Qishloq xoʻjaligi ekin maydonlarining normativ qiymatini aniqlash tizimini takomillashtirish toʻgʻrisida
(resolution, 2026-01-01)

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Oʻzbekistonda fermerlik faoliyatini tashkil qilishni yanada takomillashtirish va uni rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2012-yil 22-oktabrdagi PF-4478-son Farmonini bajarish yuzasidan, shuningdek qishloq xoʻjaligi ekin maydonlarining normativ qiymatini aniqlash tizimini takomillashtirish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Qishloq xoʻjaligi ekin maydonlarining normativ qiymatini aniqlash tartibi toʻgʻrisidagi Nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat statistika qoʻmitasi, Oʻzbekiston Respublikasi Yer resurslari, geodeziya, kartografiya va davlat kadastri davlat qoʻmitasiga dehqon bozorlarida sotilayotgan qishloq xoʻjaligi mahsulotlari asosiy turlarining oʻrtacha yillik narxlari, tumanlar boʻyicha paxta xom ashyosi va boshoqli ekinlar doni oʻrtacha xarid narxlari, shuningdek tovar ishlab chiqaruvchilar boʻyicha asosiy qishloq xoʻjaligi ekinlari ekilgan maydonlar toʻgʻrisida 2014-yilgi maʼlumotlar 2015-yil 1-aprelgacha (keyinchalik — har yili oʻtgan yil uchun) taqdim etilishini taʼminlasin. 3. Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi, Moliya vazirligi tumanlar boʻyicha yuzaga kelgan qishloq xoʻjaligi mahsulotlari asosiy turlarini yetishtirishning oʻrtacha foyda normasi toʻgʻrisidagi 2014-yilgi maʼlumotlar aniqlanishini va 2015-yil 1-aprelgacha (keyinchalik — har yili oʻtgan yil uchun) Oʻzbekiston Respublikasi Yer resurslari, geodeziya, kartografiya va davlat kadastri davlat qoʻmitasiga taqdim etilishini taʼminlasinlar. 4. Oʻzbekiston Respublikasi Yer resurslari, geodeziya, kartografiya va davlat kadastri davlat qoʻmitasi 2015-yil 1-iyungacha ushbu qaror bilan tasdiqlangan Nizom talablariga muvofiq qishloq xoʻjaligi ekin maydonlarining normativ qiymatini aniqlasin. 5. Belgilab qoʻyilsinki, tasdiqlangan Nizomga muvofiq aniqlangan qishloq xoʻjaligi ekin maydonlarining normativ qiymatidan kelib chiqqan holda yagona yer soligʻini hisoblab chiqarish 2016-yil 1-yanvardan boshlab amalga oshiriladi. 6. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi yagona yer soligʻi boʻyicha soliq solinadigan baza toʻgʻrisidagi maʼlumotlarning toʻgʻriligi ustidan nazoratni taʼminlasin. 7. Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi qishloq xoʻjaligi ekin maydonlarining normativ qiymatini aniqlash boʻyicha ishlar Oʻzbekiston Respublikasi Yer resurslari, geodeziya, kartografiya va davlat kadastri davlat qoʻmitasiga nazarda tutilgan budjet mablagʻlari doirasida belgilangan tartibda moliyalashtirilishini taʼminlasin. 8. Oʻzbekiston Respublikasi vazirliklari va idoralari bir oy muddatda idoraviy normativ-huquqiy hujjatlarni ushbu qarorga muvofiqlashtirsinlar. 9. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining birinchi oʻrinbosari R.S. Azimov zimmasiga yuklansin. 1. Ushbu Nizom Oʻzbekiston Respublikasida qishloq xoʻjaligi tovar ishlab chiqaruvchilari qishloq xoʻjaligi ekin maydonlarining normativ qiymatini aniqlash tartibini belgilaydi. Har bir qishloq xoʻjaligi tovar ishlab chiqaruvchisining qishloq xoʻjaligi ekin maydonlarining normativ qiymati qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan yerlar uchun yer soligʻini (keyingi oʻrinlarda — yer soligʻi) hisoblab chiqish uchun va qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa maqsadlarda aniqlanadi. Ushbu Nizomning amal qilishi bogʻdorchilik-uzumchilik va polizchilik shirkatlarining, shaxsiy tomorqa yer uchastkalarining qishloq xoʻjaligi ekin maydonlarining normativ qiymatini aniqlashga joriy etilmaydi. 2. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi: tuproq bonitirovkasi — qishloq xoʻjaligi ekinlarining oʻrtacha agrotexnika darajasida tuproqning sifatini va tabiiy ishlab chiqarish unumdorligini 100 ballik shkala boʻyicha qiyosiy baholash; qishloq xoʻjaligi ekin maydonlarining sifati — tuprogʻining unumdorligi (bonitet bali), tabiiy yem-xashak ekin maydonlarining (yaylov turlari) sifati holati boʻyicha qishloq xoʻjaligi ekin maydonlari xususiyatining integral ifodasi; ozuqa birligi — yem-xashak ekin maydonlari yoki ozuqa ekinlarining oʻz toʻyimliligi jihatidan 1 kg suli doniga teng keladigan unumdorligining oʻlchov birligi; qishloq xoʻjaligi ekin maydonlarining normativ qiymati — normativ koʻrsatkichlardan foydalangan holda aniqlangan qishloq xoʻjaligi ekin maydonlari qiymati; sugʻoriladigan mintaqa — zarur irrigatsiya-melioratsiya