NOMODDIY AKTIVLARNI BALANSDAN CHIQARISH TARTIBI TOʻGʻRISIDAGI NIZOMNI TASDIQLASH HAQIDA
(order, 2024-09-09)

“Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 5-moddasiga va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 18-martdagi PQ-2847-sonli qarori bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq buyuraman: 1. Ilova* qilinayotgan Nomoddiy aktivlarni balansdan chiqarish tartibi toʻgʻrisidagi nizom tasdiqlansin; 2. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kundan boshlab 10 kun oʻtgandan keyin kuchga kiradi. Mazkur Nizom “Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga, Oʻzbekiston Respublikasi Buxgalteriya hisobining milliy standarti (7-son BHMS) “Nomoddiy aktivlar” (roʻyxat raqami 1485, 2005-yil 27-iyun)ga muvofiq nomoddiy aktivlarni balansdan chiqarishning buxgalteriya hisobi tartibini belgilaydi. 1. Mazkur Nizom tashkiliy-huquqiy shaklidan qatʼi nazar barcha yuridik shaxslarga (keyingi oʻrinlarda tashkilot deb yuritiladi) tatbiq etiladi (budjet tashkilotlari, banklar va boshqa kredit tashkilotlari bundan mustasno). 2. Nomoddiy aktivlar quyidagilar natijasida balansdan chiqariladi: a) tugatilishi; b) sotilishi; v) ayirboshlash; g) tekinga berilishi; d) ustav kapitaliga taʼsischining ulushi koʻrinishida berilishi; e) yuridik shaxs taʼsischilari tarkibidan taʼsischining chiqishida nomoddiy aktivlar bilan hisob-kitob qilinishi; j) kamomad dalillarini aniqlash. 3. Nomoddiy aktivlar chiqib ketishidan moliyaviy natijani (foyda yoki zararni) aniqlashda oldingi qayta baholashlardan hosil boʻlgan nomoddiy aktivlarni bahosi oʻsishi summasining qoldigʻi, yaʼni nomoddiy aktivlar ushbu obyektining avvalgi bahosi oʻsishi summalarining bu obyektni avvalgi bahosining pasayishi summasidan oshishi boshqa aktivlar chiqib ketishini hisobga oluvchi schyotlar kreditiga kiritilib, bir vaqtni oʻzida 8510 “Uzoq muddatli aktivlar qayta baholash boʻyicha tuzatishlar” schyoti boʻyicha rezerv kapital kamaytiriladi. 4. Mazkur Nizomning 2-bandida koʻrsatilgan sabablar boʻyicha chiqib ketgan nomoddiy aktivlar boʻyicha, Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligining 2005-yil 25-martdagi 35-son buyrugʻi bilan tasdiqlangan Buxgalteriya hisobining milliy standarti (7-son BHMS) “Nomoddiy aktivlar” (roʻyxat raqami 1485, 2005-yil 27-iyun — Oʻzbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari toʻplami, 2005-yil, 25-26-son, 188-modda) kuchga kiritilguniga qadar, 8510 “Uzoq muddatli aktivlar qayta baholash boʻyicha tuzatishlar” schyotida hisobga olingan, chiqib ketgan nomoddiy aktivlarni qayta baholash natijalari (saldo), yaʼni ushbu nomoddiy aktivlarni avvalgi bahosini oʻsishlari summalarining ularni avvalgi bahosini pasayishlari summasidan oshishi 8520 “Rezerv kapital” schyotiga koʻchiriladi. Shu munosabat bilan, tashkilotlar 8510 “Uzoq muddatli aktivlarni qayta baholash boʻyicha tuzatishlar” schyotida hisobga olinadigan qayta baholash natijalari (saldo)ni, yaʼni avvalgi bahosini oʻsishlari summalarining avvalgi bahosini pasayishlari summasidan oshishini quyidagi ikki qismga boʻlishlari kerak: balansda qayd etilgan nomoddiy aktivlar boʻyicha va Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligining 2005-yil 25-martdagi 35-son buyrugʻi bilan tasdiqlangan Buxgalteriya hisobining milliy standarti (7-son BHMS) “Nomoddiy aktivlar” (roʻyxat raqami 1485, 2005-yil 27-iyun — Oʻzbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari toʻplami, 2005-yil, 25-26-son, 188-modda) kuchga kiritilguniga qadar chiqib ketgan nomoddiy aktivlar boʻyicha qayta baholash natijalari (saldo). 