Tijorat banklari kredit siyosatiga nisbatan qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisidagi nizomga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish haqida
(resolution, 2021-12-24)

Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvi qaror qiladi: 1. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvi tomonidan 2000-yil 22-fevralda 429-son bilan tasdiqlangan Tijorat banklari kredit siyosatiga nisbatan qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisidagi nizomga (roʻyxat raqami 905, 2000-yil 2-mart) (Oʻzbekiston Respublikasi vazirliklari, davlat qoʻmitalari va idoralarining meʼyoriy hujjatlari axborotnomasi, 2000-y., 5-son) ilovaga muvofiq oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilsin. 2. Mazkur qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran uch oydan keyin kuchga kiradi. 1. 2-bandning ikkinchi xatboshisi rus tilidagi matni “sootnosheniye mejdu” degan soʻzlardan keyin “dolgosrochnimi i” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin. 2. 2.9-bandda: birinchi xatboshidan uchinchi jumla chiqarib tashlansin; quyidagi mazmundagi ikkinchi xatboshi bilan toʻldirilsin: “Jismoniy shaxslarga berilgan isteʼmol kreditlari va qarzlarning toʻliq qiymatini hisoblash mazkur Nizomning ilovasiga muvofiq tartibda amalga oshiriladi.”; ikkinchi — toʻrtinchi xatboshilar uchinchi — beshinchi xatboshilar deb hisoblansin. 3. Mazkur oʻzgartirish va qoʻshimchalarning ilovasiga muvofiq tahrirda ilova bilan toʻldirilsin. Mazkur Tartib jismoniy shaxslar — isteʼmolchilarga (bundan buyon matnda qarz oluvchilar deb yuritiladi) berilgan isteʼmol kreditlari va qarzlarning toʻliq qiymatini hisoblash tartibini belgilaydi. 1. Mazkur Tartibda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi: kredit yoki qarzning toʻliq qiymati (bundan buyon matnda KTQ deb yuritiladi) — isteʼmol krediti yoki qarz olish bilan bogʻliq toʻlovlarining haqqoniy, yillik va samarali hisoblashdagi foiz stavkasi hamda toʻliq qiymati; shartnoma — tijorat banklari va ularning filiallari (bundan buyon matnda banklar deb yuritiladi) tomonidan qarz oluvchilarga pul mablagʻlarini toʻlovlilik, muddatlilik va qaytarishlilik shartlari asosida berilishini nazarda tutuvchi kredit yoki qarz shartnomasi. 2. KTQni hisoblab chiqishda qarz oluvchining quyidagi toʻlovlari hisobga olinadi: a) asosiy qarz va foizlar boʻyicha toʻlovlar; b) bank foydasiga amalga oshiriladigan toʻlovlar — agar bunday toʻlovlar shartnoma shartlariga muvofiq qarz oluvchining majburiyatlariga kirsa va/yoki kredit yoki qarz berilishi bunday toʻlovlarni amalga oshirilishi bilan bogʻliq boʻlsa; v) uchinchi shaxslar foydasiga amalga oshiriladigan toʻlovlar, agar bunday toʻlovlar shartnoma shartlariga muvofiq qarz oluvchining majburiyatlariga kirsa, shu jumladan quyidagi toʻlovlar: sugʻurta tashkiloti foydasiga amalga oshirilgan toʻlovlar, agar sugʻurta shartnomasi boʻyicha sugʻurta hodisasi yuzaga kelgan taqdirda naf oluvchi boʻlib bank hisoblansa; qarz oluvchining majburiyatlari taʼminotiga qabul qilingan va garovga qoʻyuvchining ixtiyorida qoladigan garov predmetini garov shartnomasi boʻyicha sugʻurta qilishda qarz oluvchi tomonidan sugʻurta tashkilotining foydasiga amalga oshirilgan toʻlovlar; qarz oluvchi tomonidan kafolat (kafillik) olish uchun kafolat beruvchiga (kafilga), shuningdek garovga topshirilayotgan mulkni baholash uchun baholovchi tashkilotga toʻlangan toʻlovlar; mijozlarni jalb qilish, ular tomonidan kredit yoki qarz olish uchun taqdim etilgan hujjatlarni tekshirish, ushbu hujjatlarni bankka topshirish, kredit yoki qarzlarni qoplash hisobiga bank mijozlaridan toʻlovlar va pul oʻtkazmalarini qabul qilish boʻyicha bankka xizmat koʻrsatadigan tashkilotlar (vositachilar) hisobiga amalga oshirilgan toʻlovlar. Bank tomonidan KTQ koʻrsatkichining hisob-kitobi shartnoma muddati tugagunga qadar mazkur bandda nazarda tutilgan barcha toʻlovlarni hisobga olgan holda amalga oshiriladi. 