Tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari toʻgʻrisida
(law, 2025-12-25)

1. Ushbu Qonunning asosiy vazifalari
Ushbu Qonunning asosiy vazifalari fuqarolarning tadbirkorlik faoliyatida erkin ishtirok etishi va undan manfaatdor boʻlishi uchun kafolatlar hamda sharoitlar yaratishdan, ularning ishchanlik faolligini oshirishdan, shuningdek tadbirkorlik faoliyati subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilishdan iborat.

2. Tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari toʻgʻrisidagi qonunchilik
Tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari toʻgʻrisidagi qonunchilik ushbu Qonun va boshqa qonunchilik hujjatlaridan iboratdir. Notijorat tashkilotlarga nisbatan ushbu Qonun ular faoliyatining oʻz xususiyatiga koʻra tadbirkorlikdan iborat boʻlgan qismiga tatbiq etiladi. Chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonalar boʻlgan tadbirkorlik faoliyati subyektlari huquqlarining kafolatlari va ushbu huquqlarni himoya qilish choralari bilan bogʻliq munosabatlar chet ellik investorlar huquqlarining kafolatlari va ushbu huquqlarni himoya qilish choralari toʻgʻrisidagi qonunchilik bilan ham tartibga solinadi. Agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida Oʻzbekiston Respublikasining tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari toʻgʻrisidagi qonunchiligida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan boʻlsa, xalqaro shartnoma qoidalari qoʻllaniladi.

3. Tadbirkorlik faoliyati tushunchasi
Tadbirkorlik faoliyati (tadbirkorlik) tadbirkorlik faoliyati subyektlari tomonidan qonunchilikka muvofiq amalga oshiriladigan, oʻzi tavakkal qilib va oʻz mulkiy javobgarligi ostida daromad (foyda) olishga qaratilgan tashabbuskorlik faoliyatidir.

4. Tadbirkorlik faoliyati subyektlari
Tadbirkorlik faoliyati subyektlari (tadbirkorlik subyektlari) belgilangan tartibda davlat roʻyxatidan oʻtgan hamda tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirayotgan yuridik va jismoniy shaxslardir. Davlat organlari (qonun hujjatlarida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno), ularning mansabdor shaxslari, shuningdek tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanishi qonunchilikda man etilgan boshqa shaxslar tadbirkorlik faoliyati subyektlari boʻlishi mumkin emas.

5. Kichik tadbirkorlik subyektlari
Kichik tadbirkorlik subyektlari quyidagilardir: 1) yakka tartibdagi tadbirkorlar; 2) ishlab chiqarish tarmoqlaridagi, band boʻlgan xodimlarining oʻrtacha yillik soni koʻpi bilan yigirma kishi, xizmat koʻrsatish sohasidagi va ishlab chiqarish bilan bogʻliq boʻlmagan boshqa tarmoqlardagi, band boʻlgan xodimlarining oʻrtacha yillik soni koʻpi bilan oʻn kishi, ulgurji, chakana savdo hamda umumiy ovqatlanish tarmoqlaridagi, band boʻlgan xodimlarining oʻrtacha yillik soni koʻpi bilan besh kishi boʻlgan mikrofirmalar; 3) quyidagi tarmoqlardagi: qonunchilikda nazarda tutilgan yengil, oziq-ovqat sanoatidagi va qurilish materiallari sanoatidagi, band boʻlgan xodimlarining oʻrtacha yillik soni koʻpi bilan ikki yuz kishi; metallga ishlov berish va asbobsozlik, yogʻochsozlik, mebel sanoatidagi, shuningdek qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa sanoat-ishlab chiqarish sohalaridagi, band boʻlgan xodimlarining oʻrtacha yillik soni koʻpi bilan yuz kishi; mashinasozlik, metallurgiya, yoqilgʻi-energetika va kimyo sanoati, qishloq xoʻjaligi mahsulotlari yetishtirish va ularni qayta ishlash, qurilish hamda qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa sanoat-ishlab chiqarish sohalaridagi, band boʻlgan xodimlarining oʻrtacha yillik soni koʻpi bilan ellik kishi; fan, ilmiy xizmat koʻrsatish, transport, aloqa, xizmat koʻrsatish sohalari (sugʻurta kompaniyalaridan tashqari), savdo va umumiy ovqatlanish hamda ishlab chiqarish bilan bogʻliq boʻlmagan boshqa sohalardagi, band boʻlgan xodimlarining oʻrtacha yillik soni koʻpi bilan yigirma besh kishi boʻlgan kichik korxonalar. Kichik tadbirkorlik subyektlari xodimlarining oʻrtacha yillik soni qonunchilikda nazarda tutilgan tartibda belgilanadi. Bunda oʻrindoshlik, pudrat shartnomalari va fuqarolik-huquqiy xarakterdagi boshqa shartnomalar boʻyicha ishga qabul qilingan xodimlarning, shuningdek unitar korxonalarda, vakolatxonalar va filiallarda ishlayotganlarning soni ham hisobga olinadi. Faoliyatning bir necha turini amalga oshiruvchi (koʻp tarmoqli) yuridik va jismoniy shaxslar yillik aylanma hajmida ulushi eng koʻp boʻlgan faoliyat turi mezonlari boʻyicha kichik tadbirkorlik subyektlariga kiradi. Kichik tadbirkorlik subyektlari uchun qonunchilikda nazarda tutilgan imtiyozlar va preferensiyalar, kafolatlar va huquqlar ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan tadbirkorlik subyektlari tomonidan vakolatli organlarga va tashkilotlarga (davlat soliq, bojxona xizmati organlariga, davlat statistika organlariga, banklarga va boshqalarga) yozma ravishdagi murojaatlarsiz qoʻllaniladi. Kichik tadbirkorlik subyektlari uchun qonunchilikda nazarda tutilgan imtiyozlar va preferensiyalarning roʻyxati Oʻzbekiston Respublikasining interaktiv davlat xizmatlari yagona portalidagi Tadbirkorlik subyektlari uchun imtiyozlar va preferensiyalarning yagona reyestrida eʼlon qilinadi hamda doimiy ravishda yangilab boriladi. Oʻzbekiston Respublikasining interaktiv davlat xizmatlari yagona portalidagi Tadbirkorlik subyektlari uchun imtiyozlar va preferensiyalarning yagona reyestrini shakllantirish hamda doimiy ravishda yangilab borish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi. Mikrofirma va kichik korxona xodimlarning belgilangan oʻrtacha yillik sonini oshirib yuborgan taqdirda, xodimlar sonini oshirib yuborishga yoʻl qoʻyilgan davr uchun ular qonunchilikda nazarda tutilgan imtiyozlar, preferensiyalar, kafolatlar va huquqlardan mahrum etiladi. Ushbu qoida quyidagi hollarda tatbiq etilmaydi: mikrofirma va kichik korxona Oʻzbekiston Respublikasi kasb-hunar kollejlarining, akademik litseylarining hamda oliy taʼlim muassasalarining bitiruvchilari bilan mehnat shartnomalari tuzgan taqdirda, band boʻlgan xodimlarning belgilangan oʻrtacha yillik soni koʻpi bilan 50 foiz oshadigan boʻlsa. Xodimlar sonining oshirilishiga Oʻzbekiston Respublikasi kasb-hunar kollejlarining, akademik litseylarining va oliy taʼlim muassasalarining bitiruvchilari oʻqishni tugallagan kunidan boshlab koʻpi bilan uch yil oʻtgan boʻlsa, yoʻl qoʻyiladi; kichik korxona uyda ishlayotgan fuqarolar (kasanachilar) bilan mehnat shartnomalari tuzgan taqdirda, band boʻlgan xodimlarning belgilangan oʻrtacha yillik soni koʻpi bilan 30 foiz oshadigan boʻlsa.

6. Yakka tartibdagi tadbirkorlik
Yakka tartibdagi tadbirkorlik jismoniy shaxs (yakka tartibdagi tadbirkor) tomonidan tadbirkorlik faoliyatini yuridik shaxs tashkil etmagan holda amalga oshirishdir. Yakka tartibdagi tadbirkorlik yakka tartibdagi tadbirkor tomonidan mustaqil, mulk huquqi asosida oʻziga tegishli boʻlgan mol-mulk negizida, shuningdek mol-mulkka egalik qilish va (yoki) undan foydalanishga yoʻl qoʻyadigan oʻzga ashyoviy huquq asosida amalga oshiriladi. Yakka tartibdagi tadbirkor Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda xodimlarni yollashga haqli. Hunarmandchilik faoliyatini amalga oshirayotgan yakka tartibdagi tadbirkorlar tovarlar tayyorlash (ishlar bajarish, xizmatlar koʻrsatish) uchun shogirdlarni ularga tegishlicha haq toʻlagan holda jalb etishga haqlidir. Yakka tartibdagi tadbirkor oʻz nomidan tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanadi, huquq va majburiyatlarni oladi hamda amalga oshiradi. Jismoniy shaxs oʻz tadbirkorlik faoliyati bilan bogʻliq bitimlar tuzayotganida, yakka tartibdagi tadbirkor sifatida harakat qilayotganligini, agar bu bitimlarni tuzish vaziyatining oʻzidan aniq anglashilmasa, koʻrsatishi kerak. Bunday eslatmaning mavjud emasligi yakka tartibdagi tadbirkorni oʻz majburiyatlari boʻyicha zimmasidagi javobgarlikdan ozod etmaydi. Yakka tartibdagi tadbirkor oʻz faoliyatini amalga oshirayotganda shaxsiy ish hujjatlari blankalaridan, muhr, shtamplardan foydalanishga haqli, ularning matnlari mazkur shaxs yakka tartibdagi tadbirkor ekanligi haqida dalolat berishi lozim. Yakka tartibdagi tadbirkorlikni amalga oshirish uchun er-xotindan biri er-xotinning umumiy birgalikdagi mol-mulkidan foydalanadigan hollarda, agar qonunda, nikoh shartnomasida yoxud er-xotin oʻrtasidagi oʻzga kelishuvda boshqacha qoida nazarda tutilgan boʻlmasa, erning (xotinning) roziligi talab qilinadi.