5. Nomoddiy aktivlar quyidagi hollarda ularni tugatish munosabati bilan balansdan chiqarilishi mumkin: a) belgilangan foydali xizmat muddati tugaganidan (amortizatsiya ajratmalari toʻliq hisoblanganidan) keyin; b) tegishli vakolatli davlat organlarining qarorlariga muvofiq; v) maʼnaviy eskirgan nomoddiy aktivlar;* g) bundan keyin foydalanishga yaroqsiz ahvolga kelib qolgan nomoddiy aktivlar. 6. Tashkilotlarda tugatish nomoddiy aktivlarni munosabati bilan ularni hisobdan chiqarish toʻgʻrisida qaror qabul qilish uchun rahbar tomonidan tayinlanadigan shaxs raisligida komissiya tuziladi. Komissiya tarkibiga tegishli mutaxassislar, buxgalteriya xodimlari va tashkilotning moddiy javobgar shaxslari kiritilishi kerak. Komissiya tashkilot rahbarining buyrugʻi bilan tuziladi. 7. Nomoddiy aktivlarni tugatish munosabati bilan ularni hisobdan chiqarish toʻgʻrisida qaror qabul qilish uchun tuziladigan komissiya quyidagi vakolatlarga ega boʻladi: a) hisobdan chiqariladigan nomoddiy aktivlarning holatini oʻrganishni amalga oshirib, bunda mutlaq huquqlarni tasdiqlaydigan zarur hujjatlar (patent, pasport va boshqa hujjatlar), shuningdek buxgalteriya hisobi maʼlumotlaridan foydalanadi; b) ularni qayta tiklashning mumkin emasligi yoki iqtisodiy maqsadga nomuvofiqligini belgilaydi; v) nomoddiy aktivlarni hisobdan chiqarish sabablarini belgilaydi (amortizatsiya ajratmalarini toʻliq hisoblash, foydalanishning normal sharoitlari buzilishi, tabiiy ofatlar va hokazo); g) nomoddiy aktivlarning foydalanishdan muddatdan avval chiqib ketishida aybdor boʻlgan shaxslarni aniqlaydi. 8. Nomoddiy aktivlarni tugatish munosabati bilan ularni hisobdan chiqarish toʻgʻrisida komissiya qabul qilgan qarorning natijalari mazkur Nizomga 1-son ilovaga muvofiq nomoddiy aktivlarni tutagish dalolatnomasi (NM-4-son shakl) bilan rasmiylashtiriladi. Tugatilayotgan nomoddiy aktivlarni yoʻq qilish uchun asos boʻlib hisoblanadigan nomoddiy aktivlarni tugatish dalolatnomasi (NM-4-son shakl) ikki nusxada tuziladi, tashkilot rahbari tayinlangan komissiya aʼzolari tomonidan imzolanadi va tashkilot rahbari tomonidan tasdiqlanadi. Birinchi nusxa buxgalteriyaga beriladi, ikkinchisi nomoddiy aktivlar obyektlarining saqlanishi uchun masʼul shaxsda qoladi. 9. Nomoddiy aktivlarni tugatish dalolatnomasida tugatilayotgan nomoddiy aktivlarni tavsiflaydigan quyidagi maʼlumotlar koʻrsatiladi: ishlab chiqish (tayyorlash) yili, uning tashkilotga kelib tushish sanasi, foydalanishga topshirish sanasi, nomoddiy aktivning boshlangʻich qiymati (qayta baholangan nomoddiy aktivlar uchun — qayta tiklash qiymati), buxgalteriya hisobi maʼlumotlari boʻyicha butun foydalanish muddatida hisoblangan amortizatsiya summasi, tugatish sabablari va hokazo. Falokatlar yoki normal foydalanish sharoitlarini buzish oqibatida chiqib ketgan nomoddiy aktivlarni balansdan chiqarayotganda tugatish dalolatnomasiga falokat yoki normal foydalanish sharoitlari buzilganligi toʻgʻrisidagi dalolatnomaning koʻchirma nusxasi ilova qilinadi, shuningdek falokatga yoki normal foydalanish sharoitlari buzilishiga olib kelgan sabablar izohlanadi va aybdor shaxslarga nisbatan koʻrilgan choralar koʻrsatiladi. Tabiiy ofatlar oqibatida chiqib ketgan nomoddiy aktivlarni balansdan chiqarayotganda tugatish dalolatnomasiga maxsus hukumat komissiyasining xulosasi ilova qilinishi mumkin. 