infratuzilmasi bilan taʼminlangan, yerlarning barcha toifalarini qamrab oluvchi hudud; asosiy qishloq xoʻjaligi ekinlari — maʼmuriy mintaqada kichik maydonlarni egallagan qishloq xoʻjaligi ekinlari (paxta, bugʻdoy, sholi, savzavotlar, poliz mahsulotlari, kartoshka, koʻp yillik mevali daraxtlar, yem-xashakbop ildizmevali oʻsimliklar, bir yillik oʻtlar, beda, makkajoʻxori, tamaki); qishloq xoʻjaligi mahsulotlarining asosiy turlari — qishloq xoʻjaligi ekinlarini yetishtirish natijasida olinadigan mahsulot (paxta, bugʻdoy, sholi, sabzavotlar, poliz mahsulotlari, kartoshka, mevalar, uzum, tamaki); kapitallashuv foizi — yerlardan iqtisodiy-xoʻjalik maqsadlarida foydalanish orqali olingan foydani normativ qiymatga aylantirish uchun foydalaniladigan koʻrsatkich; qishloq xoʻjaligi ekin maydonlari — muntazam ravishda qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini ishlab chiqarish maqsadida yoki chorva uchun tabiiy yem-xashak manbai sifatida foydalaniladigan yerlar, ularning tarkibiga sugʻoriladigan va sugʻorilmaydigan haydov yerlar, koʻp yillik daraxtlar (bogʻlar, tokzorlar, tutzorlar, mevazorlar, rezavorzorlar va boshqa mevali daraxtlar), boʻz yerlar, pichanzorlar va yaylovlar kiradi; qishloq xoʻjaligi tovar ishlab chiqaruvchisi — qishloq xoʻjaligini yuritish uchun belgilangan tartibda ajratilgan yer uchastkasida qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini yetishtiruvchi yuridik yoki jismoniy shaxslar, shuningdek dehqon xoʻjaliklari; oʻrtacha bonitet bali — tuproq turlicha bonitet ballariga ega boʻlgan hollarda normativ qiymatni aniqlash obyektining, ularning har birining maydoni hisobga olingan holda, qishloq xoʻjaligi ekin maydonlari bilan band boʻlgan hududga nisbatan hisoblab chiqiladigan koʻrsatkich; normativ qiymatni aniqlash davri — Oʻzbekiston Respublikasining butun hududi qamrab olingan holda yagona koʻrsatkichlar boʻyicha yerlarni baholash ishlari oʻtkaziladigan davr. 3. Qishloq xoʻjaligi ekin maydonlarining normativ qiymatiga (keyingi oʻrinlarda normativ qiymat deb ataladi) yer bilan bevosita bogʻliq boʻlgan obyektlar (sugʻorish va kollektor-drenaj tarmogʻi, yoʻllar) qiymati kiritilmaydi. 4. Normativ qiymatni aniqlash normativ koʻrsatkichlarni, yer kadastri va statistik hisobga olish maʼlumotlarini hisobga olgan holda foydani kapitallashtirish asosidagi daromadli yondashuvdan foydalanib bajariladi. Normativ qiymatni aniqlash natijalari davlat yer kadastriga kiritiladi. 5. Qishloq xoʻjaligi tovar ishlab chiqaruvchilarining qishloq xoʻjaligi ekin maydonlari normativ qiymatni aniqlash obyekti hisoblanadi. 6. Normativ qiymat miqdorini aniqlash ushbu Nizom bilan tartibga solinadigan ishlarning predmeti hisoblanadi. 7. Normativ qiymatni aniqlash davri har yili oʻtkaziladi. Normativ qiymatni aniqlash davrlari oraligʻida normativ qiymatni aniqlash boʻyicha hujjatlarga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritiladi. 8. Qishloq xoʻjaligi ekin maydonlarining normativ qiymatini aniqlash va yer soligʻini hisoblash ushbu Nizomning 1-ilovasidagi sxemaga muvofiq amalga oshiriladi. 9. Normativ qiymatni aniqlash Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligining “Oʻzdaverloyiha” davlat ilmiy-loyihalash instituti tomonidan amalga oshiriladi. 10. Normativ qiymat ishlab chiqarish resursi sifatida qishloq xoʻjaligi ekin maydonlarining sifatini hisobga olgan holda aniqlanadi. 11. 1 ga qishloq xoʻjaligi ekin maydonlarining normativ qiymatini aniqlashda quyidagi koʻrsatkichlardan foydalaniladi: tuproqning sifatini va tabiiy yem-xashak ekin maydonlari (pichanzorlar va yaylovlar)ni baholash koʻrsatkichlari; asosiy qishloq xoʻjaligi ekinlari va koʻp yillik daraxtlar tuzilmasi; qishloq xoʻjaligi ekinlari, koʻp yillik daraxtlar va yem-xashakbop ekin maydonlarining normativ hosildorligi; qishloq xoʻjaligi ekin maydonlarining normativ unumdorligi; qishloq xoʻjaligi ekinlarining asosiy turlari boʻyicha qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishining hisoblab chiqilgan foyda olishi; dehqon bozorlarida sotiladigan qishloq xoʻjaligi mahsulotlari asosiy turlarining oʻrtacha yillik narxlari hamda paxta xom ashyosi va boshoqli don ekinlarining oʻrtacha xarid narxlari; foydaning kapitallashuvi foizi. 12. Normativ qiymatni aniqlashda qishloq xoʻjaligi ekin maydonlarining individual renta hosil qiluvchi omillari — qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishining intensivligi, tuproqning sifati, ekin maydonlari tuzilmasi va sugʻorish uchun suv chiqarish usuli (oqar suv yoki mashina usuli) hisobga olinadi. 