7. Jismoniy shaxslarning yuridik shaxs tashkil etmagan holda birgalikdagi tadbirkorlik faoliyati
Jismoniy shaxslar yuridik shaxs tashkil etmagan holda birgalikdagi tadbirkorlik faoliyatini oilaviy tadbirkorlik, oddiy shirkat va dehqon xoʻjaligi shakllarida amalga oshirishi mumkin. Jismoniy shaxslar yakka tartibdagi tadbirkorlar sifatida davlat roʻyxatidan oʻtganidan keyingina birgalikdagi tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish uchun tuziladigan oddiy shirkat shartnomasining taraflari boʻlishi mumkin. Oilaviy tadbirkorlikning amalga oshirilishi, oddiy shirkat va dehqon xoʻjaligi tuzilishi, faoliyat koʻrsatishi hamda faoliyatining tugatilishi bilan bogʻliq munosabatlar qonunchilik bilan tartibga solinadi.

8. Tadbirkorlik faoliyati subyektlarining huquqlari
Tadbirkorlik faoliyati subyektlari: qonunchilikda taqiqlanmagan har qanday faoliyatni amalga oshirishga; yuridik shaxs boʻlgan boshqa tadbirkorlik subyektlarining muassislari (ishtirokchilari) boʻlishga; mulk huquqi asosida oʻziga tegishli boʻlgan mol-mulkka egalik qilishga, undan foydalanish va uni tasarruf etishga; oʻz faoliyati yoʻnalishlarini, tovarlar (ishlar, xizmatlar) yetkazib beruvchilarni va oʻz tovarlarining (ishlarining, xizmatlarining) isteʼmolchilarini mustaqil ravishda tanlashga; tadbirkorlikdan cheklanmagan miqdorda daromad (foyda) olishga, bundan tovarlar (ishlar, xizmatlar) bozorida ustun mavqeni egallab turgan tadbirkorlik faoliyati subyektlari mustasno; oʻz tovarlarini (ishlarini, xizmatlarini), ishlab chiqarish chiqindilarini bozor konyunkturasidan kelib chiqib, mustaqil ravishda belgilanadigan narxlar va tariflar boʻyicha yoki shartnoma asosida realizatsiya qilishga, qonunchilikda nazarda tutilgan hollar bundan mustasno; barcha ishlab chiqarish xarajatlarining oʻrni qoplanib, soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlar toʻlanganidan keyin qolgan daromadni (foydani) erkin tasarruf etishga, sud tartibidagi majburiy undiruv hollari bundan mustasno; kreditlar olishga, boshqa yuridik va jismoniy shaxslarning pul mablagʻlarini hamda oʻzga mol-mulkini shartnoma shartlari asosida jalb etishga, shu jumladan binolarni, inshootlarni, uskunalarni va oʻzga mol-mulkni olishga va (yoki) tekin, ijaraga (lizingga) olishga hamda ularni tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirishga yoʻnaltirishga; tashqi iqtisodiy faoliyatni amalga oshirishga haqli. Tadbirkorlik faoliyati subyektlari qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin.

9. Tadbirkorlik faoliyati subyektlarining majburiyatlari
Tadbirkorlik faoliyati subyektlari: oʻzlari tuzgan shartnomalardan kelib chiqadigan majburiyatlarni bajarishi; soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlarni toʻlashi; mehnat shartnomasi (kontrakt) boʻyicha ishlayotgan shaxslarning mehnat haqini qonunchilikda Mehnatga haq toʻlash yagona tarif setkasining birinchi razryadi boʻyicha belgilangan miqdordan oz boʻlmagan miqdorda belgilashi, ular bilan oʻz vaqtida hisob-kitob qilishi, shuningdek ish beruvchi sifatida oʻz fuqarolik javobgarligini sugʻurta qilishi; mehnatni muhofaza qilish hamda xavfsizlik texnikasi, ekologiya, sanitariya va gigiyena sohasidagi qonunchilik va normativ hujjatlar talablariga rioya etishi; raqobat toʻgʻrisidagi va isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish haqidagi qonunchilik talablariga rioya etishi; realizatsiya qilinadigan mahsulot va xizmatlar uchun sertifikatlarga ega boʻlishi; joylashgan yeri (pochta manzili) va boshqa rekvizitlari oʻzgarganligi toʻgʻrisida tegishli davlat organlarini oʻz vaqtida xabardor qilishi; buxgalteriya, tezkor va statistika hisobini qonunchilik talablariga muvofiq yuritishi; oʻz faoliyati toʻgʻrisidagi hisobotlarni tegishli davlat organlariga belgilangan tartibda va muddatlarda taqdim etishi shart. Tadbirkorlik faoliyati subyektlarining zimmasida qonunchilikka muvofiq boshqa majburiyatlar ham boʻlishi mumkin.

10. Tadbirkorlik faoliyati subyektlarining birlashmalari
Tadbirkorlik subyektlari oʻz faoliyatlarini muvofiqlashtirish, shuningdek oʻz huquqlari va manfaatlarini ifoda etish hamda himoya qilish maqsadida notijorat tashkilotlar boʻlgan uyushmalarga (ittifoqlarga) va boshqa birlashmalarga birlashishi mumkin. Tadbirkorlik faoliyati subyektlari birlashmalarining tashkil etilishi, faoliyat koʻrsatishi, qayta tashkil etilishi va tugatilishi bilan bogʻliq munosabatlar qonunchilik bilan tartibga solinadi.

11. Tadbirkorlik faoliyati subyekti huquqlarining ustuvorligi
Tadbirkorlik faoliyati subyektlarining davlat organlari, shu jumladan huquqni muhofaza qiluvchi va nazorat qiluvchi organlar, shuningdek banklar bilan oʻzaro munosabatlarida tadbirkorlik faoliyati subyekti huquqlarining ustuvorligi prinsipi amal qilib, unga muvofiq qonunchilikda tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish bilan bogʻliq holda yuzaga keladigan barcha bartaraf etib boʻlmaydigan ziddiyatlar va noaniqliklar tadbirkorlik faoliyati subyektining foydasiga talqin etiladi.

12. Insofsiz raqobatga yoʻl qoʻyilmasligi
Tadbirkorlik subyektlarining tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirishda afzalliklar olishga qaratilgan, qonunchilikka, ish muomalasi odatlariga zid boʻlgan va boshqa tadbirkorlik subyektlari boʻlgan raqobatchilarga zarar yetkazadigan yoki zarar yetkazishi mumkin boʻlgan yoxud ularning ishchanlik obroʻsiga putur yetkazadigan yoki putur yetkazishi mumkin boʻlgan harakatlariga yoʻl qoʻyilmaydi.

13. Tadbirkorlik faoliyati subyektlarini davlat roʻyxatidan oʻtkazish
Tadbirkorlik faoliyati subyektlarini davlat roʻyxatidan oʻtkazish tegishli davlat organi tomonidan “bir darcha” prinsipi boʻyicha va, qoida tariqasida, xabardor qilish asosida, qonunchilikda belgilangan tartibda amalga oshiriladi. Roʻyxatdan oʻtkazuvchi organlar ariza beruvchini tadbirkorlik faoliyati subyekti sifatida davlat roʻyxatidan oʻtkazishni uni tashkil etish maqsadga muvofiq emas degan vajlar bilan rad etishga yoki unga qonunchilikda nazarda tutilmagan qoʻshimcha talablarni belgilashga haqli emas. Ariza beruvchini tadbirkorlik faoliyati subyekti sifatida davlat roʻyxatidan oʻtkazishni rad etganlik, shuningdek davlat roʻyxatidan oʻtkazish muddatlarini buzganlik ustidan sudga shikoyat qilinishi mumkin. Roʻyxatdan oʻtkazuvchi organning qarori, shuningdek mazkur organ mansabdor shaxslarining harakatlari (harakatsizligi) sud tomonidan qonunga xilof deb topilgan taqdirda, ular ariza beruvchiga roʻyxatdan oʻtkazishni rad etganlik yoki roʻyxatdan oʻtkazish muddatini buzganlik tufayli yetkazilgan zararning oʻrnini qoplaydi va maʼnaviy zarar uchun kompensatsiya toʻlaydi.

14. Tadbirkorlik faoliyatining ayrim turlarini litsenziyalash
Tadbirkorlik faoliyatining litsenziyalanishi lozim boʻlgan turlari qonun hujjatlari bilan belgilanadi. Tadbirkorlik faoliyatining ayrim turlarini litsenziyalash tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi, qonunda nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.

