QIShLOQ XOʻJALIGI KORXONALARINING DAVLAT EHTIYOJLARI UChUN XARID QILINADIGAN PAXTA VA GʻALLA YETIShTIRISh XARAJATLARINI TIJORAT BANKLARI TOMONIDAN KREDITLASh TARTIBI TOʻGʻRISIDA NIZOMNI TASDIQLASh HAQIDA
(resolution, 2005-08-21)

Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki toʻgʻrisida” va “Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida”gi qonunlari asosida qaror qilamiz: 1. Qishloq xoʻjaligi korxonalarining davlat ehtiyojlari uchun xarid qilinadigan paxta va gʻalla yetishtirish xarajatlarini tijorat banklari tomonidan kreditlash tartibi toʻgʻrisida nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Fermer xoʻjaliklarining davlat ehtiyojlari uchun xarid qilinadigan paxta va gʻalla yetishtirish xarajatlarini tijorat banklari tomonidan kreditlash tartibi toʻgʻrisidagi nizom (roʻyxat raqami 1295, 2004-yil 6-yanvar — Oʻzbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari toʻplami, 2004-y. yanvar, 1-2-son) oʻz kuchini yoʻqotgan hisoblansin. 3. Ushbu qaror Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida roʻyxatdan oʻtgan kundan boshlab oʻn kundan soʻng kuchga kiradi. 1. Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki toʻgʻrisida” va “Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida”gi qonunlari asosida ishlab chiqilgan boʻlib, tijorat banklari tomonidan qishloq xoʻjaligi korxonalariga davlat ehtiyojlari uchun xarid qilinadigan gʻalla va paxta xomashyosi yetishtirish xarajatlarini moliyalashtirish maqsadlari uchun kreditlar berish tartibini belgilaydi. 2. Tijorat banklari tomonidan ushbu kreditlar qishloq xoʻjaligi korxonalariga muddatlilik, toʻlovlilik, taʼminlanganlik hamda maqsadli foydalanish shartlarida davlat ehtiyojlari uchun xarid qilinadigan gʻalla va paxta xomashyosi yetishtirish xarajatlarini moliyalashtirish maqsadlarida beriladi. 3. Ushbu Nizom asosida kreditlash: — 2005 xoʻjalik yilidan boshlab davlat ehtiyojlari uchun paxta yetishtiruvchi barcha qishloq xoʻjalik korxonalariga hamda gʻalla yetishtiruvchi fermer xoʻjaliklariga; — 2006 xoʻjalik yilidan boshlab davlat ehtiyojlari uchun gʻalla yetishtiruvchi barcha qishloq xoʻjaligi korxonalariga tadbiq etiladi. 4. Kreditlar davlat ehtiyojlari uchun xarid qilinadigan paxta xomashyosi va gʻalla qiymatining 50 foizigacha miqdorida beriladi. Bunda, kreditlar agrotexnik tadbirlar muddatidan kelib chiqqan holda quyidagi tartibda ajratiladi: paxta xomashyosi yetishtirish xarajatlarini moliyalashtirish uchun hosil yetishtirilayotgan yilning 1-yanvariga qadar paxta xomashyosi qiymatining 5 foizigacha, 1-apreliga qadar 20 foizgacha, 1-iyunga qadar 35 foizgacha va 1-sentabrga qadar 50 foizgacha; gʻalla yetishtirish xarajatlarini moliyalashtirish uchun hosil yetishtirilayotgan yilning 1-yanvariga qadar gʻalla qiymatining 20 foizgacha, 1-aprelga qadar 30 foizgacha va 1-iyunga qadar 50 foizgacha. Qishloq xoʻjaligi korxonasi tomonidan davlat ehtiyojlari uchun yetkazib beriladigan mahsulot hajmining qiymati “Oʻzpaxtasanoat” uyushmasi va “Oʻzdonmahsulot” AK korxonalari (bundan keyingi matnlarda tayyorlov korxonalari) bilan tuzilgan kontraktatsiya shartnomalaridan kelib chiqqan holda oʻrnatiladi. Kredit miqdorini aniqlash uchun amaldagi xarid narxlari asos qilib olinadi. Yangi xarid narxlari tasdiqlangach, kredit miqdori kredit oluvchining talabiga koʻra qayta hisoblab chiqiladi. 