Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining ayrim qarorlariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida
(resolution, 2016-12-27)

Qonunchilikka oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilganligi, shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi qarorlarining yangi toʻplamini nashrga tayyorlashda masalalar kelib chiqqanligi munosabati bilan, “Sudlar toʻgʻrisida”gi Qonunning 17-moddasiga asosan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi qaror qiladi: Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining jinoyat ishlari boʻyicha quyidagi qarorlariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilsin: 1. “Giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalar bilan qonunga xilof ravishda muomala qilishga oid jinoyat ishlari boʻyicha sud amaliyoti haqida”gi 1995-yil 27-oktabrdagi 21-sonli qarori: 7-bandi ikkinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Bunday moddalar roʻyxati Birlashgan Millatlar Tashkilotining 1988-yildagi “Giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalar bilan qonunga xilof ravishda muomala qilishga qarshi kurash toʻgʻrisida”gi Konvensiyasining 1 va 2-sonli jadvallarida, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2015-yil 12-noyabrdagi 330-sonli qaroriga 7-ilovada mavjud”; 12-bandi birinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni ozginadan koʻproq yoki koʻp miqdorga mansubligi masalasini hal etish tergov organi va sudning vakolati doirasiga kiradi, bunda ular narkotik moddalar ustidan nazorat qilish boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi Davlat komissiyasining “Qonunga xilof ravishda muomalada boʻlgan giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarning miqdorlarini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi 2016-yil 22-martdagi 13/16-sonli qarorida berilgan tavsiyalarga amal qilishlari zarur”. 2. “Qonunga xilof ravishda qurolga egalik qilish toʻgʻrisidagi ishlar boʻyicha sud amaliyoti haqida”gi 1996-yil 27-fevraldagi 3-sonli qarori: 1-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “1. Sudlarning eʼtibori oʻqotar qurol, oʻq-dorilar, portlovchi moddalar yoki portlatish qurilmalarini qonunga xilof ravishda egallash, ularga qonunga xilof ravishda egalik qilish, shuningdek oʻqotar qurol yoki oʻq-dorilarni beparvolik bilan saqlash toʻgʻrisidagi ishlarni koʻrishda yoʻl qoʻyilayotgan kamchiliklarga qaratilsin va bu jinoyatlar jamiyat xavfsizligiga, fuqarolarning hayoti va sogʻligʻiga jiddiy tahdid solishi koʻrsatib oʻtilsin”; 3-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “3. Bunday ishlarni tergov qilish va sudda koʻrish chogʻida oʻqotar qurol, oʻq-dorilar, portlovchi moddalar yoki portlatish qurilmalarini olish, tayyorlash manbalarini aniqlash lozim. Oʻqotar qurol, oʻq-dorilar, portlovchi moddalar yoki portlatish qurilmalari saqlanayotgan obyektlarni qoʻriqlashda mansab sovuqqonligiga yoʻl qoʻyilganlik hollari yoxud oʻqotar qurol yoki unga oʻq-dorilar tayyorlangan asbob-uskunalardan foydalanish ustidan tegishli nazoratning boʻlmaganligi aniqlangan taqdirda sudlar bunga xususiy ajrim chiqarish yoʻli bilan oʻzlarining munosabatlarini bildirishlari, zarur hollarda esa jinoyat ishi qoʻzgʻatish