigan kreditlarning (mikroqarzlarning) toʻliq qiymatini hisoblash mazkur Nizomning 1-ilovasiga muvofiq tartibda amalga oshiriladi;”. 3. 301-band quyidagi tahrirda bayon etilsin: “301. Isteʼmolchi-jismoniy shaxs kredit olish yoki omonat hisobvaragʻi ochish uchun bankka murojaat qilganida (bank binosiga isteʼmolchi tashrif buyurganda) bank mazkur Nizomning 2-ilovasiga muvofiq kreditning hamda 3-ilovasiga muvofiq muddatli omonatning asosiy shartlari toʻgʻrisidagi axborot varaqasini (bundan buyon matnda Axborot varaqasi deb yuritiladi) isteʼmolchi — jismoniy shaxs bilan birgalikda toʻldiradi va isteʼmolchi — jismoniy shaxsga taqdim etadi. Bank oʻzining rasmiy veb-saytida isteʼmolchilarga taqdim etilayotgan omonat va kredit mahsulotlari boʻyicha Axborot varaqasining interaktiv shaklini mustaqil ravishda toʻldirish va undan nusxa olish imkoniyatini yaratib berishi lozim. Axborot varaqasi isteʼmolchi — jismoniy shaxsga bepul tarzda taqdim etiladi va kredit olish yoki omonat hisobvaragʻi ochish uchun buyurtmanoma hisoblanmaydi. Ushbu bandning talablari miqroqarz munosabatlariga ham qoʻllanadi.”. 4. 366-bandda: uchinchi xatboshidan “shart.” degan soʻz chiqarib tashlansin; quyidagi mazmundagi toʻrtinchi xatboshi bilan toʻldirilsin: “isteʼmolchi — jismoniy shaxslar bilan tuzilgan kredit shartnomasida kreditning toʻliq qiymati miqdorini koʻrsatishi shart. Bunda kreditning toʻliq qiymati miqdori shartnomaning birinchi varagʻining oʻng yuqori burchagida, kvadrat shakldagi ramka ichiga, oq fonda qora rang bilan, “Times New Roman” 14 oʻlchamli shriftdan kam boʻlmagan yoki shunga oʻxshash shriftni qoʻllagan holda, raqam va soʻzlar bilan yoziladi.”. 5. Ilova mazkur oʻzgartirish va qoʻshimchalarning 1-ilovasiga muvofiq tahrirda bayon etilsin. 6. Mazkur oʻzgartirish va qoʻshimchalarning 2 va 3-ilovalariga muvofiq tahrirdagi 2 va 3-ilovalar bilan toʻldirilsin. Mazkur Tartib jismoniy shaxslar — isteʼmolchilarga (bundan buyon matnda “qarz oluvchilar” deb yuritiladi) ajratilgan kreditlarning (mikroqarzlarning) toʻliq qiymatini hisoblash tartibini belgilaydi. 1. Mazkur Tartibda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi: kreditning (mikroqarzning) toʻliq qiymati (bundan buyon matnda “KTQ” deb yuritiladi) — kredit (mikroqarz) olish bilan bogʻliq toʻlovlarning haqqoniy, yillik va samarali hisoblashdagi foiz stavkasi; kredit (mikroqarz) shartnomasi — bank tomonidan qarz oluvchiga pul mablagʻlarini toʻlovlilik, muddatlilik va qaytarishlilik shartlari asosida berish haqidagi bank va qarz oluvchi oʻrtasidagi kelishuv. 2. KTQni hisoblab chiqishda qarz oluvchining quyidagi toʻlovlari hisobga olinadi: a) asosiy qarz va foizlar boʻyicha toʻlovlar; b) bank foydasiga amalga oshiriladigan toʻlovlar, agar bunday toʻlovlar kredit (mikroqarz) shartnomasi shartlariga muvofiq qarz oluvchining majburiyatlariga kirsa va/yoki kredit (mikroqarz) ajratilishi bunday toʻlovlarning amalga oshirilishiga bogʻliq boʻlsa; v) uchinchi shaxslar foydasiga amalga oshiriladigan toʻlovlar, agar bunday toʻlovlar kredit (mikroqarz) shartnomasi shartlariga muvofiq qarz oluvchining majburiyatlariga kirsa, shu jumladan: sugʻurta tashkiloti foydasiga amalga oshiriladigan toʻlovlar, agar sugʻurta shartnomasi boʻyicha sugʻurta hodisasi yuzaga kelgan taqdirda naf oluvchi boʻlib bank hisoblansa; qarz oluvchining majburiyatlari taʼminotiga qabul qilingan va garovga qoʻyuvchining ixtiyorida qoladigan garov predmetini garov