15. Tadbirkorlik faoliyatining mulkiy asosi
Tadbirkorlik faoliyati tadbirkorlik subyektlarining oʻz mol-mulki va (yoki) jalb etilgan mol-mulk asosida amalga oshirilishi mumkin. Tadbirkorlik subyektlarining tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirishiga asos va vosita boʻlgan mol-mulk, shu jumladan mulkiy huquqlar qonunchilikda nazarda tutilgan tartibda huquqlarning belgilanishi, oʻzgartirilishi va bekor boʻlishi bilan bogʻliq oldi-sotdi, garov, ijara va boshqa bitimlar obyekti boʻlishi mumkin.

16. Tadbirkorlik faoliyati subyektlarini kreditlash va sugʻurta qilish
Tadbirkorlik faoliyati subyektlarini kreditlash qonunchilikda belgilangan tartibda amalga oshiriladi. Tadbirkorlik faoliyati subyektiga kreditlar berilayotganda banklar, boshqa kredit yoki sugʻurta tashkilotlari kafolat beruvchi boʻlishi mumkin. Toʻlovga qobiliyatli yuridik va jismoniy shaxslar, shuningdek fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari qonunchilikda belgilangan tartibda kafil boʻlishi mumkin. Tadbirkorlik faoliyati subyekti kredit shartnomalari boʻyicha majburiyatlar bajarilishini taʼminlash vositasi sifatida oʻz mol-mulkidan, shu jumladan ashyolari va mulkiy huquqlaridan, qonunda belgilangan hollar bundan mustasno, shuningdek oʻzi olgan kreditni toʻlay olmaslik xavfini sugʻurta qilish polisidan foydalanishi mumkin. Tadbirkorlik subyektlari qonunchilikda nazarda tutilgan hollarda imtiyozli kreditlanish huquqiga ega. Tadbirkorlik faoliyati subyektlarini sugʻurta qilish qonunchilikda va shartnomada belgilangan tartibda sugʻurta tashkilotlari tomonidan amalga oshiriladi.

17. Hisob va hisobot
Tadbirkorlik faoliyati subyektlari hisob va hisobotni qonunchilikka muvofiq yuritadi. Hisobot tadbirkorlik subyektining xohishiga koʻra qogʻozda va (yoki) elektron shaklda tayyorlanishi mumkin. Tadbirkorlik subyektlarining elektron shaklda taqdim etilgan hisoboti tadbirkorlik subyektining elektron raqamli imzosi bilan tasdiqlanadi. Davlat tadbirkorlik subyektlari tomonidan elektron shaklda hisob yuritilishini dasturiy taʼminotni imtiyozli shartlarda yoki bepul tarqatish orqali ragʻbatlantiradi. Kichik tadbirkorlik subyektlari faqat davlat statistika organlari va davlat soliq xizmati organlariga, yakka tartibdagi tadbirkorlar esa, davlat soliq xizmati organlariga belgilangan shakllarda hisobot taqdim etadi. Davlat organlarining tadbirkorlik subyektlari uchun qonunchilikda nazarda tutilmagan qoʻshimcha hisobot turlarini belgilashi man etiladi.

18. Tadbirkorlik faoliyati erkinligining konstitutsiyaviy kafolatlari
Davlat iqtisodiy faoliyat, tadbirkorlik erkinligini, barcha mulk shakllarining teng huquqliligi va huquqiy jihatdan bab-baravar muhofaza etilishini kafolatlaydi. Tadbirkorlik subyektlari qonunchilikka muvofiq har qanday faoliyatni amalga oshirishga va oʻz faoliyati yoʻnalishlarini mustaqil ravishda tanlashga haqli. Xususiy mulk boshqa mulk shakllari qatori daxlsizdir va davlat tomonidan himoya qilinadi. Tadbirkorlik subyekti mulk huquqi asosida oʻziga tegishli boʻlgan mol-mulkka oʻz xohishiga koʻra egalik qiladi, undan foydalanadi va uni tasarruf etadi. Tadbirkorlik subyektlari tovarlari, xizmatlari, mehnat resurslari va moliyaviy mablagʻlarining Oʻzbekiston Respublikasi hududida erkin harakatlanishi, ushbu subyektlar davlat roʻyxatidan oʻtgan hududdan qatʼi nazar, kafolatlanadi. Tadbirkorlik subyektlari tovarlari, xizmatlari, mehnat resurslari va moliyaviy mablagʻlarining hududiy prinsip boʻyicha erkin harakatlanishini cheklashga, toʻxtatib turishga va taqiqlashga yoʻl qoʻyilmaydi. Tadbirkorlik subyektlarining oʻz huquq va erkinliklarini sud orqali himoya qilishi, davlat organlarining, fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining, boshqa tashkilotlarning qonunga xilof qarorlari, ular mansabdor shaxslarining qonunga xilof harakatlari (harakatsizligi) ustidan sudga shikoyat qilish huquqi kafolatlanadi.

181. Tadbirkorlik faoliyati subyektlari uchun noqulay boʻlgan qonunchilikdagi oʻzgartishlardan kafolatlar
Tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish tartib-taomilining murakkablashtirilishini va tadbirkorlik faoliyati subyektlari zimmasiga yangi majburiyatlar yuklatilishini nazarda tutadigan, shuningdek ularning javobgarligiga oid yangi choralarni belgilaydigan qonunchilik hujjatlari rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kamida uch oydan keyin kuchga kiradi. Ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan qonunchilik hujjatlarida ularning (yoki ular qismlarining) kuchga kirish muddati koʻrsatilishi kerak.

19. Tadbirkorlik subyektlarining qonunchilikda man etilmagan har qanday faoliyatni amalga oshirish erkinligi kafolatlari
Tadbirkorlik subyektlari qonunchilikda man etilmagan har qanday faoliyatni amalga oshirishga haqli. Yuridik shaxs boʻlgan tadbirkorlik faoliyati subyektlarining muassislari taʼsis hujjatlarida faoliyatning faqat asosiy turlarini sanab oʻtishga haqli. Yuridik shaxs boʻlgan tadbirkorlik faoliyati subyektlari taʼsis hujjatlarida koʻrsatilmagan faoliyat turi bilan ham shugʻullanishi mumkin. Yakka tartibdagi tadbirkorlar shugʻullanishi mumkin boʻlgan faoliyat turlari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

20. Tadbirkorlik subyektlarining oʻz tovarlari (ishlari, xizmatlari) va daromadlarini (foydasini) tasarruf etish erkinligi kafolatlari
Tadbirkorlik faoliyati subyektlari oʻzlari ishlab chiqaradigan tovarlarning (bajaradigan ishlarning, koʻrsatadigan xizmatlarning) va ularni realizatsiya qilishdan olingan daromadlarning (foydaning) mulkdoridir. Tadbirkorlik faoliyati subyektlari barcha ishlab chiqarish xarajatlarining oʻrni qoplanib, soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlar toʻlanganidan keyin qolgan daromadni (foydani) oʻz xohishiga koʻra tasarruf etadi, bundan sud tartibidagi majburiy undiruv hollari mustasno.

21. Pul mablagʻlarini tasarruf etish kafolatlari
Tadbirkorlik faoliyati subyektlari oʻz pul mablagʻlarini mustaqil ravishda tasarruf etadi. Bank yoki boshqa kredit tashkiloti tadbirkorlik faoliyati subyektlarining bank hisobvaragʻida (hisobvaraqda) mavjud boʻlgan pul mablagʻlaridan, hisobvaraqqa talablar qoʻyilganda mablagʻlarning mavjud boʻlishini hamda tadbirkorlik faoliyati subyektlarining ushbu mablagʻlarni hisobvaraqda turgan summalar doirasida moneliksiz tasarruf etish huquqini kafolatlagan holda foydalanishi mumkin. Agar qonunda yoki shartnomada boshqacha muddatlar nazarda tutilgan boʻlmasa, bank yoki boshqa kredit tashkiloti tadbirkorlik faoliyati subyektining hisobvaragʻiga kelib tushgan pul mablagʻlarini tegishli toʻlov hujjati bankka kelib tushgan kunning ertasidan kechiktirmasdan mazkur hisobvaraqqa kiritib qoʻyishi, tadbirkorlik faoliyati subyektining topshirigʻiga koʻra hisobvaraqdan pul mablagʻlarini berishi yoki oʻtkazishi shart. Hisobvaraq boʻyicha operatsiyalarning belgilangan muddatlari buzilgan taqdirda, bank yoki boshqa kredit tashkiloti tadbirkorlik faoliyati subyektiga qonunchilikda nazarda tutilgan tartibda va muddatlarda foizlar toʻlaydi. Agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, bank yoki boshqa kredit tashkiloti hisobvaraqda turgan pul mablagʻlaridan foydalanganligi uchun tadbirkorlik faoliyati subyektiga foizlar toʻlaydi, foizlarning summasi uning hisobvaragʻiga kiritib qoʻyiladi. Davlat organlari, banklar yoki boshqa kredit tashkilotlari tadbirkorlik faoliyati subyektlarining pul mablagʻlaridan foydalanish yoʻnalishlarini belgilab berish va nazorat qilishga hamda pul mablagʻlarini oʻz xohishiga koʻra tasarruf etish huquqlariga nisbatan qonunda yoki shartnomada nazarda tutilmagan boshqa cheklovlar belgilashga haqli emas. Tadbirkorlik faoliyati subyektlarining ularga xizmat koʻrsatayotgan banklardagi hisobvaraqlarida turgan mablagʻlari qonunchilikda belgilangan tartibda naqd pul mablagʻlari tarzida olinishi mumkin. Tadbirkorlik faoliyati subyektlarining bank hisobvaraqlarida pul mablagʻlari bor-yoʻqligi haqida maʼlumot talab qilib olish, shuningdek bunday maʼlumotlarning banklar tomonidan taqdim etilishi taqiqlanadi, qonunda nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.