13. Asosiy qishloq xoʻjaligi ekinlarining normativ hosildorligi tuproqlar oʻrtacha bonitet bali bilan qishloq xoʻjaligi ekinlari, bogʻlar va tokzorlarning tuproq bonitetining bir bonitet baliga mos normativ hosildorlikning yigʻindisi sifatida ushbu Nizomning 2-ilovasiga muvofiq hisoblab chiqiladi. 14. 1 ga maydondagi asosiy qishloq xoʻjaligi ekinlarining normativ unumdorligi tegishli maʼmuriy mintaqadagi normativ qiymatni aniqlash davridan oldin yuzaga kelgan qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini realizatsiya qilishning oʻrtacha yillik narxlariga bogʻliq ravishda qiymat ifodasida quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi: Npsk — 1 ga qishloq xoʻjaligi ekinlarining normativ unumdorligi, ming soʻm; Nu — qishloq xoʻjaligi ekinlarining normativ hosildorligi, s/ga; Srk — dehqon bozorlarida sotiladigan qishloq xoʻjaligi mahsulotlari tegishli turiga oʻrtacha yillik narx, ming soʻm/s, paxta xom ashyosi va boshoqli don ekinlarining xarid narxi ming soʻm/s; Ozuqa ekinlarining normativ unumdorligi ushbu Nizomning 3-ilovasiga muvofiq ularning hosildorligini bugʻdoy ekvivalent hosildorligiga aylantirish yordamida hisoblab chiqiladi. 15. Sugʻoriladigan 1 ga haydov yerdan olinadigan hisoblab chiqilgan foydani aniqlashda har bir qishloq xoʻjaligi tovar ishlab chiqaruvchisi boʻyicha qishloq xoʻjaligi ekin maydonlarining normativ qiymatini aniqlashning shu yildan oldingi yilda shakllangan ekin maydonlari tuzilmasi qoʻllaniladi. Har bir qishloq xoʻjaligi tovar ishlab chiqaruvchisi boʻyicha oldingi yil uchun qishloq xoʻjaligi ekin maydonlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar davlat statistika maʼlumotlari asosida aniqlanadi. Maʼlumotlar statistika organlari tomonidan “Yergeodezkadastr” davlat qoʻmitasiga har yili 1-aprelgacha taqdim etiladi. Oʻtgan yildagi ekin maydonlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar mavjud boʻlmagan taqdirda Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligining mintaqaviy boʻlinmalari tomonidan taqdim etilgan maʼlumotlari boʻyicha joriy yilda qishloq xoʻjaligi ekinlarini joylashtirish rejasiga muvofiq ekin maydonlari tuzilmasi qoʻllaniladi. 16. Qishloq xoʻjaligi mahsulotlarining asosiy turlari boʻyicha foydaning hisoblab chiqilgan miqdori qishloq xoʻjaligi ekin maydonlari sifatidan kelib chiqib foizlarda mahsulot qiymatiga va tuman boʻyicha oʻrtacha tuproqlarning har bir klassi boʻyicha mahsulotlarni yetishtirishga oʻrtacha xarajatlarga bogʻliq ravishda Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi, Moliya vazirligi tomonidan hisoblab chiqiladi. Tuproqlarning alohida past unumdorli klasslari boʻyicha salbiy qiymatlarda foizlarda foydaning hisoblab chiqilgan miqdori olingan taqdirda salbiy qiymatli yerning qiymatini istisno qilish uchun 0,01 foyda foizi qoʻllaniladi. Mahsulot qiymati toʻgʻrisidagi oʻrtacha maʼlumotlar va biror-bir oʻsimlik boʻyicha qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini yetishtirishda oʻrtacha xarajatlar mavjud boʻlmagan taqdirda boshoqli don ekinlari boʻyicha hisoblab chiqilgan maʼlumotlar qoʻllaniladi. 17. Sifati turlicha boʻlgan yerlar boʻyicha 1 ga sugʻoriladigan haydov yerdan olinadigan foydaning hisoblab chiqilgan miqdori quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi: Rpr — 1 ga sugʻoriladigan haydov yerdan olinadigan hisoblab chiqiladigan foyda, ming soʻm; Npsk1-Npskn — qishloq xoʻjaligi ekinlarining normativ unumdorligi, ming soʻm/ga; Pk1-Pkn — ekin maydonlari, ga Rn1-Rnn — tuproq sifati turlicha boʻlgan yerlarda turli xil ekinlardan olinadigan qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishi foydasining hisoblab chiqilgan miqdori, foizlarda. 18. 1 ga sugʻoriladigan haydov yerning normativ qiymati quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi: Sn — sugʻoriladigan haydov yerning normativ qiymati, ming soʻm/ga; Rpr — sugʻoriladigan haydov yerdan olinadigan hisoblab chiqilgan foyda, ming soʻm/ga; P — hisoblab chiqiladigan foydaning kapitallashuvi foizi; K1 — xoʻjalik yuritish va qishloq xoʻjalik ishlab chiqarishi intensivligi darajasi hisobga olinadigan mintaqaviy koeffitsiyent; K2 — sugʻorish uchun suv chiqarish usuli hisobga olinadigan koeffitsiyent; K3 — hosilning nobud boʻlish foizi hisobga olinadigan koeffitsiyent; 19. Hisoblab chiqilgan foydaning kapitallashuvi foizi 5% miqdorida qabul qilinadi. 20. Xoʻjalik yuritish darajasi va qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishi intensivligini hisobga oladigan mintaqaviy koeffitsiyent ushbu Nizomning 4-ilovasiga muvofiq qabul qilinadi. 