5. Mazkur kreditlar faqat quyidagi maqsadlar uchun berilishi mumkin: ish haqi va unga tegishli ajratmalarni toʻlash uchun; mineral oʻgʻit va oʻsimliklarni kimyoviy va biologik himoya qilish vositalarini xarid qilish uchun; yoqilgʻi-moylash mahsulotlarini xarid qilish uchun; MTPlar, muqobil MTPlar, SFUlar (suvdan foydalanuvchilar uyushmalari) va qishloq xoʻjalik texnikasi mavjud boʻlgan boshqa xoʻjalik subyektlarining xizmatlari uchun toʻlovlar; olingan urugʻlik materiali qiymatini toʻlovi uchun; xoʻjalik ixtiyoridagi texnikalarga ehtiyot qismlarni sotib olish uchun; lizingga (moliyaviy ijaraga) berilgan texnika vositalarining lizing va sugʻurta toʻlovlari; foydalanilgan elektr energiyasi uchun toʻlovlarga; plyonka ostiga ekiladigan paxta uchun polietilen plyonkasi xarid qilishga; yagona yer soligʻi toʻlovlariga (muddati oʻtgan yer soligʻi. Muddatli yer soligʻi toʻlovlari qonunchilikda belgilangan muddatlarda toʻlanadi). Shuningdek, ajratiladigan kreditlarning 5 foizi doirasida paxta va gʻalla yetishtirish bilan bogʻliq boʻlgan xoʻjaliklarning boshqa zaruriy ehtiyojlar uchun toʻlovlar amalga oshirilishi mumkin. 6. Bunda, ushbu Nizomning 5-bandida keltirilgan ekinlarni yetishtirish xarajatlarining har bir turini moliyalashtirish uchun beriladigan kreditlarning eng koʻp miqdori yuzasidan tavsiyalar (1-ilova) Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi hamda Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi tomonidan har yilgi hosil uchun agrotexkartalardan kelib chiqqan holda belgilanadi. Mazkur tavsiya etilayotgan xarajatlarning agrotexnika meʼyorlari qishloq xoʻjaligi korxonalariga biznes reja (2-ilova) ishlab chiqish uchun asos hisoblanadi. Qishloq xoʻjaligi korxonasining biror bir xarajat turi boʻyicha toʻlovlarga ehtiyoji boʻlmagan hollarda, kredit resurslarini ayrim maqsadlarga sarflashdan voz kechish huquqiga ega (mineral oʻgʻit, kimyoviy yoki biologik vositalar va urugʻlik material xarajatlari bundan mustasno). Bunda, ishlatilmagan kredit resurslari qishloq xoʻjaligi korxonasi tomonidan tasdiqlangan biznes-rejaga muvofiq gʻalla va paxta yetishtirish bilan bogʻliq boshqa ruxsat etilgan xarajat turlari boʻyicha, shuningdek qishloq xoʻjaligi texnikasi sotib olishga, ichki xoʻjalik irrigatsiya va kollektor-drenaj tarmogʻlarini tozalashga ishlatilishi mumkin. 7. Kreditlar tegishli qishloq xoʻjalik mahsuloti boʻyicha qishloq xoʻjalik korxonalari bilan yakuniy hisob-kitoblar yakunlanguncha, lekin gʻalla yetishtirishni moliyalashtirishga ajratilgan kreditlar boʻyicha 12 oydan va paxta xomashyosi yetishtirishni moliyalashtirishga ajratilgan kreditlar boʻyicha 18 oydan koʻp boʻlmagan muddatga, qaytarish muddatini uzaytirish huquqisiz beriladi. 8. Qishloq xoʻjaligi korxonalarini kreditlash bank marjasini hisobga olgan holda, imtiyozli foiz stavkasi bilan amalga oshiriladi. Bu kreditlar boʻyicha imtiyozli foiz stavkasi yillik 3 foiz miqdorida belgilanib, uning 2 foizi bank marjasini tashkil etadi. 