Tadbirkorlik subyektlariga tutash hududlardan mavsumiy foydalanishni tashkil etishni yanada soddalashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida
(resolution, 2025-10-01)

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining tadbirkorlar bilan toʻrtinchi ochiq muloqotida belgilangan vazifalarni amalga oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2024-yil 30-avgustdagi PF-132-son Farmoniga muvofiq, shuningdek, umumiy ovqatlanish, savdo va xizmat koʻrsatish faoliyati bilan shugʻullanayotgan tadbirkorlik subyektlariga yanada qulay shart-sharoitlar yaratish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. 2025-yil 1-oktabrdan boshlab umumiy ovqatlanish, savdo va xizmat koʻrsatish sohasidagi tadbirkorlik subyektlari uchun oʻziga tegishli bino va inshootlarga hamda yer uchastkalariga tutash boʻlgan, davlat organlari va tashkilotlariga doimiy foydalanishga berilgan aholi punktlarining umumiy foydalanishdagi yer uchastkalaridan (sogʻliqni saqlash, taʼlim va maktabgacha taʼlim tashkilotlariga tegishli yer uchastkalari bundan mustasno) mavsumiy umumiy ovqatlanish, savdo va xizmat koʻrsatish faoliyatini (keyingi oʻrinlarda — tijorat faoliyati) amalga oshirish uchun haq evaziga ijara huquqi asosida foydalanish tizimi amaliyotga joriy etilsin. 2. Umumiy ovqatlanish, savdo va xizmat koʻrsatish faoliyati bilan shugʻullanuvchi tadbirkorlik subyektlariga tegishli bino va inshootlarga hamda yer uchastkalariga tutash hududlardan tijorat maqsadlarida mavsumiy foydalanish tartibi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 3. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahri hokimliklari Soliq qoʻmitasi, Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi Kadastr agentligi, Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirligi hamda Ichki ishlar vazirligi bilan birgalikda oʻziga tegishli boʻlmagan yer uchastkasida norasmiy tarzda tijorat faoliyatini amalga oshirayotgan tadbirkorlik subyektlarining roʻyxatini va ular toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni (joylashgan joyi, faoliyat turi, egallangan yer maydoni) quyidagi bosqichlarda xatlovdan oʻtkazsin: birinchi bosqich — barcha tuman (shahar)lardagi markaziy koʻchalarda 2025-yil 1-sentabrga qadar; ikkinchi bosqich — qolgan koʻchalarda 2025-yil 1-oktabrga qadar. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahri hokimliklari manfaatdor davlat organlari va boshqa tashkilotlar bilan birgalikda 2025-yil 1-oktabrdan boshlab xatlov natijasida aniqlangan obyektlarning mazkur qarorda belgilangan tartibda qonuniy faoliyat yuritishi yoki hududning boʻshatilishini taʼminlab borsin. Bunda joylashtirish sxemasiga muvofiq boʻlgan tijorat faoliyati obyektlari “dizayn-kod”ga asosan loyihalar tasdiqlangunga qadar ushbu bandga koʻra faoliyati qonuniylashtirilib, ijara shartnomasi tuzilgan obyektlarda tadbirkorlar tomonidan har qanday qoʻshimcha qurilishlar, maydon, fasad va mavjud yengil konstruksiyalarning konstruktiv elementlarini oʻzgartirishga yoʻl qoʻyilmaydi, shunday ishlar amalga oshirilgan taqdirda, tutash maydonda joylashgan obyektlar belgilangan tartibda buziladi hamda yangi shartnoma tuzilmaydi. 