10. Tugatish dalolatnomalarini tasdiqlashga qadar nomoddiy aktivlarni yoʻq qilishga yoʻl qoʻyilmaydi. Tugatish jarayoni yakunlangach tashkilot buxgalteriyasi tomonidan mazkur Nizomga 2-son ilovaga binoan shaklda nomoddiy aktivlarni tugatish natijalari toʻgʻrisida maʼlumotnoma tuziladi. 11. Nomoddiy aktivlarni tugatishdan moliyaviy natija (foyda yoki zarar) hisobdan chiqarilayotgan nomoddiy aktivlar qoldiq (balans) qiymati va ularni tugatish boʻyicha xarajatlarning rezerv kapitalni hisobga oluvchi schyotlarida hisobga olinadigan nomoddiy aktivlarni qayta baholash natijalari (saldo)ga, yaʼni nomoddiy aktivlar ushbu obyektini avvalgi bahosini oʻsishlari summalarining uni avvalgi bahosini pasayishlari summasidan oshishiga tuzatilgan summasi sifatida belgilanadi. 12. Tashkilotlarda nomoddiy aktivlarni tugatish munosabati bilan ularni balansdan chiqarish buxgalteriya hisobida quyidagicha aks ettiriladi: a) nomoddiy aktivlarning boshlangʻich qiymati hisobdan chiqarilganida: debet 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti; kredit nomoddiy aktivlarni hisobga oluvchi schyotlar (0400); b) nomoddiy aktivlarning jamgʻarilgan amortizatsiyasini hisobdan chiqarayotganda: debet nomoddiy aktivlar amortizatsiyasini hisobga oluvchi schyotlar (0500); kredit 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti; v) tugatish xarajatlari summasiga: debet 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti; kredit materiallarni hisobga oluvchi schyotlar (1000), mehnat haqi boʻyicha xodim bilan hisoblashishlarni hisobga oluvchi schyotlar (6700), sugʻurta va davlat maqsadli jamgʻarmalariga toʻlovlar boʻyicha qarzni hisobga oluvchi schyotlar (6500)ni hisobga oluvchi schyotlari va boshqa tegishli schyotlar; g) rezerv kapitalni hisobga oluvchi schyotlarida hisobga olinadigan, nomoddiy aktivlar ushbu obyektini qayta baholash natijalari (saldo) summasiga: debet 8510 “Uzoq muddatli aktivlar qayta baholash boʻyicha tuzatishlar” schyoti; kredit 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti; d) nomoddiy aktivlarni tugatishdan foyda summasiga: debet 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti debeti; kredit 9320 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishidan foyda” schyoti; e) nomoddiy aktivlarni tugatishdan zarar summasiga: debet 9430 “Boshqa operatsion xarajatlar” schyoti; kredit 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti. 13. Nomoddiy aktivlarni sotish qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi va ular sotuvchi tashkilot balansidan balans qiymati boʻyicha chiqariladi. Bunda tashkilot qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda nomoddiy aktivlarni sotishning boshqacha qiymatini belgilash huquqiga egadir, bu qiymat balans qiymatidan farq qiladi. 14. Nomoddiy aktivlarni sotishdan moliyaviy natija (foyda yoki zarar), qoʻshilgan qiymat soligʻi va ularning sotish xarajatlarini, rezerv kapitalini hisobga oluvchi schyotlarda hisobga olinadigan nomoddiy aktivlarni qayta baholash natijalari (saldosi)ga, yaʼni nomoddiy aktivlar ushbu obyektining avvalgi baholari oʻsishi summalarining uni avvalgi baholari pasayishi summalaridan oshgan summasiga korrektirovka qilgan holda nomoddiy aktivlarni sotishdan tushum va qoldiq (balans) qiymati oʻrtasidagi farq sifatida aniqlanadi. 