shartnomasi boʻyicha sugʻurta qilishda qarz oluvchi tomonidan sugʻurta tashkilotining foydasiga amalga oshiriladigan toʻlovlar; qarz oluvchi tomonidan kafolat (kafillik) olish uchun kafolat beruvchiga (kafilga), shuningdek garovga topshirilayotgan mulkni baholash uchun baholovchi tashkilotga toʻlanadigan toʻlovlar; mijozlarni jalb qilish, ular tomonidan kredit (mikroqarz) olish uchun taqdim etilgan hujjatlarni tekshirish, ushbu hujjatlarni bankka topshirish, kreditlarni (mikroqarzlarni) qoplash hisobiga bank mijozlaridan toʻlovlar va pul oʻtkazmalarini qabul qilish boʻyicha bankka xizmat koʻrsatadigan tashkilotlar (vositachilar) hisobiga amalga oshirilgan toʻlovlar. Bank tomonidan KTQ koʻrsatkichining hisob-kitobi kredit (mikroqarz) shartnomasi muddati tugagunga qadar mazkur bandda nazarda tutilgan barcha toʻlovlarni hisobga olgan holda amalga oshiriladi. 3. KTQ hisob-kitobiga quyidagilar kiritilmaydi: a) qarz oluvchining uchinchi shaxslar foydasiga amalga oshiradigan toʻlovlari, mazkur Tartibning 2-bandida koʻrsatilgan toʻlovlar bundan mustasno; b) bajarish majburiyati kredit (mikroqarz) shartnomasi shartlaridan emas, balki qonunchilik talablaridan kelib chiqadigan, qarz oluvchi tomonidan amalga oshirilishi lozim boʻlgan toʻlovlar; v) qarz oluvchining kredit (mikroqarz) shartnomasi shartlarini bajarmasligi yoki lozim darajada bajarmasligi bilan bogʻliq toʻlovlar, shu jumladan neustoyka va/yoki shartnomada nazarda tutilgan boshqa toʻlovlar; g) bank plastik kartalaridan foydalangan holda ajratilgan kreditlar (mikroqarzlar) boʻyicha toʻlovlar, xususan: bank kartasini chiqarish bilan bogʻliq komissiyalar; bank kartasiga xizmat koʻrsatish bilan bogʻliq komissiyalar; bank va/yoki toʻlov tashkilotlari mobil ilovasi, bankomatlari va infokiosklari orqali kredit toʻlovlari amalga oshirilganda undiriladigan komissiyalar; kredit (mikroqarz) summalarini bankomatlardan foydalangan holda naqd pulda olganligi uchun toʻlanadigan komissiyalar. 4. Banklar quyidagi hollarda KTQni hisoblab chiqishlari shart: a) qarz oluvchilar bilan kredit (mikroqarz) shartnomasi tuzilganda; b) kredit (mikroqarz) olish istagini bildirgan qarz oluvchilarga kredit (mikroqarz) olish shartlari haqidagi maʼlumotlarni taqdim etish vaqtida. Agar maʼlumotlar taqdim etish vaqtida mazkur Tartibning 2-bandida nazarda tutilgan ayrim toʻlovlar miqdorini aniqlash imkoni boʻlmasa, u holda bank tomonidan unga maʼlum boʻlgan shu turdagi toʻlovlarga amal qilishi hamda kredit (mikroqarz) olish istagini bildirgan qarz oluvchilarga shu toʻlovlarning manbalarini oshkor qilishi lozim (masalan, KTQni hisoblashda tariflaridan foydalanilgan sugʻurta kompaniyasining nomi va boshqalar). 5. KTQni hisoblashda qarz oluvchining kredit (mikroqarz) boʻyicha amalga oshirib boʻlgan toʻlovlari ular haqiqatda toʻlangan vaqtda, kelajakda amalga oshiradigan toʻlovlari esa kredit (mikroqarz) shartnomasi tuzilgan sanada maʼlum boʻlgan kredit (mikroqarz) ajratish shartlariga asosan toʻlovlarni toʻlash jadvali boʻyicha hisobga olinadi. Agar garov predmetini sugʻurtalanishi kredit (mikroqarz) shartnomasi tuzilgan sanadan keyin amalga oshiriladigan boʻlsa, u holda bank qarz oluvchidan sugʻurta kompaniyasiga amalga oshirilishi moʻljallanayotgan toʻlov summasini aniqlashi va shu summadan kelib chiqqan holda KTQni hisoblab chiqishi shart. 