Odamning immunitet tanqisligi virusiga tibbiy tekshiruvdan oʻtkazish qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida
(order, 2024-02-05)

Oʻzbekiston Respublikasining “Odamning immunitet tanqisligi virusi keltirib chiqaradigan kasallik (OIV infeksiyasi) tarqalishiga qarshi kurashish toʻgʻrisida”gi Qonuniga (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2013-y., 39-son, 507-modda) muvofiq buyuraman: 1. Odamning immunitet tanqisligi virusiga tibbiy tekshiruvdan oʻtkazish qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Mazkur buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi. Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasining “Odamning immunitet tanqisligi virusi keltirib chiqaradigan kasallik (OIV infeksiyasi) tarqalishiga qarshi kurashish toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq, shaxslarni odamning immunitet tanqisligi virusiga (OIV) tibbiy tekshiruvdan oʻtkazish tartibini belgilaydi. 1. Mazkur Qoidalarda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi: odamning immunitet tanqisligi virusi (bundan buyon matnda OIV deb yuritiladi) — odamning surunkali yuqumli immunitet tanqisligi kasalligini qoʻzgʻatuvchi; OIV infeksiyasi — odamning immunitet tanqisligi virusi keltirib chiqaradigan surunkali yuqumli immunitet tanqisligi kasalligi; orttirilgan immunitet tanqisligi sindromi (bundan buyon matnda OITS deb yuritiladi) — odamning immunitet tanqisligi virusi odamning immun tizimini shikastlashi natijasida kasallik belgilari kelib chiqadigan OIV infeksiyasining soʻnggi bosqichi. 2. OIVga tibbiy tekshiruvdan oʻtkazish tekshiruvdan oʻtayotgan shaxsning sogʻligʻi holatini oʻrganish va baholash hisoblanadi. 3. OIVga tibbiy tekshiruvdan oʻtkazish quyidagi maqsadlarda oʻtkaziladi: OIV infeksiyasiga barvaqt tashxis qoʻyish; OIV infeksiyasini boshqalarga yuqishining oldini olish; OIV infeksiyasining tarqalganlik darajasini hamda OIVga qarshi kurash tadbirlari samaradorligini baholash; profilaktik va epidemiyaga qarshi chora-tadbirlarni belgilash; epidemiyaning rivojlanishini prognoz qilish; donorlar qoni va uning tarkibiy qismlarining xavfsizligini taʼminlash. 4. Davolash-profilaktika muassasalarining tibbiyot xodimlari OIVga tibbiy tekshiruvdan oʻtayotgan shaxslar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar maxfiyligini taʼminlashi shart. 5. OIVga tibbiy tekshiruvdan oʻtkazish pasport identifikatsiya ID-kartasi, tugʻilganlik haqida guvohnoma (bolalar uchun) yoxud shaxsni tasdiqlovchi boshqa hujjat asosida amalga oshiriladi. Tekshiruvdan oʻtayotgan shaxsning iltimosiga koʻra ixtiyoriy ravishda OIVga tibbiy tekshiruvdan oʻtkazish anonim boʻlishi mumkin. 6. OIVga tibbiy tekshiruvdan oʻtkazish barcha davolash-profilaktika muassasalarida ixtiyoriy, majburiy yoki gʻayriixtiyoriy tartibda amalga oshiriladi. 7. OIVga tibbiy tekshiruvdan oʻtkazishda shaxs bilan qaysi tartibda tekshiruv oʻtkazilishidan qatʼi nazar, dastlabki va keyingi maslahatlashuv amalga oshiriladi. 8. Dastlabki va keyingi maslahatlashuv OIVga tibbiy tekshirish uchun shaxsdan qon namunasini olishni taklif etgan davolash-profilaktika muassasasi xodimi tomonidan amalga oshiriladi. 9. OIVga tibbiy tekshiruvdan oʻtayotgan shaxsga dastlabki maslahatlashuvda: OIV haqida zarur maʼlumotlar beriladi; shaxsning OIVni yuqtirish xavfi baholanadi; shaxsni OIVga tibbiy tekshiruvdan oʻtish uchun qaror qabul qilishiga koʻmaklashiladi. 10. Keyingi maslahatlashuvda: shaxsning xulq-atvori bilan bogʻliq vazifalar belgilab olinadi; shaxsni ruhiy jihatdan qoʻllab-quvvatlash amalga oshiriladi. 11. Dastlabki va keyingi maslahatlashuv amalga oshirilganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar shaxsga davolash-profilaktika muassasasida ochilgan tibbiy hujjatga yozib qoʻyiladi. 12. Voyaga yetmaganlarni va muomalaga layoqatsiz yoki muomala layoqati cheklangan deb topilgan shaxslarni OIVga tibbiy tekshiruvdan oʻtkazish ularning qonuniy vakillari roziligi bilan amalga oshiriladi. 