4. Shunday tartib oʻrnatilsinki, unga muvofiq: a) 2025-yil 1-oktabrdan boshlab, har yili 1-yanvarga qadar tuman (shahar) qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi, kadastr, soliq idoralari takliflari asosida, tuman (shahar) hokimlarining qarori bilan kelgusi yil uchun tuman (shahar) hududidagi aholi punktlarining umumiy foydalanishdagi yer uchastkalarida tijorat faoliyati obyektlarini joylashtirish sxemasi tasdiqlanadi; b) 2026-yil 1-fevralga qadar Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahri hokimliklari tomonidan tasdiqlanadigan reja-grafikka asosan quyidagi organlar tomonidan oʻz hisobidan (yoki mazkur qarorga asosan qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi organlariga tushadigan mablagʻlar hisobidan keyinchalik toʻlab berish sharti bilan) tijorat faoliyati obyektlarini koʻcha va binolarga mos arxitektura qiyofasida hamda aholi uchun qulay va xavfsiz qilib loyihalashtirishga doir yagona talab va tavsiyalar (“dizayn-kod”) ishlab chiqilib, tasdiqlanadi: hududiy arxitektura-shaharsozlik kengashlari tomonidan — Toshkent va Nukus shaharlari hamda viloyatlar boʻysunuvidagi shaharlar uchun; tuman (shahar) qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi boʻlimlari tomonidan — boshqa aholi punktlari uchun; v) koʻchalar nomi koʻrsatilgan holda tijorat faoliyati obyektlarini joylashtirish sxemasi hamda “dizayn-kod”lari mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari, qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi organlarining rasmiy veb-sahifalariga joylashtiriladi; g) tadbirkorlarning murojaatlariga muvofiq tijorat faoliyati obyektlarini joylashtirish sxemalariga tuman (shahar) hokimlari qarorlari bilan oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilishi mumkin; d) ijara shartnomalari doimiy foydalanishga berilgan yer uchastkasini tadbirkorlik subyektiga tijorat faoliyatini amalga oshirish uchun haq evaziga ijara huquqida foydalanishga beruvchi davlat organlari va tashkilotlari (keyingi oʻrinlarda — ijaraga beruvchi) hamda oʻziga tutash hududda tijorat faoliyatini amalga oshirish istagini bildirgan tadbirkorlik subyekti (keyingi oʻrinlarda — ijaraga oluvchi) oʻrtasida Soliq qoʻmitasining ijara shartnomalarini hisobga olish elektron tizimi orqali rasmiylashtiriladi; e) tijorat faoliyatini amalga oshirish moʻljallangan yer uchastkasi ajratilmagan hamda tuman (shahar) hokimligi zaxirasida boʻlsa, ushbu yer uchastkasi unda joylashgan obyektlarni (maydonlar, koʻchalar, tor koʻchalar, yoʻllar, daraxtzorlar, bogʻlar, sayilgohlar, xiyobonlar va boshqalar) Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahri hokimliklari qarori asosida davlat organlari va tashkilotlariga jamoat ehtiyojlari uchun doimiy foydalanish huquqi bilan ajratiladi; j) ijara shartnomasiga asosan ijaraga beruvchi ijaraga oluvchiga tegishli hududga tutash boʻlgan yoki undan 5 metrdan koʻp boʻlmagan masofadagi boʻsh maydonlarni tijorat faoliyatini amalga oshirish uchun auksion savdolarisiz toʻgʻridan-toʻgʻri ijaraga beradi. Bunda ijaraga beriladigan maydonning yon chegaralari umumiy ovqatlanish, savdo va xizmat koʻrsatish obyekti binosining yoki unga ajratilgan yer uchastkasining boshlanish va tugash nuqtasidan binodan (yer uchastkasidan) chiqish yoʻnalishidagi toʻgʻri chiziq boʻyicha aniqlanadi; z) qoida tariqasida, ijara shartnomasi bir kalendar yil uchun (kelgusi yillarda mazkur qarorda belgilangan tartibda uzaytirish huquqi bilan) tuziladi; i) tijorat faoliyati uchun ijara huquqi asosida foydalanishga berilgan yer uchastkalarining har bir kvadrat metri uchun shartnoma muddatidan qatʼi nazar, yer soligʻi stavkasining uch baravarigacha miqdorida ijara toʻlovi toʻlanadi, bunda asos qilib olinadigan yer soligʻi summasi Oʻzbekiston Respublikasining Soliq kodeksida belgilangan oshiruvchi va kamaytiruvchi koeffitsiyentlari qoʻllangan va soliq imtiyozlari qoʻllanmagan holda