9. Kredit qishloq xoʻjaligi korxonasiga uning asosiy talab qilib olinguncha depozit hisob raqami ochgan va unga xizmat koʻrsatayotgan bank tomonidan beriladi. Ushbu kreditlarni ikkilamchi talab qilib olinguncha depozit hisob raqami ochilgan bank tomonidan berilishiga ruxsat berilmaydi. 10. Qishloq xoʻjaligi korxonalari tayyorlov korxonalari bilan kontraktatsiya shartnomalari tuzganlaridan keyin kredit olish uchun ularning asosiy talab qilib olinguncha depozit hisobvaragʻiga xizmat koʻrsatayotgan bankka ariza bilan murojaat etishadi. Arizaga quyidagi hujjatlar ilova qilinadi: tayyorlov tashkilotlari bilan tuzilgan kontraktatsiya shartnomalari nusxalari; kreditga boʻlgan talabni aniqlash uchun tayyorlangan biznes-reja; debitor-kreditor qarzlar toʻgʻrisida maʼlumotnoma (2a-shakl) va moliyaviy natijalar toʻgʻrisida hisobot (2-shakl). 11. Imtiyozli kreditlar qaytishini taʼminlash maqsadida, bank davlat ehtiyojlari uchun xarid qilinadigan paxta xomashyosi va gʻalla yetishtirishni moliyalashtirish maqsadida qishloq xoʻjaligi korxonalariga berilgan imtiyozli kreditlar qaytarilishi boʻyicha oʻzining tadbirkorlik xavfini sugʻurta qilishi mumkin. “Oʻzagrosugʻurta” kompaniyasining imtiyozli kreditlarning qaytmasligi xavfini sugʻurtalash shartnomalari boʻyicha sugʻurta badallari hajmi olinayotgan kredit summasining 0,75 foizi miqdorida boʻladi va tijorat banklarining oʻz mablagʻlari hisobidan toʻlanadi. Bunda, “Oʻzagrosugʻurta” DASK tomonidan sugʻurta polisi kredit shartnomasida belgilangan kreditning butun qaytarish muddatiga beriladi. Taqdim etilayotgan kredit miqdori “Oʻzagrosugʻurta” DASK bilan kelishilgan sugʻurta pulidan koʻp boʻlmasligi zarur. Tijorat banklari yaxshi moliyaviy holatga ega boʻlgan, oldin olgan kreditlarini doimo oʻz vaqtida qaytarib kelgan qishloq xoʻjaligi korxonalariga mazkur kreditlarni ularni qaytmaslik xatarini sugʻurtalamagan holda, yaʼni “Oʻzagrosugʻurta” DASK sugʻurta polisini olmagan holda berish huquqiga egalar. Tijorat banklari berilgan kreditlarning qaytishini taʼminlash maqsadida tayyorlov korxonalari tomonidan berilgan kreditlarni qaytarilishi borasida kafilligini qabul qilishlari mumkin. 12. Mazkur Nizomning 10-bandida keltirilgan barcha zarur hujjatlar taqdim etilganidan soʻng, bank qishloq xoʻjaligi korxonasining arizasini koʻrib chiqishi va 3 kun muddat ichida u bilan kredit shartnomasi tuzishi lozim. Kredit shartnomasini tuzishdan oldin bank qishloq xoʻjalik korxonasidan, oʻzaro kelishilgan kreditni qaytarish jadvalida belgilangan muddatlarda berilgan kreditlarning tegishli miqdorini toʻlab berish haqidagi, qishloq xoʻjaligi korxonasi rahbari va bosh buxgalteri (yoki buxgalteriya hisobi va moliyaviy boshqaruv vazifasi yuklatilgan shaxs) tomonidan imzolangan hamda dumaloq muhr izi tushirilgan, muddatli majburiyatnomalarni talab qilib oladi. Bank kredit qoʻmitasi tomonidan kredit berishni rad etish toʻgʻrisida qaror qabul qilingan hollarda, u raddiyani yozma shaklda izohlab berishi shart. 