13. Davolash-profilaktika muassasasi tibbiyot xodimlari OIVni yuqtirib olgan shaxsni davolashda hamda profilaktik chora-tadbirlarni amalga oshirishda shifokor sirini saqlagan holda shaxsga nisbatan insonparvarlik munosabatida boʻlib, uning huquqlarini poymol qilmasdan zarur tibbiy yordam koʻrsatishi shart. 14. Davolash-profilaktika muassasalarida OIVga tibbiy tekshiruvdan oʻtayotgan shaxsning vena qon tomiridan bir marta ishlatiladigan shprits bilan 5 ml hajmda qon olinib, quruq toza probirkaga solinadi. 15. Olingan qon namunasi immunoferment usulida (IFA) tekshirish uchun mazkur Qoidalarning 1-ilovasiga muvofiq shakldagi yoʻllanmaga asosan 24 soat ichida OIV infeksiyasiga tashxis qoʻyish laboratoriyalariga (bundan buyon matnda laboratoriya deb yuritiladi) yetkazib beriladi. Bunda davolash-profilaktika muassasasi rahbarining buyrugʻi bilan OIV/OITS masalalari boʻyicha javobgar shaxs hamda qon namunasini laboratoriyaga yetkazib berish uchun tibbiyot xodimi belgilanadi. 16. Qon namunasini laboratoriyaga yetkazib beruvchi tibbiyot xodimi uni 4ºS dan 8ºS gacha boʻlgan haroratda saqlanishini taʼminlab beruvchi maxsus konteyner (termosumkalar) yoki bikslarda jamoat transporti boʻlmagan transport vositalarida laboratoriyaga olib boradi. 17. Qon namunasi olingan vaqtdan boshlab 24 soat ichida laboratoriyalarga yetkazib berilmagan taqdirda, qon zardobi ajratib olinadi. Bunda qon zardobi 4ºS dan 8ºS gacha boʻlgan haroratda saqlangan holda 5 kun ichida laboratoriyalarga yetkazib berilishi lozim. 18. Tekshiruvdan oʻtayotgan shaxsda OIV aniqlangan taqdirda, u bilan keyingi maslahatlashuv oʻtkaziladi hamda u dispanser hisobiga qoʻyiladi, mazkur shaxs oʻzga shaxslarga OIV infeksiyasini yuqtirganlik uchun jinoiy javobgarlik toʻgʻrisida mazkur Qoidalarning 2-ilovasiga muvofiq shaklda yozma ravishda ogohlantiriladi. 19. Nikohlanuvchi shaxslar Vazirlar Mahkamasining 2003-yil 25-avgustdagi 365-sonli qarori bilan tasdiqlangan Nikohlanuvchi shaxslarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq, OIVga tibbiy koʻrikdan oʻtadi. 20. OIVga tibbiy tekshiruvdan oʻtkazish natijalari shifokor siri boʻlib, uni shaxs yoki uning qonuniy vakilining roziligisiz oshkor qilishga yoʻl qoʻyilmaydi, qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno. 21. Ixtiyoriy ravishda OIVga tibbiy tekshiruvdan oʻtkazish tekshiruvdan oʻtayotgan shaxsning xohishiga koʻra, maxfiylikka rioya etilgan holda amalga oshiriladi. 22. OIVning yuqish xavfi yuqori deb hisoblangan shaxslarga davolash-profilaktika muassasalari tibbiyot xodimlari tomonidan ixtiyoriy ravishda OIVga tibbiy tekshiruvdan oʻtish tavsiya etilishi shart. 23. Quyidagi klinik koʻrsatmalari mavjud boʻlgan shaxslarga ixtiyoriy ravishda OIVga tibbiy tekshiruvdan oʻtish tavsiya etiladi: tana harorati bir oydan ortiq vaqt davomida meʼyoridan yuqori koʻtarilib turgan shaxslar; bir oydan ortiq davom etayotgan nomaʼlum etiologiyali diareya boʻlgan shaxslar; uch oydan ortiq davom etayotgan limfoadenopatiya boʻlgan shaxslar; surunkali va qaytalovchi, davolanishi natijasiz zotiljam boʻlgan shaxslar; jinsiy aʼzolarining surunkali, bachadon va bachadon nayining ogʻir yalligʻlanishi, endometrit, adneksit kasalliklari mavjud boʻlgan shaxslar; ogʻiz boʻshligʻining virusli yoki zamburugʻli kasalliklari va tilning tukli chaqalanishi (leykoplakiya) bilan kasallangan shaxslar; immun tizimi buzilgan (t-xelperlarning kamayib ketishi) va chuqur immunitet tanqisligi holatida boʻlgan shaxslar; koʻp marta qaytalanuvchi surunkali kasalliklar bilan kasallanayotgan shaxslar; qon va boshqa biologik suyuqliklar retsipiyenti boʻlgan shaxslar; mazkur Qoidalarning 3-ilovasidagi roʻyxatda nazarda tutilgan OIV infeksiyasiga xos boʻlgan opportunistik kasalliklari mavjud boʻlgan shaxslar. 