21. Tovar ishlab chiqaruvchining mablagʻlari hisobidan sugʻorish uchun xoʻjalik ichki sugʻorish tizimiga suv chiqarish usuli (oqar suv yoki mashina usuli) hisobga olingan koeffitsiyent respublika boʻyicha yagona ifodada barcha sugʻorish maydonlari boʻyicha oqar suv bilan sugʻorish ulushiga bogʻliq tarzda mazkur Nizomning 5-ilovasiga muvofiq qabul qilinadi. 22. Kimyoviy moddalarni qoʻllash taqiqlangan muhofaza mintaqalarida qishloq xoʻjaligi ekin maydonlari joylashtirilgan taqdirda hosil nobud boʻlishi va tegishli ravishda qimmatlilik yoʻqotilishini hisobga oladigan koeffitsiyent ushbu Nizomning 6-ilovasiga muvofiq belgilangan tartibda majburiyatlar bilan cheklangan yer uchastkasidagi qishloq xoʻjaligi ekin maydonlarining bonitet bali va ulushiga qarab respublika boʻyicha yagona ifodada qabul qilinadi. 23. 1 ga bogʻlar va tokzorlarning normativ qiymati mazkur Nizomning 13, 14, 16 — 22-bandlarida nazarda tutilgan tartibda sugʻoriladigan haydov yerlarning normativ qiymatiga oʻxshash tartibda aniqlanadi. 24. 1 ga sugʻoriladigan boʻz yerlarning normativ qiymati 0,1 koeffitsiyenti qoʻllanilgan holda sugʻoriladigan haydov yerlarning qiymati boʻyicha aniqlanadi. Qishloq xoʻjaligi tovar ishlab chiqaruvchisida sugʻoriladigan haydov yeri boʻlmagan taqdirda, sugʻoriladigan boʻz yerlarning normativ qiymati tuman (shahar) sugʻoriladigan haydov yerlari oʻrtacha asosiy ekin maydonlari tuzilmasidan foydalanilgan holda hisoblab chiqiladi. 25. Mevazorlar, tutzorlar va boshqa sugʻoriladigan koʻp yillik daraxtlar ekilgan yerlarning normativ qiymati ushbu xoʻjalikning sugʻoriladigan haydov yerlari normativ qiymati boʻyicha, 0,4 koeffitsiyentini qoʻllash bilan qabul qilinadi. Qishloq xoʻjaligi tovar ishlab chiqaruvchisida sugʻriladigan haydov yeri boʻlmagan hollarda bunday yerlarning normativ qiymati tuman (shahar) sugʻoriladigan haydov yerlari boʻyicha asosiy ekin maydonlari tuzilmasidan foydalangan holda shartli ravishda hisoblab chiqiladi. 26. Issiqxonalar boʻyicha 1 ga yerning normativ qiymati sugʻoriladigan haydov yerlar qiymatiga oʻxshash tartibda tuman, shahar boʻyicha oʻrtacha koʻrsatkich asosida 2,2 koeffitsiyentini qoʻllash bilan aniqlanadi. 27. 1 ga lalmi haydov yerning normativ hosildorligi, normativ unumdorligi, hisoblab chiqilgan miqdori va normativ qiymati ushbu Nizomning 13 — 20 va 22-bandlariga muvofiq aniqlanadi. Bunda xoʻjalik ichki sugʻorish tizimiga suv chiqarish usulini hisobga olingan holda koeffitsiyent normativ qiymatni aniqlashda qoʻllanilmaydi. 28. Koʻp yillik lalmi daraxtlar lalmi haydov yer sifatida, lalmi boʻz yerlar esa lalmi haydov yerlari sifatida 0,1 koeffitsiyentini qoʻllagan holda baholanadi. Qishloq xoʻjaligi tovarlari ishlab chiqaruvchisida lalmi haydov yerlar boʻlmagan hollarda, uning normativ qiymati shartli ravishda tuman, shahar lalmi haydov yerlari boʻyicha oʻrtacha ekin maydonlari tuzilmasidan foydalangan holda hisoblab chiqiladi. 29. Tabiiy yem-xashakbop ekin maydonlari (pichanzorlar va yaylovlar)ning normativ qiymati yaylovlarning tiplaridan va ozuqa birligida ifodalangan hosildorlikdan kelib chiqib, ushbu Nizomning 7-ilovasiga muvofiq ularni bugʻdoyning ekvivalenti hosildorligiga tegishli ravishda qayta hisoblab chiqqan holda hisoblab chiqiladi. 30. Maʼmuriy tumanda ozuqa ekin maydonlarining oʻrtacha hosildorligi tegishli balandlik mintaqasidagi yaylovlarning hosildorligi va har bir tipining maydoni hisobga olingan holda aniqlanadi. 31. 1 ga ozuqa ekin maydonlarining normativ mahsuldorligi bugʻdoy hajmiga qayta hisoblab chiqilgan ozuqa birliklaridagi oʻrtacha hosildorligi va normativ qiymatini aniqlash davridan oldingi yildagi oʻrtacha xarid narxining hosilasi sifatida aniqlanadi. 32. 1 ga ozuqa ekin maydonlarining normativ qiymati ushbu Nizomning 17 — 20-bandlariga muvofiq haydov yerga oʻxshash tarzda aniqlanadi, bunda ozuqa ekin maydonlarining unumdorligi ular bilan bogʻliq boʻlgan balandlik mintaqalarida joylashganligiga qarab foydaning hisoblab chiqilgan miqdori quyidagi miqdorlarda qabul qilinadi: choʻl mintaqasida — 3,2 foiz; togʻoldi mintaqasida — 4,1 foiz; togʻ mintaqasida — 7,0 foiz. 33. Yaylovlarning sugʻoriladigan mintaqalarga tutashgan uchastkalari sugʻoriladigan haydov yerga mos tarzda 0,01 koeffitsiyentini qoʻllangan holda baholanadi. Qishloq xoʻjaligi tovar ishlab chiqaruvchisida sugʻoriladigan haydov yerlar boʻlmagan taqdirda, bunday yerlarning normativ qiymati shartli ravishda tumanning sugʻoriladigan mintaqasi boʻyicha asosiy ekin maydonlarining tuzilmasi qoʻllanilgan holda hisoblab chiqiladi. 