22. Tadbirkorlik faoliyati subyektlarining tashqi iqtisodiy faoliyat erkinligi kafolatlari
Tadbirkorlik faoliyati subyektlari qonunchilikka muvofiq tashqi iqtisodiy faoliyatni mustaqil amalga oshiradi. Tadbirkorlik faoliyati subyektlarining davlat roʻyxatidan oʻtkazilganligi valyuta hisobvaraqlarini ochish va tashqi iqtisodiy faoliyatni amalga oshirish uchun asos boʻladi. Tovarlar import qiluvchi yakka tartibdagi tadbirkorlar uchun ularning tashqi iqtisodiy aloqalar ishtirokchisi sifatida roʻyxatdan oʻtkazilganligi ham tashqi iqtisodiy faoliyatni amalga oshirishga asos boʻladi.

23. Tadbirkorlik faoliyati subyektlarining mulk huquqi va boshqa ashyoviy huquqlari kafolatlari
Tadbirkorlik faoliyati subyektlarining mulki daxlsizdir va qonun bilan muhofaza qilinadi. Tadbirkorlik faoliyati subyekti mulk huquqi asosida oʻziga tegishli boʻlgan mol-mulkka nisbatan qonunga zid boʻlmagan har qanday harakatlarni bajarishga haqli. Bunda tadbirkorlik faoliyati subyektining oʻz mulkdorlik huquqlarini amalga oshirishi boshqa shaxslarning huquqlarini buzmasligi va qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlariga putur yetkazmasligi kerak. Tadbirkorlik faoliyati subyekti qonunda nazarda tutilgan hollarda, shartlarda va doirada boshqa shaxslar uning mol-mulkidan cheklangan tarzda foydalanishiga yoʻl qoʻyishi shart. Tadbirkorlik faoliyati subyektidan mulkni olib qoʻyishga, uning boshqa ashyoviy huquqlarini bekor qilishga, shuningdek ularni cheklashga yoʻl qoʻyilmaydi, qonunda nazarda tutilgan hollar bundan mustasno. Tadbirkorlik faoliyati subyekti boshqa shaxsning qonunga xilof egaligida boʻlgan oʻz mol-mulkini talab qilib olishga, shuningdek oʻz mulk huquqining har qanday buzilishi, garchi bunday huquqbuzarlik egalik qilishdan mahrum etish bilan bogʻliq boʻlmasa ham, bartaraf etilishini talab qilishga haqli. Mulk huquqini bekor qiladigan qonunchilik hujjati qabul qilingan taqdirda, ushbu hujjatni qabul qilish natijasida mol-mulkning mulkdori boʻlgan tadbirkorlik subyektiga yetkazilgan zararning oʻrni, shu jumladan mol-mulkning qiymati davlat tomonidan qoplanadi. Zararning oʻrnini qoplash bilan bogʻliq nizolar sud tomonidan hal qilinadi. Mulk huquqi bekor qilinganda olib qoʻyilayotgan mol- mulkning qiymati, agar qonunchilikda boshqacha qoida belgilangan boʻlmasa, mulk huquqi bekor qilingan paytdagi holatga koʻra baholovchi tashkilot tomonidan belgilanadi. Tadbirkorlik faoliyati subyektlarining ashyoviy huquqlari qonunda nazarda tutilgan tartibda himoya qilinadi.

24. Fermer xoʻjaliklari tomonidan yer uchastkalaridan foydalanish huquqi kafolatlari
Yer uchastkalari fermer xoʻjaligi yuritish uchun ellik yilgacha boʻlgan, lekin oʻttiz yildan kam boʻlmagan muddatga ochiq tanlov asosida ijaraga beriladi. Fermer xoʻjaligi yuritish uchun yer uchastkasini olishda fermer xoʻjaligi tashkil etilayotgan joyda yashovchi shaxslar ustun huquqdan foydalanadi. Yer uchastkasining oʻlchamlari va chegaralari faqat fermer xoʻjaligi boshligʻining roziligi bilan oʻzgartirilishi mumkin. Yer uchastkasini yoki uning bir qismini olib qoʻyishga faqat qonunda nazarda tutilgan hollarda va tartibda yoʻl qoʻyiladi. Yer uchastkasining ijara shartnomasi taraflarning kelishuviga binoan, taraflar kelishuvga erishmagan taqdirda esa, sud tomonidan oʻzgartirilishi yoki bekor qilinishi mumkin. Fermer xoʻjaliklari bilan tuzilgan yer uchastkalarining ijara shartnomalarini oʻzgartirish yoki bekor qilish asoslari qonunchilikda belgilanadi. Fermer xoʻjaligi tugatilgan taqdirda, uni yuritish uchun berilgan yer uchastkasining ijara shartnomasi qonunchilikda belgilangan tartibda bekor qilinishi kerak.

25. Dehqon xoʻjaliklari tomonidan yer uchastkalaridan foydalanish huquqi kafolatlari
Dehqon xoʻjaligining yerga egalik qilish va yerdan foydalanish sohasidagi huquq va majburiyatlari qonunchilikda belgilanadi. Dehqon xoʻjaligiga berilgan yer uchastkasi boʻlinishi mumkin emas. Yer uchastkasining oʻlchamlari va chegaralari faqat dehqon xoʻjaligi boshligʻining roziligi bilan oʻzgartirilishi mumkin. Dehqon xoʻjaligining yer uchastkasini jamoat ehtiyojlari uchun olib qoʻyishga faqat qonunda nazarda tutilgan kompensatsiya toʻliq hajmda berilganidan keyin yoʻl qoʻyiladi.

26. Tadbirkorlik subyektlarining qimmatli qogʻozlar bozoriga, xom ashyo, tovarlar va xizmatlar bozorlariga erkin kirish kafolatlari
Tadbirkorlik faoliyati subyektlari qimmatli qogʻozlar bozoriga, xom ashyo, tovarlar va xizmatlar bozorlariga erkin kirishda, shuningdek davlat ehtiyojlari uchun tovarlarning ayrim turlarini yetkazib berishda qatnashishda, ishlar bajarish va xizmatlar koʻrsatishda teng imkoniyatlarga ega. Tadbirkorlik faoliyati subyektlarining qimmatli qogʻozlar bozoriga, xom ashyo, tovarlar va xizmatlar bozorlariga kirishi davlat organlari, shuningdek ularning mansabdor shaxslari tomonidan biron-bir tarzda cheklanishiga yoʻl qoʻyilmaydi. Davlat organlari davlat ehtiyojlari uchun tovarlarni ishlab chiqarish (ishlarni bajarish, xizmatlarni koʻrsatish) va yetkazib berishga doir buyurtmalarni tadbirkorlik faoliyati subyektlari oʻrtasida joylashtirish choralarini koʻradi. Davlat xaridlari boʻyicha tanlovlar oʻtkazishda boshqa teng sharoitlarda kichik tadbirkorlik subyektlariga afzallik beriladi. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tadbirkorlik faoliyati subyektlarining qimmatli qogʻozlar bozoriga, xom ashyo, ayrim tovarlar va xizmatlar bozorlariga kirishiga doir boshqa alohida shartlar belgilanishi mumkin.

27. Fermer va dehqon xoʻjaliklarining moddiy-texnika resurslaridan, urugʻlik materiallardan, koʻchatlardan va zotdor chorvadan erkin foydalanish kafolatlari
Fermer va dehqon xoʻjaliklari moddiy-texnika resurslari, shu jumladan yonilgʻi-moylash materiallari, omixta yem, organik va mineral oʻgʻitlar bozorlariga erkin kirishda boshqa tadbirkorlik subyektlari bilan teng huquqlarga ega. Davlat organlari, xoʻjalik boshqaruvi organlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari fermer va dehqon xoʻjaliklarining urugʻlik materiallarga, koʻchatlarga, qishloq xoʻjaligi ekinlarini zararkunandalar va kasalliklardan himoya qilish vositalariga, zotdor chorvaga boʻlgan ehtiyojlarini taʼminlash borasida sharoitlar yaratadi.

28. Fermer va dehqon xoʻjaliklarining suv isteʼmolini amalga oshirish kafolatlari
Fermer va dehqon xoʻjaliklari suv isteʼmolini tegishincha Qoraqalpogʻiston Respublikasi Suv xoʻjaligi vazirligi va irrigatsiya tizimlari havza boshqarmalari, shuningdek Qoraqalpogʻiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi va hududiy qishloq xoʻjaligi boshqarmalari tomonidan ishlab chiqiladigan hamda xalq deputatlari tuman (shahar) Kengashlari tomonidan tasdiqlanadigan suv obyektlaridan har yilgi suv olish limitlari asosida boshqa qishloq xoʻjaligi korxonalari bilan teng huquqlarda amalga oshiradi. Fermer va dehqon xoʻjaliklari uchun suv obyektlaridan suv olish limitlari ularning roziligisiz oʻzgartirilishi mumkin emas, manbalarning suvi kamaygan hollar bundan mustasno. Fermer va dehqon xoʻjaliklarining suv isteʼmoli huquqini davlat organlari tomonidan cheklashga faqat qonunchilikda belgilangan hollarda yoʻl qoʻyiladi.