15. Tashkilotlarda nomoddiy aktivlarni sotish munosabati bilan ularni balansdan chiqarish buxgalteriya hisobida quyidagicha aks ettiriladi: a) nomoddiy aktivlarning sotish (realizatsiya) qiymati summasiga: debet 4010 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan schyotlar” schyoti; kredit 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti; b) qoʻshilgan qiymat soligʻi hisoblangan taqdirda: debet 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti; kredit 6410 “Budjetga toʻlovlar boʻyicha qarz (turlari boʻyicha)” schyoti; v) nomoddiy aktivlarning boshlangʻich qiymatini hisobdan chiqarganda: debet 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti; kredit nomoddiy aktivlarni hisobga oluvchi schyotlar (0400); g) nomoddiy aktivlarning jamgʻarilgan amortizatsiyasi hisobdan chiqarilishida: debet nomoddiy aktivlar amortizatsiyasini hisobga oluvchi schyotlar (0500); kredit 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti; d) sotish xarajatlari summasiga: debet 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti; kredit materiallarni hisobga oluvchi schyotlar (1000), mehnat haqi boʻyicha xodim bilan hisoblashishlarni hisobga oluvchi schyotlar (6700), sugʻurta va davlat maqsadli jamgʻarmalariga toʻlovlar boʻyicha qarzni hisobga oluvchi schyotlar (6500)ni hisobga oluvchi schyotlari va boshqa tegishli schyotlar; e) rezerv kapitalni hisobga oluvchi schyotlarida hisobga olinadigan nomoddiy aktivlar ushbu obyektini qayta baholash natijalari (saldo) summasiga: debet 8510 “Uzoq muddatli aktivlar qayta baholash boʻyicha tuzatishlar” schyoti; kredit 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti; j) nomoddiy aktivlarni sotishdan foyda summasiga: debet 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti; kredit 9320 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishidan foyda” schyoti; z) nomoddiy aktivlarni sotishdan zarar summasiga: debet 9430 “Boshqa operatsion xarajatlar” schyoti; kredit 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti. 16. Nomoddiy aktivlarni nomoddiy aktivlarga ayirboshlash qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi va ular mazkur aktivlarni nomoddiy aktivlarga ayirboshlashga berayotgan tashkilotning balansidan balans qiymati boʻyicha chiqariladi. 17. Qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda xuddi shunday nomoddiy aktivga ayirboshlab olingan nomoddiy aktivning boshlangʻich qiymati berilgan nomoddiy aktivning qoldiq qiymatiga tengdir. Nomoddiy aktivlar qoʻshimcha toʻlov bilan ayirboshlangan taqdirda xuddi shunday nomoddiy aktivga ayirboshlab sotib olingan nomoddiy aktivlarning boshlangʻich qiymati berilgan nomoddiy aktivning ayirboshlashda berilgan (olingan) pul mablagʻlari yoki ular ekvivalentlari (qoʻshimcha toʻlov) summasiga koʻpaytirilgan (kamaytirilgan) qoldiq qiymatiga tengdir. 18. Qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda oʻxshash boʻlmagan nomoddiy aktivga ayirboshlab olingan nomoddiy aktivning boshlangʻich qiymati berilgan nomoddiy aktivning joriy qiymatiga tengdir. Nomoddiy aktivlar qoʻshimcha toʻlov bilan ayirboshlangan taqdirda oʻxshash boʻlmagan nomoddiy aktivga ayirboshlab sotib olingan nomoddiy aktivlarning boshlangʻich qiymati berilgan nomoddiy aktivning ayirboshlashda berilgan (olingan) pul mablagʻlari yoki ular ekvivalentlari (qoʻshimcha toʻlov) summasiga koʻpaytirilgan (kamaytirilgan) joriy qiymatiga tengdir. 