34. Baliqchilik hovuzlari, imoratlar, inshootlar va xonadonlar bilan band boʻlgan yerlarning normativ qiymati faqat belgilangan mezonlarga muvofiq yer soligʻining toʻlovchilari hisoblangan qishloq xoʻjaligi tovar ishlab chiqaruvchilari boʻyicha aniqlanadi. Bunda imoratlar, inshootlar va xonadonlar deganda ularning faoliyat koʻrsatishi va xizmat koʻrsatish uchun moʻljallangan imoratlar, inshootlar, omborlar, dala shiyponlari, bostirmalar, xonadonlar va maydonlar tushuniladi. Baliqchilik hovuzlari bilan band boʻlgan yerlarning normativ qiymati tuman boʻyicha sugʻoriladigan haydov yerlarning oʻrtacha normativ qiymati boʻyicha aniqlanadi. Imoratlar, inshootlar va xonadonlar bilan band boʻlgan yerlarning normativ qiymati joylashgan mintaqasi va ixtisoslashuviga qarab asosiy qishloq xoʻjaligi ekin maydonlarining normativ qiymati boʻyicha 2 koeffitsiyentini qoʻllagan holda aniqlanadi. Xoʻjaliklarning ixtisoslashuvi hisobga olingan holda asosiy qishloq xoʻjaligi ekin maydonlari deganda: sugʻoriladigan yerlardagi paxtachilik-gʻallachilik, gʻallachilik, sabzavotchilik, sholichilik, tamakichilik va chorvachilik xoʻjaliklari uchun — sugʻoriladigan haydov yerlar (sugʻoriladigan mintaqa); sugʻoriladigan yerlardagi bogʻdorchilik-uzumchilik xoʻjaliklari uchun — sugʻoriladigan bogʻlar, bogʻlar boʻlmasa — tokzorlar yoki boshqa koʻp yillik daraxtlar bilan band boʻlgan yerlar (sugʻoriladigan mintaqa); lalmi yerlardagi bogʻdorchilik-uzumchilik xoʻjaliklari uchun — lalmi bogʻlar, bogʻlar boʻlmasa — tokzorlar yoki boshqa koʻp yillik daraxtlar bilan band boʻlgan yerlar (lalmi-yaylov mintaqa); yaylovlardagi qorakoʻlchilik va chorvachilik xoʻjaliklari uchun — yaylovlar (lalmi-yaylov mintaqa); lalmi yerlardagi gʻallachilik va chorvachilik xoʻjaliklari uchun — lalmi haydov yerlar (lalmi-yaylov mintaqa) tushuniladi. Qishloq xoʻjaligi tovar ishlab chiqaruvchisida qishloq xoʻjaligi ekin maydonlari boʻlmagan taqdirda, imoratlar, inshootlar va xonadonlar bilan band boʻlgan yerlarning normativ qiymati (sugʻoriladigan yoki lalmikor-haydov) asosiy qishloq xoʻjaligi ekin maydonlari joylashgan mintaqada oʻrtacha tuman normativ qiymati boʻyicha 2 koeffitsiyenti qoʻllangan holda aniqlanadi. 341. Jismoniy shaxslarga qishloq xoʻjaligi va dehqon xoʻjaligi ehtiyojlari uchun berilgan yerlarning normativ qiymati mos ravishda tuman (shahar)ning sugʻoriladigan yoki sugʻorilmaydigan yerlarining oʻrtacha normativ qiymatidan kelib chiqib aniqlanadi. 35. Qishloq xoʻjaligi tovar ishlab chiqaruvchilarining qishloq xoʻjaligi ekin maydonlari normativ qiymatni hisoblab chiqishning bevosita birlamchi obyektlari hisoblanadi. Normativ qiymatni aniqlash obyektlari deganda yuridik shaxsning yer uchastkasi chegaralaridagi qishloq xoʻjaligi ekin maydonlari tushuniladi. 36. Normativ qiymatni aniqlash obyektlari alohida massivlar chegaralarida guruhlarga boʻlinadi, ular boʻyicha kartografiya materiallari nashr etiladi hamda ularda tuproqqa oid va geobotanik tadqiqotlar natijalari aks ettiriladi. Normativ qiymatni aniqlash birlamchi obyektlarining dastlabki yer-hisobga olish va natijali yer-baholash axborotlari maʼmuriy mintaqalar boʻyicha umumlashtiriladi. 37. Normativ qiymatni aniqlashga aloqador barcha hisob-kitoblar texnologik sxema boʻyicha ushbu Nizomning 8-ilovasiga muvofiq bajariladi. 38. Qishloq xoʻjaligi tovar ishlab chiqaruvchilarining roʻyxati va maʼmuriy tuman (shahar) boʻyicha qishloq xoʻjaligi ekin maydonlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar normativ qiymatni aniqlash davri oʻtkaziladigan yilning 1-yanvar holatiga yer fondi maʼlumotlari boʻyicha qabul qilinadi. Har bir qishloq xoʻjaligi tovar ishlab chiqaruvchisi boʻyicha uning nomi, soliq toʻlovchining identifikatsiya raqami (uni belgilovchi organlar tomonidan taqdim etiladi), qishloq xoʻjalik ekin maydonlari tafsilotlari bilan birgalikda qishloq xoʻjaligi tovar ishlab chiqaruvchisi yerining kadastr raqami, umumiy maydoni va boshqalari koʻrsatiladi, sugʻoriladigan va sugʻorilmaydigan ekin maydonlari alohida ajratib koʻrsatiladi. Bunda koʻp yillik daraxtlar maydonlari ularning turlari (bogʻlar, tokzorlar va boshqa daraxtlar) boʻyicha keltiriladi. Qishloq xoʻjaligi tovar ishlab chiqaruvchilarining geografik joylashuvi yirik masshtabli chizmalarda aks ettiriladi. 39. Qishloq xoʻjaligi tovar ishlab chiqaruvchilari roʻyxati, qishloq xoʻjaligi ekin maydonlari va ularni hududiy joylashtirish sxemasi tashkilot — yer resurslari va davlat kadastri boʻyicha ushbu tuman (shahar) boʻlimlari boʻyicha ishlarni bajaruvchilar tomonidan tuziladi hamda ular bilan kelishuvdan oʻtkaziladi. 