29. Tadbirkorlik subyektlarining kredit resurslaridan foydalanish kafolatlari
Tadbirkorlik faoliyati subyektlari kredit resurslaridan foydalanishda teng huquqlarga ega. Budjetdan tashqari jamgʻarmalar mablagʻlaridan tadbirkorlik faoliyatining ustuvor yoʻnalishlarini rivojlantirishga, shu jumladan kichik tadbirkorlik subyektlarining, fermer va dehqon xoʻjaliklarining dastlabki (boshlangʻich) kapitalini shakllantirishga ajratiladigan kreditlardan foydalanganlik uchun davlat tomonidan imtiyozli foiz stavkalari belgilanishi mumkin. Davlat tadbirkorlik faoliyati subyektlarini imtiyozli kreditlash boʻyicha xizmatlar koʻrsatuvchi banklar va boshqa kredit tashkilotlariga qulay sharoitlar yaratishi mumkin. Banklar kichik tadbirkorlik subyektlariga kredit berishda kreditning umumiy summasida qarz oluvchining garov taʼminotini rasmiylashtirish bilan bogʻliq xarajatlarini hisobga olish huquqiga ega.

30. Tadbirkorlik subyektlarining axborotdan foydalanish kafolatlari
Davlat organlari, ularning mansabdor shaxslari tadbirkorlik faoliyati subyektlariga mazkur subyektlarning huquqlari va qonuniy manfaatlariga daxldor qonunchilik hujjatlari, hujjatlar, qarorlar va boshqa materiallar bilan tanishish imkoniyatini taʼminlashi shart. Axborotdan foydalanish qonunchilik hujjatlarini va tegishli materiallarni ommaviy axborot vositalarida, shu jumladan Internet jahon axborot tarmogʻi orqali davlat organlarining rasmiy veb-saytlarida eʼlon qilish va tarqatish yoʻli bilan taʼminlanadi. Vazirliklar va idoralar, mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan qabul qilingan, tadbirkorlik faoliyati subyektlari bilan oʻzaro munosabatlar masalalarini tartibga soladigan, ularning rasmiy veb-saytlarida Internet jahon axborot tarmogʻi orqali eʼlon qilinmagan normativ-huquqiy hujjatlar va boshqa hujjatlarning talablarini buzganlik uchun tadbirkorlik faoliyati subyektlariga nisbatan javobgarlik choralari qoʻllanilmaydi. Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlariga daxldor axborot bepul taqdim etiladi, boshqa axborotni taqdim etganlik uchun esa belgilangan tartibda haq undirilishi mumkin. Davlat statistika organlari hamma erkin foydalanishi mumkin boʻlgan statistika axboroti muntazam eʼlon qilib borilishini taʼminlaydi. Tadbirkorlik subyektlariga yangi korxonalar qurish uchun berilayotgan yer uchastkalarining, shuningdek realizatsiya qilish hamda ijaraga berish uchun taklif etilayotgan qurilishi tugallanmagan obyektlarning, boʻsh yotgan va samarasiz foydalanilayotgan binolar va inshootlarning roʻyxati tegishli davlat organlari tomonidan ommaviy axborot vositalarida, shu jumladan Internet jahon axborot tarmogʻi orqali oʻz rasmiy veb-saytlarida muntazam ravishda eʼlon qilib borilishi taʼminlanadi.

301. Tadbirkorlik faoliyati subyektlariga berilgan imtiyozlar va preferensiyalarni qoʻllashning kafolatlari
Davlat organlari, ularning mansabdor shaxslari qonunchilikda berilgan imtiyozlar va preferensiyalarni qoʻllash tartibini oʻz vakolatlari doirasida tushuntirishi, shuningdek ularning qoʻllanilishini taʼminlashi shart.

31. Tadbirkorlik faoliyati subyektlarining murojaatlarini koʻrib chiqish kafolatlari
Tadbirkorlik faoliyati subyektlari davlat organlariga yoki xoʻjalik boshqaruvi organlariga arizalar, takliflar va shikoyatlar bilan murojaat etish huquqiga ega. Tadbirkorlik faoliyati subyektlarining arizalari, takliflari va shikoyatlari ularda qoʻyilgan masalalarni hal etishga vakolatli boʻlgan davlat organiga yoki xoʻjalik boshqaruvi organiga bevosita yoxud boʻysunuv tartibida yuqori turuvchi organga beriladi. Murojaatlarda yuridik shaxs boʻlgan tadbirkorlik subyektining toʻliq firma nomi, joylashgan yeri (pochta manzili) yoki jismoniy shaxs boʻlgan tadbirkorlik subyektining familiyasi, ismi, otasining ismi, yashash joyi (manzili) koʻrsatilishi, shuningdek arizaning, taklifning yoki shikoyatning mohiyati bayon etilishi kerak. Yozma murojaatlar yuridik shaxs boʻlgan tadbirkorlik subyekti vakolatli shaxsining imzosi bilan yoki jismoniy shaxs boʻlgan tadbirkorlik subyektining imzosi bilan tasdiqlangan boʻlishi kerak. Tadbirkorlik subyektlarining elektron shaklda taqdim etilgan murojaatlari tadbirkorlik subyektining elektron raqamli imzosi bilan tasdiqlanadi. Tadbirkorlik subyektlarining murojaatlari albatta qabul qilinishi va koʻrib chiqilishi kerak, ushbu moddaning ikkinchi qismida nazarda tutilgan talablarga javob bermaydigan murojaatlar bundan mustasno. Tadbirkorlik subyektlarining ushbu moddaning ikkinchi qismida nazarda tutilgan talablarga javob bermaydigan murojaatlari anonim deb hisoblanadi va koʻrib chiqilmaydi. Tadbirkorlik faoliyati subyektlarining takliflari davlat organiga yoki xoʻjalik boshqaruvi organiga kelib tushgan kundan eʼtiboran bir oygacha boʻlgan muddatda koʻrib chiqiladi, qoʻshimcha oʻrganishni talab etadigan takliflar bundan mustasno boʻlib, bu haqda taklif kiritgan tadbirkorlik faoliyati subyektiga oʻn kunlik muddat ichida maʼlum qilinadi. Arizalar yoki shikoyatlar masalani mohiyatiga koʻra hal etishi shart boʻlgan davlat organiga yoki xoʻjalik boshqaruvi organiga kelib tushgan kundan eʼtiboran bir oygacha boʻlgan muddatda, qoʻshimcha oʻrganishni va tekshirishni talab etmaydiganlari esa, oʻn besh kundan kechiktirmay koʻrib chiqiladi. Arizani yoki shikoyatni koʻrib chiqish uchun tekshirish oʻtkazish, qoʻshimcha materiallarni talab qilib olish yoxud boshqa chora-tadbirlar koʻrish zarur boʻlgan hollarda, arizani yoki shikoyatni koʻrib chiqish muddatlari tegishli davlat organi yoki xoʻjalik boshqaruvi organi rahbari tomonidan istisno tariqasida koʻpi bilan bir oyga uzaytirilishi mumkin boʻlib, bu haqda ariza yoki shikoyat bergan tadbirkorlik faoliyati subyektiga maʼlum qilinadi. Davlat organlari va xoʻjalik boshqaruvi organlari tomonidan Internet jahon axborot tarmogʻida tadbirkorlik subyektlariga davlat organlarining yoki xoʻjalik boshqaruvi organlarining gʻayriqonuniy qarorlari, ular mansabdor shaxslarining gʻayriqonuniy harakatlari (harakatsizligi) ustidan shikoyat berish imkoniyatini beruvchi doimiy ravishda yangilab boriladigan sahifa yaratiladi.

32. Tadbirkorlik faoliyati subyektlari mol-mulki natsionalizatsiya, musodara va rekvizitsiya qilinmasligining kafolatlari
Tadbirkorlik faoliyati subyektlarining mol-mulki natsionalizatsiya va musodara qilinmaydi, qonunda nazarda tutilgan hollar bundan mustasno. Tadbirkorlik faoliyati subyektlarining mol-mulki rekvizitsiya qilinmaydi, bundan tabiiy ofatlar, avariyalar, epidemiyalar, epizootiyalar va favqulodda xususiyatdagi boshqa holatlar mustasno boʻlib, bunda mulkdorga rekvizitsiya qilinayotgan mol-mulkning qiymati toʻlanadi. Rekvizitsiya qilish toʻgʻrisidagi qaror qonunchilikda belgilangan tartibda va shartlarda davlat organlari tomonidan qabul qilinadi. Tadbirkorlik faoliyati subyektlari natsionalizatsiya, musodara va rekvizitsiya qilish toʻgʻrisidagi qaror ustidan sud tartibida shikoyat qilishga haqli.