3. KTQ hisob-kitobiga quyidagilar kiritilmaydi: a) qarz oluvchining uchinchi shaxslar foydasiga amalga oshiradigan toʻlovlari, mazkur Tartibning 2-bandida koʻrsatilgan toʻlovlar bundan mustasno; b) qarz oluvchining shartnoma shartlarini bajarilmasligi bilan bogʻliq toʻlovlari, shu jumladan neustoyka va boshqa turdagi jarimalar. v) bank plastik kartalaridan foydalangan holda berilgan kreditlar (qarzlar) boʻyicha toʻlovlar, xususan: valyuta hisobvaragʻidan (ajratilgan kredit valyutasidan) farqli oʻlaroq, boshqa valyutada amalga oshirilgan operatsiyalar boʻyicha undirilgan komissiyalar; bank kartasini chiqarish va unga xizmat koʻrsatish bilan bogʻliq komissiyalar; kredit (qarz) summalarini bankomatlardan foydalangan holda naqd pulda olganligi uchun toʻlangan komissiyalar. 4. Banklar quyidagi hollarda KTQni hisoblab chiqishlari shart: a) shartnoma tuzilganda; b) kredit yoki qarz olish istagini bildirgan qarz oluvchilarga kredit yoki qarz olish shartlari haqidagi maʼlumotlarni taqdim etish vaqtida. Agar maʼlumotlar taqdim etish vaqtida mazkur Tartibning 2-bandida nazarda tutilgan ayrim toʻlovlar miqdorini aniqlash imkoni boʻlmasa, u holda bank tomonidan unga maʼlum boʻlgan shu turdagi toʻlovlarga amal qilishi hamda kredit yoki qarz olish istagini bildirgan qarz oluvchilarga shu toʻlovlarning manbalarini oshkor qilishi lozim (masalan, KTQni hisoblashda tariflaridan foydalanilgan sugʻurta kompaniyasining nomi va boshqalar). 5. KTQni hisoblashda qarz oluvchining kredit yoki qarz boʻyicha amalga oshirib boʻlgan toʻlovlari ular haqiqatda toʻlangan vaqtda, kelajakda amalga oshiradigan toʻlovlari esa, shartnoma tuzilgan sanada maʼlum boʻlgan kredit yoki qarz berish shartlariga asosan toʻlovlarni toʻlash jadvali boʻyicha hisobga olinadi. Agar garov predmetini sugʻurtalanishi shartnoma tuzilgan sanadan keyin amalga oshiriladigan boʻlsa, u holda bank qarz oluvchidan sugʻurta kompaniyasiga amalga oshirilishi moʻljallanayotgan toʻlov summasini aniqlashi va shu summadan kelib chiqqan holda KTQni hisoblab chiqishi shart. 6. Agar kredit yoki qarzning foiz stavkasi bazaviy koʻrsatkichlarga (Markaziy bankning qayta moliyalashtirish stavkasi, inflyatsiya darajasi va boshqalar) bogʻlangan boʻlsa, u holda bank KTQni hisoblashda shu kundagi bazaviy koʻrsatkichlarning miqdoridan foydalanadi. 7. Banklar KTQni dasturiy vositalaridan foydalangan holda hisoblaydi. Bunda, Microsoft EXCEL dasturining CHISTVNDOX funksiyasidan foydalanish tavsiya etiladi (agar Microsoft EXCELning versiyasi ingliz tilida boʻlsa, u holda XIRR funksiyasi). 8. Banklar oʻzlarining rasmiy veb say-saytlarida potensial qarz oluvchilarga KTQni mustaqil hisoblab chiqish imkoniyatini yaratib berishlari lozim. Bunda banklar KTQning hisob-kitob tartibini va uni hisoblab chiqishdagi toʻlovlarning roʻyxatini oshkor qilishlari kerak. 9. KTQni hisoblashda verguldan keyin bir belgigacha yaxlit qilib hisoblanadi. Agar verguldan keyingi ikkinchi belgi “5” ga teng va undan yuqori boʻlsa, u holda ikkinchi belgi bir birlikka oshiriladi. Masalan: KTQ koʻrsatkichi 18,66 ni tashkil qildi. U yaxlit qilib hisoblangach — 18,7 hosil boʻladi. 10. Banklar KTQning miqdorini qarz oluvchilar bilan tuziladigan shartnomalarda koʻrsatishlari shart. KTQ miqdori shartnomaning birinchi varagʻining oʻng yuqori burchagida, kvadrat shakldagi ramka ichiga, oq fonda qora rang bilan, 16 oʻlchamdan kam boʻlmagan yaxshi oʻqiladigan shrift bilan, raqam va soʻzlar bilan yoziladi. 11. Banklar qarzdorga KTQ miqdori toʻgʻrisidagi maʼlumot bilan birga, shartnoma tuzish paytida uning mutlaq qiymatini, yaʼni kredit yoki qarzning asosiy qiymati, foizlari, komission va boshqa toʻlovlar, shu jumladan amaldagi taʼriflar boʻyicha uchinchi shaxs foydasiga toʻlanadigan toʻlovlarni, agar bunday toʻlovlar qarzdorning majburiyati boʻyicha shartnoma shartlaridan kelib chiqadigan boʻlsa, ularni alohida koʻrsatgan holda yozma maʼlumot taqdim etadi. 12. Banklar ommaviy axborot vositalari orqali kredit yoki qarz toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni eʼlon qilganlarida, ushbu eʼlonda bankka murojaat etilganida mijozlarga kredit yoki qarz olish bilan bogʻliq KTQni hisoblab berilishi haqida axborot berishlari lozim.”.