13. Kredit shartnomasi kuchga kirgandan soʻng, keyingi ish kunidan kechiktirmasdan qishloq xoʻjaligi korxonasiga ssuda hisobvaragʻi ochiladi. Qishloq xoʻjalik korxonalarining ssuda hisobvaragʻidan toʻlovlar ushbu Nizomning 5 va 6-bandlarida koʻrsatilgan maqsadlar uchun naqd pulsiz shaklda (ish haqidan tashqari) faqat qishloq xoʻjalik korxonalarining toʻlov topshiriqnomalariga asosan amalga oshiriladi. Shuningdek, qishloq xoʻjalik korxonalarining yozma roziliklari boʻlgan taqdirda, ushbu tartibning 5-bandida koʻrsatilgan maqsadlarga moliyalashtirilayotgan joriy yil hosili uchun yetkazib berilgan moddiy texnik resurslar va koʻrsatilgan xizmatlar uchun K-2ga qoʻyilgan va belgilangan tartibda qarz oluvchi tomonidan akseptlangan toʻlov talabnomalariga muvofiq toʻlovlar amalga oshirilishi mumkin. Toʻlov talabnomalari qarz oluvchi tomonidan akseptlanmagan taqdirda, toʻlovlar sud qarori asosida undiriladi. 14. Bunda, toʻlovlar quyidagi tartibda amalga oshiriladi: oylik ish haqi toʻlovlari uchun agrotexkartalarda belgilangan meʼyorlarda; mineral oʻgʻit va oʻsimliklarni himoya qilishning kimyoviy vositalari uchun toʻlovlarda, mablagʻlar “Qishloqxoʻjalikkimyo” HAJ filiallarining maxsus 23204-sonli va 23222-sonli hisob raqamlariga oʻtkaziladi; “Oʻzagromashservis” uyushmasi MTP larining xizmatlari uchun toʻlovlarda, mablagʻlar ularning maxsus 23218-sonli va 23210 (23220)-sonli hisob raqamlariga oʻtkaziladi; yoqilgʻi-moylash mahsulotlari va elektroenergiya uchun “Oʻzneftmahsulot” kompaniyasi, “Oʻzbekenergo” DAK korxonalari toʻlovlarda, mablagʻlar ularning maxsus 23204-sonli va 23210 (23220)-sonli hisob raqamlariga oʻtkaziladi; urugʻlik materiali qiymati uchun tayyorlov korxonalarining 23204-sonli maxsus hisob raqamlariga oʻtkaziladi; muqobil MTPlar, SFUlar (suvdan foydalanuvchilar uyushmalari), boshqa korxona va tashkilotlar tomonidan koʻrsatilgan xizmatlar hamda ehtiyot qismlar uchun toʻlovlarda, mablagʻlar ushbu xoʻjalik yurituvchi subyektlarning talab qilib olinguncha depozit hisob raqamlariga oʻtkazib beriladi. 15. Banklar toʻlovlarning ssuda hisobvaragʻidan mazkur Nizomning 5 va 6-bandlardagi maqsadlar uchun amalga oshirilishini nazorat qiladi. Shuningdek, banklar “Oʻzagrosugʻurta” DASK bilan birgalikda sugʻurta shartnomasi asosida har bir qishloq xoʻjaligi korxonasi qirqimida gʻalla va paxta ekinlarining holatini va boʻlajak hosilning berilgan kreditlarning qaytarilishini taʼminlash uchun yetarliligini aniqlash maqsadida doimiy monitoring oʻrnatadilar. 16. Ekinlar (toʻliq yoki qisman) mavjud boʻlmagan yoki ular ahvolining qoniqarsizligi, jumladan agrotexnik tadbirlarning kechikishi, ekin maydonlarini begona oʻtlar bosib ketishi holatlari aniqlanganda, bu haqda bank va “Oʻzagrosugʻurta” DASKning hamda Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligining tuman boʻlinmalari (qarz oluvchi fermer xoʻjaligi boʻlganida — Dehqon va fermer xoʻjaliklari uyushmasining tuman vakilligi) birgalikda uch tomonlama dalolatnoma tuzadilar. Ushbu dalolatnoma asosida bank kreditlashni toʻxtatadi va kreditlar hamda ularga hisoblangan foizlarni muddatidan oldin soʻndirish choralarini koʻradi. Bu choralar kredit shartnomasida kelishilgan boʻlishi kerak. Shu bilan bir vaqtda Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligining tuman boʻlinmalari (qarz oluvchi fermer xoʻjaligi boʻlganida — Dehqon va fermer xoʻjaliklari uyushmasining tuman vakilligi) tomonidan ushbu dalolatnoma xizmat koʻrsatuvchi tarmoq korxonalariga yetkazilishi lozim. 