40. Sugʻoriladigan va lalmi qishloq xoʻjaligi ekin maydonlarining oʻrtacha bonitet bali tuproqni bonitiroka qilish materiallaridan foydalangan holda aniqlanadi. 41. Yaylovlarning tiplari va ularning oziqaboplik qimmati geobotanik xaritalardan foydalangan holda aniqlanadi. Maʼmuriy tumanda yaylovlarning bir necha tiplari mavjud boʻlganda bugʻdoyning ekvivalent hosildorligiga qayta hisoblab chiqilgan ozuqa birliklarida (oziq qiymati) ifodalangan ularning oʻrtacha mahsuldorligi aniqlanadi. 42. “Oʻzdaverloyiha” davlat ilmiy-loyihalash institutining hududiy boʻlinmalari tomonidan maʼmuriy tuman (shahar)ning har bir qishloq xoʻjaligi tovar ishlab chiqaruvchisining qishloq xoʻjaligi ekin maydonlari normativ qiymatini aniqlash natijalari boʻyicha hisobot quyidagi tarkibda tuziladi: tushuntirish xati; qishloq xoʻjaligi tovar ishlab chiqaruvchilari boʻyicha qishloq xoʻjaligi ekin maydonlarining normativ qiymati va tuman (shahar) boʻyicha oʻrtacha normativ qiymat toʻgʻrisidagi maʼlumotlar. 43. Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahri boʻyicha hisobotlar tushuntirish xatidan, qishloq xoʻjaligi tovar ishlab chiqaruvchilarining tumanlar boʻyicha normativ qiymat va maʼmuriy birlik boʻyicha oʻrtacha normativ qiymat toʻgʻrisidagi maʼlumotlardan iborat boʻladi. Tuman (shahar) boʻyicha hisobotlar yer-kadastr axboroti sifatida har bir qishloq xoʻjaligi tovar ishlab chiqaruvchisi boʻyicha elektron shaklda normativ qiymat taqdim etilgan holda tuman (shahar) yer resurslari va davlat kadastrining tegishli boʻlimlariga topshiriladi. Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahri boʻyicha hisobotlar ishlarni bajarish uchun berilgan topshiriqda belgilangan hajmlar va nusxalarda tayyorlanadi. Hisobotlarning bir nusxasi dastlabki axborotning asl materiallari bilan birgalikda tashkilotning — ishlarni bajaruvchining arxivida saqlanadi. 44. Har bir qishloq xoʻjaligi tovar ishlab chiqaruvchisi boʻyicha ushbu Nizomning 8-ilovasidagi shaklga muvofiq qishloq xoʻjaligi ekin maydonlari va boshqa baholangan yerlarning normativ qiymati toʻgʻrisida maʼlumotnoma tuziladi. Maʼlumotnoma qishloq xoʻjaligi tovar ishlab chiqaruvchisiga topshirish uchun tuman (shahar) yer resurslari va davlat kadastri boʻlimlariga taqdim etiladi. 45. Normativ qiymatning hisob-kitobi natijalari 100 soʻmgacha boʻlgan aniqlikda taqdim etiladi. 46. Normativ qiymatni aniqlash boʻyicha materiallarga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish normativ qiymatni aniqlash davrlari oʻrtasidagi davrda yangi qishloq xoʻjaligi tovar ishlab chiqaruvchilari tashkil etilgan, qishloq xoʻjaligi ekin maydonlarining chegaralari va maydonlari yoki amaldagi qishloq xoʻjaligi tovar ishlab chiqaruvchilarining ekin maydonlari bonitet bali oʻzgargan hollarda amalga oshiriladi. 47. Yangidan tashkil etilgan va oʻzgarishlarga uchragan qishloq xoʻjaligi tovar ishlab chiqaruvchilarining qishloq xoʻjaligi ekin maydonlari normativ qiymatini aniqlash materiallariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish ishlari har yili bir marta yil boshiga tumanning yer fondi tuzilgandan keyin normativ qiymatni aniqlash davrini oʻtkazish singari tartibda va izchillikda amalga oshiriladi. Normativ qiymatni aniqlashning oxirgi materiallari asos qilib olinadi. Oʻzgartirishlar kiritish va birlamchi maʼlumotlarni toʻplash faqat baholashning oxirgi davri qishloq xoʻjaligi mahsulotlarining asosiy turlariga oʻrtacha yillik narxlardan foydalangan holda 46-bandda sanab oʻtilgan oʻzgarishlarga duch kelgan qishloq xoʻjaligi tovar ishlab chiqaruvchilari boʻyicha amalga oshiriladi. 48. Ushbu Nizomga muvofiq bajarilgan ishlar toʻgʻrisidagi hisobotlar ushbu Nizomning 42 — 44-bandlarida nazarda tutilgan tartibda topshiriladi. 49. Tumanlar boʻyicha dehqon bozorlarida sotiladigan qishloq xoʻjaligi mahsulotlarining asosiy turlariga oʻrtacha yillik narxlar va sotish hajmlari, shuningdek paxta xom ashyosi va boshoqli don ekinlariga oʻrtacha xarid narxlar davlat statistika kuzatishlari maʼlumotlari asosida Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi tomonidan aniqlanadi. 50. Qishloq xoʻjaligi mahsulotlarining asosiy turlarini yetishtirish natijalari boʻyicha olingan foydaning miqdori Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi, Moliya vazirligi tomonidan oldingi yil yakunlariga binoan tumanlar (shaharlar) boʻyicha yalpi daromadga nisbatan foizlarda aniqlanadi. 