6. Kreditning toʻliq qiymatini hisoblashda quyidagi shartlar hisobga olinadi: a) agar kredit (mikroqarz) shartnomasiga muvofiq isteʼmolchi kredit (mikroqarz) mablagʻlarini qismlarga boʻlib olishi yoki kredit (mikroqarz) olish vaqtini tanlash mumkinligi nazarda tutilgan boʻlsa, unda kredit (mikroqarz) summasi isteʼmolchiga kredit (mikroqarz) shartnomasini tuzish vaqtida toʻliq oʻtkazilgan deb hisoblanadi; b) kredit (mikroqarz) olish istagini bildirgan qarz oluvchilarga kredit (mikroqarz) olish shartlari haqidagi maʼlumotlarni taqdim etish vaqtida, kreditning toʻliq qiymati tarkibidagi sugʻurta xarajatlarini hisoblashda sugʻurta tashkilotlarining joriy davrda amalda boʻlgan stavka va mukofot miqdorlaridan eng yuqorisi olinadi. Shuningdek, isteʼmolchilar kelgusida sugʻurta tashkilotlarining stavka va mukofot miqdorlari oʻzgarishi ehtimoli kreditning toʻliq qiymatiga taʼsir koʻrsatishi mumkinligi toʻgʻrisida xabardor qilinishlari shart. 7. Agar kreditning (mikroqarzning) foiz stavkasi bazaviy koʻrsatkichlarga (Markaziy bankning asosiy stavkasi, inflatsiya darajasi va boshqalar) bogʻlangan boʻlsa, u holda bank KTQni hisoblashda shu kundagi bazaviy koʻrsatkichlarning miqdoridan foydalanadi. 8. Banklar KTQni dasturiy vositalardan foydalangan holda hisoblaydi. KTQ quyidagi formula asosida hisoblanadi: S — kreditor tomonidan qarzdorga ajratiladigan kreditning (mikroqarzning) summasi; R1 — mijozning kreditni (mikroqarzni) soʻndirish uchun yoʻnaltiradigan navbatdagi toʻlov summasi; (Pi kreditni soʻndirish grafigidagi pul oqimlarini anglatadi) APR — kreditning (mikroqarzning) toʻliq qiymati (KTQ); m — mijozning kreditni (mikroqarzni) soʻndirish uchun yoʻnaltiradigan toʻlovlari soni; (Masalan, isteʼmolchi kredit (mikroqarz)ni 3 yil davomida har oyda bir marta soʻndirib borsa, m — 36 ga teng boʻladi) i — mijozning kreditni (mikroqarzni) soʻndirish uchun yoʻnaltiradigan navbatdagi toʻlovining tartib raqami; (Masalan, kreditni soʻndirish grafigiga asosan isteʼmolchi har oy soʻndirib borsa va joriy toʻlovi 5-chi oyga toʻgʻri kelsa, i — 5 ga teng boʻladi) ti — kredit (mikroqarz) ajratilgan kundan boshlab mijoz tomonidan soʻndirish uchun yoʻnaltiriladigan navbatdagi toʻlovga qadar boʻlgan muddat (kunlarda). (Agar isteʼmolchi har oy soʻndirilib boriladigan kredit (mikroqarz) boʻyicha 5-chi oy uchun toʻlov qilishi kerak boʻlsa t5 — 150 kunni tashkil etadi) 9. KTQni hisoblashda verguldan keyin bir belgigacha yaxlit qilib hisoblanadi. Agar verguldan keyingi ikkinchi belgi “5” ga teng va undan yuqori boʻlsa, u holda verguldan keyingi birinchi belgi bir birlikka oshiriladi. Masalan, KTQ koʻrsatkichi 18,66 ni tashkil qildi. U yaxlit qilib hisoblangach — 18,7 hosil boʻladi. 10. Banklar isteʼmolchi — jismoniy shaxsga uning talabiga koʻra KTQ miqdori toʻgʻrisidagi maʼlumot bilan birga kredit (mikroqarz) shartnomasi tuzish paytida uning mutlaq qiymatini, yaʼni kreditning (mikroqarzning) asosiy qiymati, foizlari va boshqa toʻlovlar, shu jumladan amaldagi taʼriflar boʻyicha uchinchi shaxs foydasiga toʻlanadigan toʻlovlarni, agar bunday toʻlovlar isteʼmolchi — jismoniy shaxsning majburiyati boʻyicha shartnoma shartlaridan kelib chiqadigan boʻlsa, ularni alohida koʻrsatgan holda yozma maʼlumot taqdim etadi. 11. Banklar ommaviy axborot vositalari orqali kredit (mikroqarz) toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni eʼlon qilganlarida, ushbu eʼlonda bankka murojaat etilganida mijozlarga kredit (mikroqarz) olish bilan bogʻliq KTQni hisoblab berilishi haqida axborot berishlari lozim.”.