19. Tashkilotlarda nomoddiy aktivlarni ayirboshlash munosabati bilan ularni balansdan chiqarish quyidagicha aks ettiriladi: a) nomoddiy aktivlarning boshlangʻich qiymati hisobdan chiqarilganda: debet 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti; kredit nomoddiy aktivlarni hisobga oluvchi schyotlar (0400); b) nomoddiy aktivlarning jamgʻarilgan amortizatsiyasi hisobdan chiqarilganda: nomoddiy aktivlar amortizatsiyasini hisobga oluvchi schyotlar (0500); kredit 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti; v) berilayotgan xuddi shunday nomoddiy aktivning qoldiq qiymati boʻyicha yoki oʻxshash boʻlmagan nomoddiy aktivga joriy qiymat boʻyicha qoʻshimcha toʻlovsiz ayirboshlab olingan nomoddiy aktivlar obyekti kirim qilinganida: debet nomoddiy aktivlarni hisobga oluvchi schyotlar (0400); kredit 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti; g) pul mablagʻlari yoki ularning ekvivalentlari qoʻshimcha toʻlov bilan ayirboshlab olingan nomoddiy aktivlar obyekti kirim qilinganida: debet nomoddiy aktivlarni hisobga oluvchi schyotlar (0400) — berilgan nomoddiy aktivning qoldiq (joriy) qiymati summasiga va pul mablagʻlari yoki ular ekvivalentlarining toʻlanadigan summasiga; kredit 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti — berilgan nomoddiy aktivning qoldiq (joriy) qiymati boʻyicha; kredit 6990 “Boshqa majburiyatlar” schyoti — ayirboshlashda toʻlanadigan pul mablagʻlari yoki ular ekvivalentlari summasiga; d) pul mablagʻlari yoki ular ekvivalentlari olinishi bilan ayirboshlab olingan nomoddiy aktivlar obyekti kirim qilinganida: debet nomoddiy aktivlarni hisobga oluvchi schyotlar (0400) — berilgan nomoddiy aktivning qoldiq (joriy) qiymati bilan ayirboshlashda olinadigan pul mablagʻlari yoki ular ekvivalentlari summasi oʻrtasidagi farq summasiga; debet 4890 “Boshqa debitorlarning qarzlari” schyoti- ayirboshlashda olinadigan pul mablagʻlari yoki ular ekvivalentlari summalariga; kredit 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti — berilgan nomoddiy aktivning qoldiq (joriy) qiymatiga; e) moddiy aktivlar ayirbosh qilinganda xarajatlar summasiga: debet 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti; kredit materiallarni hisobga oluvchi schyotlar (1000), mehnat haqi boʻyicha xodim bilan hisoblashishlarni hisobga oluvchi schyotlar (6700), sugʻurta va davlat maqsadli jamgʻarmalariga toʻlovlar boʻyicha qarzni hisobga oluvchi schyotlar (6500)ni hisobga oluvchi schyotlari va boshqa tegishli schyotlar; j) rezerv kapitalni hisobga oluvchi schyotlarida hisobga olinadigan, nomoddiy aktivlar ushbu obyektini qayta baholash natijalari (saldo) summasiga: debet 8510 “Uzoq muddatli aktivlar qayta baholash boʻyicha tuzatishlar” schyoti; kredit 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti; z) qoʻshilgan qiymat soligʻi hisoblab yozilganda: debet 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti; kredit 6410 “Budjetga toʻlovlar boʻyicha qarzlar (turlari boʻyicha)” schyoti; i) nomoddiy aktivlarni ayirboshlashdan foyda summasiga: debet 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti; kredit 9320 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishidan foyda” schyoti; k) nomoddiy aktivlarni ayirboshlashdan zarar summasiga: debet 9430 “Boshqa operatsion xarajatlar” schyoti debeti; kredit 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti. 20. Nomoddiy aktivlarni tekinga berish qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi va ular tekinga beradigan tashkilot balansidan balans qiymati boʻyicha chiqariladi. 