51. Qishloq xoʻjaligi ekinlari hosilini yigʻishtirib olish davomida foyda miqdori oʻrtacha yillik narxlar va qishloq xoʻjaligi mahsulotlarining asosiy turlarini yetishtirishga normativ xarajatlar hisobga olingan holda belgilanadi. 52. Tumanlar (shaharlar) boʻyicha qishloq xoʻjaligi mahsulotlarining asosiy turlarini yetishtirishga normativ xarajatlar bonitet baliga bogʻliq ravishda oʻsimliklarni oʻstirishning agrotexnologik xaritalari asosida hisoblab chiqiladi, bunda issiqxonalarda qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini yetishtirish xarajatlari hisobga olinmaydi. 53. Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi har yili 1-aprelgacha Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi Kadastr agentligiga ushbu Nizomning 10-ilovasidagi shaklga muvofiq tumanlar boʻyicha dehqon bozorlarida sotiladigan qishloq xoʻjaligi mahsulotlarining asosiy turlariga oʻrtacha yillik narxlar va sotish hajmlari, shuningdek paxta xom ashyosi va boshoqli don ekinlarining oʻrtacha xarid narxlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni yuboradi. 54. Qishloq xoʻjaligi ekinlarining, poliz mahsulotlari, sabzavotlar, mevalarning normativ qiymatini hisoblab chiqishda qoʻllaniladigan oʻrtacha yillik narxlar, ularning turlari narxlari va sotish hajmlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlardan kelib chiqib belgilanadi. 55. Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi, Moliya vazirligi har yili 1-aprelgacha qishloq xoʻjaligi mahsulotlarining asosiy turlarini yetishtirish natijalari boʻyicha olinadigan foyda miqdorlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni ushbu Nizomning 11-ilovasidagi shaklga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Yer resurslari, geodeziya, kartografiya va davlat kadastri davlat qoʻmitasiga yuboradi. Maʼmuriy-hududiy tuzilmalar va mintaqalar Mintaqaviy koeffitsiyentlar (K1) Qoraqalpogʻiston Respublikasi 0,7 Janubiy mintaqa (Amudaryo, Beruniy, Ellikqalʼa va Toʻrtkoʻl tumanlari) 0,7 Markaziy mintaqa (Nukus, Xoʻjayli, Shumanay, Kegeyli, Chimboy, Qonlikoʻl tumanlari) 0,6 Shimoliy mintaqa (Taxtakoʻpir, Qoraoʻzak, Qoʻngʻirot, Moʻynoq tumanlari) 0,5 Andijon viloyati 1,2 Viloyatning Boʻz va Ulugʻnor tumanlarini istisno etgan holda butun hududi 1,2 Markaziy Fargʻona mintaqa (Boʻz va Ulugʻnor tumanlari) 1,0 Buxoro viloyati 1,0 Sugʻoriladigan mintaqa (sugʻoriladigan mintaqaning barcha tumanlari xoʻjaliklari) 1,0 Yaylov mintaqasi (barcha tumanlarning qoʻychilik xoʻjaliklari) 0,8 Jizzax viloyati 0,8 Jizzax tumani, Jizzax shahri 0,9 Choʻl mintaqasi (Arnasoy, Doʻstlik, Zarbdor, Zafarobod, Mirzachoʻl, Paxtakor tumanlari) 0,8 Togʻoldi-yaylov mintaqasi (Baxmal, Gʻallaorol, Forish, Zomin, Yangiobod tumanlari) 0,6 Qashqadaryo viloyati 0,8 Togʻoldi mintaqasi (Kitob, Shahrisabz, Yakkabogʻ, Gʻuzor, Qamashi, Chiroqchi tumanlari) 0,8 Choʻl mintaqasi (Qarshi, Nishon, Mirishkor, Kasbi, Koson, Muborak tumanlari) 0,7 Dehqonobod tumani 0,6 Navoiy viloyati 0,8 Sugʻoriladigan mintaqa (Qiziltepa, Navbahor, Xatirchi, Karmana tumanlari va Konimex tumanining sugʻoriladigan mintaqasi) 0,8 Lalmi-yaylov mintaqasi (Nurota, Tomdi, Uchquduq tumanlari va sugʻoriladigan mintaqasiz Konimex tumani) 0,6 Namangan viloyati 1,1 Viloyatning barcha tumanlari 1,1 Samarqand viloyati 1,2 Sugʻoriladigan mintaqa (Bulungʻur, Jomboy, Ishtixon, Kattaqoʻrgʻon, Narpay, Oqdaryo, Payariq, Pastdargʻom, Paxtachi, Samarqand, Toyloq, Urgut tumanlari) 1,2 Lalmi-yaylov mintaqasi (Nurobod, Qoʻshrabot tumanlari) 0,9 Surxondaryo viloyati 1,3 Surxondaryo vohasi (Sariosiyo, Uzun, Denov, Shoʻrchi, Qumqoʻrgʻon, Jarqoʻrgʻon, Angor, Termiz, Oltinsoy tumanlari) 1,3 Choʻl mintaqasi (Qiziriq, Muzrabot, Sherobod tumanlari) 1,1 Boysun tumani 0,8 Sirdaryo viloyati 0,8 Shimoliy choʻl mintaqasi (Boyovut, Xovos, Guliston, Sayxunobod, Sirdaryo tumanlari, Guliston shahri va Yangiyer shahri) 0,8 Markaziy choʻl mintaqasi (Oqoltin, Mirzaobad, Sardoba tumanlari) 0,6 Toshkent viloyati 1,2 Viloyatning butun hududi, Boʻstonliq, Parkent va Ohangaron tumanlari bundan mustasno 1,2 Chimyon-Ohangaron mintaqasi (Boʻstonliq, Parkent va Ohangaron tumanlari) 0,9 Fargʻona viloyati 1,1 Birinchi mintaqa (viloyatning butun hududi, Yozyovon va Soʻx tumanlari bundan istisno) 1,1 Ikkinchi mintaqa (Yozyovon va Soʻx tumanlari) 1,0 Xorazm viloyati 1,0 Viloyatning butun hududi, Xazorasp tumanidagi Sarimoy va Tuproqqalʼa qishloq fuqarolar yigʻinlari hududisiz (Kizilqum-Tuproqqalʼa massivi) 1,0 Xazorasp tumanidagi Sarimoy va Tuproqqalʼa qishloq fuqarolar yigʻinlari (Kizilqum-Tuproqqalʼa massivi) 0,8 Toshkent shahri 1,2 Toshkent shahrining