hisoblanadi; k) ijara toʻlovi har yilgi yer soligʻini toʻlash uchun belgilangan muddatlarda Yagona billing tizimi orqali amalga oshiriladi, tushgan toʻlovlar quyidagicha taqsimlanadi: 35 foizi — ijaraga beruvchining bank hisobvaragʻiga; 10 foizi — hududiy soliq boshqarmasining bank hisobvaragʻiga; 10 foizi — Kadastr agentligining Davlat kadastrlari palatasi hududiy boshqarmalarining bank hisobvaragʻiga; 10 foizi — Qoraqalpogʻiston Respublikasi Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirligi, viloyatlar qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi bosh boshqarmalari hamda Toshkent shahar qurilish bosh boshqarmasining bank hisobvaragʻiga; 0,5 foizi — Yagona billing tizimi orqali davlat xizmatlarini koʻrsatganlik uchun Oʻzbekiston Respublikasi Raqamli texnologiyalar vazirligi huzuridagi “Elektron hukumat loyihalarini boshqarish markazi” davlat muassasasining Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi Gʻaznachilik xizmati qoʻmitasidagi maxsus hisobvaragʻiga; qolgan mablagʻlar — tuman (shahar) mahalliy budjetiga. 5. Belgilansinki: a) ushbu qarorga asosan yer uchastkalarini tijorat faoliyati uchun ijaraga berish yer uchastkalarini ajratish (realizatsiya qilish) hisoblanmaydi, yer uchastkasida bino va inshootlarni qurish yoki koʻchmas mulkka boʻlgan huquqlarni davlat roʻyxatidan oʻtkazish huquqini bermaydi; b) ijaraga berilgan yer uchastkasidan boshqa maqsadlarda foydalanish zarurati yuzaga kelganda, ijaraga beruvchi ijara shartnomasini bir tomonlama bekor qilishga haqli, bunda ijaraga oluvchi bu toʻgʻrisida yozma ravishda ogohlantirilgan kundan boshlab oʻn besh kun muddatda yer uchastkasini boʻshatishi va uning ustidagi har qanday obyektini koʻchirishi (buzib olishi) lozim; v) ijaraga oluvchi ushbu bandning “b” kichik bandida belgilangan muddatda obyektini koʻchirish (buzish) choralarini koʻrmagan taqdirda, obyektni buzish ijaraga beruvchi tomonidan amalga oshiriladi, bunda obyektni buzish bilan bogʻliq xarajatlar ijaraga oluvchidan sud orqali regress tartibida undiriladi; g) ijara shartnomasi taraflari shartnomaning amal qilish muddati tugash sanasiga qadar uni bekor qilish yuzasidan sabablar mavjud boʻlmagan taqdirda, shartnomaning amal qilish muddatini keyingi bir yillik muddatga Oʻzbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksiga muvofiq uzaytirish huquqiga ega hisoblanadi; d) ijaraga oluvchi tomonidan ijara toʻlovi oʻz vaqtida toʻlanmagan, shartnoma majburiyatlari qoʻpol ravishda buzilgan holatlarda ijaraga beruvchi ijara shartnomasini belgilangan tartibda bekor qilish choralarini koʻradi; e) mavjud va yangi barpo etiladigan gastronomik va turizm koʻchalarida mulk egalariga tegishli bino va inshootlarga tutash hududlardan hamda umumiy foydalanishdagi yer uchastkalaridan tijorat maqsadlarida foydalanish tartibi Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi, xalq deputatlari viloyatlar va Toshkent shahri Kengashlari qarori bilan tasdiqlanadi. Bunda: yer uchastkalaridan foydalanganlik uchun bozor tamoyillari asosida narx belgilash va yillik ijara haqini har oyda teng ulushlarda toʻlab borish talabini nazarda tutish; hududlarning namunali saqlanishini taʼminlash maqsadida ijara toʻlovlarining taqsimotini belgilash; gastronomik va turizm koʻchalarida mavsumiy talablarni hisobga olgan holda obodonlashtirish hamda sanitariya jihatdan tozalash ishlarini (supurish, suv sepish, chang va qordan tozalash va boshqalar) tashkil etish uchun ekspluatatsiya toʻlovlarini belgilash hamda zarur hollarda uni ijara toʻlovlariga qoʻshgan holda undirish; gastronomik va turizm koʻchalarida har xil turdagi koʻngilochar tadbirlarni oʻtkazish uchun bir martalik toʻlov miqdorini va ularni oʻtkazish tartibini belgilash inobatga olinadi. 6. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahri hokimliklari har chorak yakuni bilan Oʻzbekiston Respublikasining Yer kodeksi 64-moddasiga muvofiq aholi punktlarining umumiy foydalanishdagi yerlarini, shu jumladan, tijorat faoliyati uchun ijaraga berish mumkin boʻlgan hududlarni saqlovchi tashkilotlarga doimiy foydalanish huquqi bilan ajratish boʻyicha ishlar holati yuzasidan Vazirlar Mahkamasiga axborot kiritib borsin. Bunda ijaraga beruvchilarga yer uchastkalarini oʻzlariga jamoat ehtiyojlari uchun doimiy foydalanish huquqi asosida ajratish boʻyicha xarajatlarni mazkur qarorga asosan tushgan mablagʻlar va boshqa manbalar hisobidan bir yil ichida boʻlib toʻlashga ruxsat berilsin. 7. Ijaraga oluvchining zimmasiga quyidagi majburiyatlar yuklanadi: vaqtinchalik obyektlarni (qurilmalarni) tegishli hudud uchun belgilangan tartibda tasdiqlangan “dizayn-kod”ga muvofiq oʻrnatish (moslashtirish); tegishli yer uchastkasida kapital qurilmalar (bino va inshootlar) qurmaslik; muhandislik-kommunikatsiya tarmoqlari muhofaza zonalariga qoʻyilgan talablarga qatʼiy rioya etish va muhandislik-kommunikatsiya tarmoqlariga zarar yetkazmaslik; ijaraga berilgan yer uchastkasi aholi punktlarining umumiy foydalanishdagi yer uchastkalari tarkibiga kirishini inobatga olib, ushbu yerlardan birinchi navbatda asosiy foydalanish maqsadiga koʻra zarur sharoit yaratish, shu jumladan, piyodalar yoʻlaklarida harakatlanish uchun noqulayliklar yaratmaslik, shuningdek, tezkor va maxsus xizmatlarning transport vositalari erkin harakatlanishi va boshqa obyektlar faoliyatiga toʻsqinlik qilmaslik; tegishlicha chakana savdo qoidalari va umumiy ovqatlanish mahsulotlarini (xizmatlarini) ishlab chiqarish hamda sotish qoidalarida nazarda tutilgan talablarga rioya qilish. 8. Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi Kadastr agentligi hamda Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi sohasida nazorat qilish inspeksiyasi manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda tutash hududlardagi yer uchastkalarida obyektlar qurilishi (oʻrnatilishi) jarayonida qonunchilikka muvofiq yer, kadastr va qurilish nazoratini taʼminlasin. 9. Soliq qoʻmitasi Raqamli texnologiyalar vazirligi hamda manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda 2025-yil 1-sentabrga qadar Soliq qoʻmitasining maxsus avtomatlashtirilgan axborot tizimida mazkur qarorda nazarda tutilgan ijara shartnomalarini tuzish va hisobga olish imkoniyatini yaratsin. 10. Vazirlar Mahkamasining 2021-yil 3-avgustdagi 485-son qarori bilan tasdiqlangan Umumiy ovqatlanish tashkilotlari mavsumiy kafelarining ishlash tartibi toʻgʻrisidagi nizom 2025-yil 1-oktabrdan oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin. 11. Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirligi Iqtisodiyot va moliya vazirligi hamda manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda ikki oy muddatda ushbu qaror talablaridan kelib chiqqan holda sohaga oid shaharsozlik normalari va qoidalariga tegishli oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritsin. 12. Ushbu qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari — iqtisodiyot va moliya vaziri J.A. Qoʻchqorov zimmasiga yuklansin. 