toʻgʻrisidagi masalani hal qilish uchun tegishli materiallarni ilova qilgan holda prokurorga xabar qilishlari shart. Ichki ishlar organlari faoliyatida mavjud boʻlgan qonunga xilof ravishda saqlanayotgan oʻqotar qurollarni aholidan olishdagi va ularni roʻyxatdan oʻtkazishdagi kamchiliklar ham sudlarning eʼtiboridan chetda qolmasligi lozim”; 5-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “5. Sudlar shuni eʼtiborga olishlari lozimki, Jinoyat kodeksining 247, 248-moddalari boʻyicha javobgarlik foydalanish uchun yaroqli boʻlgan oʻqotar qurol, oʻq-dorilar, portlovchi moddalar yoki portlatish qurilmalarini yoxud foydalanishga yaroqsiz oʻqotar qurol yoki portlatish qurilmalarini egallagan, egalik qilgan, olgan, olib yurgan, saqlagan yoki oʻtkazganda (basharti ularni yaroqli holatga keltirish uchun aybdor aniq imkoniyatga ega boʻlgan boʻlsa) kelib chiqadi”. 3. “Savdo sohasidagi jinoyatlar va boshqa huquqbuzarliklar toʻgʻrisidagi ishlar boʻyicha sud amaliyoti haqida”gi 1996-yil 15-martdagi 9-sonli qarori: 2-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “2. Sudlarga tushuntirilsinki, shaxsning tovar bozorlarida raqobatni cheklashga olib kelgan yoki olib kelishi mumkin boʻlgan harakatlari “Raqobat toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasining 2012-yil 6-yanvardagi Qonunini buzish deb baholanishi va Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksning 178-moddasi bilan kvalifikatsiya qilinishi lozim. Bunday harakatlarga quyidagilar kiradi: monopoliyaga qarshi organga va isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qiluvchi organlarga axborot taqdim etmaslik yoki oʻz vaqtida taqdim etmaslik yoxud ularga bila turib haqiqatga toʻgʻri kelmaydigan maʼlumotlarni taqdim etish; monopoliyaga qarshi organning qoidabuzarliklarni tugatish toʻgʻrisidagi, dastlabki holatni tiklash haqidagi, isteʼmolchilarning huquqlari buzilishlarini bartaraf etish toʻgʻrisidagi koʻrsatmalarini bajarishdan boʻyin tovlash, oʻz vaqtida yoki lozim darajada bajarmaslik; tayyorlovchining tovarlar (ishlar, xizmatlar) xavfsizligi va sifati ustidan nazoratni amalga oshiruvchi davlat boshqaruvi organlarining koʻrsatmalarini bajarishdan boʻyin tovlash, ularni oʻz vaqtida yoki lozim darajada bajarmaslik; xoʻjalik yurituvchi subyektlarni qoʻshib yuborishda, qoʻshib olishda hamda aksiyalarni (ulushlarni) va boshqa mulkiy huquqlarni olish boʻyicha bitimlar tuzishda monopoliyaga qarshi talablarni buzish; raqobatni cheklashga olib keladigan yoki olib kelishi mumkin boʻlgan harakatlarni kelishib olingan holda sodir etish va bitimlarni tuzish, shuningdek tovar yoki moliya bozorida ustun mavqeni suiisteʼmol qilish, xuddi shuningdek tanlov (tender) yoki birja savdolariga doir monopoliyaga qarshi talablarni buzish; normativ hujjatlar talablariga javob bermaydigan tovar (ish, xizmat) tufayli isteʼmolchilarga zarar yetkazish, shuningdek isteʼmolchilarga tovarlar (ishlar, xizmatlar) toʻgʻrisida axborot taqdim etmaslik yoki bila turib notoʻgʻri maʼlumotlar taqdim etish; yaroqlilik muddati oʻtgan tovarlarni, shuningdek ishlab chiqarilgan sanasi va yaroqlilik muddati koʻrsatilishi shartligi qonun hujjatlarida nazarda tutilgan tovarlarni ishlab chiqarilgan sanasi va yaroqlilik muddati koʻrsatilmagan holda realizatsiya qilish va sotish uchun qabul qilish”. 