21. Nomoddiy aktivlarni tekinga berishdan moliyaviy natija (foyda yoki zarar) beriladigan nomoddiy aktivlarning qoldiq (balans) qiymati va ular boʻyicha qoʻshilgan qiymat soligʻini, rezerv kapitalini hisobga oluvchi schyotlarda hisobga olinadigan nomoddiy aktivlarni qayta baholash natijalari (saldosi)ga, yaʼni nomoddiy aktivlar ushbu obyektining avvalgi baholari oʻsishi summalarining uni avvalgi baholari pasayishi summalaridan oshgan summasiga korrektirovka qilgan holdagi summasi sifatida aniqlanadi. 22. Tashkilotlarda nomoddiy aktivlarni tekinga berish munosabati bilan ularni balansdan chiqarish buxgalteriya hisobida quyidagicha aks ettiriladi: a) nomoddiy aktivlarning boshlangʻich qiymati hisobdan chiqarilganida: debet 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti; kredit nomoddiy aktivlarni hisobga oluvchi schyotlar (0500); b) nomodiy aktivlarning jamgʻarilgan amortizatsiyasi hisobdan chiqarilganda: debet nomoddiy aktivlar amortizatsiyasini hisobga oluvchi schyotlar (0500); kredit 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti; v) qoʻshilgan qiymat soligʻi hisoblab yozilganda: debet 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti; kredit 6410 “Budjetga toʻlovlar boʻyicha qarzlar (turlari boʻyicha)” schyoti; g) rezerv kapitalni hisobga oluvchi schyotlarida hisobga olinadigan nomoddiy aktivlar ushbu obyektini qayta baholash natijalari (saldo) summasiga: debet 8510 “Uzoq muddatli aktivlar qayta baholash boʻyicha tuzatishlar” schyoti; kredit 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti; d) nomoddiy aktivlarni tekinga berishdan foyda summasiga: debet 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti; kredit 9320 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishidan foyda” schyoti; e) nomoddiy aktivlarni tekinga berishdan zarar summasiga: debet 9430 “Boshqa operatsion xarajatlar” schyoti; kredit 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti. 23. Nomoddiy aktivlar boshqa tashkilotlarning ustav kapitaliga taʼsis hujjatlariga asosan, qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda ulush sifatida beriladi. 24. Nomoddiy aktivlar ularni ustav kapitaliga ulush sifatida berayotgan tashkilot balansidan balans qiymati boʻyicha chiqariladi. Bunda tashkilotlar nomoddiy aktivlarni boshqa tashkilotlarning ustav kapitaliga qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda boshqa, balans qiymatidan farqlanadigan qiymat boʻyicha ulush sifatida kiritishlari mumkin. 25. Nomoddiy aktivlarni ustav kapitaliga ulush sifatida berishdan moliyaviy natija (foyda yoki zarar) taʼsis shartnomasida yoki qonunchilik hujjatlarida belgilangan boshqa tartibga muvofiq baholangan qiymat bilan berilayotgan nomoddiy aktivlarning qoldiq (balans) qiymati oʻrtasidagi farq sifatida, ustav kapitaliga ulush sifatida berish xarajatlarini hisobga olib rezerv kapitalini hisobga oluvchi schyotlarda hisobga olinadigan nomoddiy aktivlarni qayta baholash natijalari (saldosi)ga, yaʼni nomoddiy aktivlar ushbu obyektining avvalgi baholari oʻsishi summalarining uni avvalgi baholari pasayishi summalaridan oshgan summasiga korrektirovka qilgan holda aniqlanadi. 