1. Ushbu Nizom hududlarda umumiy ovqatlanish, savdo va xizmat koʻrsatish sohasida faoliyat yuritayotgan tadbirkorlik subyektlariga tegishli bino va inshootlarga hamda yer uchastkalariga tutash hududlarda mavsumiy umumiy ovqatlanish, savdo va xizmat koʻrsatishni tashkil etish tartibini belgilaydi. Mazkur Nizom koʻp qavatli binolardagi (uylardagi) noturar joylarda tijorat faoliyatini amalga oshirayotgan tadbirkorlik subyektlari tomonidan qoʻshimcha yengil qurilmalarni qurish bilan bogʻliq munosabatlarga ham tatbiq etiladi. 2. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllanadi: aholi punktlarining umumiy foydalanishdagi yerlari — aholining madaniy-maishiy ehtiyojini qanoatlantirish va dam olishi uchun foydalaniladigan (daraxtzorlar, bogʻlar, sayilgohlar, xiyobonlar, ariq tarmoqlari egallagan yerlar), shuningdek, maydonlar, koʻchalar, tor koʻchalar, yoʻllar, sugʻorish tarmogʻi, sohil boʻyi va shu kabi yerlar; ijaraga beruvchi — doimiy foydalanishga berilgan yer uchastkasini yoki uning bir qismini tadbirkorlik subyektiga mavsumiy umumiy ovqatlanish, savdo va xizmat koʻrsatish faoliyatini amalga oshirish uchun haq evaziga shartnoma asosida foydalanishga beruvchi davlat organlari va tashkilotlari; ijaraga oluvchi — davlat organlari va tashkilotlariga doimiy foydalanishga berilgan yer uchastkasiga tutash hududdagi tegishli yer uchastkasi hamda joylashgan koʻchmas mulk obyektida mavsumiy umumiy ovqatlanish, savdo va xizmat koʻrsatish faoliyatini olib boruvchi tadbirkorlik subyekti; maxsus avtomatlashtirilgan axborot tizimi — Oʻzbekiston Respublikasi Soliq qoʻmitasining ijara shartnomasini hisobga olish elektron tizimi; tijorat faoliyati obyektlari — tijorat faoliyatini amalga oshirish va (yoki) uni amalga oshirish uchun moʻljallangan, vaqtinchalik asosda joylashtirilgan va (yoki) mavsumiy xususiyatiga ega boʻlgan tijorat faoliyati obyektlari; tijorat faoliyati — tijorat faoliyati joyida tijorat faoliyati obyektlaridan foydalangan holda turgʻun savdo shoxobchalari joylashgan joydan tashqarida mavsumiy umumiy ovqatlanish, savdo va xizmat koʻrsatish maqsadlarida amalga oshiriladigan faoliyat turlari; tutash hudud — mavsumiy umumiy ovqatlanish, savdo va xizmat koʻrsatish faoliyatini olib boruvchi tadbirkorlik subyekti hududiga tutash boʻlgan yoki undan 5 metrdan koʻp boʻlmagan masofada joylashgan, mavsumiy umumiy ovqatlanish, savdo va xizmat koʻrsatish maqsadlarida faoliyat yuritish mumkin boʻlgan yer uchastkasi; tutash hudud chegarasi — yer uchastkalariga boʻlgan huquqlarni birlamchi (qayta) davlat roʻyxatidan oʻtkazishda yer uchastkasi va uning chegaralariga oid maʼlumotlar Davlat kadastrlari yagona tizimida aks ettirilgandan tashqari tutash yer uchastkasining boshlanishi. 3. Ushbu Nizom talablari quyidagilarga nisbatan tatbiq etilmaydi: bayram kunlari va bayramoldi kunlarda savdo xizmati koʻrsatish yuzasidan yuridik shaxslar bilan tuzilgan shartnomalar asosida tashkil etilgan tijorat faoliyatlariga; Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining va Vazirlar Mahkamasining qarorlari asosida tashkil etilgan koʻrgazma va yarmarka savdolariga; bozorlar va savdo majmualari hududlaridagi tijorat faoliyatiga; davlat mulkini ijaraga berish bilan bogʻliq munosabatlarga; amalga oshirish tartibi Oʻzbekiston Respublikasining qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa holatlarga. 4. Tutash hududlarda ushbu Nizomda belgilangan tartibda ijara shartnomasi tuzmagan holda tijorat faoliyatini amalga oshirishga yoʻl qoʻyilmaydi, mazkur holat qonunchilik hujjatlariga muvofiq javobgarlikka asos boʻladi. 