4. “Valyuta qimmatliklarini qonunga xilof ravishda olish yoki oʻtkazishga doir ishlar yuzasidan sud amaliyoti toʻgʻrisida”gi 2000-yil 28-apreldagi 8-sonli qarori: 9-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “9. Qilmishni Jinoyat kodeksining 177-moddasi ikkinchi va uchinchi qismi bilan tavsiflashda jinoyat ishida ayblanuvchi tariqasida ishtirok etishga jalb qilish toʻgʻrisidagi qarorda, ayblov xulosasi va hukmda aybdorning qilmishi aynan qanday belgisiga koʻra javobgarlikni ogʻirlashtiruvchi holat sifatida qaralayotganligi albatta ifodalangan boʻlishi lozim. Bu oʻrinda shuni inobatga olish kerakki, valyuta qimmatliklarini qonunga xilof ravishda olish yoki oʻtkazishning takroran, xavfli retsidivist tomonidan (agar sudlanganlik holati tugallanmagan yoki olib tashlanmagan boʻlsa), bir guruh shaxslar tomonidan oldindan til biriktirib, uyushgan guruh tomonidan yoki uning manfaatlarini koʻzlab ancha miqdorda, shuningdek, koʻp yoki juda koʻp miqdorda sodir etilishi qilmishni JK 177-moddasining ikkinchi yoki uchinchi qismi tegishli bandlari bilan kvalifikatsiya qilishga asos boʻladi va muqaddam shunday harakatlar uchun maʼmuriy jazo qoʻllanilgan boʻlishi talab etilmaydi”. 5. “Gumon qilinuvchi va ayblanuvchini himoya huquqi bilan taʼminlashga oid qonunlarni qoʻllash boʻyicha sud amaliyoti toʻgʻrisida”gi 2003-yil 19-dekabrdagi 17-sonli qarori: 8-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “8. Jinoyat-protsessual kodeksining 49-moddasiga muvofiq jinoyat protsessining har qanday bosqichida, shaxs ushlanganida esa, uning harakatlanish erkinligiga boʻlgan huquqi amalda cheklangan paytdan boshlab ishda himoyachining ishtirok etishiga ruxsat beriladi. Bu oʻrinda shuni nazarda tutish kerakki, shaxs JPK 221-moddasida koʻrsatilgan asoslarga koʻra ushlangan hollarda, garchi qonunda bu haqda tegishli bayonnoma shaxs ichki ishlar organi yoki boshqa huquqni muhofaza qiluvchi organga keltirilgandan soʻng rasmiylashtirilishi belgilangan boʻlsa-da, uning harakatlanish erkinligiga boʻlgan huquqi amalda cheklangan paytdan boshlab gumon qilinuvchi deb hisoblanadi. Aynan shu paytdan boshlab ushlab turilgan shaxs gumon qilinuvchiga berilgan barcha huquqlardan, shu jumladan, himoyachi olish, yaqin qarindoshlariga yoxud advokatiga telefon qilish yoki xabar yuborish, koʻrsatuv berishdan bosh tortish, shuningdek oʻzi bergan koʻrsatuvlari jinoyat ishi boʻyicha unga qarshi dalil sifatida ishlatilishi mumkinligini bilish huquqidan foydalanadi. Shu tufayli, bunday hollarda u guvoh sifatida soʻroq qilinishi, jinoyat ishida gumon qilinuvchi tariqasida ishtirok etishga jalb qilinganligi haqidagi qaror unga eʼlon qilinmasdan hamda tegishli huquq va majburiyatlari tushuntirilmasdan turib, unga nisbatan tergov harakatlari olib borilishi mumkin emas. Aybini boʻyniga olish toʻgʻrisidagi arz bilan tegishli davlat organiga murojaat qilgan shaxs ham shunday huquqiy holatga ega (JPK 113-moddasi)”; 11-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “11. Ish boʻyicha himoyachi sifatida qatnashishi mumkin boʻlgan shaxslar toifasi JPK 49-moddasining ikkinchi va uchinchi qismlarida belgilangan. Ular