26. Tashkilotlarda ulush sifatida ustav kapitaliga berish munosabati bilan nomoddiy aktivlarni balansdan chiqarish buxgalteriya hisobida quyidagicha aks ettiriladi: a) nomoddiy aktivlarni ustav kapitaliga taʼsis shartnomasiga muvofiq yoki qonunchilik hujjatlariga koʻra boshqa hujjatga binoan belgilangan qiymat boʻyicha ulush sifatida berish: debet uzoq muddatli investitsiyalarni hisobga oluvchi schyotlar (0600; kredit 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti; b) nomoddiy aktivlarning boshlangʻich qiymati hisobdan chiqarilganda: debet 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti; kredit nomoddiy aktivlarni hisobga oluvchi schyotlar (0400); v) nomoddiy aktivlarning jamgʻarilgan amortizatsiyasi hisobdan chiqarilganida: debet nomoddiy aktivlar amortizatsiyasini hisobga oluvchi schyotlar (0500); kredit 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti; g) nomoddiy aktivlarni ustav kapitaliga ulush sifatida berish xarajatlari: debet 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti; kredit materiallarni hisobga oluvchi schyotlar (1000), mehnat haqi boʻyicha xodim bilan hisoblashishlarni hisobga oluvchi schyotlar (6700), sugʻurta va davlat maqsadli davlat jamgʻarmalariga toʻlovlar boʻyicha qarzni hisobga oluvchi schyotlar (6500) ni hisobga oluvchi schyotlari va boshqa tegishli schyotlar; d) rezerv kapitalni hisobga oluvchi schyotlarida hisobga olinadigan nomoddiy aktivlar ushbu obyektini qayta baholash natijalari (saldo) summasiga: debet 8510 “Uzoq muddatli aktivlar qayta baholash boʻyicha tuzatishlar” schyoti; kredit 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti; e) nomoddiy aktivlarni ustav kapitaliga ulush sifatida berishdan foyda summasiga: debet 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti; kredit 9320 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishidan foyda” schyoti; j) nomoddiy aktivlarni ustav kapitaliga ulush sifatida berishdan zarar summasiga: debet 9430 “Boshqa operatsion xarajatlar” schyoti; kredit 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti. 27. Nomoddiy aktivlarni yuridik shaxsning ishtirokchilari tarkibidan chiqayotgan ishtirokchiga berish ushbu yuridik shaxsning taʼsis hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi. 28. Nomoddiy aktivlar tashkilotning balansidan ishtirokchi yuridik shaxsning ishtirokchilari tarkibidan chiqayotganda nomoddiy aktivlar bilan hisob-kitob qilish munosabati bilan balans qiymati boʻyicha chiqariladi. 29. Ishtirokchi, yuridik shaxsning ishtirokchilari tarkibidan chiqayotganida nomoddiy aktivlar bilan hisob-kitob qilish munosabati bilan nomoddiy aktivlarning chiqib ketishidan moliyaviy natija (foyda yoki zarar) chiqib ketayotgan ishtirokchining ulushi boʻyicha qarzni hisob-kitob qilish uchun nomoddiy aktivlarning berilayotgan qiymati bilan chiqib ketayotgan nomoddiy aktivlarning qoldiq (balans) qiymati oʻrtasidagi farq sifatida qoʻshilgan qiymat soligʻini hisobga olib rezerv kapitalini hisobga oluvchi schyotlarda hisobga olinadigan nomoddiy aktivlarni qayta baholash natijalari (saldosi)ga, yaʼni nomoddiy aktivlar ushbu obyektining avvalgi baholari oʻsishi summalarining uni avvalgi baholari pasayishi summalaridan oshgan summasiga korrektirovka qilgan holda aniqlanadi. 