5. Aholi punktlarining umumiy foydalanishdagi yerlaridan mavsumiy umumiy ovqatlanish, savdo va xizmat koʻrsatish faoliyatini tashkil qilish ushbu Nizomga ilovadagi sxemaga muvofiq amalga oshiriladi. 6. Ijaraga oluvchi tutash hududdagi yer uchastkasidan ijara huquqida vaqtincha foydalanish maqsadida ijara shartnomasi tuzish boʻyicha ijaraga beruvchiga yozma yoki elektron shaklda ariza bilan murojaat qiladi. Bunda arizaga quyidagi hujjatlar (maʼlumotlar) ilova qilinadi: oʻziga tegishli bino va inshootlarga va (yoki) yer uchastkasiga tutash hududning tavsifi hamda joylashgan manzili; umumiy va foydalanishga beriladigan maydoni, qurilgan yili (mavjud boʻlsa); obyektning kommunikatsiyalar (ichimlik suvi, tabiiy gaz, elektr energiyasi va oqova suv tarmogʻi) bilan taʼminlangani toʻgʻrisida maʼlumot; foydalanishga beriladigan maydoni; obyektning toʻrt tarafdan koʻrinishi fotosuratlari; obyektdan foydalanish maqsadi (amalga oshiriladigan faoliyat turi); obyektni ijaraga olishning boshqa shartlari (mavjud boʻlsa). 7. Ijaraga beruvchi tutash hududdan vaqtincha foydalanishga ijara shartnomasini tuzish boʻyicha murojaat kelib tushgan kundan boshlab besh ish kuni ichida tutash hududdan vaqtincha foydalanish boʻyicha maxsus avtomatlashtirilgan axborot tizimi orqali ijara shartnomasini tuzadi yoki asoslantirilgan holda rad javobini beradi. 8. Ijaraga oluvchining arizasi va unga ilova qilingan hujjatlar (maʼlumotlar) toʻliq emasligi aniqlansa, ushbu hujjatlar murojaat qiluvchiga kamchiliklarni bartaraf etish uchun qaytariladi. 9. Ijaraga oluvchining arizasi va unga ilova qilingan hujjatlar (maʼlumotlar) qaytarilishining aniq sabablari koʻrsatilgan yozma yoki elektron shakldagi xabarnoma murojaat qiluvchiga uch ish kuni ichida yuboriladi. Bunda ijaraga beruvchining koʻrsatmasiga asosan Davlat kadastrlari palatasi hududiy boʻlinmalari tomonidan besh ish kuni ichida tutash hudud maydoni boʻyicha oʻlchov ishlari amalga oshiriladi (chegara chizmasi) hamda tegishli dalolatnoma tuziladi va ijaraga beruvchiga taqdim etiladi. 10. Quyidagilar ijaraga oluvchining arizasini rad qilish uchun asos hisoblanadi: taqdim etilgan hujjatlarda notoʻgʻri yoki buzib koʻrsatilgan maʼlumotlar mavjudligi; ijaraga oluvchi tomonidan ushbu Nizom talablariga mos boʻlmagan hududdan vaqtincha foydalanish boʻyicha ijara shartnomasini tuzish boʻyicha murojaat qilinishi. Bunda ijaraga beriladigan maydonning yon chegaralari savdo va xizmat koʻrsatish obyekti binosining boshlanish va tugash nuqtasidan binodan chiqish yoʻnalishidagi toʻgʻri chiziq boʻyicha aniqlanadi; ushbu Nizomning 17-bandida nazarda tutilgan hududlarda faoliyat yuritish boʻyicha murojaat qilinganda. Ijaraga oluvchining arizasini boshqa asoslar boʻyicha rad etish taqiqlanadi. 11. Hujjatlari qaytarilgan ijaraga oluvchi rad etish uchun sabab boʻlgan kamchiliklarni bartaraf etgandan soʻng ushbu Nizomda belgilangan tartibda ijaraga beruvchiga yetti ish kunidan koʻp boʻlmagan muddatda qayta murojaat qilishga haqli. 12. Tutash hududdan vaqtincha foydalanish boʻyicha ijara shartnomasida quyidagilar koʻrsatiladi: tutash hududdan vaqtincha foydalanish hududining joylashgan joyi, turi va tarkibi; vaqtincha ijara toʻlovini toʻlash tartibi va muddatlari; vaqtincha ijara toʻlovi miqdorini qayta koʻrib chiqish asoslari va tartibi; ijaraga berilayotgan tutash hududning holati; shartnoma shartlari, shu jumladan, ijara toʻlovlarini toʻlash muddatlarining buzilishi oqibatlari; tegishli yer uchastkasida kapital qurilma (bino va inshootlar) qurmaslik; tomonlarning huquqlari, majburiyatlari va javobgarligi. 