17. Kreditlar va unga hisoblangan foizlar qishloq xoʻjaligi korxonalarining maxsus 23210 (23220) hisob raqamlariga qishloq xoʻjalik mahsulotlarini tayyorlov korxonalariga sotishdan tushgan mablagʻlar hisobidan, birinchi navbatda undiriladi. Kredit shartnomasi asosida berilgan kreditlarni qaytarish muddati yetib kelganda, ularni undirib olish uchun, qarzdor—qishloq xoʻjaligi korxonasining mablagʻi yetarli boʻlmaganda, tijorat banklari sugʻurta polisi asosida “Oʻzagrosugʻurta” DASK boʻlimlariga sugʻurta hodisasi roʻy berganligi toʻgʻrisida murojaat qiladilar. Sugʻurta tovoni, tijorat banklari va “Oʻzagrosugʻurta” DASK boʻlimlari oʻrtasida tuzilgan Bosh polis asosida tijorat banklariga 5 kun muddatda toʻlab beriladi. “Oʻzagrosugʻurta” DASK sugʻurta polisi asosida tijorat banklariga qishloq xoʻjaligi korxonalari kreditlari va ularga hisoblangan foizlarni toʻlab bergan taqdirda, qarzdor qishloq xoʻjaligi korxonalaridan ushbu kreditlar va hisoblangan foizlar toʻlovini talab qilish huquqi qonunda belgilangan tartibda “Oʻzagrosugʻurta” DASKga oʻtadi. Topshirilgan mahsulot uchun yakuniy hisob-kitoblarda tayyorlov korxonalari tomonidan qishloq xoʻjaligi korxonalariga yetkazib berilgan moddiy boyliklar qiymati va avvalgi yillar qarzlarini chegirib qolishga yoʻl qoʻyilmaydi. Ushbu moddiy boyliklar uchun hisob-kitoblar va qarzlarni qaytarish ajratilgan bank kreditlari toʻliq toʻlangach, qishloq xoʻjalik korxonasining toʻlov topshiriqnomalariga muvofiq amalga oshiriladi. 18. Kreditlardan foydalanganlik uchun foizlar kreditning amaldagi qoldigʻiga har kuni hisoblab boriladi va qishloq xoʻjalik mahsulotlarini tayyorlov korxonalariga sotishdan tushgan mablagʻlar hisobidan: Gʻalla yetishtirishni moliyalashtirishga ajratilgan kreditlar boʻyicha — yilning iyul oyidan boshlab va kreditni toʻliq qaytarish vaqtigacha; paxta xomashyosi yetishtirishni moliyalashtirishga ajratilgan kreditlar boʻyicha — yilning noyabr oyidan boshlab va kreditni toʻliq qaytarish vaqtigacha undiriladi. Bunda qishloq xoʻjaligi korxonalari kreditni va unga hisoblangan foizlarni muddatidan oldin qaytarishlari mumkin. 19. Shuningdek, ajratilgan kreditlardan maqsadli foydalanish Moliya vazirligining Nazorat-taftish bosh boshqarmasi tomonidan tekshirib boriladi. 20. Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi, “Oʻzagrosugʻurta” DASK va Dehqon va fermer xoʻjaliklari uyushmasi bilan kelishilgan. 1. Banklar xizmati. 2. Xoʻjalik va idora xarajatlari. 3. Ichki xoʻjalik irrigatsiya va kollektor-drenaj tarmoqlarini tozalash xarajatlari. 4. Kommunal xizmatlar (suv, gaz, elektr energiya, isitish va boshqalar) uchun toʻlovlar. 5. Xoʻjalik ixtiyoridagi avtotransport uchun YoMM xarajatlari. 6. Sugʻurta xarajatlari. 7. Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi, Dehqon fermer xoʻjaliklari uyushmalarini saqlash xarajatlari (tuman QSXB, uyushma). 8. Boshqaruv apparati xodimlarining ish haqi va budjet toʻlovlari.