jumlasiga, xususan, advokatlar hamda gumon qilinuvchining, ayblanuvchining, sudlanuvchining yaqin qarindoshlaridan biri yoki qonuniy vakillari kiradi. Qonunga binoan, belgilangan tartibda advokatlik faoliyati bilan shugʻullanish huquqini beruvchi litsenziya olgan va advokatlar tuzilmalarining: advokatlar hayʼati, advokatlik firmasi, byurosi aʼzosi boʻlgan shaxslar advokat hisoblanadi. Gumon qilinuvchining, ayblanuvchining, sudlanuvchining yaqin qarindoshlari deganda, uning ota-onasi, tugʻishgan va oʻgay aka-ukasi va opa-singillari, eri(xotini), farzandlari (farzandlikka olinganlar), bobosi, buvisi, nevaralari, shuningdek, er(xotin)ining ota-onasi, tugʻishgan va oʻgay aka-ukasi va opa-singillari nazarda tutiladi. Advokatning ishda ishtirok etishiga u advokatlik guvohnomasini koʻrsatganidan va uning muayyan ishni yuritishga vakolatli ekanligini tasdiqlovchi orderni taqdim etganidan soʻng yoʻl qoʻyiladi. Gumon qilinuvchi, ayblanuvchi, sudlanuvchining ishda himoyachi sifatida ishtirok etishga ruxsat berilgan yaqin qarindoshi yoki qonuniy vakiliga surishtiruv, dastlabki tergov organi, sud tomonidan qaror, ajrim berilib, unda himoyachining JPK 53-moddasida nazarda tutilgan huquq va majburiyatlari tushuntiriladi. Qaror (ajrim) surishtiruvchi, tergovchi, prokuror, sud (sudya) tomonidan himoyachi sifatida tanlangan shaxsning qarindoshligi yoki vakillik vakolatini va shaxsini tasdiqlovchi hujjat taqdim etilgandan soʻng darhol chiqarilishi va unga berilishi lozim”; rus tilidagi matni 14-bandi oltinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Pri otkaze podozrevayemogo, obvinyayemogo ot zaщitnika vvidu otsutstviya sredstv k oplate ego truda, doljnostnie litsa gosudarstvennix organov, otvetstvennix za proizvodstvo po ugolovnomu delu, obyazani v sootvetstvii s chastyu chetvertoy stati 50 UPK prinyat meri k osvobojdeniyu podozrevayemogo, obvinyayemogo ot oplati uslug po okazaniyu yemu yuridicheskoy pomoщi polnostyu ili chastichno”; 17-bandi ikkinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Himoyachiga qamoqda saqlanayotgan gumon qilinuvchi, ayblanuvchi, sudlanuvchi bilan uchrashuv berilishi uchun quyidagilar asos boʻladi: advokat uchun — advokatlik tuzilmasi tomonidan unga muayyan ishni yuritish uchun berilgan order; gumon qilinuvchi, ayblanuvchi, sudlanuvchining yaqin qarindoshlari yoki qonuniy vakili uchun — uni himoyachi sifatida ishda ishtirok etishga ruxsat berilganligi toʻgʻrisidagi surishtiruv, dastlabki tergov organi, sudning qarori (ajrimi)”. 6. “Jazolarni liberallashtirish toʻgʻrisidagi qonunni iqtisodiyot sohasidagi jinoyatlarga nisbatan qoʻllashning ayrim masalalari haqida”gi 2004-yil 21-maydagi 4-sonli qarori: 9-bandi uchinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “JK 132, 173, 175, 198, 202 va 233-moddalarida nazarda tutilgan jinoyatlar uchun — jinoyat oqibatida yetkazilgan moddiy zarar uch karra miqdorida qoplangan taqdirda”; 18-bandi chiqarilsin. 7. “Qasddan odam oʻldirishga oid ishlar boʻyicha sud amaliyoti toʻgʻrisida”gi 2004-yil 24-sentabrdagi 13-sonli qarori: 9-bandi ikkinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Yaqin qarindoshlar deganda, qarindosh yoki quda tomonidan qarindosh boʻlgan shaxslar, yaʼni ota-ona, tugʻishgan va oʻgay aka-uka va opa-singillar, er-xotin, farzand, shu jumladan farzandlikka olinganlar, bobo, buvi, nevaralar, shuningdek er-xotinning ota-onasi, tugʻishgan va oʻgay aka-uka va opa-singillari tushuniladi”. 