13. Tutash hududdan vaqtincha foydalanish boʻyicha ijara shartnomasi ijaraga beruvchi tomonidan roʻyxatdan oʻtkazilgan kundan boshlab tuzilgan hisoblanadi. 14. Tutash hududdan vaqtincha foydalanish boʻyicha ijara shartnomasi amal qilish muddati davrida ijaraga oluvchiga ijara obyektidan foydalanishiga va unda faoliyat koʻrsatishiga toʻsqinlik qilish taqiqlanadi (fors-major va qonunchilik hujjatlarida belgilangan holatlar bundan mustasno). 15. Ijaraga oluvchi kommunal xizmatlar, elektr energiyasi, suv, gaz isteʼmoli va issiqlik taʼminoti uchun ijara shartnomasi asosida yetkazib beruvchi tashkilotlar bilan qoʻshimcha kelishuv tuzadi. 16. Quyidagilar tutash hududda tijorat obyektining ixtisoslashuv turlari hisoblanadi: a) umumiy ovqatlanish faoliyati: mavsumiy kafe; kichik oshxona; b) quyidagi mahsulotlar savdosi: non va non mahsulotlari, qandolat mahsulotlari; goʻsht va goʻsht mahsulotlari; sut va sut mahsulotlari; meva-sabzavotlar va poliz ekinlari, shuningdek, quruq mevalar, pista va yongʻoqlar; muzqaymoq va alkogolsiz ichimliklar; boshqa oziq-ovqat mahsulotlari; nashriyot mahsulotlari; gullar; xalq badiiy va amaliy sanʼati buyumlari; hunarmandchilik mahsulotlari, suvenirlar, kiyim-kechak, poyabzal va yengil sanoat buyumlari; nooziq-ovqat mahsulotlari; yetishtirilgan qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini yengil konstruksiyali koʻchma muzlatkichlarda saqlash va sotish; v) quyidagi xizmatlar: yengil transport vositalarini (yengil avtomobil, velosiped, samokat, skuter va boshqalar) ijaraga berish va taʼmirlash xizmatlari; elektromobillarni zaryadlash; sartaroshlik xizmatlari; kosmetolog xizmatlari; poyabzal taʼmirlash xizmati; maishiy texnika vositalarini taʼmirlash xizmati; kalit yasash xizmati. Tadbirkorlik subyektlari ijaraga olingan tutash hududda tijorat faoliyati obyektining ixtisoslashuviga koʻra faoliyat turlarining bir nechtasi bilan shugʻullanishi mumkin. Bunda ushbu faoliyat qonunchilikda nazarda tutilgan savdo va xizmat koʻrsatish qoidalariga amal qilgan hamda shtrix-kodlar va raqamli markirovka kodlarini toʻgʻri oʻqishni va aniqlashni taʼminlovchi maxsus qurilmalardan (2D skanerlar), onlayn nazorat-kassa texnikalari yoki virtual kassalaridan hamda hisob-kitob terminalidan foydalangan holda amalga oshiriladi. 17. Quyidagi tutash hududlarda tijorat faoliyati obyektlarining joylashtirilishiga yoʻl qoʻyilmaydi: madaniy meros obyektlari va qoʻriqlanadigan tabiiy hududlar fasadi oldida; bino va inshootlarning yongʻinga qarshi oraliqlarida; muhandislik kommunikatsiyalariga zarar yetkazadigan (himoya) zonalarda; chorrahalarga 15 metrdan yaqinroq joylarda; piyodalar oʻtish joylarida; velosiped yoʻlaklarida; yoʻl qatnov qismining xavfli burilishlarida; loaqal bir yoʻnalishdagi koʻrinish masofasi yuz metrdan kam boʻlgan yoʻl doʻngliklari yaqinida; qatnov qismining kesishmalarida va kesishayotgan qatnov qismi chetiga oʻn besh metrdan kam masofada (uch tomonlama kesishmalarda (chorrahalarda) yondan tutashgan yoʻlning sidirgʻa chiziq yoki ajratuvchi boʻlak bilan ajratilgan qarama-qarshi tomoni bundan mustasno); transport vositasi svetofor ishoralari, yoʻl belgilarini boshqa transport vositalarining haydovchilaridan toʻsib qoʻyadigan, boshqa harakatlanishiga (kirish va chiqishiga) imkon qoldirmaydigan yoki piyodalarning harakatiga xalaqit beradigan joylarda; “toʻxtash taqiqlanadi” yoʻl belgisi yoki “toʻxtash taqiqlanadi” yoʻl chizigʻi taʼsiri doirasida. 18. Sotish uchun taklif etilayotgan tovarlar (xizmatlar) turlari va roʻyxati tijorat faoliyati obyektining ixtisoslashuviga muvofiq sotuvchi tomonidan mustaqil ravishda belgilanadi. 