33. Firma nomidan, tovar belgisidan (xizmat koʻrsatish belgisidan) foydalanish kafolatlari
Yuridik shaxs boʻlgan tadbirkorlik faoliyati subyekti firma nomiga boʻlgan huquqqa ega, bu nomni uning oʻzi mustaqil ravishda belgilaydi va oʻz taʼsis hujjatlarida koʻrsatadi. Taʼsis hujjatlarida koʻrsatilgan firma nomiga boʻlgan huquq tadbirkorlik faoliyati subyekti davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan paytdan eʼtiboran yuzaga keladi. Tadbirkorlik faoliyati subyektlarining ilgari roʻyxatdan oʻtkazilgan firma nomi bilan adashtirib yuborish darajasida bir xil yoki oʻxshash boʻlgan, tegishli tadbirkorlik subyektlarini aynan bir deb hisoblashga olib kelishi mumkin boʻlgan firma nomi roʻyxatdan oʻtkazilishi mumkin emas. Tovar belgisidan (xizmat koʻrsatish belgisidan) foydalanish huquqi uning roʻyxatdan oʻtkazilganligiga asoslanib beriladi. Tovar belgisi (xizmat koʻrsatish belgisi) yuridik yoki jismoniy shaxs boʻlgan tadbirkorlik faoliyati subyekti nomiga roʻyxatdan oʻtkazilishi mumkin. Firma nomidan, tovar belgisidan (xizmat koʻrsatish belgisidan) foydalanish, ularga oʻzgartishlar va qoʻshimchalar kiritishga boʻlgan mutlaq huquq ushbu nomning (belgining) egasiga tegishli boʻladi. Firma nomi, tovar belgisi (xizmat koʻrsatish belgisi) nashr etilganda, omma oldida ijro etilganda yoki ulardan oʻzgacha tarzda foydalanilganda firma nomining, tovar belgisining (xizmat koʻrsatish belgisining) oʻziga ham, ularning belgilariga ham biror-bir oʻzgartishlar kiritishga faqat ular egasining roziligi bilan yoʻl qoʻyiladi. Firma nomi, tovar belgisi (xizmat koʻrsatish belgisi) daxlsizligiga boʻlgan huquq firma nomining, tovar belgisining (xizmat koʻrsatish belgisining) egasiga tegishlidir. Firma nomidan, tovar belgisidan (xizmat koʻrsatish belgisidan) foydalanish huquqi ularning egasi tomonidan boshqa shaxsga qonunchilikka muvofiq ular oʻrtasida tuzilgan litsenziya shartnomasi yoki kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasi asosida berilishi mumkin.

34. Tadbirkorlik faoliyatiga aralashmaslik kafolatlari
Davlat organlari, boshqa tashkilotlar hamda ularning mansabdor shaxslari tadbirkorlik faoliyati subyektlarining qonunchilikka muvofiq amalga oshirayotgan faoliyatiga aralashishga haqli emas. Agar davlat organlari va ularning mansabdor shaxslari tadbirkorlik faoliyati subyektlarining faoliyatida qonunchilik buzilganligini aniqlasa, ular oʻz vakolatlari doirasida va muayyan qoidabuzarlikni bartaraf etish bilan bevosita bogʻliq chora-tadbirlarni koʻrishi mumkin. Davlat organlari va ularning mansabdor shaxslari qoidabuzarlik mavjudligi faktidan tadbirkorlik faoliyati subyektlarining oʻzga qonuniy faoliyatiga aralashish yoki bunday faoliyatni cheklash uchun asos sifatida foydalanishi mumkin emas. Davlat organlariga, shu jumladan huquqni muhofaza qiluvchi organlarga va boshqa tashkilotlarga, shuningdek ularning mansabdor shaxslariga: bitimlar tuzish, foydani taqsimlash, ijroiya organi rahbarini va uning aʼzolarini saylash (tayinlash) masalalari boʻyicha hamda tadbirkorlik faoliyati subyektlarining boshqaruv organlari vakolatiga taalluqli boʻlgan boshqa masalalar boʻyicha qarorlar qabul qilish, tadbirkorlik faoliyati subyektlariga koʻrsatmalar va boshqa farmoyishlar berish, bundan qonunda nazarda tutilgan hollar mustasno; tadbirkorlik subyektlaridan hujjatlarga muhr bosishni talab qilish yoki hujjatlarni muhr bilan tasdiqlash toʻgʻrisida talab qoʻyish; tadbirkorlik faoliyati subyektlarining oʻz vakolatlari doirasida tadbirkorlik tavakkalchiligi sharoitlarida qabul qilingan, zarar koʻrilishiga olib kelgan qarorlar uchun ularning boshqaruv organlari aʼzolariga nisbatan javobgarlik choralarini koʻrish taqiqlanadi. Davlat organlarining, boshqa tashkilotlarning va ular mansabdor shaxslarining banklar faoliyatiga, shu jumladan banklarning filiallari rahbar xodimlarini tayinlashga aralashishi, bank mablagʻlari hisobidan turli xil toʻlovlar va badallar talab qilishi taqiqlanadi. Huquqni muhofaza qiluvchi va nazorat qiluvchi organlarning banklar kredit portfeli va aktivlarini shakllantirish bilan bogʻliq tadbirkorlik tavakkalchiliklarini boshqarish yuzasidan banklar faoliyatiga aralashishi taqiqlanadi. Davlat organlari, boshqa tashkilotlar va ularning mansabdor shaxslari dehqon va fermer xoʻjaliklarining tadbirkorlik faoliyatiga, shu jumladan ushbu xoʻjaliklarning agrotexnika usullarini, yetishtiriladigan mahsulot turini tanlashiga, bu mahsulotning bahosini hamda realizatsiya qilish yoʻnalishini belgilashiga aralashishga haqli emas, davlat ehtiyojlari uchun moʻljallangan xaridlar bundan mustasno.

35. Tadbirkorlik faoliyati subyektining ishchanlik obroʻsini himoya qilish
Tadbirkorlik faoliyati subyekti oʻz ishchanlik obroʻsiga putur yetkazadigan maʼlumotlarga, agar bunday maʼlumotlarni tarqatgan shaxs ularning haqiqatga toʻgʻri kelishini isbotlay olmasa, raddiya berilishini sud tartibida talab qilishga haqli. Agar tadbirkorlik faoliyati subyektining ishchanlik obroʻsiga putur yetkazadigan maʼlumotlar ommaviy axborot vositalarida tarqatilgan boʻlsa, bu maʼlumotlarga raddiya ayni shu ommaviy axborot vositalarida berilishi lozim. Agar bunday maʼlumotlar tashkilotdan olingan hujjatda mavjud boʻlsa, bunday hujjat almashtirilishi yoki chaqirib olinishi kerak. Boshqa hollarda raddiya berish tartibi sud tomonidan belgilanadi. Tadbirkorlik faoliyati subyekti oʻz ishchanlik obroʻsiga putur yetkazadigan maʼlumotlar tarqatilganda, bunday maʼlumotlarga raddiya berilishi bilan bir qatorda ularning tarqatilishi oqibatida yetkazilgan zararning oʻrni qoplanishini va maʼnaviy zarar kompensatsiya qilinishini talab etishga haqli.

36. Intellektual faoliyat natijalarini himoya qilish
Tadbirkorlik faoliyati subyektining intellektual faoliyatning obyektiv ifodalangan natijalariga hamda uni individuallashtirish vositalariga (firma nomi, tovar belgisi, xizmat koʻrsatish belgisi va hokazoga) boʻlgan mutlaq huquqi qonun bilan muhofaza etiladi va davlat tomonidan himoya qilinadi. Mutlaq huquqlar obyektlari boʻlgan intellektual faoliyat natijalaridan va individuallashtirish vositalaridan uchinchi shaxslar faqat huquq egasining roziligi bilan foydalanishi mumkin.

37. Tadbirkorlik faoliyati subyektlarining tijorat sirini va oshkor etilmagan axborotini muhofaza qilish
Tijorat siri boʻlgan, uchinchi shaxslarga maʼlum boʻlmagan axborot (oshkor etilmagan axborot) uchinchi shaxslarga maʼlum boʻlmaganligi sababli haqiqiy yoki potensial tijorat qiymatiga ega boʻlgan, qonun yoʻli bilan undan erkin foydalanish mumkin boʻlmagan hamda axborot egasi uning maxfiyligini saqlashga doir choralar koʻrgan taqdirda, muhofaza qilinadi. Oshkor etilmagan axborotni undan qonunga xilof ravishda foydalanishdan muhofaza qilish huquqi ushbu axborotga nisbatan biron-bir rasmiyatchilikni bajarishdan (uni davlat roʻyxatidan oʻtkazishdan, guvohnomalar olishdan va hokazodan) qatʼi nazar vujudga keladi. Oshkor etilmagan axborotni muhofaza qilish qoidalari qonunga muvofiq xizmat yoki tijorat siri boʻla olmaydigan maʼlumotlarga (yuridik shaxslar toʻgʻrisidagi, mol- mulkka boʻlgan huquqlar hamda mol-mulk xususida tuzilib, davlat roʻyxatidan oʻtkazilishi kerak boʻlgan bitimlar haqidagi maʼlumotlarga, davlat statistika hisoboti tariqasida taqdim etilishi kerak boʻlgan maʼlumotlarga va boshqalarga) nisbatan tatbiq etilmaydi. Oshkor etilmagan axborotni qonuniy asoslarsiz olgan yoki tarqatgan yoxud undan foydalanayotgan shaxs axborotdan qonunga xilof ravishda foydalanganlik oqibatida bu axborotning qonuniy egasiga yetkazilgan zararning oʻrnini qoplashi shart. Oshkor etilmagan axborot mazmunini tashkil etuvchi maʼlumotlarni mustaqil ravishda va qonuniy tarzda olgan shaxs bu maʼlumotlardan, tegishli oshkor etilmagan axborot egasining huquqlaridan qatʼi nazar, foydalanishga haqli va bunday foydalanganlik uchun uning oldida javob bermaydi.