24. Anonim ravishda IFA usulida tahlil oʻtkazilgan va musbat natija aniqlanganda, shaxsning qon namunalarini laborator tahlil qilish toʻxtatiladi. Bunda shaxs bilan keyingi maslahatlashuv oʻtkaziladi hamda shaxsini tasdiqlovchi hujjat asosida ixtiyoriy ravishda OIVga tibbiy tekshiruvdan oʻtish tavsiya etiladi. 25. Quyidagilar majburiy ravishda OIVga tibbiy tekshiruvdan oʻtkazilishi kerak: qon, biologik suyuqliklar donorlari; ellik yoshgacha boʻlgan nikohlanuvchi shaxslar; homilador ayollar; inyeksiya orqali giyohvandlik vositalarini isteʼmol etishda gumon qilinayotgan shaxslar; OIVni yuqtirib olgan onalardan tugʻilgan bolalar; oʻz faoliyatida qon, biologik suyuqliklar, odam organlari va toʻqimalari bilan ishlovchi tibbiyot xodimlari; jinsiy sherigida OIV aniqlangan shaxslar. 26. Bunda qon, biologik suyuqliklar donorlari — har qon topshirishdan oldin, inyeksiya orqali giyohvandlik vositalarini isteʼmol etishda gumon qilinayotgan shaxslar — bir yilda bir marta, OIVni yuqtirib olgan onalardan tugʻilgan bolalar — polimeraza zanjirlik reaksiya usulida 6 va 12 haftalikda, IFA usulida esa, 18 oylikda OIVga tibbiy tekshiruvdan oʻtkaziladi. 27. Odamning immunitet tanqisligi virusini yuqtirib olgan shaxslar ishlashi man etilgan kasbiy faoliyat turlari roʻyxatida (roʻyxat raqami 2581, 2014-yil 7-may) koʻrsatilgan ayrim kasblarda ishlovchi xodimlar Xodimlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga (roʻyxat raqami 2387, 2012-yil 29-avgust) muvofiq ishga kirayotganda, dastlabki va davriy tibbiy koʻriklardan oʻtayotganda, majburiy ravishda OIVga tibbiy tekshiruvdan oʻtadi. 28. Tekshiruvdan oʻtayotgan shaxsni gʻayriixtiyoriy ravishda OIVga tibbiy tekshiruvdan oʻtkazish qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda uning roziligisiz yoki qonuniy vakilining roziligisiz tergovga qadar tekshiruvni amalga oshiruvchi organning mansabdor shaxsining, surishtiruvchining, tergovchining, prokurorning qaroriga yoki sud ajrimiga koʻra amalga oshiriladi. 29. Tekshiruvdan oʻtayotgan shaxsning iltimosiga koʻra OIV mavjud emasligi toʻgʻrisida mazkur Qoidalarning 4-ilovasiga muvofiq shaklda sertifikat berilishi mumkin. 30. OIV mavjud emasligi toʻgʻrisida sertifikat berish qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda, faqat OITSga qarshi kurashish markazlarida haq evaziga amalga oshiriladi. Boshqa tibbiy muassasalar tomonidan berilgan OIV mavjud emasligi toʻgʻrisida sertifikat haqiqiy emas deb hisoblanadi. 31. Sertifikat davlat va ingliz tillarida toʻldiriladi hamda maslahatlashuv oʻtkazgan shifokor va sertifikat berayotgan OITSga qarshi kurashish markazi rahbari tomonidan imzolanib, markazning muhri bilan tasdiqlanadi. 32. Sertifikatning amal qilish muddati — uch oy. 33. Ushbu Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasi Savdo-sanoat palatasi bilan kelishilgan. Kandidozlar (kekirdak, qiziloʻngach, bronx va oʻpka sohasi) Bachadon boʻyni invaziv saratoni Oʻpka va oʻpkadan tashqari sil Tarqoq gistoplazmoz Pnevmotsistli zotiljam Koksidomikoz (oʻpkadan tashqari yoki tarqoq) Oʻpkadan tashqari kriptokokkoz (yevropacha blastomikoz) Surunkali ichak kriptosporidiozi Sitomegalovirusli retinit Jigar, taloq, limfa tugunlaridan tashqari sitomegalovirusli infeksiya Oddiy gerpes (uchuq), surunkali yaralar 1 oy davomida, ezofagit, bronxit, zotiljam Surunkali ichak izosporiozi Kaposhi sarkomasi Batsillyar angiomatoz Teri mikobakteriozi Immunoblast sarkoma Berkit limfomasi Birlamchi miya limfomasi 18 yoshgacha boʻlgan bolalarda interstitsial limfoid zotiljam yoki oʻpkaning limfoidli giperplaziyasi Kuchayib boruvchi, koʻp oʻchoqli leykoensefalopatiya Miya toksoplazmozi Salmonellali septitsemiya Xorioretinit, endokardit, miokardit, nomaʼlum etiologiyali perikardit Onixomikozlar Nafas yoʻllarining qaytalanuvchi infeksiyalari (6 oy ichida 2 va undan ortiq holatda sinusit, bronxit, oʻrta quloq yalligʻlanishi)