8. “Sudlar tomonidan amnistiya aktlarini qoʻllashning ayrim masalalari toʻgʻrisida”gi 2006-yil 22-dekabrdagi 16-sonli qarori: 3-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “3. Jinoyat kodeksi 68, 76 va 79-moddalariga muvofiq, amnistiya akti qoʻllanilishi natijasida quyidagi huquqiy oqibatlar kelib chiqishi mumkin: shaxs jinoiy javobgarlikdan ozod etilishi; mahkum asosiy va ijro etilmagan qoʻshimcha jazodan ozod etilishi; mahkumga tayinlangan asosiy va ijro etilmagan qoʻshimcha jazoning qisqartirilishi (kamaytirilishi); mahkum jazodan muddatidan ilgari shartli ravishda ozod etilishi; mahkumga tayinlangan jazoning oʻtalmagan qismi yengilrogʻi bilan almashtirilishi; jinoyat sodir etgan shaxsdan sudlanganlik muddatidan ilgari olib tashlanishi”; 5-bandi toʻrtinchi va beshinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “sud muhokamasi bosqichida — amnistiya aktiga asosan sudlanuvchiga nisbatan jinoyat ishini tugatish yoki jazo tayinlamasdan ayblov hukmi chiqarish yoxud mahkumni jazodan ozod qilish yoinki muddatidan ilgari shartli ravishda ozod etish, jazoni qisqartirish (kamaytirish) toʻgʻrisidagi masalani; hukmni ijro etish bosqichida — amnistiya aktiga asosan mahkumni jazodan ozod qilish yoki muddatidan ilgari shartli ravishda ozod qilish yoxud jazoni qisqartirish (kamaytirish) toʻgʻrisidagi prokuror iltimosnomasini”; 15-bandi uchinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “Jazodan ozod qilishni, muddatidan ilgari shartli ravishda ozod qilishni, jazoni yengilroq jazo bilan almashtirish yoki qisqartirish (kamaytirish)ni nazarda tutuvchi amnistiya aktini qoʻllash uchun sudlanuvchi(mahkum)ning roziligi talab etilmaydi”; 18-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “18. Shuni nazarda tutish lozimki, muayyan shaxs, gumon qilinuvchi, ayblanuvchi, sudlanuvchining unga nisbatan amnistiya aktini qoʻllash chogʻida ishtiroki masalasi sud tomonidan JPK 410-moddasi, 590-moddasining toʻrtinchi va beshinchi qismlariga muvofiq hal etiladi”; 31-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “31. Amnistiya aktiga asosan jinoyat ishini qoʻzgʻatish rad qilingan yoki tugatilgan hollarda fuqaroviy daʼvoni taʼminlash choralari, ashyoviy dalillar taqdiri toʻgʻrisidagi masalalar sud tomonidan JPK 401-moddasi birinchi qismi, 211-moddasi 1—4, 6-bandlarida nazarda tutilgan qoidalarga muvofiq hal etiladi”. 9. “Sudlar tomonidan jinoyat uchun jazo tayinlash amaliyoti toʻgʻrisida”gi 2006-yil 3-fevraldagi 1-sonli qarori: 19-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin: “19. Qonunga koʻra, axloq tuzatish ishlari quyidagilarga qoʻllanilmaydi: pensiya yoshiga toʻlgan (60 yoshdan oshgan erkaklar, 55 yoshdan oshgan ayollar) shaxslarga; 16 yoshga toʻlmagan shaxslarga; mehnatga qobiliyatsiz (belgilangan tartibda birinchi, ikkinchi guruh nogironi deb topilgan) shaxslarga; homilador va uch yoshgacha bolasi bor ayollarga, shuningdek, uch yoshgacha boʻlgan bolani farzandlikka olgan yoki unga nisbatan vasiy boʻlgan shaxslarga; harbiy xizmatchilarga”.