38. Tadbirkorlik faoliyati subyektiga yetkazilgan zararning oʻrnini qoplash
Tadbirkorlik faoliyati subyektiga yetkazilgan zararning oʻrni, shu jumladan boy berilgan foyda bu zararni yetkazgan shaxs tomonidan toʻla hajmda qoplanishi kerak. Zarar yetkazuvchi boʻlmagan shaxs zimmasiga qonunga binoan zararning oʻrnini qoplash majburiyati yuklatilishi mumkin. Davlat organlarining, fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining qonunga xilof qarorlari yoki ular mansabdor shaxslarining harakatlari (harakatsizligi), shu jumladan davlat organi yoki fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organi tomonidan qonunchilikka muvofiq boʻlmagan hujjat qabul qilinishi natijasida tadbirkorlik faoliyati subyektiga yetkazilgan zararlarning oʻrni davlat tomonidan yoxud fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organi tomonidan sudning qarori asosida qoplanishi kerak. Davlat organlarining, fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining mansabdor shaxslari aybi bilan yetkazilgan zararlarning oʻrnini qoplash sud qarori bilan mazkur mansabdor shaxslar zimmasiga yuklatilishi mumkin.

39. Tadbirkorlik subyektlari faoliyatini tekshirishlarni cheklash
Tadbirkorlik subyektlari faoliyati tekshiruvlari tashabbusi bilan chiqish tegishli tadbirkorlik subyekti tomonidan qonunchilik buzilishi sodir etilishi xavfi darajasidan kelib chiqqan holda xavfni tahlil etish natijalari asosida nazorat qiluvchi organlar tomonidan belgilangan tartibida amalga oshiriladi. Tadbirkorlik subyektlari faoliyati tekshiruvlarini muvofiqlashtirish hamda nazorat qiluvchi organlar tomonidan tekshiruvlar oʻtkazilishining qonuniyligi ustidan nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha vakil tomonidan amalga oshiriladi. Tadbirkorlik subyektlari faoliyatining nazorat qiluvchi organlar tomonidan oʻtkaziladigan barcha tekshiruvlari Tekshiruvlarni elektron roʻyxatga olish yagona tizimida roʻyxatga olinishi shart, bundan kameral soliq tekshiruvlari mustasno. Tadbirkorlik subyektlari faoliyatining oʻtkazilgan tekshiruvlari natijalari nazorat qiluvchi organlar tomonidan tekshiruvlar tugatilgandan keyin uch kun ichida Tekshiruvlarni elektron roʻyxatga olish yagona tizimiga kiritiladi. Tadbirkorlik subyektlari faoliyatining Tekshiruvlarni elektron roʻyxatga olish yagona tizimida roʻyxatga olmasdan oʻtkazilgan tekshiruvlari qonunga xilofdir. Tadbirkorlik subyektlarining moliya-xoʻjalik faoliyati bilan bogʻliq boʻlmagan tekshiruvlarni oʻtkazish muddatlari oʻn kalendar kundan oshmasligi kerak. Soliq tekshiruvlari Oʻzbekiston Respublikasining Soliq kodeksida belgilangan tartibda oʻtkaziladi. Sayyor soliq tekshiruvini oʻtkazish uchun soliq organi rahbarining (rahbari oʻrinbosarining) buyrugʻi asos boʻladi. Sayyor soliq tekshiruvi oʻn kundan oshmagan muddatda oʻtkaziladi. Tadbirkorlik subyektlarining soliq auditini oʻtkazish Oʻzbekiston Respublikasining Soliq kodeksida belgilangan muddatlardan oshmasligi lozim. Soliq organi soliq auditini oʻtkazishning boshlanishi toʻgʻrisida soliq auditi boshlanishidan kamida oʻttiz kalendar kun oldin tadbirkorlik subyektini soliq auditini oʻtkazish muddatlari va predmetini koʻrsatgan holda yozma shaklda xabardor qilishi shart. Agar soliqlarni toʻlashdan boʻyin tovlash belgilari mavjud boʻlsa, soliq organi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi bilan kelishilgan holda tadbirkorlik subyektini oldindan xabardor etmasdan soliq auditini boshlashga haqlidir. Tadbirkorlik subyektlarining soliq auditi belgilangan tartibda faqat soliq organlari tomonidan, soliq auditini oʻtkazish davomida budjet, soliq va valyutaga oid qonunchilik buzilishi bilan bogʻliq jinoyatlar alomatlari aniqlagan taqdirda esa Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi huzuridagi Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamenti tomonidan amalga oshiriladi. Soliq auditi: aniqlashtirilgan soliq hisobotini taqdim etmagan (shu jumladan kameral tekshiruv natijalariga koʻra taqdim etilgan, aniqlashtirilgan talabnomadan keyin) yoxud aniqlangan tafovutlar boʻyicha asosnomalarni taqdim etmagan yoki taqdim etgan asosnomalari yetarli emas deb topilgan soliq toʻlovchilar boʻlgan tadbirkorlik subyektlariga nisbatan; tadbirkorlik subyektlari faoliyatining xavfini tahlil etish natijalari asosida belgilanadigan yuqori darajadagi xavfga ega boʻlgan soliq toʻlovchilar (soliq agentlari) toifasiga mansub soliq toʻlovchilar (soliq agentlari) boʻlgan tadbirkorlik subyektlariga nisbatan oʻtkaziladi. Tekshiruv boshlanishidan oldin tekshiruvni amalga oshiruvchi mansabdor shaxs tomonidan tadbirkorlik subyektining vakolatli vakiliga uning tekshiruvda ishtirok etish uchun yuridik xizmat vakillarini va (yoki) advokatni jalb etish yoki ularning ishtirokini rad etish huquqi yozma shaklda tushuntirilib, bu haqda bayonnoma tuziladi. Bunda advokat xizmatlarini rad etganlik tadbirkorlik subyekti tomonidan advokatni tekshiruvning keyingi bosqichlarida jalb etish uchun monelik qilmaydi. Tekshiruvlar natijalari dalolatnoma (maʼlumotnoma) bilan rasmiylashtirilib, qonunchilikda belgilangan muddatlarda uning bir nusxasi tekshirilayotgan tadbirkorlik faoliyati subyektiga topshiriladi.

40. Moliyaviy sanksiyalarning qoʻllanilmasligi va summalari kamaytirilishi
Tadbirkorlik subyektlari nazorat qiluvchi organlarning tekshiruvlar natijalari boʻyicha koʻrsatmalarini bajargan, shuningdek yetkazilgan zararning oʻrnini belgilangan muddatlarda va toʻla hajmda ixtiyoriy ravishda qoplagan, shu jumladan penya toʻlagan taqdirda, ularga nisbatan moliyaviy sanksiyalar qoʻllanilmaydi. Mazkur norma soliqqa oid huquqbuzarliklar sababli moliyaviy sanksiyalarni qoʻllash hollariga nisbatan tatbiq etilmaydi. Aniqlangan soliqqa oid huquqbuzarliklardagi aybga iqror boʻlinganda va soliq organining soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etganlik uchun javobgarlikka tortish toʻgʻrisidagi qarori olingan kundan eʼtiboran oʻn kunlik muddatda moliyaviy sanksiyalar summasi ixtiyoriy ravishda toʻlanganda jarima miqdori belgilangan miqdorga nisbatan ikki baravarga kamaytiriladi.

41. Tadbirkorlik subyektlarining faoliyatini tekshirishlarni amalga oshirayotgan mansabdor shaxslarga qoʻyiladigan talablar
Tadbirkorlik subyektlarining faoliyatini tekshirishlar huquqni muhofaza qiluvchi va nazorat qiluvchi organlarning mansabdor shaxslari tomonidan amalga oshiriladi. Nazorat qiluvchi organlar mansabdor shaxslarining tadbirkorlik subyektlari faoliyatini tekshirishga kirishishiga mazkur shaxslarda nazorat qiluvchi organning tekshirish maqsadlari, tekshiruvchi mansabdor shaxslar tarkibi, tekshiruv oʻtkazish muddatlari, Tekshiruvlarni elektron roʻyxatga olish yagona tizimidagi roʻyxatga olish raqami koʻrsatilgan buyrugʻining koʻchirma nusxasi, shuningdek tekshiruvchi mansabdor shaxslarning tekshiruvlar oʻtkazishga ruxsat berilganligi toʻgʻrisidagi maxsus guvohnomasi hamda shaxsini tasdiqlovchi guvohnomasi boʻlgan taqdirda yoʻl qoʻyiladi. Huquqni muhofaza qiluvchi va nazorat qiluvchi organlarning mansabdor shaxslari tadbirkorlik subyektlarining faoliyatini tekshiruvdan oʻtkazayotganda tekshirishlarni roʻyxatdan oʻtkazish kitobiga qonunchilikda belgilangan tartibda tegishli yozuv kiritadi. Huquqni muhofaza qiluvchi va nazorat qiluvchi organlarning mansabdor shaxslari tadbirkorlik subyektlarining faoliyatini tekshirish chogʻida tadbirkorlik subyektlarining tijorat siri, xizmat siri va qonun bilan qoʻriqlanadigan boshqa sirlari, shuningdek oshkor etilmagan axboroti sir saqlanishini taʼminlashi shart.