19. Savdo avtomatlari orqali ommaviy talabdagi, texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablariga javob beradigan tovarlar (choy, kofe, salqin va alkogolsiz ichimliklar, nooziq-ovqat tovarlari (gazeta va matbaa mahsulotlari), qandolat va non mahsulotlari, shirinliklar) sotiladi, xizmatlar koʻrsatiladi. 20. Savdo avtomatlarini mahsulot bilan taʼminlash va ularga texnik xizmat koʻrsatish tijorat faoliyati subyektlariga yuklanadi, shuningdek, ular zimmasiga tovar-moddiy boyliklarni saqlash boʻyicha choralar koʻrish hamda savdo avtomati buzilganda tovarlar buzilishining oldini olish ham yuklanadi. 21. Tutash hududlarda obyektlarni oʻrnatish (qurish) boʻyicha qoʻshimcha shartlar quyidagilar hisoblanadi: tutash hududni joylashtirish, oʻrnatish (qurish) va undan foydalanish toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlariga, texnik reglamentlar, shaharsozlik normalari va qoidalari, sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari, yongʻin xavfsizligi talablariga, shuningdek “dizayn-kod”ga muvofiq qurish (moslashtirish) normalariga rioya etish; tutash hududni joylashtirishda (oʻrnatishda, qurishda) aholi (shu jumladan, piyodalar yoʻlaklari), shuningdek, tezkor va maxsus xizmatlarning transport vositalari erkin harakatlanishiga xalaqit bermaslik, muhandislik-kommunikatsiya tizimlaridan foydalanishga, bino va inshootlarga kirib-chiqishga toʻsqinlik qilmaslik; muhandislik-kommunikatsiya tarmoqlari muhofaza zonalariga qoʻyilgan talablariga qatʼiy rioya etish hamda muhandislik-kommunikatsiya tarmoqlariga zarar yetkazmaslik; zarur boʻlgan taqdirda, tutash hududdagi barcha yopiq xonalar va kabinalarga shamollatish (ventilyatsiya qilish) tizimini oʻrnatish, shuningdek, ichimlik suvi, tabiiy gaz, elektr energiyasi va oqova suvning tashqi kommunikatsiya tarmoqlariga ulanish uchun qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda arxitektura-rejalashtirish topshiriqlari va alohida loyihalar ishlab chiqilishini taʼminlash. 22. Tutash hududda obyektlar tutash hududdan vaqtincha foydalanish boʻyicha ijara shartnomasida nazarda tutilgan muddatning boshlanish sanasidan keyin oʻrnatiladi (quriladi). 23. Tutash hududdagi obyekt faoliyati tugatilgan taqdirda, obyekt uning faoliyati toʻxtatilgan yoki tugatilgan sanadan eʼtiboran oʻn besh kun ichida qismlarga ajratiladi (demontaj qilinadi). 24. Tutash hududlar joylashgan hududda favqulodda vaziyatlar yuzaga kelganda yongʻin oʻchirish, boshqa tezkor xizmatlarning avtotransport vositalari erkin harakatlanishi uchun bino va inshootlar oʻrtasida ochiq masofa, yopiq hududlarda esa kamida ikkita kirish-chiqish darvozalari boʻlishi lozim. 25. Tutash hududdagi tijorat faoliyati obyektlari soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlarni Oʻzbekiston Respublikasining Soliq kodeksiga muvofiq toʻlaydilar. 26. Tutash hududdan vaqtincha foydalanish boʻyicha ijara shartnomasi shartlarining buzilishi bilan bogʻliq nizolar oʻzaro muzokaralar asosida yoki sud tartibida hal qilinadi. 27. Tutash hududdan vaqtincha foydalanish boʻyicha ijara shartnomasini tuzmasdan yoki aniq maydoni shartnomada koʻrsatilmagan (yoki kam koʻrsatgan holda) foydalanishga berish holati aniqlanganda, ijaraga beruvchi oʻn ish kuni ichida ushbu tutash hudud qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda foydalanishga berilishini tashkil etadi. 28. Ushbu Nizom talablarining buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javob beradilar.