30. Berilayotgan nomoddiy aktivlarning qiymati ularning ulushi boʻyicha chiqib ketayotgan ishtirokchilardan qarz summasidan oshib ketsa, farqni chiqib ketayotgan ishtirokchilar qoplaydi. 31. Tashkilotlarda ishtirokchi yuridik shaxsning ishtirokchilari tarkibidan chiqayotganida nomoddiy aktivlar bilan hisob-kitob qilish munosabati bilan nomoddiy aktivlarni balansdan chiqarish buxgalteriya hisobida quyidagicha aks ettiriladi: a) nomoddiy aktivlarni chiqib ketayotgan ishtirokchilarning ulushlari boʻyicha qarzni hisob-kitob qilish uchun berish: debet 6620 “Chiqib ketayotgan taʼsischilarga ulushlari boʻyicha qarz” schyoti — chiqib ketayotgan ishtirokchilarning ulushlari boʻyicha qarz summasiga; debet turli debitorlar qarzlarini hisobga oluvchi schyotlar (4800) debeti — berilayotgan nomoddiy aktivlar qiymati bilan chiqib ketayotgan ishtirokchilarning ulushlari boʻyicha qarz summasi oʻrtasidagi farq sifatida aniqlanadigan, chiqib ketayotgan ishtirokchilarga qoplanadigan summasiga; kredit 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti — chiqib ketayotgan ishtirokchilarning ulushlari boʻyicha qarzni hisob-kitob qilish uchun nomoddiy aktivlarning berilayotgan qiymati summasiga; b) qoʻshilgan qiymat soligʻi hisoblanganda: debet 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti; kredit 6410 “Budjetga toʻlovlar boʻyicha qarz (turlari boʻyicha)” schyoti; v) nomoddiy aktivlarning boshlangʻich qiymati hisobdan chiqarilganida: debet 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti; nomoddiy aktivlarni hisobga oluvchi schyotlar (0400); g) nomoddiy aktivlarning jamgʻarilgan amortizatsiyasi hisobdan chiqarilganida: debet nomoddiy aktivlar amortizatsiyasini hisobga oluvchi schyotlar (0500);debet nomoddiy aktivlar amortizatsiyasini hisobga oluvchi schyotlar (0500); kredit 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti; d) rezerv kapitalni hisobga oluvchi schyotlarida hisobga olinadigan nomoddiy obyektlar ushbu obyektini qayta baholash natijalari (saldo) summasiga: debet 8510 “Uzoq muddatli aktivlar qayta baholash boʻyicha tuzatishlar” schyoti; kredit 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti; e) ishtirokchi yuridik shaxsning ishtirokchilari tarkibidan chiqayotganida nomoddiy aktivlar bilan hisob-kitob qilish munosabati bilan nomoddiy aktivlar chiqib ketishidan foyda summasiga: debet 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti; kredit 9320 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishidan foyda” schyoti; j) ishtirokchi yuridik shaxsning ishtirokchilari tarkibidan chiqayotganida nomoddiy aktivlar bilan hisob-kitob qilish munosabati bilan nomoddiy aktivlar chiqib ketishidan zarar summasiga: debet 9430 “Boshqa operatsion xarajatlar” schyoti; kredit 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” schyoti. 32. Nomoddiy aktivlar tashkilotlar balansidan inventarizatsiyada kamomad yoki yoʻqotishlar aniqlanishi munosabati bilan balans qiymati boʻyicha chiqariladi. 33. Tashkilotlarda nomoddiy aktivlarni kamomad yoki yoʻqotishlar aniqlanishi munosabati bilan balansdan chiqarish buxgalteriya hisobida “Inventarizatsiyada aniqlangan mol-mulk kamomadi va ortiqchasining buxgalteriya hisobi tartibi toʻgʻrisidagi nizom”ga (roʻyxat raqami 1334, 2004-yil 6-aprel) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2004-yil, 14-son, 173-modda) muvofiq aks ettiriladi.