butun hududi 1,2 Bonitet bali Zaharli kimyoviy dorilarni qoʻllash cheklangan hududlar ulushi, % 1 — 10 11 — 20 21 — 30 31 — 40 41 — 50 51 — 60 61 — 70 71 — 80 81 — 90 91 — 100 31 — 40 0,948 0,895 0,843 0,790 0,738 0,685 0,633 0,580 0,528 0,475 41 — 50 0,959 0,918 0,878 0,837 0,796 0,755 0,714 0,674 0,633 0,592 51 — 60 0,967 0,933 0,900 0,866 0,833 0,800 0,766 0,733 0,699 0,666 61 — 70 0,972 0,943 0,915 0,887 0,859 0,830 0,802 0,774 0,745 0,717 71 — 80 0,976 0,951 0,927 0,902 0,878 0,853 0,829 0,804 0,780 0,755 81 — 90 0,978 0,957 0,935 0,914 0,892 0,870 0,849 0,827 0,806 0,784 91 — 100 0,981 0,961 0,949 0,923 0,904 0,884 0,865 0,846 0,826 0,807 Yaylovlarning turlari Ozuqa birliklarida hosildorligi, kg/ga Bugʻdoyning ekvivalent hosildorligi, s/ga Yaxshi yaylovlar Bugʻdoyiqli yaylov 230 1,92 Yirik oʻtli-shashirli yaylov 300 2,50 Archalar orasidagi har xil bugʻdoyiq yaylov 260 2,17 Oʻrtacha yaylovlar Betagali-bugʻdoyiqli yaylov 210 1,75 Har xil oʻtlar oʻsadigan pistazor 200 1,67 Har xil oʻtli-betagali yaylov 320 2,67 Qamishzor 200 1,67 Qashshoqlashgan yaylovlar Har xil oʻtli-toifalashgan yaylov 150 1,25 Har xil oʻtli-efemer bodomchali yaylov 120 1,00 Har xil oʻtli-adirdagi shuvoqli yaylov 170 1,42 Har xil oʻtli, butazorlar orasidagi yaylov 180 1,50 Koʻngʻirbosh-toifalashgan yaylov 140 1,17 Arpazor 180 1,42 Juzgʻunzor 140 1,17 Joʻsan-toifalashgan yaylov 140 1,17 Har xil oʻtli-chayirli yaylov 160 1,33 Oq saksovulzor 100 0,83 Singrenli yaylov 110 0,92 Dagʻal-efemerli yaylov 150 1,25 Shoʻrali-efemer shagʻalakli yaylov 140 1,17 Tereskenli yaylov 100 0,83 Yantoqzor 180 1,50 Shuvoq-betagali yaylov 170 1,42 Joʻsanzor 110 0,92 Shoʻrali-toifalashgan yaylov 130 1,08 Har xil oʻtli-boshoqli oʻsimliklar oʻsadigan yaylov 240 2,00 Qashshoq yaylovlar Bir yillik shoʻrazor yaylov 130 1,08 Har xil oʻtli-kakrali yaylov 140 1,17 Pastak har xil oʻtli-boshoqdoshli oʻsimliklar oʻsadigan yaylov 120 1,00 Boyalishzor 90 0,75 Keyreukzor 80 0,67 Har xil oʻtli toʻqayzor 90 0,75 Qizilmiya oʻsadigan yaylov 100 0,83 Partekzor 80 0,67 Ajriqli yaylov 170 1,42 Oʻta qashshoq yaylovlar Norboyalishzor yaylov 60 0,50 Yulgʻunzor 70 0,58 Qora saksovulzor 70 0,58 Biyurgʻunzor 40 0,33 Adraspanzor 20 0,17 Donashoʻrazor 10 0,08 1. Tayyorgarlik ishlari. 1.1. Ishlar mazmuni va dasturini ishlab chiqish. 1.2. Qishloq xoʻjaligi tovar ishlab chiqaruvchilarining hamda normativ qiymatni aniqlash obyektlarining roʻyxatini va joylashish chizmasini tuzish. 1.3. Normativ qiymati aniqlanadigan obyektlar boʻyicha dastlabki yer-hisobga olish va statistik hamda natijali yer-baholash axborotlarini toʻplash, tahlil qilish va tayyorlash. 1.4. Qishloq xoʻjaligi ekin maydonlarining normativ qiymatini aniqlashda dastlabki va qiymat koʻrsatkichlarining avtomatlashtirilgan hisob-kitobi dasturini oʻrganish va oʻzlashtirish. 2. Tuproq unumdorligi, tabiiy ozuqa ekin maydonlarining unumdorligi, sugʻorish uchun suv berish usuli boʻyicha birlamchi maʼlumotlar bazasini tayyorlash va normativ qiymatini aniqlash obyektlarining koʻrsatkichlarini hisob-kitobi. 2.1. Normativ qiymatni aniqlash obyekti tuproq unumdorligining oʻrtacha koʻrsatkichini aniqlash. 2.2. Asosiy qishloq xoʻjaligi ekinlari boʻyicha mahsulot yetishtirishdan foizlarda hisoblab chiqilgan foydani aniqlash. 2.3. Normativ qiymatni aniqlash obyekti yaylovlarining ozuqa qimmatliligi koʻrsatkichlarini aniqlash. 2.4. Sugʻorishning ichki tizimida sugʻorish uchun suv berish usuli koʻrsatkichini aniqlash. 2.5. Zaharli kimyoviy dorilarni qoʻllash cheklangan maydonlarni aniqlash. 3. Qishloq xoʻjaligi ekin maydonlarining normativ qiymatining avtomatlashtirilgan hisob-kitobi. 3.1. Birlamchi koʻrsatkichlarni kompyuter dasturiga kiritish. 3.2. Qishloq xoʻjaligi ekinlarining normativ qiymati: normativ unumdorlik, hisoblangan foyda va normativ qiymat koʻrsatkichlari hisob-kitobi. 4. Qishloq xoʻjaligi ekin maydonlarining normativ qiymatini aniqlash materiallarini rasmiylashtirish. 4.1. Qishloq xoʻjaligi tovar ishlab chiqaruvchilarining qishloq xoʻjaligi ekin maydonlari normativ qiymatini aniqlashning hisob-kitob (jadval) va matnli qismini rasmiylashtirish hamda maʼmuriy tumanlar, Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va respublika boʻyicha qishloq xoʻjaligi ekin maydonlarining normativ qiymatini aniqlash materiallarini umumlashtirish. 4.2. Qishloq xoʻjaligi ekin maydonlarining normativ qiymatini aniqlash materiallarining jadvalli qismini rasmiylashtirish. 4.3. Maʼlumotnomalarni tayyorlash va qishloq xoʻjaligi tovar ishlab chiqaruvchilariga taqdim etish.