42. Tadbirkorlik subyektlariga nisbatan huquqiy taʼsir choralarini qoʻllash
Qonunchilikda nazarda tutilgan hollarda tadbirkorlik subyektlariga nisbatan huquqiy taʼsir choralari qoʻllaniladi. Bunda tadbirkorlik subyektlariga nisbatan quyidagi huquqiy taʼsir choralari faqat sud tartibida qoʻllaniladi: faoliyatni tugatish; atrof tabiiy muhitga zararli taʼsir koʻrsatayotgan obyektlar faoliyatini tugatish va (yoki) qayta ixtisoslashtirish; faoliyatni cheklash, toʻxtatib turish va taqiqlash, bundan favqulodda vaziyatlar, epidemiyalar hamda aholining hayoti va sogʻligʻi uchun boshqa haqiqiy xavf yuzaga kelishining oldini olish bilan bogʻliq holda faoliyatni oʻn ish kunidan koʻp boʻlmagan muddatga cheklash, toʻxtatib turish hollari mustasno; banklardagi hisobvaraqlar boʻyicha operatsiyalarni toʻxtatib qoʻyish, qonunda nazarda tutilgan hollar bundan mustasno; huquqbuzarlik predmetlarini davlat daromadiga oʻtkazish; tadbirkorlik faoliyatining ayrim turlari bilan shugʻullanish uchun berilgan litsenziyalarning (ruxsatnomalarning) amal qilishini oʻn ish kunidan koʻp boʻlgan muddatga toʻxtatib turish yoki ularning amal qilishini tugatish va litsenziyalarni (ruxsatnomalarni) bekor qilish, bundan Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi va Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan beriladigan litsenziyalar (ruxsatnomalar) mustasno. Favqulodda holat sharoitida tadbirkorlik faoliyati subyektlarining faoliyatini cheklash, toʻxtatib turish “Favqulodda holat toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy Qonunida nazarda tutilgan tartibda amalga oshiriladi.

43. Davlat boshqaruvi organlarining tadbirkorlik faoliyatini qoʻllab-quvvatlash sohasidagi vakolatlari
Davlat boshqaruvi organlari oʻz vakolatlari doirasida: tadbirkorlikni rivojlantirish davlat dasturlarini ishlab chiqadi va amalga oshiradi; tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari toʻgʻrisidagi qonunchilikka rioya etilishi va tadbirkorlik faoliyatining rivojlantirilishi ustidan monitoringni amalga oshiradi, mavjud muammolarni oʻrganadi hamda tadbirkorlikning huquqiy kafolatlarini mustahkamlashga qaratilgan normativ-huquqiy hujjatlarni takomillashtirish yuzasidan takliflar kiritadi; tadbirkorlik faoliyati subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlari himoya qilinishini taʼminlaydi; tadbirkorlik faoliyati subyektlariga moliyaviy, moddiy-texnik va axborot resurslaridan foydalanishda koʻmaklashadi; tadbirkorlik faoliyati subyektlariga oʻz tovarlarini (ishlarini, xizmatlarini) tashqi va ichki bozorlarda realizatsiya qilishda, shu jumladan tadbirkorlik faoliyati subyektlarini davlat xaridlarini amalga oshirish jarayoniga faol jalb etish hamda ularning mahsulotini oʻtkazish boʻyicha ixtisoslashtirilgan tashkilotlar tashkil etish yoʻli bilan koʻmaklashadi; tadbirkorlik faoliyati subyektlari oʻrtasida axborot va tushuntirish ishlarini, konsalting, lizing, sugʻurta va boshqa xizmatlar tizimi rivojlantirilishini tashkil etadi; kadrlarni tayyorlash, qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirishda tadbirkorlik faoliyati subyektlariga koʻmaklashadi. Davlat boshqaruvi organlari qonunchilikka muvofiq tadbirkorlik faoliyatini qoʻllab-quvvatlash sohasida boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

44. Mahalliy davlat hokimiyati organlarining tadbirkorlik faoliyatini qoʻllab-quvvatlash sohasidagi vakolatlari
Mahalliy davlat hokimiyati organlari oʻz vakolatlari doirasida: tadbirkorlikni rivojlantirish hududiy dasturlarini ishlab chiqadi va amalga oshiradi; tadbirkorlik subyektlari faoliyatini himoya qilishning qoʻshimcha kafolatlari va choralarini belgilaydi; Mahalliy davlat hokimiyati organlari qonunchilikka muvofiq tadbirkorlik faoliyatini qoʻllab-quvvatlash sohasida boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

45. Tadbirkorlikni rivojlantirishning davlat tomonidan ragʻbatlantirilishi
Tadbirkorlik faoliyatini davlat tomonidan ragʻbatlantirish: tadbirkorlik sohasiga investitsiyalarni (shu jumladan chet el investitsiyalarini), zamonaviy texnologiyalar va uskunalarni jalb etish, shuningdek bozor infratuzilmasi institutlarini rivojlantirish uchun sharoitlar yaratish; eksport-import operatsiyalari, xalqaro koʻrgazmalar va yarmarkalarda, tashqi iqtisodiy faoliyat sohasidagi dasturlar va loyihalarni amalga oshirishda tadbirkorlik faoliyati subyektlarining ishtirokini kengaytirish chora-tadbirlarini koʻrish; tadbirkorlik faoliyati subyektlarini ularning samarali faoliyat koʻrsatishi uchun zarur boʻlgan huquqiy, iqtisodiy, statistik, ishlab chiqarish-texnologik, ilmiy-texnik va boshqa axborot bilan taʼminlash; soliqlar, boshqa majburiy toʻlovlar va tariflar boʻyicha imtiyozlar hamda preferensiyalar belgilash orqali amalga oshiriladi. Tadbirkorlik faoliyatini davlat tomonidan ragʻbatlantirish qonunchilikka muvofiq boshqa yoʻllar bilan ham amalga oshirilishi mumkin.

46. Tadbirkorlik faoliyatini qoʻllab-quvvatlash fondlari
Tadbirkorlik faoliyatini qoʻllab-quvvatlash va ragʻbatlantirish maqsadida qonunchilikda belgilangan tartibda fondlar tashkil etilishi mumkin.

47. Kichik va xususiy tadbirkorlik subyektlariga energiya manbalari isteʼmoli borasidagi imtiyozlar
Qishloq xoʻjalik tovarlari ishlab chiqaruvchilar uchun energiya manbalari boʻyicha belgilangan imtiyozli tariflar qishloq joylarda joylashgan hamda faoliyatni amalga oshirayotgan kichik va xususiy tadbirkorlik subyektlariga tatbiq etiladi.

48. Tadbirkorlik faoliyati uchun kadrlar tayyorlashni davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash
Davlat tadbirkorlik faoliyati subyektlari kadrlarini tayyorlash, qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish tizimi rivojlantirilishini taʼminlaydi. Qishloq joylardagi tadbirkorlik faoliyati subyektlari kadrlarini tayyorlash, qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirishni amalga oshiruvchi tashkilotlar qonunchilikda belgilangan tartibda imtiyozlardan foydalanadi.

49. Tadbirkorlik faoliyati subyektini tugatish (uning faoliyatini tugatish)
Yuridik shaxs boʻlgan tadbirkorlik faoliyati subyektini tugatish uning muassislarining (ishtirokchilarining) yoki taʼsis hujjatlari bilan tegishli vakolat berilgan yuridik shaxs organining qaroriga yoxud sudning yoki roʻyxatdan oʻtkazuvchi organning qaroriga koʻra amalga oshiriladi. Tadbirkorlik faoliyati subyekti tugatilayotganida boʻshatilayotgan xodimlarga qonunchilikka muvofiq ularning huquqlari va qonuniy manfaatlariga rioya etilishi kafolatlanadi. Jismoniy shaxs boʻlgan tadbirkorlik subyektining faoliyatini tugatish uning qaroriga yoki sudning yoxud roʻyxatdan oʻtkazuvchi organning qaroriga koʻra amalga oshiriladi. Tadbirkorlik subyekti uning tugatilishi (faoliyati tugatilishi) haqidagi yozuv roʻyxatdan oʻtkazuvchi organning tegishli davlat reyestriga kiritilganidan keyin tugatilgan (faoliyati tugatilgan) hisoblanadi. Tadbirkorlik subyektini tugatish (uning faoliyatini tugatish) qonunchilikda belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

50. Davlat organlari va boshqa organlarning qarorlari, ular mansabdor shaxslarining harakatlari (harakatsizligi) ustidan shikoyat qilish
Tadbirkorlik subyektlari davlat organlari va boshqa organlarning qonunga xilof qarorlari, ular mansabdor shaxslarining qonunga xilof harakatlari (harakatsizligi) ustidan oʻz xohishiga koʻra boʻysunuv tartibida yuqori turuvchi organga yoki mansabdor shaxsga yoxud bevosita sudga shikoyat qilish huquqiga ega. Boʻysunuv tartibida yuqori turuvchi organga yoki mansabdor shaxsga shikoyat berilganligi shunday shikoyatni sudga berish huquqini istisno etmaydi. Soliq organlarining sayyor soliq tekshiruvlari va soliq auditi natijalari boʻyicha qabul qilingan qarorlari ustidan faqat yuqori turuvchi soliq organiga ular ustidan shikoyat qilinganidan keyin sud tartibida shikoyat qilish mumkin. Mazkur qoida Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasining qarori ustidan shikoyat qilishga nisbatan tatbiq etilmaydi. Tadbirkorlik subyektlari davlat organlari va boshqa organlarning qarorlari, ular mansabdor shaxslarining harakatlari (harakatsizligi) ustidan tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish bilan bogʻliq oʻz huquqlari va qonuniy manfaatlari buzilganligi toʻgʻrisida sudga murojaat qilganida davlat boji toʻlashdan ozod etiladi.

51. Nizolarni hal etish
Tadbirkorlik subyektlarining faoliyati sohasidagi nizolar qonunchilikda nazarda tutilgan tartibda hal etiladi.

52. Tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlik uchun javobgarlik
Tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlikda aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar boʻladi.